__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

2$ʦ22

$'.)+'ʧ0ʨʦ$'.)+37'

Afgiftekantoor Gent X 209279

#

2020

P E SN

! 1

ART JAARGANG 19 MA

IJK S DR IE M AA ND EL LAD VERENIGINGSB GENT NATUURPUNT

tra a Dr iep ikk els vu An Fie rs, p/

ria ke rke at 34 , 90 30 Ma


DE VLAAMSE OVERHEID ERKENT EN STEUNT NATUURPUNT. WWW.VLAANDEREN.BE

Snep! is het driemaandelijks tijdschrift van Natuurpunt Gent vzw.

SNEP!

Negentiende jaargang, nummer 1 Redactieadres: Coördinatie: Redactieraad:

Jorinde Nuytinck, Droogveldeweg 80, 9031 Drongen, jorindenuytinck@hotmail.com Lieve De Meyer, Han Lagring en Jorinde Nuytinck Chris Balcaen, Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Han Lagring, Liesbeth Langouche, Nicole Legiest, Martine Maes, Luc Meuris, Jorinde Nuytinck, Tomas Vanheste en Bart Vangansbeke Eindredactie: Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Han Lagring, Liesbeth Langouche en Tomas Vanheste Advertentiewerving: Liesbet Maroye, advertenties@natuurpuntgent.org Concept & lay-out: Els De Brandt Foto voorpagina: Dirk Bogaert Verantwoordelijke uitgever: An Fiers, p/a Driepikkelstraat 34, 9000 Gent Met bijdragen van: Chris Balcaen, Rossana Buguni, Marc Cabus, Anton Christiaens, Elie Coremans, Sien De Haes, Lieve De Meyer, An De Schrijver, Sebas De Smedt, Tim De Winter, Marc Depourcq, Remi Devlaminck, Frederik Hendrickx, Annelies Janssens, Han Lagring, Wouter Lauwereys, Regine Laverge, Joachim Moens, Johan Pieters, Linde Raport, Sancho, Matthias Strubbe, Evert Suetens, Maarten Trybou, Michiel Van de Voorde, Griet Van den Berghe, Claudia Van Sante, Frederik Van Vlaenderen, Luc Vanden Berge, Bart Vangansbeke, Pieter Vangansbeke, Jan Verheeke, Wouter Viaene, Hugo Vinck, Patrick Vleeschouwer, Riet Wille Oplage: 9050 Elke auteur is verantwoordelijk voor de tekst van zijn bijdrage. Overname van artikels is mogelijk in overleg met de redactie. Beeldmateriaal: indien geen © vermeld, fotograaf onbekend - alle rechten voorbehouden. - Gedrukt op kringlooppapier. Druk: Druk in de Weer, Gent

Natuurpunt Gent is een vereniging voor alle inwoners van Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen die natuur belangrijk vinden.

Contactadres: Onthaalcentrum De Stek, Contactpersonen: Annelies Janssens, Han Lagring, Linde Raport en Marino Ravier Driepikkelstraat 34 – Gent (Mariakerke) tel. 09/227.22.94 – e-mail: gent@natuurpunt.be • Weekdagen van 9.00 tot 17.00 uur • Graag na afspraak

Natuurpunt Gent ontplooit een brede waaier aan activiteiten: • ijveren voor meer natuur en groen voor iedereen in het Gentse, • natuurbeheer in Assels, Bourgoyen-Ossemeersen, Damvallei, Gentbrugse Meersen, Hutsepot/Rijvissche, Keuzemeersen, Latemse Meersen, Leeuwenhof, Natuurpark Overmeers, Malemmeersen, Oude Moervaartarm, Rosdambeekvallei, Vinderhoutse Bossen en Westerplas • aankopen van natuurterreinen, • geleide wandelingen in eigen terreinen, toffe excursies, voordrachten, cursussen, • onderzoek (vogels, planten, …), publiceren van rapporten.

In het NMC (Natuur en Milieucentrum) De Bourgoyen verzorgt Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal. Natuurpunt Gent houdt er ook een cafetaria open. Je vindt NMC De Bourgoyen in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) te Gent (Mariakerke). Bereikbaar met het openbaar vervoer, bus 3, halte Driepikkelstraat.

Lid worden van Natuurpunt Gent? Stort 30 euro op BE35 8904 3406 5937 (BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent Verhuisd? Geef je nieuwe adres, samen met je lidnummer door aan ledenservice@natuurpunt.be Domicilieer je lidgeld. Zo verlagen we de administratiekosten en met het uitgespaarde bedrag kunnenwe meer doen voor de natuur. Een formulier vind je op www.natuurpuntgent.be bij Doe mee! – Word lid. Lid bij een andere Natuurpuntafdeling? Neem dan een abonnement op Snep. Stort 10 euro op BE35 8904 3406 5937 (BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent met de mededeling ‘Abonnement Snep!’ Giften voor de projecten van Natuurpunt Gent zijn welkom op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Vermeld als mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’. Assels 6651 Beheerwerken 3624 - Bourgoyen-Ossemeersen 6613 - Damvallei 6630 - Gentbrugse Meersen 6682 - Hutsepot 6689 - Keuzemeersen 6624 - Latemse Meersen 6629 - Leeuwenhof 6638 - Natuurpark Levende Leie 4024 - Oude Moervaartarm 6678 - Overmeersen 6694 - Rosdambeekvallei 6691 - Vinderhoutse Bossen 6698 Domicilieer je gift. Ben je lid van Natuurpunt en domicilieerde je je lidgeld, dan kun je ook je gift domiciliëren. Samen met het lidgeld gaat je gift elk jaar in december van je rekening. Vraag een formulier bij ward.stulens@natuurpunt.be.

Colofon

2

Onthaal: 09/216.44.78 • weekdagen van 1 april tot 30 sept: 9.00 tot 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur • weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur • weekends en feestdagen: 14.30 tot 18.30 uur Cafetaria: 09/216.44.79 • alle werkdagen van 11.30 tot 17.00 uur • op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur Website: www.natuurpuntgent.be - Mail: nmc@natuurpuntgent.org RPR Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Gent - ON 0414.689.549 - BTW BE0414.689.549

Werkgroepen en kernen: Werkgroep Assels, Phillippe Ampe, 09/222.21.89 - assels@natuurpuntgent.org Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen, Johan Pieters, 09/216.44.78 - johanpieters@proximus.be Werkgroep Sint-Pieters-Buiten, Piet Dedecker 09/221.51.79 - dedecker.piet@gmail.com Werkgroep Gentbrugse Meersen, Marnix Aerssens, 0477/68.88.48 - secretariaat@wgbm.be Kern Deurle-Latem, Frederik Van Vlaenderen en Rupert Walraeve, 0479/64.44.91 (Frederik) - 0494/03.92.67 (Rupert) info@natuur.deurlelatem.be Kern Damvallei, 09/252.39.20 - info@damvallei.be

S N E P ! 2020 NUMMER 1


INHOUD 4

Welkom in de Vinderhoutse Bossen Matthias Strubbe, co-conservator Vinderhoutse Bossen

Agenda

13 Aankondigingen 13

Fotografieworkshops jeugd

15

Natuur maakt gezond

16

Wildeplantenbeurs

Sinds een tweetal jaar hebben Maarten Vangansbeke en ik het voorrecht om mee de Vinderhoutse Bossen te beheren en te bestuderen. Dat doen we als conservators van het deel van deze groenpool dat eigendom is van Natuurpunt. Een honderdtal vrijwilligers ging samen met ons aan de slag om paden aan te leggen, broedvogels in kaart te brengen, planten te inventariseren, hooiland te maaien met de zeis, enzovoort. We konden ons enthousiasme voor de natuur in het bos delen met tal van mensen.

19 Vereniging 19

Portret: Charlotte Delforge

20

Ons digitaal volgen

21

Invertebratenwerkgroep

22

Vrijwilligers gezocht

24

Nieuwe natuur in het Gentse

26

2019: leden, aankopen en giften

30

Luister naar de golven

32

Groenpool Vinderhoutse Bossen

34

Natuurpunt Gent als vereniging

35

Burgerbudgetproject Hutsepot

36

Rijvissche

38 Project 38

Fotowedstrijd Levende Leiedag

39

Erfgoedproject Lang Leve de Leie

40 Beheer 40

Ontharding

43

Gooiboeren

44 Beleid: Windmolens in Gent 46 In de schijnwerpers 53 Kern Deurle-Latem 56 Kern Damvallei 60 Studie 60

De levende doden

62

Wilde bijen in verstedelijkt gebied

Waar het bos tientallen jaren vrijwel ongemoeid was gelaten, kreeg het nu toch al iets vaker bezoekers over de vloer. Het was voor ons een avontuur en een soort ontdekkingstocht om het gebied als eerste te mogen bezoeken. Zo zal het wellicht ook aanvoelen voor de vele wandelaars en gezinnen die na 26 april toegang krijgen tot de Vinderhoutse Bossen, want die dag wordt het gebied officieel geopend. Dankzij de Vinderhoutse Bossen is onze nood aan meer natuur dicht bij huis deels ingevuld en hopelijk zal dat ook gelden voor de vele andere Gentenaars. Toch blijft het voor ons moeilijk om de relatieve rust die het bos nu kent enigszins op te geven. Hoe druk zal het worden, zullen de bezoekers voldoende respect opbrengen, zullen we nog op dezelfde manier van de rust in het bos kunnen genieten? Het voelt een beetje als een kind wegbrengen op de eerste schooldag. Je weet niet wat het zal geven. Stilletjes hoop je dat het gebied niet zo populair wordt als de Bourgoyen-Ossemeersen. Want dat is natuurlijk een prachtig gebied, maar de hoge bezoekersdruk zorgt voor een andere natuurervaring, waarbij het aspect rust soms ontbreekt. Toch mag dat geen reden zijn om de Vinderhoutse Bossen af te sluiten, want net als wij moeten veel mensen het recht hebben om van dit stukje natuur te genieten. Het succes van de Bourgoyen-Ossemeersen wijst er ook op dat we nog veel meer grote natuurgebieden nodig hebben, zodat we op zondag niet allemaal naar hetzelfde gebied moeten. En dat is precies waar we in de groenpool Vinderhoutse Bossen stevig aan werken. Meer dan honderd hectare bos ligt hier te wachten om verder ontwikkeld te worden. Het is trouwens niet onwaarschijnlijk dat we binnen afzienbare tijd natuurlijke verbindingen kunnen maken tot in de vallei van de Oude Kale. De recente aankoop van grond in de Meirebeekvallei is alvast een mooie stap in die richting. Veel kansen dus voor de natuur en een grote groep vrijwilligers, donateurs en sympathisanten die dit schitterende project mogelijk maken. We hopen ook jou te mogen begroeten tijdens de officiĂŤle opening van de Vinderhoutse Bossen op zondag 26 april. Je leest er meer over op p. 32.

66 Bijgedachte

3 Redactioneel

2020 NUMMER 1

SNEP!


AGENDA TOT JUNI 2020

Onze activiteitenkalender vind je ook op www.natuurpuntgent.be. Om geen enkele activiteit te missen, neem je een abonnement op Digisnep, de digitale nieuwsbrief van Natuurpunt Gent. Stuur je e-mailadres naar gent@natuurpunt.be en geen activiteit gaat nog onaangekondigd voorbij!

Activiteiten De activiteiten van Natuurpunt Gent staan open voor alle leden en geïnteresseerden. In onze agenda vind je ongetwijfeld iets naar je smaak. Van gezellige natuurbeleving tot diepgaande natuurstudie, Natuurpunt Gent biedt het allemaal.

MAART 2020

© PHILIPPE AMPE

Eyck en bloemen: 15.03 Over geleide wandelingen 30.09 Vanaf 15 maart kun je in groep een ‘Over Eyck en bloemen’wandeling aanvragen. Dit is een eenmalig en uniek project over de wondermooie wereld die Jan van Eyck schilderde, samengebracht met de hedendaagse Gentse natuur. Meer info via visit.gent.be/overeyck-en-bloemen.

Activiteit voor het hele gezin

Werkdag

© LUDO GOOSSENS

20.03 Fotografiecafé: De klik met de natuur

Wildebijenavond 21.03 Bijen zijn heel belangrijk voor de

Samen met gastspreker Ludo Goossens bekijken we natuurfotografie op haar best. Ludo Goossens neemt ons mee naar het Meetjesland, meer bepaald zijn tuin en de Meetjeslandse Kreken en Bossen. Tijdens zijn presentatie gunt Ludo ons ook een kijk achter de schermen en laat hij zien hoe bepaalde foto's tot stand komen. Soms ontstaat een foto als een idee en soms moet je vlug handelen en inspelen op een situatie. Om 20.00 uur in het Natuurpuntcafé in het NMC De Bourgoyen. Toegang: 4 euro. Inschrijven via inschrijving@natuurfoto-ng.be. De plaatsen zijn beperkt tot 60 personen.

Film- of dia- of infoavond

Agenda

4

S N E P ! 2020 NUMMER 1

Excursie

mens. Denk jij dan ook spontaan aan de honingbij in de korven van de imker? Toch zijn er tienduizenden bijensoorten, waarvan de meeste solitair leven, d.w.z. niet in volken. Op deze avond van kern Deurle-Latem geven specialisten inzicht in het leven van deze beestjes, waarom we ze echt nodig hebben - net als insecten in het algemeen - en hoe we zelf een rol kunnen spelen in hun bescherming. Gastspreker is Jens D'Haeseleer. Om 20.00 uur in de Brouwerijschuur, Dorp 24 in Sint-MartensLatem. Einde rond 22.00 uur. Meer informatie via natuur.deurlelatem.be/agen.shtml Gratis voor leden van Natuurpunt. Anderen betalen 5 euro.

Voor wie graag wil bijleren over gewone en bijzondere beestjes en plantjes, over natuur en landschap


Het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, waar Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal verzorgt en ook de cafetaria uitbaat, is de uitvalsbasis voor veel activiteiten. Je vindt het NMC in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) in Gent (Mariakerke), gemakkelijk bereikbaar met het openbaar vervoer: Lijnbus 3, halte Jutestraat. Er is een ruime fiets- en autoparking.

en amfibieën in de 22.03 Lente Gentbrugse Meersen De Gentbrugse Meersen vormen een ideaal kader om eens goed uit te waaien na de winter. Deze keer voorzien we twee wandelingen, elk met een eigen thema. Een eerste tocht richt zich op amfibieën, een tweede is meer algemeen van aard en gaat over de lente en de dieren die je dan kunt aantreffen. Afspraak om 14.30 uur aan de parking in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Einde voorzien rond 17.00 uur. Bereikbaar met bus 9 of 20, eindhalte Groeningewijk of bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen. Controleer de laatste berichten over deze wandeling op www.wgbm.be.

Gruute Kuis in 29.03 Gentsche het Reigerspark Tijdens de Gentsche Gruute Kuis steken Gentenaars samen de handen uit de mouwen. Gesterkt met grijpertjes en zakken van Ivago trekken we ’s ochtends door het Reigerspark en ’s middags door Overmeers en langs de spoorweg in de Sint-Denijslaan om zwerfvuil te rapen. We eindigen telkens met een hapje en een drankje! Een activiteit van werkgroep Sint-PietersBuiten. Afspraak om 10.00 uur aan het Reigerspark, Reigerstraat 1 in Gent. Einde rond 12.00 uur. Om 14.00 uur spreken we af aan de ingang van Natuurpark Overmeers in de Sint-Denijslaan, ter hoogte van de bushalte Wiemersdreef. Einde voorzien rond 17.00 uur.

Voor wie al heel wat beestjes en plantjes kent en zijn kennis wil verdiepen, nieuwe gebieden wil ontdekken, nieuwe soorten wil leren kennen,…

5 Agenda

2020 NUMMER 1

SNEP!

en fotografieworkshop 29.03 Natuurvoor de jeugd Thema lente In deze nieuwe workshop leren kinderen van 10 t.e.m. 12 jaar op een speelse manier de basisbeginselen van fotografie. Ze gaan aan de slag met een fototoestel en leren enkele technieken om elementen van de natuur te fotograferen. Nadien verwerken we die elementen in een knutselactiviteit. Start om 13.30 uur aan het NMC De Bourgoyen, einde om 17.00 uur. Kostprijs is 6 euro. Alle deelnemers brengen hun eigen fototoestel of smartphone mee. Inschrijven via www.natuurpunt.be/agenda. Meer info op p. 13.


APRIL 2020 Open Natuur.Atelier 01.04 Elke eerste woensdag van de maand zijn alle avonturiers van 1,5 tot 12 jaar en hun (groot)ouders welkom op de Open Natuur.Ateliers. We trekken naar buiten en beleven de natuur. Elk atelier heeft een eigen thema. Volg de Facebookpagina van Natuurpunt Gent of schrijf je in voor de nieuwsbrief Digisnep en blijf zo op de hoogte. In samenwerking met VCOK, Vormingscentrum voor Opvoeding en Kinderopvang. Van 14.00 tot 16.00 uur. Afspraak aan het NMC De Bourgoyen. Meer info: annelies@natuurpuntgent.org

in de Bour04.04 Maandwandeling goyen-Ossemeersen Kom je dagelijkse 10.000 stappen afwerken en geniet tegelijk van de prachtige lentebloeiers en de broedende vogels. Een prikkelende tocht voor al je zintuigen met de geuren, kleuren en geluiden die typisch zijn voor de lente. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis aan het onthaal met je identiteitskaart als borg.

Š FRANK MAES

Ga tijdens de Wilde Buitendagen mee op een onvergetelijk avontuur in de natuur. Niets zo leuk als moddertaarten maken, je totemdier ontmoeten, bouwen met materiaal uit de natuur of de wereld ondersteboven zien.

Komen jullie lekker Komen wild jouwdoen kinderen in de lekker wild doen Dat en nog veel Bourgoyen? meer kan allemaal in de in de Bourgoyen?

Bourgoyen-Ossemeersen op zondag 5 april. Die dag Alle zet de natuur haar deuren open en nodigt ze info op www.natuurpuntgent.be elke avonturier en (groot)ouder uit om naar buiten te trekken. Geen probleem als het avontuur iets te veel wordt, dan kun je gezellig genieten van een drankje op het mooiste terras van Gent. PRAKTISCH Doorlopend van 13.30 tot 17.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Voor gezinnen met kinderen van 0 tot 12 jaar. Er is een speciaal aanbod voor de allerkleinsten (0 tot 4 jaar). De Wilde Buitendagen zijn gratis. Inschrijven is niet nodig, je komt gewoon langs! Deze activiteit wordt georganiseerd in samenwerking met VCOK, WWF-Rangerclub, JNM en 9-trails.

PS: Natuurpunt selecteerde 50 dingen die je moĂŠt gedaan hebben voor je 12. Gaan jouw kinderen de uitdaging aan? Neem een kijkje op www.natuurpunt.be/50dingen

Agenda

6

S N E P ! 2020 NUMMER 1


MEI 2020 Wilde Buitendagen 05.04 Ga 19.04 tijdens de Wilde Buitendagen mee op onvergetelijk avontuur door de natuur. Niets zo leuk als moddertaarten maken, je totemdier ontmoeten, bouwen met materiaal uit de natuur, de wereld ondersteboven zien,... Een activiteit in samenwerking met VCOK, WWF-Rangerclub, JNM en 9-trails. Doorlopend van 13.30 tot 17.30 uur aan NMC De Bourgoyen. Voor gezinnen met kinderen van 0 tot 12 jaar. Speciaal aanbod voor de allerkleinsten (0-4 jaar). Deze activiteit is gratis: inschrijven is niet nodig. Meer info hiernaast.

05.04

Paaseierenraap in het Reigersparkje Het Reigerspark is een fantastische plek voor kinderen, en het wordt nog veel leuker als er paaseitjes te rapen zijn! Een activiteit van Werkgroep Sint-PietersBuiten. Afspraak om 11.00 uur aan het Reigerspark, Reigerstraat 1 in Gent. Einde rond 11.30 uur. Graag inschrijven voor 3 april door naam en leeftijd van de kinderen te mailen naar hilde.breesch@gmail.com.

19.04

26.04

Lentemarkt in Sint-MartensLatem Op de lentemarkt van Sint-Martens-Latem deelt Natuurpunt een stand met Velt Leieland en de Bijenwerkgroep. Spreek ons gerust aan! Om 14.30 uur vertrekt er ook een erfgoed- en cultuurwandeling naar de Latemse Meersen. Doorlopend van 10.00 tot 17.00 uur aan Dorp in Sint-MartensLatem. Meer informatie: natuur.deurlelatem.be/agen.shtml

Vogelen in de Hauw Het is volop lente en de trekvogels beginnen terug te keren naar hun vertrouwde plekjes. Hoe klinkt een tjiftjaf in het Frans? Naar welke richting kijkt een zwartkop als die begint te broeden? Hoeveel kilometer heeft een visdief afgelegd op weg naar huis? Dit en nog veel meer kom je te weten op deze vogelwandeling! Afspraak om 10.00 uur aan de parking van Resto Céline, Hooistraat 148 in Heusden-Destelbergen. De wandeling duurt tot 12.00 uur. Breng zeker je verrekijker mee!

Voorjaarsflora en insecten In de Gentbrugse Meersen vinden we, zoals overal trouwens, wilde bloemen. Sommige kleine exemplaren moeten we echt zoeken, andere vallen meer op. Ook verschijnen er insecten, die meestal een levensnoodzakelijke rol vervullen. Ze zorgen namelijk voor de bestuiving van onze bloemen. Bloemen en insecten kunnen dus niet zonder elkaar. Vertrek om 14.30 uur in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge, einde rond 17.00 uur. Bereikbaar met bus 9 of 20, eindhalte Groeningewijk of bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen. Controleer de laatste berichten over deze wandeling op www.wgbm.be.

29.04

Voordracht over de Levende Leie Voordracht door prof. dr. Morgan De Dapper (UGent en voorzitter Dunsa) in het kader van Natuurpark Levende Leie over de geomorfologische geschiedenis van de Leie, met de titel: Levende Leie, van wilde tot kronkelende rivier, een lange landschapsgeschiedenis. Houd de website Levendeleie.be in de gaten voor verdere informatie. Afspraak om 20.00 uur in Centrum De Vierschaar, Xavier De Cocklaan 5 in Deurle.

Opening Vinderhoutse Bossen 26.04 Vandaag gaan de Vinderhoutse Bossen officieel open voor het publiek! Wandel mee langs het parcours dat Natuurpunt Gent samen met zijn partners heeft uitgetekend. Onderweg krijg je uitleg over de geschiedenis van het bos en de vele natuurpareltjes. Meer info op p. 32. Van 13.30 tot 17.00 uur. Startpunt: Portaal Leeuwenhof, Beekstraat 46, 9031 Drongen.

7 Agenda

2020 NUMMER 1

SNEP!

Natuur maakt gezond 01.05 Tien dagen lang staat Gent 10.05 weer in het teken van de Floraliën, een vierjaarlijkse hoogmis voor liefhebbers van bloemen en groen. Ook Natuurpunt Gent is van de partij. Niet in de Floraliënhal zelf, maar wel net erbuiten. Met het belevingsparcours ‘Natuur maakt gezond’ zetten we samen met anderen de heilzame werking van natuur op onze gezondheid in de verf. Meer info op p. 15.

Reigerspark, 01.05 Dauwtrip: Guido Moonspark en Natuurpark Overmeers Onder leiding van Frank Schautteet luisteren we naar de vogelzang in de vroege ochtend. We vertrekken bij ochtendschemering en identificeren één voor één alle vogels die zich laten horen. Dit wordt een unieke ervaring, zorg dat je erbij bent! Na de wandeling kun je de zang van koolmees, winterkoning en roodborst onderscheiden en hoor je moeiteloos het verschil tussen een houtduif en een Turkse tortel. Met wat geluk spotten we ook een koekoek of een specht . We starten in het Reigerspark, wandelen door naar het Guido Moonspark en dan verder naar Natuurpark Overmeers, waar we samen ontbijten. Een activiteit van Werkgroep SintPieters-Buiten. Afspraak om 6.00 uur aan het Reigerspark, Reigerstraat 1 in Gent. Einde voorzien rond 8.00 uur in het Natuurpark Overmeers.

in de Bour02.05 Maandwandeling goyen-Ossemeersen In mei leggen alle vogels een ei, maar de opwarming van het klimaat maakt er april van. Wat voor effect zal het gebrek aan een echte winter hebben op de vogels? Kom vogels observeren samen met een van onze natuurgidsen. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis aan het onthaal met je identiteitskaart als borg.


Open Natuur.Atelier 06.05 Elke eerste woensdag van de maand zijn alle avonturiers van 1,5 tot 12 jaar en hun (groot)ouders welkom op de Open Natuur. Ateliers. We trekken naar buiten en beleven de natuur. Elk atelier heeft een eigen thema. Volg de Facebookpagina van Natuurpunt Gent of schrijf je in voor de nieuwsbrief Digisnep en blijf zo op de hoogte. In samenwerking met VCOK, Vormingscentrum voor Opvoeding en Kinderopvang. Van 14.00 tot 16.00 uur aan het NMC De Bourgoyen. Meer info: annelies@natuurpuntgent.org

en fotografieworkshop 09.05 Natuurvoor de jeugd Thema bloemen In deze nieuwe workshop leren kinderen van 10 t.e.m. 12 jaar op een speelse manier de basisbeginselen van fotografie. Ze gaan aan de slag met een fototoestel en leren enkele technieken om elementen van de natuur te fotograferen. Nadien verwerken we die elementen in een knutselactiviteit. Start om 13.30 uur aan het NMC De Bourgoyen, einde om 17.00 uur. Kostprijs is 6 euro. Alle deelnemers brengen hun eigen fototoestel of smartphone mee. Inschrijven via www.natuurpunt.be/agenda. Meer info op p. 13.

Cursus zeisen 09.05 Zeisen is een van de weinige manieren om nattere graslanden te beheren en bloemrijker te maken zonder schade aan te richten met zware machines. Bovendien is zeisen rustgevend: midden in het groen, geen haast, geen lawaai. Had je altijd al eens met een zeis willen werken, maar weet je niet hoe eraan te beginnen? Dan is deze eendaagse zeiscursus misschien iets voor jou. We gaan geen grote oppervlakte maaien, integendeel. Want we leggen ons toe op een goede techniek. Kwaliteit dus in plaats van kwantiteit. Je leert ook het zeisblad vlijmscherp te houden. Terratools voorziet zelf materiaal, dus je hoeft enkel een picknick en drank mee te brengen. Afspraak om 8.00 uur aan de ingang van de Gentbrugse Meersen in de Gentbruggekouter, einde rond 16.00 uur. Inschrijven via www.wgbm.be. De plaatsen zijn beperkt, wacht dus niet te lang.

Wildeplantenbeurs 10.05 Een jaarlijks terugkerend topevenement, nu al voor de 26ste keer. Met wild enthousiasme en al even wilde planten ontvangen we je met open armen. Dit jaar staat de Wildeplantenbeurs in het teken van Jan van Eyck. Van 10.00 tot 18.00 uur aan het NMC De Bourgoyen. Meer informatie op p. 16.

Moederverwenwandeling 10.05 Op Moederdag wandelen we door de Bochten. Alle deelnemers en in het bijzonder de mama’s worden verwend met het uitzicht op de bloemrijke hooilanden, een streling voor het oog. Boeketjes, niet om te plukken, tieren er welig en zorgen voor een grote diversiteit aan flora en fauna. Start om 10.00 uur aan de Meersakkerstraat in Destelbergen (op een honderdtal meter van bistro De Verseau). Einde voorzien rond 12.00 uur. Het parcours is niet toegankelijk voor rolwagengebruikers. Laarzen zijn een must.

Agenda

8

S N E P ! 2020 NUMMER 1


in Natuurpark 10.05 Werkdag Overmeers We steken weer de handen uit de mouwen in Natuurpark Overmeers en gaan invasieve planten aanpakken: reuzenberenklauw, reuzenbalsemien en Japanse duizendknoop. Trek je laarzen of stevig schoeisel aan, breng je werkhandschoenen mee en indien nodig ook een regenjas. De Werkgroep Sint-Pieters-Buiten zorgt voor gereedschap, en natuurlijk ook voor een hapje en een drankje. Afspraak om 10.00 uur aan de ingang van Natuurpark Overmeers in de Sint-Denijslaan, ter hoogte van de bushalte Wiemersdreef. Einde voorzien rond 12.30 uur.

Vroege-ochtendwandeling 17.05 Dit is een zondag voor vroege vogels. Om 5.00 uur ‘s ochtends trekken we samen met gidsen Karel Van Daele en Tim De Winter door de Bourgoyen-Ossemeersen voor een vogelconcert om U tegen te zeggen. Traditiegetrouw kun je als deelnemer na de wandeling aanschuiven aan een rijkelijk gedekte ontbijttafel. En weer of geen weer: de wandeling gaat door! Afspraak om 5.00 uur. Als je een verrekijker hebt, breng die zeker mee. Inschrijven is noodzakelijk: graag een mailtje sturen naar annelies@natuurpuntgent.org (bij de start van de wandeling doen we nog een telling, dus late beslissers kunnen er zeker nog bij). Kostprijs is 9 euro.

in de 24.05 Maandwandeling Gentbrugse Meersen: Biodiversiteit en duurzaamheid We wandelen door de Gentbrugse Meersen en bekijken wat de politiek gevoelige woorden biodiversiteit en duurzaamheid betekenen in het natuurgebied. Natuurlijk hebben we ook oog voor al het natuurschoon dat de lente ons te bieden heeft. Start om 14.30 uur aan de klimaatloods van Natuurpunt in de Gentbrugse Meersen, te vinden na 400 meter stappen in de Weverbosdreef of stappen tot het einde van de Houw. We zijn terug tegen 17.00 uur. Meebrengen: vlindernetje, loep, verrekijker en indien nodig regenkledij. Bekijk de laatste berichten voor deze wandeling op www.wgbm.be.

Bodemhelden in het Reigerspark 24.05 We gaan bodemdiertjes verzamelen en onderzoeken met de microscoop onder leiding van Gert Arijs en Frank Schautteet. Dat wordt superboeiend voor groot en klein! Een activiteit van Werkgroep SintPieters-Buiten. Afspraak om 10.00 uur aan het Reigerspark, Reigerstraat 1 in Gent.

Sprookjeswandeling in het Bijgaardepark zondag 17 mei Jaar na jaar blijft onze sprookjeswandeling volk trekken uit heel Gent en omstreken. Wie houdt van spannende vertellingen, mag deze sprookjeswandeling niet missen! Jong en oud nemen we op sleeptouw doorheen het Bijgaardepark, en op de mooiste plekjes worden de meest uitzonderlijke verhalen verteld. Onderweg begroeten allerlei vreemde sprookjesfiguren ons van tussen het groen. Wees maar zeker dat dit een tocht vol verrassingen wordt! We sluiten af met een drankje. De sprookjeswandeling is een initiatief in samenwerking met het Buurtcomité Bijgaardepark.

Sprookjeswandeling in 17.05 het Bijgaardepark Jong en oud mogen mee op sleeptouw door het Bijgaardepark met de meest uitzonderlijke verhalen op de mooiste plekjes. Onderweg begroeten allerlei vreemde sprookjesfiguren ons van tussen het groen. Afspraak om 15.00 uur in het Bijgaardepark, Nijverheidstraat, Sint-Amandsberg. Toegankelijk voor kinderwagens. Voor kinderen vanaf zes jaar. Einde rond 17.00 uur. Verkleden toegelaten! Meer info hiernaast.

© MARINA DE MAN

9 Agenda

2020 NUMMER 1

SNEP!

PRAKTISCH Afspraak op zondag 17 mei om 15.00 uur in het Bijgaardepark, Nijverheidstraat, 9040 SintAmandsberg. Einde voorzien rond 17.00 uur. Toegankelijk voor kinderwagens. Voor kinderen vanaf zes jaar. Verkleden is toegelaten!


PLANTENWERKGROEP We inventariseren zoveel mogelijk planten in een kilometerhok. Daarbij doen we een beroep op de kennis van de deelnemers en maken we ook gebruik van flora’s en andere naslagwerken. Iedereen met veel belangstelling voor planten is welkom! Laarzen en lange broek zijn vaak handig, loepjes en flora’s altijd. We vertrekken stipt op het afgesproken uur en eindigen bij het invallen van de duisternis.

Streeptocht in omgeving UZ Gent in omgeving Natuurpuntbosje Rijvissche in 04.06 We 30.04 Streeptocht inventariseren de planten in hok D3-22-43 in het Zwijnaarde

kader van het meetnet algemene plantensoorten 2020. Om 19.00 uur aan het kruispunt van de Kievitlaan 33B en Parelhoenstraat in Gent.

We inventariseren de planten in hok D3-32-11. Om 19.00 uur in de Rijvisschestraat 46 in Zwijnaarde (parkeren in de berm).

Streeptocht in omgeving Plantentuin Universiteit Gent 11.06 We inventariseren de planten in hok D3-22-41.

Streeptocht in Driesbeekvallei, Bottelare 12.05 We inventariseren de planten in hok D3-43-32.

Om 19.00 uur aan de ingang van de Plantentuin, hoek Karel Lodewijck Ledeganckstraat in Gent.

Om 19.00 uur aan de parking van de Sint-Annakerk in de Lindestraat in Bottelare.

in omgeving faculteit Diergeneeskunde 16.06 Streeptocht (Merelbeke)

Streeptocht in Parkbos, Portaal Grand Noble 19.05 We inventariseren de planten in hok D3-31-21. Om 19.00 uur aan de parking van Portaal Grand Noble, naast Aldi, Kortrijksesteenweg 1171 in Sint-DenijsWestrem.

We inventariseren de planten in hok D3-33-32. Om 19.00 uur aan de Salisburylaan 76 in Merelbeke (parkeren in de berm).

-20% o

p

vlinde

rnetjes

zat. 4/4

*

kseKortrij at tra poorts 192 9000 Gent

t van u, 1e zat. Di - vr: 14-18 el jnm.be/wink

de maand: 10

-18u

*Actie geldig in de fysieke winkel te Gent, *A ent en enk nkel op 4 april 2020 2020.

Advertentie Snep bon.indd 1

Agenda

10

S N E P ! 2020 NUMMER 1

11/02/2020 15:16:56


JUNI 2020 Open Natuur.Atelier 03.06 Elke eerste woensdag van de maand zijn alle avonturiers van 1,5 tot 12 jaar en hun (groot)ouders welkom op de Open Natuur.Ateliers. We trekken naar buiten en beleven de natuur. Elk atelier heeft zijn eigen thema. Volg de Facebookpagina van Natuurpunt Gent of schrijf je in voor de nieuwsbrief Digisnep en blijf zo op de hoogte. In samenwerking met VCOK, Vormingscentrum voor Opvoeding en Kinderopvang. Van 14.00 tot 16.00 uur. Afspraak aan het NMC De Bourgoyen. Meer info: annelies@natuurpuntgent.org

Levende Leiedag 14.06 De derde editie van de Levende Leiedag wordt schitterend, dat staat nu al vast! Dit jaar zijn we te gast in de (tuinen van de) Oude Abdij van Drongen. Meer info op p. 38-39.

Š LUC SOBRY

in de Bour06.06 Maandwandeling goyen-Ossemeersen Elk seizoen heeft zo zijn charmes, maar als je het ons vraagt, dan zijn mei en juni de topmaanden qua natuurpracht in de Bourgoyen-Ossemeersen. De meersen en wegkanten staan in volle bloei. Als het weer even meezit, beleef je een topnamiddag en leer je heel wat bij onder de deskundige begeleiding van onze natuurgidsen. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis aan het onthaal met je identiteitskaart als borg.

Libellenwandeling in de Bochten in Natuurpark 14.06 We 21.06 Werkdag Overmeers wandelen via De Naakte, het jachtterrein van keizerlibellen en oeverlibellen, naar de Bochten. Daar zoeken we vroege glazenmakers, glassnijders, smaragdlibellen en waterjuffers. Een verrekijker is zeker handig bij het spotten van libellen! Start om 14.00 uur. Samenkomst aan de parking van sauna Asanti, Schipgrachtstraat 2 in Destelbergen. Bij nat weer gaat onze aandacht meer naar de planten. Dan is waterdicht schoeisel aanbevolen!

Ook nu gaan we de invasieve planten te lijf: reuzenberenklauw, reuzenbalsemien en Japanse duizendknoop. Trek laarzen of stevig schoeisel aan en breng je werkhandschoenen en indien nodig je regenjas mee. De Werkgroep SintPieters-Buiten zorgt voor gereedschap, en voor een hapje en een drankje. Afspraak om 10.00 uur aan de ingang van Natuurpark Overmeers in de Sint-Denijslaan, ter hoogte van de halte Wiemersdreef. Einde voorzien rond 12.30 uur.

en natuurwandeling in 07.06 Erfgoedde Zeverenbeekvallei Stefaan De Groote en Eddy Vervynck nemen ons mee op een boeiende erfgoed- en natuurwandeling in de Zeverenbeekvallei, in een verre uithoek van het Natuurpark Levende Leie. Het gebied is een Europees beschermd Natura 2000-gebied. Afspraak om 14.00 uur aan de kerk van Zeveren (Deinze). Organisatie: Natuurpunt Tussen Leie en Schelde en Heemkundige Kring het Land van Nevele. Contactpersoon: Kurt.Naert-Segaert@vnz.be

Wandeling in de Assels in de Gent21.06 Een 21.06 Maandwandeling brugse Meersen: Eetbare planten zomerwandeling in de Assels. Deze keer niet in het midden van de maand om de Levende Leiedag, die het weekend daarvoor plaatsvindt, niet voor de voeten te lopen. Kom gerust naar beide afspraken! Om 14.00 uur aan de Pontbrug bij het Drongenplein. Bus 14, 15, 17 en 18. Bij nat weer best aangepast schoeisel aantrekken.

11 Agenda

2020 NUMMER 1

SNEP!

De Gentbrugse Meersen herbergen allerlei planten, maar wist je dat enkele daarvan ook eetbaar en zelfs lekker zijn? Ontdek er meer over tijdens deze wandeling. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 17.00 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Bereikbaar met bus 9 of 20, eindhalte Groeningewijk of bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen. Controleer de laatste berichten over deze wandeling op www.wgbm.be.


VOGELWERKGROEP Sumava/Boheems Woud 04.04 Het Sumava Nationaal Park ligt in het zuidwesten van 11.04 TsjechiĂŤ, langs de grens met Duitsland en Oostenrijk.

Groot Rietveld en de Rietmoerassen van Kallo 30.05 Tim De Winter, gediplomeerd en begeesterend natuur-

Tot 1990 was het gebied ontoegankelijk voor het publiek (het IJzeren Gordijn, weet je nog) en daarom bleef het vrijwel intact. Sumava is de Tsjechische naam voor Boheems Woud. Dit is een uitstekend gebied voor grote zoogdieren als eland en edelhert. In de jaren 1970 werd de lynx hier opnieuw ingevoerd en nu leeft er een stabiele populatie. Maar het is natuurlijk een ander paar mouwen om zo’n kat te zien te krijgen! Het vogelrijk van Sumava bevat veel alpiene soorten, en dat is natuurlijk hyperinteressant. Soorten als drieteenspecht, witrugspecht, auerhoen, korhoen, hazelhoen, oeraluil en dwerguil zijn hier thuis. Kostendelend rijden, inschrijven verplicht bij guy.huylebroeck@proximus.be. Richtprijs: 360 euro. Inbegrepen: 7 nachten verblijf in volpension, lokale gidsen. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck@proximus.be.

gids, neemt ons op sleeptouw naar een van de Vlaamse topgebieden voor riet- en moerasvogels. We waren hier al in januari, maar het Groot Rietveld in mei is toch helemaal anders. Roerdomp, woudaapje, grote karekiet, snor, baardmannetje, spotvogel, blauwborst, zwartkopmeeuw, lepelaar: het is allemaal mogelijk. Allemaal van geestige commentaar voorzien door Tim, die niet zal nalaten de plaatselijke waterrallen uit hun kot te lokken. Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn terug rond 19.00 uur. Lunch kun je meebrengen, maar we springen ook wel ergens binnen in een bakkerij, frituur of supermarkt. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck@proximus.be.

Minicursus libellen kijken 26.06 Het is klein, het is mooi en het vliegt. Vogels, jazeker. En vlinders. Maar ook libellen. De libellentocht naar Harchies vorig jaar werd zo goed gesmaakt dat we er dit jaar een vervolg aan breien, deze keer naar het Hageven. De tocht zelf heeft plaats op zondag 28 juni, maar omdat libellen heel wat minder goed bekend zijn dan vogels, geeft onze gids Ward Vercruysse een inleidende minicursus libellen kijken. Afspraak om 20.00 uur in het NMC De Bourgoyen. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck@proximus.be.

Klooster- en Heidebos 26.04 Het Kloosterbos en het Heidebos zijn twee heiderelicten in het noorden van Oost-Vlaanderen, waar een aantal speciale soorten voorkomen: boomleeuwerik, kuifmees, bonte vliegenvanger, grote lijster, zwarte specht en boompieper. Aan de niet-vogelkant is het uitkijken voor reetjes, trosvlier en bosveldkers. Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn terug rond 13.00 uur. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be.

Libellen kijken in het Hageven 28.06 Na de theorie de praktijk. Die vindt plaats in Neerpelt, in

01.05 De woonboten van vzw De Boot liggen op het Kanaal 03.05 Ieper-IJzer, aan de achterkant van de Blankaart. Dit is uiVerlengd weekend in de Westhoek

teraard een perfecte uitvalsbasis voor een bezoek aan de Blankaart zelf, met broedvogels als lepelaar, bruine kiekendief, rietgors, rietzanger, snor en waterral. In deze periode is doortrekkende visarend een mogelijkheid. Vanuit ons logement kunnen we kleine karekiet en kwartel horen zingen. In goede jaren trekt hier ook kwartelkoning door. Het is wellicht nog nog wat vroeg op het jaar, maar toch het proberen waard op een avondwandeling. Als er nog velduilen of grauwe kiekendieven rondhangen in de IJzerbroeken, gaan we ook daarnaar op zoek zonder ze te verstoren. Een ander topgebied dat we verkennen is de Westhoek, met aansluitend de Noord-Franse duinen Perroquet en Marchand. Dit zijn topgebieden voor zowel vogels als vegetatie. Kuifleeuwerik is hier de doelsoort, maar ook braamsluiper, wielewaal, roodborsttapuit, nachtegaal en boomleeuwerik zijn niet te versmaden. Begin mei vliegen hier de eerste kleine parelmoervlinders rond. Kostendelend rijden, inschrijven verplicht bij guy.huylebroeck@proximus.be. Richtprijs: 100 euro. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck@proximus.be.

Agenda

12

S N E P ! 2020 NUMMER 1

het Hageven, een van de topplaatsen voor libellen in Vlaanderen. Ward Vercruysse laat ons spetters zien als vroege glazenmaker, bruine korenbout, beekoeverlibel en vuurlibel. Ook de vlinders zijn hier bijzonder: heideblauwtje, phegeavlinder, heivlinder en kleine parelmoervlinder vliegen in deze periode rond. Qua vogels behoren wielewaal, boomleeuwerik, roodborsttapuit, nachtzwaluw, roerdomp, matkop en wespendief tot de mogelijkheden. En als dat nog niet volstaat, kunnen levendbarende hagedis of een reetje onze aandacht kapen. Afspraak om 9.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn terug rond 22.00 uur. Lunch kun je meebrengen, maar we springen ook wel ergens binnen in een bakkerij, frituur of supermarkt. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck@proximus.be.


CURSUS Luc Van Brussel (natuurfotograaf en natuurgids) en Sara Van Brussel (kleuterleidster) Natuurpunt Gent pakt uit met een nieuw aanbod van natuur- en fotografieworkshops voor kinderen. Die willen tien- tot twaalfjarigen op een speelse, maar toch educatieve manier de basisbeginselen van fotografie bijbrengen in een groene omgeving. De kinderen gaan aan de slag met een fototoestel en leren enkele technieken door verschillende elementen van de natuur te fotograferen. In elke workshop zetten we een ander natuurelement centraal, zoals bloemen, insecten, vogels of landschappen. Nadien verwerken we die elementen ook nog tijdens een knutselactiviteit. © LUC VAN BRUSSEL

Natuur en fotografieworkshops voor de jeugd WELKE WORKSHOPS KUN JE VOLGEN?

Zaterdag 29 maart: workshop ‘Lente’ Met ons fototoestel en een favoriet speeltje (zoals een legomannetje of een knuffelbeer) in de hand gaan we op stap en zoeken we de mooiste onderwerpen die wijzen op de lente in de natuur. We geven ons speeltje een plaats en klik, we leggen alles vast. Daarna halen we de kunstenaar in onszelf naar boven en gaan we landschappen schilderen. Hierin verwerken we enkele natuurelementen die we op onze tocht hebben verzameld.

Zaterdag 9 mei: workshop ‘Bloemen’ Deze keer richten we ons op bloemen. Die zijn in de natuur talrijk te vinden. Met de juiste tips en tricks van onze fotograaf leren we in een mum van tijd hoe we die bloemen mooi kunnen vastleggen. Achteraf gaan we zelf aan de slag en maken we onze eigen bloemencreaties.

PRAKTISCH De workshops hebben telkens plaats in de Bourgoyen-Ossemeersen en zijn bedoeld voor kinderen van 10 tot en met 12 jaar (5de – 6de leerjaar). Afspraak aan het NMC De Bourgoyen. Elke workshop start om 13.30 uur en eindigt om 17.00 uur. Dan zijn de ouders welkom om de meesterwerken van hun sloebers te bekijken. Eén educatieve namiddag kost 6 euro. Alle deelnemers brengen ook hun eigen fototoestel of smartphone mee.

INSCHRIJVEN Inschrijven kan via www.natuurpunt.be/agenda (zoek vervolgens op natuur- en fotografieworkshop voor de jeugd). Het inschrijvingsgeld (6 euro per workshop) stort je op rekeningnummer BE78 9796 3683 2586 van Joost Buyse, met vermelding van de naam van het kind en "Natuurfotografie voor de jeugd”. Wees er op tijd bij, want de plaatsen zijn beperkt! Meer info: luc.van.brussel@telenet.be

© LUC VAN BRUSSEL

13 Aankondiging

2020 NUMMER 1

SNEP!


Bez ezoek onz on e webshop hop op p eurab abo.be be

Bio-ecologisch he materialen voor energiezuinige e houtbouw en renovatie

Steico flex FSC®

Isokurk

pro clima

Houtwolisolatie

Vloer- en muurisolatie

Luchtdichting

• •

gratis advies aan zelfbouwers! isolatie opleiding gen: eurabo.be/opleidingen

n g voor leden va k rting 10% ko t nt t urrpu natu

10 %

IS OL ATI EK OR

TI NG

Wij kiezen voor verraantwoord bosbeheeerr. U ook?

ROK 52 - Pont West 112 B-9600 Ronse +32(0)55 23 51 40

Wiedauwkaai 87 B-9000 Gent +32(0)9 216 46 40

info@eurabo.be www.eurabo.be

DANSKAMPEN!

cvba

IE

& DE-ING ANG BE

energiezuinig & bio-ecologisch

.

(ver)bouwen houtskeletbouw

www.hota.bE

14

S N E P ! 2020 NUMMER 1

ZOMERVAKANTIE

open huis kids 07.06!

HOTA

ANT K A V S A PA


Natuur maakt gezond! Gratis belevingsparcours aan de Floraliën

Van 1 tot en met 10 mei staat Gent weer in het teken van de Floraliën, een vierjaarlijkse hoogmis voor liefhebbers van bloemen en groen. Ook Natuurpunt Gent is van de partij. Niet in de Floraliënhal zelf, maar wel net erbuiten. Met het belevingsparcours ‘Natuur maakt gezond’ zetten we samen met anderen de heilzame werking van natuur op onze gezondheid in de verf. © FRANK MAES

Na hun wandeling langs de talloze kleurrijke bloemencreaties van de Gentse Floraliën komen bezoekers buiten in een tijdelijk staaltje prachtnatuur. Waar de rest van het jaar een levenloze betonvlakte ligt, strekt zich tijdens de Floraliën het belevingsparcours ‘Natuur maakt gezond’ uit. Dat is ook vrij toegankelijk voor mensen die de Floraliën niet bezoeken.

Van de stad tot de wildernis In ‘Natuur maakt gezond’ zijn verschillende Gentse organisaties vertegenwoordigd met een standje. Stuk voor stuk hebben ze een band met de natuur en geloven ze in de heilzame werking van natuur op onze lichamelijke en geestelijke gezondheid. Ze nodigen je graag uit om die positieve effecten samen te beleven. In het begin van het parcours waan je jezelf nog in de stad. Een groene stad, met stads- en geveltuintjes, (gemeenschappelijke) moestuintjes en kladjes groen tussen het grijs van de straatstenen. Daar laten organisaties je kennismaken met het belang van groen in je dagelijks leven in de stad. Geleidelijk aan laat je de stad achter jou en nader je de wilde natuur. Bossen, open landschappen, waterrijke gebieden waar je kunt wandelen, fietsen, ravotten en rusten. Daar, op het einde van het parcours, kun je het standje van Natuurpunt Gent bezoeken. In heel Vlaanderen maakt Natuurpunt werk van meer natuur voor iedereen, ook in Gent. Aan ons standje kun je verpozen op een zelfgemaakte rustbank, vogels begluren van ach-

ter een kijkwand en bijleren over de natuur en wat Natuurpunt voor jou kan betekenen. Kom zeker eens langs!

Op kuur in de natuur De titel ‘Natuur maakt gezond’ is niet uit de lucht gegrepen. Net nu de natuur zienderogen verdwijnt, bevestigt wetenschappelijk onderzoek wat we al eeuwen intuïtief aanvoelen. Zowel psychisch, sociaal als fysiek heeft de natuur een positief effect op ons welzijn. Wist je bijvoorbeeld dat de natuur onze immuniteit verhoogt en het stresshormoon cortisol in ons bloed verlaagt? Of dat de natuur aanzet tot bewegen en ook gevoelens van depressie en eenzaamheid kan verdrijven? Kanker, depressie, burn-out en diabetes zijn ziektes van deze tijd. Ze nemen nog altijd toe en worden allemaal in verband gebracht met stress, gebrek aan beweging en/of een slechte immuniteit. Factoren waarop de natuur een gunstige invloed kan hebben. Kortom, hoog tijd om meer aandacht te besteden aan het thema natuur en gezondheid. Vandaar het project ‘Natuur maakt gezond’ waarvoor groenexperts en natuurorganisaties de handen in elkaar slaan. Proef, voel, spring, lach en bewonder. Ontdek tijdens ‘Natuur maakt gezond’ zelf aan den lijve wat natuur voor jouw gezondheid doet. Ontspan en geniet, laat natuur je gelukkig maken! Meer over het project en belevingsparcours: www.natuurmaaktgezond.be

PS: Tegen 10 mei nog lang niet uitgekeken op alle wilde planten? Kom die dag langs op de Wildeplantenbeurs in de Bourgoyen-Ossemeersen, die dit jaar in het teken staat van Jan van Eyck. Zie hiervoor pagina 16.

15 Aankondiging

2020 NUMMER 1

SNEP!


Wildeplantenbeurs in de Bourgoyen-Ossemeersen Op 10 mei ben je welkom op de Wildeplantenbeurs in en rond het NMC De Bourgoyen. Onze vele vrijwilligers ontvangen je die dag met wild enthousiasme en een al even wild aanbod planten en kruiden. Kom je slag slaan en blijf gerust plakken, want het wordt weer reuzegezellig! Deze nu al 26ste editie wordt beslist een specialleke. 2020 is namelijk het jaar van Jan van Eyck en ook op de plantenbeurs zal hij niet weg te denken zijn.

OMG! BLOEMEKES VAN VAN EYCK.

Aan de plantenkraampjes vind je weer een groot aanbod van inheemse wilde planten, kruiden en waterplanten. Je vindt er ook meer informatie over hun geschikte standplaats en kunt er terecht bij onze vrijwilligers voor een extra woordje uitleg. Shopplezier verzekerd! Daarna dorst gekregen? Kom dan langs bij de biobar voor iets fris of warms. Honger of een goestingske? Ook daarvoor kun je bij ons terecht en je kunt nog kiezen ook: heerlijk hartig of zalig zoet. Plof je vervolgens neer op ons zonneterras en geniet van prachtige livemuziek, gebracht door The Moonguitars en Vrijdag. Ook voor de kleinsten hebben we van alles in petto.

Over Eyck en bloemen Dit jaar staat de Wildeplantenbeurs in het teken van Jan van Eyck. Zo’n 600 jaar geleden voltooide de meesterschilder het Lam Gods. Naast Bijbelse figuren, heiligen en pelgrims verwerkte Van Eyck ook heel wat bloemen, planten en bomen in zijn werk - zodanig minutieus dat het wel foto’s lijken. Gelukkig was de fotografie nog niet uitgevonden, of we hadden het nog geloofd ook! Tussen het aanbod aan planten en bloemen vind je dit jaar ook ‘bloemekes van Van Eyck’, planten die je terugvindt op het Lam Gods. Haal ze in je tuin en maak er een mini Van Eyck-schilderijtje van. Strek je graag de benen? Ga dan mee op wandeling door de Bourgoyen-Ossemeersen, in het spoor van Jan van Eyck. Tijdens die tocht maak je kennis met het

Aankondiging

16

S N E P ! 2020 NUMMER 1

landschap van nu en in de tijd dat het Lam Gods geschilderd werd, met de afgebeelde flora en de achterliggende symboliek. Je kunt ook rondstruinen langs de kraampjes van de Natuurpunt.Winkel, Oxfam-Wereldwinkel, het Gents MilieuFront, JNM, maar ook Ohne, Velektro, Tintelijn en Lumbricus. ‘s Avonds (of de dag nadien) kun je volop beginnen planten. Zo geef je niet alleen de natuur in je tuin, maar ook de Gentse natuur een mooi duwtje in de rug. Want dit jaar wordt de opbrengst van de plantenbeurs geïnvesteerd in de Gentbrugse Meersen. Redenen genoeg om af te zakken naar de Wildeplantenbeurs! Tot dan?


Zondag 10 mei van 10.00 tot 18.00 uur in en rond Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen Doorlopend: • Verkoop van inheemse planten, kruiden en waterplanten (inclusief ‘bloemekes van Van Eyck’) • Informatie over standplaats en verzorging • Kruidenproevertjes • Biobar • Kraampjes van de Natuur.Winkel, Oxfam-Wereldwinkel, het Gents MilieuFront, JNM, Ohne, Velektro, Tintelijn en Lumbricus

(Voor)middag (10.00 - 13.00 uur): • Livemuziek door The Moonguitars • Belegde broodjes en verse soep

Namiddag (14.00 - 18.00 uur): • • • •

Livemuziek door Vrijdag Taartenbuffet Kinderanimatie Geleide Van Eyck-wandeling door de Bourgoyen-Ossemeersen

‘Over Eyck en bloemen’ EXCLUSIEVE GROEPSWANDELING

Nog tot 30 september kun je de exclusieve groepswandeling ‘Over Eyck en bloemen’ boeken. Een gids neemt je mee door de Bourgoyen-Ossemeersen, Gentbrugse Meersen of Assels (je kiest zelf welk gebied), en dompelt je onder in de wereld en flora die Van Eyck zo’n 600 jaar geleden schilderde op het Lam Gods. Niet te missen! Boek je groepswandeling via www.visitgent.be/over-eyck-enbloemen

© MARINO RAVIER

17 Aankondiging

2020 NUMMER 1

SNEP!


Eerlijk advies • snoeien • onderzoek • aanplant • vellen • ...

Ontdek on onggereppt Bulga g rije j 4VSFYHE

6EMWOS

Op zoek naar een origgine waar je in alle rust kaan g Vakantiehuis Probud da b gastenverblijf Raisko o aaa vakantiehuizen liggenn na het ‘Rusenski Lom naatu tuu Bulgarije (ze kunnen nen ook worden). In de o kk en mountai ten graag fotograferen fo of b poel aanw wezig. Jaarli s en fotoreizen en georgan nisee gastheer Ludo do Goosseens

www.vakantieehuisbulgarije.be

18

S N E P ! 2020 NUMMER 1

• Pure natuur • Wandelen • • •

lud do.goossens1@skynet.be

ontwerp: mietlassuyt@gmail.com • www.instagram.com/_moesje_

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be www.lumbricus.be


)

RiElligTer T R P n e e n v r ij w va

Charlotte... begeestert Ze is jong en ze wil wat. Ze wil veel. Ze wil iets met soep, dat is zeker. En dat wil ze niet alleen doen. Ze wil een team voor haar soep. Een heel team in plaats van één man. Charlotte Delforge wil in de voetsporen treden van Hans, ‘onze soepman’. Dat heeft ze me allemaal verklapt op een vroege zaterdagochtend. Ik vraag haar wat ze zoal weet van soep. “Niet zo veel als Hans, maar we hebben al veel soeprecepten uitgewisseld.” Verder is ze al bezig de evenementen van 2020 in kaart te brengen en uit te zoeken waar ze samen soep kunnen maken met het soepteam, zoals in De Stek, het verenigingshuis van Natuurpunt Gent. Zo wordt soep klaarmaken een levendige groepsactiviteit. Heeft deze kwieke dame al ervaring met soep maken of serveren voor Natuurpunt? Jawel, wat dacht je anders! Wie naar de nieuwjaarsreceptie voor vrijwilligers van Natuurpunt Gent kwam, had het geluk om te mogen proeven van de verrukkelijke soep die Charlotte zorgvuldig had klaargemaakt. In hoogsteigen persoon kwam ze die professioneel opdienen in mooi ogende bekertjes. Top was dat! Ik kon er maar niet genoeg van krijgen. Tot voor kort heeft ze onder de deskundige begeleiding van Hans haar soeptalent aangescherpt, en dat kan ik zeker merken!

Eikenbladeren en kastanjes Vanwaar heeft Charlotte de liefde voor de natuur en het milieu (en soep) meegekregen? Wel, haar ouders zijn heel (mondiaal) bewuste burgers. Haar vader was een van de eerste leden van de Wielewaal in Bornem. Haar moeder runde lange tijd een verantwoorde speelgoedwinkel in Edegem. Elke herfst ruimde Charlotte in hun lange tuin eikenbladeren en kastanjes, uren aan een stuk. Met haar ouders en grootouders trok ze vaak naar de Ardennen om te wandelen: ’s morgens, ’s middags en ’s

avonds. “Nen toer doen”, zeiden ze dan. Voor Charlotte was dat niet altijd even leuk. “Een wandeling moet een doel hebben”, vindt ze. “Paddenstoelen zoeken, herfstbladeren of vruchten herkennen of verzamelen; het precieze doel doet er niet toe, zolang er maar een doel is.”

sprongen. “En voila, hier sta ik dan. Ik heb het eerste jaar veel geluisterd en gekeken en heb al veel geleerd. En intussen heb ik gevonden waar ik mij nuttig kan maken en wat ook mijn ding is. Zo ben ik van plan om het komende jaar samen met anderen opnieuw een Natuurpuntquiz te organiseren.”

Van de gemeenschapsschool in Edegem, waar ze opgroeide, herinnert ze zich de zeer geëngageerde leerkrachten. Zij promootten het milieubeleid op school, zetten de leerlingen aan om afval selectief te scheiden en producten te recycleren. “Het was dus absoluut geen optie om niet met natuur en milieu bezig te zijn in die school”, benadrukt Charlotte. Nadien ging ze tuinarchitectuur studeren, om invulling te geven aan haar passie voor natuur. Ze liep stage bij Natuurpunt in Limburg, op het domein De Kievit. Haar taak bestond er onder meer in advies te geven aan gemeentebesturen over de aanleg en het beheer van parken. Na die studie schreef ze zich in voor een schakeljaar naar de richting Stedenbouw. Zo kwam ze naar de schone stad Gent, en ze is er niet meer weggegaan.

Wie is Charlotte naast Natuurpunt? Ze heeft ook iets met boeken. Ze verklapt mij dat ze graag dystopische boeken leest, die handelen over een teloorgegane wereld. Als ze zich mistroostig voelt, fantaseert ze graag over hoe ze die wereld beter zou maken, zonder beperking. Iets wat in de echte wereld helaas niet altijd gaat.

Kwiek en quiz Ik hoorde ook dat Charlotte een rol speelt in het bestuur van Natuurpunt Gent. Hoe is ze lid geworden van de Raad van Bestuur? “Tijdens een algemene vergadering van Natuurpunt, eind 2018, hoorde ik zeggen dat het bestuur wel wat nieuw bloed kon gebruiken.” Charlotte, als begeesterde dame, en met enige aanmoediging van Natuurpunter Annelies, is toen in de bres ge-

19 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!

Gul Haar lievelingsplekje is Bibliotheek De Krook of boekhandel Het Paard van Troje. Onlangs vond Charlotte daar een fantastisch kinderboek dat ze cadeau gaf aan haar neefje en nichtje: De Gulle Boom. Een boek over milieubewustzijn voor kinderen, maar veel meer dan dat. De auteur Shel Silverstein beschrijft het als volgt: “In vijftig zinnen alles wat er te zeggen valt over de dankbaarheid van het krijgen, geven en vergeven.” Charlotte vertelt mij dat ze erg ontroerd raakte bij het lezen en dat het sinds kort haar favoriete kinderboek is. Heb jij zin om een Gul Boompje bij Natuurpunt te planten? Heb jij zin om met groentjes bezig te zijn, om samen met andere vrijwilligers in een lekkere grote stomende pot soep te roeren? Charlotte zal je heel dankbaar zijn! Haast je, met z’n allen naar de keuken! En laat de soep niet overkoken alsjeblief!


Natuurpuntfuif lokte opnieuw veel volk naar de Vooruit

De deuren gingen open om 21.30 uur en tien minuten later hadden de eerste fuifgangers de dansvloer al ingepalmd. Er werd gesjanst en gedanst, geslowd en geschuurd en best ook veel getetterd. Om maar te zeggen dat het feest meteen op gang kwam. DJ All Jazz-Era bracht er met swingende ritmes de sfeer in en aan de toog werden glazen gevuld op het tikken van de klok. Omdat het 6 december was, kwam een ietwat atypische Sint langs, met goede raad en nicnacjes voor de kinderen die beloofden om volgend jaar ook weer stout te zijn. Je merkt het, wie er niet bij was, heeft wat gemist in 2019. Die leute voor meer natuur in en rond Gent bracht circa 4.600 euro op. Dat bedrag gaat integraal naar de financiering van Rijvissche, een stuk natuur dat Natuurpunt vorig jaar heeft aangekocht in de groenpool Parkbos. En er is meer goed nieuws: de volgende keer is de Natuurpuntfuif aan haar twintigste editie toe! Reden genoeg voor een heel goed feestje. Wij zullen er alvast staan!

Natuurpunt Gent liever digitaal volgen? Niet zo’n papiervreter? Dan hebben we goed nieuws! Wist je dat je deze Snep! ook digitaal kunt ontvangen? Zo sparen we samen papier uit en hoef jij toch niets te missen van alles wat er gaande is bij Natuurpunt Gent. Ideaal, toch! Het enige wat je hoeft te doen, is een mailtje naar han@natuurpuntgent.org te sturen met de vraag om Snep! digitaal te krijgen en de vermelding van je lidnummer, en voortaan ontvang je ons magazine als pdf in je mailbox. Je kunt alle voorgaande edities trouwens ook doorbladeren op onze Issuu-pagina: issuu.com/natuurpuntgent.

Wil je sneller op de hoogte blijven van alle nieuws en activiteiten? Dan kun je je altijd gratis inschrijven op onze nieuwsbrief. Registreer je via www.natuurpuntgent.be. Je kunt ons natuurlijk ook altijd volgen via onze Facebookpagina: www.facebook.com/ natuurpunt9000. Tot daar! PS: In de loop van dit jaar gaan we onze nieuwsbrieven vernieuwen en onze sociale media uitbreiden. Houd het mee in de gaten!

Natuurpuntvlees in Gent Minder of geen vlees eten is goed voor het milieu, de dieren en onze gezondheid. Voor mensen die af en toe willen genieten van een stukje vlees, biedt Natuurpunt een lekker en verantwoord alternatief. Door een samenwerking met Veeakker kun je Natuurpuntvlees bestellen. Dat is vlees van gallowayrunderen of van schapen die grazen in natuurgebieden van Natuurpunt en andere organisaties. Met je bestelling steun je bovendien de projecten van Natuurpunt Gent.

Praktische gegevens: • De leveringen gebeuren driemaandelijks. • De leveringsplaatsen in Gent zijn: de parking bij het station Dampoort (9.50 tot 10.05 uur), op de parking van het SMAK (10.15-10.30 uur) en op de parking bij het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen (10.50 tot 11.05 uur). • Ook in Merelbeke, De Pinte, Lochristi en Evergem zijn er afhaalpunten bij onze buurafdelingen. De data en exacte plaatsen vind je op de website van Veeakker. • Bestellen doe je via de website van Veeakker. • Bij de levering kun je betalen met Bancontact/Mister Cash.

Vereniging

En dan nu naar de webshop … Op www.veeakker.be kun je je snel en eenvoudig aanmelden als klant. Heb je problemen met het inloggen of bestellen via de webshop, contacteer dan info@veeakker.be of bel Jan Versteden: 0478/69.22.26.

Leverings- en besteldata Je vindt de bestel- en leverdata op de website van Natuurpunt Gent en van Veeakker. Bestaande klanten krijgen ook een e-mail van Veeakker. De eerstvolgende leverdatum is zaterdag 28 maart. Hiervoor kun je bestellen vóór zondag 22 maart om 24.00 uur. Daarna kun je bestellen tot zondag 19 april om 24.00 uur voor levering op zaterdag 25 april, bestellen tot zondag 17 mei om 24.00 uur voor levering op zaterdag 23 mei, en bestellen tot zondag 14 juni voor levering op zaterdag 20 juni. Bestel je na de opgegeven deadline, dan komt je bestelling op de lijst van de volgende levering.

Nog vragen? Ward Stulens, ward.stulens@gmail.com, 09/329.55.45.

20

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Een vernieuwde werkgroep bij Natuurpunt Gent De invertebratenwerkgroep van Natuurpunt Gent leidde al een hele tijd een sluimerend bestaan. Maar als grootste afdeling van Natuurpunt konden we eigenlijk niet zonder. Hoog tijd dus voor een heropstart! Na wat voorbereidend werk kwam in december een grote groep geïnteresseerden een eerste keer samen. Op 28 januari werd de werkgroep tijdens een tweede grote vergadering officieel opgestart. Er bleek meteen veel dynamiek in te zitten...

De term invertebraten, ofwel ongewervelden, klinkt misschien niet erg sexy. Het gaat nochtans om een erg grote groep dieren, van wormen over slakken tot insecten. Niet al die beestjes zijn even populair. Maar wanneer we denken aan vlinders of bijen, klinkt dat al heel wat sympathieker. In de nieuwe werkgroep is momenteel vooral veel expertise rond insecten aanwezig.

Aan de slag! Voor 2020 zetten we een programma op met een mix van onderzoekswerk en kleine of grotere publieksactiviteiten. Daarbij spitsen we ons vooral BOOTSMANNETJE toe op twee soortengroepen in twee gebieden: de nachtvlinders in de Vinderhoutse Bossen en de waterwantsen en waterkevers in de Bourgoyen-Ossemeersen. Op zaterdag 4 juli organiseren we ook een BioBlitz, waarop we zoveel mogelijk soorten van verschillende groepen in kaart proberen te brengen. Meer informatie hierover zal zeker nog volgen.

Interesse? De Invertebratenwerkgroep staat open voor iedereen. Verwacht niet te veel vergaderingen – we zijn vooral doeners. Zowel de ‘expert’ als de geïnteresseerde is welkom en kan zich opgeven via invertebratenwerkgroep@natuurpuntgent.org.

> TEKENING VAN HET LEVEN VAN DE GEELGERANDE WATERTOR EN ANDERE WATERKEVERS, DOOR RICHARD LYDEKKER, 1879.

21 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!


Natuurpunt Gent breidt uit Heb je er ooit aan gedacht om je interesse in de natuur om te zetten in een engagement als vrijwilliger? De natuur in Gent breidt uit en wij doen mee. Natuurpunt Gent zoekt versterking en heeft voor elk wat wils: cafetaria, natuurbeheer, educatie, bestuur, events, communicatie, financiën, organisatie, facility, noem maar op. Vind je je ding niet in de onderstaande vacatures? Ontdek er meer op: www.natuurpuntgent.be © FRANK MAES

© FRANK MAES

Notulist bestuur

Ambassadeur online samenwerken

Jij helpt het bestuur vlot te besturen dankzij jouw uitstekende verslaggeving

Jij helpt de vrijwilligers van Natuurpunt Gent online goed samenwerken

Wie ben je? > Je bent geïnteresseerd in de werking van het bestuur en wilt gaandeweg graag de werking van de verschillende kernen en werkgroepen leren kennen > Je houdt ervan om vergaderingen in een beknopte, volledige en concrete verslaggeving te gieten > Je bent nauwkeurig en kunt vlot overweg met de computer en bestanden op Google Drive (of bent bereid dat te leren)

Wie ben je? > Je ondersteunt graag mensen in beter online samenwerken > Je geeft graag je kennis door aan nieuwe mensen, in groep of eenop-een > Je maakt mensen enthousiast om zelfstandig voort te werken met eenvoudige digitale applicaties > Je hebt basiskennis van de mogelijkheden van Google G Suite voor online samenwerken (Google Drive, Gmail,...) en/of veel interesse om je daar verder in te verdiepen

Wat wil je doen? > Je noteert aan- en afwezigen en maakt het verslag van de vergaderingen van het bestuur > Je kunt tijdens de vergadering goed onderscheiden wat de kern is van de gesprekken en discussies en de besluitvorming > Je helpt (op termijn) de secretaris bij administratieve verplichtingen en op te volgen acties > Je wilt (eventueel op termijn) zelf ook mee nadenken over het beleid van Natuurpunt Gent Wanneer? > Iedere tweede donderdagavond van de maand van 20.00 (uitzonderlijk 19.30) tot 22.30 uur. > Op de denkdag van het bestuur in juni en de algemene vergadering in maart Waar? > Vergaderlocatie is De Stek (achter het NMC De Bourgoyen), de denkdag in juni is op locatie, de algemene vergadering kan variëren, maar vindt steeds plaats in Gent

Wat wil je doen? > Een opleidingssessie ‘werken met Google’ opzetten voor vrijwilligers van Natuurpunt Gent > En/of training geven in Google applicaties (Gmail, Agenda, Gedeelde Drive) > En/of per telefoon of per mail ondersteuning bieden aan de vrijwilligers bij online samenwerken Wanneer? > Gemiddeld 4 tot 8 uur per maand > Tijdsbesteding vrij in te vullen, afhankelijk van wat je als taken opneemt Waar? > Voorbereiding kan bij het team in De Stek (tijdens de kantooruren), in samenspraak met de werkgroep of thuis wanneer het je past. Meer info: > linde@natuurpuntgent.org

Meer info: > ine.nachtergaele@gmail.com

Vereniging

22

S N E P ! 2020 NUMMER 1


en zoekt vrijwilligers (v/m/x)

© MARINO RAVIER

Gezellig soepvolk

Creatieve buitenmensen: denkers, doeners én dromers

Een leuk evenement van Natuurpunt is niets zonder een kom warme soep of een stukje lekkere taart! Maar wie maakt die lekkernijen? Jij misschien?

De natuur prikkelt je zintuigen! Werk mee aan een gloednieuw project waarbij kinderen en gezinnen de natuur echt beleven, tot in de toppen van hun tenen

Wie ben je? > Je kookt of bakt graag > Je leert graag nieuwe recepten kennen > Je bent een beetje tot heel sociaal ingesteld

Wie ben je? > Je bent enthousiast om mee vorm te geven aan een gloednieuw project > Je bent creatief, hebt leuke ideeën en bent niet bang om out of the box te denken > Je kunt goed omgaan met kinderen jonger dan 12 jaar en je weet moeiteloos een groep kinderen en (groot)ouders te boeien > Je steekt graag de handen uit de mouwen > Je kunt je vrij maken op woensdagnamiddag en/of in het weekend

Wat wil je doen? > Een zestal keer per jaar mee (in groep) soep maken of taart en cake bakken > Taart of soep verkopen op de evenementen > Extra, maar niet noodzakelijk: > Je auto beschikbaar stellen om grote hoeveelheden soep en materiaal te helpen verplaatsen > Een grote keuken met een grote koelkast beschikbaar stellen voorafgaand aan de evenementen > Overschotten van groenten uit je eigen tuin of uit de plaatselijke biowinkel voorzien Wanneer? > Er zijn 6 tot 7 evenementen per jaar, maar je hulp is op een deel ervan al zeer welkom Waar? > Afhankelijk van het evenement, maar meestal in Mariakerke (Bourgoyen-Ossemeersen), Gentbrugge (Gentbrugse Meersen) en Drongen (De Assels) Meer info: > teamsoep@natuurpuntgent.org en telefonisch na 17.00 uur op 0497/40.51.31

Wat wil je doen? > Je geeft mee vorm aan activiteiten rond natuurbeleving voor kinderen en (groot)ouders > Je brainstormt mee over de invulling van bestaande initiatieven, zoals een Open Natuur.Atelier en de Wilde Buitendagen > Je verzorgt zelf een atelier of workshop natuurbeleving > Je trekt met kinderen en gezinnen naar buiten, de natuur in > Je gaat aan de slag met natuurlijk materiaal Wanneer? > Het hele jaar door > Zowel tijdens de week (voornamelijk op woensdagnamiddag) als tijdens het weekend > Ongeveer één keer per maand, maar engagement is te bespreken Waar? > Het NMC De Bourgoyen Meer info: > annelies@natuurpuntgent.org

23 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!


Nieuwe natuur in het Gentse Eind 2019 heeft Natuurpunt een drietal compromissen ondertekend voor de aankoop van nieuwe natuurgebieden in het Gentse. De aktes voor deze aankopen worden in het vroege voorjaar van 2020 verleden. In totaal hebben we zo alweer ruim vijf hectare nieuwe natuur veilig gesteld, in de Meirebeekvallei, de Assels en de Gentbrugse Meersen.

KAART 1

KAART 2

KAART 3 DE RODE BLOKJES ZIJN DE RECENT AANGEKOCHTE PERCELEN - DONKERGROEN ZIJN IN EIGENDOM EN LICHTGROEN IN BEHEER

Vereniging

24

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Doorbraak in de

Nieuw bos en natuurlijker grasland

Meirebeekvallei

De aankoop van vijf percelen in de Meirebeekvallei in Drongen-Luchteren, met een totale oppervlakte van bijna 2,5 hectare, is de start van een ambitieus project. Natuurpunt wil namelijk een natuurverbinding uitbouwen tussen de Groenpool Vinderhoutse Bossen en de Vallei van de Oude Kale. De Meirebeek, die fungeert als slagader voor die verbinding, is een zijbeek van de Oude Kale en loopt verder naar het oosten dwars door de Vinderhoutse Bossen en vormt zelfs over ruim een kilometer de (gemeente)grens met het door ons aangekochte bos. Daarna loopt de Meirebeek verder door naar Kluizen, waar ze deel uitmaakt van het drinkwaterwingebied. De vijf aangekochte percelen in Drongen-Luchteren liggen op minder dan 100 meter van de grens van de groenpool Vinderhoutse Bossen en op een driehonderdtal meter van de Vallei van de Oude Kale. Dit nieuwe aankoopdossier wordt gezien als een onderdeel van ons aankoopproject Vinderhoutse Bossen. Natuurpunt kocht de percelen van de Broeders van Liefde. Ze liggen vlak achter de basisschool SintPaulus Drongen-Luchteren (zie kaart 1).

Het meest oostelijke stuk grond, dat niet meteen aansluit bij de vier andere percelen, paalt aan een trage weg die de verbinding maakt tussen de Gavergrachtstraat en de Poekstraat. Dit oostelijke perceeltje willen we in de loop van dit jaar bebossen, liefst in samenwerking met de school. Het bosje grenst aan de ene kant aan een mooi kasteelpark in Engelse landschapsstijl en anderzijds aan het sportveld van de school. Het nieuwe bosje zal de leerlingen ongetwijfeld nog betere en gezondere lucht verschaffen. De vier andere percelen liggen in één blok ten westen van de school, naast de Meirebeek met haar helder water vol vissen en amfibieën. Die gronden willen we in graslandbeheer houden – maar dan wel zonder gebruik van herbiciden en pesticiden. Ook bemesting zal niet meer toegestaan zijn. Zo kan de waterkwaliteit in de Meirebeek nog verder verbeteren. Het is de bedoeling om de graslanden twee keer per jaar te maaien en het hooi af te voeren, zodat ze bloemrijker worden. Zo’n twintig jaar geleden waren het nog dotterbloemgraslanden. Maar door verdroging, bemesting en het inzaaien van productieve grassoorten zijn de dotterbloemen verdwenen, al is de kans groot dat ze nog terugkomen. De aangekochte percelen liggen ook in het leefgebied van reeën, die via de Meirebeekvallei de oversteek maken tussen de Vallei van de Oude Kale en de Vinderhoutse Bossen.

Nieuwe aankoop in de

Assels In de Assels konden we begin dit jaar alweer twee percelen in natuurbeheer brengen. Het gaat om bijna anderhalve hectare grond die we kochten van de familie De Lepeleire. De terreinen zijn vrij van pacht en grenzen aan de Oude Leiearm. Ze liggen vlak naast de gronden die we begin 2019 aankochten van de familie Sergeant langs de Asfilstraat, zodat daar nu één groot blok natuur is gevormd. Intussen is het overgrote deel van dit deelgebied van de Assels eigendom van Natuurpunt (zie kaart 2). De nieuw verworven percelen waren decennialang in eigendom en gebruik van de onlangs overleden landbouwer Achiel De Lepeleire.

Bijzonder nieuws voor de

Gentbrugse Meersen

De derde aankoop van dit vroege voorjaar ligt in de Gentbrugse Meersen. Het gaat om zes percelen met een gezamenlijke oppervlakte van ruim 1 hectare die we kochten van de familie Boucqué-Van Zele. De percelen liggen naast de Schelde, vlak bij de Scheldedijk, en dicht bij de brug van de E17 (zie kaart 3). Dankzij deze aankoop is vrijwel de volledige strook langs de Schelde nu eigendom van Natuurpunt of de stad Gent. Aan de overkant van het water (op minder dan 80 meter in vogelvlucht) bevinden we ons al in de Damvallei. Toevallig hebben we daar de voorbije maanden ook meerdere percelen aangekocht. De verbinding tussen de beide natuurgebieden wordt door deze aankopen verder versterkt. Dit deel van de Zeeschelde, beter bekend als het Gentse Zwin, vormt momenteel al een prima natuurverbinding tussen de twee gebieden.

Zijn familie verkocht aan een derde ook de hoeve aan het einde van de Asfilstraat, vlak tegen de spoorweg. De graslanden zijn in het verleden nooit erg zwaar bemest geweest en bieden dus een prima uitgangssituatie voor een goed natuurbeheer. In de toekomst willen we verder samenwerken met de landbouwer Marnix Vermeire, die de percelen de laatste jaren in gebruik had. Ook hier is het de bedoeling om de gronden om te vormen tot bloemrijke hooilanden. De prachtige Oude Leiearm vormt een bijkomende troef voor watervogels in het gebied.

Deze aankoop is heel bijzonder omdat we meteen ook de hoeve van de familie aan het eind van de Oude Scheldeweg hebben gekocht. Momenteel is die hoeve verhuurd en die huur willen we laten doorlopen. Naast de hoeve hebben we ook stallen aangekocht, die we zelf in gebruik willen nemen. De werkgroep Gentbrugse Meersen was voor zijn educatieve werking al lang op zoek naar een vaste stek in het noordelijk deel van de meersen. Die ideale gelegenheid wilde Natuurpunt dus niet laten liggen. De verdere toekomstplannen voor de hoeve zullen besproken worden in de nieuwe beheercommissie van de Gentbrugse Meersen, die begin 2020 is opgericht. In die commissie, voorgezeten door professor Maurice Hoffman, zetelen drie personen van de Groendienst van de stad Gent en drie vertegenwoordigers van Natuurpunt Gent: Boris Snauwaert, Marnix Aerssens en Bart Vangansbeke. Daarnaast worden deskundigen uitgenodigd wanneer specifieke thema’s aan bod komen. De natte graslanden die we hebben aangekocht, zijn niet verpacht. Het is onze bedoeling om ze in natuurbeheer te brengen, eventueel in samenwerking met de huurder van de hoeve.

25 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!


2019 EEN SUCCESVOL JAAR Begin 2019 hadden we, zoals het een ambitieuze vereniging betaamt, alweer veel mooie plannen en doelen. Een jaar later kunnen we trots meedelen dat we die ook hebben gerealiseerd. 2019 bleek echt een succesvol jaar voor Natuurpunt Gent, vooral op het vlak van ledengroei en aankoop van natuurgebieden. En we konden alweer rekenen op heel wat giften voor onze aankoopprojecten. In dit drieluik gaan we wat dieper in op leden, giften en aankopen in 2019, geïllustreerd met flink wat cijfermateriaal.

Recordaantal leden 8.500 leden: dat doel wilde Natuurpunt Gent eind 2019 bereiken. En dat is ons met brio gelukt. Nooit tevoren telde onze afdeling zoveel leden. Ook Natuurpunt zelf kende opnieuw een mooie ledengroei. Een duidelijk bewijs van het grote en groeiende draagvlak voor natuur in Vlaanderen en in Gent. Natuurpunt Gent deed het in 2019 uitzonderlijk goed en haalde met 8.784 leden het hoogste aantal leden ooit. Eind 2018 waren er 8.025 leden. In 2019 maakten we dus een enorme sprong met 795 extra leden, of bijna 9,5%! Daarmee overschreden we ruimschoots het vooropgezette doel van 8.500 leden. Met dit nieuwe record blijven we veruit de grootste Natuurpuntafdeling in Vlaanderen. Er waren wel opnieuw wat leden die hun lidmaatschap niet vernieuwden, maar dankzij onze herhaalde oproep om alsnog lid te blijven, was de uitval al bij al niet zo groot. Intussen hebben we onze doelstellingen voor de komende jaren aangescherpt. Eind 2020 willen we met Natuurpunt Gent de magische grens van 9.000 leden overschrijden - ‘negenduust’, net als de postcode van de stad Gent.

Ook Natuurpunt kon vorig jaar afsluiten met een recordaantal leden. Eind 2019 telde de vereniging 114.173 leden over heel Vlaanderen, 3.867 meer dan eind 2018, en net iets meer dan het vooropgezette aantal van 114.000. Rekening houdend met de gemiddelde gezinsgrootte in Vlaanderen kan Natuurpunt nu rekenen op de steun van 4% van de Vlaamse bevolking. Sinds de oprichting van de vereniging in 2002, met 47.065 leden, is het ledenaantal behalve in 2011 elk jaar gegroeid en op die negentien jaar is het dus ruim verdubbeld. Voor 2020 mikken we op een verdere groei, tot 118.000 leden. Opvallend is ook dat het aantal geregistreerde Natuurpuntvrijwilligers verder is gestegen, tot 4.875. De vraag naar meer natuur is groot en de bereidheid bij de Vlamingen om daar hun steentje toe bij te dragen, neemt ook steeds verder toe. In 2019 alleen al mocht Natuurpunt 1.437 nieuwe vrijwilligers verwelkomen, die zich op de een of andere manier belangeloos willen inzetten voor meer en betere natuur.

Vereniging

26

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Bijna 790 hectare nieuwe natuur in goede handen Natuurgebied aankopen is en blijft de meest structurele oplossing om natuur veilig te stellen. 2019 was op dat vlak een heel goed jaar voor Natuurpunt. De gevolgen van het nieuwe Natuurdecreet en de trage regeringsvorming werpen wel nog altijd een schaduw op onze toekomstige aankoopmogelijkheden. Vorig jaar kon Natuurpunt over heel Vlaanderen in totaal ruim 723 hectare nieuwe natuurterreinen verwerven. Dat is meer dan het dubbele van de vooropgestelde 365 hectare en de op twee na grootste aangekochte oppervlakte op één jaar, na 2006 en 2009. Dat puike resultaat is de vrucht van de volgehouden inzet van 250 aankopers in Vlaanderen, die al vele jaren dagelijks in de weer zijn. Daarnaast kreeg Natuurpunt in 2019 ook nog eens 66 hectare extra grond in huur. Hier konden we onze jaarlijkse doelstelling van 200 hectare bijkomende huur niet halen. Dat komt doordat vorig jaar enkele grote huurcontracten afliepen en niet werden verlengd. In totaal kreeg Natuurpunt in 2019 meer dan 789 hectare grond extra in natuurbeheer – aankopen en huur samen. Sinds eind 2019 heeft Natuurpunt 25.000 hectare in beheer.

Nieuwe Gentse natuur Ook Natuurpunt Gent heeft in 2019 in zijn werkingsgebied alweer zijn steentje bijgedragen om meer natuur veilig te stellen. Onze aankopers – Bart Vangansbeke voor de projecten op Gents grondgebied en Dirk Bogaert en Hugo Vinck voor de Damvallei in Destelbergen – zorgden voor een verdere groei van ons patrimonium. In het werkingsgebied van Natuurpunt Gent is er vorig jaar 14,6 hectare aangekocht. Er waren belangrijke aankopen van ruim 6 hectare in Hutsepot/Rijvissche en van bijna 4 hectare in de Assels. Verder waren er nog aankopen in de Oude Moervaartarm (2,2 hectare), de Gentbrugse Meersen (ruim 2 hectare) en de Damvallei (0,3 hectare). Daarnaast konden we nog ruim 2,5 hectare grond in huur nemen van de vzw Oude Abdij van Drongen. Voor onze aankopen van 2019 konden we jammer genoeg geen aankoopsubsidies van de stad Gent inzetten, omdat het voorziene budget al was opgebruikt voor de uitbetaling van subsidies voor de aankopen van voorgaande jaren. Gelukkig heeft het nieuwe stadsbestuur beslist om vanaf 2020 het jaarlijks subsidiebudget te verdubbelen. In plaats van 70.000 euro zal er nu elk jaar 140.000 euro beschikbaar zijn. Natuurpunt Gent – en iedereen die meer en betere natuur in het Gentse wil – is het stadsbestuur daarvoor zeer erkentelijk. We willen het bestuur en in het bijzonder de bevoegde schepen Astrid De Bruycker van harte bedanken voor deze mooie blijk van

27 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!


vertrouwen en oprechte wil tot goede samenwerking. Door deze heel belangrijke beslissing zal Natuurpunt de komende jaren hopelijk nog meer natuurgebied kunnen aankopen. Ook vanuit de provincie kregen we goed nieuws. Het provinciebestuur biedt nu opnieuw de mogelijkheid om aankoopsubsidies aan te vragen. Dit zal onze restfinanciering verder verlagen, wat ook alweer meer mogelijkheden biedt om de komende jaren nog meer natuur aan te kopen.

Tabel 1: Overzicht aankoop en huur van grond door Natuurpunt in Vlaanderen Jaar Aankoop Huur Totaal 2005 403,0993 ha 9,3381 ha 412,4374 ha 2006 1.064,4358 ha 250,9923 ha 1.315,4281 ha 2007 493,9032 ha 105,2033 ha 599,1126 ha 2008 469,2740 ha 122,8674 ha 592,1414 ha 2009 889,6634 ha 180,4823 ha 1.070,1457 ha 2010 488,1172 ha 301,6411 ha 789,7583 ha 2011 574,2746 ha 551,6372 ha 1.125,9118 ha 2012 336,1788 ha 174,7802 ha 510,9590 ha 2013 427,0668 ha 178,2589 ha 605,3257 ha 2014 488,3543 ha 622,0125 ha 1.110,3668 ha 2015 556,6766 ha 102,1605 ha 658,8371 ha 2016 593,7845 ha 257,1593 ha 850,9438 ha 2017 731,4045 ha 86,7751 ha 818,1796 ha 2018 479,9400 ha 97,8200 ha 577,7600 ha 2019 723,2506 ha 66,2976 ha 789,5482 ha

Tabel 2: Aankopen in de perimeter van Natuurpunt Gent (Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen) Jaar Aankoop Huur Totaal 2005 0,7453 ha 0,7453 ha 2006 3,1890 ha 3,1890 ha 2007 4,1378 ha 4,1387 ha 2008 24,5532 ha 16,0551 ha 40,6083 ha 2009 4,7360 ha 0,0762 ha 4,8122 ha 2010 35,8844 ha 1,0340 ha 36,9184 ha 2011 5,0187 ha 8,5835 ha 13,6022 ha 2012 1,4705 ha 22,5900 ha 24,0605 ha 2013 4,3247 ha 0,1780 ha 4,5027 ha 2014 15,6636 ha 15,6636 ha 2015 50,4750 ha 6,5529 ha 57,0279 ha 2016 16,7292 ha 16,7292 ha 2017 50,7424 ha 5,1221 ha 56,0539 ha 2018 13,4332 ha 13,4332 ha 2019 14,6636 ha 2,5639 ha 17,2275 ha Totaal 245,0213 ha 63,5010 ha 308,5223 ha

Ook in 2020 staan al enkele nieuwe aankopen in de startblokken, die zeker ook de steun van onze donateurs verdienen. Je leest er meer over op pagina 24. We willen jullie dan ook nog een keer oproepen om onze aankoopprojecten te steunen. Wie wil storten voor een specifiek project, kan dat doen op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer vzw. Vermeld als mededeling ‘Project + het nummer en de naam van het project van je keuze’ (zie Tabel 3).

Oppervlakte erkend natuurreservaat kent ongeziene groei Natuurpunt streeft binnen zijn natuurgebieden naar de hoogst mogelijke natuurkwaliteit. In het volgebouwde Vlaamse landschap zijn natuurgebieden echte toevluchtsoorden voor heel wat bedreigde planten en dieren. Dat geeft ons de grote verantwoordelijkheid om die gebieden zo te beheren dat de kwetsbare soorten er op termijn kunnen overleven. Dat is alleen mogelijk dankzij de onverdroten inzet van duizenden Natuurpuntvrijwilligers. Samen met de professionele terreinploegen staan zij in voor het beheer van de natuurgebieden en de publieke toegankelijkheid. Daarnaast gidsen ze bezoekers en helpen ze de gezondheid van de natuur in kaart brengen. Maar natuur beheren en openstellen kost naast inspanningen op het terrein ook handenvol geld. Zo zijn de gebieden vaak tot diep in de bodem vervuild of zijn inspanningen nodig om het natuurlijk reliëf of de waterhuishouding te herstellen. Daarom is de officiële erkenning van natuurgebieden als natuurreservaat van cruciaal belang, want die erkenning levert broodnodige beheersubsidies op – voor een periode van 27 jaar. Gelukkig was 2019 een absoluut recordjaar op het vlak van erkenningen. In totaal werd niet minder dan 1.883 hectare erkend als natuurreservaat. Het gaat om erkenningsdossiers die allemaal al waren ingediend bij het Agentschap voor Natuur en Bos vóór de inwerkingtreding van het nieuwe subsidiebesluit ‘geïntegreerd natuurbeheer’ in oktober 2017. Er was een overgangstermijn van twee jaar voorzien om die oude dossiers af te werken volgens de regelgeving van vóór 2017. Maar tussen oktober 2017 en februari 2019 had minister Joke Schauvliege die oude dossiers laten liggen. Vanaf maart 2019 maakte haar opvolger Koen Van den Heuvel een eerste grote inhaalbeweging, met de erkenning van 1.700 hectare, waarvan 1.200 hectare in gebieden van Natuurpunt. Eind 2019 erkende de volgende bevoegde minister Zuhal Demir nog eens 51 gebieden als natuurreservaat, samen goed voor 682,5 hectare, waarvan 638 hectare in 48 gebieden van Natuurpunt. Het gaat vooral om dossiers die al vijf tot acht jaar op erkenning lagen te wachten, maar om allerlei redenen onderaan de stapel waren beland. In elk van die gebieden werd al jaren natuurbeheer uitgevoerd zonder wettelijk voorziene beheersubsidie en dus op eigen kracht van Natuurpunt en de beheerteams. De resterende achterstand is nu zo goed als volledig weggewerkt. We willen zowel huidig minister Zuhal Demir als haar voorganger Koen Van den Heuvel erg bedanken voor deze inhaalbeweging. We zijn erg tevreden dat minister Demir haar woord heeft gehouden om de ‘liggende overgangsdossiers’ effectief te erkennen vóór eind 2019. Dit is een krachtig signaal dat gewaardeerd wordt. Natuurpunt Gent bedankt ook heel het team van planners binnen Natuurpunt Beheer voor de enorme inspanning om alle restdossiers in het oude decreet tijdig in te dienen – een enorme prestatie.

Voor giften vanaf 40 euro per jaar ontvang je een fiscaal attest. We willen hier heel bijzonder onze nieuwste aankoop in de Meirebeekvallei vermelden, waar we een verbinding willen realiseren tussen de Vallei van de Oude Kale en de groenpool Vinderhoutse Bossen. Giften voor deze aankoop zijn welkom op het project 6698 Vinderhoutse Bossen (zie ook de brief bij deze Snep!).

© JOHAN NAEYAERT

Vereniging

28

S N E P ! 2020 NUMMER 1


19

Veel giften voor projecten Natuurpunt Gent Natuurpunt Gent heeft de voorbije jaren heel wat inspanningen geleverd om middelen in te zamelen. 2018 was op dat vlak een absoluut recordjaar. Maar ook in 2019 konden we rekenen op heel wat steun van onze donateurs. Daarnaast investeerde Natuurpunt Gent via een legaat extra in aankopen in de Moervaartvallei.

De fondsenwervingsbrieven bij Snep! kenden in 2019 telkens een mooie respons. De opbrengst ervan helpt om ons aankoopbeleid met succes voort te zetten. We zijn onze donateurs bijzonder dankbaar voor hun milde bijdragen. Vooral de giftenwerving in december 2019 was een groot succes. Een belangrijk deel van de inkomsten kwam ook van de eindejaarsmailing voor de Assels aan de donateurs van Natuurpunt in Oost-Vlaanderen. Elk jaar organiseert Natuurpunt Gent ook enkele grote publieksactiviteiten, waarvan de opbrengst bestemd is voor onze aankoopprojecten. Ook in 2019 brachten het etentje ten voordele van de Assels, de Wildeplantenbeurs, de boeken- en cd-beurs ten voordele van de Gentbrugse Meersen, de bomen- en struikenverkoop en de Natuurpuntfuif weer heel wat geld in het laatje. Bravo en een heel dikke merci aan alle vrijwilligers die een paar uur (of meer) kwamen meewerken voor, tijdens of na die evenementen. De inkomsten uit giften gebruiken we vooral voor de restfinanciering bij aankoop van natuurgebieden. Daarnaast zamelen we ook geld in voor de kosten van ons beheerwerk, de verzorging van de Herdwickschapen en tot begin 2017 ook voor ons verenigingshuis De Stek, dat intussen is afgewerkt en afbetaald. Nagekomen giften daarvoor worden doorgestort naar ons algemeen aankoopfonds 3615 Natuurpunt Gent. De aankoopprojecten van de Assels en de Gentbrugse Meersen deden het in 2019 weer voortreffelijk met respectievelijk 45.000 euro en 32.000 euro aan giften en opbrengsten van activiteiten. Ook de Vinderhoutse Bossen scoorden goed met 23.842 euro. Opnieuw kunnen we vaststellen dat onze achterban ons vooral steunt na grote of cruciale aankopen van natuurgebied. Een uitzondering daarop

vormde onze belangrijke aankoop in de Moervaartvallei. Omdat de giften (5.619 euro) nogal tegenvielen, besliste het bestuur van Natuurpunt Gent nog eens 50.000 euro van een legaat te investeren in dat specifieke aankoopproject.

Vergelijking jaarlijkse giften We zamelen al sinds 2002 giften in voor onze aankoopprojecten. De eerste jaren schommelde de opbrengst net boven de 10.000 euro. Vanaf 2006 verdubbelde dat bedrag en sindsdien ging het altijd min of meer in stijgende lijn. Dat kwam vooral doordat we vanaf 2006 jaarlijks gronden aankochten. In 2010 kenden we voor het eerst een piek boven de 50.000 euro, door een heel grote aankoop van ruim 22 hectare in de Hoge Blaarmeersen. Vanaf 2014 haalden we elk jaar meer dan 100.000 euro aan giften op. Niet toevallig, want vanaf 2014 kochten we ook meer natuurgebied aan, jaarlijks ongeveer 15 hectare. In 2018 haalden we een recordbedrag van meer dan 210.000 euro giften, mede door de memorabele campagne voor (rest)financiering van de Vinderhoutse Bossen na onze grootste aankoop ooit eind 2017. In 2016 en 2018 konden we geld van een legaat overmaken aan onze aankoopprojecten. Ook in 2019 hebben we 50.000 euro van een legaat doorgestort, deze keer ten voordele van het project ‘Oude Moervaartarm’. Die overdrachten gebeurden telkens op verzoek van Natuurpunt Beheer om bij te dragen aan de restfinanciering van de aankopen. Door die bijkomende inspanningen en natuurlijk ook de vele giften van donateurs smolt de grote schuldenberg die we hadden opgebouwd als sneeuw voor de zon en kunnen we begin 2020 quasi neutraal starten. Een ongelooflijke prestatie waarvoor we onze donateurs en legatarissen niet genoeg kunnen bedanken!

Tabel 3: Overzicht giften voor projecten Natuurpunt Gent in 2019 Nummer Projectnaam Totaal bedrag 3615 Algemeen Natuurfonds Gent 11.537 euro 3624 Beheerwerken Gent 0 euro 4024 Natuurfonds Levende Leie 10.630 euro 6613 Bourgoyen-Ossemeersen, Gent 3.326 euro 6624 Keuzemeersen, Gent 220 euro 6629 Latemse Meersen, Sint-Martens-Latem 2.704 euro 6630 Damvallei, Destelbergen/Laarne 12.343 euro 6638 Leeuwenhof, Gent 20 euro 6651 Assels, Gent 45.283 euro 6678 Oude Moervaartarm, Gent/Wachtebeke 55.619 euro (waarvan 50.000 euro van een legaat) 6682 Gentbrugse Meersen, Gent 32.197 euro 6689 Hutsepot (Rijvissche), Gent 6.544 euro 6691 Rosdambeekvallei, Gent 410 euro 6694 Overmeersen, Gent 0 euro 6698 Vinderhoutse Bossen, Gent/Lievegem 23.842 euro TOTAAL 204.675 euro

29 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!

Tabel 4: Jaarlijkse giften alle aankoopprojecten 2002 11.544 euro 2003 12.541 euro 2004 12.901 euro 2005 13.294 euro 2006 19.823 euro 2007 25.532 euro 2008 19.605 euro 2009 31.966 euro 2010 56.764 euro 2011 76.944 euro 2012 58.208 euro 2013 49.030 euro 2014 136.602 euro 2015 159.672 euro 2016 199.696 euro (+ 250.000 euro legaat = 449.696 euro) 2017 110.776 euro 2018 210.470 euro (+ 350.000 euro legaat = 560.470 euro) 2019 154.675 euro (+ 50.000 euro legaat = 204.675 euro)


‘Luister naar de golven’ Boeiende samenwerking tussen Natuurpunt Gent en de Ledebirds Natuurpunt Gent ijvert voor meer kwaliteitsvolle natuur in het Gentse en voor een zo ruim mogelijke en actieve natuurbeleving door alle inwoners van Gent en omgeving. Toch constateren we dat momenteel niet iedereen evenveel van de Gentse natuur kan genieten en dat we met name bijkomende initiatieven kunnen nemen voor personen met een handicap, mensen van vreemde origine en mensen in armoede. In 2019 heeft Natuurpunt Gent dan ook beslist om meer in te zetten op diversiteit en verbreding, waarna we op zoek gingen naar concrete mogelijkheden om samen te werken met mensen en organisaties uit een aantal doelgroepen. Een eerste project dat we in dit verband steunen, is ‘Luister naar de golven’, uitgevoerd door de Ledebirds en ondersteund vanuit het Music Connectsprogramma van het Koningin Mathildefonds.

De hoofdrolspelers De Ledebirds is een sociaal-artistieke muziekgroep die via muziek mensen met elkaar wil verbinden. Daarbij hebben ze speciale aandacht voor maatschappelijk kwetsbare jongeren. In het project Luister naar de golven gaan ze hierin verder en willen ze jongeren, muziek en natuur met elkaar verbinden. De bezielers van het project zijn Mattias Laga, leider van de Ledebirds, en ook de freelance artistieke begeleiders Antoon Kindekens en Farnoosh Khodadadeh. Als een

relatieve nieuwkomer, muzikante en natuurliefhebster is de in Iran geboren Farnoosh uitstekend geplaatst om mogelijke drempels in het project te detecteren en de jonge deelnemers intensief te begeleiden. De deelnemers zijn jongens en meisjes tussen twaalf en zestien jaar met verschillende culturele en sociaaleconomische achtergronden. Sommigen komen uit de school Toren van Babel (leerlingen die nog maar pas in België zijn), uit taalbadklassen (beroepsvoorbereidende klassen voor anderstalige leerlingen die doorstromen naar het beroepsonderwijs) en uit de BSO-richting van de school Benedictuspoort. Het project spitst zich vooral toe op klassen van het Beroepssecundair Onderwijs (BSO).

Luister naar de golven De concrete doelstelling van het project is dat de jongeren zich een nieuwe ‘expressietaal’ eigen kunnen maken, een taal die via

Vereniging

30

S N E P ! 2020 NUMMER 1

muziek en geluiden hun ontdekkingstocht naar de natuur uitdrukt. Water, een van de belangrijkste natuurelementen, loopt als een rode draad doorheen het project. Natuurgeluiden worden inspiratie voor muziek: de klank- en beeldopnames die de jongeren maken tijdens geleide wandeltochten in de natuur (in de Bourgoyen-Ossemeersen, aan zee, …), een luistersessie in een stiltegebied en tijdens een natuurweekend, worden daarna verwerkt tot (korte) filmpjes en/of soundtracks. Het Ledebirds-orkest voert die composities dan uit, terwijl de jongeren de beeldelementen leveren voor de concerten of live meespelen. Hiertoe worden ze enerzijds aangemoedigd doordat de Ledebirds een groot arsenaal aan muziekinstrumenten heeft waarvan de meeste gemakkelijk te bespelen zijn. Anderzijds krijgen ritmes uit de verschillende thuisculturen van de jongeren een plaats in de groepsjamsessies. Op die


manier zijn het voornamelijk de jongeren zelf die instaan voor het eindresultaat. Het beoogde doel is ambitieus: doorheen het traject kunnen de ervaringen van de jongeren een positief effect hebben op hun ontwikkeling, hun band met de natuur, hun kijk op de wereld en op hun zelfvertrouwen. Velen zullen nog nooit zo intens in aanraking gekomen zijn met de natuur en het is onze hoop dat zoveel mogelijk deelnemers aan het eind van het project zullen doorstromen naar een muziekband (Ledebirds of een andere) of naar Natuurpunt.

Wat doet Natuurpunt Gent? Natuurpunt Gent levert op drie terreinen een bijdrage aan het project: we faciliteren, we organiseren (mee) en we inspireren. Het eerste doen we bijvoorbeeld door te helpen zoeken naar geschikte en betaalbare overnachtingsplaatsen voor de natuurweekends. We organiseren mee door natuurgidsen voor de geplande wandelingen te leveren en door mee in te staan voor het onthaal van de groepen. Tot slot inspireren we door de kennis van onze natuurgidsen in te zetten op maat – een eerste en door de jongeren zeer gesmaakt voorbeeld was een geleide wandeling in de Bourgoyen-Ossemeersen op 20 januari (zie hiernaast).

Wordt vervolgd? Natuurpunt Gent participeert in 2020 in meer projecten rond diversiteit en verbreding. Benieuwd? In een volgende Snep! kun je lezen hoe we aan de slag gaan met natuur en gebarentaal. Meer informatie over Elftwelf vzw/ de Ledebirds: www.ledebirds.be www.facebook.com/ledebirds/ info@ledebirds.be

De halve wereld op bezoek in de Bourgoyen-Ossemeersen Op 20 januari was de halve wereld op bezoek in de Bourgoyen-Ossemeersen. Meer dan dertig jongeren kwamen op verkenning. Ze vormen een bonte, verscheiden verzameling met één gemeenschappelijk punt: allemaal zijn het ‘nieuwe Belgen’ (of hopen ze dat te worden) met een recent migratieverleden. Ze komen uit Afghanistan, Syrië, Bulgarije, de Maghreb en Afrika ten zuiden van de Sahara. Allen dragen ze een persoonlijke rugzak die voor sommigen wel erg zwaar zal zijn. Een tweede punt dat ze delen: de Nederlandse taal. Sommigen hebben die al meer dan behoorlijk onder de knie en hanteren nagenoeg foutloos en vlot een rijke woordenschat. Anderen worstelen nog wat meer met amper enkele woorden Nederlands, wat een gesprek er niet gemakkelijker op maakt. Hun bezoek aan de Bourgoyen-Ossemeersen begon met een korte inleiding over het thema water, een kernthema in het project ‘Luister naar de golven’, dat in de Bourgoyen voor de hand ligt, zeker tijdens de winterse overstroming. Daarop trokken de jongeren in drie groepen met een gids de natuur in om er hun ogen en oren de kost te geven. Ze maakten korte filmpjes en geluidsopnames waarmee ze later in het project aan de slag zullen gaan. Met wat uitleg door de gids over de natuur en vooral over de wintervogels en gewapend met verrekijker en telescoop kon iedereen kennismaken met de verscheidenheid aan eenden, ganzen en andere gevleugelden. Ik heb al meermaals kinderen en jongeren rondgeleid, en ook anderstaligen - doorgaans volwassenen die al enkele jaren Nederlandse les volgen. Maar dit was een speciale groep, al leek hij op het eerste gezicht niet zo anders dan andere groepen jongeren: tienermeisjes die hun aandacht verdeelden over enerzijds hun smartphone, giechelend en kwetterend met hun vriendin - in het Nederlands want dat is de taal die ze delen, niet hun moedertaal - en anderzijds de vogels die ze gade sloegen door de telescoop. Daar hadden ze trouwens oprecht belangstelling voor, want ze stelden veel vragen en gingen actief in op vragen die wij hen stelden. Al zag ik ook enkele jongeren die wat meer afgezonderd bleven, weinig vertelden en geen aansluiting zochten bij de anderen. De wetenschap illustreert de laatste jaren steeds weer dat de mens zich beter in zijn vel voelt door contact met de natuur. Als Natuurpunt is het dan ook een van onze taken om kwetsbare jongeren te ondersteunen in het contact met en de kennis van de natuur. Hopelijk was dit bezoek maar een eerste stap en volgen er nog andere.

31 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!


IJSVOGEL IN VINDERHOUTSE BOSSEN © DIRK HUYGHE

Verken de Groenpool

Vinderhoutse Bossen Eindelijk is het zo ver! Op zondag 26 april 2020 worden de Vinderhoutse Bossen officieel opengesteld. En iedereen is daarbij van harte welkom!

De laatste jaren heeft de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) veel wandelpaden aangekocht en ingericht in de Groenpool Vinderhoutse Bossen. De aankoop van 35 hectare bosgebied door Natuurpunt eind 2017 versnelde de mogelijkheid om verschillende wandellussen uit te bouwen die de Gentenaars vele kilometers wandelplezier zullen bieden. Met veel enthousiasme heeft Natuurpunt Gent daarna ook meegewerkt om het wandelpad in het aangekochte bos vrij te maken, zodat het beschikbaar is voor iedereen.

Wandelevent Op zondagmiddag 26 april gaan we de Vinderhoutse Bossen officieel inwandelen. Daarvoor hebben we samen met alle partners een mooi wandeltracé uitgestippeld (zie kaart). Aan verschillende stops langs de route krijgen de wandelaars die dag meer informatie van een van de partners die mee de groenpool verwezenlijken.

In een standje aan de ingang van de Langen Dam zal het beheerteam van Natuurpunt Gent dat actief is in de Vinderhoutse Bossen meer uitleg geven over de belangrijke ecologische waarde van het bos. De oudbosplanten die hier voorkomen, zoals eenbes of grote keverorchis, tonen aan dat zich hier al eeuwenlang een vochtig bos heeft ontwikkeld. De bodem in dit deel van het gebied wordt gekenmerkt door oppervlakkige moeraskalk, een unieke erfenis van kalkhoudende organismen die hier zo’n 10.000 jaar geleden leefden in ondiepe meren. In de omliggende graslandrelicten vinden we daardoor ook zeldzame paddenstoelen zoals wasplaten.

Wandelen op ieders maat Vanaf 26 april blijft het hek aan de Langen Dam voorgoed open. Het is echter niet de bedoeling dat iedereen kriskras door het oude bos gaat lopen, want daarvoor zijn de

Vereniging

32

S N E P ! 2020 NUMMER 1

natuurwaarden te kwetsbaar en te zeldzaam. De boskern wordt dus recreatief erg luw gehouden. Buiten het voor iedereen toegankelijke pad zal dit deel van het bos enkel te verkennen zijn onder begeleiding van een natuurgids van Natuurpunt Gent. Maar het is wel altijd mogelijk om via verschillende (met elkaar verbonden) wandellussen op stap te gaan in en rond de Groenpool Vinderhoutse Bossen. Doorgewinterde wandelaars kunnen tochten van ruim 15 kilometer maken, die ook aansluiten op het wandelnetwerk in de Vallei van de Oude Kale en de toegangspoort Claeys-Bouüaert van de groenpool. Natuurliefhebbers kunnen vooral hun hart ophalen op het wandelpad in en rond de oude boskern. En buurtbewoners kunnen ook kortere wandelingen maken vanuit de verschillende toegangspoorten zoals het Leeuwenhof, de Campagne en ClaeysBouüaert. Voor elk wat wils!


Ga je mee op verkenning?

Iedereen moet dicht bij huis van een stukje groen kunnen genieten

Welkom op de openstelling van de Vinderhoutse Bossen, zondagmiddag 26 april 2020, van 13.30 tot 17.00 uur. Startpunt: Portaal Leeuwenhof, Beekstraat 46, 9031 Drongen Kom liefst te voet, met de fiets of het openbaar vervoer (buslijn 9, halte Driesdreef - het startpunt ligt net over de brug, rechts). Het aantal autoparkeerplaatsen is beperkt, maar er zijn extra fietsenstallingen voorzien. Voorzie stapschoenen of laarzen, de paden zijn grotendeels onverhard. Voor mensen die moeilijker te been zijn, kinderwagens of loopfietsjes komen er later betere voorzieningen.

Stefan De Brabander, VLM

© FRANK MAES

Deze dag is een gezamenlijk initiatief van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), het Agentschap Natuur en Bos (ANB) van de Vlaamse overheid, de provincie Oost-Vlaanderen, de stad Gent, de gemeente Lievegem en Natuurpunt Gent en met medewerking van vzw Apart en vzw De Ceder.

Poe ks

De Groenpool Vinderhoutse Bossen is een van de grote groene recreatiegebieden die Gent en omgeving er de komende jaren bij krijgt. Het wordt niet alleen een park, maar ook een uitgestrekt natuur- en bosgebied. Groenpolen zijn recreatieplekken, waar we naartoe trekken om te spelen, te joggen, van de wisselende seizoenen te genieten, …

aa Speystr t

L ngen La e dam

stra

EXTRA XTRA LUS GROENE G EN VELDEN N (3km)

Bosstra t att

traa t

wbroek Schou

at

reef esd

Mo

Ga ve rg ra ch ts tra at

Vinderhoutseda d m

6

BOSKERN VINDERHOUTSE BOSSEN

7

5

Bos

t es re eb

B ekstraat Be

at stra

H

4

a

1

PORTA P OR RTTA AAL AA A ALL LLEEUWE EUWEENH ENHO OFF Noo rdg ijze lstr aa t

8

He e

stra

at

a Beek str 2

en s

e sdr

Stee

at

a kstr

STTA AR RTT & ONTHAA AL

nho we eu

f

M

ar

ia ke r

ks es te

en w eg

rs ee em all W

Bee

t a at Beekkstr

v no

ef

a

at

Be

tra at

ne Aven

r Giijzels t

PO TTA PORTA POR AAL A ALL CAMPA CAMP AGNE N

ek st ra at

3

at

Lee

r tkkoute B eekstraa

at tra es tri Ca

A nt oon NIEUWE BOS O - EEN NN NA ATTUURZ UURZONES UUR at tra ss

ui

Kr

M a p D a ta : © O p e n S tree tM a p C o n trib u to rs; C a rtog ra p h y : © R o u te Yo u

100 m

33 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!

De Vlaamse overheid wil tijdens deze regeerperiode 4.000 hectare extra bos voorzien. En tegen uiterlijk 2030 moet er zelfs 10.000 hectare bijkomend bos geplant zijn. De Vlaamse Regering zal ook investeren in extra natuur met hoge kwaliteit, overal en dicht bij iedereen. Dit betekent onder andere dat er de komende vijf jaar 20.000 bijkomende hectare natuur in effectief natuurbeheer komt/moet komen.

e gt

De komende jaren zal er nog zeer veel veranderen in de Vinderhoutse Bossen. Vanaf 2021 worden de parken ingericht als portalen met picknickplekken, speelbossen en nieuwe fiets- en wandelpaden. De kinderboerderij aan de Campagne in Drongen-Luchteren krijgt een uitbreiding en een volledige heraanleg. En tussendoor planten we nog heel wat extra bomen bij! Die bossen zullen fungeren als belangrijke leefgebieden voor allerlei planten, insecten, vogels en zoogdieren. Met hun rijke biodiversiteit houden bossen de stad en de omgeving ook voor de mens leefbaar. Ze verkoelen de stad en verbeteren de luchtkwaliteit. Nu al werken we hard aan de uitbouw van de Groenpool Vinderhoutse Bossen. Wil je weten hoeveel bos er al is en waar er nog bijkomt? Waar je zult kunnen fietsen of wandelen? Noteer dan alvast 26 april 2020 in je agenda en verken de groeiende Groenpool Vinderhoutse Bossen tijdens de grote openingswandeling!


Natuurpunt Gent als vereniging waar staan we nu? Een vereniging als Natuurpunt Gent, groeiend, bloeiend en heel erg divers, moet zichzelf van tijd tot tijd evalueren. Draait alles vlot, waar zitten er moeilijkheden, zijn er onderdelen die sputteren? Als grootste afdeling binnen Natuurpunt maken we deze oefening, en we doen het grondig.

Natuurpunt Gent telt niet alleen meer dan 8700 leden, maar staat ook voor een aantal lokale en thematische werkgroepen, honderden vrijwilligers, talrijke initiatieven, projecten en evenementen, en heeft veel natuurterreinen in eigen beheer. Met dat alles vormen we een belangrijke vereniging in Gent, Destelbergen en Sint-Martens-Latem. Meteen zijn we ook de grootste regionale en lokale Natuurpuntafdeling van Vlaanderen.

De sanseveria van het succes Met dit artikel wil ik graag wat inzicht bieden in de structurele onderbouw van het succes van Natuurpunt Gent en de uitdagingen daarbij. Hoe zit het met de organisatorische kwaliteit van onze werking? Kunnen we onze bestuurscultuur en ons personeelsbeleid beter afstemmen op de omvang van de vereniging? Op de algemene vergadering van maart 2019 beloofden we als raad van bestuur in dat verband een verbetertraject in te zetten. De uitdaging werd voorgesteld met het beeld van een pot sanseveria’s. Om te komen tot een duurzame vrijwilligerswerking, hebben we met name nood aan een democratische structuur en een gedegen aansturing, aan goede werkomstandigheden voor het personeel en een degelijk personeelsbeleid. Bovendien moeten we onze vrijwilligerswerking ondersteunen en zorgen voor verjonging bij de vrijwilligers. Tot slot is het nodig om een degelijke financiële basis te creëren en te behouden en om als regionale vereniging een meerwaarde te leveren binnen Natuurpunt als geheel. In 2019 hebben we met prioriteit gewerkt aan de bestuurlijke aspecten en aan het personeelsbeleid.

Thematische vergaderingen Het afgelopen werkjaar zijn we als bestuur gaan vergaderen rond thema’s, die we dan telkens in de diepte bespraken. Die gedachtewisseling leverde nieuwe inzichten en toekomstgerichte beslissingen op. In 2020 willen we op die manier voort werken. Op de volgende bestuursvergaderingen zullen we ons buigen over de volgende thema's: het NMC De Bourgoyen in maart, natuureducatie in april, aankopen van natuur in mei, beleidsbeïnvloeding in juni, jaarplanning 2021 in september, natuurbeheer in oktober, communicatie in november en organisatiekwaliteit in december. Op 21 juni is er ook nog onze jaarlijkse denkdag. Voor 2019 hadden we ook het voornemen om alle geïnteresseerde vrijwilligers inzicht te geven in de bestuurszaken, door verslaggeving via een nieuwsbrief. Dat hebben we nog niet systematisch gedaan, maar daar willen we in 2020 aan werken. Intussen hebben we wel een nieuwe groep bestuursvrijwilligers ingesteld, die actief betrokken zijn bij allerlei verenigingszaken. Die groep willen we in 2020 uitbreiden en kansen geven.

Personeel en vrijwilligers Op het vlak van personeelsbeleid hebben we in 2019 met succes een aantal knelpunten aangepakt. Zo hebben we de samenstelling van het professioneel secretariaat gedeeltelijk vernieuwd. We konden de aansturing verbeteren door een coördinator aan te stellen en een gedelegeerde stuurgroep op te richten. Op de werkvloer lopen de informele contacten tussen personeelsleden en vrijwilligers opnieuw vlotter en is het vertrouwen hersteld. We hebben ook al een aanzet tot

Vereniging

34

S N E P ! 2020 NUMMER 1

een duidelijk arbeidsreglement, dat we in 2020 willen afwerken. Dit jaar willen we ook de verhouding tussen werkveldverantwoordelijken en personeelsleden verduidelijken en een degelijk beleid inzake vorming en loon uitwerken. Met de voornemens voor 2020 kwamen ook enkele onderliggende uitdagingen aan het licht, waarover we dit jaar moeten nadenken en beslissingen voorbereiden. In de eerste plaats over onze financiële onderbouwing. Wat zijn onze voornaamste inkomsten- en uitgavenstromen en hoe willen we die optimaliseren? Verder moeten we ook onze verenigingsstructuur blijven bekijken. Wat is de wenselijke verhouding tussen Natuurpunt Gent als regionale vereniging en de lokale en thematische werkgroepen?

Een vruchtbare denkdag in 2020? Tijdens onze jaarlijkse denkdag willen we het hebben over Natuurpunt Gent als regionale vereniging en over het volgende meerjarenprogramma. We willen die denkdag openstellen voor geïnteresseerde vrijwilligers en hopen voldoende beslissingen te kunnen nemen om de nodige wijzigingen door te voeren aan de statuten en het huishoudelijk reglement. Voor onze leden, die vooral enthousiast zijn voor natuurbeleving en voor steun aan de natuur, zijn dit niet de meest aantrekkelijke discussies, die ook niet vanzelf in een goede sfeer verlopen of tot een goed resultaat leiden. Maar de vooruitgang die we het afgelopen anderhalf jaar hebben geboekt, laat vermoeden dat we ook deze kwesties met succes zullen oplossen. Op hoop van zegen!


Burgerbudgetproject Hutsepot

krijgt tweede kans Het is al lang geleden dat we nog eens verslag uitbrachten over het burgerbudgetproject ‘De Hutsepot, een gezellige mengelmoes van functies’, dat Natuurpunt Gent in oktober 2017 wist te behalen. Jammer genoeg is dat project nog niet echt van start kunnen gaan door problemen met de omgevingsvergunning. Gelukkig krijgt het nu een tweede kans van het stadsbestuur.

In 2015 kocht Natuurpunt, na moeizame onderhandelingen, het Hutsepotbos van het Stadsontwikkelingsbedrijf Gent. Dat bos was tien jaar voordien aangeplant door honderden actievoerders uit protest tegen een gepland wetenschapspark. Bij de aankoop werden we wel verplicht om ook de loods die op het terrein stond mee aan te kopen. Oorspronkelijk was het de bedoeling om dat gebouw af te breken en de site nadien te ontharden om er een bos aan te planten. Na de aankoop vroegen de partners in de groenpool Parkbos – de stad Gent, het Agentschap voor Natuur en Bos en de Vlaamse Landmaatschappij – of Natuurpunt Gent wou meewerken aan een visie voor het deelgebied Rijvissche. Daaruit vloeide voort dat alle partners akkoord gingen om de loods niet af te breken maar te renoveren tot een

‘onthaalsite’ voor de groenpool. De stad Gent suggereerde Natuurpunt Gent om een burgerbudgetproject in te dienen om de visie die samen met de parkbospartners was gegroeid, te realiseren. Het begin van een lang verhaal…

1.449 stemmen voor de Hutsepot Het vergde heel wat inspanningen om een burgerbudgetproject aan te vragen. Gelukkig konden we rekenen op de volle medewerking van onze projectpartners: Don Boscocollege Zwijnaarde, sociaal tewerkstellingsbedrijf De Moester, De Sociale Kruidenier (Samenlevingsopbouw), twee buurtbewoners die de percelen naast de loods gebruiken, keramiekatelier Caro-K en Natuurpunt Gent. Daarnaast kregen we ook steun vanuit de verenigingen van Zwijnaarde. Natuurpunt Gent klopte ook meteen aan bij

architectenbureau De Smet-Vermeulen, waarmee we eerder al prima hadden samengewerkt voor de bouw van ons verenigingshuis De Stek. Het bureau maakte de voorbereidende schetsen en plannen waarmee we alles beter visueel konden voorstellen. Het burgerbudgetproject voorziet een verbouwing van de loods. Een buitenmuur zal worden afgebroken en dieper naar binnen komt er een nieuwe wand. Het asbestdak moet worden vervangen door een duurzamer en goed geïsoleerd nieuw dak. We willen een permanent openbaar toegankelijke ruimte creëren met een infopunt, picknickruimte, wifi en sanitair. Achter de loods komt een wadi om het regenwater te verzamelen en een vlindertuin. De leerlingen van het Don Boscocollege bezorgden ons nog heel wat suggesties die we zeker willen meenemen. Binnen de verkleinde loods blijft de voedingsopslagplaats van de Sociale Kruidenier en zal keramiekatelier Caro-K zijn intrek nemen. Op die manier blijven de sociale cohesie en controle gewaarborgd. In oktober 2017 kregen we de melding dat ons burgerbudgetproject Hutsepot het had gehaald. Niet minder dan 1.449 Gentenaars brachten hun stem uit voor ons project. Een groot succes! Daarna konden de architecten Henk De Smet en Toon Vermeir hun werk voortzetten. De nodige omgevingsvergunningsaanvraag werd voorbereid en besproken met de stad Gent. Intussen gaf Natuurpunt de loods in erfpacht aan Natuurpunt Gent. En binnen Natuurpunt Gent werd Jean-Luc De Clercq trekker voor het burgerbudgetproject om Bart Vangansbeke wat werk uit handen te nemen.

Kink in de kabel en herkansing

© MIKE DE BRIE

35 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!

Uiteindelijk bleek de omgevingsvergunning niet zo gemakkelijk te verkrijgen. Volgens de Dienst Stedenbouw waren de functiewijzigingen die nodig waren voor het project niet legaal mogelijk in de huidige (landbouw)bestemming. Er moest dus eerst een nieuwe bestemming komen. Dat was ook zo vooraf afgesproken met de stad. In het kader van een Ruimtelijk Uitvoeringsplan (Groen RUP) zou een nieuwe bestemming worden voorzien die de functiewijziging wel mogelijk zou


maken. Maar dat Groen RUP werd steeds verder uitgesteld. Oorspronkelijk zou het eind 2018 definitief worden goedgekeurd, aan het eind van de vorige legislatuur. Maar dat lukte bijlange niet. Volgens de huidige stand van zaken zou het RUP nu ten vroegste eind 2021 worden goedgekeurd. Omdat we geen omgevingsvergunning konden krijgen, moesten we het burgerbudgetproject tot onze grote ontgoocheling (en die van onze partners) opschorten en konden we onmogelijk de voorziene einddatum (eind november 2019) halen. Binnen de stad was men zich ervan bewust dat het niet tijdig afronden van het Groen RUP een cruciale impact had op het niet halen van de einddatum. Er kwamen gesprekken met Natuurpunt Gent om een en ander weer vlot te trekken. Uiteindelijk stelde een ‘Politiek Overleg’ met de verschillende beleidspartijen voor om het burgerbudgetproject ‘on hold’ te zetten, tot na de definitieve goedkeuring van het Groen RUP. Daarna zou het project weer van start kunnen gaan. De Gentse gemeenteraad ging half december 2019 akkoord met dat voorstel en besliste om ons burgerbudgetproject dus een herkansing te geven. De 135.000 euro subsidie die we eerder hadden ontvangen, hebben we inmiddels teruggestort aan de stad. Het bedrag is mee ingeschreven in de meerjarenbegroting, die ook in december 2019 is goedgekeurd. De subsidie zal pas opnieuw worden verstrekt na een nieuwe, onderbouwde beslissing van de gemeenteraad.

Geduld Onze projectpartners hebben intussen allemaal bevestigd dat ze verder willen blijven participeren in ons project. Zowel buurtbewoners Luc Goethals en zijn echtgenote Hilde De Rijck als de Sociale Kruidenier, De Moester, atelier Caro-K van Caroline Kesteleyn en het Don Boscocollege Zwijnaarde blijven dus aan boord. De huurovereenkomst met de Sociale Kruidenier werd eind juni 2019 wel stopgezet, omdat we toen nog dachten dat de werken weldra zouden starten. De Sociale Kruidenier heeft voorlopig elders een tijdelijke stockeerplaats gevonden, maar wil na de afwerking van het project graag terugkeren.

Rijvissche

meer dan In het deelgebied Rijvissche van de groenpool Parkbos moet er naast het burgerbudgetproject nog heel wat gebeuren en heeft Natuurpunt Gent intussen al heel wat eigendom verworven en ander werk verzet.

De voorbije vier jaar hebben we met Natuurpunt Gent forse inspanningen geleverd om gronden aan te kopen in Rijvissche. Dat bleef niet zonder succes, want intussen konden we al ruim 18,8 hectare verwerven. Voor 3,9 hectare daarvan is Natuurpunt maar voor de helft eigenaar, wegens onverdeeldheid in de verkopende familie. We zijn intussen ook nog volop aan het onderhandelen om nog meer percelen aan te kopen.

Natuurbeheer opgestart Natuurpunt werkt aan de opmaak van een beheerplan voor Rijvissche, waarmee we dan ook een aanvraag voor erkenning als natuurreservaat kunnen indienen bij de Vlaamse overheid. Intussen zijn we al begonnen met het praktisch natuurbeheer op de aangekochte percelen en hebben we al verschillende beheeractiviteiten georganiseerd. Dat vergt allemaal veel werk en daarom zijn drie conservators aangesteld voor het gebied: Bart Vangansbeke sinds eind 2015, Jannes Motmans sinds midden 2019 en Mike Debrie sinds begin 2020. Sinds onze eerste aankoop in 2015 waren er ook al drie bosaanplantacties. In het najaar 2017 was er een boomplantdag en werd ook zwerfvuil opgeruimd met ruim dertig deelne-

mers, vooral buurtbewoners en vrijwilligers van Natuurpunt Gent. Ook toenmalig gouverneur Jan Briers was aanwezig. Veel van de nieuw aangeplante bomen en struiken haalden het echter niet door de extreme droogte in de zomer van 2018. Daarom organiseerden we najaar 2018 een tweede aanplantactie, deze keer met de Rotaryclub en een honderdtal aanwezigen. We mochten die dag gratis de parking van Don Boscocollege gebruiken. De bomen en struiken hadden het opnieuw zwaar te verduren tijdens de erg droge zomer van 2019. De droogte laat trouwens in heel het deelgebied Rijvissche veel sporen na. De voorbije zomer en najaar kwamen zelfs de meest natte percelen droog te staan. Dat was nooit eerder voorgevallen. Op de Dag van de Natuur in november 2019

Kort overzicht van de aankopen. De nummers verwijzen naar de nummers op de kaart. 1 18/06/15: 7 ha 60a 82ca 2 22/03/17: 1ha 02a 50ca 3 09/11/17: 25a 17ca 4 05/02/18: 3ha 90a 60ca 5 03/01/19: 6ha 07a 43ca Totaal: 18ha 86a 52ca

1b 5

Intussen heeft Natuurpunt Gent ook al bijna 25.000 euro kosten gemaakt voor het burgerbudgetproject. Dat bedrag zullen we later kunnen recupereren uit de subsidie wanneer het project wordt heropgestart. Eigenlijk is er al heel veel voorbereidend werk geleverd voor het burgerbudgetproject, zodat alles klaar staat om te starten. Maar voorlopig is het dus wachten op de goedkeuring van de omgevingsvergunning.

2 4

1a 3

Vereniging

36

S N E P ! 2020 NUMMER 1


het burgerbudgetproject was er opnieuw een bosaanplantactie, deze keer gesponsord door optiek Mathijs en communicatiebureau ‘Toech’, met een dertigtal aanwezigen. De komende jaren voorzien we nog verschillende aanplantacties. Maar die zijn afhankelijk van onze verdere aankopen in het gebied. Daarnaast voerden we in Rijvissche ook al heel wat andere beheeractiviteiten uit. In het najaar van 2019 maaiden we een deel van de grotezeggenvegetatie. Nadien haalden we met een tiental vrijwilligers het maaisel weg. In de zomer van 2019 werd in die vegetatie ook onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van kortschildkevers, waarbij heel zeldzame soorten werden gevonden. Conform het ontwerp-beheerplan werd ook wat opslag van jonge bomen en struiken verwijderd. Het is de bedoeling om deze open vegetatie te behouden en niet verder te laten verbossen. In december 2019 volgden nog een drietal beheeractiviteiten om exoten (voornamelijk Amerikaanse vogelkers) te kappen in het Hutsepotbos.

CONSERVATORS MIKE, JANNES EN BART

Sluikstorten en sluipverkeer Regelmatig zijn ook opruimacties van soms heel grote sluikstorten nodig. Bij twee van die opruimacties kregen we ondersteuning van de plaatselijke politie, nadat we illegale bewoning hadden vastgesteld in de stallen op onze terreinen en in het bos. Daarbij vonden we ook soms sporen van druggebruik door de tijdelijke bewoners. Alles werd intussen zorgvuldig opgeruimd. Daarna lieten we een van de stallen afbreken en helemaal opruimen door een loonwerker, Matthias Verhoeven. De andere stal hebben we nadien zelf leeggemaakt. Door de vele steeds terugkerende sluikstorten en illegale bewoning stelden we beëdigd wachter Luc Van de Keere ook aan voor dit gebied. Op die manier is er meer toezicht en kan er indien nodig proces-verbaal worden opgemaakt. Wachter Luc is te bereiken op het adres luc_vdk@telenet.be. We hebben de drie toegangen van het Hutsepotbos afgesloten voor autoverkeer omdat we vaststelden dat er frequent auto’s dwars door het gebied reden, wat ongetwijfeld ook het sluikstorten bevorderde. Eerst werd de middelste toegang afgesloten met betonnen palen en een ketting, gesponsord door Pablo Janssen. Maar die zware palen en ketting werden een tijdje nadien gestolen. Ongelooflijk maar waar. Dit kan alleen gebeurd zijn met materiaal als een kraan en/of tractor. We hebben de diefstal meteen aangegeven bij de politie. Eind 2019 plaatste de terreinploeg van Natuurpunt Beheer een hek aan de zuidelijke toegang. Intussen legden we een boomstam voor de noordelijke toegang en

begin 2020 plaatsten de drie conservators ook een afsluiting voor de noordelijke en middelste toegang. We willen ook nog een gracht graven om de middelste toegang structureel autovrij te maken.

Nieuw fietspad Naast de loods komt een nieuw fietspad, dat de verbinding zal maken tussen de Grote Steenweg Noord (en het Technologiepark Zwijnaarde) en de inmiddels al gerealiseerde fietssnelweg op de oude spoorwegberm. Een kleine aftakking van dat nieuwe fietspad ter hoogte van de loods zou er bovendien voor zorgen dat ook het Don Boscocollege vlot bereikbaar zal zijn voor fietsers. Naast die aftakking zal een speelbos worden aangelegd tussen de loods en het Don Boscocollege. De Vlaamse Landmaatschappij treft momenteel voorbereidingen voor de aanleg van het fietspad. Door onze recente aankopen zal zij het tracé sneller kunnen realiseren, omdat een nodige grondruil nu mogelijk is. Er stelt zich wel een moeilijkheid aan de ovonde van Grote Steenweg Noord, waar een brug of tunnel moet komen om de fietsers veilig naar het technologiepark te leiden. Jammer genoeg is dat geen prioriteit voor het bevoegde Agentschap Wegen en Verkeer, zodat dit nogal lang zou kunnen aanslepen. Een eigendomsproblematiek maakt de aansluiting daar ook moeilijker. Door die eigendomskwestie is ook de gezamenlijke aanplant en inrichting van het speelbos door de stad Gent, de school en Natuurpunt Gent, in de koelkast gezet.

HELPENDE HANDEN WELKOM

CENTEN NODIG

Bij het vele beheerwerk kunnen we alle hulp gebruiken. Wie graag af en toe eens een handje wil toesteken in Rijvissche, is van harte welkom. We kunnen intussen al rekenen op een tiental vaste vrijwilligers. Maar hoe meer handen, hoe meer vreugde en resultaat. Neem contact op met een van onze conservators Jannes, Mike en Bart. mike.de.brie@telenet.be, jannes.motmans@gmail.com en bartvangansbeke@telenet.be (0477/60.48.44)

De voorbije jaren konden we voor onze projecten in Rijvissche rekenen op heel veel steun van onze donateurs. In 2018 sponsorde een team van Expeditie Natuurpunt onze aankopen voor Hutsepot en ook de opbrengst van de Natuurpuntfuif 2019 ging naar de aankopen in Rijvissche. De Gentse Rotaryclubs sponsorden in 2018 onze boomplantactie en kwamen zelf mee bomen planten. En onder het motto Biotech for Nature loopt een heel leuke samenwerking met enkele medewerkers van het Technologiepark Zwijnaarde. Ruben Van Holme en zijn collega’s hebben zelfs een eigen website opgesteld met info en vraag tot steun. De komende jaren willen we graag nog meer percelen aankopen in Rijvissche. Help ons dus alsjeblieft met een gift. Dat kan op het rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer met vermelding van ‘Project 6689 Hutsepot’. Bedankt!

37 Vereniging

2020 NUMMER 1

SNEP!


WINNENDE FOTO VAN VORIG JAAR © LUC SOBRY

Fotowedstrijd Levende Leiedag Schatten aan de Leie Na het succes van vorig jaar organiseren we opnieuw een fotowedstrijd in aanloop naar de Levende Leiedag op 14 juni 2020. Het thema voor dit jaar draagt formeel de naam: ‘Schatten aan de Leie met focus op de waardevolle natuurlandschappen, architectuur en varend materieel, waarbij de Leie tussen Deinze en Gent figureert’. Fototentoonstelling en fotoveiling

Reglement

Deelnemen is eenvoudig en gratis! Tussen 15 maart en 15 mei stuur je maximum drie foto’s in. Uit de inzendingen worden vijftien foto’s geselecteerd, die tijdens de Levende Leiedag deel zullen uitmaken van een fototentoonstelling in de crypte van de Oude Abdij in Drongen. Daaruit kiest de jury een winnaar in de jeugdcategorie (-18 jaar) en een winnaar bij de volwassenen. De winnaar van de publieksprijs zal worden gekozen door het aanwezige publiek. Aan het einde van de Levende Leiedag worden alle vijftien foto’s geveild. De opbrengst wordt gedeeld tussen de fotograaf en het Natuurpark Levende Leie.

Het wedstrijdreglement kun je vinden op de website van Natuurpark Levende Leie (levendeleie.be). Houd zeker ook onze nieuwsberichten op de Facebook-pagina in de gaten. En nu snel op stap om het mooiste kiekje te nemen! Verlies daarbij het bovenvermelde thema niet uit het oog. Veel succes!

Project

Organisatie: Natuurpunt Gent, kern Deurle-Latem en Natuurpunt Tussen Leie en Schelde in samenwerking met Luc Van Brussel, natuurfotograaf (www.lvbfoto.be)

38

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Erfgoedproject Cultuurhistorisch ‘Lang Leve de Leie’ rivierlandschap tussen Deinze en Gent in ere hersteld

Vrijwilligers van het Natuurpark Levende Leie stelden in de herfst van 2019 een erfgoedproject voor dat ze Lang Leve de Leie doopten (LLL - alweer een ellen-lange naam). Het was de start van een hele reeks acties en activiteiten.

Het project Lang Leve de Leie wil de erfgoedwaarden in het visiegebied van het Natuurpark Levende Leie en hun wisselwerking met de natuur en het landschap beter bekend maken bij het brede publiek. Het betreft het Leielandschap zelf, zijn geschiedenis en markante aanwezige erfgoedwaarden.

De erfgoedwaarden van de Leievallei Erfgoed is veel meer dan oude gebouwen, vergeten ambachten en artisanale werktuigen. Ook landschappen en natuurgebieden behoren tot ons culturele erfgoed – levend erfgoed, nog wel. In onze streken evolueren natuurgebieden door interactie met de mens: landbouw, veeteelt, bewoning, industrie, kunst, toerisme en andere culturele bedrijvigheid. Niet toevallig reflecteert de naam ‘Levende Leie’ die dynamiek, met name hoe bewoners en bezoekers de Leiestreek beleven. Het erfgoedproject Lang Leve de Leie wil dat culturele aspect actief onder de aandacht brengen en het in de ambities van het Natuurpark integreren. Het team is trots dat het project door de Stichting Monumentenstrijd vzw is geselecteerd als een van de acht projecten die op subsidiëring kunnen rekenen. Het opzet van de Stichting is beschermd onroerend en varend erfgoed een financieel duwtje in de rug geven en het belang van vrijwilligerswerk in de erfgoedsector onderstrepen en stimuleren.

JOSEPH PAUWELS: OVERTOCHT VAN EEN BEGRAFENISSTOET OP DE LEIE IN AFSNEE (MSK GENT) 1875 © CC-BY-NC-ND

Een drukke agenda in 2020 Het project Lang Leve de Leie heeft intussen een vliegende start genomen. Nog in de loop van 2020 zullen we samen met verschillende lokale erfgoedverenigingen lezingen en publieksactiviteiten organiseren, een erfgoedroute uitstippelen in vijf etappes en erfgoedwaarden en het cultuurhistorische aspect van de landschappen opnemen in de beschrijving van de natuurwandelingen. Bovendien zullen we promotiemateriaal uitwerken en wandelpaden beter inrichten en bewegwijzeren. Ook de Open Monumentendag van zondag 13 september 2020 staat op de agenda.

Verschillende erfgoedverenigingen uit Deinze, Gent en Sint-Martens-Latem nemen enthousiast deel: Dunsa, Heemkundige kring Het Land van Nevele, Erfgoed Deurle, Heemkring Scheldeveld en Heemkundige en Historische Kring Gent. Op de eerste bijeenkomst bleek meteen dat er geen gebrek zal zijn aan interessante onderwerpen. Als leidraad nemen we natuurlijk de Leie, de ader van de streek, maar occasioneel kunnen de verhalen breder meanderen. Dit erfgoedproject belooft een blijvertje te worden.

LEZING OVER DE GESCHIEDENIS VAN DE LEIE

DERDE LEVENDE LEIEDAG

Op woensdag 29 april 2020 om 20.00 uur ben je welkom in Centrum De Vierschaar in Deurle voor de eerste publieke activiteit. Onder de titel ‘Levende Leie, van wilde tot kronkelende rivier. Een lange landschapsgeschiedenis’ legt Morgan De Dapper de natuurlijke ontwikkeling van de Leie bloot. Gratis voor Natuurpuntleden, interessant voor iedere wakkere streekgenoot.

Noteer je meteen ook de Levende Leiedag in je agenda? Op 14 juni 2020 vindt de derde editie plaats, dit jaar in het prachtige domein van de Oude Abdij van Drongen. Aan de Leieoever, wat dacht je! Je kunt er de Leie beleven met kajaktochten, wandelingen, livemuziek, een foto-expo, lezingen, kinderactiviteiten, noem maar op. Zoals vorige jaren dus, maar weer meer en weer anders. Op onze website levendeleie.be vind je het uitgebreide programma.

PS: Ben je geboeid door het thema? Beschik je over informatie? Wil je helpen? Aarzel niet en laat het ons weten via project@levendeleie.be.

39 Project

2020 NUMMER 1

SNEP!


Haast nergens in Europa bedekken beton en steen zo’n groot deel van de bodem als in Vlaanderen. In Gent is zelfs meer dan een derde van het oppervlak verhard. Dat maakt ons zeer kwetsbaar voor overstromingen en waterschaarste. Hoog tijd om werk te maken van de betonstop.

Hoe we de broodnodige

ontharding vaart kunnen geven

Vlaanderen is, op een paar stadstaten zoals Monaco na, de meest verharde regio van Europa. Die ‘verharding’ moet je letterlijk nemen: veertien procent van onze bodem is gebetonneerd en dicht gemaakt. Om de bewustwording hierrond te vergroten, stelde Natuurpunt een Betonrapport op over de verharding van alle Vlaamse gemeenten. En wat blijkt? In stedelijke regio’s zoals Gent ligt de verhardingsgraad nog een stuk hoger dan gemiddeld: binnen de gemeentegrenzen van Gent is maar liefst 35 procent van de oppervlakte verhard. Dat brengt ernstige gevaren met zich mee: hoe minder water in de bodem kan infiltreren, hoe groter de kans op overstromingen bij extreme buien. Hoe minder water de bodem kan opnemen, hoe kwetsbaarder onze regio ook is voor extreme droogte en hitte. Het is een zwaar onderschat probleem, maar het risico op waterschaarste in België (en zeker Vlaanderen) is vergelijkbaar met het risico in pakweg Griekenland of Tunesië (zie kaart). Extreme weersomstandigheden zullen door de klimaatopwarming meer en meer voorkomen. De extreem droge en hete zomers van 2018 en 2019 gaven ons al een onrustwekkend voorproefje van wat op ons afkomt.

Oprukkend beton Het begint zowel burgers als (sommige) beleidsmakers te dagen dat actie nodig is. We moeten niet alleen de klimaatopwarming zoveel mogelijk afremmen, maar ons ook wapenen tegen de gevolgen van extreem weer. De remedie hiervoor is bekend: een gezonde bodem met veel ruimte voor natuur. Door beton, asfalt en stenen te vervangen door groen en ruimte voor beken en rivieren, zorgen we ervoor dat de bodem een natuurlijke spons wordt. Een bodem, en zeker een bodem met veel planten (en dus organisch materiaal), heeft namelijk net dezelfde eigenschap als een spons: in periodes met veel neerslag (zoals afgelopen winter) vult de bodem zich. Die geeft het opgeslagen water daarna slechts beetje bij beetje opnieuw af. Hoe meer onverharde natuurlijke bodem, hoe groter dus de buffer tegen extreem weer. Dat brengt ons terug bij de noodzaak om drastisch anders na te denken over het beton dat nog altijd overal in Vlaanderen oprukt. Nagenoeg alle Vlaamse gemeenten zijn hun bodem verder aan het verharden. De vorige Vlaamse Regering heeft veel gezegd over een betonstop, maar niets beslist. De aankondigingspolitiek heeft er enkel voor gezorgd dat

Ontharding in de praktijk Natuurpunt Gent ruimde de afgelopen maanden een aantal natuurgebieden op(en). Oude stallen werden afgebroken. Het beheerteam van Natuurpunt Gent bereidde de drie 'onthardingsacties' goed voor. De werken zijn professioneel uitgevoerd door lokale landbouwers/loonwerkers met wie Natuurpunt Gent al jaren samenwerkt. Waarvoor dank! Het zijn kleinere vormen van ontharding, maar vele kleintjes maken één grote.

ASSELSSTRAAT VOOR ...

... EN NA © AN FIERS

In de Assels werd langs de Asselsstraat een grote stal met veel beton (zowel wanden als vloeren) en een groot asbestdak afgebroken. Al het afval werd keurig gesorteerd en weggevoerd. In Rijvissche is een vervallen stal gesloopt die al gedeeltelijk was ingestort. Het asbestdak en de beton- en houtconstructie zijn afgebroken, gesorteerd en afgevoerd. Ook in de Assels, langs de Asfilstraat, is een oude stal met asbestdak verwijderd, de betonvloer uitgebroken en alles gesorteerd en afgevoerd. De stal was al jaren niet meer in gebruik.

Beheer

40

S N E P ! 2020 NUMMER 1


er de afgelopen twee jaar in Vlaanderen nog meer open ruimte is ingenomen (zeven voetbalvelden per dag in 2018). Er werd dus nog meer beton gegoten dan voordien. Er lijken alleen maar meer en grotere wegen en gebouwen bij te komen. Wil een betonstop dan zeggen dat we niet meer mogen bouwen? Uiteraard niet. De betonstop betekent dat er netto geen verharding bij komt. Wanneer er bijvoorbeeld op een goed gelegen locatie, zoals een verkaveling dicht bij een station, meer woningen bijkomen (ook in de hoogte), moet er elders verharding verdwijnen. Die ontharding zorgt dan voor extra parken, extra landbouwgebied en extra natuur. Ze zorgt ervoor dat we ons versnipperde platteland beetje bij beetje opruimen en dat we beter voorbereid zijn op extreem weer.

Winst op vele vlakken Vandaag zetten we in Vlaanderen de eerste voorzichtige stappen in het afbreken van wat ooit gebouwd is. Dat is niet altijd vanzelfsprekend, want velen associëren slopen of afbreken nog altijd met achteruitgang. Natuurpunt wil alleszins mee bewijzen dat die gedachte niet klopt. We geven daarbij zelf het goede voorbeeld (zie kader). Meer natuur voor iedereen is niet alleen een noodzaak in het kader van de klimaatadaptatie, maar biedt onze samenleving ook winst op heel veel vlakken: gezondheid, rust, biodiversiteit, enzovoort. Denk bijvoorbeeld aan het Vlaamse wegennet. Dat is het meest fijnmazige van heel West-Europa. In Vlaanderen ligt 4,8 km weg per km2, in vergelijking met 2,7 km per km2 in Nederland. Ook bos- en landbouwwegen

zijn, in tegenstelling tot onze buurlanden, bijna allemaal verhard. Dat is veel meer weg dan we nodig hebben en gemeenten hebben het geld niet om al die wegen te onderhouden. Als we anders naar die wegen gaan kijken en ze gewoon herinrichten, kunnen we ze gebruiken als fietssnelwegen, in plaats van daarvoor nieuw asfalt te leggen. Of we maken van de overtollige wegen trage bos-, natuur- of landbouwwegjes en vermijden sluipverkeer, zwerfafval en dieren onder de wielen. Zo levert een besparing voor de gemeente ook nog collectieve meerwaarde op. Ook gebouwen die niet langer een functie hebben in de open ruimte, kunnen verdwijnen. De Nederlanders maken daar geen punt van: leegstaande boerderijen of verkrotte panden breken ze voortvarend af, uit schrik voor onkuise en ongewenste activiteiten. Bij ons komen diezelfde ‘zonevreemde’ activiteiten voor, maar is er geen sloopbeleid. Dat er in Vlaanderen amper een rem staat op nieuwe functies en herontwikkeling van leegstaande gebouwen op het platteland (bouwbedrijven, opslagplaatsen, alleenstaande villa’s), zorgt ervoor dat de vastgoedwaarde van die gebouwen heel hoog is geworden. Dat maakt een sloopbeleid onbetaalbaar. En daarmee zijn we bij de grootste drempel voor ontharding gekomen: het kost te veel en er is geen geld voor. Het is de taak van de Vlaamse Regering om paal en perk te stellen aan zonevreemde functies. En aan de stad Gent om op korte termijn een netto verhardingsstop in te voeren, met structurele financieringsmechanismen. De stad toont sterke ambities op het vlak van klimaatadaptatie. Hoog tijd dat ze de daad bij het woord voegt.

ASFILSTRAAT VOOR ...

... EN NA © AN FIERS

41 Beheer

2020 NUMMER 1

SNEP!


NATU T URDAKEN PRAIRIEDAKEN SEDUMDAKEN GROENGEVELS

Canopy BVB BA Dendermon ndsesteenweg 40 B-9000 Gen nt

+32 (0)9 247 48 49 info@canopy-greenroofs.be e www.canopy-greenroofs.be

OPENINGSUREN maandag, dinsdag, woensdag & vrijdag 08:30 — 12:30 13:30 — 18:00

Tintelijn gaat een stapje verder. Je vindt onze winkel in de Adolf Baeyensstraat 216, 9040 Gent. We hebben er een pak meer plaats om je te inspireren met onze ecologische verven. Kom zeker eens langs!

zaterdag 09:00 — 12:30 13:30 — 17:00 zondag & donderdag gesloten

www.tintelijn.com

42

S N E P ! 2020 NUMMER 1


© MARTIN WINNOCK

Gooiboeren in de graslanden van de Bourgoyen

ECHTE KOEKOEKSBLOEM

Grote ratelaar, dotterbloem en echte koekoeksbloem zijn bijzondere plantensoorten die bloeien in de vochtige graslanden van de Bourgoyen-Ossemeersen. Die graslanden ontstonden lang geleden door kleinschalige landbouw, waarbij boeren de perceeltjes maaiden om het hooi te gebruiken als veevoer. Om ze in stand te houden, is er ook vandaag nog beheer nodig. Op de percelen van Natuurpunt rond de spoorwegberm gebeurt dit beheer door een enthousiaste groep vrijwilligers: de Gooiboeren.

Een zevental jonge Natuurpunters die in de buurt van het gebied wonen, vormen het organiserend comité van de Gooiboeren. Met het beheerplan in de hand bekijken we samen wat er moet gebeuren om de graslanden in topvorm te houden.

Werkverdeling Zowel de terreinploegen van Natuurpunt en Natuurpunt Gent, een lokale landbouwer als het zeisteam nemen een belangrijk deel van het geplande beheer voor hun rekening. De werken die machinaal moeilijk haalbaar zijn,

zoals zwerfvuil verzamelen, sloten ruimen en hooi afvoeren op de meest kwetsbare stukjes, pakken we aan met de Gooiboeren. Iedereen die zin heeft om de handen uit de mouwen te steken, is welkom om bij te dragen aan het beheer van ons favoriete natuurgebied! Het voorbije jaar organiseerden we met de Gooiboeren opnieuw een viertal beheeractiviteiten waarop meestal een tien- tot twintigtal enthousiaste vrijwilligers van de partij waren. Met vereende krachten haalden we in 2019 zo’n twintig vuilniszakken zwerfvuil uit de graslanden. We maaiden een nieuwe zone op

de spoorwegberm volledig kort en knotten de wilgen rond een aantal percelen. In een ontspannen sfeer strijden we traditioneel ook altijd voor onze wisselbeker riekwerpen. Het resultaat van ons werk mag echt gezien worden: de graslanden lagen er op het einde van het jaar heel goed beheerd bij en we weten uit ervaring dat dit het jaar nadien resulteert in een extra uitbundige bloemenpracht. Wij kijken er dus, samen met de insecten, naar uit om in de lente te genieten van onze percelen!

In 2020 werken we nog in de Bourgoyen-Ossemeersen op zondag 28 juni, zaterdag 3 oktober en zondag 22 november. Voor meer info of om eens mee te helpen kun je ons altijd contacteren op gooiboeren@gmail.com.

43 Beheer

2020 NUMMER 1

SNEP!


Windmolens welkom

in Gent

Om de klimaatverandering tegen te gaan, moet België tegen 2030 zijn CO2-uitstoot met 35% terugdringen. Tegen 2050 moet onze energievoorziening bijna helemaal duurzaam zijn. Natuurpunt Gent vindt dat de groene energievoorziening een stevige impuls moet krijgen. Zo zijn we met de cvba ‘Energie voor meer Natuur’ en samen met Energent al jaren actief op het vlak van zonneenergie. Maar daarnaast is ook groene stroom uit andere bronnen nodig. Windenergie biedt daartoe in Vlaanderen de meeste kansen.

© ROSSANA BUGINI

Het grootste deel van de Vlaamse groene stroom komt uit biomassa en biogas. Maar dat aandeel kan niet blijven groeien, omdat het aanbod aan biomassa beperkt is en veel biomassa van buitenlandse oorsprong erg omstreden is – denk maar aan palmolie, waarvoor enorme oppervlakten tropisch regenwoud voor de bijl gaan. Zonne-energie kent een gestage groei, maar we kunnen moeilijk van een grote doorbraak spreken. En in ons vlakke Vlaanderen is er niet zoveel potentieel voor energie uit waterkracht. Dat betekent dat windenergie zowel in absolute als in relatieve cijfers aan belang moet winnen.

Vlaanderen behoren tot de windrijkste zones van het Vlaams Gewest. Bovendien zijn industriegebieden als het Gentse havengebied bij uitstek geschikt om windturbines te plaatsen. In de haven liggen er nog heel wat meer geschikte gebieden. Daarnaast zijn ook de zones langs de grote Gentse invalswegen goede mogelijke locaties. Wij zien hiervoor mogelijkheden langs de cluster Industrieweg Wondelgem, de cluster Infrastructurenbundel E40/E17, het eilandje in Zwijnaarde en de cluster Industriepark R4 Oostakker.

Clustering en planning

Naast de ruimtelijke aspecten spelen nog tal van andere criteria een rol bij de inplanting en werking van grootschalige windturbines, zoals de negatieve effecten op hoogspanningsleidingen, de gevolgen voor vogels die het slachtoffer worden van de wieken van de windmolens en het effect op vleermuizen. Achter de toppen van snel draaiende turbinewieken, die snelheden tot 200 km/uur halen, kan de omgevingsluchtdruk met vijf tot tien procent terugvallen. Vleermuizen die zich in die zone bevinden, krijgen een zogenaamd ‘barotrauma’, waarbij weefsel beschadigd wordt doordat de lucht in de longen zich snel verspreidt als gevolg van een plotselinge drukverlaging. Vleermuizen vliegen zich niet te pletter tegen windmolens, maar worden als het ware platgedrukt door de onderdruk die ontstaat in de nabijheid van de turbine.

Overige afwegingen Natuurpunt Gent is in elk geval voorstander van meer windmolens, maar wil dat die op weloverwogen wijze worden ingeplant. In de eerste plaats spelen ruimtelijke afwegingen. Zo wordt de plaatsing van windturbines best goed gepland en geclusterd. Clustering betekent dat de windmolens gegroepeerd worden ingeplant en zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande infrastructuur. We vinden het dus geen goed idee om de open ruimte verder te laten aantasten. Een goed voorbeeld is het beleid dat de stad Gent voert in de haven. Daar staan intussen al heel wat turbines aan het Kluizendok, het Rodenhuizedok, aan Volvo Trucks en langs de Industrieweg in Wondelgem. Dat Gent een belangrijke inplantingsplaats is voor windmolens, hoeft niet te verwonderen. West-Vlaanderen en het noorden van Oost-

Beleid

44

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Stand van zaken In 2019 zijn er in Vlaanderen 25 nieuwe windmolens op land bijgekomen. Dat is veel minder dan de 35 nieuwe windmolens in 2018 en de 80 in 2017. Momenteel tellen we in Vlaanderen 550 windmolens op land. Die hebben samen een vermogen van 1300 megawatt. Dat is ongeveer evenveel als één grote kerncentrale. Als we de Vlaamse klimaatdoelstellingen willen halen, moet er tegen 2030 nog eens ruim 1300 megawatt aan windmolens bijkomen. Dat is haalbaar door bijvoorbeeld meer windmolens in de havens te bouwen. Het energiebedrijf Engie kondigde vorig najaar aan dat het elf nieuwe windturbines zal plaatsen in de haven van Zeebrugge. De vergunningen daarvoor zijn al verstrekt. Opvallend is dat een nieuwe windturbine drie keer meer energie oplevert dan een oude.

Protest tegen vergunningen remt de groei Het gebeurt vaak dat buurtbewoners protest aantekenen tegen de inplanting van een nieuwe windmolen, waardoor bedrijven jarenlang moeten wachten op een vergunning. De bewoners vrezen geluidsoverlast, horizonvervuiling en waardeverlies van hun woning. Natuurpunt Gent benadrukt dat het voorstander is van windmolens op land, maar alleen als er met buurtbewoners wordt overlegd en als er technologie wordt gebruikt die vogels en vleermuizen beschermt. We stellen vast dat het onderzoek naar de impact van nieuwe windmolens vaak niet zorgvuldig genoeg gebeurt en dat er ook te weinig voorafgaand overleg is met de buurtbewoners. We raden bouwers van windmolens ook aan om omwonenden te laten delen in de winst, zodat het draagvlak groter wordt. De weerstand tegen projecten is vaak kleiner als de bevolking de kans krijgt om niet alleen de lasten, maar ook de lusten te dragen. Dat kan door de inwoners rechtstreeks te laten participeren in de projecten. Dat gebeurt bijvoorbeeld in Eeklo, waar in 2019 zes nieuwe turbines in gebruik werden genomen en er nog acht gepland of in aanbouw zijn. Daarmee zal het totale aantal windmolens in Eeklo binnenkort op 22 komen – een opvallend groot aantal in vergelijking met veel andere Vlaamse steden en gemeenten. Maar zelfs als particulieren participeren in windmolenprojecten, blijft er soms nog een probleem. Bij protest tegen de bouw van windmolens sleept de procedure vaak drie tot vijf jaar aan. Volgens de Raad voor Vergunningsbetwistingen bedraagt de gemiddelde doorlooptijd tegenwoordig anderhalf jaar. Maar de gemiddelde wachttijd loopt wel op tot twee jaar als het project in afwachting van de uitspraak wordt geschorst. In Vlaanderen zetten de aanslepende beroepsprocedures tegen vergunningen voor nieuwe windmolens een rem op de groei. Ook Vlaams minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) roept windmolenbouwers op om zo veel mogelijk met buurtbewoners te overleggen, maar kiest resoluut voor groei. “In de loop van 2020 gaan we het Windplan 2025 opstellen. We zetten in op meer windmolens, die bijvoorbeeld langs water- en autosnelwegen kunnen komen. Maar we mikken ook op de vervanging van oude turbines, omdat nieuwe modellen veel meer productie opleveren.”

Besluit Natuurpunt Gent is in principe voorstander van hernieuwbare energie, met windmolens als een heel belangrijke pijler. Wanneer er natuurschade dreigt, proberen we die mee te vermijden. Dat doen we in eerste instantie door in gesprek te gaan met de projectontwikkelaars, want belangrijke vermijdbare natuurschade is zeker niet te aanvaarden. Als daar geen beterschap kan bekomen worden, dienen we eventueel een bezwaar in. Bij onze afweging houden we vooral rekening met twee aandachtspunten: vogels en vleermuizen. Voor vogels vragen we daarvoor advies aan de vogelwerkgroep Gent+ en voor vleermuizen vertrouwen we op de expertise van de Oost-Vlaamse vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt.

Nota van Natuurpunt over windturbines Eind 2019 besprak de Raad van Bestuur van Natuurpunt een nota die de lokale afdelingen en professionele medewerkers een overzicht biedt van de mogelijke stappen bij de ontwikkeling van windturbines in en nabij de door hen beheerde gebieden. Dat stappenplan is bedoeld als leidraad en is gemaakt op basis van eerdere ervaringen en afspraken inzake windenergie. Bij nieuwe beslissingen van de Vlaamse Regering over hernieuwbare energie, bijvoorbeeld over de bestemmingsneutraliteit, zal Natuurpunt zijn beleidslijn updaten en bespreken. We geven hier enkele belangrijke aandachtspunten uit de nota weer.

Standpunt en aanpak van Natuurpunt Natuurpunt erkent ten volle dat de uitbouw van hernieuwbare energie cruciaal is om de opwarming van de aarde en de negatieve effecten hiervan op onze natuurgebieden en soorten tegen te gaan. Een dringende inhaalbeweging is nodig. > Bij de uitrol van hernieuwbare energieprojecten moet de natuurwetgeving gerespecteerd worden. > Het is belangrijk dat de windproducenten gebruik maken van een participatieve aanpak waarbij belanghebbenden en omwonenden op een correct manier betrokken worden. Dit kan zich bv. uiten in winstdeelname. > Natuurpunt blijft pleiten voor een snelle uitrol van een ‘Vlaams Windplan’. Die ruimtelijke planning moet gebeuren op regionaal niveau, in overleg met alle betrokkenen en over verschillende gemeentegrenzen heen. De overheid moet dus zelf werk maken van een plan dat aangeeft waar best wel en waar best geen windturbines komen. Pas dan is het aan de windproducenten. Leefbaarheid, landschap en natuur moeten daarbij afgewogen worden. > Lokale en regionale Natuurpuntafdelingen worden gestimuleerd om zelf een windplan op te stellen. > Natuurpunt laat de beoordeling van afzonderlijke lokale projecten in de eerste plaats over aan de betrokken afdelingen. Het secretariaat biedt daarbij inhoudelijke steun en juridisch-technisch advies en zorgt zo nodig voor een afstemming van de standpunten uit deze nota.

Windturbines en natuur: waar wel en waar niet? Voor de inplanting van windturbines in en nabij natuur geldt de volgende prioritering: > Geen windturbines op gronden met de bestemming natuurreservaat. > Geen windturbines in groene bestemmingen (natuur- of bosgebied), tenzij een planmatige aanpak vooraf leidt tot een herbestemming (bv. omwille van geringe potentie voor de realisatie van de natuurdoelen). > Geen windturbines in erkende natuurreservaten, tenzij compatibel (niet interfererend) met de natuurdoelen. > Geen windturbines nabij erkende natuurreservaten indien negatief effect op de natuurdoelen van het reservaat.

Tot slot De algemene beleidslijn van Natuurpunt is dat het inspannen van procedures een last resort is, een laatste toevlucht. Die lijn geldt voor alle geledingen van de vereniging. Dat is een bewuste keuze, in het bijzonder voor windturbines, omdat Natuurpunt geenszins de bedoeling heeft om de ontwikkeling van groene energie te hypothekeren.

45 Beleid

2020 NUMMER 1

SNEP!


Natuurpunt heeft veel natuurgebieden in beheer in het Gentse, en dat natuurbeheer wordt telkens geleid door een of meer conservators. Daarom richten we in deze rubriek de schijnwerpers op onze conservators. Zij kunnen ons zoveel boeiends vertellen, over hun engagement, over ‘hun’ gebied en over het natuurbeheer dat er plaatsvindt. Deze keer trekken we naar de Damvallei.

Damvallei CONSERVATORS

Frederik Hendrickx en Maarten Schelstraete Midden januari 2020, een werkdag in De Hauw van de Damvallei. In de winterse zon zijn zowat vijfentwintig vrijwilligers in de weer met het knotten van wilgen. Tussen de arbeid door vertellen co-conservators Frederik Hendrickx en Maarten Schelstraete hoe de Damvallei zich heeft hersteld van een verwaarloosd gebied tot het natuurparadijs dat het ooit was. Frederik volgt de evolutie al meer dan twintig jaar. Maarten vormt, samen met de andere co-conservator Philippe Bertier, de enthousiaste jonge garde.

FREDERIK EN MAARTEN © BENNY COTTELE

“In de Damvallei zijn de stoutste dromen overtroffen” Frederik: “Hier zien we het levende bewijs dat we de teloorgang van de natuur grotendeels kunnen omkeren door de juiste herstelmaatregelen en het juiste beheer. Tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw was de Damvallei een natuurmonument. Als overblijfsel van de oude loop van de Schelde vormde het gebied een mozaïek van water, meersen, hooilanden en broekbosjes, bevolkt door een schat aan zeldzame dieren en planten. Biologen van de Gentse universiteit kwamen hier regelmatig op bezoek en maakten gedetailleerde verslagen over de fauna en flora. Maar aan het begin van de jaren 1970 was er nog maar weinig overgebleven van de vroegere natuurwaarden. De aanleg van het overgedimensioneerde klaverblad op de kruising van de E17 met de R4 verminkte het gebied. Op de meeste soortenrijke hooilanden werden populieren geplant en de wat drogere stukken hadden te lijden onder intensieve landbouw. Vertuining ontsierde de grond rond een deel van de vijftig verschillende vijvers, de zogenaamde turfputten.

In de schijnwerpers

Vakantiehuisjes, caravans, schommels en tuinplanten als paplaurier, coniferen en dergelijke verdrongen de oorspronkelijke vegetatie. In de jaren 1960 kenden we bovendien een periode van verslechterende waterkwaliteit met een grote achteruitgang van het visbestand en het verdwijnen van allerlei watervogels. Toen Natuurpunt in 1994 startte met de uitbouw van het natuurgebied Damvallei, geloofde bijna niemand dat hier nog iets te herstellen viel. Maar de talrijke documenten over de vroegere natuurwaarden versterkten het vertrouwen van de mensen van Natuurpunt. De uitdaging begon met de aankoop van een nat weiland van drie hectare, omzoomd door knotwilgen. Geleidelijk aan hebben we bijkomende percelen aangekocht, die we op natuurvriendelijke wijze gingen beheren. Na tien jaar kreeg het gebied een enorme boost door een van 2004 tot en met 2008 lopende subsidie uit het Europese LIFE-programma.”

46

S N E P ! 2020 NUMMER 1


© DIRK BOGAERT

Wat betekende het LIFE-project voor de Damvallei? Frederik: “De Damvallei valt onder de Habitat-richtlijn en geniet dus Europese bescherming. Met een aantal vrijwilligers dienden we een lijvig dossier in en tot onze grote vreugde kregen we een budget van twee miljoen euro ter beschikking. Uiteraard is dat geen blanco cheque, maar we konden daarmee uitstekend aan de slag. In vier jaar tijd hebben we enorm veel gerealiseerd: we kochten veertig à vijftig bijkomende hectare grond aan, herstelden percelen, legden wandelpaden aan, publiceerden een boek, organiseerden tentoonstellingen, gaven een wandelbrochure uit, zuiverden sloten, … We konden mensen aanwerven en materiaal kopen, waaronder een softrak, een rupsvoertuig dat de natte ondergrond niet te veel beschadigt. Onze vrijwilligers maakten ook de eerste kooien om de krabbenscheer te beschermen tegen vraat. De krabbenscheer is een waterplant die in 1994 als uitgestorven gold. Er waren in enkele tuinvijvers wat planten overgehouden en die hebben we toen weer in die kooien aangebracht.” Hoe ziet de Damvallei er nu uit? Fredrik: “De Damvallei bestaat momenteel uit honderddertig hectare, gelegen op het grondgebied van de gemeenten Destelbergen, Heusden en Laarne. Het gebied is onderverdeeld in vier kwadranten, rond het klaverblad van de E17/R4: De Hauw, De Bochten, de Bergenmeersen en het Damslootmeer. Alleen dat laatste deel beheert Natuurpunt niet. De Damvallei sluit met de getijdenschelde nauw aan bij de groenpool Gentbrugse Meersen. Vooral de Bergenmeersen zijn te vergelijken met dat natuurgebied. De Hauw behoorde toe aan de familie Kervijn d’oud Mooreghem. Natuurpunt kocht dit deel grotendeels aan tijdens de periode van het LIFE-project. De Damvallei bestaat deels uit gronden die kletsnat zijn door overstroming van sloten en grachten, en deels uit drogere, meer zandle-

mige stukken aan de binnenkant van de Schelde. Er liggen ook enkele gemengde bosjes. Beken en grachten doorkruisen het gebied. In de Damvallei vinden we vijftig poelen. Vanuit de lucht kun je zien dat de poelen een hoefijzer vormen, het zijn eigenlijk overblijfsels van de oude, meanderende loop van de Schelde. De sloten en poelen vormen de levensaders van de Damvallei. Het is het libellenrijkste gebied van Oost- en West-Vlaanderen.”

Op wandeling in de Hauw Terwijl Frederik vertelt, wandelen we binnen in de Hauw, met links de snelweg en rechts een houten afsluiting waarachter nog enkele oude bouwsels te zien zijn. Enkele meter verder komen we aan een klaterende beek. Een ongelijke constructie in het water zorgt voor een soort kleine waterval. “Destijds is hier onder impuls van universiteitsprofessoren een stuwdam aangelegd om het niveau van de sloten te kunnen behouden en te verhinderen dat al het water wegvloeit naar de Schelde. Wat je hier ziet, is een oude constructie met drie schotten. Ze blijft nog functioneren, maar samen met de provincie Oost-Vlaanderen die deze waterloop beheert, zoeken we momenteel naar een nieuwe oplossing om de waterhuishouding van het hele gebied beter onder controle te krijgen.” We gaan naar rechts in het wandelgebied en houden halt aan een groot gemaaid hooiland. “Vroeger stond het hier vol populieren”, zegt Frederik. “Geleidelijk aan werd een deel van dat bos zelfs gedegradeerd tot een stortplaats van bouwafval. In 1996 heeft Natuurpunt het perceel in beheer genomen. Alle populieren zijn verwijderd en het hooiland is in ere hersteld. De wc-potten en ander vuil dat hier ooit met hele vrachtwagens was gestort, maakten plaats voor een prachtige bloemenweide. In de lente ziet de weide wit van de margrieten en we vonden hier ook al vijf soorten wilde orchideeën.”

47 In de schijnwerpers

2020 NUMMER 1

SNEP!


© DIRK BOGAERT

Sommige kwetsbare gebieden zijn niet toegankelijk voor bezoekers. Naast de hooilanden ligt zo’n kwetsbaar gebied met wijmenbosjes, met wilgen waarvan vroeger manden gevlochten werden. “Die wilgen en andere struiken laten we staan, met daartussen een aantal grotere bomen. Die variatie in begroeiing biedt ideale broedplaatsen en schuilhoekjes voor vogels.” Vooraan in een open vlakte staat een eik, als een monument in het landschap. “Mooie, solitaire eiken laten we uiteraard met rust.” Ook een oude dreef met populieren mocht blijven. Iets verder, tussen de bomen is Chris, een van de ijverigste vrijwilligers, prikkeldraad aan het opruimen. Met aangepaste veiligheidskleding dwingt hij de draad rond een grote conservendoos, vastgemaakt tussen twee houten cirkelvormige panelen. “Zelf gemaakt omdat er in de handel geen aangepaste toestellen te vinden zijn”, zegt hij zelf. We komen tot dicht bij een sloot die de scheiding vormt tussen Destelbergen aan onze zijde en Laarne aan de overkant. De terreinen errond liggen er zompig bij. Waterdichte laarzen zijn hier noodzakelijk. Ten slotte keren we door een braambosje terug naar de toegangsweg. Hiermee hebben we slechts een klein traject afgelegd in een gevarieerd natuurreservaat met niet minder dan 19 kilometer wandelwegen. Welk beheer is nodig om de natuur in de Damvallei weer in ere te herstellen? Maarten: “Bijna iedere keer wanneer we een nieuw stuk grond aankopen, moeten we eerst het perceel opruimen: vuil verwijderen en soms zelfs vervuilde grond afgraven. Sommige gebieden liggen vol met afval, prikkeldraad en allerlei achtergebleven constructies. We mikken hier vooral op botanische waarden door het herstel van hooiland en poelen. We besteden ook veel werk aan het knotten van de wilgen langs de grachten en de aanleg van wandelwegen. Een deel van de vallei hebben we afgeschermd van het publiek, om de broedgebieden van tal van vogels en het leefgebied van andere dieren – zoals reeën en bevers – niet te verstoren. Vroeger stonden in de Damvallei niet

In de schijnwerpers

minder dan tweeduizend populieren. Die zijn nu grotendeels verwijderd. We proberen de percelen niet te beschadigen. De takken laten we liggen, gestapeld langs de kant waar ze als schuilplaats kunnen dienen voor kleine zoogdieren. Soms mogen vrijwilligers wat brandhout meenemen. Maar meestal verhakselen we het hout om te composteren voor de boeren of geven we de compost aan Velt. Anders dan vroeger wordt het hout niet meer verbrand. Al drie jaar werken we ook samen met de provincie aan het herstel van de sloten om de waterhuishouding weer in orde te krijgen. Onlangs kocht Natuurpunt drie hectare topnatuur van een privé-eigenaar, gelegen tussen de Schelde en de Reinaertweg, die Destelbergen en Heusden verbindt. De nieuwe percelen vormen een onderdeel van het deelgebied Meerkensham in het westelijk deel van de Damvallei. Het perceel bestaat deels uit grasland, deels uit vochtig hooiland en sterk verruigde grachten. We laten dat gebied onderzoeken door mensen van de Hogeschool Gent om later, op basis van dat onderzoek, het best aangepaste beheer toe te passen.” Dat is enorm veel werk. Heb je genoeg helpende handen voor al dat beheer? Maarten (lachend): “We kunnen rekenen op een groeiende groep enthousiaste vrijwilligers. Koude, wind en regen, zelfs sneeuw schrikt hen niet af. Altijd komen minstens vijftien mensen opdagen. Soms houden we een werkdag met een jeugdvereniging, zoals de scouts. Dan kan het aantal vrijwilligers oplopen tot tweehonderd. Onze oudste vrijwilliger die nog altijd actief meewerkt, is 82 jaar. Voor sommige stukken laten we het beheer over aan een vijftal lokale landbouwers. Onder strikte voorwaarden kunnen die hun koeien laten grazen en het gras hooien. Voor bijzondere beheerwerken kunnen we een beroep doen op de terreinploeg van Natuurpunt. Onder onze vrijwilligers hebben we echte vakmensen. Mensen die bijvoorbeeld gespecialiseerd zijn in het knotten van wilgen, die goede kennis hebben van het beheer van de waterkwaliteit of die handig zijn in het maken van de nodige hulpmiddelen. Zoals Chris

48

S N E P ! 2020 NUMMER 1


die eigenhandig een toestel maakte om oude prikkeldraad op te winden. We hebben ook vrijwilligers die constant op zoek zijn naar waardevolle gebieden om ze door Natuurpunt te laten beheren. We koppelen ook altijd het nuttige aan het aangename. Zo houden we af en toe een pauze met een drankje. In de winter komen André en Vera tijdens de middagpauze warme soep brengen voor de vrijwilligers. Op die manier dragen talrijke mensen een stukje bij aan een fantastische puzzel. We investeren niet alleen in milieu- en natuurwaarden maar ook in sociale waarden. We maken goede afspraken met de gemeenten, met buurtbewoners, met boeren, vissers en jagers. Ja, zelfs met jagers, bijvoorbeeld voor de bestrijding van de Canadese ganzen. Dat gebeurt altijd volgens onze voorwaarden.” Zijn er specifieke problemen die het gebied of jullie werking bedreigen? Maarten: “We kennen hier de gewone problemen van alle natuurgebieden. Er zijn altijd mensen die zich niet houden aan het hondenverbod. Soms zijn er conflicten met wandelaars die weigeren hun hond aan de lijn te houden. Een groot probleem is ook hier het illegaal dumpen van afval. Chris gaat eenmaal per week door het gebied om zwerfvuil op te ruimen.

Wat stemt je tevreden en hoe ziet de toekomst eruit? Maarten: “We wisten wat de historische waarden waren van de Damvallei. En nu, 26 jaar later, zijn onze stoutste dromen overtroffen. Het visbestand is weer goed. Er leven hier niet minder dan 45 soorten libellen, we tellen vijf soorten wilde orchideeën. Hier leven reeën in het wild en de Damvallei is het eerste gebied in het Gentse waar sinds 2014 weer bevers opgedoken zijn. In onze gemeente zijn maar liefst zeshonderd gezinnen lid van Natuurpunt. De mooiste complimenten krijgen we met de simpele woorden van mensen die de streek goed kennen. De heer Kervijn, een van de vroegere eigenaars, was tot tranen bewogen toen hij de Damvallei in ogenschouw nam. ‘Het ziet er weer uit zoals vroeger,’ zei hij. Hij had de unieke schoonheid van het gebied gekend en ook de latere teloorgang meegemaakt.

CHRIS AAN HET WERK © CHRIS BALCAEN

Anderhalf jaar geleden kregen we te maken met een niet alledaags probleem, toen de firma Aertssen plannen had om het Damslootmeer vol te storten met grond afkomstig van bouwprojecten. Bij Natuurpunt gingen meteen alle alarmlampjes branden. We stelden een bezwaarschrift op en mobiliseerden duizenden mensen. We kregen de steun van talrijke sympathisanten en van de gemeente zelf. In het najaar van 2019 kwam het verlossende bericht dat het project werd afgeblazen. Vorig jaar was er een ander lastig incident. De Damvallei werd onveilig gemaakt door stropers, die het gemunt hadden op onze reeën. Met de hulp van alerte buren kwam daar heel snel een einde aan.”

We ontmoeten hier wandelaars die verwonderd uitroepen: ‘Is dat allemaal hier te zien, zo dicht bij huis.’ Een boer die vroeger hooide in zijn weiden, zag zijn stukje grond verbossen. Nadat het terrein in beheer kwam van Natuurpunt, kan er nu weer gehooid worden. En zo zijn er tal van anekdotes te vertellen die ons sterken in de overtuiging dat we goed bezig zijn.”

Een van onze gesprekspartners wordt lyrisch. “Wanneer ik een orchidee fotografeer, achter mij een ree hoor blaffen en boven in de bomen een wespendief aan het broeden is. Is dat niet heerlijk?” Maarten ziet de toekomst optimistisch tegemoet. “Onze activiteiten worden druk bijgewoond, we hebben enthousiaste medewerkers. Bedreigde en verdwenen dier- en plantensoorten zijn weer opgedoken. Dat is allemaal te danken aan een juist beheer en de samenwerking met vele mensen. Dat willen we allemaal ook in de toekomst zo voortzetten.”

MIDDAGPAUZE MET SOEP © CHRIS BALCAEN

49 In de schijnwerpers

2020 NUMMER 1

SNEP!


Sights Of Nature Natuurpunt Optiekshop Vlamingveld 89 8490 Jabbeke 050 31 50 01 www.deputter.be

KITE LYNX HD+

OFFICIEEL PARTNER

Koop uw instrument met ledenkorting bij Sights Of Nature , officeel partner en steun zo Natuurpunt

VERREKIJKERS | TELESCOPEN | MICROSCOPEN | ACCESSOIRES

Adv_snep2020.indd 1

www.kite-optics.be

17/02/2020 11:26:09

Voor kwaliteitsproducten van eerlijke handel moet je in de Oxfam-Wereldwinkel zijn. Deze producten komen van vakmensen die hun werk grondig, in goede omstandigheden en met liefde doen. En dat proef je. Zo bewijst Oxfam dat eerlijke en duurzame handel mogelijk is, zonder dat je je manier van leven hoeft aan te passen. Oxfam-Wereldwinkel Mariakerke Brugsesteenweg 526 NIEUW : VERRUIMDE OPENINGSUREN ma : 15-18u di: 15-18u. woe: 9:30-12:30 & 13:30-18u. do: 15-18u. vr: 9:30-12:30 & 13:30-18u. za: 9:30-12:30 & 13:30-18u. zo: 9:30-12:30 Tel.: 0487 907 263 mariakerke@oww.be

Wereldwinkel Mariakerke

50

S N E P ! 2020 NUMMER 1


© DIRK BOGAERT

De Damvallei, een beeldend verhaal Voor wie nog meer wil weten over de Damvallei, is het boek De Damvallei, een beeldend verhaal een echte aanrader. De prachtige foto’s geven een indruk van de bijzondere fauna en flora in het gebied en zijn een waar genot voor het oog. Een goed gedocumenteerde tekst leert hoe het gebied er vroeger uitzag, waarom de natuurwaarden bijna totaal verloren gingen en hoe vrijwilligers en professionelen hebben gestreden en gewerkt voor het herstel van de Damvallei. Een lijst die de status van bijna uitgestorven soorten in 1994 vergelijkt met de toestand in 2015 toont aan dat bedreigde en zelfs verdwenen soorten kunnen terugkeren dankzij een aangepast beheer. Zo leer je bijvoorbeeld dat blauwe knoop van drie exemplaren weer is toegenomen tot meer dan honderd. Van de zeldzame rietorchis, die in 1994 zo goed als uitgestorven was, werden in 2015 al honderdvijftig exemplaren geteld. De bedreigde grote boterbloem herstelde zich tot meer dan tweehonderd exemplaren en de quasi uitgestorven grote ratelaar bloeit nu met tienduizenden exemplaren. Van de kleine valeriaan waren in 2015 al meer dan tweeduizend bloeistengels te vinden, in 1994 waren dat er nog maar veertig. Planten die compleet uitgestorven waren in de Damvallei zoals bosorchis, brede orchis, gewone vleugeltjesbloem, grote watereppe, hondsviooltje, moeraskruiskruid, tandjesgras, voorjaarszegge en andere duiken nu weer op. De lijst bevat in totaal een dertigtal zeldzame soorten en de meeste daarvan staan ook afgebeeld in het boek. Verder bevat het werk indrukwekkende foto’s van dieren die in het gebied leven zoals reeën, libellen en andere insecten, amfibieën, bevers en de vele vogels die naar de Damvallei zijn teruggekeerd om er te overwinteren of hun kroost groot te brengen. Niet te vergeten ten slotte: de adembenemende beelden van de veranderende natuur in de ochtendschemering in lente, zomer en winter. Alles samen 229 unieke beelden.

Het fotoboek is te koop in het NMC De Bourgoyen voor 28 euro. Je kunt het ook thuis ontvangen na overschrijving van 33 euro (waarvan 5 euro portokosten) op rekeningnummer BE 02 890434211740 met vermelding “De Damvallei, een beeldend verhaal”. Om portokosten te vermijden, kun je het boek ook na afspraak afhalen. Contacteer: louis.gevaert@dsmg.be De opbrengst gaat integraal naar de verdere uitbouw van de Damvallei.

51 In de schijnwerpers

2020 NUMMER 1

SNEP!


RAAD DE BEESTJES! Het heeft een rode en zwarte kleur, bij gevaar geeft het een vieze geur. De tuinvrouw wil er zoveel als kan, want die vele, vieze bladluizen … daar snoept dat gestipte kevertje van. (lieveheersbeestje) Met haar huisje op haar rug, vertrekt ze op reis en keert niet terug. Nooit moet ze een slaapplaats verzinnen, als ze moe is, slijmt ze gewoon naar binnen. (huisjesslak) Hun naam is wel gek! Plassen ze in bed? Je kan ze ontdekken op vochtige plekken. Waarom ze niet in de zon mogen? Omdat ze dan snel uitdrogen. (pissebed) Eerst een ei, dan een rups. Die vreet blaadjes op en verandert in een pop. Als die haar vleugels open slaat, fladdert er iets wat bloemen en tuinen nog fleuriger maakt. (vlinder) trekken s c h u i v e n trekken s c h u i v e n trekken hoe hij doof en blind onder de grond toch zijn paadje vindt. (regenworm) Naar dat beestje moet je speuren en kijken. Want gaat het uit wandelen op een tak … dan zal het daar op lijken. (wandelende tak) Met duizenden wonen ze samen en iedereen heeft eigen taken. Hun voelsprieten kunnen praten. Hoor ze maar klagen: ‘Wij moeten zoveel klussen klaren, de koningin moet enkel eitjes baren.’ (mieren) Haar vleugels slaan van zoem, zoem, zoem. Haar tong haalt nectar uit een bloem. Daar maakt ze honing van, die een imker oogsten kan voor een zoete boterham. (bij)

Riet Wille Een toren dozen De Eenhoorn, 2019

Pauze

52

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Kern Deurle-Latem

Biodiversiteitscharter In Sint-Martens-Latem bestaat al lange tijd een goede samenwerking tussen het gemeentebestuur en Natuurpunt. Bij aanvang van de vorige legislatuur werd dat partnerschap voor het eerst formeel bekrachtigd met een Biodiversiteitscharter voor de periode 2013-2019. Op 13 januari 2020 stemde de gemeenteraad ermee in dat Biodiversiteitscharter te vernieuwen voor de periode 20202026. Kern Deurle-Latem dankt het gemeentebestuur voor het wederzijdse vertrouwen en blijft actief ijveren voor meer biodiversiteit in Sint-Martens-Latem. Natuurpunt zet actief vrijwilligers in om de biodiversiteit in Sint-Martens-Latem te verhogen. De vereniging organiseert het beheer van natuurterreinen, en doet dat als coördinator/regisseur of in eigen beheer. Daarbij schakelt zij ook landbouwers in en doet ze een beroep op sociale economie en de professionele terreinploeg van Natuurpunt. Op basis van specifieke behoeften werkt Natuurpunt projecten uit om de natuurwaarden in de gemeente maximaal te ontwikkelen, zoals het Herdwickschapenproject. De vereniging werkt actief aan de uitbreiding en openstelling van het erkend natuurreservaat de Latemse Meersen en waar mogelijk andere natuurgebieden. Ze monitort de resultaten van het gevoerde beheer en stelt de resultaten kosteloos ter beschikking van de gemeente. Daarbij maakt

zij gebruik van haar interne kennis en netwerk. De vereniging stelt haar expertise ter beschikking voor natuurgebonden gemeentelijke projecten, in het bijzonder de evaluatie en de actualisatie van het Gemeentelijk NatuurOntwikkelingsPlan (1996).

andere lokale verenigingen. Daarnaast organiseert de vereniging met haar actieve vrijwilligers minstens drie beheerdagen op natuurterreinen. Ook hiervoor onderneemt Natuurpunt acties om de inwoners en buurtbewoners te betrekken.

Natuur voor iedereen

Gemeentelijke steun

Natuurpunt werkt aan een breder draagvlak voor natuur en biodiversiteit. De vereniging zet jaarlijks minstens drie acties op om de inwoners van de gemeente actief te betrekken en te laten kennismaken met de natuur in hun buurt. ‘Natuur voor iedereen’ is het uitgangspunt van de communicatie- en sensibiliseringsacties. Die acties zijn erop gericht om een breed publiek te betrekken en worden bij voorkeur georganiseerd in samenwerking met

De gemeente ondersteunt Natuurpunt bij het bereiken van de bovenvermelde doelstellingen en binnen de perken van het jaarlijks gemeentelijk budget door middel van: 1. de restfinanciering van de aankoop van terreinen binnen de uitbreidingsperimeter van het erkend natuurreservaat; 2. de betoelaging van natuurinrichtingswerken; 3. een forfaitaire jaarlijkse toelage voor het bereiken van de bovenvermelde doelstellingen; 4. het kosteloos ter beschikking stellen van de weide aan het gemeentelijk museum Gevaert-Minne, inclusief het stalletje; 5. het kosteloos ter beschikking stellen van een toegankelijke opslagruimte voor beheermateriaal. Jaarlijks worden de acties en het resultaat op het terrein in onderling overleg geëvalueerd. Natuurpunt brengt uiterlijk in december verslag uit aan het College van Burgemeester en Schepenen. Op basis van die evaluatie kunnen de accenten voor het komende jaar of desgevallend de overeenkomst worden bijgestuurd.

© FREDERIK VAN VLAENDEREN

Kern Deurle-Latem zoekt vrijwilligers Blijf je graag op de hoogte van alle Natuurpuntactiviteiten in Sint-Martens-Latem? Bezoek onze website, schrijf je in voor de digitale nieuwsbrief en raadpleeg de activiteitenkalender in Snep! Wil je ons contacteren of een natuurwandeling met gids reserveren? Wens je als vrijwilliger te helpen bij activiteiten of natuurbeheer? Bel of mail ons vrijblijvend. natuur.deurlelatem.be • info@natuur.deurlelatem.be • facebook.com/natuurpuntkerndeurlelatem 0494/03.92.67 (Rupert Walraeve) • 0479/64.44.91 (Frederik Van Vlaenderen)

53 Kern Deurle-Latem

2020 NUMMER 1

SNEP!


Kern Deurle-Latem

Herfstwandeling in het Parkbos

Op 26 oktober 2019 deelde natuurgids Marc Depourcq zijn kennis over de lokale geschiedenis en de natuur tijdens een verkenningstocht in het Parkbos.

Š MARC CABUS

Haagvlechten aan de Westerplas Op de Dag van de Natuur legden we op 24 november 2019 aan de Westerplas meidoornheggen aan volgens de oude beheertechniek en werkten die af met vlechtwerk uit zwarte els en wilg.

Š FREDERIK VAN VLAENDEREN

Kern Deurle-Latem

54

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Kern Deurle-Latem

Kerstdorpwandeling in de Latemse Meersen

Op 15 december 2019 organiseerde Kern Deurle-Latem drie wandelingen tijdens de gemeentelijke Kerstdorp-happening. Dank aan An De Pauw, Marc Depourcq en Tom Embo om samen naar schatting ruim honderd mensen door de Latemse Meersen te gidsen. Na een intensieve natuurgidsenopleiding en een geslaagde examenwandeling verwierf An die dag overigens haar welverdiende gidsenbadge: welgemeende felicitaties namens Kern Deurle-Latem! Het doet ons plezier om een enthousiaste nieuwe natuurgids te mogen verwelkomen. © FREDERIK VAN VLAENDEREN

Knotwerken in de Latemse Meersen Op 11 en 25 januari en 8 februari 2020 voerden vrijwilligers knotwerken uit in de Latemse Meersen. Om schade aan bodem en vegetatie te vermijden, zullen we de houtoogst pas bij vriesweer of tijdens een drogere periode in het voorjaar of de zomer uit de natte meersen halen. Volgens onze lokale beheertraditie zullen we de houtoogst nadien verdelen onder de geïnteresseerde helpers.

© FREDERIK VAN VLAENDEREN

55 Kern Deurle-Latem

2020 NUMMER 1

SNEP!


Kern Damvallei

Op 28 juni verwachten we je in en om de reuzetent in de Damvallei voor ons grote zomerfeest. Samen genieten we van wat de natuur ons op deze zomerse hoogdagen voorschotelt.

Zomerfeest 28 juni

in de Damvallei

Terug van bijna weggeweest:

blauwe knoop In 2004 kocht Natuurpunt grote stukken van het deelgebied de Hauw in de Damvallei. Met die aankoop wilden we onder andere de zeer bedreigde blauwe knoop beschermen. Vroeger kleurde die plant de niet-overstroomde delen van de natte hooilanden volledig blauw, maar aan het eind van de jaren 1970 werd ze uitgestorven gewaand. Bij grondige inventarisaties rond de eeuwwisseling bleek een minipopulatie van een vijftal plantjes twee generaties populier, bramen en brandnetel te hebben overleefd. Na vijftien jaar natuurbeheer kleuren de hooilanden van de Hauw nu opnieuw paars-blauw. BLAUWE KNOOP © HUGO VINCK

Een van vele zeldzaamheden Uit oude verslagen weten we dat er tot in de jaren 1950 grote oppervlakten blauwgraslanden voorkwamen in de Damvallei en dat er toen ook andere zeldzame planten te vinden waren, zoals de harlekijnorchis. Na de Tweede Wereldoorlog werden die graslanden beplant met populieren en werd de bloemenpracht bedolven onder een dicht bladerdek. Toen we die populieren jaren later verwijderden en opnieuw het authentieke

hooilandbeheer instelden, bleek er nog een enorme schat aan kiemkrachtige zaden van andere uitgestorven gewaande zeldzaamheden bedolven te liggen. Pareltjes als tal van bedreigde zeggensoorten (bleke zegge, blauwe zegge, zeegroene zegge, geelgroene zegge en de heel zeldzame voszegge en voorjaarszegge), gewone vleugeltjesbloem, hondsviooltje, tormentil, tandjesgras, echt duizendguldenkruid, kruipganzerik en zelfs klein warkruid verfraaien nu opnieuw deze graslanden.

Kern Damvallei

56

S N E P ! 2020 NUMMER 1

Geen gemakkelijke klant Het zaad van blauwe knoop blijft echter niet zo lang overleven en kon dus niet vanzelf opnieuw ontkiemen. Een overlevende enkeling van deze soort is ook niet zomaar in staat om weer een populatie op te bouwen. De individuen van deze soort kunnen immers zichzelf niet bevruchten en zijn afhankelijk van soortgenoten om kiemkrachtig zaad te vormen. Maar het aantal graslanden waar we nog zo’n rijk boeket aan enorm bedreigde plantensoorten samen aantreffen, is op één hand te tellen.


Kern Damvallei

In de voormiddag duiken we de natuur in, te voet of op de fiets. ‘s Middags eten we gezellig samen. Je brengt je eigen picknick en dessert mee. Voor de desserts gebruiken we de potluck-formule: alles wordt uitgestald en… kiezen maar! Wij zorgen voor de drank. Daarna is er kinderanimatie, wateronderzoek en een speelse familiezoektocht.

PRAKTISCH Je bent van harte welkom op zondag 28 juni vanaf 10.00 uur. Het zomerfeest is gratis, maar om te weten hoeveel tafels, stoelen en pintjes we moeten voorzien, vragen we wel om in te schrijven via de website www.damvallei.be Waar de tent komt te staan, blijft nog even een geheim. Het zal wel midden in het groen zijn, op een plekje dat weinigen nog maar kennen. Je verneemt het later, op de website of via onze Facebookpagina.

BLAUWE KNOOP © HUGO VINCK

weggemaaid worden. Om die redenen wisselen we af en toe de maaidata, zodat alle soorten na verloop van tijd voldoende kansen hebben om zich uit te breiden. En met succes, zo blijkt! Inmiddels is de populatie blauwe knoop al uitgebreid tot bijna duizend exemplaren en vinden we de soort op verschillende plaatsen in de Hauw terug! We zijn vast van plan om deze percelen goed te blijven beheren om zo dit unieke graslandtype in stand te houden.

57 Kern Damvallei

2020 NUMMER 1

SNEP!

>

Blauwe knoop is bovendien een typische herfstbloeier (van eind augustus tot half oktober) en laat zich moeilijk inpassen in het maaibeheer. Je kunt pas na de bloei maaien, maar dan is er veel opslag van wilgen en vormt zich een verstikkende grasmat door het afgestorven gras, waardoor andere soorten weinig kansen krijgen. Een andere optie is vroeger maaien, zodat de plant nog voldoende tijd heeft om weer tot bloei te komen, maar dan stelt zich het probleem dat een hoop andere zeldzaamheden en een hele insectenweelde

BOVEN: GEWONE VLEUGELTJESBLOEM / ONDER: TORMENTIL © HUGO VINCK


© STEVEN VAN DE WOESTYNE

Kern Damvallei

LINKS: ZICHT OP DE VOLLEDIG DICHTGESLIBDE SLOOT TER HOOGTE VAN STAPSTEEN. RECHTS: DE OPNIEUW VRIJGEMAAKTE SLOOT NA DE WERKEN

Sanering van de Damsloot Eind 2018 was de Damsloot zo sterk dichtgeslibd dat niet alleen de fauna en de flora daaronder te lijden hadden maar ook de waterhuishouding ernstig in het gedrang kwam. Daarom werd in samenwerking met de provincie OostVlaanderen het slib geruimd tot op het oorspronkelijke bodempeil. Dat bood meteen ook de kans om enkele knelpunten voor de vismigratie weg te werken. De eerste resultaten van de ingreep zijn alvast hoopgevend!

levensader van de Damvallei

FIG. 1. – SCHEMATISCHE VOORSTELLING VAN DE EFFECTEN VAN HET DICHTSLIBBEN VAN DE AFWATERINGSSLOTEN IN DE DAMVALLEI.

Kern Damvallei

58

S N E P ! 2020 NUMMER 1


Kern Damvallei Een van de belangrijkste oorzaken voor de achteruitgang van moerassen wereldwijd zijn veranderingen in de waterhuishouding. Daarbij denken we in eerste instantie aan het droogleggen van waterrijke gebieden, waarbij watergebonden biotopen op grote schaal verdwijnen. Maar ook een stijging van het waterpeil kan nefaste gevolgen hebben voor dergelijke kwetsbare biotopen. Daarom moet het waterbeheer binnen waterrijke natuurgebieden streven naar het herstel van het oorspronkelijke en historische waterpeil.

Levenloze slibvlaktes Voor het natuurgebied De Damvallei wordt de waterhuishouding in belangrijke mate gestuurd door het peil in de samenvloeiende Damsloot en Mostbeek. Die sloten werden tot halverwege vorige eeuw zeer regelmatig onderhouden. Een goede afwatering in de zomer was namelijk cruciaal om de graslanden in de zomer te kunnen hooien. Door de industrialisatie van de landbouw verloren de kleinschalige natte graslanden hun agrarische waarde en daardoor werd het onderhoud van de waterlopen verwaarloosd. De belangrijke afwateringssloten slibden bijna helemaal dicht, met zeer ingrijpende gevolgen voor het gebied (figuur 1). In eerste instantie belemmerde dit zeer sterk de afwatering in periodes van hevige regenval. Dat is vooral nefast in nattere zomers, omdat de laagste delen van het gebied op die manier vrijwel het hele jaar rond onder water komen te staan. Zo raken de eeuwenoude drassige hooilanden, natuurpareltjes op het gebied van fauna en flora, nog nauwelijks gemaaid en worden ze overwoekerd door wilgenopslag. Bovendien kan er geen zuurstof

meer doordringen in de bovenste bodemlagen. Dat leidt tot opstapeling van giftige sulfideverbindingen en het vrijkomen van fosfaat, waardoor de vegetatie integraal afsterft en de graslanden veranderden in modderige slibvlaktes. Het afsterven van het plantendek bevordert op zijn beurt dan weer de erosie, waardoor de sloot nog sneller dichtslibt. Dat is vooral in drogere zomers problematisch, omdat de sloten dan bijna over de hele lengte droog komen te staan, met massale vissterfte tot gevolg. Op die manier komt ook de populatie van de Europees beschermde kleine modderkruiper steeds meer in het gedrang.

Sanering De Damsloot en de Mostbeek zijn zogenaamde waterlopen van ‘categorie 2’, die administratief in beheer zijn bij de provincie. De kern Damvallei van Natuurpunt Gent kaartte de problematiek dan ook aan bij de dienst Waterbeleid van de provincie Oost-Vlaanderen en er kwam al vrij snel actie om naar oplossingen te zoeken. We bekeken samen de situatie en op basis van geautomatiseerde metingen van het waterpeil en gedetailleerde opmetingen in opdracht van de provincie kwam een plan tot stand voor de sanering van de Damsloot, dat maximaal rekening houdt met de bescherming van de aanwezige natuurwaarden. Naast het ruimen van het slib werd ook gedacht aan het wegwerken van enkele vismigratiepunten. In september 2018 ging een externe aannemer aan het werk op het meest stroomafwaartse traject van de Damsloot, van de stuw aan de Asserij tot bijna aan de monding in het Damslootmeer. De werken omvatten onder meer het herstel van het oorspronkelijke bodempeil met af-

MET GESPECIALISEERDE MINI-BAGGERSCHEPPERS WERD OOK HET SLIB IN DE DUIKERS ONDER DE SNELWEG GERUIMD, OM HET WATER WEER VLOT TE LATEN DOORSTROMEN.

Goede resultaten Hoewel de zomer van 2019 problematisch droog te noemen viel, lijken de eerste resultaten van de werken alvast heel hoopgevend. Het gesaneerde traject bevat sinds kort opnieuw het hele jaar door een voldoende hoeveelheid stromend water en tal van vissen en groene kikkers zijn inmiddels thuis in de waterloop. Er is intussen ook al een planning opgesteld voor een tweede traject en er loopt onderzoek om na te gaan of het mogelijk zou zijn een regelbare stuw te plaatsen die toch vismigratie toelaat. We hebben alvast goede hoop dat de belangrijkste levensader van de Damvallei de komende jaren opnieuw kan evolueren tot een prachtige laaglandbeek vol leven! Onze oprechte dank aan de Dienst Waterbeleid van de provincie Oost-Vlaanderen voor dit schitterende werk en de zeer constructieve samenwerking! Ook dank aan de gemeente Destelbergen die voor logistieke ondersteuning zorgde.

INHULDIGING VAN HET NIEUWE TRACÉ VAN HET HENGSTEPAD LANGS DE GESANEERDE SLOOT.

59 Kern Damvallei

2020 NUMMER 1

voer van het slib, het opheffen van migratieknelpunten, het heraanleggen van duikers tot zelfs het saneren van de duiker onder de R4 met mini-baggerscheppers. Tegelijk werd onze Hengstepad-wandelroute verlegd langs de sloot, zodat ook wandelaars voortaan kunnen genieten van de gesaneerde Damsloot. Na afloop van de werken organiseerde de provincie samen met kern Damvallei in maart 2019 een uitgebreid evenement om het doel en de resultaten van de geslaagde werken toe te lichten. Niet enkel de technische aspecten van de werken kwamen daarbij aan bod, maar ook het exotenbeheer in de waterlopen en het belang van vismigratie, geïllustreerd met live visvangsten.

SNEP!


© JO DE PAUW

Opgelet. Dit artikel is niet voor gevoelige zieltjes. Het bevat schokkende elementen en tenenkrullende feiten. De tristesse druipt er af. Een vloek past er ook af en toe tussen. Verder lezen gebeurt op eigen risico. U bent gewaarschuwd.

De levende doden (het grote depri-artikel) We zijn aan het verliezen. We hebben het speelveld naar onze hand gezet, we hebben de spelregels bijgestuurd, we spelen vals met de kaarten. En we zijn aan het verliezen. Het speelbord is kapotgescheurd, de kaarten zijn verrot en de dobbelstenen staan in brand. Ga direct om zeep. U krijgt geen herkansing. Welkom op deze wereld.

probleem hebt. Je bent wat moeilijk te been. Je sleurt jezelf naar de winkel. Je eet te weinig. De fut is op. Je krijgt een zware verkoudheid. Het is gedaan. Bij kieviten – en weidevogels in het algemeen, trouwens – is het de ene verkoudheid na de andere.

We hebben alles opgedeeld in vakjes. Hier voor wonen, daar voor werken, elders voor koebeesten en patatten. Natuur is in optie. Natuur trekt haar plan wel. Verguisd en versnipperd. Het is niet belangrijk, het is maar bijkomstig. Want politici hebben geen zin in drastische ingrepen. Politici hebben andere prioriteiten. Politici hebben ook geen flauw idee welke vogels we hebben. Hoe klinkt een grutto? Waar vind je een wulp? Wat is een kievit? Het maakt hen niet uit. Het interesseert hen niet. Het interesseert hen niet. Geen rotte bal.

Want serieus, land‘bouw’ kan je het niet meer noemen. Het is nu agrobusiness geworden. Alles moet groter, sneller, efficiënter. De ratrace van de industrie met strakke deadlines en dure woorden als kostenefficiëntie en concurrentiekracht zijn gelijk vettige drijfmest naar de landbouwsector doorgesijpeld. Een landbouwbedrijf is een bedrijf. En een bedrijf moet presteren, presteren, presteren. Anders verzuipt de boer in de wurgende leningen en belachelijke contracten waarbij zijn eigen opbrengsten, zijn eigen moeite, voor niet minder dan de laagste prijs op de markt moeten komen. Want alles moet goedkoper voor ons, voor de consument. Niemand betaalt graag veel geld. Zeker niet voor iets simpels als groenten of fruit. Neen, dat moet goedkoop zijn. Maar ook mooi proper en gaaf. En uiteraard vrij van alles wat gedierte of ongedierte is. Fris en blinkend, zonder plekken. Steriel voedsel, bijna. Net gelijk van een lopende band. Maar vooral goedkoop.

Landindustrie

The living dead Tien jaar. Nog tien jaar en ze zijn weg, onze kieviten. Geruisloos van het vogeltoneel verdwenen, zonder staande ovatie of vraag om een bisnummer. Ze zullen er plots niet meer zijn, en de volgende mensengeneraties zullen ze enkel nog kennen van Wikipedia. Geen buitelende, flappende kuifjesvogel meer. ‘The living dead’, worden ze genoemd. Ze kunnen oud worden, die kieviten. Tot twintig jaar zelfs. Dat is al de moeite voor een vogel. Op zich kan het dus geen kwaad als je eens één jaar geen goed broedsucces hebt. Maar als je jaar na jaar, versuft en vermoeid, niet tot broeden komt of je jongen het niet halen om op te groeien, dan geef je het op. Dan gooi je de handdoek in de ring. Maarten krijgt de pijp en je blaast je laatste puf uit. Het is zoals bij zoveel dingen een ‘en-en-verhaal’. Het gaat over meer dan één oorzaak. Een mens gaat niet dood aan een verkoudheid. Tenzij je al wat ouder bent. En misschien al een onderliggend gezondheids-

Studie

Het moet volgens ‘de laagste prijs’. ‘Goed kopen en goed eten’. ‘Hoogste kwaliteit voor de laagste prijs’. Holle marketingslogans die de reële kost lachwekkend verdoezelen. In de eerste plaats voor de landbouwer, die vloekend mee moet met de markten. Maar ook voor de natuur, die haar eigen boekhouding heeft en ons stilaan duidelijk maakt dat wij de uiteindelijke rekening niet zullen kunnen betalen. Nu heb je dus grote percelen land, want dat werkt efficiënter voor mega-machines. Met enkel een prikkeldraad tussen de percelen, want zo’n bomenrij of een haag neemt al snel enkele vierkante meters

60

S N E P ! 2020 NUMMER 1


© BENNY COTTELE

vruchtbare grond in. En alles is nu gedraineerd, want op zompige grond sleur je je tractor door het slijk. En met een jaarlijkse bemesting, want al die maxi-gewassen vreten de bodem leeg.

Graswoestijn De kievit is van nature een weidevogel. Maar er zijn geen echte weiden meer, er zijn geen vochtige graslanden meer. Het zijn nu graswoestijnen. Eentonige grasvlaktes met maar één tint. Zonder fleur, zonder bloemen of kruiden, enkel het saaie en onbenullige groen van genetisch aangepast raaigras. Want dat maakt grote zoden en groeit snel. Turbogras, zo wordt het aangeprezen. Een subliem graszaadmengsel met een hoog eiwit- en suikergehalte. Goed voor de koebeesten, en vanaf zes weken al maaiklaar. Zes weken! Zot? Een kievit doet er zowat 28 dagen over om een ei uit te broeden. De jonkies die dan onhandig rondhuppelen, worden onbenullig en achteloos vermorzeld in de klepel van de maaimachine. Kievitmama roept en vliegt radeloos rond, maar een kievit kan geen tractor tegenhouden. Wat heeft een kievit daar nog te zoeken? In zo’n egale woestijn? Het nest ligt open en bloot tussen biljartvlakke graszoden. Nergens een plekje om je weg te stoppen, nergens een struik of haag langs de randen om als jong beest in weg te vluchten. Een open restaurant voor vossen en andere roofdieren. Jonkies die niet voldoende eten, moeten verder gaan om voedsel te zoeken en zijn dus meer blootgesteld aan predatoren. En als ze niet voldoende eten, hebben ze ook minder fut en zijn ze minder alert. Dus kunnen ze minder snel reageren op grote tanden of haaksnavels. Nu moet je niet gaan denken dat je kieviten gaat redden door alle vossen en sperwers af te knallen. Want dat is een domme redenering. Dat werkt niet op die manier. En predatie van jongen is maar één van de kleinere factoren waardoor het kievitbestand naar beneden gaat.

Gedaan Het lukt gewoon niet meer. Punt. Landbouwers beginnen steeds vroeger in het jaar hun land te bewerken. De kievit kan niet volgen. Graspercelen worden na enkele jaren opnieuw omgeploegd en ingezaaid. Zo’n omgewoeld land is compleet verstoord: het ondergrondse leven ligt plots in de open lucht en oppervlakkige beestjes zitten nu plots dertig, veertig centimeter lager. Da’s dus miserie voor regenwormen en andere kriebelbeesten, want die zijn helemaal het noorden kwijt. En daarna wordt die grond driftig bemest: in Vlaanderen en Nederland is injectie van drijfmest vanuit milieu-oogpunt verplicht. De tijden van ‘de beerkar’ die de inhoud gul over het land uitsproeide, zijn er niet meer. Te veel ammoniak in de lucht, zeggen ze. Te veel stikstofverbindingen. Slecht voor het milieu. Maar dus ook slecht voor de natuur. Injectie van drijfmest maakt een gleuf in de grond waar de dunne mest in loopt. Het is gelijk een versgebakken brood waar je om de twee centimeter in snijdt: dat droogt binnen de kortste keren uit. Als de grond dan nog extra gedraineerd wordt, is de bovenste tien centimeter in het voorjaar gewoon keihard. Daar kan geen kievitsnavel tegenop. Als hun nest wordt omgeploegd en weggemaaid of de kleintjes zijn om zeep, beginnen kieviten soms nog opnieuw en proberen ze een tweede legsel. Of een derde. Als het op weilanden niet lukt, ga je misschien beter broeden op akkers. Tussen rijen maïs of tussen de verse patatjes. Goed beschut en weg van de kale eenheidsworst. Maar de jonkies hebben geen gps en zijn al snel hun moeder kwijt tussen het doolhof van hoge maïsstengels of de eindeloze rijen groen. Komt daarbij dat er

door enthousiast pesticidengebruik ook op akkergrond geen insectenrijkdom meer is en dan is het dus ook gedaan. Goed dan. Er zijn misschien nog wat natuurgebieden met weiden die geschikt zijn om in te broeden. Maar wees nu eens eerlijk: die onbeholpen brokjes groen, hoe schoon en rijkelijk ze ook zijn, zijn nauwelijks de term ‘natuur’ waard. Grote, robuuste aaneengesloten groengebieden hebben we nodig. Met overgangen van de ene biotoop naar de andere. Want ook in natuurgebieden beginnen de gevolgen van de landindustrie voelbaar te worden. Draineren van grond neemt het water weg, ook van omliggende percelen. Kruidenrijke en vochtige graslanden versuffen en worden droge, eentonige brokken land. En een overdaad aan stikstof zorgt voor een overdaad aan enkele plantensoorten die daar goed tegen kunnen. Stikstof stopt niet als dat bij een natuurgebied aankomt. Stikstof zit overal.

Afknallen Alsof dat allemaal nog niet genoeg is, worden kieviten enkele honderden kilometers verder enthousiast neergeschoten. Ga maar eens naar de Baai van de Somme in Frankrijk. In de natuurgebieden staan mooie panelen met welke boeiende vogelsoorten je er allemaal kan zien. En daar nét naast zie je ook welke vogelsoorten er voor de jacht ‘geschikt en gebruikelijk’ zijn. Daar zie je ook de kievit staan. Die hele baai is gelijk de Atlantikwall van de Duitsers: volledig uitgerust met half-verdoken plekken om geniepig te kunnen schieten. Al worden er dit keer geen geallieerden neergeknald, maar gewoon onschuldige trekvogels. Terwijl natuurbeschermers in Nederland en ons land wanhopige inspanningen doen om de jolige kuifjesvogel zoveel mogelijk te pamperen en in de watten te leggen, wordt die honderd kilometer verder achteloos afgeknald. Gewoon voor de sport. Het is dus gedaan. De weiden zijn gelijk de groenten en fruit die we eten: steriel en gaaf, zonder een bittere boterbloem of een opstandige klaproos. Zonder bazige bijen en vervelende vliegen. Zonder vogels ook. Griezelig stil zal het zijn. De laatste noten van de natuurfanfare zullen wegkwijnen, met enkel nog een vage herinnering aan wat het ooit was. Geen leeuweriken meer, geen roepende kwartels in de warme nacht. Geen buitelende kieviten meer tussen de koeien. Gedaan.

61 Studie

2020 NUMMER 1

SNEP!


Wilde bijen in verstedelijkt gebied

de proef op de som! Vlaanderen is een van de meest verstedelijkte en versnipperde gebieden van Europa. Bij een ongewijzigd ruimtelijk beleid riskeert Vlaanderen één grote metropool te worden waarin het voor wilde bijen moeilijk is om voedsel en nestgelegenheid te vinden. Volgens de literatuur blijken steden soms geschikter dan het omliggende rurale gebied, maar soms is het De studenten vergeleken de aantallen en de diversiteit van bovengronds levende wilde bijen aan de sterk verstedelijkte en versnipperde voorkant van de campus (Brusselsesteenweg 161 in Melle, Fig. 1 links, vanaf hier STEENWEG genoemd) met de groenere achterkant van de Tuinbouwschool (Fig. 1 rechts, vanaf hier BOOMGAARD genoemd). Beide locaties liggen in vogelvlucht ongeveer 360 meter van elkaar.

Figuur 1: Locatie 1 is een sterk versnipperd verstedelijkt gebied met veel verkeer en woningbouw maar toch nog vrij veel tuintjes (foto links, STEENWEG genoemd). Locatie 2 is een meer landelijke situatie met kleinschalige fruitteelt en akkerbouw, natuur- en bosgebied vlakbij de Schelde (foto rechts, BOOMGAARD genoemd).

Figuur 2: De bijenhotels met honderd gaatjes van twee, vier, zes, acht en tien millimeter aan de BOOMGAARD.

omgekeerd. De resultaten lijken af te hangen van hoe biodivers het verstedelijkte gebied en het omliggende rurale landschap zijn. Studenten Groenmanagement van Hogeschool Gent waren nieuwsgierig hoe groot en hoe divers de populaties wilde bijen rond de campus in Melle waren en startten een proefprojectje in het kader van hun projectwerk.

Onze proef

Meer opgevulde gaatjes in BOOMGAARD

Op 21 maart 2018 installeerden we op twee locaties (zie Fig. 1) een proefopstelling met twee onbehandelde eikenhouten blokken. De houten blokken hadden precies honderd gaatjes van verschillende diameters van twee, vier, zes, acht tot tien millimeter om een brede variatie aan bovengronds levende solitaire bijen huisvesting te kunnen geven (Fig. 2). Na plaatsing namen we tot half oktober 2018 wekelijks een foto van de blokken. Nadien telden we op deze foto’s het aantal opgevulde gaatjes van vier, zes, acht en tien millimeter. De foto’s waren niet scherp genoeg om het aantal opgevulde gaatjes van twee millimeter te tellen. Om te achterhalen wat de diversiteit aan bijen is, plaatsten we de blokken begin februari 2019 in vangkooien. Een vangkooi bestaat uit een gaas met dunne mazen zodat de ontluikende bijtjes niet kunnen ontsnappen. We kozen ervoor om de bijtjes op een niet-destructieve manier te determineren. We controleerden met een tijdsinterval van gemiddeld twee dagen op nieuw uitgekomen wilde bijen. De uitgekomen bijtjes werden tussendoor in leven gehouden met suikerwater (een stukje keukenpapier werd hiermee bevochtigd). Het determineren van de soorten gebeurde aan de hand van verschillende determinatiesleutels en het vragen van advies aan experten. Na determinatie werden de bijtjes vrijgelaten. Midden juli waren alle gaatjes geopend. In maart 2019 plaatsten we opnieuw blokken op dezelfde locaties om na te gaan of de resultaten van twee opeenvolgende jaren vergelijkbaar zijn.

Het aantal opgevulde gaatjes van alle diameterklassen was hoger aan de BOOMGAARD dan aan de STEENWEG (zie Fig. 3). De gaatjes met vier millimeter diameter vielen het meest in de smaak. Zowel kleine exemplaren van grotere bijensoorten (zoals metselbijen) en kleinere bijensoorten (zoals ranonkelbijen en klokjesbijen) kunnen gebruik maken van deze nestgangen. In de diameterklasse van acht millimeter was het verschil in bezette nestgangen tussen de twee locaties het kleinst. Het voorkomen van grotere

Studie

62

S N E P ! 2020 NUMMER 1

Figuur 3: Het aantal opgevulde gaatjes van verschillende diameter in de bijenhotels van mei tot oktober aan de STEENWEG en in de BOOMGAARD © Margot Vanhellemont


Figuur 4: Een sluipwesp (waarschijnlijk Ephialtes manifestator) aan het werk © Sien De Haes

Figuur 6: Rosse metselbij en blauwe metselbij kwamen meer voor aan de STEENWEG © Petra Fleurbaaij

Figuur 7: Gehoornde metselbij, ranonkelbij en grote klokjesbij kwamen in de hoogste aantallen voor in de BOOMGAARD © Petra Fleurbaaij

bijensoorten zoals metselbijen is blijkbaar niet zo verschillend tussen beide locaties (zie ook verder). Opmerkelijk is dat de gaatjes soms opnieuw open bleken te gaan (zie Fig. 3). Vooral bij de diameter van zes millimeter aan de STEENWEG was dit het geval. Wat de oorzaak hiervan is, kunnen we niet aantonen. Er zijn verschillende verklaringen mogelijk. Zo kunnen andere bijtjes bouwmateriaal als leem, zand of hars van afsluitproppen stelen. In zones met minder voedselaanbod, zoals aan de STEENWEG, spaart hen dat misschien

Figuur 5: Het aantal bijen van de zeven soorten die uitvlogen tussen februari en juli aan de STEENWEG en in de BOOMGAARD © Margot Vanhellemont

energie omdat ze zo minder vaak moeten aanvliegen. Deze vorm van diefstal kan de afsluitprop zo beschadigen dat er een gat ontstaat waarlangs bijvoorbeeld sluipwespen dieper in de nestgangen kunnen doordringen. We hebben verschillende soorten parasiterende wespen aangetroffen in de bijenhotels, en hun aantal was dubbel zo hoog aan de STEENWEG als aan de BOOMGAARD. Gewone goudwesp (Chrysis ignita s.l.) werd enkel op de locatie STEENWEG waargenomen. Deze soort parasiteert voornamelijk op metselbijen. Een kleine sluipwesp (Stenarella domator) werd in lage aantallen teruggevonden op beide locaties. Deze soort parasiteert op de rosse metselbij. Een derde soort sluipwesp was moeilijk op naam te brengen. Wellicht gaat het om Ephialtes manifestator (zie Fig. 4), een soort die vooral in stedelijke omgeving parasiteert op allerhande nestbouwende bijensoorten. Ook mieren, sociale wespen, mezen en spechten kunnen de afsluitprop beschadigen in hun zoektocht naar voedsel. Aan de STEENWEG is mogelijk ook minder voedsel voor vogels voorhanden, wat kan leiden tot meer predatie. Al deze factoren kunnen ervoor zorgen dat ook spekkevers (Megatoma undata) naar bijenhotels gelokt worden, wat het geval was in onze studie. De vrouwtjes van de spekkever leggen hun eitjes alleen maar wanneer ze de geur van dode insecten ruiken, en de uitgekomen larven doen zich te goed aan de aanwezige dode insecten, excretiemateriaal en mogelijk zelfs pollen (van Breugel, 2014).

63 Studie

2020 NUMMER 1

SNEP!

Hogere diversiteit aan BOOMGAARD In de BOOMGAARD kwamen meer bijtjes uit, in overeenstemming met het hoger aantal gevulde gaatjes. Het aantal gevonden soorten was echter vergelijkbaar tussen beide locaties: vijf soorten aan de STEENWEG en zes soorten in de BOOMGAARD (Fig. 5). Rosse metselbij (Osmia rufa) en blauwe metselbij (Osmia caerulescens) (Fig. 6) bleken meer voor te komen aan de STEENWEG. Het lappendeken van bebouwde en groene zones zoals tuintjes lijkt een geschikt habitat te zijn voor deze bijensoorten. Beide soorten hebben een polylectisch voedingspatroon. Dit wil zeggen dat ze een brede variatie aan plantensoorten kunnen gebruiken als voedingsbron, waaronder ook vele tuinplanten als lavendel en courant voorkomende wilde kruiden zoals rode en witte klaver en hondsdraf. Beide soorten blijken zich weinig aan te trekken van het drukke verkeer, het lawaai en de courante passage op de locatie STEENWEG. Gehoornde metselbijen (Osmia cornuta), ranonkelbijen (Chelostoma florisomne) en grote klokjesbijen (Chelostoma rapunculi) (Fig. 7) bleken in hogere aantallen voor te komen in de BOOMGAARD. Gehoornde metselbijen en grote klokjesbijen kwamen wel voor aan de STEENWEG, maar in beduidend lagere aantallen dan in de BOOMGAARD. Ranonkelbijen kwamen niet voor aan de STEENWEG. Gehoornde metselbijen zijn weinig selectief in de keuze van stuifmeelbronnen. Ze zijn ook polylectisch, maar lijken toch eerder te


kiezen voor vroegbloeiende heesters en bomen die talrijker voorkomen aan de BOOMGAARD. Ze verzamelen onder andere pollen op esdoorn, wilg, meidoorn, hulst, paardenbloem en boterbloemen. Ranonkelbijen en grote klokjesbijen zijn wel selectief in hun voedselkeuze; het zijn beide oligolectische soorten. Een ranonkelbij verzamelt enkel stuifmeel van planten uit de ranonkelfamilie. Boterbloemen, die tot de ranonkelfamilie behoren, zijn gekende drachtplanten van deze soort. Aan de STEENWEG komen quasi geen boterbloemen voor, terwijl ze talrijker zijn aan de BOOMGAARD. Een grote klokjesbij zoekt voedsel op voornamelijk soorten uit de klokjesfamilie. In de tuin van de Tuinbouwschool, die zich tussen beide locaties bevindt, komt een aantal cultivars

van deze klokjessoorten veelvuldig voor. Als maat voor de diversiteit aan soorten op beide locaties berekenden we de zogenaamde Shannon-index. Die index kijkt niet alleen naar het aantal soorten, maar ook naar de aantallen per soort. Door de betere verdeling van de aantallen over de verschillende soorten lag de Shannon-index hoger in de BOOMGAARD (1.33) dan aan de STEENWEG (0.94). De diversiteit aan bovengronds levende wilde bijen was dus hoger in de BOOMGAARD dan aan de STEENWEG.

Wat hebben we geleerd en wat kunnen we doen? Het tellen en determineren van de bijtjes was een hele klus! Toch hebben we te weinig herhalingen om wetenschappelijk gefun-

deerde uitspraken te doen. We zagen een hoger aantal en een grotere diversiteit aan bovengronds levende wilde bijen in de BOOMGAARD, waar meer biodivers natuurlijk groen aanwezig is. Maar aan de STEENWEG vonden we bijna evenveel soorten wilde bijen. Er is dus hoop voor onze kleine zoemende vrienden in de stad. En daarbij kan iedereen helpen. In een stedelijke omgeving kunnen we bijen beschermen en versterken door nestplaatsen en een divers voedselaanbod te voorzien (van Breugel 2014). Hoe meer tuinen en parken nestplaatsen en voedsel bevatten, hoe beter, want de afstand die bijen afleggen om naar voedsel te zoeken (de foerageerafstand) is beperkt. Grotere bijensoorten zoals metselbijen kunnen in een groter gebied

Het korte maar efficiënte leven van de wilde bij Het leven van een wilde bij start zodra ze uit het eitje komt (Fig. 1). Een bevrucht eitje groeit uit tot een vrouwtje, een onbevrucht eitje groeit uit tot een mannetje. De vrouwtjes leven een zestal weken. Na enkele dagen komt het eitje uit en begint de larve zich te voeden met een voorraad aan eiwitrijke pollen. Zodra de larve volgroeid is (dit kan tot vier weken duren), vormt zich een prepop, pop of cocon waarin ze overwinteren. Vanaf februari-maart komen de eerste volwassen bijen uit. Om op krachten te komen, zoeken ze even naar voedsel op nectarrijke bloemen. Dan begint de balts- en paarperiode, waarna de mannetjes sterven. Het vrouwtje begint dan intensief nectar, pollen en bouwmateriaal voor haar nest te zoeken. Dat nest bestaat uit broedcellen gevuld met een voedselvoorraad en één eitje. En dan begint de cyclus opnieuw. Een klein aantal wilde bijen (ongeveer 25%) nestelt bovengronds in holle plantenstengels, hout en muurspleten. De nestcellen worden meestal lijnvormig achter elkaar gebouwd, waarbij de mannetjes dichter bij de ingang liggen (Fig. 2). De afscheidingen tussen de cellen worden gemaakt uit stukjes blad, modder, haren, hars en dergelijke. De eerste cel wordt meestal leeg gelaten, om mogelijke parasieten te misleiden. De ingang wordt dan dichtgemetseld met hetzelfde materiaal, vaak ook met steentjes (zie Fig. 3). De meeste soorten wilde bijen leven echter in ondergrondse gangen.

FIGUUR 2

FIGUUR 3A

Figuur 1 : Levenscyclus van een wilde bij (Bron: Lewington, 2014). Figuur 2 : Nestopbouw van bovengronds levende wilde bijen (boven) en ontwikkeling van eitje tot pop (onder) © Margot Vanhellemont.

FIGUUR 1

Figuur 3 : Een nestgang waarin een bijtje alvast een voorraadje pollen deponeerde (A), een gehoornde metselbij in actie in de gaatjes van 8 mm (B) en een dichtgemetselde nestgang met zand en steentjes (C) © Sien De Haes

FIGUUR 3B

FIGUUR 3C

INTERESSANTE LITERATUUR en bronnen

Dankwoord

- Lewington R. (2018). Veldgids Bijen voor Nederland en Vlaanderen. Kosmos Uitgevers, 432p. - Van Breugel, P. 2014. Gasten van bijenhotels. EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden & Naturalis Biodiversity Center, Leiden. Online gratis te downloaden via: www.bijenhotels.nl/pdf/GastenVanBijenhotels.pdf

Hartelijk dank aan Gilbert Nachtergale voor het boren van 1000 gaatjes in de eiken balken, Koen Raevens voor de hulp bij het plaatsen van de bijenhotels, Margot Vanhellemont voor het maken van de figuren en Petra Fleurbaaij voor het ter beschikking stellen van de bijenfoto’s.

Studie

64

S N E P ! 2020 NUMMER 1


naar voedsel zoeken dan kleinere bijensoorten. De forsere rosse metselbijen en gehoornde metselbijen kunnen tot 600 meter rond de nestplaats naar voedsel zoeken. Ranonkelbijen en grote klokjesbijen, met slechts een lichaamslengte van 8 tot 10 millimeter, hebben een beperkter gebied; respectievelijk 150 en 200 meter rond de nestplaats. Om een groot aantal bijensoorten voedsel te bieden, is het belangrijk om gedurende het hele jaar een brede waaier aan bloeiende bloemen van de juiste drachtplanten te voorzien. Dankzij kennis over de voedselvoorkeur van wilde bijen kunnen we tuinen en parken in de stad omvormen tot heuse bijenrestaurants. Om bijvoorbeeld klokjesbijen

van nectar en pollen te voorzien, zijn klokjessoorten nodig; voor ranonkelbijen moeten boterbloemen aanwezig zijn. Bepaalde struik- en boomsoorten of vroegbloeiende knollen en bollen zorgen dat er al in het vroege voorjaar pollen en nectar beschikbaar zijn voor soorten als rosse en gehoornde metselbijen. Wilg, zwarte els en hazelaar bloeien zeer vroeg en fruitbomen als kers, appel of peer leveren ook veel nectar en pollen. Daarnaast voegen vroegbloeiende knollen en bollen ook heel wat sier- en nectarwaarde toe aan je tuin. Ook je gazon anders beheren biedt mogelijkheden. Als je een deel van het gras minder maait, krijgen soorten als witte en rode klaver, paardenbloemen, duizendblad en boterbloemen de kans om tot bloei te komen. Iets arbeidsin-

tensiever is het aanleggen van een bloemenweide. Door golvende paden in het gras regelmatig kort te maaien krijg je een mooi beeld. Ook bij de keuze van sierplanten kun je letten op bijenvriendelijke soorten: heel wat kwekers vermelden vandaag al welke planten geschikt zijn voor bijen. Op onze campus in Melle hebben we op de locatie STEENWEG in de loop van 2019 een ruime keuze aan bijenvriendelijke sierplanten aangeplant en meer dan duizend biologische bloembollen in de grond gestopt. Daarbij hebben we gelet op het voorzien van nectar en pollen gedurende het hele jaar. We installeerden ook drie grote bijenhotels om in de toekomst voldoende nestgelegenheid te voorzien.

I N F O F I C HE Soort

Habitat

Pollen

Nectar

Ranonkelbij Chelostoma florisomne

Bosranden Kleinschalige agrarische gebieden Stedelijk gebied

Oligolectische soort Boterbloem

Gehoornde metselbij Osmia cornuta

Stedelijk gebied, met name in tuinen en bij oude bebouwing

Polylectische soort Veel uiteenlopende soorten vroege bloeiers Vooral bloeiende wilgen en andere vroegbloeiende struiken en bomen

Bestaande holten: gaten in muren, holle stengels en bijenhotels

Rosse metselbij Osmia bicornis

Wijdverspreid, voornamelijk verstedelijkt gebied

Polylectisch, bezoekt grote variatie aan tuinplanten. Ook lentebloeiende struiken zoals appel, peer, Prunus-soorten en wilg

Bestaande holten: grote kevergaten in dood hout, holle plantenstengels (bv. braam), lege slakkenhuizen, oud timmerhout, rieten daken, scheuren in raamkozijnen, steilwandjes, zacht cement en sleutel- en boorgaten

Blauwe metselbij Osmia caerulescens

Veel in stedelijk gebied, ook langs bosranden en in groeven

Leeuwenbek, Lipbloemen (bv. andoorn, hondsdraf, kattenkruid, lavendel en stinkende ballote) Vlinderbloemen (bv. esparcette, gewone rolklaver, witte klaver)

Allerlei gaten en holen, in cement, oud timmerhout, hekpaaltjes en holle stengels zoals braam

Maskerbij sp. (waarschijnlijk gewone maskerbij) Hylaeus (communis)

Allerlei biotopen, zonder schijnbare voorkeuren. Het talrijkste in tuinen

Diverse bloemen, vooral: Composieten Schermbloemen Reseda

Holle stengels, andere holtes in twijgjes, muren, dood hout en in de bodem

Grote klokjesbij Bosranden Chelostoma rapunculi Stedelijk gebied

Oligolectische soort op bloemen van de klokjesfamilie, voornamelijk op grasklokje maar ook op gecultiveerde soorten in tuinen

Dood hout, holle stengels en bijenhotels

Tuinbladsnijder** Megachile centuncularis

Braam Dood hout, muren, door mens gemaakte objecten Composieten (bv. distel, gewoon biggenkruid, (bijenhotels), in de bodem en holle stengels klit, knoopkruid en vlooienkruid) (bv. braam) Vlinderbloemen (bv. gewone rolklaver) Sint-janskruid

Open plekken in en nabij bos Stedelijke omgeving

O.a. Ereprijs, ooievaarsbek, paardenbloem, valeriaan, salie

Nestgelegenheid

Ereprijs, havikskruid en knoopkruid Mannetjes houden ook van look-zonderlook

Bezoekt diverse planten voor nectar

65 Studie

2020 NUMMER 1

SNEP!

Bestaande holten: dood hout, hekpalen, dakbetimmering, holle stengels en bijenhotels


Een mierenhoop vol hoop? In Retie, mijn geboortedorp in de Kempen, vinden ze de Raad van State een stelletje mierenneukers. Ze hadden daar graag hun sportpark uitgebreid met korfbal-, tennis- en voetbalvelden en terreinen voor sportieve Retiese paarden en honden. Maar een buurman die daarvoor een schapenwei moest opofferen, vond in een nest rode bosmieren een ideale bondgenoot om de bouwplannen te bestrijden. De wettelijke bescherming van de rode bosmier was voor de Raad van State belangrijk genoeg om het Ruimtelijk Uitvoeringsplan te schorsen. Zo begon tien jaar juridisch touwtrekken. In Retie vonden ze het ongelooflijk dat een nest zijksmoeiers hun sportpark zo lang kon tegenhouden.

In het Reties zijn mieren zijksmoeiers. In Mol hebben ze het over moerzijkers. In de Kempen hebben ze goed naar mieren gekeken. Mieren die zich willen verdedigen tegen Natuurpunters die tijdens het bushcraften op een mierennest gaan zitten, sproeien een bijtende vloeistof uit hun achterlijf. De zijkerds. Dat zuur brandt op de getroffen billen en benen. Al is dat chemische wapen vooral voor andere vijanden bedoeld. Rode bosmieren zijn een oorlogszuchtig volkje. In een schitterende BBC-documentaire volgt David Attenborough het wel en wee van enkele kolonies rode bosmieren in de Jura. In de lente filmt de BBC-ploeg een dagenlange veldslag tussen twee nesten bosmieren die elkaars territorium betwisten. Een ongenadige slachtpartij met duizenden slachtoffers. De beestjes gaan elkaar te lijf op een manier die in Game of Thrones niet zou misstaan. De strategie is simpel: pak met een paar medestrijders de vijand vast bij armen en benen, til zijn harnas op en spuit een bijtend zuur op zijn weke delen. Cool! Oorlog is een normaal verschijnsel bij bosmieren. De overwinnaars krijgen een groter territorium en kunnen de gevallenen opeten, maar de strijd verzwakt beide partijen.

Luizenzijk? Wat de documentaire echt spectaculair maakt, is een nieuwe manier van samenleven die opgang maakt onder de bosmieren. Er zijn weinig dieren die met duizenden soortgenoten samenleven. Een mierenhoop vormt waarschijnlijk de meest complexe samenleving van het dierenrijk, op de onze na. Het nest lijkt op een slordige hoop dennennaalden en afval, maar het is een ingewikkelde burcht met meerdere niveaus en gangenstelsels, ventilatiesystemen, voorraadkamers en crèches, met een efficiëntie om de beste ingenieurs, architecten en stedenbouwkundigen jaloers te maken. Het is een passiefhuis met centrale verwarming, met als biobrandstof gistend plantenmateriaal. Net als onze voorouders verzamelen mieren samen hun voedsel en trekken ze op jacht. In de documentaire zien we hoe een groep, samenwerkend als leeuwen in de Serengeti, een grotere spin vangt. Behalve als jager-verzamelaars komen de beesten ook aan de kost als herders: ze houden kuddes bladluizen, die ze beschermen tegen predatoren als lieveheersbeestjes en die ze melken zoals boeren koeien melken: de bladluizen scheiden een zoete secretie af die eufemistisch ‘honingdauw’ heet. Bosmieren maken zelfs hun eigen medicamenten; ze mengen dennenhars met mierenzuur tot een antibioticum dat hen beschermt tegen bacteriële infecties.

Bijgedachte

Bedrieglijke bruiden Een mierenkoepel is een vrouwenmaatschappij: de koningin legt eieren en duizenden onvruchtbare dochters brengen voedsel aan en verzorgen het kroost. Maar aan het begin van de zomer verschijnen er gevleugelde mieren; wijfjes met volwaardige voortplantingsorganen en mannetjes die niet meer zijn dan een gevleugelde penis en zelfs niet in staat zijn om te eten. In een vliegende competitie, die verbloemend ‘bruidsvlucht’ heet, paren de gelukkige mannetjes met de toekomstige koninginnen die meteen een voorraad sperma opslaan voor de rest van hun leven. Na de vlucht sterven de mannetjes en ontdoen de vrouwtjes zich van hun vleugels. En dan zitten ze daar. Alleenstaande aanstaande moeders. Op zoek naar broodnodige kraamhulp sluipt de toekomstige koningin naar het nest van een andere, kleinere mierensoort: schubmieren. Ze legt zich in een hinderlaag en telkens wanneer een eenzame schubmier passeert, springt ze daar op, even maar, voor een kort maar intens contact. Zo neemt ze, beetje bij beetje, de geur van de schubmier over. Dan komt het moeilijkste moment in haar jonge leven: ze sluipt het nest van de schubmieren binnen. Of ze krijgt te eten, of een dodelijke portie mierenzuur. Als het bedrog lukt, brengt de bedriegster de schubmierenkoningin om zeep. Dan begint ze eieren te leggen, die verzorgd worden door de schubwerkmieren maar waaruit uiteraard bosmieren komen. Tot de laatste schubmieren sterven en de schubmierenhoop een bosmierenhoop is geworden.

Koninginnen in overvloed Het ontstaan van sociale insecten, zoals bijen en mieren, is voor evolutiebiologen lang een raadsel geweest. Wordt de evolutie niet gedreven door het verlangen van elk levend wezen om zijn genen door te geven? Wat heeft de eerste werkmieren dan bezield om zich uit te sloven voor andermans kroost en zelf kinderloos te blijven? De klassieke verklaring is ‘verwantschapsselectie’: de dieren offeren hun eigen voortplanting op om voor hun zusjes te zorgen, en op die manier toch hun genen aan het nageslacht door te geven. Er leven twee populaties bosmieren in Attenboroughs Jura. De ene gedraagt zich zoals het hoort: oorlogszuchtig en agressief, met één koningin die dankzij list en bedrog haar positie heeft verkregen. Maar het kan ook anders. In de documentaire zien we in de lente duizenden rode bosmieren van de zon genieten op hun mierenhoop. En daartussen wriemelen ook vele tientallen koninginnen. Met zoveel

66

S N E P ! 2020 NUMMER 1


© WOUTER VIAENE

koninginnen in één mierenhoop, kunnen de werkmieren onmogelijk nog dichte verwanten van elkaar zijn, stelt Attenborough. En er is meer. Hij zet een mier uit een ander nest in het territorium van de mieren met de vele koninginnen. Bij ‘gewone’ bosmieren leidt dat gegarandeerd tot mierenmoord. En inderdaad, de twee gedragen zich aanvankelijk vijandig, maar dan braakt de ‘thuismier’ een beetje voedsel op en geeft het aan de vreemdeling. De gedwongen migrant wordt probleemloos geïntegreerd.

Safe sex Dit is geen gewoon bosmierennest, maar een superkolonie. Het is niet één koepel met verschillende koninginnen, maar een complex van tientallen mierenhopen, verspreid over vele hectaren. Tussenin liggen kilometers paden, waarover de mieren ongehinderd foerageren, zonder het risico afgemaakt te worden door vijandige buren. Voor hun bruidsvlucht komen een half miljoen(!) mieren, mannetjes en wijfjes, samen op hetzelfde grasveld voor een gigantische orgie die alleen eufemistisch bruidsvlucht heet. En het wordt nog vreemder: pas bevruchte koninginnen uit de superkolonie sluipen niet bedrieglijk naar een schubmierennest, maar gaan, weliswaar voorzichtig maar vrijwel ongehinderd, de dichtstbijzijnde bosmierenkoepel binnen om er hun eierleggend leven te beginnen. En nog houdt het niet op: bruidsvluchten dienen om een partner te vinden die geen familie is, om inteelt te vermijden. Maar als in de mierenhoop kinderen van meerdere koninginnen bij elkaar leven, kan een toekomstige koningin net zo goed en veiliger binnenshuis een lief zoeken. Ook dat gebeurt, in de superkolonie.

De verovering van Gent Verwantschapsselectie schiet tekort om het ontstaan van superkolonies te verklaren. Deze werkmieren offeren zich op om niet of nauwelijks verwante soortgenoten te helpen. Hier lijkt ‘groepsselectie’ te spelen: de natuurlijke selectie bevoordeelt een groep in plaats van het individu of de familie. Een omstreden begrip. Onbetwiste voorbeelden van groepsselectie in de natuur zijn schaars. Maar groepsselectie zou volgens menslievende gedragsbiologen een goede verklaring zijn voor het evolutionaire succes van de homo sapiens. Wie door empathie en

altruïsme gedreven meer investeert in anderen dan in zichzelf en zijn kinderen, vermindert de kans om zijn eigen genen door te geven. Maar als dat sociaal gedrag voordeel oplevert voor het overleven van de groep, en op die manier het aantal nakomelingen van de groep verhoogt, kan het in het genetisch materiaal van de soort terechtkomen. En zo zijn wij mensen ons sympathieke zelf geworden! Niks van, zeggen tegenstanders. Groepsselectie bestaat niet. Het menselijk succes op aarde is niet te wijten aan ons sociaal gedrag maar aan onze technologische ontwikkeling: dat we zo talrijk zijn geworden, komt niet doordat we ons voedsel zo eerlijk verdeelden, maar door ons vermogen om er steeds meer van te produceren. “Een superkolonie bestaat letterlijk uit duizenden verschillende families die samenwerken. Is vrede de winnende strategie op deze mierenberg?” vraagt Attenborough zich enthousiast af, vol verwondering over de evolutie die zich voor zijn ogen afspeelt. De laatste jaren worden meer superkolonies ontdekt, ook van andere mierensoorten. Zelfs onder onze eigen voeten, verspreid over een twintig hectaren Gents grondgebied, leeft een florissante superkolonie. Plaagmieren; een exotische soort die waarschijnlijk in potgrond de Floraliën heeft bezocht en sindsdien is begonnen aan een niet te stuiten verovering van de stad. Maar deze nieuwe Gentenaars, die al met veel meer zijn dan hun menselijke stadsgenoten, leveren geen bewijs voor het bestaan van groepsselectie. Vermits ze allemaal uit dezelfde bloempot komen, dragen ze vermoedelijk hetzelfde genetisch materiaal.

De rode revolutie We moeten onze hoop halen waar we hem kunnen vinden. In een bosmierenkoepel in de Jura. Waar revolutionair mierengedrag komaf heeft gemaakt met oorlog, voedselschaarste en onveilige seks. Het terugdringen van eigenbelang en eigen voortplanting ten voordele van de groep is een strategie die ook voor ons kan werken. We staan op een keerpunt in ons bestaan. De strijd tegen de klimaatverandering vraagt nieuwe leefgewoonten. Slagen wij erin om net zo sociaal te worden als de rode bosmieren? ‘Attenboroughs Ant Mountain’ is te bekijken op YouTube

67 Bijgedachte

2020 NUMMER 1

SNEP!


zond

10 mag ei 10-1 8 uu r

ILLUSTRATIE © MAARTEN ARYS

OMG! BLOEMEKES VAN VAN EYCK.

Wildeplantenbeurs PLANTEN EN KRUIDEN (OOK ‘BLOEMEKES VAN VAN EYCK’! ) KINDERANIMATIE I GRIME DIVERSE STANDS ‘OVER EYCK EN BLOEMEN’-WANDELING BIOBAR MET ZONNETERRAS

in de Bourgoyen LIVEMUZIEK DOOR

THE MOONGUITARS VRIJDAG NMC DE BOURGOYEN DRIEPIKKELSTRAAT 32 / 9030 MARIAKERKE (GENT) 09 227 22 94 / GENT@NATUURPUNT.BE

WWW.NATUURPUNTGENT.BE

Met dank aan

Sponsors

Partners

VU AN FIERS, P/A DRIEPIKKELSTRAAT 34, 9030 MARIAKERKE

VERKOOP VAN INHEEMSE

Profile for Natuurpunt Gent

Snep! - Lente 2020  

Advertisement
Advertisement
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded