Page 1

2$ʦ22

$'.)+'ʧ0ʨʦ$'.)+37'

Afgiftekantoor Gent X 209279

#

1

JAARGANG 17 MAART

2018

P E N S

!

S DR IEM AA ND EL IJK LAD VERENIGINGSB NATUURPUNT GENT

Dri epi kke lstr aat vu M. Try bou , p/a

e 34, 903 0 Ma riak erk


SNEP! Snep! is het driemaandelijks tijdschrift van Natuurpunt Gent vzw. Zeventiende jaargang, nummer 1 Redactieadres: Coördinatie van dit nummer: Redactieraad:

Jorinde Nuytinck, Droogveldeweg 80, 9031 Drongen, jorindenuytinck@hotmail.com Lieve De Meyer, Jorinde Nuytinck Chris Balcaen, Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Nicole Legiest, Luc Meuris, Jorinde Nuytinck, Johan Van Belleghem en Bart Vangansbeke Eindredactie: Tom Geerinckx, Nicole Legiest en Lieve De Meyer Advertentiewerving: Liesbet Maroye, advertenties@natuurpuntgent.org Lay-out: Els De Brandt, Joke Van Damme Concept lay-out: Els De Brandt Foto voorpagina: © Marino Ravier Verantwoordelijke uitgever: Maarten Trybou, p/a Driepikkelstraat 34, 9000 Gent Met bijdragen van: Marnix Aerssens, Chris Balcaen, Mathias Balcaen, Joost Buyse, Anton Christiaens, Johan De Bondt, Caroline De Ceukelaire, Edith Degraeve, Marc De Schepper, Tim De Winter, Guy Huylebroeck, Annelies Janssens, Kristel Keppens, Regine Laverge, Bakou Mertens, Jorinde Nuytinck, Sancho, Maarten Schelstraete, Boris Snauwaert, Maarten Trybou, Joke Van Damme, Bart Vangansbeke, Frederik Van Vlaenderen, Wouter Viaene en Stijn Wastyn. Oplage: 7500 Elke auteur is verantwoordelijk voor de tekst van zijn bijdrage. Overname van artikels is mogelijk in overleg met de redactie. Beeldmateriaal: indien geen © vermeld, fotograaf onbekend - alle rechten voorbehouden. Gedrukt op kringlooppapier. Druk: Druk in de Weer, Gent

Natuurpunt Gent is een vereniging voor alle inwoners van Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen die natuur belangrijk vinden.

Contactadres: Secretariaat De Stek Joke Van Damme, Marino Ravier, Edith Degraeve en Annelies Janssens Driepikkelstraat 34 – Gent (Mariakerke)

Natuurpunt Gent ontplooit een brede waaier aan activiteiten: • ijveren voor meer natuur en groen voor iedereen in het Gentse, • natuurbeheer in de Assels, Bourgoyen-Ossemeersen, Damvallei, Gentbrugse Meersen, Hutsepot, Keuzemeersen, Latemse Meersen, Leeuwenhof, Malemmeersen, Rosdambeekvallei en de Vinderhoutse Bossen • aankopen van natuurterreinen, • geleide wandelingen in eigen terreinen, toffe excursies, voordrachten, cursussen, • onderzoek (vogels, planten, …), publiceren van rapporten.

tel. 09/227.22.94 – e-mail: gent@natuurpunt.be • Weekdagen van 9.00 tot 17.00 uur • Graag na afspraak In het NMC (Natuur- en Milieucentrum) De Bourgoyen verzorgt Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal. Natuurpunt Gent houdt er ook een cafetaria open. Je vindt NMC De Bourgoyen in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) te Gent (Mariakerke). Bereikbaar met het openbaar vervoer, bus 3, halte Driepikkelstraat. Onthaal: 09/216.44.78

Lid worden van Natuurpunt Gent? Stort 27 euro op BE35 8904 3406 5937

• weekdagen van 1 april tot 30 sept: 9.00 tot 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur

(BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent

• weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur

Verhuisd? Geef je nieuwe adres, samen met je lidnummer door aan

• weekends en feestdagen: 14.30 tot 18.30 uur

jan.vandenbergh@natuurpunt.be

Cafetaria: 09/216.44.79

Domicilieer je lidgeld.

• alle werkdagen van 11.30 tot 17.00 uur

Zo verlagen we de administratiekosten en met het uitgespaarde bedrag kunnen

• op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur

we meer doen voor de natuur. Een formulier vind je op www.natuurpuntgent.be

Website: www.natuurpuntgent.be - Mail: nmc@natuurpuntgent.org

bij Doe mee! – Word lid.

Giften voor de aankoopprojecten van Natuurpunt Gent zijn welkom op

Werkgroepen en kernen:

rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Vermeld als

Werkgroep Assels, Phillippe Ampe, 09/222.21.89

mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’.

assels@natuurpuntgent.org

Assels 6651 - Bourgoyen-Ossemeersen 6613 - Damvallei 6630 - Gentbrugse

Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen, Johan Pieters, 09/216.44.78 johanpieters@proximus.be

Meersen 6682 - Hutsepot 6689 - Keuzemeersen 6624 - Latemse Meersen 6629

Werkgroep Sint-Pieters-Buiten, Piet Dedecker, 09/221.51.79

- Leeuwenhof 6638 - Natuurpark Levende Leie 4024 - Oude Moervaartarm 6678

dedecker.piet@gmail.com

- Overmeersen 6694 - Rosdambeekvallei 6691 - Vinderhoutse Bossen 6698

Werkgroep Gentbrugse Meersen, Marnix Aerssens, 0477/68.88.48 secretariaat@wgm.be

Domicilieer je gift. Ben je lid van Natuurpunt en domicilieerde je je lidgeld, dan

Kern Deurle-Latem, Frederik Van Vlaenderen en Rupert Walraeve, info@natuur.

kun je ook je gift domiciliëren. Samen met het lidgeld gaat je gift elk jaar in

deurlelatem.be, 0479/64.44.91 (Frederik) en 0494/03.92.67 (Rupert)

december van je rekening. Vraag een formulier bij ward.stulens@natuurpunt.be.

Kern Damvallei, 09/252.39.20 info@damvallei.be

Colofon

2

S N E P ! 2018 NUMMER 1


INHOUD

Natuurpunt, meer dan ‘Natuur, punt’

4 Agenda

Anton Christiaens, bestuurslid

13 Aankondigingen 13 Wandeling: Verleielijk Groen

De Gentenaars zijn een stadsbos rijker. Met beter nieuws kunnen we deze Snep! niet openen. De komende jaren gaat Natuurpunt Gent, samen met de Vlaamse overheid en de stad Gent, de Vinderhoutse Bossen openstellen voor bezoekers en de natuurwaarden in dat zeer waardevolle bosgebied versterken. Doordat het eigendom is geworden van onze vereniging, is de toekomst van het grootste oude bos in Gent veiliggesteld.

14 Levende Leiedag 16 Verslagen 16 Kiekendieventocht 17 Zeelandtocht 18 Vereniging 18 Zomercampagne met Veerle Malschaert 20 Natuurweetje: Bosanemoon 21 Wildeplantenbeurs 22 Nieuws uit het NMC 25 10 jaar NMC 26 Boerencollectief Goedinge 29 Portret: Sancho 30 Samenwerking met Infrabel 32 2017: Een uitzonderlijk jaar 36 2017: Recordjaar aankopen 40 Aankoop Vinderhoutse Bossen 42 Beleid Natuurpunt bereidt verkiezingen voor 43 Beheer 43 Natuurbeheer: kansen voor iedereen 46 Milieu 46 Divestment 48 In de schijnwerpers 51 Kern Damvallei 52 Kern Deurle-Latem 54 10 jaar Westerplas Flock

De aankoop van de Vinderhoutse Bossen is een schoolvoorbeeld van de strategie die Natuurpunt hanteert om het tekort aan natuur in Vlaanderen aan te pakken. Het verwerven van meer grond is echter geen doel op zich, belangrijker is wat Natuurpunt met die gronden doet, namelijk zeldzame dier- en plantensoorten beschermen, maar ook zich inzetten voor een veelheid aan gezamenlijke maatschappelijke uitdagingen. Dat is logisch, want de natuur en haar omgeving beïnvloeden elkaar constant. Natuur, milieu en samenleving zijn communicerende vaten. Uit onderzoek blijkt dat de overgrote meerderheid van de Vlamingen natuur belangrijk tot zeer belangrijk vindt. Groene ruimte biedt rust, ontspanning en inspiratie. Biodiversiteit levert ecosysteemdiensten als waterzuivering, gezonde lucht en bodemvruchtbaarheid. Natuur biedt overtuigende argumenten in complexe discussies over thema’s als klimaatverandering of ruimtelijke ordening. Natuur verbindt mensen. Daarom neemt Natuurpunt Gent een brede maatschappelijke rol op, die ze nog verder wil uitbouwen. In deze Snep! illustreren we dit met enkele mooie voorbeelden. Bij het natuurbeheer in onze gebieden werken we aan structurele werkgelegenheid voor mensen uit sociaal kwetsbare groepen. In de Goedingekouter in Afsnee ondersteunen we een nieuw agro-ecologisch project voor stadsgebonden landbouw. Samen met andere middenveldorganisaties roepen we de stad Gent in een divestmentcampagne op om niet langer te investeren in fossiele brandstoffen. Die samenwerkingsverbanden tonen dat Natuurpunt Gent zijn doelstellingen bekijkt binnen een bredere context. En die samenwerking met andere bondgenoten geeft onze vereniging ook nieuwe impulsen en (duurzame) energie.

58 Werkgroep Gentbrugse Meersen 60 Studie 60 De ijsvogel 62 Ken je familie

We willen dat Natuurpunt een open en warm nest is, waar iedereen de positieve energie vindt die zo eigen is aan de natuur op zich, waar ook jij samen met buurtbewoners en lokale organisaties de natuur kunt ontdekken, beheren en bewonderen en waar natuur een logisch onderdeel is van een hoopvolle samenleving.

64 Bijgedachte

Aan dat Natuurpunt werken we en dat straalt deze Snep! hopelijk voor jou ook uit.

67 SNEP!sels raadselhoek

Veel leesplezier!

3 Redactioneel

2018 NUMMER 1

SNEP!


HALF MAART TOT EN MET JUNI 2018

Onze activiteitenkalender vind je ook op www.natuurpuntgent.be. Om geen enkele activiteit te missen, neem je een abonnement op Digisnep, de digitale nieuwsbrief van Natuurpunt Gent. Stuur je e-mailadres naar gent@natuurpunt.be en geen activiteit gaat nog onaangekondigd voorbij!

Activiteiten De activiteiten van Natuurpunt Gent staan open voor alle leden en geïnteresseerden. In onze agenda vind je ongetwijfeld iets naar je smaak. Van gezellige natuurbeleving tot diepgaande natuurstudie, Natuurpunt Gent biedt het allemaal.

MAART 2018 Lezing: De kracht van de natuur 22.03 Planten bevatten een groot arsenaal aan ingrediënten: bioactieve inhoudsstoffen of fytonutriënten. Het aanbod varieert van terpenen, bitterstoffen, alkaloïden en saponinen tot mineralen en vitaminen. Sommige zijn genezend, andere dodelijk giftig. Een enthousiaste lezing door Geert Vergote, natuurgids, gastprofessor aan de associatie KU Leuven en directeur van Verno Scientific. Om 20.00 uur in het NMC De Bourgoyen, einde rond 22.30 uur. Toegang 2 euro, ter plaatse te betalen. Meer info en inschrijven op www.natuurpunt.be, via activiteiten.

© MARINO RAVIER

24.03 Oeverzwaluwenverwennamiddag Aan het Leeuwenhof broedt al jarenlang een kolonie oeverzwaluwen in de steile wand. De vogels komen elk jaar terug en dus moeten we ervoor zorgen dat de wand geschikt blijft. Help mee bij het onderhoud en geef zo de oeverzwaluw een klein duwtje in de rug. Afspraak om 13.30 uur aan het Leeuwenhof ter hoogte van de kijkhut. Het Leeuwenhof ligt aan een zijstraat van de Beekstraat in Drongen, bereikbaar met het openbaar vervoer via buslijn 9, halte Driesdreef (terminus), over de brug, eerste straat links. Wij voorzien spades en handschoenen, maar je mag natuurlijk je eigen spade en handschoenen meebrengen.

Activiteit voor het hele gezin

Werkdag

Film- of dia- of infoavond

Agenda

4

S N E P ! 2018 NUMMER 1

Excursie

Voor wie graag wil bijleren over gewone en bijzondere beestjes en plantjes, over natuur en landschap


Het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, waar Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal verzorgt en ook de cafetaria uitbaat, is de uitvalsbasis voor veel activiteiten. Je vindt het NMC in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) in Gent (Mariakerke), gemakkelijk bereikbaar met het openbaar vervoer: Lijnbus 3, halte Jutestraat. Er is een ruime fiets- en autoparking.

in de 25.03 Lentewandeling Gentbrugse Meersen Hoor, voel en ruik de lente in de meersen. Beleef de natuur, wandel mee en vul je longen met nieuwe energie. Samen bekijken we hoe de planten de winter hebben overleefd. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 16.30 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Zorg zeker voor regenkledij en stevig schoeisel. Heb je een loepje, breng het dan ook mee! Niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers.

Film: Plannen voor plaats 28.03 Natuurpunt Gent toont in voor-

MAARTSE VLIEG © CLAUDE GRANDSART

Werkdag Natuurpark Overmeers 25.03 We steken nog eens de handen uit de mouwen in Natuurpark Overmeers. We gaan wilgen uittrekken zodat de waterkant open blijft en wilgen snoeien. Ook kinderen zijn welkom! Trek je laarzen of stevig schoeisel aan, breng je werkhandschoenen en indien nodig ook een regenjas mee. Wij zorgen voor gereedschap en natuurlijk ook voor een hapje en een drankje. Over de middag serveren we een kom hete soep en brood, zodat we onze dag kunnen voortzetten met de Gentsche Gruute Kuis. Afspraak om 10.00 uur aan de ingang van Natuurpark Overmeers in de Sint-Denijslaan, ter hoogte van de halte Wiemersdreef. Het einde is voorzien rond 12.30 uur.

Gentsche Gruute Kuis 25.03 Tijdens de Gentsche Gruute Kuis steken Gentenaars samen de handen uit de mouwen. Gesterkt met grijpertjes, fluojasjes en zakken van Ivago trekken we, groot en klein, door het Natuurpark Overmeers en langs de spoorweg langs de Sint-Denijslaan om zwerfvuil in te zamelen. Afspraak om 14.00 uur aan de ingang van Natuurpark Overmeers in de Sint-Denijslaan, ter hoogte van de halte Wiemersdreef. Het einde is voorzien rond 17.00 uur.

Voor wie al heel wat beestjes en plantjes kent en zijn kennis wil verdiepen, nieuwe gebieden wil ontdekken, nieuwe soorten wil leren kennen,…

5 Agenda

2018 NUMMER 1

SNEP!

vertoning de nieuwe film 'Plannen voor Plaats'. Nic Balthazar en Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck nemen ons mee naar inspirerende voorbeelden in Vlaamse steden en dorpen. Met deze film trapt Natuurpunt Gent zijn campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen op gang. Het Team van de Vlaamse Bouwmeester zal de film inleiden. Start om 20.00 uur in Sphinx Cinema, Sint-Michielsplein 3 in Gent. Tickets: 5 euro, via www.sphinx-cinema.be. Meer info op p. 42.

© WWW.DEBOUWMEESTER.BE


APRIL 2018 in de Bour07.04 Maandwandeling goyen-Ossemeersen De rijke plantenwereld met talrijke bloeiende bloemen begint zich te ontwikkelen in de meersen. Ontdek de eerste bloeiers en de lentegeluiden van de vogels. Om 14.30 aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan mee. Je kunt er ook gratis een huren in het bezoekerscentrum met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

in de Damvallei: 08.04 Wandeling licht, lucht en water We wandelen in de richting van de Bochten en staan stil bij de invloed van enkele abiotische omgevingsfactoren op de organismen, in het bijzonder licht, lucht en water. Vertrek om 10.00 uur aan de parking van sauna Asanti, Schipgrachtstraat 2 in Destelbergen. Stevige wandelschoenen zijn aanbevolen, tijdens regenperiodes zijn laarzen een must. De wandeling is niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers.

10 jaar NMC De Bourgoyen 18.04 Op 20 april 2008 opende het NMC De Bourgoyen de deuren. In 2018 vieren we samen met de stad Gent die tiende verjaardag. We starten de viering op woensdag 18 april met een academische zitting en receptie, waarop iedereen van harte welkom is. Het programma van die dag en meer informatie vind je op p. 25. Vanaf 10.00 uur in het NMC De Bourgoyen.

Groene straten infomarkt 21.04 Voel je de lente kriebelen? Wil je meer groen in het straatbeeld? We kunnen er allemaal aan bijdragen! Kom naar de infomarkt van Werkgroep Sint-PietersBuiten. Het GMF toont hoe je een geveltuintje aanlegt, je komt meer te weten over het unieke gevelbankjesproject in Gent, de Groendienst vertelt hoe je groenslingers kunt aanleggen en je krijgt deskundige uitleg over groene gevels en groendaken. Wie meteen wil starten, kan ter plaatse plantjes kopen van het Drakennest en van Akker en Ambacht. Afspraak om 10.00 uur aan de pastorie in de Sint-Pietersaalststraat 76 in Gent.

in de Bour15.04 Kruidenwandeling goyen-Ossemeersen Wil je meer te weten komen over de krachtige en helende werking van planten? Dan ben je meer dan welkom op deze kruidenwandeling. Je krijgt uitleg over de geneeskrachtige werking en toepassing van de heilzame planten uit de Bourgoyen-Ossemeersen. Tijdens de wandeling bieden we jullie een lekker en gezond hapje of drankje aan. Afspraak om 14.15 uur aan het NMC De Bourgoyen. Start wandeling om 14.30 uur, einde rond 17.00 uur. Het inschrijvingsgeld bedraagt 5 euro, inclusief hapje of drankje. Inschrijving noodzakelijk via monique@tingedeukthoedje.be

Š GEVELTUINBRIGADE

Lentepicknick voedselteam 21.04 De werkgroep Sint-Pieters-Buiten organiseert een lentepicknick om kennis te maken met een actief voedselteam in de wijk. "Voedselteams" is een beweging van actieve producenten en gebruikers die samenwerken ter bevordering van kleinschalige en duurzame land- en tuinbouw. Via het voedselteam kun je een variatie aan lekkere lokale producten kopen, recht van de producent. Op de picknick kun je tal van die producten proeven: brood, kaas, vlees, vegetarisch beleg, fruitsap, appelwijn, fruit, groente, yoghurt, rijstpap, chocomousse en nog veel meer. Je krijgt er ook meer info over hoe je kunt aansluiten bij het voedselteam. Afspraak om 12.30 uur bij Cabane Banane, in de pastorie in de Sint-PietersAalststraat 76. Het einde is voorzien rond 15.00 uur. Inschrijven is noodzakelijk via tuinwijkgent@gmail.com. Inschrijven kan tot 10 april. De kostprijs bedraagt 8 euro voor volwassenen en 3 euro voor kinderen (2-12 jaar).

Agenda

6

S N E P ! 2018 NUMMER 1


een herboriste op stap in de tweede editie van cursus 22.04 Met 25.04 Start Gentbrugse Meersen Ken je familie II De meeste mensen houden van de natuur: wandelen, kijken en genieten van wat rondom ons groeit en bloeit. Kruiden en planten hebben ons heel wat te bieden en herboristen weten daar alles van. Een herborist is een kruidendeskundige met een veelzijdige kennis van gezondheidsbevorderende planten. Wij vonden iemand die ons door de Gentbrugse Meersen wil leiden en haar kennis wil delen. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 16.30 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Breng zeker regenkledij en stevig schoeisel mee. Opgelet, wellicht is er veel belangstelling. Wie inschrijft via de website www.wgbm.be is zeker van deelname. Wie niet inschrijft, kan niet starten bij te veel deelnemers.

In 2018 gaan we door met de plantencursus ‘Ken je familie’. Dit is een voortzetting van de cursus die eerder al begon, maar ook nieuwe inschrijvingen zijn welkom. Lesgevers zijn Joost Buyse en Kristel Keppens. Praktische afspraken en meer informatie hieronder.

Cursus Ken je familie II In 2018 volgen opnieuw enkele lessen van de plantencursus ‘Ken je familie’. Dit is een voortzetting van de cursus die eerder al begon, maar ook nieuwe inschrijvingen zijn welkom. Om gemakkelijk te kunnen aansluiten is de eerste les opgevat als een inleidingsles. Daarna nemen we de volgende plantenfamilies onder de loep: schermbloemigen, ranonkels, ooievaarsbekken, ruwbladigen, rozen, anjers en composieten. Een eerste lessenreeks van ‘Ken je familie II’ is al volzet. Daarom leggen we deze tweede, parallelle reeks in op de data die hiernaast vermeld staan.

Groen, een pikante 29.04 VerLeieLijk wandeling in de Assels Een wandeling met vertelsels over de innige band tussen planten en insecten die nodig is voor de bestuiving van bloemen en uiteindelijk de voorplanting van de soort. Na een uitgebreide biologieles krijgen de bezoekers ook nog wat verhalen uit de oude doos en een erotische vertelling. Einde rond de Meiboom op het “Wijland”, met soep, een frisdrankje en een aantal nieuwe bio-streekbiertjes. Start om 14.00 uur net over de Pontbrug aan de Asselsekerkweg in Drongen. einde rond 17.15 uur aan het Wijland in de Assels. Inschrijven via de website van NatuurpuntGent: 5 euro per persoon. Meer info op p. 13.

april tot september 2018 PRAKTISCH: De lessen hebben plaats op 25 april, 23 mei, 13 juni, 29 augustus en 12 september, telkens van 19.00 tot 22.00 uur in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Lesgevers: Joost Buyse en Kristel Keppens Deelnameprijs: 25 euro, over te schrijven op BE03 9790 0320 8984 van Natuurgidsen Gent met vermelding ‘Ken je familie II’. Je bent pas ingeschreven na ontvangst van je betaling. Inschrijven: via www.natuurpuntgent.be – activiteitenkalender Organisatie: Natuurpunt-CVN Gent Begeleider en info: Joost Buyse, joost@natuurpuntgent.org

7 Agenda

2018 NUMMER 1

SNEP!


MEI 2018 in Natuurpark Over01.05 Dauwtrip meers Onder leiding van Frank Schautteet luisteren we naar de vogelzang in de vroege ochtend. We vertrekken bij ochtendschemering en identificeren één voor één alle vogels die zich laten horen. Een unieke ervaring, zorg dat je erbij bent! Na de wandeling kun je de zang van koolmees, winterkoning en roodborst onderscheiden en hoor je moeiteloos het verschil tussen een houtduif en een Turkse tortel. Met wat geluk nemen we ook een koekoek of specht waar. Afspraak om 6.15 uur aan de ingang van Natuurpark Overmeers in de Sint-Denijslaan, ter hoogte van de halte Wiemersdreef. Het einde is voorzien rond 8.00u.

in de Bour05.05 Maandwandeling goyen-Ossemeersen De Bourgoyen tooien zich in hun mooiste kleed met 50 tinten groen en allerhande bloeiende bloemen. Vogels zijn druk bezig hun kroost groot te brengen. Met onze gidsen zie en hoor je zoveel meer. Om 14.30 aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan mee. Je kunt er ook gratis een huren in het bezoekerscentrum met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

in de Bour06.05 Wildeplantenbeurs goyen-Ossemeersen De wildste plantenbeurs van Gent is toe aan haar 24ste editie! Veerle Malschaert geeft samen met schepen van Openbaar Groen Rudy Coddens het startsein. Dit jaar luidt onze beurs ook de start in van ‘Ontdek de Natuur in ’t Gents’, de grootste ledenwervingscampagne ooit van Natuurpunt in Gent. Tijdens de beurs verwelkomen onze vrijwilligers jullie opnieuw met een wildeplantenmarkt, live muziek, onze biobar en een waaier aan entertainment. Doorlopend, van 10.00 tot 18.00 uur in en rond NMC De Bourgoyen. Meer info op p. 21.

Vroegochtendwandeling in de Bourgoyen 13.05 Trek samen met een gids in alle vroegte de meersen in en geniet van de ochtendzang van de vogels. Na de wandeling verwelkomen we jullie met een gevarieerd ontbijt. Het weer kunnen we niet voorspellen, maar de sfeer zal er zijn! Afspraak om 5.00 uur ’s ochtends aan het NMC De Bourgoyen. De kostprijs van het ontbijt is 9 euro, inschrijven kan via www.natuurpuntgent.be. Geen probleem als je op het laatste moment toch nog graag mee aanschuift aan tafel: tijdens de wandeling geven we het exacte aantal door aan de ontbijtploeg. Die zorgt ervoor dat de koffie staat te dampen als we terug in het NMC aankomen. Heb je nog vragen? Neem dan contact op met karel.vandaele@skynet.be

in de Damvallei: bloeiLevende Leiedag 13.05 Wandeling 27.05 Natuurpunt maand in de Hauw Deinze, Gent en SintWe wandelen met gids Marc via de Eikendreef langs de weelderige hooilanden naar het knuppelpad in het broekbos en keren langs de Lagen Heirweg terug. Afspraak om 10.00 uur aan de Asserij in Laarne, toegang naar de Hauw aan het metalen hek in de Hauwboswegel, naast de R4. Bij nat weer zijn laarzen een must. Deze wandeling is niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers.

Kruidenwandeling de Assels 20.05 Op deze kruidenwandeling kom je meer te weten over de krachtige en helende werking van planten. Je krijgt uitleg over de geneeskrachtige werking en toepassing van de heilzame planten uit het natuurgebied de Assels. Tijdens de wandeling bieden we jullie een lekker en gezond hapje of drankje aan. Afspraak om 14.15 uur aan de Pontbrug in Drongen centrum, start wandeling om 14.30 uur, einde rond 17.00 uur. Het inschrijvingsgeld bedraagt 5 euro, inclusief hapje of drankje. Inschrijving noodzakelijk via monique@tingedeukthoedje.be

Agenda

8

S N E P ! 2018 NUMMER 1

Martens-Latem organiseren de allereerste Levende Leiedag ten voordele van het project Natuurpark Levende Leie. Er zijn kajaktochten, themawandelingen en randanimatie voor zowel kinderen als volwassenen. De Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en Natuurpunt vieren die dag ook de voltooiing van het Natuurinrichtingsproject Latemse Meersen. Alle activiteiten vinden plaats tussen 9.30 en 17.00 uur en starten in de dorpskern van Sint-MartensLatem. Meer informatie op p. 14.

in de Gent27.05 Maandwandeling brugse Meersen Het is volop lente en er valt van alles te beleven. Vogels vliegen rond, insecten zoemen, planten roepen om bestuiving en vandaag bekijken we dat eens van dichtbij. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 16.45 uur. Afspraak aan de klimaatloods van Natuurpunt in Gentbrugge ter hoogte van de kruising van de Weverbosdreef en het einde van de Houw. Voorzie stevig schoeisel. Deze wandeling is niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Loepje en verrekijker kunnen nuttig zijn. Zie ook www.wgbm.be voor meer nieuws.


JUNI 2018 in de Bour02.06 Maandwandeling goyen-Ossemeersen De lente gaat over in de zomer met een overvloed aan licht en kleur. Met wat geluk is het nog lekker warm ook. Genieten van en in de natuur. Om 14.30 aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan mee. Je kunt er ook gratis een huren in het bezoekerscentrum met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

03.06 We steken nogmaals de handen

Werkdag Natuurpark Overmeers

uit de mouwen in Natuurpark Overmeers en gaan invasieve planten aanpakken: reuzenbereklauw en reuzenbalsemien. Trek je laarzen of stevig schoeisel aan, breng je werkhandschoenen mee en indien nodig ook een regenjas. Wij zorgen voor gereedschap en natuurlijk ook voor een hapje en een drankje. Afspraak om 10.00 uur aan de ingang van Natuurpark Overmeers in de Sint-Denijslaan, ter hoogte van de halte Wiemersdreef. Het einde is voorzien rond 12.30 uur.

Cursus Vleermuizen 08 & Wist je dat er meer dan twintig 15.06 soorten vleermuizen voorkomen in België? De meeste van die mysterieuze nachtelijke vliegers zijn sterk bedreigd en slecht gekend. Op deze cursus vertellen vrijwilligers van de vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt je alles over onze Belgische vleermuizen. Praktische afspraken en meer informatie hieronder.

aan het Leeuwenhof en 09.06 Bezoek de Vinderhoutse Bossen Stapje voor stapje krijgt het project van de Vinderhoutse Bossen vorm. Bekijk het nieuw aangeplante bos bij het Leeuwenhof en het 35 hectare grote bos dat we onlangs hebben aangekocht. In een latere fase wordt het bos toegankelijk en kunnen we er veel grotere wandelingen maken. Dromen krijgen vorm. Afspraak om 10.00 uur aan het Leeuwenhof, zijstraat van de Beekstraat in Drongen. Bus 3 halte Driesdreef. Het Leeuwenhof ligt aan de overkant van de brug, eerste straat links

Cursus Vleermuizen 8 en 15 juni 2018

Natuurbrunch Goedingekouter 10.06 Natuurbrunch met lokale producten ten voordele van het akkervogelproject van Natuurpunt. Vanaf 10.00 uur in de oude boomgaard aan de Goedingekouter. Vooraf inschrijven en meer info via www.natuurpuntgent.be/ goedingekouter. Zie ook p. 26.

in de Damvallei: 10.06 Wandeling planten met natte voeten Planten ademen niet alleen met hun bladeren, maar ook met hun stengel en zelfs met hun wortels. In de Damvallei, een moerassig gebied met een hoge grondwaterstand, is dat laatste niet zo evident. De ‘stoere’ eik kan daar niet tegenop en bezwijkt, maar de minder forse maar ‘sluwe’ zwarte els zal er floreren als geen ander. Gele plomp en waterviolier zijn er in hun nopjes. Vissen lossen dit waterprobleem op met hun kieuwen. Kom naar deze wandeling en ontdek hoe planten en dieren aangepast zijn aan het natte milieu. Afspraak om 10.00 uur aan de Meersakkerstraat 1 in Destelbergen, even voorbij restaurant De Verseau, aan de rechterzijde als je van de Dendermondesteenweg komt.

Wist je dat er meer dan twintig soorten vleermuizen voorkomen in België? De meeste van deze mysterieuze nachtelijke vliegers zijn sterk bedreigd en weinig gekend. Tijdens deze cursus brengen vrijwilligers van de vleermuizenwerkgroep een inleiding tot de ecologie van onze Belgische vleermuizen. Zij leren je ook over het gebruik van een batdetector – een apparaat dat de ultrasone geluiden die vleermuizen uitstoten omzet in hoorbare geluiden. Daarnaast leer je hoe je de verschillende soorten vleermuizen van elkaar kunt onderscheiden aan de hand van die geluiden. De cursus is gericht op natuurgidsen en andere geïnteresseerden. Voorkennis over vleermuizen is niet nodig. PRAKTISCH: De lessen vinden plaats op 8 en 15 juni, telkens van 20.00 tot 22.30 uur in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Lesgevers: Linda Garré en Daan Dekeukeleire Deelnameprijs: 5 euro per les, ter plaatse te betalen Inschrijven: via www.natuurpuntgent.be – activiteitenkalender Organisatie: Natuurpunt-CVN Gent Cursusbegeleider en info: Joost Buyse, joost@natuurpuntgent.org

© HUGO WILLOCKX

9 Agenda

2018 NUMMER 1

SNEP!


Zomerwandeling in de Assels 17.06 Genieten van de zomer in een van

Fietstocht naar het Parkbos Gent 24.06 Onder leiding van parkboscoördi-

de mooiste parels van de Levende Leie. In ere hersteld na jarenlange achteruitgang. En het wordt steeds mooier en gevarieerder. Ontdek het met een gids. Samenkomst om 14.00 uur op het Drongenplein bij de brug over de Leie. Bereikbaar met het openbaar vervoer: buslijnen 14, 15, 16, 17 of 18. Aangepast schoeisel is nodig.

nator Iris Lauwaert fietsen we met werkgroep Sint-Pieters-Buiten samen naar en door het Parkbos. Iris weet er echt alles over te vertellen. En, het grote nieuws is dat we over de nieuwe parkbosbruggen zullen fietsen! Deze fietstocht is geschikt voor gezinnen met kinderen. Afspraak om 14.00 uur aan de ingang van Max Mobiel op de Voskenslaan 27. We eindigen op dezelfde plaats rond 17.00 uur.

in de Damvallei 24.06 JeEetfestijn kunt kiezen tussen een heerlijk vegetarisch buffet en een klassieke BBQ. In de namiddag voorzien we gezapige wandeltochten en voor de jongsten is er passende animatie. Afspraak om 12.00 uur in gemeenschapscentrum Berghine, Dendermondesteenweg 437 in Destelbergen. Meer info hieronder.

in het 24.06 Sprookjeswandeling Bijgaardepark Spannende vertellingen en sprookjeswandeling in het Bijgaardepark. Afspraak om 15.00 uur in het Bijgaardepark, Nijverheidstraat, Sint-Amandsberg. Meer info hiernaast.

zoek naar wilde bijen in de 24.06 Op Gentbrugse Meersen In de groenpool Gentbrugse Meersen kun je niet alleen wandelen maar ook heel wat planten- en diersoorten ontdekken. Vandaag gaan we op zoek naar de langsprietwespbij, ereprijszandbij en vele andere soorten bijen. Om 10.00 uur start een gespecialiseerde wandeling voor mensen met voorkennis. Vanaf 14.00 uur kan het brede publiek aansluiten. Voorkennis is voor dit onderdeel niet vereist! Afspraak aan de klimaatloods van Natuurpunt in Gentbrugge aan de kruising van de Weverbosdreef en het einde van de Houw. Meebrengen: picknick (als je zowel in de voor- als in de namiddag komt), vlindernetje en loep. Opgelet, wellicht is er veel belangstelling. Wie inschrijft via www.wgbm.be is zeker van deelname. Wie niet inschrijft, kan niet starten bij te veel deelnemers. Verantwoordelijken: Jens D'Haeseleer (jens.dhaeseleer@natuurpunt.be) en Johan Van Belleghem (jo.vanbelleghem@telenet.be).

JULI 2018 in de Bour07.07 Maandwandeling goyen-Ossemeersen In de zomer is het kalm op het gebied van vogels, het enthousiaste gezang begint af te nemen en de groepen wintervogels zijn ook verdwenen. Maar de uitbundige plantengroei maakt alles goed. Om 14.30 aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan mee. Je kunt er ook gratis een huren in het bezoekerscentrum met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

EETFESTIJN zondag 24 juni 2018 om 12.00 uur Naar goede gewoonte organiseert de kern Damvallei van Natuurpunt Gent bij het begin van de zomer opnieuw een eetfestijn. Dit jaar gooien we het over een andere boeg: opdat ook de jongste kinderen mee kunnen genieten, houden we het eetfestijn op de middag. Er blijft de keuze tussen een heerlijk vegetarisch buffet en de klassieke barbecue. In de namiddag voorzien we gezapige wandeltochten. Welke primeurs we nu weer voor jullie in petto hebben, verklappen we lekker nog niet! Voor de jongsten is er passende animatie. De bar is open vanaf 11.00 uur en blijft de hele namiddag open. PLAATS VAN AFSPRAAK – volledig in een nieuw kleedje gestoken: Gemeenschapscentrum Berghine, Dendermondesteenweg 437, Destelbergen. Auto’s blijven op de parking van de bibliotheek aan de overzijde van de straat. Deelname aan de maaltijd: 20 euro voor volwassenen en 12 euro voor kinderen tot 15 jaar. Inschrijven voor de maaltijd en overschrijven vóór 18 juni: eetfestijn2018@damvallei.be – rekening BE02 8904 3421 1740 van Natuurpunt Gent werkgroep Damvallei met vermelding: ‘EETFESTIJN (aantal) volw. veggie/vlees, (aantal) kind veggie/vlees’.

Agenda

10

S N E P ! 2018 NUMMER 1


Sprookjeswandeling in het Bijgaardepark zondag 24 juni Wie houdt van spannende vertellingen mag deze sprookjeswandeling zeker niet missen! Jong en oud nemen we op sleeptouw doorheen het Bijgaardepark en op de mooiste plekjes worden de meest uitzonderlijke verhalen verteld. Onderweg begroeten allerlei vreemde sprookjesfiguren ons van tussen het groen. Wees maar zeker dat dit een tocht vol verrassingen wordt! We sluiten af met een drankje. In samenwerking met Buurtcomité Bijgaardepark Ontspoort en het moestuinproject De Bijgaard. PRAKTISCH: Afspraak op zondag 24 juni om 15.00 uur in het Bijgaardepark, Nijverheidstraat, Sint-Amandsberg. Toegankelijk voor kinderwagens. Geschikt voor kinderen vanaf zes jaar. Einde rond 17.00 uur. Verkleden toegelaten!

PLANTENWERKGROEP

17.03 Winteractiviteit: Bezoek Plantentuin Meise –

We inventariseren zoveel mogelijk planten in een kilometerhok. Daarbij steunen we enerzijds op de kennis van de aanwezige deelnemers en maken we anderzijds gebruik van flora’s en eventuele andere naslagwerken. Iedereen met een sterke interesse voor planten is welkom! Laarzen en lange broek zijn vaak handig, loepjes en flora’s altijd. We vertrekken stipt op het afgesproken uur en eindigen bij het invallen van de duisternis.

in het Adolf 08.05 Streeptocht Papeleupark, Moskou,

vernieuwde serres

Ledeberg

Om 14.00 uur aan de ingang van de plantentuin, Nieuwelaan 38 in Meise. Toegangsprijs 3,50 euro voor leden van Natuurpunt op vertoon van lidkaart; 7,00 euro voor nietleden.

We inventariseren planten in hok D3-23-31. Om 19.00 uur aan het Adolf Papeleupark in Ledeberg.

in Heide, 19.04 Streeptocht Lemberge We inventariseren planten in hok D3-33-43. Om 19.00 uur aan NOVO, Industriepark 15 in Lemberge.

in de Heiwijk, 03.05 Streeptocht Merelbeke We inventariseren planten in hok D3-33-14. Om 19.00 uur aan het kruispunt Ringvaartstraat en Koningin Fabiolapark, Merelbeke.

in het Mieregoed, 15.05 Streeptocht De Pinte We inventariseren planten in hok D3-31-42. Om 19.00 uur aan de ingang van de Bekboswegel (in de straat Mieregoed tussen huisnummers 15 en 17) in De Pinte.

aan de Hutsepot 07.06 Streeptocht in Zwijnaarde We inventariseren planten in hok D3-32-14. Om 19.00 uur aan de hoek Hutsepotstraat en Eedstraat in Zwijnaarde.

11 Agenda

2018 NUMMER 1

SNEP!

in de 09.06 Streeptocht Hospicebossen in Nazareth We inventariseren planten in hok D2-48-22. Om 14.00 uur op de parking (in het bos aan de voet van de brug) in de Klapstraat 6 in Nazareth.

in de 19.06 Streeptocht Merelbeekse Meersen We inventariseren planten in hok D3-32-42. Om 19.00 uur aan de Kerkhoek, Scheldekant 10 in Merelbeke.

in het 26.06 Streeptocht koppelingsgebied Desteldonk-Noord We inventariseren planten in hok C3-53-22. Om 19.00 uur aan de kerk van Desteldonk, Desteldonkdorp 2 in Desteldonk.


NATUURPUNT ZOEKT

enthousiaste jobstudenten voor het promoteam in Gent Als ledenwerver spreek je mensen aan en geef je een woordje uitleg over de werking van Natuurpunt en de ledenvoordelen. Je krijgt hiervoor een opleiding. Waar en wanneer promoot je Natuurpunt? In juli of augustus 2018 in en rondom Gent. Ben je minimum 18 jaar en heb je interesse? Laat iets weten via marco.tegelaar@natuurpunt.be Je wordt dan uitgenodigd voor een infosessie in Gent.

VOGELWERKGROEP

13.05

Zuid-Engeland 31.03 De eerste week van de paasvakantie trekken we naar > 6.04 Zuid-Engeland, naar de streek tussen Weymouth en Southampton. We bezoeken vooral kustgebieden, vaak met kliffen, en in het binnenland heidegebieden, meren en bossen. De klifbroeders bezetten vanaf half maart opnieuw hun nesten. Begin april zijn de meeste overwinteraars (vooral watervogels, steltlopers en meeuwen) nog aanwezig en komen de eerste zomergasten (vooral zangvogels) en doortrekkers aan. Er is zeevogeltrek langs de kust (jagers, zee-eenden, alkachtigen, duikers) en de standvogels (zoals Provençaalse grasmus!) zijn volop aan het zingen. We verblijven drie nachten in het Portland Bird Observatory en drie nachten in het New Forest. We bezoeken ook het herintroductieproject van de grote trap in Salisbury Plain. Afspraak om 7.00uur aan de Yachtdreef in Gent. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be. Inschrijven is verplicht, de deelnameprijs bedraagt 225 euro pp (kinderen halve prijs). Daarin zijn de overnachtingen en het geleid bezoek aan de grote trappen inbegrepen.

22.04

18 > 21.05

Kloosterbos Ons bezoek aan het Kloosterbos vorig jaar viel zodanig mee (zwarte specht, baltsende boomleeuwerik, ree, bruine winterjuffer) dat we dit jaar terugkeren. Op de terugweg bezoeken we nog wat andere natuurgebieden ten noorden van Gent. Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 13.00 uur terug. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be. Inschrijven is niet nodig.

Agenda

12

S N E P ! 2018 NUMMER 1

Steltlopertocht Begin mei is het hoogtepunt van de doortrek van steltlopers op weg naar hun Arctische broedgebieden. Vele vogels zijn al in broedkleed. We bezoeken enkele goede steltlopergebieden ten noorden van Gent en in ZeeuwsVlaanderen. Afspraak aan de Yachtdreef in Gent om 7.00 uur, we zijn terug rond 13.00 uur. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be. Inschrijven is niet nodig.

Verlengd weekend in de Aisne In het Pinksterweekend reizen we naar de streek rond Laon, in het departement Aisne. Ten zuiden en ten oosten van Laon begint een kalkstreek die tot voorbij Reims doorloopt. De streek is nog vrij ongerept en biedt een grote afwisseling aan biotopen: bossen, moerassen, vijvers, veen- en heidegebieden, kalkgraslanden. Op de terugweg strijken we neer in de Viroinvallei. Doelsoorten zijn grauwe en roodkopklauwier, bijeneter, grote karekiet, geelgors, blauwe kiekendief, woudaapje, roerdomp, edelhert, boommarter, rel- en hazelmuis, gladde en ringslang, smaragdhagedis, zandhagedis, springkikker, boomkikker, rugstreeppad, bidsprinkhaan en verschillende vlinder- en orchideeĂŤnsoorten. Dicht bij Laon is er zelfs een heel speciaal steppegebied waar hop en griel broeden. Jammer genoeg is dat een niet toegankelijk militair domein, maar niets belet ons om de randen af te struinen. Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be. Inschrijven is verplicht, de deelnameprijs bedraagt 125 euro pp (kinderen halve prijs). Daarin zijn de overnachtingen met ontbijt inbegrepen.


VerLeieLijk Groen Een pikante wandeling in de Assels Zondag 29 april

03.06

17.06

Op zondag 29 april gaan we voor het tweede jaar op rij op tocht onder het motto ‘Verleielijk Groen’. We vertellen je over de innige band tussen planten en insecten: deze laatste zijn nodig voor de bestuiving van bloemen en verzekeren zo uiteindelijk de voortplanting van heel wat planten. Het is ongelooflijk wat bloemen allemaal uit de kast halen om aantrekkelijk te zijn voor insecten als bijen en hommels. Van muurbloempjes, singles en sletten tot femmes fatales, je kunt je niet inbeelden welke strategieën planten allemaal ontwikkelen om bekoorlijk te zijn voor het insectenvolkje. Na een boeiende biologieles kunnen de wandelaars luisteren naar verhalen uit de oude doos. Metamorfosis, hoe Chloris Flora werd, en het ontstaan van de Roos: Caroline brengt het met verve. Na deze schitterende vertellingen zetten we onze wandeling voort tot aan de Piereput. Daar wacht Hilde ons op voor een tweede, erotisch verhaal. Halverwege vertellen we je nog over het seksuele leven van de vogels. Iedereen zal verbaasd zijn over de lengte van een eendenpenis. En wist je dat een groot deel van de zangvogels elkaar bedriegt? Je krijgt ook het antwoord op de vraag bij welke vogelsoort de trouwste koppeltjes worden gevormd. Op het einde van de wandeling scharen we ons rond de meiboom op het ‘Wijland’. Caroline, Rita en Hilde zorgen voor heerlijke soep, een frisdrankje en een aantal nieuwe biobiertjes uit de streek. Wij kijken er al naar uit. PRAKTISCH: We spreken af aan de Asselsekerkweg in de Assels in Drongen, net over de Pontbrug als je van Drongenplein komt. Start: 14.00 uur (onthaal) – 14.15 uur (vertrekken) Einde: 17.15 uur – Wijland Assels, aan het spoorwegviaduct in de Asselsstraat Inschrijven via www.natuurpuntgent.be (activiteitenkalender): 5 euro per persoon. Let wel: maximum 40 deelnemers toegelaten.

Linkeroever en Kruibeke ’s Morgens bezoeken we enkele topgebieden op Linkeroever, waaronder het Groot Rietveld waar we deze tijd van het jaar woudaap, roerdomp, snor, bruine kiekendief en baardmannetje kunnen verwachten. s Namiddags bekijken we in de potpolder van Kruibeke hoe de nieuw gecreëerde natuur evolueert. Afspraak aan de Yachtdreef in Gent om 7.00 uur, we zijn terug rond 19.00 uur. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be. Je kunt een picknick meebrengen, maar er is zeker gelegenheid om onderweg iets te kopen. Inschrijven is niet nodig.

01.07

Westkust en IJzermonding Vanuit Nieuwpoort trekken we westwaarts tot in De Panne, op zoek naar vogels (grote stern, nachtegaal, wielewaal, kuifleeuwerik, roodborsttapuit, braamsluiper), zeehonden en orchideeën. Afspraak aan de Yachtdreef in Gent om 7.00 uur. Wie wil kan rond 19.00 uur terugkeren naar huis, de liefhebbers blijven eten in een restaurantje net over de Franse grens en keren pas rond 23.00 uur terug. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be. Je kunt een picknick meebrengen, maar er is zeker gelegenheid om onderweg iets te kopen voor de lunch. Inschrijven voor het avondmaal is verplicht.

Verdronken Land van Saeftinghe Het Verdronken Land van Saeftinghe is een uniek schorrengebied aan de Bocht van Bath. Begin juli zijn de meeste broedvogels nog actief, vooral tureluurs, scholeksters, zilvermeeuwen, gele kwikken, graspiepers maar ook bruine kiekendieven, baardmannetjes, rietgorzen, rietzangers en kleine karekieten. Ook de zoutminnende flora is heel speciaal. We maken de tocht van 3 à 4 uur onder begeleiding van een ervaren gids. Omdat we veel door de modder ploeteren, geul in, geul uit, gebruiken we spieren die we maar zelden gebruiken, en dat kan zich laten voelen. De tocht is daarom niet toegestaan voor zwangere vrouwen, mensen met hartproblemen of andere fysische beperkingen en kinderen onder de 10 jaar. Nauw aansluitend schoeisel (goed passende laarzen of aan te snoeren schoenen) is verplicht, een wandelstok wordt aangeraden. Voorzie kleren die vuil mogen worden en neem schone kleren mee, er zijn verkleedhokjes. Neem best ook een hoofddeksel en wat eten en drinken mee. Na afloop eten we een snack in het café-restaurant naast het bezoekerscentrum. Afspraak aan de Yachtdreef in Gent om 8.15 uur of rechtstreeks aan het bezoekerscentrum om 9.30 uur. We zijn na de middag terug. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be. De tocht is beperkt tot 15 personen, inschrijven is verplicht op guy.huylebroeck3@telenet.be. Deelname 10 euro per persoon, kinderen onder de 16 jaar betalen 5 euro (ter plekke te betalen).

© JOS ZWARTS

13 Aankondiging

2018 NUMMER 1

SNEP!


Š FRANK MAES

Op zondag 27 mei 2018 organiseert Natuurpunt de allereerste Levende Leiedag ten voordele van het project Natuurpark Levende Leie. Natuurpunt Gent met zijn kern Deurle-Latem en de Natuurpuntafdeling tussen Leie en Schelde nemen hiervoor samen het initiatief. Met een gevarieerd dagprogramma hopen we een divers publiek aan te spreken. Alle activiteiten hebben plaats tussen 9.30 en 17.00 uur. Iedereen is van harte welkom.

PROGRAMMA Doorlopend Bar, grime, fotozoektocht Voormiddag 9.30-11.30 Wandeling Sint-Martens-Latem 9.30-12.00 Kajaktocht 10.00-11.00 Workshop fotografie 11.00-12.00 Workshop tekenen Middag 11.00-14.00 Foodtrucks, pannenkoeken Namiddag 13.00-16.00 Wandeling Keuzemeersen 14.00-17.00 Kajaktocht 14.00-17.00 Livemuziek 13.00-14.00: Sprookjes voor de kinderen 14.00-15.30 Kinderwandeling 14.00-15.00: Voordracht door de Latemse PoĂŤziekamer 15.00-16.00 Diapresentatie: Waterfauna in de Leie 17.00: Slotevenement Deelname aan de kajaktochten is betalend; inschrijven kan vanaf 15 maart via levendeleie.be

Aankondiging

14

S N E P ! 2018 NUMMER 1


© FRANK MAES

© FRANK MAES

LEVENDE LEIEDAG De bekoorlijke dorpskern van Sint-MartensLatem, aan de oever van de Leie, vormt het decor voor alle activiteiten. In de voor- en de namiddag begeleiden onze deskundige gidsen themawandelingen in de Keuzemeersen en de Latemse Meersen. Voor de overtocht naar de Keuzemeersen maken we gebruik van een recente replica van een traditionele Leiepont. Doorlopend kun je ook deelnemen aan een fotozoektocht in de nabije omgeving. Omdat de Leievallei tussen Deinze en Gent historisch verweven is met cultuur, erfgoed en kunst komen ook die aspecten uiteraard ruimschoots aan bod. Vanuit Gent en Sint-Martens-Leerne vertrekken kajaktochten naar de dorpskern van Sint-Martens-Latem (en terug). Deelname aan de kajaktochten is betalend en vooraf inschrijven is noodzakelijk. Na afloop raken

alle kajakkers via het openbaar vervoer terug naar het vertrekpunt. De hele dag voorzien we animatie voor zowel kinderen als volwassenen: eendjes vissen, grime, muziekoptredens, natuurfotografie, theater, vertellingen, voordrachten, … Voor een drankje kun je doorlopend terecht in de bar. Rond de middag kun je kiezen uit een vegetarisch assortiment bij een foodtruck naar keuze. Als afsluiter laten we rond 17.00 uur ook nog enkele dieren vrij die zijn verzorgd en hersteld in het Opvangcentrum voor Vogels en Wilde dieren van Merelbeke. Tijdens de Levende Leiedag vieren de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en Natuurpunt ook samen de voltooiing van de laatste fase van het Natuurinrichtingsproject Latemse Meersen.

Dezelfde dag worden trouwens in het Parkbos enkele nieuwe fietsbruggen ingehuldigd. Voor die gelegenheid wordt een fietstocht door Gent en de partnergemeenten georganiseerd. Ook de ministers Joke Schauvliege en Ben Weyts, gouverneur Jan Briers en andere hoogwaardigheidsbekleders zullen hieraan deelnemen. Onderweg komen ze ook even langs in Sint-Martens-Latem. Tijdens hun doortocht zullen wij uiteraard de kans grijpen om publiciteit te maken voor het Natuurpark Levende Leie. Om in de dorpskern overlast door mobiliteit te vermijden, willen we alle bezoekers aanmoedigen om bij voorkeur met de fiets of het openbaar vervoer naar Sint-MartensLatem te komen. We hopen jullie talrijk te mogen verwelkomen!

© BENNY COTTELE

Wil je het Natuurpark Levende Leie steunen? Alle giften zijn welkom op het rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Gelieve bij overschrijving het fondsnummer en de naam van het project te vermelden: F-04024 -Natuurpark Levende Leie. Alvast bedankt voor je gulle bijdrage!

BEZOEK ONZE WEBSITE LEVENDELEIE.BE EN ONTDEK MEER OVER HET NATUURPARK LEVENDE LEIE

15 Aankondiging

2018 NUMMER 1

SNEP!


11 FEBRUARI 2018

KIEKENDIEVENTOCHT Op 11 februari gingen we op zoek naar een straaltje zon en naar kiekendieven. Beide hebben we gezien, al was het twee keer ook maar van ver…

Naar het Groot Rietveld dus, want daar zitten die kiekens. Vanaf de start van de wandeling waren er al enkele bruine kiekendieven zichtbaar, al dan niet met kraaien achter hun vodden. Al dat water betekent ook waterbeesten: tafeleendjes, kuifeenden, krakeenden, het politiefluitgeluid van de wintertaling. We kregen het allemaal. De Canadese en grauwe ganzen waren nogal schichtig, er zat een koppel knobbelzwanen statig te wezen, er vloog af en toe een scholekster over en een torenvalk flapte tegenwind in de lucht. Aalscholvers waren ook van de partij, mooi in broedkleed. Samen met blauwe reigers en futen – die zaten er ook – zijn dat enkele van de vroegste broedvogels bij ons en die moeten dus hun beste pak aanhebben. En intussen zorgden Cetti's zangers overal voor toch nog wat zangvogelgeluid. Verder zat er maar matig wat spul: koolmezen, af en toe een schrille rietgors, wat vinken in de bomen, winterkoningen en een schriele heggenmus. Helaas geen baardmannetjes in het riet, maar af en toe was wel de gekeelde varkensroep van waterral te horen. Aan de put van Fien en omstreken zaten nog massa’s eenden op het water: we haalden er

pijlstaarten uit, naast enkele smienten, wintertalingen, bergeenden, krakeenden en wulpen. Het water is daar vrij ondiep, dus duikeenden hoefden we er niet te zoeken. We telden ook nog twee overvliegende veldleeuweriken. Volgende stop: Putten-West. Dat gebied dient deels als compensatie voor het havengebied en de vogels beginnen dat te weten. Er zaten twee kleine zilverreigers en hele groepen wulpen. Kieviten zaten er ook, in een mix met kemphaantjes, goudplevieren en watersnippen. Vanuit Kieldrecht kwamen enkele kuddes brandganzen aanvliegen en samen met grauwe © GEERT SPANOGHE ganzen was het plots een drukte van jewelste. Vanaf een ander kijkpunt hadden we nog uitzicht op een vijftal nonnetjes. Een buizerd joeg de boel wat op en enkele torenvalkjes probeerden zich recht te houden in de wind. Onderweg naar Doelpolder-Noord stopten we enkele keren. Op de velden zaten enkele mooie groepen kolganzen – en ook een haas wuifde eens naar ons. Bovendien zagen we een miezerige slechtvalk in een omgeploegd veld. Een heel verre blauwe kiekendief zat aan de kerk van Prosperdorp. Een roodborsttapuit deed waar hij goed in is: poseren op een paaltje.

Doelpolder-Noord zelf was goed voor enkele usual suspects en een paar leuke verrassingen. Wulpen, kieviten, verschillende soorten eenden en ganzen hadden we al, evenals grote zilverreigers. Maar die twee dappere lepelaars waren nieuw op het lijstje. Er golfde een verbaasde groene specht over en met telescopen zagen we een hele congregatie van tien nonnetjes: acht vrouwelijke en twee mannelijke exemplaren. Eten deden we in het Nederlandse gehucht Paal met zicht op Saeftinghe. Op restaurant gaan met de verrekijker in de aanslag, dat gebeurt niet vaak. Tussen soep en knabbelingen zagen we toch enkele bruine kiekendieven. Leuke sfeermakers, die beesten. Saeftinghe zelf, aan de uitkijktoren, was koud en winderig. Beverige handen en trillende telescopen deden hun best en we zagen toch twee dames blauwe kiekendief jongleren. Er riepen tureluurs en zwarte ruiters, lepelaars ploegden in het water en grote zilverreigers hielden zich koest. Een buizerd leek eventjes heel erg hard op een velduil, maar bleef uiteindelijk buizerd. Verder hadden we nog wat wulpen, bergeenden en een slechtvalk. Via Wachtebeke ging het terug naar huis. Aan Overslagdijk zitten daar al de hele winter een dertigtal boomleeuweriken. We gingen nog op zoek naar de zeearend die al enkele dagen pendelde tussen de oude suikerfabriek van Moerbeke en Puyenbroeck in Wachtebeke, maar die rakker konden we niet vinden. Het kan niet iedere keer prijs zijn.

Web sh op

Bij iedere online aankoop vanaf € 200 krijg je er een

gratis gr atis vogelgids* bij

nieuwee website nieuw website Wij hebben een

t.w.v. € 35.

Daarom delen wij w cadeautjes uit!

* Actie geldig tot 31 maart 2018. Eén Eé én enkele vogelgids per aankoop.

Bestel vanaf nu online o bij

www.natuurkijkers.be www .natuurkijjk ers.be natuurkijkers.be natuurkijk ers.be

Dé speciaalzaak van Vla Vlaanderen anderen met een ruime keuze aan de d scherpste prijzen!

Nederstraat 25 . 9700 Oudenaarde O . +32 (0)55 61 33 13 info@natuurkijkers.be . www.natuurkijkers.be

Verslag

16

S N E P ! 2018 NUMMER 1


28 JANUARI 2018

ZEELANDTOCHT

Op 28 januari trokken we op Zeelandtocht. Onze traditionele eerste stop was De Piet aan het Veerse Meer, een inhammetje dat altijd tjokvol watervogels zit. Ook nu weer, met als betere soorten brilduiker en middelste zaagbek. Op het meertje wat landinwaarts zaten geoorde fuut, kleine zilverreiger, watersnip en dodaars. Onder de brug zat een ijsvogeltje te roepen en in de velden stond een reetje ons aan te staren. De Middelplaten waren zoals gewoonlijk goed voor heel wat steltlopergeweld: wulpen, zilverplevieren, rosse grutto's, kluten, goudplevieren en wat gewonere soorten. Een groepje pijlstaarten zorgde voor eendenschoonheid en een torenvalkje hield ons vanaf een struikje stoïcijns in de gaten. Een eenzame zwarte zwaan was de vreemde eend in de bijt. Normaal gezien trekken we van hieruit naar het noorden, maar er zat een zeer zeldzame Ross' meeuw (een hoog-Arctische dwaalgast) in de haven van Vlissingen, dus besloten we daar eerst onze kans te wagen. Geen Ross' te bekennen echter, wel een ooievaar en een indrukwekkende grote mantelmeeuw.

KANOET © GUY HUYLEBROECK

Van de ene zeldzaamheid naar de andere dan maar: deze winter kenden we een (zeldzame) invasie van grote kruisbekken en daarvan zit er een aantal in Westerschouwen. De vogels komen af en toe drinken aan de waterwinningsbekkens en dat is de plaats om ze op te wachten. Helaas, we hadden geen geluk. Wel een blauwe kiekendief, kneu en sperwer. Om zeker te zijn dat je dieren ziet, moet je naar een zoo gaan, in de vrije natuur moet je wat geluk hebben. Na onze lunch in Ouddorp hadden we onze lijst serieus kunnen aanvullen met monniksparkiet en allerhande exotische eendensoorten, want bij de plaatselijke kweker zat ongeveer de helft van de vogels zonder ring. Maar zo zijn we niet, dus geen blauwvleugel-

talingen of kokardezaagbekken deze keer. Aan de Zuiderweg zaten er zoals altijd wel grote groepen brandganzen en vlogen er bruine kiekendief en slechtvalk. Next stop: Brouwersdam. Altijd top, dus ook nu weer. IJs- en roodkeelduiker, grote stern, bril- en kuifduiker, middelste zaagbekken, zwarte zee-eenden, eiders, een kuifaalscholver, drieteen- en paarse strandloper, kanoet en de onvermijdelijke grijze zeehonden: heerlijk. Het zou een mooie afsluiter zijn geweest, ware het niet dat we op de terugtocht nog eens gingen kijken in Vlissingen. En deze keer was het wel bingo: Ross' meeuw. De echte afsluiter was trouwens nog een steltkluut.

MIDDELSTE ZAAGBEK © GUY HUYLEBROECK

17 Verslag

2018 NUMMER 1

SNEP!


Ontdek de natuur in ’t Gents! Veerle Malschaert geeft de aftrap voor de zomercampagne

In 2018 en 2019 strijkt de zomercampagne van Natuurpunt neer in Gent. Onder de noemer ‘Ontdek de natuur in ‘t Gents’ schakelt de ledenwerving in de Gentse regio op volle kracht. Doel is de kaap van de 10.000 Gentse leden halen en zo het draagvlak voor de Gentse natuur een meer dan behoorlijke boost geven. Comédienne Veerle Malschaert geeft persoonlijk de aftrap op onze wildeplantenbeurs.

Terwijl haar show ‘Boegbeeld’ op kruissnelheid draait, zit Veerle al volop in de aanloop naar haar nieuwe revue ‘Deel mij’. Daarin wil ze haar hart delen met het publiek – een hart dat minstens even groot is voor mensen als voor ecologie. Toen we haar vroegen om mee te werken aan de campagne van Natuurpunt, twijfelde ze geen seconde. “Voor de natuur maak ik meer dan graag tijd vrij. Als alleenstaande moeder en zelfstandige heb ik eigenlijk nauwelijks tijd, maar toch wil ik hier echt graag energie in steken. Omdat iedereen nood heeft aan meer natuur. Vooral in een stedelijke omgeving verdient de natuur veel meer steun en ruimte.” Natuurpunt is voor Veerle lang geen onbekende. Onze vereniging is al jaar en dag haar referentie om leuke nieuwe wandelplekjes in Gent en Vlaanderen te ontdekken. Ze leest ook af en toe het tijdschrift en

bezocht al een paar keer onze wildeplantenbeurs. Ze hoopt dat de zomercampagne de ledenbasis van Natuurpunt aanzienlijk kan uitbreiden. “Steun aan Natuurpunt is steun aan de natuur en meer natuur verbetert je levenskwaliteit. Wij hebben de natuur veel meer nodig, dan zij ons. Vlaanderen is volgebouwd en dicht gebetonneerd en de natuur is erg versnipperd. Daarom hebben we des te meer nood aan groene oases als de Bourgoyen-Ossemeersen of de Gentbrugse Meersen. We moeten kunnen ontsnappen aan drukte en vervuiling. Dat doet gewoon superveel deugd en het kost ons niets. De mensen beseffen dat steeds meer, je ziet de interesse groeien. Vroeger zag je bij wijze van spreken twee man en een paardenkop als je ging wandelen in de Bourgoyen-Ossemeersen en kijk nu eens hoeveel wandelaars er in het weekend komen! Een regelrechte wandelfile.

Vereniging

18

S N E P ! 2018 NUMMER 1

Dat is voor mij nog maar eens een teken dat er veel te weinig groene ruimte is.”

Deel mij: de wandelingen Veerle woont dicht bij de Bourgoyen-Ossemeersen, meteen ook het natuurgebied waar ze de meeste tijd doorbrengt. In de aanloop naar haar nieuwe show ‘Deel mij’ maakt ze een jaar lang elke week een wandeling met een onbekende. Zo is ze alvast begonnen met het ‘delen’ van zichzelf. “Het concept is dat ik mezelf wil delen met andere mensen en ik hoop dat die mensen zich ook willen delen met mij. Iedereen is welkom, eenzaam of niet, het maakt niet uit. Ik verzamelde 180 namen via een oproep in de sociale media en de krant, en trek er wekelijks een uit. En dan gaan we anderhalf uur wandelen in de Bourgoyen. Het gaat over verbonden zijn en verbinden, je gedachten delen, samen zijn. We


Geen ecogestapo De vorige show van Veerle was ‘Ecodiva’. Daarin haalde ze behoorlijk wat stereotypen over de milieubeweging door de mangel, van biobitchen over sojaseuten tot zelfgedraaide chipolatamannen. Toch zit er overal een ernstige boodschap in. “Ik denk dat je met een lach veel meer kunt bereiken dan met de spreekwoordelijke wijsvinger”, vertelt ze daarover. “Lachen, maar toch zeggen wat je te zeggen hebt. Want het is niet omdat je met alles lacht, dat je niks serieus neemt. Integendeel, lachen is een manier om dingen te verwerken. Met humor kun je mensen een spiegel voorhouden zonder te moraliseren, wat toch voor weerstand zou zorgen.” Als het over ecologie gaat, is Veerle heel gedreven. “Die show gaat in hoofdzaak over de consumptiemaatschappij, volgens mij zowat de ondergang van de natuur. En ik wil daarover niet ‘preken voor eigen kerk’, maar zoveel mogelijk mensen bereiken. Als het over ecologisch leven gaat, moet het ook allemaal haalbaar blijven. We moeten beseffen dat elke stap die we nemen belangrijk is. Ik wil zeker geen ecogestapo zijn. Hoe overtuigder mensen worden, hoe gelaagder hun bewustzijn wordt en hoe meer stappen ze zetten om ecologischer te leven.”

Kom net als Veerle naar de aftrap van de zomercampagne op de wildeplantenbeurs! Om 10.00 uur opent zij met schepen Rudy Coddens de planten- en kruidenmarkt. Na de middag kan iedereen van 0 tot 99 jaar ‘meehuppelen’ tijdens een kindvriendelijke wandeling die Veerle zal begeleiden.

ONTDEK DE NATUUR in ‘t Gents

Niet zomaar een beetje feminist Als Veerle een onderwerp wil aansnijden, kiest ze zelden de weg van de minste weerstand. Ze draait haar hand niet om voor wat publieke controverse als een onderwerp dat ze belangrijk vindt daardoor op de publieke agenda komt. Zo startte ze vorig jaar op de Internationale Vrouwendag een campagne over het glazen plafond voor vrouwen, onder de noemer ‘V/M met talent’. Daarin werd mannen gevraagd om naakt te poseren, Red Hot Chili Peppers-gewijs met een sok op de strategische plek, waarna het hoofd en de schouders van Veerle werden gefotoshopt op de mannenlichamen. Zo konden mannen zich outen als feminist en als ‘steunpilaar’ voor een vrouwelijk ‘kopstuk’. Facebook blokkeerde haar profiel toen wegens ‘onzedig’. Vrouwen kregen diezelfde dag een platform in een glazen box onder de Gentse stadshal, waar ze zich konden uitspreken over feminisme en gelijkwaardigheid. Daar kreeg Veerle algauw de ene

na de andere vrouw en ook man over de vloer, want het was een actie voor beide geslachten, ‘voorbij de geslachten’, net als feminisme een zaak van iedereen is, zoals Veerle het in haar slogan zegt. “Gender is nog heel bepalend in onze maatschappij, terwijl het geen enkele rol zou mogen spelen als het over rechten en kansen gaat”, vertelt ze. “Vrouwenrechten zijn gewoon mensenrechten, dat is de essentie van de zaak. Maar in België is feminisme nog vooral een vrouwenzaak. Je wordt als ‘feminist’ in een heel ouderwets vakje gestoken. In de Scandinavische landen staan ze daarin veel verder, dat houd je niet voor mogelijk. Daar kunnen we een mooi voorbeeld aan nemen. Een maatschappij in evenwicht, die goed is voor vrouwen en kinderen, is goed voor iedereen.”

19 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!

ALLE INFO BINNENKORT OP WWW.NATUURINGENT.BE

praten echt over van alles. Wandelen zet de mensen ertoe aan om zichzelf te zijn en heel open te praten. Ik ken die mensen van haar noch pluimen en toch lijkt het alsof ik al jaren met hen omga, of het nu een 22-jarige student geneeskunde of een 85-jarige dame is… Ik geniet er echt van. Ik wil die mensen achteraf ook wel eens allemaal samen brengen. Misschien wel in het Natuurpuntcafé, dat zou een ideale plek zijn.”

Natuurlijk evenwicht Iedereen kan Natuurpunt alvast helpen om het evenwicht te herstellen tussen de mens/samenleving en de natuur. Dat evenwicht is jammer genoeg ver zoek in dit dichtbebouwde landje, waar berichten over fijn stof en vervuiling schering en inslag zijn. “Daar heb ik mij altijd al voor ingezet, maar sinds ik mama ben geworden, is de noodzaak om op te komen voor natuur en klimaat voor mij heel concreet. Moeder worden maakt je nog veel bewuster en verantwoordelijker. Je wilt je kinderen laten opgroeien in een leefbare omgeving en op een gezonde planeet, en daarvoor is er veel meer natuur nodig. Als we in iets moeten investeren wat ons allemaal ten goede komt – meer nog, wat we broodnodig hebben – is het wel de natuur.”


Bosanemoon Lente! Overal ontluikt het jonge voorjaarsgroen, de westenwind blaast onze grijze gedachten weg en alles wordt weer lichter. Een van die lentebloeiers waar ik elk jaar weer naar uitkijk, is het bosanemoontje, een van de elegantste nichtjes uit de ranonkel- of boterbloemenfamilie. Met soms vele honderden staan ze bij elkaar in oude bossen en vormen daar een prachtig tapijt. De bloemetjes draaien mee met de zon en worden daarom ook wel eens achteromkijkertjes genoemd. In de naam bosanemoon horen we het Griekse woord anemos - wind en het Latijnse nemorosa - dat staat voor ‘van het bos’. Een naam gegeven omdat de bloemen bloeien zodra de eerste lentewind waait? Bosanemoontjes zijn ontegensprekelijk bosplanten. Je vindt ze in oude bossen of plaatsen waar vroeger lange tijd bossen voorkwamen.

Bosanemonen hebben zes bloemblaadjes, die ook wat roze-paars aangelopen kunnen zijn. Het zijn eigenlijk gekleurde kelkbladen, want zoals bij meer leden uit deze familie ontbreken de kroonbladen. Het bosanemoontje dankt haar roze kleur aan de scheikundige stof anthocyaan, een stof die het bloempje tegen verwoestende UV-straling beschermt. Dat zeggen de wetenschappers tenminste... Lang lang geleden immers werd de god van de westenwind Zephyros verliefd op de nimf Anemone. Zephyros’ vrouw Flora rook echter onraad. Ze vermomde zich als zwaluw en betrapte het verliefde paartje. Als straf veranderde ze de nimf in een bloem. Als de westenwind over de anemoontjes waait, fluistert Zephyros zoete woordjes in Anemones oor, waardoor haar bloemblaadjes gaan blozen... © PETER DE DAUW

Vereniging

20

S N E P ! 2018 NUMMER 1


Wildeplantenbeurs

in de Bourgoyen-Ossemeersen © HAROLD VEREEKEN

De wildste plantenbeurs van Gent is toe aan haar 24ste editie! Veerle Malschaert geeft samen met schepen van Openbaar Groen Rudy Coddens het startsein. Dit jaar luidt onze beurs ook de start in van ‘Ontdek de Natuur in ’t Gents’, de grootste ledenwervingscampagne ooit van Natuurpunt in Gent. Tijdens de beurs verwelkomen onze vrijwilligers jullie opnieuw met een wildeplantenmarkt, live muziek, onze biobar en een waaier aan entertainment.

Zondag 6 mei doorlopend, van 10.00 tot 18.00 uur in en rond Natuur- en Milieucentrum de Bourgoyen. DOORLOPEND: − Verkoop van inheemse tuin- en waterplanten, en biokruiden − Informatie over standplaats en verzorging − Uitgebreide infostand en proevertjesstand rond het thema ‘Eetbaar plantgoed’ − Biobar met soep, broodjes en gebak − Ginderella Bar − Stands van de Natuur.Winkel, JNM, OxfamWereldwinkel, Gents MilieuFront, Tintelijn, Ohne, Lumbricus, Velektro en VDK

‘s Ochtends (10.00 – 13.00 uur) - Officiële opening van de plantenbeurs door Veerle Malschaert en schepen Rudy Coddens - Livemuziek door Artan Buleshkaj Trio ‘s Middags: (14.00 – 18.00 uur) - Livemuziek door Umlaut - Kindergrime - Meespeelcircus Tine & Stijn - Verhalen voor de kinderen - Gegidste wandelingen door de BourgoyenOssemeersen - Huppelen door de Bourgoyen-Ossemeersen met Veerle Malschaert

21 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!

Aan de kraampjes van onze deskundigen vind je het meest uitgebreide aanbod inheemse planten en kruiden, inclusief informatie over de planten, hun ecologische standplaats, enzovoort. Doorlopend kun je aan het bezoekerscentrum terecht bij de biobar voor soep, brood en gebak, en vind je interessante stands van de Natuur.Winkel, het Gents MilieuFront en Oxfam-Wereldwinkel. Na de middag verwennen we jullie met heel wat randanimatie. Aan het bezoekerscentrum word je getrakteerd op swingende muziek. Voor de kinderen brengt een vertelster gezellige verhalen in het gras, terwijl de ouders kunnen genieten aan de biobar. Wie zijn koters dichterbij wil houden, kan hen toevertrouwen aan het meespeelcircus van Tine & Stijn. Onze gidsen nemen geïnteresseerden mee op een wandeling in de Bourgoyen-Ossemeersen, maar wie samen met de kinderen graag kiest voor de vrolijke noot, kan terecht bij Veerle Malschaert, die huppelen leuker vindt dan wandelen. Meer dan genoeg ingrediënten voor een geslaagde gezinsnamiddag!


© INGER DE VOGELAERE

NIEUWS UIT HET NMC © INGER DE VOGELAERE

De gezellige winterse vogelmarkten waren top! Op 26 november 2017 en 21 januari 2018 toverden we het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen om tot een gezellig marktje. Vogelvoer vloog de deur uit, perfecte cadeaus gingen over de toonbank en heerlijke verse soep en glühwein verwarmden de innerlijke mens. Kinderen werden mee op pad genomen door de wondere wereld van de gevleugelde fauna en maakten snoepjes om tuinvogels te verwennen. De twee winterse vogelmarkten brachten een mooi bedrag in ons Natuurpuntlaatje. Bedankt!

Verjaardagsfeestjes in de Bourgoyen Vijf- en zesjarigen (derde kleuterklas) kunnen hun verjaardag vieren in de Bourgoyen-Ossemeersen. Samen met je vriendjes trekken we op zoek naar Jefke, het lieveheersbeestje. Want Jefke weet niet wanneer hij jarig is en hoe je dat doet, jarig zijn… Wie verkleed als lieveheersbeestje komt, krijgt een extra pannenkoek! VOOR WIE? Kinderen van de derde kleuterklas die graag hun verjaardag willen vieren in de natuur (vergezeld van maximum twee ouders). WANNEER? Op woensdag- en zaterdagmiddag – van 14.30 tot 16.30 uur. PRIJS: 10 euro per kind voor leden en 12 euro per kind voor niet-leden. De uitnodiging, twee begeleiders, een pannenkoek en een drankje zijn in de prijs begrepen. AANTAL DEELNEMERS: minimum 10 – maximum 15. Voor groepen van minder dan 10 kinderen graag contact opnemen. Maximum één groep tegelijk. RESERVEREN: minstens een maand vooraf via www.natuurpuntgent.be NOG VRAGEN? 09/216.44.78 of nmc@natuurpuntgent.org

Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen Driepikkelstraat 32 te Gent (Mariakerke) (een zijstraat van de Brugsesteenweg) Openbaar vervoer: bus 3, halte Driepikkelstraat.

ONTHAAL 09/216.44.78 weekdagen van 1 april tot 30 sept: 9.00 tot 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur weekends en feestdagen: 14.30 tot 18.30 uur CAFETARIA 09/216.44.79 De Blonde Tapuit is ons lentebier. Kom het proeven in het Natuurpunt-café.

alle werkdagen van 11.30 tot 17.00 uur op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur nmc@natuurpuntgent.org

Vereniging

22

S N E P ! 2018 NUMMER 1

FOLDER Kanaal Gent-Brugge, nu te koop in het NMC ‘Kanaal Gent-Brugge, een kanaal met een verhaal’, is een fietsfolder voor een tocht langs 22 natuurrijke plekken nabij de ‘Brugse Vaart’. De tocht vertrekt in Brugge en eindigt in de Bourgoyen-Ossemeersen. Deze folder is vanaf nu te koop in het NMC, voor de prijs van 1 euro.


Bijna lente in de Natuurpuntwinkel maak van je tuin een place to be voor wilde bijen Hoe zien solitaire bijen eruit? Ze hebben drie puntogen op het voorhoofd (in een driehoek), twee paar vleugels en lange, beweeglijke antennes. Ze zijn licht tot sterk behaard. Alleen de vrouwtjes hebben een angel en steken enkel in uiterst bedreigende situaties, bijvoorbeeld als ze gekneld raken. Hun voedsel bestaat uit nectar en stuifmeel.

In Vlaanderen leven ongeveer driehonderd soorten solitaire inheemse bijen. Deze bijen leven dus op hun eentje en elk vrouwtje maakt een apart nestje. Elke soort bouwt een ander onderkomen: de ene met bladeren, de andere met zand, nog een andere met leem of dood hout. De ene wat groter, de andere wat kleiner. Een volwassen individu is actief in het zomerhalfjaar, in de winter overleven de bijen als pop. Net als honingbijen spelen solitaire bijen een zeer belangrijke rol in de bestuiving van planten.

Ook jij kunt de bijen helpen! Gebruik zeker GEEN pesticiden in de tuin. Hoe selectief een pesticide volgens de verpakking ook werkt, er zijn altijd negatieve effecten, ook voor bijen. Zorg ervoor dat andere nuttige insecten een plaatsje vinden in je tuin. Zo krijg je een intacte voedselpiramide waarin alles wat eet, ook gegeten wordt. Je kunt het de bijen en andere insecten bijzonder naar hun zin maken door voldoende geschikte inheemse, eenjarige en meerjarige planten, een bloemrijk hooilandje en vrij uitgroeiende bomen en struiken te voorzien. Zo is er altijd een nectar- en stuifmeelbron beschikbaar en vinden de diertjes het hele jaar door voedsel. Je vindt een ruim aanbod van deze inheemse planten op onze wildeplantenbeurs van zondag 6 mei in de Bourgoyen-Ossemeersen (zie ook p. 21) Goede stuifmeel- en nectarleveranciers Eenjarige bloemen: grote klaproos – korenbloem – bolderik – gele ganzenbloem Meerjarige bloemen: vele soorten asters – wilde marjolein – slangenkruid – koninginnenkruid – berenklauw – veldsalie – beemdkroon – grote kattenstaart – hemelsleutel – knoopkruid – gewone brunel – gewone margriet – muskuskaasjeskruid – gewone rolklaver – beemdooievaarsbek – heelblaadjes – blauwe knoop – engelwortel Struiken: kleinfruit -> braam, framboos, aalbes, stekelbes – vlinderstruik – krentenboompje – sporkenhout – meidoorn – hulst – sleedoorn – hondsroos – veldesdoorn – lijsterbes – vogelkers – wegedoorn – wilde liguster – struikheide – dopheide Bomen: alle pit- en steenfruit – wilg – linde – robinia (ingeburgerd) – gewone esdoorn (ingeburgerd) – tamme kastanje (ingeburgerd)

Bijen- en insectenhuisjes Insecten zijn onmisbaar in de natuur. Zo helpen bijen bij de bestuiving van planten, kruiden en fruitbomen. Met een insectenhuis bied je hun een veilige plek om hun nuttige werk te doen, ook in een kleine tuin. Hang het nestkastje op een plaats die beschut is tegen wind en regen, zeker op de zuidkant en met zoveel mogelijk zon. De Natuurpuntwinkel in het NMC verkoopt enkele prima insectenhotels.

Insectenhotel ‘Sun’

Combikastje lieveheersbeestje/bij

Gevuld met bamboe en rond hout en ideaal voor solitaire bijen en andere beestjes als spinnen, oorwormen en kevers. Plaats het op een zonnige plek in de buurt van bloeiende planten. Fraaie vorm, van degelijk vurenhout en een blanke lak op waterbasis. Afmetingen: L 16 cm x B 8 cm x H 16 cm Prijs: 13,90 euro voor leden en 15,45 euro voor niet-leden

Mini-insectenhuis Bee Een aangename schuilplek voor veel nuttige insecten. Solitaire bijen leggen graag hun eitjes in de gaten en gangen. Kinderen vinden het leuk om dat proces te volgen! Aanbrengen op een beschutte plek, liefst tussen begroeiing, aan een spijker op maximaal 2 meter boven de grond of op een vlakke ondergrond. Prijs: 7 euro

Hang het kastje tot 1,5 m hoogte op een luwe, zonnige plek op het zuiden, liefst in een bloemrijke omgeving. Prijs: 10,75 euro voor leden en 11,95 euro voor niet-leden

Insectenhuis van houtbeton Gemaakt van duurzaam WoodStone houtbeton, gecombineerd met riet, voor wilde bijen en allerlei wespensoorten en gaasvliegen. Goed voor jarenlang plezier. Prijs: 17,95 euro voor leden en 19,95 euro voor niet-leden

Insectenhuis Ideaal als je onderdak wilt bieden aan meerdere soorten insecten, waaronder solitaire bijen.

Linda en Marc Sinds jaren zorgt Linda dat je in het NMC terechtkunt voor een beperkt en wisselend aanbod boeken, tuinartikelen en andere producten uit de Natuurpuntwinkel. Vind je iets niet in ons aanbod in het NMC en is het voor jou handiger om het via ons te bestellen dan via de website? Neem contact op met linda.dauwe1@telenet.be en vraag haar of zij jou wil helpen. Wil je meer weten over een bepaald nestkastje of insectenkastje? Of weet je niet goed welke zaden je nodig hebt om vogels te voederen? Marc weet er alles over en staat altijd klaar met zijn goede raad. Elke maandag van 13.00 tot 17.00 uur live in de cafetaria van het NMC of telefonisch op 09/216.44.78.

23 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!


GROENDAKEN NATUURDAKEN DAKMOESTUINEN

Canopy BVBA Dendermondsesteenweg 40 B-9000 Gent

24

S N E P ! 2018 NUMMER 1

+32 (0)9 247 48 49 info@canopy-greenroofs.be www.canopy-greenroofs.be


10

© FRANK MAES

jaar

Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen Op 20 april 2008 opende het Natuur- en Milieucentrum (NMC) De Bourgoyen de deuren. In 2018 willen we samen met de stad Gent die tiende verjaardag vieren. We doen dit in twee fasen. We starten op woensdag 18 april met een academische zitting en receptie, waarop iedereen van harte welkom is. Het programma van die dag vind je hieronder. In het weekend van 22 en 23 september volgt dan nog een feestelijke happening waarbij we onze vrijwilligers en de medewerkers van de stad Gent die betrokken zijn bij het NMC in de bloemetjes zetten. Hierover verneem je meer in de volgende nummers van Snep! Studiedag en opendeur op woensdag 18 april 2018 10.00 – 14.00 uur: opendeurdag in het Natuur- en Milieucentrum Bezoek de tentoonstelling en geniet van een biodrankje in de cafetaria. 14.00 uur: verwelkoming door Elke Decruynaere, schepen van Onderwijs, Opvoeding en Jeugd, en Rudy Coddens, schepen van Seniorenbeleid, Werk, Armoedebestrijding en Openbaar Groen en Lieven De Schamphelaere, voorzitter van Natuurpunt 14.30 uur: Lezing - Het Gentse soortenplan: voor welke dieren en soorten speelt Gent een belangrijke rol? door Geert Heyneman, stadsecoloog stad Gent 15.45 uur: Lezing - Tendensen van de vogelpopulaties in het Gentse (kansen en bedreigingen) door Geert Spanoghe, Natuurpunt Gent en onderzoeker aan het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek Doorlopend vanaf 14.30 uur: Workshop Beleef de natuur! Kennismaking met de natuureducatieve werking, door de educatieve diensten van de stad Gent Vanaf 17.15 uur: feestelijke receptie Je bent welkom voor een bezoekje, de workshop en de feestelijke receptie zonder inschrijving. Voor de lezingen graag inschrijven vóór 11 april 2018 via Gentinfo: go.stad/studiedagbourgoyen of 09/210.10.10

25

2018 NUMMER 1

SNEP!

OPROEP Getuigenissen over tien jaar NMC Na de opening van het NMC in 2008 werden het stedelijk educatief centrum, waar de stad schoolklassen ontving, en de Grutto, waar Natuurpunt andere groepen en individuele bezoekers verwelkomde, ingeruild voor een state-of-the-artpassiefhuis. Sindsdien is er heel wat gebeurd in en rond dat huis. In het septembernummer van de Snep! willen we hier speciale aandacht aan besteden. Daarom zijn we op zoek naar verhalen, beschrijvingen van gebeurtenissen, foto’s en getuigenissen over het NMC en de Bourgoyen-Ossemeersen van de voorbije tien jaar. Heb je mooie foto’s, filmpjes, wil je getuigen over iets wat je meemaakte in de Bourgoyen of ken je iemand die een mooi verhaal kan vertellen en dat met ons wil delen? Neem dan zo snel mogelijk (zeker voor eind mei) contact met ons op via nmc@natuurpuntgent.org. We bekijken samen hoe we te werk kunnen gaan. Opgelet: bruikbare kleurenfoto’s voldoen aan de volgende specificaties: min. 300 dpi, min. 120 mm breed. Stuur ze door als aparte bijlage (niet in een word-bestand). Verwerk indien mogelijk in de naam van het bestand de naam van de fotograaf, evenals de plaats, gebeurtenis en datum.


Anton Christiaens, bestuurslid

Boerencollectief op de Goedingekouter Op de Goedingekouter in Afsnee is eind januari op 10,7 hectare grond van het Gentse OCMW een breed, natuurinclusief landbouwproject opgestart. De nieuwe biologische groenteboerderij ‘Goedinge’ van Maarten Cools en Wim Michels zal er samenwerken met de familiale melkveehouderij van Steven De Roo, ondersteund door lokale bewoners, sociaal activiteitencentrum De Moester, de Boerderijschool vzw en Natuurpunt Gent. Onze vereniging was van bij de aanvang een stuwende kracht in dit pioniersproject, waarin het OCMW zijn landbouwgrond inzet in ket kader van de stadsgebonden en ecologische voedselstrategie van de stad Gent. Toen het OCMW Gent en de stad Gent in september 2017 een openbare oproep lanceerden voor het gebruik van 10,7 hectare landbouwgrond in een ‘stadsgericht sociaal landbouwproject’, ging voor ‘Het Boerencollectief’1 de bal aan het rollen. De droom om samen te werken bestond al langer. De ideeën werden concreet gemaakt in een partnerschap dat voor de buitenwereld onnatuurlijk kan lijken, maar dat in de praktijk zeer vanzelfsprekend was. De bedrijfsplannen van de gangbare melkveehouderij van Steven De Roo en het biologisch groente- en akkerbouwbedrijf Goedinge worden op elkaar afgestemd en aan de landbouwactiviteiten worden een reeks sociale, educatieve en ecologische activiteiten gekoppeld.

Boeren onder elkaar De basis van dit landbouwproject is de samenwerking tussen beide landbouwbedrijven. Goedinge zal mest en machines gebruiken van Steven De Roo en Steven zal de percelen in rust van Goedinge inzaaien met eiwitrijke grasklaver, waarvan de oogst een mooie aanvulling vormt op het dieet van zijn koeien. De samenwerking tussen Goedinge en Steven De Roo overstijgt de schijnbare tegenstelling tussen gangbare en biologische landbouw, tussen een traditionele landbouwfamilie en nieuwe, naar duurzaamheid strevende boeren. Oude en nieuwe landbouw doen het samen. Boeren onder elkaar… Bioboerderij Goedinge wordt een zelfpluk CSA2-bedrijf, waar klanten zelf hun groenten en fruit komen oogsten. Gentenaars en Latemnaars zullen op de Goedingekouter rechtstreeks in verbinding komen met het voedsel op hun bord. Deze formule is ook elders in

het Gentse zeer succesvol. Rawijs in Lochristi, Het Wijveld in Destelbergen en Oogstgoed in Gentbrugge hebben lange wachtlijsten, hoewel de boerderijen vrij dicht bij elkaar liggen en nog maar enkele jaren bestaan. Voor dit soort landbouw is het potentieel rond Gent nog lang niet bereikt. Goedinge wordt het eerste CSA-bedrijf ten zuidwesten van Gent, gelegen tussen de dorpskernen van Afsnee, Sint-Denijs-Westrem en Sint-Martens-Latem. Een oude hoeve aan de rand van de kouter – ter beschikking gesteld door het aanwonende gezin van Vincent Hebbelynck en Caroline Vanhauw – wordt het ontmoetingspunt van dit brede landbouwproject. Zij biedt plaats voor een boerderijwinkel, waar iedereen producten recht van de boer zal kunnen kopen. In de hoeve is er ook ruimte voor landbouw-

Vereniging

26

S N E P ! 2018 NUMMER 1

educatie en een ‘boerderijscouts’-afdeling. De sociale werkplaats De Moester zal een arbeidszorgproject aan de landbouwactiviteiten koppelen. En samen met Natuurpunt Gent wordt op dit beschermde kouterlandschap een plan uitgewerkt om de biodiversiteit te bevorderen en de akkervogelpopulaties te herstellen of uit te breiden.

Een natuurinclusief landbouwproject Natuurpunt Gent wil in nauwe samenwerking met de landbouwers de biodiversiteit op de Goedingekouter in Afsnee verhogen. De vereniging steunt immers ten volle de ontwikkeling van biolandbouw en natuurgerichte landbouw in en rond Gent en bovendien vormt het gebied een schakel in het ambitieuze project van het Natuurpark Levende Leie. De Goedingekouter ligt vlak bij verschil-


De Goedingekouter ligt tussen gebieden in beheer (lichtgroen) of eigendom (andere kleuren) van Natuurpunt Gent. De met groen omlijnde gebieden behoren tot het ‘visiegebied natuurgebied’. Veel van die percelen worden beheerd in samenwerking met lokale landbouwers.

lende natuurgebieden die Natuurpunt in beheer of in eigendom heeft. De Goedingekouter is een potentieel bijzonder waardevol gebied voor akkervogels. De kouter was voor verschillende akkervogelsoorten, zoals gele kwikstaart en veldleeuwerik, een laatste broedplek ten zuiden van Gent en is vandaag nog altijd een belangrijke foerageerplek voor overwinterende groepen gorzen en leeuweriken. Er zijn nog restpopulaties van kievit en patrijs, maar de huidige populatie is – zoals nagenoeg voor alle weide- en akkervogels in West-Europa – dramatisch geslonken in vergelijking met pakweg veertig jaar geleden (met 80 tot 95%). De kouter biedt echter nog altijd potentieel, door het open landschap, de aanwezige restpopulaties en de overwinterende vogels – die eventueel blijven broeden als de biotoop voldoende geschikt blijkt. Akkervogels staan hoog in de voedselpiramide, dus maatregelen gericht op die soorten werken ook de diversiteit aan ongewervelden (insecten) en in de vegetatie (kleurrijke bloemenstroken) in de hand. Concreet voorzien we in dit kleinschalige akkervogel- en biodiversiteitsproject vooral twee grote ingrepen. Allereerst zal een blok grond van 1 hectare van Steven De Roo centraal op de kouter worden beheerd als broedgebied voor akkervogels als kievit, veldleeuwerik, gele kwikstaart en patrijs. Deze overeenkomst kadert in de ruimere, heel constructieve samenwerking tussen Natuurpunt en Steven De Roo, waarbij het melkveebedrijf ook instaat voor het natuurbeheer in 10 hectare natuurgebied, in ruil voor gratis hooi en weidegrond. Ten tweede werken we samen met bioboerderij Goedinge een biodiversiteitsplan uit op bedrijfsniveau. Op de percelen in rust gaan we experimenteren met het maaibeheer en verschillende leguminosaemengsels3, om te komen tot een optimale relatie tussen bodemvruchtbaarheid, akker-

vogelbiotoop en productiviteit. De maaitijden worden bijvoorbeeld afgestemd op de broedseizoenen en er komen bloemrijke akkerranden, goed voor akkervogels en voor een mooi landschap tout court. Natuurpunt Gent zal samen met de bioboeren nadenken over mogelijkheden om de biodiversiteit op het landbouwbedrijf te maximaliseren. Het akkervogelbroedgebied moet, samen met de maatregelen op de grasklaverpercelen en het inzaaien van bloemrijke akkerranden, volstaan om de populaties kievit en hopelijk ook patrijs en veldleeuwerik te herstellen. Deze natuurmaatregelen zijn het resultaat van een zeer constructieve samenwerking bij de voorbereiding van dit project en van de intrinsieke motivatie van de boeren om de natuurwaarden op hun kouter te versterken. Natuurpunt zal beide bedrijven hierin voluit ondersteunen en in ruil actief meewerken aan de uitbouw van een directe afzetmarkt voor hun producten. Alle natuurmaatregelen worden genomen in onderling overleg met de boeren. De beste indicator van een geslaagd akkervogelproject is dat Steven, Maarten en Wim met trots naar ‘hun’ kieviten kijken.

Landbouw, meer dan oogsten alleen Natuurpunt Gent is niet alleen enthousiast over deze samenwerking omwille van de meerwaarde voor de biodiversiteit, maar ook voor de brede maatschappelijke rol die het project zal vervullen. Productieve landbouw gaat hier hand in hand met een divers en sociaal activiteitenprogramma en het verband tussen bord en veld wordt hersteld. Dat is belangrijk, want hoe korter de keten, hoe meer waarde de consument hecht aan de gezondheid van product en productiesysteem. Biologisch telen is een voorwaarde voor zelfplukbedrijven. Weinig ouders laten hun kinderen los op een met pesticiden besproeid groentebed. In een directe voedselketen is de landbouwgrond de leefomgeving van de consument. Hoe sterker de consument betrokken

27 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!

4

is bij het productieproces, hoe minder hij de negatieve milieu-impact van dat proces aanvaardt. De Moester, met wie Natuurpunt Gent ook zeer goed samenwerkt in de Hutsepot, zal in dit project een arbeidszorgtraject begeleiden, met de ondersteuning van het OCMW Gent. Iedere vrijdag komen vijf mensen met een psychosociale problematiek op de boerderij werken. Via de Boerderijschool kunnen Gentse scholen een boerderijtraject volgen, waarbij leerlingen een seizoen lang het veld opgaan, van zaaien tot oogsten. De Boerderijschool voorziet ook boerderijateliers en eenmalige workshops voor scholen. Het Goedingeproject staat tegelijk voor productieve landbouw en belevenislandbouw. De directe afzetmarkt zorgt voor veel grotere winstmarges per product. Het CSA-systeem biedt de bioboeren Maarten en Wim elk een volwaardig loon op in totaal 8 hectare landbouwgrond. Bovendien krijgen de boeren door de directe betrokkenheid ook de erkenning en waardering die zij voor hun zware werk verdienen. De consumenten/klanten krijgen op hun beurt kwaliteitsvolle biogroenten tegen 6 euro per week per volwassene en een wekelijks moment van zingeving en belevenissen op de boerderij. Deze win-winsituatie staat in schril contrast met het model van de industriële, op de wereldmarkt georiënteerde landbouw. Dat model, actief gepromoot door Europa en de Boerenbond, verplicht landbouwers om uit te breiden en te intensiveren. Ze moeten produceren tegen een onzekere afzetprijs en zoveel mogelijk uit hun percelen persen. Door de zware investeringen (en schulden) verliezen landbouwers hun zelfstandigheid. De Vlaamse landbouw is vandaag “een bijzonder competitieve, exportgerichte sector”5, al veroorzaakt dat zeer grote maatschappelijke kosten zoals waterverontreiniging en biodiversiteitsverlies. De allergrootste maatschap-


pelijke kost is misschien wel het verlies van de zelfstandige landbouwer zelf. De gemiddelde boer is vandaag 53 jaar oud en slechts 13% van de 50-plussers in de landbouw heeft een opvolger. Als de lineaire afname van landbouwbedrijven sinds 1980 zich doorzet – en dat is het business as usual-scenario – sluit het laatste zelfstandige landbouwbedrijf in 2037 de deuren. Wat daarvoor (in grote mate) in de plaats komt, leren ons de gigantische agro-industriële landschappen in het buitenland. Een project als in de Goedingekouter, waar ‘oude’ en ‘nieuwe’ landbouw samenwerken, waar producent en consument elkaar ontmoeten en waar partnerschappen ontstaan met organisaties van buiten het typische landbouwmilieu, bewijst dat landbouw zoveel meer kan zijn dan productiviteitsmaximalisatie (in kg/arbeid) of een zeer competitieve stiel.

Dat smaakt naar meer! Zoals wel vaker is Gent in de Goedingekouter een pionier in Vlaanderen op het vlak van sociaalecologische projecten. Het OCMW Gent, dat net als het OCMW in veel andere steden en gemeenten de historische eigenaar is van veel landbouwgrond, zette samen met de stad zijn landbouwgrond actief in binnen een sturend beleid voor de verduurzaming van de landbouwproductie6. Het stelde daarbij sociale werkgelegenheid als voorwaarde. Als de veelbelovende samenwerking in de Goedingekouter slaagt, biedt dit beleid heel wat mogelijkheden voor het landbouwgebied rond Gent. Het OCMW Gent heeft immers nog veel landbouwgrond in eigendom – in totaal meer dan 2000 hectare, waarvan het grootste deel buiten Gent. Wordt het project in de Goedingekouter een voorbeeld voor de ondersteunende en sturende rol die de stad Gent kan opnemen in de landbouwtransitie? Natuurpunt Gent zou dit alvast ten volle toejuichen, maar dan geven we als ervaringsdeskundige nog graag een bedenking mee voor de toekomst. In het projectdossier Goedingekouter lag de klemtoon heel sterk op ‘stadsgebonden’ landbouw. Maar de landbouwtransitie gaat over meer dan de korte keten alleen. Het rapport dat de stad Gent bestelde bij het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) over de opschaling van de korte keten in Gent stelt letterlijk: “Het mag duidelijk zijn dat enkel focussen op korteketenacties een vrij beperkte impact zal hebben op het bestaande voedselregime. Het is zelfs te verwachten dat bepaalde regimespelers dit met open armen zullen ontvangen, omdat dit kan leiden tot een grotere economische return zonder dat

dit grondige wijzigingen in de gangbare praktijken veronderstelt.“ Dit moet in toekomstige open oproepen vermeden worden door duidelijk prioriteit te geven aan ecologische teeltprincipes en aandacht te besteden aan landschap en biodiversiteit. Anders kan ‘stadsgebonden’ landbouw evengoed neerkomen op de lokale afzet van zwaar bespoten of bemeste gewassen of hyperintensief geproduceerd vlees van dieren die zijn gekweekt met voeder waarvoor regenwoud is gekapt. Van een stad die deel uitmaakt van het stedelijk agro-ecologisch netwerk (RUAF) en die zichzelf promoot als ‘commonsstad van de toekomst’, mag je inderdaad een landbouwbeleid op basis van een systeemanalyse verwachten. In de Goedingekouter start een samenwerking die landbouw in een breder perspectief plaatst. Dit is mogelijk dankzij de stad Gent en het OCMW Gent, die aan het gebruik van hun landbouwgrond voorwaarden stellen die ecologische en lokale landbouwers bevoordelen. Die strategie biedt veel perspectief voor de maatschappelijke en landschappelijke functie die landbouw in de stadsrand kan vervullen. Straks oogsten Gentse scholieren op de Goedingekouter hun eerste wortels, kunnen de boeren terecht trots zijn op het glas verse melk of de volle mand groenten die ze kunnen aanbieden en zingt er hopelijk sinds lang nog eens een veldleeuwerik boven de kouter.

Meer info Lid worden van het biologische groenteen akkerbouw-CSA-bedrijf Goedinge? Alle info vind je op www.goedinge.be. Woon je wat te ver, dan kun je een wandeling in Natuurpark Levende Leie combineren met een bezoek aan de Goedingekouter (vanaf 2019 met hoevewinkel). 1

2

3

4

5

6

Het Boerencollectief is de werknaam die de bovengenoemde partners aan hun samenwerking gaven. CSA of ‘Community Supported Agriculture’ is een vorm van landbouw waarbij iedere klant een ‘jaarlijks oogstaandeel’ koopt. Zo’n aandeel kost ongeveer 300 euro per jaar per volwassene, voor een heel jaar biogroenten. Is het bijvoorbeeld een goed tomatenjaar, dan krijg je als klant extra veel tomaten. Is het een slecht spruitenjaar, dan krijg je minder spruiten. Het teeltrisico van de boer wordt met andere woorden gedeeld onder alle consumenten. Leguminosae of vlinderbloemigen zijn plantensoorten – zoals witte en rode klaver – die stikstof uit de lucht fixeren en in de bodem injecteren. Zo worden bodems op een natuurlijke manier bemest. De mengsels zijn bovendien een eiwitrijk veevoeder. Vervanging van akkers met maïs door velden met grasklaver kan leiden tot een win-winsituatie voor zowel de groente- en de veetelers als voor de natuur. ‘Hij’ zou hier beter vervangen worden door ‘zij’, gezien de vele bewijzen dat vrouwen in hun handelen meer in functie van groepsbelang (solidariteit) denken dan mannen. Wegens de leesbaarheid houden we het in dit artikel op ‘hij’. Landbouwrapport 2016, Departement Landbouw en Visserij Voordien werd de historisch opgebouwde landbouwgrond enkel gezien als financiële reserve, om bijvoorbeeld de kost van een woonzorgcentrum te dekken.

Uitnodiging Het Boerencollectief nodigt de leden van Natuurpunt Gent uit op een Natuurbrunch in de oude boomgaard aan de Goedingekouter. Op 10 juni kun je vanaf 10.00 uur genieten van een heerlijke brunch met lokale producten. Dat is ook een ideale gelegenheid om kennis te maken met deze mooie uithoek van Gent, met de Beelaertmeersen van Natuurpunt en de bioboerderij Goedinge en het melkveebedrijf van Steven De Roo. De opbrengst van de brunch gaat naar het akkervogelproject op de Goedingekouter. Voor meer info en inschrijven: www.natuurpuntgent.be/goedingekouter.

Vereniging

28

S N E P ! 2018 NUMMER 1


)

RiElligTer T R P n e e n v r ij w va

Sancho overpeinst In elk nummer van Snep! vinden we steevast achteraan de mijmeringen van een zekere Sancho. De titels van de rubriek ‘Bijgedachte’ springen altijd in het oog. Achter grappige koppen als ‘Laat wat vaker de vuilaard in jezelf los’ of ‘Wat gaat het goed sinds het slecht gaat’ schuilt een filosofische overpeinzing, degelijk gedocumenteerd en goed beargumenteerd. Met een frisse blik bekijkt Sancho ons gedrag en onze verhouding als menselijke soort met de dieren, de natuur en het milieu. Om inspiratie op te doen of te verwijzen naar betrouwbare bronnen, beschikt hij vermoedelijk over een uitgebreide bibliotheek. Hij weet de lezers danig te boeien en neemt hen mee in zijn gedachtegang. Maar wie is die Sancho? Wie kent hem? Waar kunnen we hem ontmoeten? Waar is hij mee bezig? Wat is zijn band met natuur en milieu? Komt hij soms in de BourgoyenOssemeersen? Hij doet mij denken aan de Britse graffitikunstenaar Banksy: die is nergens te bespeuren, altijd onderweg en laat af en toe een geïllustreerde boodschap achter. Ook Sancho trekt nu en dan sporen in Gent en het ommeland. Hij is afwezig en toch verschijnt telkens een nieuwe bijdrage in Snep! We gaan even terug in de tijd om zijn ‘afwezigheid’ beter te begrijpen.

Laatste bewoners van de Bourgoyen Sancho zegt laconiek: hoe kun je nu niet geïnteresseerd zijn in de natuur als je er middenin woont? Ik laat hem aan het woord. “Voor ons vertrek naar Spanje – in het jaar 2000 – woonden Lut en ik in de Bourgoyen, toen nog vrij onbekend en onbemind gebied. Maar het was zeker dat we daar ooit weg moesten. We waren de laatste bewoners en leefden in ietwat primitieve omstandigheden, zonder elektriciteit en stromend water. Dat vloekte wel een beetje met mijn beroepsleven, want ik werkte in een groothandel voor sanitair en verwarming…”

“Als bewoners van de Bourgoyen leerden we onze buren, onder meer smienten en grutto’s, steeds beter kennen.” En zo belandden Lut en Sancho al snel in het bestuur van de Actiegroep BourgoyenOssemeersen, een van de voorlopers van Natuurpunt Gent. Sancho rolde ook de Stedelijke Milieuraad in. “Daar pleitte ik, plichtbewust, voor de volledige onteigening van de Bourgoyen, weekendhuisjes en onze woonst inbegrepen.” Was dat niet van het goede te veel? “Die onteigeningen waren noodzakelijk voor de verdere ontwikkeling en het beheer van het natuurgebied. In 2000 hebben we ons huisje in der minne verkocht aan de stad Gent.” In een oude Grutto (de voorganger van Snep!) uit 1992 vond ik nog een artikel van zijn hand. Best bijzonder, al vindt hij zelf van niet. Daarin verhaalt Sancho op sappige wijze hoe zich zeven nieuwe actieve leden bij de Actiegroep hebben aangesloten. Die zouden allemaal helpen om de spoorwegberm op extensieve wijze te beheren. Voor een goed begrip: die zeven nieuwe beheerders waren schapen. Sancho gaat verder: “Het was mijn eerste kennismaking met de schapenteelt. Ik houd nog altijd enkele schapen, niet meer op een oude spoorwegberm, maar op een doodgewoon weitje.” Nog een speciale herinnering aan de tijd in de Bourgoyen. In de winter 1993-94 was het gebied volledig overstroomd en moesten Lut en Sancho met een bootje van hun huis naar de toegang aan de Driepikkelstraat varen.

Naar Spanje… en terug Na de verkoop van hun huisje begon een totaal nieuw hoofdstuk. Lut en Sancho hadden goede vrienden in de Spaanse Pyreneeën en een verhuizing naar de bergen sprak hen wel aan. Sancho had in zijn leven al veel verschillende beroepen uitgeoefend en ijsmaker/bakker leek hem wel

tof. Daar moest hij kunnen van leven, ook in Spanje. In zijn boek ¡Dos bolas, por favor! vertelt hij druppelsgewijs hoe het eraan toeging in zijn ijssalon. Een aantal Natuurpunters gingen Lut en Sancho daar ook opzoeken, in een prachtige en unieke omgeving voor elke vogelaar. Maar hoe komt het dat we Sancho nu aantreffen in Café De Knocke in Merkem, bij Diksmuide, of all places? “Onze oorspronkelijke droom om permanent in Spanje te wonen, konden we niet waarmaken. Het was economisch niet haalbaar om er met ons tweeën van te leven. Daarom bleef ik in Spanje en keerde Lut terug naar haar Belgische baan. Ik sloot de winkel in de winter en kwam dan naar België, terwijl Lut de rest van het jaar af en toe naar Spanje kwam. Zo’n ‘langeafstandsrelatie’ had mooie kanten, maar was ook soms behoorlijk lastig.” Na tien jaar ijs maken, moest Sancho in volle crisistijd beslissen... investeren in nieuwe machines, voor nog eens tien jaar in Spanje of…? De keuze was niet moeilijk: hij volgde zijn hart en keerde naar Vlaanderen en naar Lut terug.

Westhoek en Gent En zo belandden ze in de Westhoek, omdat Lut als ambtenaar bij het Agentschap voor Natuur en Bos vaak in de IJzervallei werkt. En Sancho steekt het vrijwilligersteam in het Natuurpuntreservaat De Blankaart elke week een handje toe. Of hij Gent niet mist? “Kijk maar eens rondom je – is het uitzicht op de IJzerbroeken niet prachtig? Wat kan een vogelliefhebber meer wensen? De IJzervallei staat in de top drie van vogelrijkste gebieden in Vlaanderen.“ En verder: “Ik ben iemand van de buiten. Als ik al een stad zou missen, dan is het Gent. Ik volg het wel, de politiek en zo. Ik heb nog altijd veel voeling met Gent. De Gentenaars mogen trots zijn, op hun stad en hun Natuurpuntafdeling – dat is toch de grootste van het land?”

Wie het boek ¡Dos bolas, por favor! wil kopen, kan mailen naar Sancho: tholvanpluto@telenet.be

29 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!


In november 2017 hebben Infrabel en Natuurpunt na enkele constructieve gesprekken een overeenkomst gesloten over samenwerking in de Assels in Drongen. Natuurpunt zal enkele terreinen die eigendom zijn van Infrabel op een natuurvriendelijke manier beheren.

Infrabel en Natuurpunt Gent werken samen De overeenkomst heeft betrekking op ruim anderhalve hectare grond, gelegen naast onze eigendommen aan de Pontstraat in de Assels, en op de zuidelijke helling van het spoorwegtalud tussen de Leie en de Ringvaart. Het gaat om een precaire overeenkomst, waarvoor we jaarlijks een vergoeding van 1 euro betalen. Dankzij deze overeenkomst kunnen we niet alleen het beheer op onze eigendommen in de Assels robuuster maken, maar brengen we ook ruim 500 meter spoorwegtalud in natuurbeheer (zie kaart). Hoewel deze gronden nooit een bescherming als natuurgebied kunnen krijgen omdat ze deel uitmaken van de spoorinfrastructuur, is dit voor de natuur een heel goede zaak. Door een natuurvriendelijker beheer kan een lange verbinding ontstaan tussen de verschillende deelgebiedjes, zodat plantenzaden, insecten als vlinders en bijen en andere dieren zich kunnen verplaatsen en verspreiden naar alle deelgebieden. Het probleem van versnippering wordt hiermee deels opgelost.

© PHILIPPE AMPE

Afweging tussen maaibeheer en ruigtebeheer Bij het gebruik van de gronden moeten we uiteraard rekening houden met de specifieke plaatselijke context. Het talud is niet zo gemakkelijk ecologisch te beheren, want de steile en slecht te bereiken berm valt vrij

moeilijk te maaien en bovendien blijkt het niet altijd mogelijk om het maaisel goed te verwijderen. Daarom kiezen we op het spoorwegtalud voor een ruigtebeheer in plaats van graslandbeheer. Die beheerkeuze stemt overeen met het “Voorstel voor inrichtings- en beheermaatregelen na spoorweg-

Ruigtebeheer Wanneer een grazige berm niet jaarlijks wordt gemaaid, ontstaat een hogere vegetatie met meer structuur. Door de berm om de twee à vijf jaar gefaseerd en gezoneerd te maaien, voorkom je dat het terrein te sterk verruigt en uiteindelijk verbost. Het is belangrijk om het maaisel te verwijderen. De ruigte wordt best in het najaar gemaaid, omdat de meeste ruigtekruiden slecht bestand zijn tegen maaien tijdens de groei. Het valt aan te bevelen om telkens enkele stroken niet te maaien, want op die manier ontstaat er meer structuur en dit bevordert de hoeveelheid insecten in een vegetatie. Onrechtstreeks beïnvloedt dit ook weer de botanische samenstelling op het terrein. Een andere reden om enkele niet-gemaaide stroken te behouden, is dat gerijpte zaden zich in de vroeger gemaaide stroken verspreiden waardoor er geen gebrek aan kruiden zal optreden. Infrabel is geïnteresseerd om ook op andere locaties een gelijkaardige samenwerking op te zetten. Wie vragen heeft, ook over de meer technische aspecten van het onderhoud, kan altijd terecht op: info.projecten@infrabel.be © PHILIPPE AMPE

Vereniging

30

S N E P ! 2018 NUMMER 1


© PHILIPPE AMPE

werken” van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), dat voor het beheer van taluds veeleer een afwisseling tussen struweel en structuurrijke ruigte voorstelt.

Tot voor de overeenkomst bestond de gangbare praktijk erin om de vegetatie van de berm te klepelen, waarbij het maaisel werd verhakseld. Zo’n beheer biedt enkel ruimte

voor enkele dominante planten die prima gedijen in een voedselrijke situatie, zoals brandnetels en distel. Ons voorgestelde ruigtebeheer moet veel meer kansen bieden aan andere soorten. De eerste drie à vier jaar is geen intensief beheer nodig. We willen snel evolueren naar een voedselrijke ruigte en streven naar struweel, omdat dit ook heel interessant is voor insecten. Om te voorkomen dat er bos ontstaat op het talud, zullen we de boomvormers (jaarlijks) selectief verwijderen, zodat zich geen opgaande bomen kunnen ontwikkelen. Uit de gesprekken met Infrabel bleek dat de infrastructuurbeheerder van het Belgische spoorwegnet niet ongevoelig is om waar dat mogelijk is nog meer gronden in natuurbeheer te brengen. Natuurpunt en Infrabel zetten hun overleg voort en hopen dat er na de Assels nog meer overeenkomsten overal in Vlaanderen kunnen volgen. Momenteel brengen we allebei onze eigendommen in kaart om te kijken waar die aan elkaar grenzen en welke mogelijkheden dat biedt voor verdere samenwerking.

GROEN: EIGENDOM VAN NATUURPUNT - ROOD: PERCELEN IN BRUIKLEEN VAN INFRABEL

Taludploeg in actie? We zijn op zoek naar vrijwilligers die mee werk willen maken van het beheer van het zuidelijke spoorwegtalud in de Assels. Indien we erin slagen een soort ‘taludploegje’ samen te stellen met een voldoende aantal vrijwilligers kunnen we zelfs, op bepaalde goed uitgekozen delen (lees gemakkelijk bereikbare plaatsen), een iets intensiever beheer voorzien. Kandidaten voor dit karwei zijn erg welkom en kunnen zich aanmelden bij marino@natuurpuntgent.org of an.fiers@skynet.be

31 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!


2017

EEN UITZONDERLIJK JAAR Na ons succesvolle jubileumjaar 2016, waarin we vijftien jaar Natuurpunt (Gent) vierden, hadden we begin 2017 alweer veel mooie plannen en doelen. Een jaar later kunnen we trots meedelen dat we die ook hebben gerealiseerd. 2017 bleek voor onze vereniging echt een bijzonder jaar, vooral op het vlak van ledengroei en aankoop van natuurgebied. We konden ook rekenen op heel wat giften voor onze aankoopprojecten, al bleek 2016 op dit vlak moeilijk te overtreffen. In dit drieluik gaan we wat dieper in op leden, giften en aankopen in 2017, geĂŻllustreerd met flink wat cijfermateriaal.

Recordaantal leden 7.000 leden: dat doel wilde Natuurpunt Gent eind 2017 bereiken. En dat is ons met brio gelukt. Nooit tevoren had onze afdeling zoveel leden. Ook Natuurpunt zelf kende een ongelooflijk grote ledengroei. Een duidelijk bewijs van het grote en groeiende draagvlak voor natuur in Vlaanderen en in Gent. Natuurpunt sloot 2017 af met 107.353 leden. Daarmee laten we het magische getal van 100.000 leden al ver achter ons en haalden we met verve onze doelstelling om 2017 af te sluiten met 104.000 leden. Begin 2002 startte Natuurpunt met 47.065 leden en sindsdien hebben we dat aantal dus meer dan verdubbeld. Straf! Dat hadden we bij de start zestien jaar geleden zelfs niet durven dromen. In 2017 hebben we opnieuw een enorme stap vooruit gezet, met niet minder dan 5.029 nieuwe leden, een groei van bijna 5 procent ten opzichte van 2016. In zijn zestienjarig bestaan heeft Natuurpunt zijn ledenaantal elk jaar zien stijgen, behalve in 2011. De ledenuitval van 5,68 procent is opvallend laag, zeker in vergelijking met veel andere verenigingen die soms een uitval hebben van 30 procent of meer. Ook Natuurpunt Gent deed het in 2017 uitzonderlijk goed en haalde met 7.113 leden het grootste aantal leden ooit. We overschreden ruimschoots het vooropgezette doel van 7.000 leden en maakten in 2017 opnieuw een opvallende sprong voorwaarts. Met dit nieuwe record blijft Natuurpunt Gent veruit de grootste Natuurpuntafdeling in Vlaanderen.

Vereniging

32

S N E P ! 2018 NUMMER 1


© KOEN VANDER VENNET

We mochten in 2017 niet minder dan 872 nieuwe leden verwelkomen, al betreurden we ook 18 leden die overleden zijn. Daarnaast waren er 352 leden die hun lidmaatschap niet vernieuwden. Dat is een aanzienlijk aantal, maar toch een historisch lage uitval – mede dankzij een speciale (erg succesvolle) inspan-

ning om leden die zijn verhuisd zonder hun nieuwe adres door te geven op te sporen en onze herhaalde oproep aan nog niet hernieuwde leden om alsnog lid te blijven. (Zie ook kader hieronder ‘Enkele verklaringen voor de ledengroei'’.)

Intussen hebben we onze doelstellingen voor de komende jaren al zwaar aangescherpt. Eind 2019 willen we met Natuurpunt Gent de magische grens van 10.000 leden overschrijden. Een bijzonder ambitieus doel waarvoor we samen alles uit de kast zullen moeten halen! (zie ook artikel op p. 18)

Enkele verklaringen voor de ledengroei Er zijn enkele belangrijke redenen die onze succesvolle ledengroei verklaren. Zo blijft Natuurpunt ervoor kiezen om positief te communiceren. We willen tonen dat er nog hoop is voor de natuur. Dat wij er met onze natuurgebieden, onze duizenden activiteiten en andere realisaties voor zorgen dat de natuur nog een toekomst heeft in Vlaanderen. We zijn een vereniging van doeners, niet van klagers, met een hart voor de natuur. Alleen als het echt nodig is, slaan we met de vuist op tafel. Daarnaast is er de vaststelling dat natuur is uitgegroeid tot een belangrijk maatschappelijk thema. Mensen hechten steeds meer belang aan voldoende en gevarieerd groen in hun omgeving. Het inzicht dat natuur ook essentieel is voor onze gezondheid en ons welzijn, dringt steeds dieper door. Hoe meer de natuur onder druk komt, hoe belangrijker mensen natuurbehoud zullen vinden. Maar wellicht de belangrijkste reden voor succes is dat Natuurpunt overal in Vlaanderen mensen samenbrengt. In alle Vlaamse gemeenten zijn Natuurpunters, verenigd in afdelingen en werkgroepen, actief en zichtbaar bezig. Met een sterke autonomie en een grote verantwoordelijkheid. We werken samen met andere verenigingen en groepen om de natuur te helpen. We organiseren duizenden activiteiten per jaar, we beheren ruim 500 natuurgebieden. Op die manier overtuigen we mensen in onze omgeving van het belang van ons werk. De bevolking ziet dat we resultaat boeken op het terrein en wil ons daar meer dan ooit bij helpen. De inzet en de bekommernis voor de natuur van onze vereniging zorgen voor een enorme kracht. Die vormt ook voor Natuurpunt Gent een aanmoediging om met nog meer inzet dan vandaag voort te ijveren voor meer en betere natuur in Gent en omgeving. © FRANK MAES

33 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!


17

Meer dan 818 hectare nieuwe natuur in goede handen Natuurgebied aankopen is en blijft de meest structurele oplossing om natuur veilig te stellen. 2017 was ook op het vlak van verwerving van natuurgebied een heel goed jaar voor Natuurpunt. De onzekere gevolgen van het nieuwe Natuurdecreet werpen wel nog altijd een schaduw op onze toekomstige aankoopmogelijkheden. Vorig jaar kon Natuurpunt verspreid over heel Vlaanderen in totaal 731,4 hectare nieuwe natuurterreinen verwerven. Dat is veel meer dan het vooropgestelde doel van 380 hectare. Over de voorbije tien jaar werd enkel in 2006 en 2009 meer natuurgebied aangekocht! Het puike aankoopresultaat is de vrucht van de volgehouden inzet van 250 ‘aankopers’ in Vlaanderen, die al vele jaren dagelijks in de weer zijn. Daarnaast kreeg Natuurpunt in 2017 ook nog eens 86,7 hectare extra grond in huur. Hier konden we onze jaarlijkse doelstelling van 125 hectare bijkomende huur dus niet halen. In totaal kreeg Natuurpunt in 2017 meer dan 818 hectare extra in natuurbeheer – aankopen en huur samen. In 2016 was dat 850 hectare, in 2014 was dat – vooral door grote huurcontracten – zelfs 1.110 hectare! Ondanks enorme inspanningen van Natuurpunt en zijn afdelingen (zoals Natuurpunt Gent) waardoor een recordbedrag aan giften werd ingezameld en er ook de vernieuwde legatenwerking prachtige resultaten boekte, is Natuurpunt er in 2017 niet in geslaagd om alles financieel rond te krijgen. In 2018 moeten we dus opnieuw op zoek naar veel bijkomende middelen om onze rekeningen weer te doen kloppen.

Nieuwe Gentse natuur Natuurpunt Gent heeft in 2017 in zijn werkingsgebied alweer heel flink zijn steentje bij-

gedragen om meer natuur veilig te stellen. Onze ‘aankopers’ – Bart Vangansbeke voor de projecten op Gents grondgebied, Dirk Bogaert voor de Damvallei in Destelbergen en Peter Van Herp voor Sint-Martens-Latem – zorgden voor een mooie groei van ons patrimonium. In het werkingsgebied van Natuurpunt Gent is vorig jaar niet minder dan 50,7424 hectare aangekocht. Er was een heel grote aankoop in de Vinderhoutse Bossen, een grote aankoop in de Damvallei en verder nog aankopen in Rijvissche, de Latemse Meersen en de Assels. Daarnaast kochten we in 2017 ook in de Bourgoyen-Ossemeersen nog een kleine oppervlakte aan. Dat is voor Natuurpunt Gent een absoluut aankooprecord, net iets beter dan in het vorige topjaar 2015, toen we 50,4750 hectare aankochten (zie Tabel 2). Elders in deze Snep! vind je ook nog een afzonderlijk artikel over de aankopen in 2017 (zie p. 36) en een artikel specifiek over de aankoop van de Vinderhoutse Bossen (zie p. 40).

Erkende natuurreservaten groeien gestaag Eind 2017 kregen we het verheugende nieuws dat minister Schauvliege in vijftien natuurgebieden in Vlaanderen in totaal 446 hectare had erkend als natuurreservaat. Met dit cijfer realiseert de minister haar beleidsdoel om elk jaar het areaal aan natuurreservaten met minstens 400 hectare uit te breiden. Natuurreservaten zijn op ecologisch vlak de meest waardevolle plekken in Vlaanderen. Zij genie-

Tabel 1: Overzicht aankoop en huur van grond door Natuurpunt in Vlaanderen Jaar Aankoop Huur Totaal 2005 403,0993 ha 9,3381 ha 412,4374 ha 2006 1.064,4358 ha 250,9923 ha 1.315,4281 ha 2007 493,9032 ha 105,2033 ha 599,1126 ha 2008 469,2740 ha 122,8674 ha 592,1414 ha 2009 889,6634 ha 180,4823 ha 1.070,1457 ha 2010 488,1172 ha 301,6411 ha 789,7583 ha 2011 574,2746 ha 551,6372 ha 1.125,9118 ha 2012 336,1788 ha 174,7802 ha 510,9590 ha 2013 427,0668 ha 178,2589 ha 605,3257 ha 2014 488,3543 ha 622,0125 ha 1.110,3668 ha 2015 556,6766 ha 102,1605 ha 658,8371 ha 2016 593,7845 ha 257,1593 ha 850,9438 ha 2017 731,4045 86,7751 ha 818,1796 ha

Vereniging

ten extra bescherming en er worden bijkomende middelen vrijgemaakt voor een kwaliteitsvol en duurzaam beheer en voor de realisatie van de Europese natuurdoelen.

Twaalf van de vijftien gebieden die de minister in 2017 heeft erkend (of waar het erkend gebied is uitgebreid), zijn in beheer van Natuurpunt. De erkenning levert een belangrijke structurele - en ook financiële - ondersteuning van ons natuurbeheer. De erkenning geldt voor een periode van 27 jaar en genereert een jaarlijks geïndexeerde subsidiëring voor het beheer van het reservaat. De formele erkenning van onze natuurgebieden door de minister is ook een erkenning voor het werk van de vrijwilligers. Natuurpunt is erg blij dat de minister haar engagement inzake de erkenning voor 2017 is nagekomen. We hopen ook dat zij die inspanning in 2018 zeker voortzet, want door de inwerkingtreding van het nieuwe Natuurdecreet moet er versneld een beslissing komen over alle nog hangende dossiers. Op dit moment is zowat driekwart van het natuurgebied dat Natuurpunt beheert, officieel erkend als natuurreservaat. Voor het overige kwart draagt de vereniging de beheerkosten met eigen middelen. De kloof tussen de al erkende en niet erkende oppervlakte natuurgebied wordt echter steeds groter, ondanks de verdienstelijke inspanningen van de Vlaamse Regering op dat vlak.

Tabel 2: Aankopen in de perimeter van Natuurpunt Gent (Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen) Jaar Aankoop Huur Totaal 2005 0,7453 ha 0,7453 ha 2006 3,1890 ha 3,1890 ha 2007 4,1378 ha 4,1387 ha 2008 24,5532 ha 16,0551 ha 40,6083 ha 2009 4,7360 ha 0,0762 ha 4,8122 ha 2010 35,8844 ha 1,0340 ha 36,9184 ha 2011 5,0187 ha 8,5835 ha 13,6022 ha 2012 1,4705 ha 22,5900 ha 24,0605 ha 2013 4,3247 ha 0,1780 ha 4,5027 ha 2014 15,6636 ha 15,6636 ha 2015 50,4750 ha 6,5529 ha 57,0279 ha 2016 16,7292 ha 16,7292 ha 2017 50,7424 ha 5,1221 ha 56,0539 ha Totaal 217,1489 ha 55,8149 ha 222,053 ha

34

S N E P ! 2018 NUMMER 1


17

Veel giften voor projecten Natuurpunt Gent Natuurpunt Gent heeft de voorbije jaren heel wat inspanningen geleverd om middelen in te zamelen. 2016 was op dat vlak een absoluut recordjaar, met niet minder dan 449.696,68 euro inkomsten uit fondsenwervende activiteiten en giften, inclusief een belangrijk legaat. Maar ook in 2017 konden we op heel wat steun rekenen van onze donateurs. De fondsenwervingsbrieven bij Snep! kenden in 2017 ook telkens een mooie respons. Op die manier kunnen we ons aankoopbeleid met succes voortzetten. We zijn onze donateurs bijzonder dankbaar voor hun milde bijdragen. Elk jaar organiseert Natuurpunt Gent ook enkele grote publieksactiviteiten, waarvan de opbrengst bestemd is voor onze aankoopprojecten. In 2017 kenden die allemaal een mooie opbrengst. Het etentje ten voordele van de Assels, de wildeplantenbeurs, de boeken- en cd-beurs ten voordele van de Gentbrugse Meersen, de bomen- en struikenverkoop en de Natuurpuntfuif brachten samen heel wat geld in het laatje. Bravo en een héél dikke merci aan alle vrijwilligers die een paar uur (of meer) kwamen meewerken voor en tijdens deze evenementen. Meestal gebruiken we de inkomsten uit giften voor de restfinanciering bij de aankoop van natuurgebieden. Daarnaast zamelen we ook geld in voor de kosten van ons beheerwerk, de verzorging en aankoop van Herdwickschapen, het akkervogelproject en tot begin 2017 ook voor ons verenigingshuis De Stek, dat intussen is afgewerkt en afbetaald. Tabel 3 geeft een overzicht van al onze projecten en de bedragen die we in 2017 ontvingen. De maand december is traditioneel veruit de beste maand om giften in te zamelen. Jammer genoeg kwam onze aankoop van de Vinderhoutse Bossen te laat om nog in december 2017 een grootschalige oproep te lanceren. In 2017 hebben we geen jaarrecord gebroken voor een specifiek aankoopproject. De Gentbrugse Meersen deden het weer voortreffelijk met 33.247 euro aan giften. Ook de Damvallei scoorde met 26.399 euro bijzonder goed. We stellen vast dat onze achterban ons vooral voluit financieel steunt na grote of cruciale aankopen van natuurgebied. In 2017 was dat heel duidelijk het geval voor het project Damvallei. Al konden de Gentbrugse Meersen toch weer rekenen op de grootste bijdrage, hoewel we daar in 2017 jammer genoeg geen aankopen konden realiseren.

Nieuw fonds Natuurpark Levende Leie In 2017 is een overkoepelend fonds ‘Natuurpark Levende Leie’ opgericht, waarmee Natuurpunt grote aankopen in de Leievallei tussen Deinze en Gent wil realiseren. We start-

ten dit fonds pas begin december 2017 op. Een oproep in de laatste Snep! van het jaar wierp duidelijk zijn vruchten af, want eind december stond er al 7.332 euro op dit fonds. Van een flitsende start gesproken! Eind 2017 is ook nog een nieuw aankoopproject ‘Vinderhoutse Bossen’ ingesteld, naar aanleiding van de grote aankoop. Dit project kreeg het nummer 6698. We verzamelen al sinds 2002 giften voor onze aankoopprojecten. De eerste jaren schommelde de opbrengst iets boven de 10.000 euro. Vanaf 2006 verdubbelde dat bedrag en vanaf 2009 was er zelfs een verdrievoudiging. De belangrijkste reden was dat we vanaf 2006 regelmatig gronden aankochten. In 2010 zagen we een eerste keer een piek boven de 50.000 euro, toen we een heel grote aankoop van ruim 22 hectare in de Hoge Blaarmeersen realiseerden. Toen we in 2014 een nieuwe start

namen met ons aankoopbeleid, gingen de giften verder crescendo. Absolute topjaren waren 2015 en 2016, toen we heel veel gronden aankochten. Eerlijkheidshalve moeten we hier wel vermelden dat we in 2016 zowel het project Damvallei als het project Assels hebben gespijsd met 35.000 euro uit de kas van respectievelijk kern Damvallei en Natuurpunt Gent. In 2016 konden we ook al 250.000 euro van een legaat overmaken aan onze aankoopprojecten. Die overdrachten gebeurden telkens op verzoek van Natuurpunt Beheer om de restfinanciering van de aankopen een stuk te verkleinen. Door die bijkomende inspanningen smolt de grote schuldenberg die we hadden opgebouwd als sneeuw voor de zon en konden we in 2017 quasi neutraal starten. Maar door de heel grote aankopen in 2017 staan we begin 2018 alweer fel in het rood.

Tabel 3: Giften projecten Natuurpunt Gent in 2017 Nummer Projectnaam Totaal bedrag 3615 Natuurfonds Gent 12.382,82 euro 3673 Herdwickschapen 1.150,00 euro 6253 Akkervogels Gent 65,00 euro 6613 Bourgoyen-Ossemeersen, Gent 7.776,41 euro 6629 Latemse Meersen, Sint-Martens-Latem 3.210,00 euro 6630 Damvallei, Destelbergen 26.399,00 euro 6638 Leeuwenhof, Gent 20,00 euro 6651 Assels, Gent 13.695,50 euro 6682 Gentbrugse Meersen, Gent 33.247,71 euro 6689 Hutsepot (Rijvissche), Gent 3.615,40 euro 6691 Rosdambeekvallei, Gent 1.516,27 euro 6694 Overmeersen, Gent 250,00 euro 4002 Passiefhuis Natuurpunt Gent 170,00 euro 4024 Natuurfonds Levende Leie 7.332,13 euro TOTAAL 110.776,24 euro Tabel 4: Jaarlijkse giften voor al onze projecten samen 2002 11.544 euro 2003 12.541 euro 2004 12.901 euro Graag willen we jullie nog een keer oproepen om onze 2005 13.294 euro aankoopprojecten te steunen met een gift. Wie wil storten 2006 19.823 euro voor een specifiek project, kan dat doen op rekeningnum2007 25.532 euro mer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer vzw. 2008 19.605 euro Vermeld als mededeling ‘Gift + het projectnummer van je 2009 31.966 euro keuze’ (zie Tabel 3). Voor giften vanaf 40 euro per jaar 2010 56.764 euro 2011 76.944 euro ontvang je een fiscaal attest. Vooral steun voor de aan2012 58.208 euro koopprojecten Vinderhoutse Bossen en Damvallei is erg 2013 49.030 euro nodig, maar ook voor Assels, Gentbrugse Meersen, Ros2014 136.602 euro dambeekvallei en Hutsepot blijven jullie bijdragen nodig. 2015 159.672 euro 2016 199.696 euro 2017 110.776 euro

35 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!


2017

RECORDJAAR AANKOPEN

rood: aangekocht door Natuurpunt in 2017 groen: eerder aangekocht door Natuurpunt

Natuurpunt Gent blijft zijn beste beentje voorzetten om in zijn werkingsgebied bijkomend natuurgebied aan te kopen. We willen zoveel mogelijk grote aaneengesloten natuurgebieden in eigendom krijgen, omdat grote gehelen veel meer overlevingskansen bieden voor bedreigde dier- en plantensoorten. Bovendien zijn grotere gebieden ook tijds- en kostenefficiënter te beheren dan kleine verspreide snippers natuur.

kaart 1

kaart 2

De allereerste aankoop in het werkingsgebied van Natuurpunt Gent in 2017 konden we realiseren in de Latemse Meersen (kaart 1). Op 12 januari 2017 werd de akte verleden voor de aankoop van twee percelen grasland, gelegen in natuurgebied, met een gezamenlijke oppervlakte van 63 are 90 centiare. De percelen werden aangekocht van mevrouw Magdalena Aelterman en haar drie kinderen. De nieuw verworven terreinen vormden een enclave binnen een groot gebied dat Natuurpunt al in eigendom of beheer had. Ze sluiten dan ook perfect aan bij de naastliggende percelen. Op die manier is alweer een puzzelstukje gelegd om tot een aaneengesloten natuurgebied te komen.

Vereniging

Nieuwe natuur in de Assels De tweede aankoop van 2017 konden we afsluiten in de Assels in Drongen (kaart 2). Op 25 januari 2017 werd de akte verleden voor de aankoop van drie percelen, gelegen in natuurgebied, met een gezamenlijke oppervlakte van 76 are 87 centiare. De percelen werden aangekocht van mevrouw Francine Blanchaert en zijn gelegen in het noordelijk deel van het zogenaamde ‘ei’ (= het echte kerngebied) in de Assels. Dit was het enige deel van het ei waar we tot nog toe geen eigendom hadden. Een van de nieuw aangekochte percelen is de toegangsweg vanaf de Zevenbladstraat naar de twee andere nieuw aangekochte percelen. Alle drie de percelen zijn vrij van gebruik, maar liggen er al jaren onbeheerd bij en ontwikkelen zich tot een wilgenstruweel. Belangrijk is ook dat Natuurpunt door deze aankoop voorkomt dat een tuin wordt uitgebreid in natuurgebied.

36

S N E P ! 2018 NUMMER 1


kaart 3

kaart 4

Twee aankopen in Rijvissche

Heel belangrijke aankopen in de Damvallei

Op 22 maart 2017 werd de akte verleden voor de aankoop van twee percelen grasland in het deelgebied Rijvissche van het Parkbos in Zwijnaarde. Natuurpunt kon deze gronden kopen van de familie Smets. De terreinen zijn gelegen in de bestemming ‘nat natuurgebied’ en hebben een totale oppervlakte van 1 hectare 02 are 50 centiare. Het gaat om redelijk natte graslanden aan de Rijvisschestraat, die ook grenzen aan een mooi parkgebied met een tweetal villa’s in Engelse stijl. In het oosten en noorden worden de aangekochte graslanden omringd door houtkanten, bosjes en (heel natte) graslanden. De akte van een tweede aankoop in Rijvissche werd verleden op 9 november 2017. Het gaat om een braakliggende akker ten zuiden van het Hutsepotbos van 25 are 17 centiare, die intussen op 10 maart 2018 al is bebost tijdens een gezamenlijke aanplantactie van de parkbospartners en de buurt. In totaal hebben we dus in 2017 in het deelgebied Rijvissche 1 hectare 27 are 67 centiare aangekocht. Op kaart 3 staan de beide nieuwe eigendommen van Natuurpunt rood ingekleurd. In lichtgroen staan de eigendommen die we in 2015 hebben verworven: een groot blok, het Hutsepotbos, en twee natte bosperceeltjes langs de E40 en palend aan de sportterreinen van het Don Boscocollege. Het hele visiegebied waarin Natuurpunt actief wil zijn, staat omlijnd met een blauwe lijn.

Net voor de zomer van 2017 realiseerde Natuurpunt twee aankopen in de Damvallei in Destelbergen met een gezamenlijke oppervlakte van 12 hectare 79 are 84 centiare. Het gaat om een percelenblok van ruim tien hectare in de Oostmeersen en een deel van de Schotelham met een oppervlakte van bijna twee hectare (zie kaart 4). Oostmeersen De aangekochte percelen in de Oostmeersen sluiten aan bij de natte hooilanden en turfputten die Natuurpunt verwierf tijdens het LIFE-project. Deze grote aankoop omvat twee verschillende delen. Het noordelijk deel bestaat uit een combinatie van populierenbos en enkele zeer grote, authentieke turfputten met een totale oppervlakte van meer dan acht hectare. Het zuidelijk deel van de nieuwe aankoop is gelegen in het deelgebied de Bochten en bestaat uit een kleine twee hectare historisch permanente graslanden, omzoomd met knotwilgen en begrensd door een rietrijke sloot. Met deze nieuwe aankoop realiseren we hier een blok aaneengesloten natuur van 35 hectare en is het noordoostelijke kwadrant van de Damvallei vrijwel integraal in beheer bij Natuurpunt. Schotelham De tweede aankoop in Destelbergen situeert zich helemaal in het westen van de Damvallei. De percelen zijn een deel van de oude Scheldebocht die tussen 1878 en 1881 werd gedempt bij de rechttrekking van de Schelde. Het is een vrij voedselrijk grasland omzoomd met oude knotwilgen en knotpopulieren die de scheiding vormen met de Schotelham, een oud stukje Gentbrugse Meersen. Door deze aankoop realiseert Natuurpunt een aaneengesloten blok natuurgebied van meer dan 4 hectare aansluitend bij de Zeeschelde.

Kleinste aankoop

kaart 5

Op 18 december 2017 werd de akte verleden voor de kleinste aankoop ooit in het werkingsgebied van Natuurpunt Gent. Deze aankoop van de familie Van Bockstal-Van den Brande heeft een oppervlakte van 8 are 43 centiare. Het gaat om het achterste deel van de tuin van het huis in de Zandloperstraat 147 in Mariakerke. De achterkant van de tuin paalt aan het zuurteerstort dat we in 2016 aankochten en ligt naast de toegangsweg die de Zandloperstraat verbindt met onze terreinen van het zuurteerstort (kaart 5). Omdat het kadastraal perceel gesplitst moest worden, heeft een landmeter een opmetingsplan opgemaakt. Leuk om te vermelden is dat er in het deel van de tuin dat we hebben aangekocht een vossenburcht te vinden is.

37 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!


Sights Of Nature Natuurpunt Optiekshop Vlamingveld 89 8490 Jabbeke 050 31 50 01 www.deputter.be

OFFICIEEL PARTNER

Koop uw instrument met ledenkorting bij Sights Of Nature , officeel partner en steun zo Natuurpunt

VERREKIJKERS | TELESCOPEN | MICROSCOPEN | ACCESSOIRES

www.kite-optics.be

Zin in een groene opleiding in jouw buurt? Excursie Sint-Pieterberg >> zaterdag 26 mei 2018 in Lanaye Een unieke gelegenheid om de typische (en vaak zeldzame) bloemenpracht te ontdekken. Mis het niet!

Plantenfamilies herkennen >> dinsdag 17, woensdag 18 en dinsdag 24 april 2018 (’s avonds) in Haasdonk Schermbloemige of kruisbloemige? Maak kennis met de meeste plantenfamilies die in Vlaanderen voorkomen. BUITENLANDSE REIZEN INVERDE

© Vilda

√ natuurstudiereis Polen √ natuurbeheerreis Schotland

Kijk op www.inverde.be voor het volledige cursusaanbod in jouw buurt. Inverde | H. Teirlinckgebouw • Havenlaan 88 bus 75 • 1000 Brussel | info@inverde.be • www.inverde.be

38

S N E P ! 2018 NUMMER 1


kaart 6

Grootste aankoop ooit in het Gentse Last but not least werd op 29 december 2017 de laatste akte van het jaar verleden, en wel voor de grootste aankoop ooit in het werkingsgebied van Natuurpunt Gent. Het ging om de aankoop van een groot deel van de Vinderhoutse Bossen van de familie Verstraeten (kaart 6). Deze aankoop van 35 hectare 17 are 53 centiare was enkel mogelijk door de ongelooflijk intensieve inzet en hulp van Wim Slabbaert, topaankoper van Natuurpunt, en betekent de absolute doorbraak voor de reali-

satie van de groenpool Vinderhoutse Bossen. Hiermee verwezenlijkt Natuurpunt Gent een heel oude droom, want we proberen al tientallen jaren de bestaande oude boskern van de Vinderhoutse Bossen in natuurbehoud te krijgen. Belangrijk is ook dat deze aankoop door Natuurpunt het draagvlak voor de groenpool Vinderhoutse Bossen aanzienlijk kan versterken. We zullen er dan ook alles aan doen om de Gentenaars warm te maken voor dit schitterende gebied. (Zie ook het artikel op p. 40.)

Giften voor onze aankopen zijn welkom op het project Natuurfonds Gent, met het nummer 3615. Ook storten voor een specifiek aankoopproject is mogelijk – zie de lijst voor alle projectnummers.

Je kunt je gift overmaken op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer vzw. Vermeld als mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’. Voor giften vanaf 40 euro per jaar ontvang je een fiscaal attest.

Natuurfonds Gent Natuurfonds Levende Leie Bourgoyen-Ossemeersen Keuzemeersen Latemse Meersen Damvallei Leeuwenhof Assels Oude Moervaartarm Gentbrugse Meersen Hutsepot Rosdambeekvallei Overmeersen Vinderhoutse Bossen

39 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!

Financiële steun is hard nodig Natuurpunt zal een heel grote bijdrage moeten leveren om deze gigantische aankoop te bekostigen en de nodige restfinanciering bijeen te krijgen. Tot nu toe hebben we bij onze aankopen van waardevolle natuur altijd kunnen rekenen op de gulle steun van onze leden donateurs. We hopen van harte dat jullie ons nu ook voor deze cruciale aankoop gul zullen steunen, want dat is werkelijk hard nodig.

Projectnr 3615 4024 6613 6624 6629 6630 6638 6651 6678 6682 6689 6691 6694 6698


Natuurpunt koopt

Vinderhoutse Bossen Eind 2017 kocht Natuurpunt 35 hectare bos in de Groenpool Vinderhoutse Bossen - de grootste aankoop van natuurgebied ooit in het Gentse. Op die manier is de oude boskern van deze belangrijke Gentse groenpool nu grotendeels in handen van het natuurbehoud. De aankoop was mogelijk dankzij de prima samenwerking tussen de Vlaamse Landmaatschappij, het Agentschap voor Natuur en Bos en Natuurpunt en vormt een belangrijke doorbraak in de uitbouw van de groenpool. Een deel van het bos dat we hebben aangekocht, was eertijds een 'vrij' reservaat van de Wielewaal, maar de voorbije decennia zijn de natuurwaarden er in de verdrukking gekomen, vooral door verdroging. De populieren die er zijn aangeplant, hebben deels de oorspronkelijke alluviale (elzenbroek)bossen verdrongen. Gelukkig is er nog voldoende potentie aanwezig om dit bos weer om te toveren tot een natuurpareltje van het hoogste niveau. Nu het bos is aangekocht, kan Natuurpunt de nodige herstelmaatregelen nemen. Uiteindelijk is het de bedoeling om samen met de andere partners in de Groenpool Vinderhoutse Bossen dit bos open te stellen voor het publiek. Natuurpunt Gent strijdt hier al dertig jaar voor!

Het jaar van de ommekeer 2017 was echt het jaar van de grote ommekeer voor de Groenpool Vinderhoutse Bossen. Tot een jaar geleden vroegen veel mensen zich nog af of het beloofde stadsrandbos er uiteindelijk wel zou komen, maar nu is de toon helemaal veranderd. De uitbouw van de groenpool is op kruissnelheid gekomen. De Vlaamse Regering heeft daartoe via minister Joke Schauvliege de nodige financiële middelen voorzien en de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) heeft de voorbije jaren overal in de groenpool flink wat gronden aangekocht voor bosuitbreiding. Een deel van die percelen is al bebost, maar er

rest toch nog heel veel werk om hier een echte groenpool te creëren voor de Gentenaars en de omliggende gemeenten. Gelukkig heeft Natuurpunt nu dus mee het verschil gemaakt. Projectleider Stefan De Brabander van de VLM: “De aankoop van de oude boskern is een reuzenstap vooruit in de realisatie van een mooi stadsrandbos voor alle Gentenaars”. Ook in 2018 zullen nog heel wat hectaren worden aangeplant met bomen en struiken. Zo was er op 11 maart al een gezamenlijke plantactie van VLM, ANB en Natuurpunt, waarbij het eerste officiële ‘vrijwilligersbos’ werd aangeplant! De VLM werkt intussen ook aan de uitbouw van een ‘onthaalpoort’ aan het Leeuwenhof in Drongen en ook de stad Gent zet haar beste beentje voor en ontwikkelt een andere onthaalpoort, in en rond de Campagne in Drongen-Luchteren. Door onze aankoop van het grootste deel van de oude boskern en dankzij een onteigeningsbesluit kan nu ook het recreatieve netwerk in de groenpool eindelijk definitief worden uitgetekend en aangelegd. Wanneer de paden eenmaal zijn opengesteld, kan de groenpool echt zijn functie gaan vervullen met trage wegen tussen de onthaalpoorten, wandelnetwerken en lussen naar de stad en de omliggende natuurgebieden zoals de Bourgoyen-Ossemeersen, de Groene Velden, …

Vereniging

40

S N E P ! 2018 NUMMER 1

Europees waardevol bos dat herstel verdient Het bos dat Natuurpunt heeft aangekocht, ligt in natuurgebied en is ook het enige ‘habitatrichtlijngebied’ binnen de grenzen van Gent. Een habitatrichtlijngebied is een natuurgebied dat van Europees belang is voor de instandhouding van verschillende groepen dieren en planten. We hebben hier dus te maken met een gebied van bovenlokaal belang, dat in wetenschappelijke kringen wordt omschreven als ‘oud bos’. Dat betekent dat de gronden al eeuwenlang bebost zijn. Een opvallend kenmerk is ook dat het bos gelegen is in een ‘gaver’ – een komvormige laagte, zoals ook de naastgelegen Kalevallei. Zo’n gaver heeft een uitzonderlijke bodemopbouw van veen bovenop moeraskalk. Dit vormt de basis voor de uitzonderlijk rijke voorjaarsflora van de Vinderhoutse Bossen. Natuurpunt heeft dus een prachtig en waardevol bos gekocht van 25 hectare, in vogelvlucht op drie km van het stadscentrum! Een bos dat decennia afgesloten is geweest voor iedereen. De verkopende familie had duidelijk een groot hart voor dit mooie bos. Het is wel een heel goede zaak dat dit bos nu in natuurbehoud kan komen, want er zijn enkele ernstige problemen op te lossen. Prioritair zijn inspanningen nodig om de kwaliteit van de aanwezige habitattypes te verbeteren, het populierenbos moet weer worden


omgevormd tot een alluviaal bos, we moeten werken aan aaneengesloten moeras- en natte graslandcomplexen en er is (vooral) plaatselijk hydrologisch herstel nodig. Samen met ANB en VLM willen we de nodige maatregelen nemen om de waterhuishouding weer op een natuurvriendelijk peil te brengen, zodat de natuurwaarden kunnen bekomen van de jarenlange verdroging. We willen zelf meteen ook het bosbeheer beter richten op de grote natuurwaarde en het bos dan eindelijk op een verantwoorde wijze openstellen. Het motto van onze vereniging is niet voor niets ‘Natuur voor iedereen’.

Bedankt! Natuurpunt wil alle betrokkenen van harte bedanken voor het vertrouwen en de steun bij deze cruciale aankoop, in de eerste plaats de verkopers voor het vertrouwen dat hun bos bij Natuurpunt in goede handen komt. Verder bedanken we ook minister Schauvliege en de Vlaamse ambtenaren die werken aan de uitbouw van de groenpool Vinderhoutse Bossen. Voor deze aankoop kan Natuurpunt rekenen op subsidies van de Vlaamse overheid en hopelijk ook van de stad Gent. We vroegen de stad extra financiële ondersteuning. Meer hierover in de volgende Snep! Maar dat neemt niet weg dat onze vereniging ook nog een (erg) stevige eigen bijdrage moet leveren. Giften voor de verdere uitbouw van de Vinderhoutse Bossen zijn dus meer dan welkom op het rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer, met de vermelding ‘Project Vinderhoutse Bossen nummer 6698’. Voor giften vanaf 40 euro ontvang je een fiscaal attest. Bedankt!

Europese en regionaal belangrijke natuurwaarden Het bos dat we hebben gekocht, is gelegen in het enige habitatrichtlijngebied op Gents grondgebied en hoort bij het grotere Natura 2000-gebied 'Bossen en heiden van zandig Vlaanderen-oostelijk deel'. Het habitatrichtlijngebied ‘Vinderhoutse Bossen’ heeft een totale oppervlakte van 70 hectare. Het gebied is vooral belangrijk om de landschapstypes ‘boslandschap’ en ‘grasland-moerasland’. We vinden er alluviale bossen (elzenbroekbossen en ook elzen-essenbossen), Atlantische zuurminnende beukenbossen met hulst en soms taxus in de ondergroei, grasland en moerashabitats. De Vinderhoutse Bossen tellen twee types moerashabitat die Europees beschermd zijn en ook twee regionaal belangrijke biotopen, namelijk grote zeggenvegetaties en vochtig mesotroof tot eutroof wilgenstruweel. De Vinderhoutse Bossen situeren zich ook in de ankerplaats 'Vallei van de Oude Kale, Vinderhoutse Bossen en Slindonk'. Ankerplaatsen zijn gebieden met een complex van gevarieerde erfgoedelementen die behoren tot de meest waardevolle landschappelijke plaatsen in Vlaanderen, die opgenomen zijn in de ‘Landschapsatlas’. We hebben hier te maken met een ‘gaver’, een komvormige laagte, met intact kalkrijk veen op moeraskalk. Daardoor is hier een hele reeks topsoorten aanwezig, waaronder een grote populatie wegedoorn. Het plaatselijk voorkomende bostype is het bijzonder waardevolle Cirsio-Alnetum, dat zonder meer het soortenrijkste natte bostype in Vlaanderen is. Kenners noemen het ook wel eens "het blauwgrasland onder de bossen", naar analogie met het meest waardevolle graslandtype. Dit bostype is ook erg zeldzaam, omdat er maar weinig geschikte locaties meer zijn. Sieuwke van der Werf schreef hierover in 1991 in zijn standaardwerk Bosgemeenschappen: “In Nederland uiterst zeldzaam en ook nauwelijks uit te breiden; met bijzondere plantensoorten, daarom voor natuurbeheer zeer waardevol. Ook in de verdere omgeving zeer zeldzaam”. De enige drie plaatsen in Vlaanderen waar dit bostype in enige oppervlakte voorkomt, zijn het Osbroek in Aalst, het Etbos in een hoekje van de Moervaartdepressie en de Vinderhoutse Bossen.

Grote biodiversiteit De hoofdboomsoort in de Vinderhoutse Bossen is de populier. Er is bijmenging van oude eiken en essen. De onderetage is rijk en gevarieerd met olm, zwarte els, ruwe berk, vlier, lijsterbes, berk en wilgen. De aanwezige oude boskernen zijn sinds 1770 permanent bebost gebleven. Op deze percelen vinden we ook een interessante kruidlaag met onder meer eenbes en keverorchis. In de percelen met alluviaal vogelkers-essenbos heeft de kruidlaag een sterk voorjaarsaspect door de aanwezigheid van bosanemoon, muskuskruid, speenkruid en slanke sleutelbloem. Er bevindt zich ook een eendenkooi in het boscomplex. De Vinderhoutse Bossen zijn een belangrijk leefgebied voor een aantal vleermuissoorten als grootoorvleermuis, watervleermuis, laatvlieger, gewone dwergvleermuis, meervleermuis, rosse vleermuis, franjestaart en ruige dwergvleermuis. Er broeden in het bos heel wat vogelsoorten als bosrietzanger, koekoek, sperwer, buizerd en (af en toe zelfs) wespendief, nachtegaal, tuinfluiter, grasmus, ijsvogel, grote en kleine bonte specht, … In de winter kun je er ook veel kepen, vinken en sijsjes aantreffen. De kleinere zoogdieren zijn goed vertegenwoordigd in de Vinderhoutse Bossen: hermelijn, bunzing, eekhoorn, egel, mol, konijn, haas, dwergmuis, bosmuis, bosspitsmuis, veldspitsmuis, aardmuis en rosse woelmuis. Recentelijk zijn er ook steenmarter, damhert en ree waargenomen. In het plangebied van de groenpool zijn ook vijf soorten amfibieën aangetroffen en drie soorten libellen. De Vinderhoutse Bossen (en onmiddellijke omgeving) zijn een vlinderrijk gebied, dat twintig soorten dagvlinders telt. Bron: Inrichtingsplan Groenpool Vinderhoutse Bossen (in het kader van het Landinrichtingsproject Leie en Schelde), eindredactie Stefan De Brabander, projectleider VLM, en Paul Kouckuyt, verantwoordelijke ALBON. September 2011

Moeraskalk De Vinderhoutse Bossen liggen in een depressie met een uniek karakter. Die komvormige laagte ontstond tijdens het laatglaciaal, toen bij de overgang van het verwilderde naar het meanderende rivierenstelsel enkele grote ondiepe meren tot stand kwamen. Net als in de depressies van de Moervaart, het Leen in Eeklo en de depressie in Assebroek vinden we ook hier kalkafzettingen. Die kalk komt er op vrij geringe diepte voor (40 cm) en de laag heeft een maximale dikte van 30 cm – dit wijst erop dat hier in het laatglaciaal een grote plas stilstaand water moet zijn geweest. De meest recente sedimenten, vertegenwoordigd door de afzetting van Machelen, worden gevormd door een ‘holoceen alluviaal complex’. In deze fase werd veel venig

materiaal afgezet in lage, natte gedeelten van het landschap (veelal afgesneden meanders) en in de dalbodems van de rivieren. Op de Ferrariskaart (1771-1778) is de moeraskalkdepressie van de Vinderhoutse Bossen herkenbaar als een bos-graslandcomplex. Tot op vandaag is dit een oude boskern omringd door graslanden met een dicht grachtenstelsel afgeboord met knotbomenrijen. Uit de Ferrariskaart blijkt ook dat vroeger een groot deel van het bos voorkwam ten westen van de Bosstraat, in de driehoek Bossstraat-Heiebreestraat-Gavergrachtstraat. Bron: Inrichtingsplan Groenpool Vinderhoutse Bossen (in het kader van het Landinrichtingsproject Leie en Schelde), eindredactie Stefan De Brabander, projectleider VLM en Paul Kouckuyt, verantwoordelijke ALBON. September 2011.

41 Vereniging

2018 NUMMER 1

SNEP!


Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke

2024?

Natuurpunt Gent bereidt gemeenteraadsverkiezingen voor

In de herfst van 2017 gingen we van start met onze campagne ter voorbereiding van de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2018. Die dag kiezen we met ons allen een nieuwe beleidsploeg voor alle Gentenaars. In de vorige Snep! kon je al een evaluatie lezen met de plus- en minpunten van het natuur- en groenbeleid tijdens de voorbije legislatuur. Intussen hebben we ook een nieuw verkiezingsmemorandum afgewerkt. Die tekst bevat vier wegwijzers voor meer groen en natuur in Gent tegen 2024. Je vindt het memorandum als aparte bijlage bij deze Snep! We kijken alvast uit naar jullie eventuele opmerkingen en bedenkingen. In maart en april 2018 proberen we alle partijsecretariaten een bezoekje te brengen om ons memorandum voor te stellen en te luisteren hoe elke partij tegenover onze voorstellen staat. We zullen peilen naar hun bedenkingen, opmerkingen, suggesties en hun visie op de verschillende onderwerpen uit onze tekst.

Druk (verkiezings)programma De volgende maanden organiseert Natuurpunt Gent ook nog enkele andere activiteiten in het kader van de komende gemeenteraadsverkiezingen. Op woensdag 28 maart vertonen we in bioscoop Sphinx een preview van ‘Plannen voor Plaats’, de film van Nic Balthazar en Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck over de betonstop in Vlaanderen – onder andere ook een

pertinent aandachtspunt in ons verkiezingsmemorandum voor Gent. We stellen die avond ook kort ons memorandum voor en geven een overzicht van de reacties die we op dat moment al hebben gekregen van de politieke partijen. Iedereen is van harte welkom, we nodigen ook vertegenwoordigers van de verschillende partijen uit. Op zaterdagnamiddag 25 augustus 2018 organiseren we een fietstocht door Gent, specifiek voor de vertegenwoordigers van de verschillende politieke partijen. We bezoeken een tiental plaatsen die verband houden met een apart thema uit ons memorandum, dat we dan ter plaatste kort toelichten. Op die manier proberen we alle politici warm te maken voor onze belangrijkste verzuchtingen voor meer en betere natuur, bos en

Op 28 maart vertoont Natuurpunt Gent 'Plannen voor Plaats'. In deze film nemen Nic Balthazar en Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck ons mee op een tocht langs inspirerende voorbeelden in Vlaamse steden en dorpen. Hoe halen we in Vlaanderen onze klimaat- en energiedoelstellingen? Hoe versterken we in het verstedelijkte Vlaanderen de biodiversiteit en de ecosysteemdiensten? Hoe bieden we onze kinderen en kleinkinderen een duurzame toekomst? Daarvoor moeten we anders gaan wonen, bouwen en rijden. De film laat zien dat een andere manier van wonen en bouwen, van stedelijke ontwikkeling en mobiliteit niet noodzakelijk neerkomt op

Plannen voor plaats

Beleid

groen in onze stad. In het derde nummer van de Snep! brengen we in het najaar nog een uitgebreide evaluatie van de verkiezingsprogramma’s van de verschillende politieke partijen. Net voor de verkiezingen, op donderdagavond 27 september 2018, organiseren we dan ons verkiezingsdebat met de kopstukken van de verschillende politieke partijen. Meer informatie volgt hierover zeker nog in de volgende nummers van Snep! Na de verkiezingen proberen we dan zo snel mogelijk een afspraak te maken met de nieuwe beleidsploeg. Want we willen natuurlijk dat het bestuursakkoord voor de legislatuur 2019-2024 voldoende aandacht (en centen) overheeft voor natuur, bos en groen in Gent.

bezuiniging, versobering of verlies, maar integendeel net de sleutel kan bieden voor een kwalitatievere, gezondere, socialere en inclusievere leefomgeving. Een vertegenwoordiger van het team van de Vlaamse Bouwmeester zal de film inleiden.

Natuurpunt Gent stelt die avond ook kort zijn verkiezingsmemorandum voor en geeft een overzicht van de reacties van de verschillende politieke partijen. LOCATIE: Sphinx Cinema, Sint-Michielsplein 3, 9000 Gent TIJDSTIP: woensdag 28 maart, start om 20.00 uur TICKETS: 5 euro, te koop via https://www.sphinx-cinema.be

42

S N E P ! 2018 NUMMER 1


Natuurbeheer bij Natuurpunt Gent Joke Van Damme, medewerkster communicatie

Kansen voor iedereen ! Iedereen weet dat Natuurpunt Gent een vrijwilligersorganisatie is. De vrijwilligers vormen het kloppende hart van de vereniging en verzetten bergen werk voor de natuur. Wellicht minder bekend is dat Natuurpunt ook hulp krijgt van mensen uit sociaal kwetsbare groepen en dat dit werk en de begeleiders vaak heel belangrijk zijn in het leven van die mensen. Natuurpunt Gent speelt op dit vlak dus ook een bijzondere maatschappelijke rol. We laten je kennismaken met de ploeg die instaat voor het dagelijkse natuurbeheerwerk.

© FRANK MAES

Mensen die vrijwilligerswerk opnemen ten voordele van de Gentse natuur, dat zijn niet enkel natuurminnende senioren, ex-JNM’ers, donkergroene dertigers of ‘rasechte’ verenigingsmensen. De toestroom is onwaarschijnlijk divers en over de jaren heen heeft Natuurpunt Gent ook verschillende structurele samenwerkingsverbanden opgezet om een zinvolle tijdsbesteding te bieden aan zoveel mogelijk mensen die daar nood aan hebben. Werklozen, daklozen, werkgestraften, mensen met een drugsproblematiek, vluchtelingen, personen met een verstandelijke beperking, maar ook mensen die in Natuurpunt een springplank zien naar meer levenskwaliteit, een nieuwe baan, een sociaal netwerk en nieuwe vaardigheden, of die simpelweg wat frisse lucht, rust en routine zoeken. De deur staat open voor iedereen.

Een warm nest Het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW) is al sinds 2009 een vaste partner van Natuurpunt Gent. De voornaamste taak van het centrum bestaat erin het welzijn van elke burger te verzekeren. Het centrum is er voor alle Gentenaars – los van leeftijd, achtergrond, cultuur en overtuiging – ter verdediging van ieders recht op goede huisvesting, gezondheidszorg en voldoende financiële middelen. Kortom, het recht op een menswaardig bestaan. In opvolging van artikel 60 van de OCMW-wet zoekt het centrum werkgelegenheid op maat voor mensen die hun sociale rechten verloren zijn door langdurige werkloosheid, opdat ze hun competenties kunnen ontwikkelen en daarna een zinvolle job kunnen vinden op de reguliere arbeidsmarkt.

43 Beheer

2018 NUMMER 1

SNEP!


Ploegbegeleider Marino Ravier (34) begon zelf ooit als de allereerste Artikel 60-medewerker bij Natuurpunt Gent en heeft bij Natuurpunt zijn hart helemaal verloren. De opvang en benadering door zijn voorganger Frank Maes – met respect en vertrouwen, veeleer dan met controle – wil hij ook aan anderen geven. Daarin ligt volgens hem de sleutel voor professionele groei en meer zelfvertrouwen. “Ik probeer bij elke persoon rekening te houden met zijn of haar toekomstvisie. Wat zoeken mensen bij Natuurpunt? Sommigen willen zo snel mogelijk werk vinden op de reguliere arbeidsmarkt, anderen zien dit meer als een tussenstop, of zoeken rust, sociaal contact en een zinvolle tijdsbesteding. Ik wil in elk geval niet autoritair zijn en probeer iedereen zoveel mogelijk vertrouwen en verantwoordelijkheid te geven. De mensen moeten hier een veilige haven vinden van waaruit ze kunnen nadenken over de toekomst, en ze mogen daarin niet alleen staan. Als ze vinden wat ze zoeken, ook na ons gezamenlijk traject, geeft me dat enorm veel voldoening. Elke persoon is een apart ‘projectje’. Een sociale uitdaging, naast de uitdagingen die het natuurbeheer ons stelt. Soms ligt de nadruk zelfs meer op het sociaal werk dan op het beheerwerk.”

Samen sterk Johannes (36) is onze huidige Artikel 60-medewerker. Vanuit De Stek gaat hij dagelijks met de beheerploeg aan de slag. Hij studeerde orthopedagogie, maar werkte de studie niet af en belandde in de werkloosheid – en zo ook in het Artikel 60-traject. Hij moest het geruime tijd stellen met een leefloon. Johannes vertelt: “Ik geloofde niet dat ik een fulltime job aankon. Maar ondertussen ben ik voltijds aan de slag bij Natuurpunt en ik begin er echt weer vertrouwen in te krijgen. Dat verrast me. Veel is natuurlijk gelegen aan de werkplek. Ik ben graag met de natuur bezig en als de mensen dan ook meevallen, zit het helemaal goed. Marino stuurt vlot en spontaan aan en stelt zich niet hiërarchisch op, waardoor je hem gemakkelijk in vertrouwen neemt. Ik heb hier ondertussen ook geleerd dat natuurbeheer echt mijn ding is.”

Het OCMW biedt ook opleidingen aan. Als begeleider probeert Marino opmerkzaam te blijven voor de interesses van de vrijwilligers en hen daarin te laten groeien waar mogelijk. Dat kan door hen een cursus Nederlands aan te raden, of lessen in maaien, knotten, werken met een kettingzaag, … maar ook door hen te helpen om een volgende geschikte werkplaats te vinden. Dorien Piessens van het OCMW: “Natuurpunt staat bij ons bekend als een zeer open, sociale en ondersteunende organisatie. Jullie begrijpen de problematiek van onze cliënten en proberen hen de nodige tools te geven om het maximale uit hun traject te halen. De begeleiders staan altijd open voor iedereen, zonder enig vooroordeel, en ze bieden een duidelijk en gestructureerd kader. En toch kunnen onze cliënten ook hun eigen ideeën naar voor brengen.” “De mensen leren hier veel over zichzelf, vooral ook ten aanzien van anderen”, vertelt Marino. “Hoe werken we het best samen, wat is mijn plaats in de groep? Hoe ga ik om met sociale problemen? Veel mensen die hier komen zijn sociaal geïsoleerd, door hun economische situatie of door een persoonlijke – psychologische – problematiek. De sterkte van onze beheergroep is dat de mensen kracht vinden bij elkaar en elkaar energie geven.” Johannes beaamt: “Samenwerken met mensen die zo divers zijn, is een uitdaging waar ik veel van leer. Elke dag is anders. We werken vaak op verplaatsing, niet enkel in de Bourgoyen-Ossemeersen maar ook vaak in het Leeuwenhof, de Assels of de Hoge Blaarmeersen, om maar enkele voorbeelden te noemen. Het werk is niet altijd voorspelbaar, en daar hou ik van. Ook de vrijwilligers wisselen. Soms komen

“Natuurpunt biedt in Gent enorme kansen aan vrijwilligers die laagdrempelig aan de slag willen gaan.”

HET ‘OBRA’ TEAM

Beheer

44

S N E P ! 2018 NUMMER 1


FAÏCK, PLOEGBEGELEIDER MARINO RAVIER, VALERIE EN JOHANNES. © FRANK MAES

er enkele dagen stagiairs van de middelbare school helpen en er komen en gaan altijd veel nieuwe vrijwilligers.” Woensdag is voor Johannes een bijzondere dag. Dan werkt Natuurpunt Gent samen met ’Obra’, een dagcentrum voor mensen met een mentale beperking. “De openheid, vriendelijkheid en speelsheid van die mensen vind ik geweldig”, vertelt hij. “Ze verrichten bovendien heel mooi werk.”

Elke vrijwilliger is een project Veel vrijwilligers gaan individueel aan de slag, zonder begeleiding. Ze bieden zich aan en willen hun kans wagen. De ene kan goed bosmaaien, de andere schildert liever hekjes, slaat paaltjes in de grond of repareert een deur, maar meestal is er voor iedereen wel iets te vinden. Valerie (48) draait elke donderdag mee met het beheerteam. Twee jaar geleden werd bij haar Asperger vastgesteld – de lichtste vorm van autisme. De Gentse werkte jarenlang in een rozenkwekerij en deed ook atelierwerk – groententeelt – bij vzw ’t Landhuis. Dat werk kon ze alleen maar met de grootste moeite van de wereld volhouden en ze vroeg zich onophoudelijk af waarom sociaal contact haar zo moeilijk viel. Dat vrat aan haar zelfvertrouwen. Valerie: “Toen Asperger werd vastgesteld, kwam daar eindelijk een verklaring voor. Van drukte word ik nu eenmaal chaotisch en kan ik na een tijd ook niet meer slapen. Ik heb heel veel structuur nodig en kan maar met een beperkt aantal mensen tegelijk werken. Dat zag ik vroeger als een zwakte, maar nu leer ik ermee omgaan op een positieve manier.” In het kader van de arbeidszorg van het OCMW, dat vrijwilligerswerk financieel ondersteunt, kreeg Valerie de kans om te starten bij Natuurpunt. Ze is aan de beterhand. Valerie: “Hier ervaar ik dat de samenwerking met anderen ook goed kan lopen. Dat ik stipt kan zijn en kan werken zonder conflicten. Een tijdlang dacht ik dat ik nooit meer actief zou worden op de arbeidsmarkt, maar nu hoop ik om in de toekomst toch opnieuw parttime te werken.” Binnen een aangepast werkkader kunnen mensen met Asperger heel efficiënt zijn, vertelt ze. “Door mijn positieve ervaring is mijn vriend nu ook gestart

met vrijwilligerswerk. We gaan er dus allebei op vooruit. Marino straalt als begeleider veel rust uit. Echt iemand die je in vertrouwen wil nemen. We noemen hem hier soms zelfs ‘de teddybeer’, vertrouwt ze ons toe.

Natuur voor iedereen Marino had dan ook een leermeester met een minstens even hoog teddybeergehalte: Frank Maes. Hij was zowat de pionier van het sociaalmaatschappelijk luik van Natuurpunt Gent en legde de kiem van heel wat samenwerkingsverbanden. Alles kwam voort uit de zoektocht naar kansen om structureel samen te werken met vrijwilligers tijdens de week en tegelijk een sociale rol te spelen als vereniging. En altijd met een meerwaarde voor de natuur. Frank: “Werken met sociaal kwetsbare mensen binnen natuurbeheer is constant werken aan een moeilijk evenwicht: je moet de structuur van de vereniging respecteren (het bestuur moet akkoord gaan), het beheerwerk moet tijdig en kwalitatief afgewerkt worden en je moet het proces van de vrijwilligers respecteren. ‘Natuur voor iedereen’, dat heb ik altijd nogal letterlijk genomen. Dat wordt gemakkelijk gezegd, maar we bereiken simpelweg niet iedereen. Zo gaan we heel gemakkelijk om met de hogere sociaal-economische klasse, maar met vele anderen komen we nauwelijks in contact, tenzij we daar zelf een grote inspanning voor willen doen. Zonder grensoverschrijdend geknuffel te vertonen, natuurlijk.” En zo werkte Frank als medewerker van Natuurpunt Gent samen met steeds meer instanties, van Obra over De Sleutel tot het Justitiehuis en het OCMW. Frank: “Goed kunnen luisteren, mensen vertrouwen en ervan blijven uitgaan dat ze het beste van zichzelf willen geven, is het belangrijkste. Dat brengt ook af en toe een tegenslag – zo ben ik ooit eens bestolen door een drugverslaafde die ik had begeleid – maar de slechte ervaringen verdwijnen in het niets tegenover de succesverhalen. Bij Natuurpunt Gent bieden het natuurbeheerwerk en het Natuurpuntcafé enorme kansen aan vrijwilligers die laagdrempelig aan de slag willen gaan.”

45 Beheer

2018 NUMMER 1

SNEP!


Internationale Divestmentcampagne: desinvesteren uit fossiele brandstoffen Het idee van desinvesteren bestaat al lang. Het is het tegenovergestelde van investeren. In plaats van geld te pompen in een bedrijf door aandelen te kopen, haal je al je geld bij dat bedrijf weg door je aandelen te verkopen. De strategie werd eerder gehanteerd tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika en nu in de BDS-campagne (boycott, divest and sanctions) tegen de bezetting van gebieden in Palestina en ook in de strijd tegen de klimaatopwarming. Vooral tegen de klimaatverandering zijn de laatste jaren veel successen geboekt. Een internationale campagne heeft al tal van overheden, pensioenfondsen, investeringsfondsen en organisaties overtuigd om niet langer te investeren in de 200 grootste fossielebrandstofbedrijven.

Aandelen Aandelen zijn eigenlijk stukjes van een bedrijf. Door aandelen te kopen word je mede-eigenaar van het bedrijf en heb je recht op een deel van de winst en medezeggenschap tijdens algemene vergaderingen over de richting die het bedrijf uitgaat. Het voordeel voor het bedrijf is dat het extra geld heeft om zijn werking te financieren, zonder dat het dit geld moet terugbetalen, zoals bij een lening wel het geval is. Waarom? Het belangrijkste argument van de klimaatactivisten is dat we 80% van de gekende voorraden fossiele brandstoffen niet mogen verbranden als we de klimaatopwarming onder de 2°C willen houden. Het overgrote deel van de reserves moet dus in de grond blijven, maar bedrijven als Shell, ExxonMobil, BP of Chevron willen natuurlijk alles uit de grond halen om te verkopen. Zo zei Ben van Beurden, CEO van Shell, onlangs nog dat hij alles oppompt wat hij kan.1 Door banken, pensioenfondsen en investeringsfondsen te overtuigen niet langer in deze bedrijven te investeren, geven we een krachtig signaal dat we het niet eens zijn met de koers die deze bedrijven varen. We geven hiermee aan voor welke toekomst we staan, namelijk een leefbare planeet, zonder fossiele brandstoffen. Op die manier sluiten we ons aan bij het klimaatakkoord van Parijs dat de klimaatopwarming wil beperken tot 1,5° à 2°C. Ook geeft deze keuze aan dat we de Europese Rechten van de Mens ter harte nemen, waaronder het ‘recht op leven’, waaruit ook volgt dat de overheid ons moet beschermen voor milieurisico’s, zelfs als die niet levensbedreigend zijn.

De rol van banken en pensioenfondsen Als werknemer heb je recht op een pensioen. Dit pensioen bestaat uit drie delen: de eerste, tweede en derde pijler. De eerste pijler wordt onmiddellijk betaald vanuit de belastingen. Van jouw belastingen krijgen mensen die nu gepensioneerd zijn een deel van hun pensioen, net zoals jouw pensioen later ook deels betaald zal worden door de mensen die dan aan het werk zijn en belastingen betalen. De derde pijler wordt gevormd door het individuele pensioensparen bij je bank. Je stort dan zelf maandelijks een bedrag aan de bank, die je dan na je pensioen een aanvullend pensioen uitkeert.

Milieu

De tweede pijler werkt op dezelfde manier als de derde pijler, maar wordt collectief geregeld op het niveau van het bedrijf waar je werkt. Het geld dat je via de tweede en de derde pijler bij de bank spaart voor je pensioen, wordt door de bank gebruikt om te beleggen (o.m. door aandelen te kopen). Zowat alle banken kopen daarmee (ook) aandelen van de fossielebrandstofsector en geven daarmee geld aan een industrie die bijdraagt aan de klimaatopwarming. Daarnaast zijn er ook een aantal financiële redenen om je geld terug te trekken uit de sector van de fossiele brandstoffen. Zo zijn veel economische experts ervan overtuigd dat fossiele brandstoffen hun beste tijd hebben gehad en dat het financieel niet meer opbrengt om erin te investeren. De Chinese economie bereikte in 2013 al haar piek van steenkoolconsumptie. In 2014 daalde het Chinese steenkoolverbruik met bijna 3%.2 Het valt bovendien te betwijfelen of olie ooit nog kan worden verkocht aan 100 dollar per vat, wat noodzakelijk is om noordpoololie of teerzandolie rendabel te maken. BP Chief Executive Bob Dudley noemde 100 dollar per vat al een ‘aberratie’.3 De huidige fossielebrandstofbedrijven zijn weinig dynamisch en toekomstgericht om buiten het kader van steeds duurdere fossielebrandstofprojecten te denken. Terwijl de prijs van groene energie steeds verder blijft dalen en op veel plaatsen al lager ligt dan die van fossiele brandstoffen, blijven grote spelers als BP, Chevron en ExxonMobil daar nauwelijks in investeren. Successen Bottom-upbewegingen zorgen voor verandering: verschillende studentengroepen aan Belgische universiteiten konden al voor wijzigingen in het investeringsbeleid zorgen, met name in Leuven (petroleumfonds verkocht), in Luik (geen directe investeringen meer in fossiel), maar vooral in Gent, waar de universiteit alle fossiele investeringen stopzet en een deel van haar fondsen rechtstreeks zal beleggen in klimaatoplossingen.4 Intussen zijn meer dan vijftig vrijwilligers actief in zeven lokale campagnes voor fossielvrije universiteiten en steden. Ook de Belgische banken zetten (kleine) stappen vooruit. De Belgische grootbanken pompten de voorbije jaren minstens 43 miljard euro in steenkool, olie en gas.5 Al meer dan 4000 mensen riepen BNP Paribas, ING, KBC en Belfius op om deze investeringen te stoppen en ook hier lieten de resultaten niet lang op zich wachten.

46

S N E P ! 2018 NUMMER 1


BNP Paribas verscherpte haar beleid rond steenkool en investeert niet langer in nieuwe centrales. ING ging begin december nog een flinke stap verder en wil tegen 2025 geen enkele vorm van steenkool meer financieren. KBC en BNP Paribas keerden zich dan weer af van extra vervuilend schaliegas en teerzandontginning en ING verkocht haar aandeel in de Noord-Amerikaanse Dakota Access Pipeline na druk van actievoerders en Sioux-indianen. Tot slot verwijdert KBC eindelijk alle fossiele brandstoffen uit haar duurzame beleggingsfondsen. Wat kun jij doen? Ook jij kunt aan deze campagne deelnemen door jouw pensioenfonds te vragen niet langer te investeren in fossiele brandstoffen. Je kunt natuurlijk als individuele burger je bank aanschrijven of van bank veranderen (zie www.bankwijzer.be), maar de strijd van de vakbeweging heeft ons geleerd dat collectieve actie het beste middel is. Daarom wordt in België op dit moment vooral ingezet op de tweede pijler van de pensioenfondsen. Spaart ook jouw bedrijf voor je pensioen? Dan kun je via je vakbondsvertegenwoordiger vragen dat dit geld niet langer wordt geïnvesteerd in fossielebrandstofbedrijven. Dat werkt natuurlijk beter als jullie met alle werknemers en vakbonden samen een front vormen om dat te vragen.

fossiele brandstoffen. Via je vakbondsafgevaardigde moet je toegang kunnen krijgen tot de lijst met bedrijven die zijn opgenomen in jouw pensioenfonds. Gezien de crisis in de sector van de fossiele brandstoffen scoort het fonds zonder fossiele brandstoffen waarschijnlijk beter, wat je een extra argument geeft om te vragen om te desinvesteren. Voor meer info over de betrokken bedrijven (welke zijn de 200 grootste bedrijven? Is er een verschil tussen steenkool en olie en gas? …), kun je terecht bij mathias.balcaen@greenpeace.org of de website www.bankroute.be van de Klimaatcoalitie.

Als het bedrijf hier niet toe bereid is, kun je al beginnen met een analyse te vragen van de opbrengst van het pensioenfonds met en zonder

De stad Gent weert investeringen in thermische steenkool, maar investeert via haar spaargeld wel in andere fossiele brandstoffen. Zoals dit artikel uitlegt is dit om ecologische, ethische en financiële redenen onmogelijk te verantwoorden. Natuurpunt Gent stuurde daarom samen met Greenpeace Gent, D’URGENT, GMF, autodelen.net, Oxfam, 350.org, LEF, LABO vzw en de Klimaatcoalitie een brief aan de verschillende bevoegde schepenen, met de vriendelijk dwingende vraag om een desinvesteringsproces op te starten. De volledige brief kun je terugvinden op de startpagina van www.natuurpuntgent.be.

1

http://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2084934-topmanshell-ik-pomp-alles-op-wat-ik-kan-oppompen.html 2 http://www.wsj.com/articles/chinas-coal-consumption-and-output-fell-last-year-1424956878

3

http://www.wsj.com/articles/bp-swings-to-secondquarter-loss-on-lower-oil-price-deepwater-horizoncharge-1438064942

47 Milieu

2018 NUMMER 1

SNEP!

4 http://moneytalk.knack.be/geld-en-beurs/beleggen/ugent-belegt-niet-langer-in-fossiele-brandstoffen/article-normal-934659.html 5 https://www.bankroute.be/


Vorig jaar bestond Natuurpunt Gent vijftien jaar. Om die verjaardag te vieren, organiseerden we in het NMC De Bourgoyen een tentoonstelling met foto’s en verhalen van leden. Dit jaar richten we in deze rubriek de schijnwerpers op hun leven en passies.

Wouter Viaene Natuur doet deugd! “Je mag komen voor een interview, maar ik vrees dat ik niet veel te vertellen heb”, opperde Wouter Viaene op onze uitnodiging. Een wel zeer bescheiden opmerking voor iemand die bekendstaat als de illustrator ‘Traagpaard’! Hij is al meer dan tien jaar lid van Natuurpunt Gent en kent de Bourgoyen-Ossemeersen al veel langer.

Wouter Viaene behaalde een bachelor communicatie aan de Arteveldehogeschool en werkt intussen ruim tien jaar op de communicatiedienst van die school, waar hij vooral de redactie van allerhande publicaties verzorgt. Wouter is vader van een dochter van vijf en een zoontje van zeven. In zijn vrije tijd loopt en wandelt hij graag in de natuur.

Sinds wanneer ben je lid van Natuurpunt en waarom werd je lid? Dat zal nu zo’n tien jaar geleden zijn, tijdens een wervingsactie in de Bourgoyen-Ossemeersen. Maar ik kende het gebied al veel langer. Als student met te veel tijd trok ik wel eens doelloos op ontdekking in en rond Gent. Zo belandde ik aan het eind van de jaren 1990 voor het eerst in de Bourgoyen. Er stonden nog weekendhuisjes, sommige bewoond, andere gekraakt. De natuur was toen eigenlijk wel spannender om rond te hangen dan vandaag. Voor alle duidelijkheid: ik ben wel degelijk voorstander van de bescherming van het gebied. Als je goed oplet, zie je hier en daar nog restanten uit de tuinen van die vakantiehuisjes. Dat vertel ik toch altijd als ik iemand voor het eerst meeneem naar het gebied – geen idee of het klopt eigenlijk... In die tijd zag ik in de omgeving ook voor het eerst een reiger van dichtbij. Ik vond dat zo bijzonder dat ik hem meteen begon te schetsen. Tegenwoordig zie ik elke week wel een paar reigers, maar ik schets ze eigenlijk nooit meer.

Wat trok je aan in Natuurpunt? Op een bepaald moment ging ik heel vaak naar de Bourgoyen. Er stonden altijd ledenwervers – het was gewoon handiger dat ik lid werd (lacht). Maar ik ben natuurlijk wel een natuurliefhebber. Een mens heeft nood aan vergezichten en in de stad zijn die nu eenmaal schaars. Tenzij je ergens hoog in een flatgebouw woont, misschien. Zelf ben ik opgegroeid ‘op de buiten’, in Ronse. Niet ver van het Muziekbos en met een fantastisch uitzicht op een boerderij met een

In de schijnwerpers

boomgaard, koeien, trekpaarden en geitjes…. Heel idyllisch, maar ik leerde dat eigenlijk pas appreciëren toen ik er niet meer woonde. Als tiener vond ik het vooral lastig dat alles ver weg was. Nu ik in de stad woon – nu ja in Mariakerke – ben ik me veel meer bewust van het belang van de natuur.

Zijn de Bourgoyen-Ossemeersen nog altijd je favoriete natuurgebied? Ik kom er dikwijls, maar dat is vooral uit praktische overwegingen, zeg maar uit luiheid. Ik woon niet zo ver, het is ideaal om te gaan rennen en het gebied ziet er letterlijk elke dag anders uit. Je ziet er de natuur echt evolueren: mist in september, hoog water of sneeuw in december en ontluikende natuur in de lente. Alleen op zondagmiddag kan het al eens tegenvallen als heel Gent een familiewandeling komt maken. Maar daarover wil ik eigenlijk niet klagen. Aan wie dat wel doet, zeg ik altijd: ga op een ander moment of nog beter: ga gewoon niet. Dan wordt het meteen een stuk stiller (lacht). Als ik het echt rustig wil, ga ik tegenwoordig lopen of wandelen aan de Oude Kale in Vinderhoute. Maar dat gebied wil ik niet te hard promoten. Ik wil namelijk niet dat het er even druk wordt als in de Bourgoyen-Ossemeersen (lacht).

Probeer je je kinderen mee te krijgen op je natuurlijke ontdekkingstochten? Nee, of toch maar zelden. Ze wandelen niet graag en ik wil ze niet dwingen. Dat werkt averechts. Toen ik klein was, wandelde ik ook niet graag. Vreemd genoeg doe ik nu niets liever dan een weekje naar de Ardennen trekken. Die goesting komt misschien later dus ook

48

S N E P ! 2018 NUMMER 1


Š KATIA DE ROECK

wel bij mijn kinderen. Sowieso hebben ze als baby heel wat toertjes rond de Bourgoyen gemaakt, aangezien de draagzak vaak de simpelste manier was om hen in slaap te krijgen. En toen ze iets groter werden, was het NMC-cafĂŠ ook de perfecte plek om iets te gaan drinken.

Voor illustraties en ander tekenwerk van Wouter: www.traagpaard.be

Je maakt illustraties voor de Snep! Hoe kwam je daartoe? Ik was op zoek naar een opdracht die me dwong op regelmatige basis illustraties te maken. Ik teken heel graag, maar zonder stimulans komt het er gewoon nooit van. De deadline van Snep! is de perfecte stok achter de deur. Ik maak telkens een illustratie bij de ietwat filosofische bijdragen van Sancho, waar soms moeilijk een foto bij te vinden is. Ik vind dat prima, hoor. Eerlijk gezegd is het tekenen zelf vaak maar een kwart van de opdracht, de rest is nabewerking en dus computerwerk. Niet mijn favoriete bezigheid, want ik zit beroepshalve al erg veel achter een scherm.

Wat vind je van het ledenblad van Natuurpunt Gent? Ik heb de Snep! zien evolueren, naar inhoud en presentatie: van tweekleurendruk naar full colour, een hele verbetering. En aangezien ik voor mijn werk ook vaak met drukwerk en magazines bezig ben, besef ik heel goed hoeveel werk erin gestoken wordt. Chapeau daarvoor!

49 In de schijnwerpers

2018 NUMMER 1

SNEP!


Eerlijk advies • snoeien • onderzoek • aanplant • vellen • ...

Lokaal Groot assortiment seizoens-groenten en fruit van lokale producenten

Ecologisch Bio waar mogelijk en rechtstreeks van producent

FairTrade Producten met lange afstandstransport zijn FairTrade

PLANT jouw buurt- én stadstuinwinkel

Duurzaam en lokaal groen voor de stadstuin, moestuin, volkstuin, geveltuin, balkon; Planten en (wilde, eetbare) bloemen, zaden en plantgoed, pootgoed en kruiden, ….

Meibloemstraat 86 Gent - www.akkerenambacht.be - 09/311.66.10

50

S N E P ! 2018 NUMMER 1

ontwerp: mietlassuyt@gmail.com • www.instagram.com/_moesje_

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be www.lumbricus.be


Kern Damvallei

Kangoeroes strijken neer in de Damvallei

ALLE FOTO’S © DIRK BOGAERT

Op de maandelijkse werkdag van november kon de Damvallei rekenen op ruim 100 scouts en gidsen van 152ste FOS De Kangoeroes. De scouts en gidsen, van jong tot oud, beslisten om hun Goede Doelendag in te vullen met een werkdag op de Meerskant in Destelbergen. Het Natuurpunt-deel van de Meerskant is een perceel met een aantal poelen vol rietvegetatie en soortenrijk dottergrasland. Deze percelen zijn de thuishaven voor diverse vogelsoorten als waterral, rietgors en in de winter de imposante roerdomp. Door achterstallig beheer is dat grasland echter stilaan verbost met wilgen en elzen. Met de hulp van De Kangoeroes en de vrijwilligers van de Damvallei slaagden we erin om ruim een halve hectare vrij te maken, zodat er gedurende het volgende hooiseizoen weer gemaaid kan worden. Om deze werkdag met zoveel volk in goede banen te leiden, hadden enkele vrijwilligers de dag voordien heel wat voorbereidingen getroffen. Zij trokken met kettingzaag en gepaste bescherming het verboste gebied in en zaagden de jonge elzen en wilgen om. Op zaterdag was

de leiding van De Kangoeroes al vroeg in de ochtend paraat om de briefing bij te wonen. Honderd werkende Kangoeroes vraagt namelijk heel wat logistieke organisatie!

vol verwondering toekeken hoe de verhakselaar alles met gemak verwerkte tot kleine houtsnippers.

Daar komen De Kangoeroes

Op de middag kwamen de scouts aanzetten met een grote ketel tomatensoep, helaas zonder balletjes. Maar de soep werd zeer dankbaar opgeslobberd. Na de lunch en de kom warme soep vlogen De Kangoeroes er weer in. In een hoog tempo werd het hout versleept en verhakseld. Jong en oud hielp mee. De werklust toverde een glimlach op het gezicht van de conservator en de vrijwilligers van de Damvallei. “Deze werkdag gaat de geschiedenisboeken in!”, aldus de conservator.

Een welkome lunch en daarna... De briefing was net ten einde toen de eerste Kangoeroes toestroomden, enkele vrijwilligers van de Damvallei konden hun ogen niet geloven: “Zoveel volk hebben we nog nooit gezien op een werkdag!” Bij het begin van elke scoutsactiviteit wordt een ‘formatie’ opgesteld, waarbij alle scouts en gidsen in een vierkant verzamelen. Ook deze ochtend hielden ze eerst een korte formatie. Daarna vlogen De Kangoeroes er met volle goesting in. De oudste leden namen enkele jongste leden, de Bevertjes, onder hun hoede en begonnen de reeds gekapte wilgen en elzen te verslepen naar de verhakselaar. Daar stonden twee werknemers van de terreinploeg van Natuurpunt klaar om het hout aan te pakken en te versnipperen. Zij werden bijgestaan door enkele Beren van de scouts, die

51 Kern Damvallei

2018 NUMMER 1

SNEP!

Natuurpunt Gent werkgroep Damvallei wil via deze weg 152ste FOS De Kangoeroes nogmaals bedanken voor de meer dan geslaagde werkdag! We hopen jullie nog terug te zien in het gebied.


Kern Deurle-Latem Natuurwandeling in de Latemse Meersen

Op 17 december verkende een veertigtal deelnemers de Latemse Meersen ter gelegenheid van het kerstdorp in SintMartens-Latem. Natuurgidsen Marc Depourcq en Tom Embo gaven er onder meer toelichting bij de laatste fase van het natuurinrichtingsproject Latemse Meersen. Het ruimingsslib werd tijdelijk gestockeerd in bekkens aan de Baarle-Frankrijkstraat en de Meersstraat om te ontwateren. Het gedroogde slib zal later worden afgegraven en afgevoerd. Stroomafwaarts van het rietveld in de Baarle-Frankrijkstraat is langs de Meersbeek een moeraszone gecreĂŤerd. Op 27 mei 2018 vieren we op feestelijke wijze de voltooiing van het natuurinrichtingsproject tijdens de Levende Leiedag.

Knotdag in de Latemse Meersen

Op 13 januari 2018 werden vlak bij het zuiveringsrietveld in de Latemse Meersen veertien wilgen geknot. Dank aan alle zeven vrijwilligers en aan Brigitte en Etienne voor de lekkere soep! De houtoogst zal worden verdeeld onder de helpers.

RECENT AANGELEGDE MOERASZONE LANGS DE MEERSBEEK STROOMAFWAARTS VAN HET RIETVELD IN DE BAARLE-FRANKRIJKSTRAAT

Kern Deurle-Latem

52

S N E P ! 2018 NUMMER 1


Kern Deurle-Latem

Haagleiden

aan de Westerplas

Op 3 februari organiseerden Inverde en Kern Deurle-Latem samen een vorming ‘haagleiden’ aan de Westerplas. De beheertechniek – ook ‘heggen leggen’ of ‘haagvlechten’ genoemd – wordt in onze contreien al duizenden jaren toegepast. Langzamerhand raakte de techniek in onbruik en gingen veel ambachtelijke kennis en kunde verloren. Tot de ontwikkeling van prikkel- en rasterdraad werden (perceels)grenzen van erven, akkers en weilanden dikwijls beplant met doorgaans doornige heggen. Ongewenste indringers werden op die manier op afstand gehouden en het vee kon niet ontsnappen uit het te begrazen terrein. Heggen en houtkanten leverden ook geriefhout, hakhout, kruiden en vruchten. Maar in de loop der tijd verdwenen veel kleine landschapselementen of werd hun periodieke onderhoud verwaarloosd.

Theorie en praktijk Tijdens de vorming kregen alle deelnemers ’s voormiddags een uitvoerige presentatie over bestaande haagvlechtstijlen, het nodige werkmateriaal (bijl, kapmes en zaag), het vereiste onderhoud van dat materiaal en het aspect veiligheid. ‘s Namiddags werd de theorie omgezet in praktijk. Onder deskundige begeleiding van Valentijn De Cock en Tom Embo gingen de tien deelnemers letterlijk ‘aan de slag’. Uiteindelijk konden we zo langs het pad rond de Westerplas twee houtkanten met hoofdzakelijk meidoorn kappen en leggen. ‘Heggen leggen’ is ook mogelijk met ander inheems plantgoed zoals Gelderse roos, haagbeuk, hazelaar, rode kornoelje, sleedoorn, wilde liguster, zomereik, zwarte els, …

Een ondoordringbare heg Volgens de aloude beheertraditie van ‘haagleiden’ hebben we de ruim tien jaar oude

meidoornstruiken laag ingekapt over nagenoeg de volledige stamdikte, vervolgens schuin gelegd en tot slot ingevlochten tot één geheel. In het voorjaar zullen zich op de gekapte stammen nieuwe takken vormen. Deze uitlopers kunnen eveneens worden verwerkt in het vlechtwerk. Op die manier kan een ondoordringbare heg ontstaan. Een eenzame berk en enkele zwarte elzen zijn net als het aanwezige groepje gaspeldoorn in de heg behouden als overstaanders. Aan de rand van de heg hebben we op regelmatige afstand gepunte verticale staken geplaatst (van es, haagbeuk, hazelaar en zomereik). De bovenzijde hebben we afgewerkt met horizontaal gevlochten wilgentenen. Tot slot hebben we nog enkele zijtakken van de gelegde meidoornstruiken gesnoeid om een verzorgd geheel te verkrijgen.

53 Kern Deurle-Latem

2018 NUMMER 1

SNEP!


2008-2018

Tien jaar Westerplas Flock Een natuuravontuur met Herdwicks uit het Lake District Dit verhaal begint in 1995, het jaar waarin het Gemeentelijk NatuurOntwikkelingsPlan (GNOP) voor Sint-Martens-Latem werd opgesteld. In dat GNOP groeide het idee om de overstromingsproblemen in de nieuwe woonwijk Hooglatem aan te pakken via de aanleg van een dijkensysteem met bufferstroken langs de beken en een bufferbekken van een zestal hectare dat later de Westerplas werd gedoopt. Hoewel de logica zelf, was het in die periode een innovatieve aanpak om waterproblemen aan te pakken door water meer ruimte te geven. In 2006 legde de NV Hooglatem de Westerplas (en de Oosterdijk) aan. Al vrij snel ontpopte de Westerplas zich tot een magneet voor doortrekkende watervogels. Ook broedvogels die nooit eerder in Latem gezien waren, vonden er een veilige plek. Kleine plevier, bergeend, blauwborst, kluut en rietzanger brachten er hun jongen groot, naast een aantal soorten die in ons dorp onder druk staan zoals rietgors, kievit en boerenzwaluw. Al snel kregen de bedenkers de vraag hoe de Westerplas kon worden beheerd om het waterbufferend vermogen

FOTO’S © TOM EMBO

te behouden tegen de oprukkende vegetatie van bomen en struiken. Een graasbeheer leek ons het meest efficiënt, maar een bevraging bij lokale landbouwers leverde weinig enthousiaste reacties op. Het was niet evident om vee te laten grazen in een moerasgebied dat periodiek overstroomt. Langzaam rijpte het idee om het beheer van de plas zelf op te nemen via de uitbouw van een schapenkudde. Omdat de meeste Belgische schapenrassen gelinkt zijn aan droge (heide)terreinen, gingen we op zoek in het buitenland naar een ras dat beter geschikt is voor nat terrein, vrij zelfredzaam en gemakkelijk in de omgang. Geen van ons had immers ervaring met het houden van schapen. Ons oog viel op het Herdwickschaap, afkomstig uit de meest regenachtige plek van Engeland, het Nationaal Park Lake District. Die keuze was snel gemaakt omdat een bevriende landbouwer die af en toe vrijwillig meehielp in de Latemse Meersen Herdwickschapen had en bereid was dieren te leveren en ons met raad en daad bij te staan bij deze nieuwe stap: we werden herders!

54

S N E P ! 2018 NUMMER 1


2010

2008

de eerste Herdwicks op de Westerplas

Hoewel het verschil tussen een geit en een schaap ons nog niet 100% duidelijk was, startten we ons graasproject. Maar we hielden een slag om de arm. We wilden eerst nagaan of de Herdwicks inderdaad aardden in een Vlaams moerasgebied en of de zorg voor een aantal dieren haalbaar was en bijdroeg tot het beoogde natuurbeheer. We kochten vijf ramlammeren. De eerste zomer verliep voorspoedig, de rammen groeiden goed en doorstonden de winter zonder al te veel zorg of ziekten. De begrazing liep vlot, maar de kleine groep kon de massaal kiemende wilgen en zwarte elzen niet de baas. Het was duidelijk dat we de kudde moesten uitbreiden om de Westerplas open te houden, de waterbergingsfunctie te garanderen en de natuurdoelen voor moeras- en watervogels te halen.

2009

omwonenden en sympathisanten leasen Herdwicks van de Westerplas

In het voorjaar van 2009 hadden we geen enkel lam, want we hadden in 2008 bewust vijf rammen aangekocht, om te vermijden dat we al in het eerste jaar met de kweek bezig moesten zijn. De goede resultaten en de nood om onze kudde uit te breiden, brachten ons op het idee van een project met verschillende doelen: natuurbeheer, een zeldzaam schapenras in stand houden, banden leggen tussen landbouw, dierenwelzijn en biodiversiteit, zorgen voor een mooier en veiliger woonomgeving voor de buurtbewoners en een duurzame basis leggen die ook bijdraagt aan de lokale economie. Hiervoor startten we een ‘leasingproject’ op, waarbij omwonenden en sympathisanten een schaap konden huren. De peters en meters werden aandeelhouder en kregen in ruil voor een jaarlijkse bijdrage van 105 euro een half lam dat op ecologische wijze was grootgebracht in de Latemse natuur.

de eerste lammeren op de Westerplas

Het aantal inschrijvingen op ons project overtrof de verwachtingen en dankzij de peters en meters hadden we voldoende budget voor een volgende stap. In januari kwamen de eerste Engelse gedekte ooien aan die we via een tussenpersoon hadden gekocht in het Lake District. Het project nam een vliegende start. In maart werden de allereerste lammeren van de Westerplas geboren en alles verliep vlot. In 2010 vertrokken we zelf naar het Lake District om kennis te maken met de schapenboeren en het overweldigende landschap van het Nationaal Park. We kwamen terecht op de auction (veiling) van Cockermouth, de jaarlijkse hoogmis voor Herdwickkwekers, en kochten er zelf onze eerste rammen. Telkens wanneer wij een goede ram aankochten, ontstond er discussie of dat dier en zijn genenpoel wel naar het continent mochten vertrekken. In het Lake District woedde niet zo lang geleden een mond- en klauwzeerepidemie en werden heel wat kuddes geruimd, waardoor herders generaties werk verloren zagen gaan. Het is er nog altijd een collectief trauma. Door genen op het continent onder te brengen, zou het mogelijk zijn om het risico te spreiden. Maar er waren ook andere meningen. Door Herdwicks naar het vasteland te brengen, zouden ze in ons milde klimaat hun hardiness verliezen, het ultieme kenmerk waarom dit ras nog bestaat. In elk geval zijn we wel trots dat we na een tiental jaar van boeiende contacten bijna zover zijn dat elke gerespecteerde Herdwickkweker in het VK wel eens een dier over de plas wil exporteren.

2011

onze expertise in ecologische schapenteelt voor natuurbeheer groeit

Geleidelijk aan leerden we de kneepjes van het Herdwickkweken, de zin en onzin van stamboeken, alles wat met de gezondheid van de dieren te maken heeft, … Dat laatste is een zoektocht die tot vandaag doorgaat. Schapen houden, zelfs een natuurras als de Herdwick, is minder evident dan je op het eerste gezicht zou denken. Wij legden de lat dan ook heel hoog. We willen zo min mogelijk geneesmiddelen en ontwormingsmiddelen gebruiken. Maar een schaap kent meer ziekten en parasieten dan je op één hand kunt tellen. Gelukkig hebben we een goede veearts die mee zoekt naar oplossingen bij onze natuur- en diervriendelijke schapenteelt. Het is een proces met vallen en opstaan, maar na tien jaar zijn we intussen experts in de ecologische schapenteelt, zonder het dierenwelzijn uit het oog te verliezen. Cruciaal is een extensieve begrazing, waarbij de dieren op grotere oppervlaktes kunnen grazen, regelmatig worden verplaatst zodat de weiden rust kennen en indien mogelijk intussen gemaaid worden om de cyclus van parasitaire wormen te doorbreken. Allemaal elementen die goed aansluiten bij het natuurbeheer. Langzaam maar zeker namen we naast de Westerplas en de bufferstroken langs de Nazarethbeek ook de lammerweide aan het museum Gevaert-Minne in beheer, en ook de Muynckhammen, waar de Leie in de Ringvaart uitmondt. Hier en daar hielpen we dorpsbewoners bij het beheer van hun boomgaard en ook op de restgronden van het gemeentelijk recyclagepark grazen Herdwicks.In 2011 verkochten we onze eerste rammen. De allereerste vertrok samen met enkele ooien naar een project van Natagora (het Waalse Natuurpunt) in de Ardennen en enkele andere dieren verkochten we aan particulieren. Het is onze bedoeling om niet alleen Herdwickvlees te verkopen, maar ook om onze mooiste dieren die we niet inschakelen in het eigen kweekproject onder te brengen bij andere kwekers die meewerken aan een mooie genenpool van een vrij zeldzaam schapenras met een rijke traditie.

55

2018 NUMMER 1

SNEP!


2012

een hechte band met de herders in het Nationaal Park Lake District

2012 was het doorbraakjaar van ons project. Na heel wat bezoekjes aan het Lake District voelden we eindelijk een vonk overspringen tussen de traditionele professionele herders in het bergachtige Cumbria en de nieuwe lichting ‘groen-achter-hun-oren’ herders uit de laaggelegen Leievallei. Door onze gemeende belangstelling voor hun manier van leven groeide er respect en bereidheid om kennis te delen bij een kleine groep herders, die de kern vormt van het leven op de fells, de bergflanken in het Lake District. Ze namen ons op sleeptouw doorheen het gebied en deelden mondjesmaat geheimen van de Herdwickkweek met ons. We werden ook uitgenodigd bij kwekers thuis en mochten hoog in de bergen in de mooie, heel oude traditionele boerderijen het schapendiner nuttigen. We verrasten hen met Vlaamse Duvel en dat maakte de tongen los. Intussen waren de Lakelanders echt nieuwsgierig geworden – of was het de lokroep van het Belgische bier? Ze beslisten hun eiland te verlaten en op inspectie te komen naar de Westerplas. We leidden hen rond in de Leievallei en zetten hen op weg naar Brugge, want dat wilden ze ook wel eens bewonderen. Maar links en rechts in het verkeer bleek niet zo evident in deze context en onze Engelse vrienden eindigden in Antwerpen (ook mooi)…

2013

de Herdwicks van de Westerplas verspreiden zich over Europa

2013 werd het jaar van de internationale doorbraak. Langzaam maar zeker werden we de hub voor Herdwicks in Europa. Een schaap exporteren, daar komt nu eenmaal het een en ander bij kijken. Heel wat papieren, regels en ook de verplichting om alle volwassen dieren te onderwerpen aan een bloedtest op de besmettelijke longziekte zwoeger. Het vergt een grote investering om exportproof te blijven en de kwekers in Engeland durfden intussen al eens geïnteresseerden van het Europese vasteland naar de Westerplas Flock sturen. Op die manier hebben nieuwe eigenaars minder kosten dan bij aankoop in Engeland zelf. In 2013 verkochten we dieren aan kwekers in Luxemburg, Nederland, Duitsland en Oostenrijk. We trokken ook weer naar de auction van Cockermouth. Daar wordt ‘s voormiddags de mooiste ram gekozen. Voor het harde leven op de fells moeten de schapen stevige poten hebben, een dichte vacht die geen water doorlaat, goede tanden, enzovoort. Ook traditie en meer esthetische kenmerken spelen een rol. Zo probeert elke kweker mooi gekleurde schapen te kweken, maar de kop, nek, poten en de oksels moeten mooi wit zijn. Later op de dag wordt de traditionele herdersstaf geveild waarvan de top gemaakt is van een bewerkte Herdwickramhoorn. De opbrengst gaat naar het mountain rescue team. Daarna volgt de verkoop van rammen. Door de Europese regelgeving in verband met scrapie – de schapenvariant van de dollekoeienziekte – mogen wij enkel dieren van een bepaald genetisch type kopen. In 2013 hadden we geluk. We konden twee dieren aankopen, waarvan er één kampioen werd in zijn groep. Het was voor het eerst dat de landbouwgemeenschap een topdier liet vertrekken naar Vlaanderen. In eigen land begonnen we samen te werken met de Moester. Die sociale organisatie vangt mensen op met een psychiatrische problematiek in een oude hoeve in het Parkbos in Zwijnaarde. In de winter begrazen onze schapen de weide die aan de boerderij grenst.

56

S N E P ! 2018 NUMMER 1

2014

kennis en genetisch materiaal uitwisselen via de Continental Herdwick Breeders

Het project breidde zich verder uit en we namen ook een grote winterweide in de Latemse Meersen in beheer. Via export kwam een groep Westerplasschapen in de Franse Cévennes terecht, in het dorpje Le-Pont-deMontvert. We exporteerden ook weer naar het Groothertogdom Luxemburg. Toen bleek dat onze beide kopers zich elk aan een kant van een heuvel bevonden, maar allebei niet wisten dat er nog andere Herdwickkwekers in het land waren. We brachten hen met elkaar in contact, de vonk bleek over te slaan en in 2017 werd de eerste continental Herdwickbaby geboren… Hierdoor geïnspireerd startten we met een nieuwe feitelijke vereniging, de Continental Herdwick Sheep Breeders, die kennis en informatie op het continent wil uitwisselen en een oplossing wil bieden voor het dreigende inteeltprobleem. Een analyse samen met de KULeuven leerde ons dat het gesloten stamboek door het beperkt aantal stamboekdieren in Vlaanderen onvermijdelijk tot grote inteeltproblemen zal leiden. In Engeland werkt de lokale vereniging met een open stamboek, dat enkel gebaseerd is op de kwaliteit en waarbij een wisselende groep van ervaren kwekers beslist welke rammen in het flockbook mogen en welke niet. Europese regels verhinderen de opname van een Engels dier in het gesloten stamboek, waarbij de achtergrond van vader en moeder uit meerdere generaties bekend is ongeacht de kwaliteit van het dier. Wij willen met ons project aansluiten bij de tradities en kwaliteiten uit het Lake District en kiezen dus voor een open stamboek, waardoor we jaarlijks vers bloed kunnen binnenbrengen.

2015

topchef bereidt ecologisch Herdwickvlees in Brasserie Latem

In 2015 werd een van onze rammen als een echte filmster uitgenodigd op de rode loper bij de première van de IJslandse film Rams op het Filmfest Gent. We sloten ook een overeenkomst met Brasserie Latem waar in mei telkens enkele weken ‘Latems Lam’ van de Westerplaskudde op het menu staat. Volgers van de facebookpagina ‘Herdwick Westerplas flock’ komen automatisch te weten wanneer onze kudde daar te proeven is. Dit past perfect in onze filosofie om ons project ook in te schakelen in de lokale economie.


2016

2017

2018

In 2016 trokken we weer op bezoek bij andere landbouwers in het Lake District. Dankzij ons gezelschap hadden we iets gemakkelijker toegang tot de gesloten landbouwgemeenschap. Onze veearts was mee (dat beroep geniet daar op het platteland nog veel respect), een Vlaamse bevriende landbouwer en ook Tracy, onze native speaker die ons af en toe hielp bij de gesprekken. De lokale gemeenschap luchtte openlijk haar hart over het spanningsveld tussen traditionele landbouw en de bescherming van de bijbehorende landschappen, het behoud van het systeem van de commons en de nieuwe eisen vanuit het natuurbehoud. Destocking is het woord waar menig Herdwickkweker van wakker ligt. Jarenlang werden de kwekers gesubsidieerd op basis van het aantal dieren, maar dat leidde tot overbegrazing. De National Trust, die een groot deel van de boerderijen bezit, eist dat landbouwers minder vee houden om de natuurlijke processen meer kansen te geven. De overheid betaalt ook om bepaalde bergflanken te vrijwaren van begrazing en wil dat beken meer kansen krijgen in hun natuurlijk verloop. Het waren heel aangename discussies, die ons deden denken aan de Latemse Meersen, waar we ook met vallen en opstaan proberen samen met de landbouwers het natuurbeheer in ons reservaat uit te stippelen. De Brexit baarde de boeren wel wat zorgen. Wat zou er gebeuren als de EU-subsidies wegvallen? Een groep landbouwers koos voor de vlucht vooruit en ging op zoek naar een betere maatschappelijke verankering van hun activiteiten. Ze slaagden erin het Lake District en de traditionele hillfarming te laten erkennen als UNESCO werelderfgoed. Het Herdwickvlees werd ook erkend als streekproduct. We leerden ook de twitterende herder James Rebanks kennen. Meer dan 100.000 volgers kijken dagelijks uit naar zijn twitterberichten over het leven op zijn farm. Hij is over de hele wereld bekend door zijn boek A shepherd’s life, vertaald in tientallen talen waaronder het Nederlands en een echte aanrader. We kochten een ram van James die we Brexit doopten. James is net als veel andere Herdwickboeren in Cumbria een trouwe volger van onze facebookposts. In 2016 kwam ook de Continental Herdwickclub op bezoek aan de Westerplas, met deelnemers uit Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Luxemburg en België.

In 2017 bereikten we een akkoord met het restaurant van Kunstencentrum Vooruit over het vlees van onze dieren die niet meer in aanmerking komen voor de kweek. Vooruit wilde zo meewerken aan de korteketeneconomie en de natuurbehoudsdoelen van ons project. We werken hiervoor samen met een klein familiaal slachthuis in Kluisbergen, waar onze dieren op correcte wijze worden geslacht. Dit vinden we uitermate belangrijk en met het ouder worden van onze kudde een cruciaal sluitstuk in ons project. In 2017 spraken we met James af om een aantal van zijn volwassen ooien te testen (genotyperen), zodat we opnieuw enkele ooien over de plas konden brengen met betere raskenmerken dan de dieren die we bij het begin van het project konden aankopen. De Nederlandse transporteur die de dieren voor ons ging oppikken, leverde eerst nog wat Westerplasschapen aan een kweker in het Franse Bretagne. Met die dieren hopen we binnenkort ook een ram te kweken die de vergelijking met de beste Engelse schapen kan doorstaan.

In ons tiende Herdwickjaar willen we graag een droom verwezenlijken die we al een tijdje koesteren: we willen een ram kweken die zo sterk scoort op een van de Herdwickshows in Cumbria dat hij finaal geselecteerd wordt voor de Mitchell’s auction in Cockermouth. In 2018 plannen we ook het bezoek van enkele oudere gerespecteerde Herdwickkwekers die nog een laatste keer Cumbria willen verlaten voor een bezoek aan onze Westerplas. Ze brengen ook twee jonge herders mee die net als hun vader zelf een Herdwickbedrijf uitbouwen in het mooie Lake District. We kijken ernaar uit om hen te tonen hoe wij op kleinschalige manier met hun/onze schapen een bijdrage leveren aan een mooier leven in de Gentse stadsrand, de wondermooie Leievallei en haar fantastische natuur.

Brexit en Unesco Werelderfgoed

Vooruit

wat brengt de toekomst?

We danken onze sponsors, het gemeentebestuur van Sint-Martens-Latem, Brasserie Latem, Vooruit Gent en de NV Hooglatem voor de steun bij dit project. Ook dank aan de terreinploeg van Natuurpunt die ons meer dan eens bijstond bij de vele rasterprojecten, aan veearts Pierre en vriend en landbouwer Ruben voor de raad en daad en aan de vele helpende vrijwilligers van Natuurpunt. Onze grootste dank gaat uit naar de Farmers uit het Lake District en in het bijzonder Mayson Weir en Jean Wilson, the Queen of Herdwicks.

Wie de Westerplas Flock wil volgen, kan dit doen op www.herdwick.org, regelmatig via Twitter en heel in detail op facebook via Herdwick Westerplas flock. Wil je zelf graag sponsor worden van ons project en jaarlijks een half ecologisch geteeld Herdwicklam ontvangen? Vraag naar de voorwaarden bij petervanherp@herdwick.org. Op dit mailadres kun je ook terecht als je levende schapen wilt aankopen.

57

2018 NUMMER 1

SNEP!


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Een van de vaste activiteiten waarmee de Werkgroep Gentbrugse Meersen het nodige geld wil inzamelen voor de aankoop van natuurgebied in de meersen is een tweedehandsbeurs voor boeken, cd’s, dvd’s en platen. Noteer 2 september alvast in je agenda, want dan vindt de vierde editie van deze succesvolle beurs plaats.

Vierde tweedehandsbeurs boeken, cd’s, dvd’s en platen

Gun je sommige van je boeken een nieuwe eigenaar? Wens je je cd’s, dvd’s of lp’s een nieuw leven toe? Hier kun je terecht om het materiaal af te geven: - NMC De Bourgoyen, Driepikkelstraat 32, 9030 Mariakerke, tijdens de openingsuren (zie colofon). - Computerwinkeltje, Oudenaardsesteenweg 91, 9000 Gent. Op weekdagen van 9.00 tot 18.30 uur, op zaterdag van 10.00 tot 18.00 uur. - Bij Luc Van Damme en Linda Sepelie na afspraak via lucenlinda@wgbm.be.

© FRANK MAES

7000 Gentenaars met een hart voor de natuur. Wilt u hen ook bereiken? Contacteer ons via advertenties@ natuurpuntgent.org

> HIER UW ADVERTENTIE? <

Ons tijdschrift valt driemaandelijks in de bus bij meer dan

eco plug & play pla ay tuinlodge winter en zomer z toilet - verwarming verwarming g - electriciteit kantoor - B&B - scholen sc cholen sauna www.armadilla.co.uk www armadilla.co.uk www.ar illa co uk te bezichtigen bezichtigen in Gent christophe@gpmip.com christophe@gp pmip.com

Meandering M Meand deringg electric bo boat oat rrental ental

een stille toch tocht ht op de Leie zonder va vaarbewijs arbewijs Beukenlaan n 91 Gent Sneppebrug) (net over Sne eppebrug) 0496 08 40 89 www.mean www.meandering.be dering.be info@mean info@meandering.be dering.be

Werkgroep Gentbrugse Meersen

58

S N E P ! 2018 NUMMER 1


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Van kruin tot takkenwal Midden in het noordelijke deel van de Gentbrugse Meersen, aan de ‘biezendepressie’, staan enkele uit de kluiten gewassen knotpopulieren. De bomen waren tientallen jaren lang niet meer geknot. Achterstallig beheer, zo heet dat op papier. Op het terrein liet zich dat aflezen aan fors uitgegroeide boomkruinen, scheurende knotten, rottende stamdelen en regelmatig afbrekende reusachtige takken.

Het was dan ook hoog tijd om in te grijpen. In overleg met de Werkgroep Gentbrugse Meersen ging de terreinploeg van Natuurpunt half januari aan het werk om de bomen te knotten. Vervolgens ging de werkgroep met een tiental enthousiaste vrijwilligers de takken verzagen om ze een kilometer verder om te vormen tot een lage takkenwal langs het wandelpad aan de Voshoek.

Zo slaan we vier vliegen in één klap. We geven het meersenlandschap zijn openheid terug, herstellen enkele oude knotbomen in ere, vormen een ecologisch en esthetisch verantwoorde barrière voor overenthousiaste honden, en bieden insecten, vogels, kleine zoogdieren, amfibieën, mossen en zwammen weer nieuwe kansen.

© BORIS SNAUWAERT

© BORIS SNAUWAERT

© BORIS SNAUWAERT

© MARNIX AERSSENS

59 Werkgroep Gentbrugse Meersen

2018 NUMMER 1

SNEP!

© BORIS SNAUWAERT


Ken je familie Kristel Keppens, vrijwilligster plantenwerkgroep

Verwantschap Net als mensen zijn planten met elkaar verwant. Die verwantschap uit zich in mindere of meerdere mate in uiterlijke kenmerken. En net zoals mensen familie van elkaar zijn, worden ook planten in families onderverdeeld. Sommige families herken je

van ver omdat ze er zo gelijkend uitzien, bij andere planten moet je even dieper graven om een familietrekje te ontwaren. Plantenfamilies worden op hun beurt weer opgedeeld in genera, ook soms wel geslachten genoemd. Met de term geslacht duiden we ook aan of een bloem mannelijk of vrouwelijk is, dus dat leidt geheid tot verwarring. We houden het dus bij de term genus, in het meervoud genera. Elke plantenfamilie heeft een wetenschappelijke naam. Als de familie planten omvat uit onze regio, heeft ze ook een Nederlandse naam. De voorbije jaren zijn sommige wetenschappelijke namen veranderd en ook dat kan soms tot verwarring leiden. Neem bijvoorbeeld de kruisbloemenfamilie. De Nederlandse naam is de vertaling van de oude wetenschappelijke naam Cruciferae. Beide namen verwijzen naar een duidelijk

herkenbaar uiterlijk kenmerk van de bloemen uit deze familie, want de vier bloemblaadjes vormen een kruis. Internationale afspraken resulteerden echter in een International Code of Nomenclature for algae, fungi and plants (ICN) en die stelt dat de naam van een familie gelijk moet zijn aan de naam van het typegenus, gevolgd door het achtervoegsel -aceae. Voor onze kruisbloemen werd als typegenus gekozen voor het genus kool, dat de wetenschappelijke naam Brassica kreeg. De kruisbloemenfamilie heet dus voortaan Brassicaceae. Heeft de oude naam nu helemaal afgedaan? Neen, die vind je nog altijd terug en beide namen worden nog gebruikt. Ik nodig jullie graag uit om samen op stap te gaan en ons onder te dompelen in de boeiende wereld van de plantenfamilies!

PINKSTERBLOEM

Toen mijn dochters nog kleuters waren, kreeg ik van een goedbedoelende oudere dame op de bus ooit een complimentje. Ze noemde de ene “zo’n mooi kindje” en de andere “helemaal haar mama”. Lief bedoeld, maar een beetje onhandig aangebracht… Het was dus duidelijk dat de familieband met de ene dochter goed zichtbaar was en die met de andere niet. Nochtans zagen veel mensen ook onmiddellijk dat mijn twee dochters zusjes waren en op die manier plaatsten ze mijn andere dochter dan toch onder mijn vleugels.

In het voorjaar 2017 startte in de Bourgoyen-Ossemeersen een nieuwe lessenreeks ‘Ken je familie’. In drie lessen kwamen evenveel plantenfamilies aan bod, eentje per les. De belangstelling was groot en de deelnemers enthousiast. Logischerwijs groeide dus het idee voor een nieuwe rubriek in Snep! om de plantenfamilies ook aan een groter publiek voor te stellen. Geen ingewikkelde botanische termen – al willen we het jullie ook weer niet te gemakkelijk maken – maar een paar eenvoudige tips om zelf wat structuur te brengen in de grote groene wereld rondom ons.

Studie

60

S N E P ! 2018 NUMMER 1


De kruisbloemenfamilie Als de winter achter ons ligt en de eerste zonnestralen ons naar buiten lokken, zien we ze overal verschijnen: kleine plantjes met minieme witte bloemetjes, vaak met een rozet van groene blaadjes waarmee ze hun plekje op de grond voorbehouden en veiligstellen voor mogelijke concurrenten. Buk je even en bekijk ze eens van dichtbij! Pluk er eentje en houd het wat dichter bij je ogen als dat gemakkelijker is!

Bekende kruisbloemen De meest geziene witbloeiende voorjaarsbloeiers uit deze familie zijn zandraket (Arabidopsis thaliana), herderstasje (Capsella bursa-pastoris), kleine veldkers (Cardamine hirsuta) en vroegeling (Erophila verna). Een beetje later verschijnt ook de pinksterbloem (Cardamine pratensis) en in veel tuinen vinden judaspenning (Lunaria annua) en damastbloem (Hesperis matronalis) een plaatsje. Als in de zomer de velden geel kleuren, is dat ook dankzij de kruisbloemenfamilie. In onze gewesten kweekt men vooral koolzaad (Brassica napus), als leverancier van koolzaad, en witte mosterd (Sinapis alba), die ingezaaid wordt als groenbemester en waarvan de zaden gebruikt kunnen worden bij de bereiding van mosterd.

De vier kelk- en kroonblaadjes zijn dus een belangrijk kenmerk van de kruisbloemen, maar er zijn nog bloemen met vier kroonblaadjes en vier kelkblaadjes. Het rozetje kan helpen, maar die blaadjes verdwijnen soms snel en kunnen dan ook niet meer dienen voor de identificatie. Waar letten we dan best nog op om kruisbloemen te herkennen? Als we naar de bladeren op de stengel kijken, zien we dat die altijd verspreid staan. Er staan nooit twee of meer bladeren op één punt op de stengel, altijd maar eentje! En ook de bloemetjes staan alleen en verspreid op de stengel en op de zijtakken. Bovendien valt het op dat we aan de planten uit deze familie bijna de hele bloeiperiode door zowel bloemknoppen als bloeiende bloemen en vruchtjes kunnen zien, een toch niet zo alledaags verschijnsel in de plantenwereld. In onze groentetuin is de kruisbloemenfamilie een graag geziene gast. Alle koolvormen, radijsjes en rammenas, maar ook daikon, paksoi en mierik zijn vertegen-

61 Studie

2018 NUMMER 1

SNEP!

woordigers van deze plantenfamilie. Om dat goed te kunnen zien, moeten we ze echter laten opschieten en dat is natuurlijk niet de bedoeling van de meeste moestuiniers…

HERDERSTASJE

Zoals je in de inleiding al kon lezen, is de Nederlandse naam de vertaling van de oude wetenschappelijke naam Cruciferae die de familie kreeg omdat de vier kroonblaadjes en de vier kelkblaadjes samen een kruis vormen. De kruisbloemenfamilie kreeg ondertussen een nieuwe wetenschappelijke naam, de Brassicaceae.

JUDASPENNING

De kans is groot dat de bloemetjes vier witte kroonblaadjes hebben. Onder de kroonblaadjes zie je misschien ook wel vier kleine groene kelkblaadjes die geschrankt staan tegenover de kroonblaadjes en dus tussen die eerste uitsteken. Die twee kransen van vier zijn een gemakkelijk te herkennen eigenschap van de kruisbloemenfamilie. In het midden van het bloempje tel je meestal zes meeldraden, vier lange en twee korte. De lange meeldraden staan in een kruis voor de kroonbladen, de twee korte meeldraden staan vlak voor de binnenste kelkbladen. Maar de natuur laat zich niet zo gemakkelijk in hokjes steken en dus hebben sommige bloempjes enkel de vier lange, en andere enkel de twee korte meeldraden…


Tijsvogelke Tim De Winter, vrijwilliger vogelwerkgroep Gent+

Een flits boven het water. Meestal zie je enkel dat. Of een stil beeld van felblauw of heloranje, zittend op een overhangende tak boven het water, wachtend op een visje dat komt aangezwommen. En dan een razendsnelle duik, een stoot met de dolksnavel en hop, weer boven water. Het is een van onze mooiste vogeltjes: met die felle kleuren zou je denken dat het zo uit een of ander tropisch regenwoud ontsnapt is. Tijsvogelke. Stomme naam eigenlijk. IJsvogel. Sneeuw, ijs en vriestemperaturen zijn juist de grootste vijand van deze koningsvisser. Een ijsvogel moet dagelijks behoorlijk wat visjes vangen om zijn spurtende leven op gang te houden, anders is het gedaan met ijsvogelen. Na strenge winters schiet er van de oorspronkelijke ijsvogelpopulatie niet veel over. Waarom dan toch ijsvogel? Dat ‘ijs’ is een ruwe vertaling uit het Oud-Duits, want daar heet hij Eisenvogel. ‘Eisen’ (ijzerachtig) zou dan afkomstig zijn van de felle staalblauwe kleur van de ijsvogel, of van het roestbruin van zijn buikje. Een andere verklaring is dat de ijsvogel ‘s winters bij open plaatsen en wakken in het ijs werd gezien om er vissen te vangen.

Ken je de truc met de lepel in een glas water? Als je die lepel bekijkt, ‘breekt’ hij doormidden waar het wateroppervlak begint. Door die lichtbreking zie je dat de lepel in het water een knik heeft. Je ogen bedriegen je dus. Je ziet een stuk lepel dat er niet is! IJsvogels hebben twee scherpstelpunten (fovea’s) in hun oog. Zo hebben ze een ingebouwde verrekijker en kunnen ze beter scherpstellen, net als roofvogels. Die dubbele fovea helpt ook om rekening te houden met de breking van het licht in het water. Daarom zie je ijsvogels op zo’n overhangende tak wel eens met hun kopje knikken en in verschillende bochten draaien gelijk een fototoestel dat in- en uitzoomt. IJsvogelbreintjes zijn gewoon ter plaatse met driehoeksmeetkunde aan het uitrekenen waar precies dat visje onder water zwemt. Knap van die beestjes! Als de ijsvogel zijn rekenkunst heeft afgerond, duikt hij pardoes in het water om een visje aan zijn dolksnavel vast te rijgen. Zou jij van een hoge springplank in het water duiken met je ogen open?

BENNY COTTELE

Zachte winters betekenen dus meer ijsvogels en dat merk je ook aan de populatie ijsvogels van de laatste jaren. In vijftien jaar tijd zijn de aantallen ijsvogels in onze contreien verdubbeld. Dat komt voor een groot deel door zuiverder water in de beken en rivieren, maar ook door de relatief zachte winters van de voorbije jaren. Het is dus een diersoort die klimaatverandering en al die kwakkelwinters niet zo erg vindt…

Rekenwonder

Studie

62

S N E P ! 2018 NUMMER 1


Waarschijnlijk niet. IJsvogels doen dat wel. Nou ja, niet echt. Veel vogels hebben een derde ooglid, een knipvlies. Dat is een half doorzichtig ooglid dat als bescherming dient. Bij ijsvogels sluit dat automatisch op het moment dat ze in het water duiken. Een soort instant-duikbril dus. De roep van ijsvogels is één- of tweelettergrepig ‘iet-uut!’, daarmee laten ze geweldig luid weten dat ze in aantocht zijn. En dan is het zoeken en kijken naar een spurtende, racende kleine blauwe vlek boven het wateroppervlak. Eigenlijk een beetje zoals het cartoonfiguurtje Roadrunner eerst ‘meep-meep’ roept voor het supersnel in beeld verschijnt (en ook weer supersnel verdwijnt). Vooral tijdens het broedseizoen is duidelijk hoorbaar hoe die beestjes zich suf vliegen en roepen. Om aan meneer of madam ijsvogel te zeggen dat ze net thuisgekomen zijn. Om indringers af te schrikken. Om gewoon met veel lawaai aan te kondigen dat dit hun stukje oever is.

Voortplantingsdrift Het zijn maffe beesten, die ijsvogels. Vanaf februari gieren de hormonen door hun lijf en gaat meneer ijsvogel op zoek naar een nestholte van vorig jaar, of hij maakt er een nieuwe. Hij verleidt een ijsvogeldame door haar een visje aan te bieden, zoals wij een rode roos zouden geven aan onze geliefde. Als de dame het visje accepteert, werkt het koppel voort aan de nestbouw en worden de eieren gelegd in een nestkamer aan het einde van de nestgang. En dan is het zwoegen, want zowel mammie als pappie ijsvogel zorgen voor het kroost. Met vier tot acht jonkies te voeden, is het een voltijdse bezigheid om af en aan te vliegen met visjes, insecten en ongewervelden. Je kunt je wel voorstellen dat die nestkamer op den duur een

smerige kakboel wordt. Dan kun je soms ook de witte uitwerpselen zien aan de nestuitgang. Na een kleine maand zijn de jongen groot genoeg en worden ze uit het nest geschopt. Ze krijgen nog enkele dagen eten van mammie en pappie, maar daarna is het ‘trek uw plan’. Zoals overmoedige eerstejaarsstudentjes worden ze uit huis geschopt en aan de wrede wereld overgelaten. En dan starten de ouders gewoon opnieuw. In een nieuwe nestgang herbegint het hele scenario: vier tot acht eieren leggen, uitbroeden, racen om visjes te vangen, jonkies eten geven, nest verdedigen, pubers uit het huis schoppen, en voilà. Zo gaan ze door, tot drie of zelfs vier nesten per jaar. Ondanks dat jachtige leven kunnen ijsvogels een behoorlijke leeftijd van zeven jaar bereiken. Tenminste, als ze hun eerste jaar overleven. Drie, vier nesten per jaar opkweken en al die nakomelingen produceren is knap werk, maar de jongen moeten snel leren hun eigen kostje bij elkaar te duiken, anders verhongeren ze gewoon. De sterfte bij jonge ijsvogels ligt dan ook bijzonder hoog. Maar kijk, er blijven nog voldoende ijsvogels over om elk jaar opnieuw van hun schouwspel te genieten. Het blijft indrukwekkend om zo’n vliegende dolk over het water te zien voorbijschieten, of om stilletjes vanaf een afstand die metallic blauwe vogel op een overhangende tak beredeneerd naar het water te zien staren. Inschatten waar de vis zwemt, razendsnel vanaf de tak met een snoekduik het water in en even snel weer het water uit en naar de kant, met een spartelend visje in de snavel. Beet!

63 Studie

2018 NUMMER 1

SNEP!


Beste lezers, hieronder volgt een saaie Bijgedachte. Toch vonden wij dat we ze moesten schrijven. Omdat we ons bedrogen voelen. Wij zijn trouwe lezers van twee kranten en een pak tijdschriften. Met groeiende woede volgden we vorige herfst het nieuws. “Waar is die Greenpeace-petitie tegen glyfosaat?” riepen we verontwaardigd, met onze favoriete pen in de aanslag. Maar of dat terecht was, is op zijn minst twijfelachtig.

Zijn wij voor de zot gehouden? We waren er zeker van. Dat Roundup een gevaarlijk goedje was, “waarschijnlijk kankerverwekkend.” Dat de Europese Unie het smerige goedje nog toestond, kwam alleen maar door die horden lobbyisten van Monsanto. Er was gefoefeld achter de schermen, wetenschappelijke studies waren vervalst. In Dieselgate was uitgelekt hoe autofabrikanten dankzij sjoemelsoftware schaamteloos en in ’t geniep veel meer stikstofoxiden in de lucht lieten blazen dan wettelijk was toegestaan. En nu, met de Monsantopapers, kwam alweer een geheime aanslag op onze gezondheid aan het licht. Overal zat het, dat gehate vergif glyfosaat, in ijscrème en in ons bier. Tot in moedermelk was het gevonden! Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), een groep wetenschappers binnen de Wereldgezondheidsorganisatie, bestempelde glyfosaat als “waarschijnlijk kankerverwekkend”, terwijl de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) het product veilig vond. Dat was verdacht, vonden wij en met ons zowat de hele pers. We lazen koppen als “Monsanto manipuleert”, “Monsantopapers werpen licht op wellicht grootste bedrijfsschandaal ooit” en “Europese commissie laat zich chanteren”. Hier was stront aan de knikker. In onze vorige Bijgedachte “Laat wat vaker de vuilaard in je los!” gaven we dan ook volop commentaar op de volksverlakkende gifmengers.

De risico’s van de stoelendans De Snep! was al naar de drukker toen in De Standaard een opiniebijdrage van filosoof Ruben Mersch verscheen. Hij ergerde zich aan het sloganeske taalgebruik in de pers. Het IARC en de EFSA zijn tot verschillende besluiten gekomen omdat ze verschillende dingen onderzochten, schreef Mersch. De ene deed een risk analysis, de ander een hazard assessment. “Stel dat het niet gaat over glyfosaat, maar over stoelen. Dan probeer je met een risk analysis te bepalen of het normaal gebruik van een stoel gezondheidsproblemen veroorzaakt. Kun je last van je rug krijgen als je te lang op een stoel zit? (...) Bij een hazard assessment vraag je je niet af hoe veilig een stoel is bij gewoon gebruik, maar wel of het potentieel mogelijk is om met een stoel iemand schade te berokkenen. (...) Wat gebeurt er als je een stoel van op grote hoogte op iemand laat vallen? Vertaald naar glyfosaat: de EFSA vroeg zich af of het correct gebruik van glyfosaat (...) kanker veroorzaakt. Ze concludeerde dat dit waarschijnlijk niet het geval is. Het IARC daarentegen probeerde te bepalen of het in principe mogelijk is dat je van glyfosaat kanker krijgt, indien je bijvoorbeeld heel lang blootgesteld wordt aan zeer hoge dosissen. Zij besloten dat dit inderdaad mogelijk is.”

Bijgedachte

Wij schrokken. Was het zo simpel? Bovendien kregen we een mailtje van een bestuurslid van onze vereniging met een belangrijke functie bij de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid. Hij kent elke molecule van het product persoonlijk en het dossier van voor naar achter en weer terug. Net als Mersch maakte hij brandhout van ons vertrouwen in die twee kranten en dat pak tijdschriften. Wij vielen van onze stoel.

Wetenschapsnegationisme! Ooit schreven wij in Snep! dat wetenschap de slechtste manier is om naar de wereld te kijken, op alle andere na. Zoals Churchill ooit de democratie had omschreven: als de slechtst denkbare staatsvorm op alle andere na. Hebben we dat bij de glyfosaatdiscussie even uit het oog verloren? We waren niet de enigen. ‘Waarschijnlijk kankerverwekkend’ betekent in wetenschappelijke termen nog iets anders dan de alarmerende angstkreet die de pers ervan maakte. Het IARC deelt de stoffen die het bestudeert op in groepen. In groep 1 zitten de stoffen die ‘kankerverwekkend’ zijn. Zoals alcohol, bewerkt vlees en tabak. Glyfosaat zit, samen met nachtwerk en rood vlees, in groep 2A. Ondertussen is een nieuwe studie binnen de Wereldgezondheidsorganisatie tot het besluit gekomen dat het “onwaarschijnlijk is dat glyfosaat een carcinogeen risico vormt door blootstelling via het voedsel.” Ook het European Chemical Agency (ECHA) vond onvoldoende bewijs om glyfosaat als kankerverwekkend te bestempelen. Voormalig VTM-baas Leo Neels is op vrtnws.be keihard voor de onwetenschappelijke aanpak van de pers: “Die studie van het IARC is door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) grondig onderzocht volgens de wetenschappelijke methodiek en heeft geen stand gehouden. (...) Niemand heeft aangetoond dat de analyses van EFSA en ECHA niet zouden beantwoorden aan de wetenschappelijke criteria. (...) Zulk bewijs is er niet, er zijn enkel intentieprocessen, verdachtmakingen en insinuaties. (…) Dat is geen journalistiek maar wetenschapsnegationisme.”

De Monsantopapers Hé, wacht eens even, en die Monsantopapers dan? “Chemiereuzen hielden pen vast voor advies over glyfosaat.” Zo stond het toch in De Standaard? Uitgelekte emails van Monsantomedewerkers toonden toch aan dat het bedrijf tot veel bereid was om ‘glyfosaatvriendelijke’ studies gepubliceerd te krijgen, ze eventueel zelf wilde schrijven om ze dan door ‘onafhankelijke’ wetenschappers te laten

64

S N E P ! 2018 NUMMER 1


En toch zijn wij ongerust. Niet dat we vrezen voor onze gezondheid, maar de alomtegenwoordigheid van glyfosaat is symptomatisch voor een landbouw die slechts om productiviteit geeft en gul de flipspuit hanteert.

Dooie ezels zijn niet bang De Zweedse journalist Joakim Demmer zag ooit hoe op de luchthaven van Addis Abeba in Ethiopië vliegtuigen met voedselhulp werden gelost terwijl er tegelijk zakken Ethiopische rijst in andere vliegtuigen werden geladen en naar het buitenland verdwenen. In zijn documentaire ‘Dead donkeys fear no hyenas’ (te zien op Vimeo) gaat hij op onderzoek, met hulp van plaatselijke journalisten, die daardoor gevangenschap en foltering riskeren. Blijkt dat de Ethiopische regering, met steun van de Wereldbank, gigantische percelen goede grond en jungle voor een prikje verkoopt aan buitenlandse investeerders. In de omgeving van en ín het nationaal park Gambela verbouwt een Saoedi-Arabische investeringsmaatschappij rijst op lappen van vele tienduizenden hectare. Luxerijst die ter plekke gepolijst wordt en dan voor big money naar Saoedi-Arabië gevlogen. Demmer interviewt enkele Anuak, verdreven bewoners van Gambela die vol heimwee vertellen hoe ze leefden van de jungle en van kleinschalige landbouw. “We hadden niks te kort... Tussen de oogsten verzamelden we wortels in het woud en het schoolgeld voor de kinderen betaalden we met wilde honing.” Nu rest hun slechts de keuze tussen vluchten naar Zuid-Soedan of een slavenbestaan als slecht betaalde landarbeider. “Of hij niet bang was voor vervolging?” vroeg Demmer aan een protesterende beheerder van het nationaal park. “Ik ben al dood,” vond de man. “Dead donkeys fear no hyenas.” Hij werd ondertussen veroordeeld tot veertien jaar celstraf. De Anuak gebruikten geen glyfosaat en geen zaden van Monsanto. Of de Saoedi’s dat wel doen, weten we niet, maar het is op hun soort landbouw dat Monsanto en konsoorten hun imperium bouwen. Glyfosaat is het meest gebruikte bestrijdingsmiddel in Afrika.

De e-sigaret

ondertekenen? Klopt, zeggen ze bij de EFSA, maar dat wisten we. We hebben geen enkele studie geëvalueerd die uit de industrie kwam “zonder ons bewust te zijn van die connectie.” Uit de Monsantopapers blijkt dat het bedrijf het niet nauw neemt met deontologie en bereid is tot schaamteloze manipulatie. Op de koop toe weigerde Monsanto te verschijnen op een hoorzitting van de Europese commissie voor Landbouw en Milieu. Als het van zo’n bedrijf komt, dachten wij, en zowat alle media, dan moet glyfosaat wel een vies goedje zijn. Niet echt een wetenschappelijke gedachte. Maar geeft het dan niet, dat het spul overal zit? In een vraag in het Vlaams Parlement zei NVA‘er Bart Nevens, een politicus die blijkbaar zijn prioriteiten kent: “Het ergste is echter dat we tegenwoordig ook in bier glyfosaat vinden.” Tot dertig microgram per liter, weten ze bij Volksgezondheid. Wie zo’n 1000 liter bier op één dag naar binnen giet, overschrijdt de toxicologische referentiewaarde en komt in de gevarenzone. Bovendien zit in bier een stof uit categorie 1 van het IARC. Alcohol. Zo’n 50 miljoen microgram per liter.

Er zijn mensen die beweren dat de groeiende wereldbevolking niet gevoed kan worden zonder moderne grootschalige landbouw. Er zijn er anderen, zoals de Wageningse professor Jan Douwe van der Ploeg, die bij kleinschalige varianten zweren. Wij hopen maar dat die anderen gelijk hebben. Die universiteit van Wageningen onderzocht ooit samen met zeven andere Europese universiteiten de gevolgen van de intensivering van de landbouw voor de biodiversiteit in akkerbouwgebieden. “Een verdubbeling van de agrarische productie leidt tot een halvering van het aantal plantensoorten,” zegt Professor Frank Berendse. “Kevers en broedvogels gaan er met een derde op achteruit.” Moe(s)t glyfosaat verboden worden? Of riepen wij met zijn allen “weg met het symptoom” en vergaten we de ziekte? Deden onze politici hetzelfde, op zoek naar goedkope stemmenwinst? In de industriële landbouw is glyfosaat waarschijnlijk een mindere van vele kwaden. Een verbod op glyfosaat zou boeren misschien naar andere, mogelijk gevaarlijker producten doen grijpen, denkt Mersch. Het is misschien een beetje zoals met de elektronische sigaret. Daarvan worden steeds meer ongezonde effecten ontdekt. Maar de gewone sigaret is gevaarlijker. Zolang er gerookt wordt, is de e-sigaret misschien een aanvaardbaar alternatief. Maar wij zijn helemaal gestopt met roken.

65 Bijgedachte

2018 NUMMER 1

SNEP!


Vanaf 5 euro per jaar ben je al lid van Gents MilieuFront en geniet je van de vele voordelen. Op naar de stad van de toekomst!

Gents Milieu F ront

www.gentsmilieufront.be

Oxfam Wereldwinkel Mariakerke Brugsesteenweg 526 â&#x20AC;˘ 9030 Mariakerke 09 330 86 84 of 0487 907 263 â&#x20AC;˘ mariakerke@oww.be www.oxfamwereldwinkels.be/mariakerke shop.oxfamwereldwinkels.be/mariakerke Bovendien extra openingsuren en cadeaudagen tijdens de eindejaarsperiode: van woensdag 13 december t/m zo. 31 december doorlopend open van 9-12u30 en van 13u30-18u Ook op zondagen 17,24 en 31 december zal de winkel gans de dag open zijn ! Maar slechts tot 17u Maandag 25 december en 1 januari gesloten

66

S N E P ! 2018 NUMMER 1


67

2018 NUMMER 1

SNEP!


Wildeplantenbeurs in de Bourgoyen

zondag

6 m-1e8iu 10u

Live muziek door

VERKOOP VAN INHEEMSE PLANTEN EN KRUIDEN

UMLAUT & ARTAN BULESHKAJ TRIO

KICK-OFF ZOMERCAMPAGNE MET

NATUUR- EN MILIEUCENTRUM

VEERLE MALSCHAERT • INFOSTAND

DE BOURGOYEN • DRIEPIKKELSTRAAT 32

EETBARE PLANTEN • VERHALEN IN HET

• GENT • 09-227 22 94 • gent@natuurpunt.be

GRAS • MEESPEELCIRCUS • GRIME • BIOBAR

• www.natuurpuntgent.be

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be

OHNE

ł

www.lumbricus.be

WWW.OHNE.BE CONTACT@OHNE.BE BE0597709347

68

2018 NUMMER 1

SNEP!

Snep! lente 2018  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 17, nr. 1.

Snep! lente 2018  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 17, nr. 1.

Advertisement