__MAIN_TEXT__

Page 1

2$ʦ22

$'.)+'ʧ0ʨʦ$'.)+37'

Afgiftekantoor Gent X 209279

#

1

ART JAARGANG 18 MA

2019

P E N S

!

IJK S DR IE M AA ND EL LAD VERENIGINGSB NT NATUURPUNT GE

Dri ep ikk els tra at vu An Fie rs, p/a

ker ke 34 , 90 30 Ma ria


SNEP! Snep! is het driemaandelijks tijdschrift van Natuurpunt Gent vzw. Achtiende jaargang, nummer 1 Redactieadres: Coördinatie: Redactieraad:

Jorinde Nuytinck, Droogveldeweg 80, 9031 Drongen, jorindenuytinck@hotmail.com Lieve De Meyer, Jorinde Nuytinck Chris Balcaen, Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Liesbeth Langouche, Nicole Legiest, Martine Maes, Luc Meuris, Jorinde Nuytinck, Tomas Vanheste en Bart Vangansbeke Eindredactie: Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Liesbeth Langouche, Nicole Legiest, Martine Maes en Tomas Vanheste Advertentiewerving: Liesbet Maroye, advertenties@natuurpuntgent.org Concept & lay-out: Els De Brandt Foto voorpagina: Keuzemeersen Verantwoordelijke uitgever: An Fiers, p/a Driepikkelstraat 34, 9000 Gent Met bijdragen van: Chris Balcaen, Rossana Bugini, Tim De Winter, Guy Huylebroeck, Annelies Janssens, Kristel Keppens, Toby Lauwerier, Regine Laverge, Ole Mahieu, Jorinde Nuytinck, Sancho, Maarten Trybou, Hanne Van Beneden, Karel Van Daele, Joke Van Damme, Bart Vangansbeke, Pieter Vangansbeke, Jan Verheeke, Fons Verhelst, Wouter Viaene Oplage: 8400 Elke auteur is verantwoordelijk voor de tekst van zijn bijdrage. Overname van artikels is mogelijk in overleg met de redactie. Beeldmateriaal: indien geen © vermeld, fotograaf onbekend - alle rechten voorbehouden. - Gedrukt op kringlooppapier. Druk: Druk in de Weer, Gent

Natuurpunt Gent is een vereniging voor alle inwoners van Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen die natuur belangrijk vinden. Natuurpunt Gent ontplooit een brede waaier aan activiteiten: • ijveren voor meer natuur en groen voor iedereen in het Gentse, • natuurbeheer in Bourgoyen-Ossemeersen,Latemse Meersen, Gentbrugse Meersen,Leeuwenhof, Keuzemeersen, Assels en Damvallei

Onthaalcentrum De Stek, Marino Ravier en Annelies Janssens Driepikkelstraat 34 – Gent (Mariakerke) tel. 09/227.22.94 – e-mail: gent@natuurpunt.be • Weekdagen van 9.00 tot 17.00 uur • Graag na afspraak In het NMC (Natuur en Milieucentrum) De Bourgoyen verzorgt Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal. Natuurpunt Gent houdt er ook een cafetaria open. Je vindt NMC De Bourgoyen in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) te Gent (Mariakerke). Bereikbaar met het openbaar vervoer, bus 3, halte Driepikkelstraat.

• aankopen van natuurterreinen, • geleide wandelingen in eigen terreinen, toffe excursies, voordrachten, cursussen, • onderzoek (vogels, planten, …), publiceren van rapporten.

Lid worden van Natuurpunt Gent? Stort 27 euro op BE35 8904 3406 5937 (BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent Verhuisd? Geef je nieuwe adres, samen met je lidnummer door aan ledenservice@natuurpunt.be Domicilieer je lidgeld. Zo verlagen we de administratiekosten en met het uitgespaarde bedrag kunnenwe meer doen voor de natuur. Een formulier vind je op www.natuurpuntgent.be bij Doe mee! – Word lid. Lid bij een andere Natuurpuntafdeling? Neem dan een abonnement op Snep. Stort 10 euro op BE35 8904 3406 5937 (BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent met de mededeling ‘Abonnement Snep!’ Giften

voor de aankoopprojecten van Natuurpunt Gent zijn welkom op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Vermeld als mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’. Assels 6651 - Bourgoyen-Ossemeersen 6613 - Damvallei 6630 - Gentbrugse Meersen 6682 - Hutsepot 6689 - Keuzemeersen 6624 - Latemse Meersen 6629 - Leeuwenhof 6638 - Natuurpark Levende Leie 4024 - Oude Moervaartarm 6678 - Overmeersen 6694 - Rosdambeekvallei 6691 - Vinderhoutse Bossen 6698 Domicilieer je gift. Ben je lid van Natuurpunt en domicilieerde je je lidgeld, dan kun je ook je gift domiciliëren. Samen met het lidgeld gaat je gift elk jaar in december van je rekening. Vraag een formulier bij ward.stulens@natuurpunt.be.

Colofon

Contactadres:

2

Onthaal: 09/216.44.78 • weekdagen van 1 april tot 30 sept: 9.00 tot 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur • weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur • weekends en feestdagen: 14.30 tot 18.30 uur Cafetaria: 09/216.44.79 • alle werkdagen van 11.30 tot 17.00 uur • op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur Website: www.natuurpuntgent.be - Mail: nmc@natuurpuntgent.org

Werkgroepen en kernen: Werkgroep Assels, Phillippe Ampe, 09/222.21.89 - assels@natuurpuntgent.org Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen, Johan Pieters, 09/216.44.78 - johanpieters@proximus.be Werkgroep Sint-Pieters-Buiten, Piet Dedecker 09/221.51.79 - dedecker.piet@gmail.com Werkgroep Gentbrugse Meersen, Marnix Aerssens, 0477/68.88.48 - secretariaat@wgbm.be Kern Deurle-Latem, Frederik Van Vlaenderen en Rupert Walraeve, 0479/64.44.91 (Frederik) - 0494/03.92.67 (Rupert) info@natuur.deurlelatem.be Kern Damvallei, 09/252.39.20 - info@damvallei.be

S N E P ! 2019 NUMMER 1


INHOUD 4 Agenda 12 Aankondigingen 12 Cursus Natuurfotografie 12 Critical Mass XL 13 Cursussen 13 Proeven van de Boerse Poort 14 Wildeplantenbeurs 16 Fotowedstrijd Levende Leiedag 17 Levende Leiedag 19 Algemene Vergadering 2019 19 Sprookjeswandeling Bijgaardepark 20 Verslagen 20 De Natuurpuntfuif 2018 21 Bosplantactie Gentse Rotaryclubs 22 Vereniging 22 Natuurpuntvlees in Gent 23 Portret: Marc en Linda 24 Bedankt Lieve! 24 Natuurweetje: hondsdraf 25 Producten Gentse Natuur.winkel 26 2018: leden, aankopen en giften 31 Expeditie Natuurpunt 32 Aankoopjaar 2019 goed van start 34 Beleid 34 Het Gentse bestuursakkoord 38 Milieu 38 Zomer Zonder Vliegen 40 Belmundo: Klimaatvluchtelingen 42 In de schijnwerpers 47 Kern Damvallei 47 Waterwerken in de Damvallei 50 Damslootmeer ondieper? 52 Werkgroep Assels 52 Eén zwaluw maakt de lente (nog) niet 53 Kern Deurle-Latem 53 Kerstdorpwandeling Latemse Meersen 54 Natuurbeheer in de Latemse Meersen 56 Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen 56 Ecosysteemdiensten 60 Aanleg Papiermolenpad 61 Studie 61 Kleine majer 62 Turkse tortel 64 Ken je familie: de anjerfamilie 66 Bijgedachte

Ambitie en durf – ook voor de Gentse natuur

Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke

Vanaf 1 januari 2019 is de nieuwe beleidsploeg in Gent van start gegaan. Deze legislatuur levert sp.a-Groen samen met Open Vld en CD&V het college van burgemeester en schepenen. Schepen Astrid De Bruycker (sp.a) is verantwoordelijk voor Openbaar Groen en zal de komende zes jaar onze belangrijkste gespreks- en beleidspartner zijn. We blijven ook structureel samenwerken met schepen van Milieu en Klimaat Tine Heyse (Groen). De voorbije legislatuur hadden we al een goede en constructieve samenwerking met de stad Gent en we hopen van harte dat we die de komende zes jaar kunnen voortzetten. In december stelde de nieuwe coalitie haar bestuursakkoord voor met de titel ‘Ambitie en durf voor Gent’. In deze Snep! nemen we die tekst nog eens uitgebreid onder de loep. Op het gebied van natuur, bos en groen zijn we best tevreden over het bestuursakkoord. Veel van onze suggesties zijn erin overgenomen. Dat betekent dus dat onze vele inspanningen om die thema’s ingang te doen vinden bij het nieuwe bestuur, vruchten hebben afgeleverd. We mogen trots zijn op ons geslaagde lobby-, informatie- en overtuigingswerk naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen. Nu moeten we er natuurlijk nog op toezien dat al die mooie intenties de komende zes jaar werkelijkheid worden! Het verheugt ons dat het Gentse stadsbestuur Natuurpunt Gent beschouwt als een belangrijke partner bij de realisatie of het plannen van nieuwe projecten voor natuurontwikkeling. Het bestuursakkoord stelt dat verder werk zal worden gemaakt van een volwaardig partnerschap met Natuurpunt. We lezen ook in het akkoord dat de stad het budget voor aankoopsubsidies zal verhogen, zodat bijkomende aankopen mogelijk zijn. Ook wij moeten nu aan de slag om de ambities op het terrein waar te maken en voort te werken aan meer en betere natuur. We zijn in 2019 meteen goed gestart, want we konden begin dit jaar al enkele aankopen realiseren. Vooral in de Assels hebben we ons natuurgebied flink kunnen uitbreiden. Je leest er meer over in deze Snep! Meer en betere natuur is niet alleen belangrijk voor een robuustere biodiversiteit. Grote natuurgebieden leveren ook veel andere ecosysteemdiensten aan onze samenleving. In deze Snep! vind je een prachtig uitgewerkt voorbeeld over de ecosysteemdiensten die ons worden aangeboden door de moeder van alle Gentse natuurgebieden, de BourgoyenOssemeersen.

3 Redactioneel

2019 NUMMER 1

SNEP!


JANUARI TOT BEGIN APRIL 2019

Onze activiteitenkalender vind je ook op www.natuurpuntgent.be. Om geen enkele activiteit te missen, neem je een abonnement op Digisnep, de digitale nieuwsbrief van Natuurpunt Gent. Stuur je e-mailadres naar gent@natuurpunt.be en geen activiteit gaat nog onaangekondigd voorbij!

Activiteiten De activiteiten van Natuurpunt Gent staan open voor alle leden en geĂŻnteresseerden. In onze agenda vind je ongetwijfeld iets naar je smaak. Van gezellige natuurbeleving tot diepgaande natuurstudie, Natuurpunt Gent biedt het allemaal.

MAART 2019 Gentbrugse 24.03 Maandwandeling Meersen: De winter is voorbij, nu de lente! De Gentbrugse Meersen vormen een ideaal kader om eens goed uit te waaien na een winter binnenblijven. Hoor, voel en ruik het voorjaar in de meersen. Beleef de natuur, wandel mee en vul je longen met nieuwe energie. We bekijken samen hoe planten de winter zijn doorgekomen en genieten van de eerste lenteverschijnselen. Afspraak om 14.30 uur op de parking aan de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Bereikbaar met bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen, bus 9 of 20 eindhalte Groeningewijk ligt aan de vertrekplaats. Bekijk de laatste berichten voor deze wandeling op www.wgbm.be

Vergadering: 24.03 Algemene inspraak met bubbels

24.03 Oeverzwaluwenverwennamiddag in het Leeuwenhof

Op deze open vergadering voor alle leden van Natuurpunt Gent overschouwen we onze werking en praten we bij met een lekker glaasje. We brengen informatie over onze belangrijkste activiteiten en projecten, geven mee welke trends we ontwaren, verduidelijken wat het allemaal gekost heeft en tonen wat het aan zinvols heeft opgebracht. Om 9.30 uur in het NMC De Bourgoyen. Meer info op p. 19.

Elk jaar opnieuw mogen we aan het Leeuwenhof een kolonie oeverzwaluwen begroeten. Ze nestelen in de steile wand aan de plas, die echter telkens weer afkalft. En omdat de vrije aanvliegroute wordt belemmerd door opschietende begroeiing, zijn elk jaar onderhoudswerken nodig om de oeverzwaluwen een duwtje in de rug geven. We spreken af om 13.30 uur aan het Leeuwenhof in Drongen ter hoogte van de kijkhut. Wij voorzien spades en handschoenen, maar je mag natuurlijk je eigen materiaal meebrengen.

Natuurfotografie voor Groentjes 25.03 Start van de cursus natuurfotografie voor beginners onder leiding van Luc Van Brussel. Deze cursus bestaat uit drie theorielessen en twee excursies. Om 19.00 uur in het NMC De Bourgoyen. Inschrijven verplicht. Meer informatie op p. 12.

Vrijwilligersfietstocht Gent-West 30.03 Samen bezoeken we onze meest kenmerkende gebieden en bijzonderste plekken en verkennen we hoe je je als vrijwilliger kunt inzetten bij Natuurpunt Gent. Van 13.30 tot 17.00 uur. Start aan het NMC De Bourgoyen. Inschrijven verplicht, meer info op p. 6.

Activiteit voor het hele gezin

Werkdag

Film- of dia- of infoavond

Agenda

4

S N E P ! 2019 NUMMER 1

Excursie

Voor wie graag wil bijleren over gewone en bijzondere beestjes en plantjes, over natuur en landschap


Het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, waar Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal verzorgt en ook de cafetaria uitbaat, is de uitvalsbasis voor veel activiteiten. Je vindt het NMC in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) in Gent (Mariakerke), gemakkelijk bereikbaar met het openbaar vervoer: Lijnbus 3, halte Jutestraat. Er is een ruime fiets- en autoparking.

Gruute Kuis in het 31.03 Gentsche Reigersparkje De werkgroep Sint-Pieters-Buiten doet weer mee met de Gentsche Gruute Kuis en steekt de handen uit de mouwen om afval te verwijderen uit het Reigersparkje. IVAGO verwent ons daarbij met een hapje en een drankje. Afspraak om 10.00 uur in de Reigerstraat 1, einde omstreeks 12.30 uur. Meer informatie op www.sintpietersbuiten.be

Werkdag Vinderhoutse Bossen 31.03 Leve de lente! De voorjaarsbloeiers laten zich van hun mooiste kant zien. Ook wij gaan aan de slag: we houden een heuse lenteschoonmaak in de Vinderhoutse Bossen. Vorige keer haalden we zakken vol afval uit het bos, nu volgen de laatste restjes. Verder gaan we ook paplaurier kappen en afvoeren.

Afspraak om 14.00 uur op de kruising van de Schouwbroekstraat en de Langendam (Vinderhoute/Lievegem). We werken tot ongeveer 18.00 uur. Werkhandschoenen en een lange broek tegen de brandnetels zijn aan te raden. Laat weten of je komt aan maarten.vangansbeke@gmail.com dan zorgen we voor voldoende verfrissing en versnapering.

31.03 Evenement sanering Damsloot

en opening vernieuwd Hengstepad Š LUC MEURIS

planten en Gentsche 31.03 Struiken Gruute Kuis in Natuurpark Overmeers We gaan we niet alleen afval verzamelen in Natuurpark Overmeers en langs de spoorwegberm, maar we planten ook struiken in het Natuurpark. Zo willen we de Japanse duizendknoop onder controle houden. We verwijderen eerst de jonge scheuten van deze zeer invasieve plant en geven ze mee met het restafval. IVAGO verwent ons met een hapje en een drankje. Afspraak om 14.00 uur aan de ingang van Natuurpark Overmeers (Sint-Denijslaan, ter hoogte van bushalte Wiemersdreef). Einde omstreeks 17.00 uur.

Feestelijk evenement waarop de provincie, de gemeente Destelbergen en Natuurpunt meer uitleg geven over de uitgevoerde werken aan de Damsloot. Het vernieuwde Hengstepad wordt geopend met een wandeling en andere activiteiten. Om 10.00 uur aan Parking Stapsteen, Hooistraat 148 in Heusden. Einde rond 12.30 uur. Stevige wandelschoenen aangeraden, bij nat weer zijn laarzen een must. Inschrijven verplicht, zie p. 47-49.

Voor wie al heel wat beestjes en plantjes kent en zijn kennis wil verdiepen, nieuwe gebieden wil ontdekken, nieuwe soorten wil leren kennen,‌

5 Agenda

2019 NUMMER 1

SNEP!


Agenda

6

S N E P ! 2019 NUMMER 1


APRIL 2019 Bourgoyen06.04 Maandwandeling Ossemeersen Een lentewandeling in de Bourgoyen. De eerste bloeiende planten, de eerste broedende zangvogels die met hun zang vrouwtjes lokken en territoria vastleggen. Vanuit een kijkhut kun je in de nesten van de aalscholvers gluren, waar de jongen hun ouders aanzetten tot spoed. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal (identiteitskaart als borg). Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

Werkdag in de Assels 06.04 We maken een terrein schoon in de centrale meersen van de Assels in Drongen. Het wordt geen te zwaar karwei, we verzamelen hout en het wordt ook meteen ter plaatse verhakseld. Van 14.00 tot 16.30 uur, verzamelen aan het einde van de Hoogmeers, Drongen. Werkhandschoenen kunnen van pas komen.

Gentbrugse 28.04 Maandwandeling Meersen: Mens en landschap Door zijn overheersende aanwezigheid en zijn uitgekiende manier van voedselvoorziening en ontginning heeft de mens het landschap naar zijn hand gezet. In een cultuurlandschap zijn natuur en cultuur altijd sterk met elkaar verweven. In de Gentbrugse Meersen is de wisselwerking tussen mens en omgeving door de eeuwen heen goed te zien. Afspraak om 14.30 uur op de parking aan de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Bereikbaar met bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen, bus 9 of 20 eindhalte Groeningewijk ligt aan de vertrekplaats. Bekijk de laatste berichten voor deze wandeling op www.wgbm.be.

Lentewandeling in het Parkbos 28.04 De werkgroep Sint-Pieters-Buiten organiseert een wandeling door het Parkbos met Iris Lauwaert als gids. We nemen in Gent-Sint-Pieters de trein van 13.53 uur naar De Pinte en wandelen vervolgens

terug, door het Parkbos, over de parkbosbruggen. Graag inschrijven voor 26 april via info@sintpietersbuiten.be. Afspraak om 13.30 uur aan het Sint-Pietersstation, ingang Ganzendries. Einde omstreeks 18.00 uur.

28.04 Lentewandeling in de Assels Een wandeling in het teken van de zwaluwen die er de laatste dertig jaar sterk op achteruit gegaan zijn in Vlaanderen. Afspraak om 14.00 uur aan de Boerse Poort. Meer info en plannetje op p. 13.

van de 28.04 Proeven Boerse Poort Twee enthousiaste natuurgidsen in spe delen hun kennis over de natuur in de moestuinen aan de Boerse Poort. Afspraak om 14.00 uur aan de Boerse Poort. Meer info en plannetje op p. 13.

MEI 2019 Dauwtrip in Overmeers 01.05 We staan vroeg op om naar de ontwakende vogels te luisteren. Onder leiding van vogelkenner Frank Schautteet proberen we ze allemaal op naam te brengen. Afspraak om 6.00 uur aan de ingang van het Natuurpark Overmeers, Sint-Denijslaan ter hoogte van bushalte Wiemersdreef. Einde met een ontbijtje omstreeks 8.00 uur.

Bourgoyen04.05 Maandwandeling Ossemeersen De biodiversiteit wordt duidelijk in de rijke kleurenschakeringen van de graslanden. Alle tinten groen afgewisseld met bloeiende planten zoals ratelaar. In de sloten bloeit een sieraad: waterviolier. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal, met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

aan huisvesting voor 04.05 Werken vogels in het Leeuwenhof We verwennen de visdiefjes die elk jaar in de plas komen broeden! We maken enkele nieuwe vlotjes en brengen die ook meteen in het water aan. Daarnaast plaatsen we ook een ‘paalwoning’ voor huiszwaluwen. Van 14.00 tot 16.30 aan het Leeuwenhof, zijstraat van de Beekstraat in Drongen. Bereikbaar met bus 3, halte Driesdreef. Het Leeuwenhof ligt aan de overkant van de brug, eerste straat links.

in de 05.05 Wildeplantenbeurs Bourgoyen-Ossemeersen De wildste plantenbeurs van Gent viert haar 25ste verjaardag! Dat vraagt om een extra kleurig aanbod wilde planten en geurige kruiden, top-of-the-bill entertainment voor jong en oud en een taartenbuffet om duimen en vingers bij af te likken. Van 10.00 tot 18.00 uur in en rond Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Meer info op p. 14-15.

7 Agenda

2019 NUMMER 1

SNEP!

Vrijwilligersfietstocht Gent-Oost 11.05 Samen bezoeken we onze meest kenmerkende gebieden en bijzonderste plekken en verkennen we hoe je je als vrijwilliger kunt inzetten bij Natuurpunt Gent. Van 13.30 tot 17.00 uur. Start aan de Klimaatloods, Weverbosdreef, Gentbrugge. Inschrijven verplicht, meer info op p. 6.

in Natuurpark 12.05 Werkdag Overmeers In het Natuurpark Overmeers groeien enkele invasieve planten, maar we krijgen ze geleidelijk onder controle. We pakken de laatste planten van de reuzenberenklauw aan, alsook reuzenbalsemien en Japanse en Afghaanse duizendknoop. We voeren ook ander beheerwerk uit en eindigen met een hapje en een drankje. Afspraak om 10.00 uur aan de ingang van het Natuurpark Overmeers, Sint-Denijslaan ter hoogte van bushalte Wiemersdreef. Einde omstreeks 12.30 uur.


in de 12.05 Orchideeënwandeling Damvallei Tijdens deze wandeling richten we onze aandacht vooral op orchideeën. We wandelen richting de Bochten en bekijken ook andere bloeiende en waterminnende planten. Afspraak om 10.00 uur aan de parking van sauna Asanti, Schipgrachtstraat 2 in Destelbergen. Omstreeks 12.00 uur zijn we terug aan ons startpunt. De wandeling is niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Stevige wandelschoenen aangeraden, bij nat weer zijn laarzen een must.

25.05

Vroegeochtendwandeling in de Bourgoyen-Ossemeersen

voor specialisten 25.05 Fietstocht natuurbeheer en -studie Je hebt ervaring met natuurbeheer? Of je wilt je soortenkennis inzetten voor de Gentse natuur? Fiets mee en ontdek wat je als vrijwilliger kunt doen bij Natuurpunt Gent. Vertrek om 13.30 uur aan de Vinderhoutse Bossen, einde 17.00 uur aan NMC De Bourgoyen. Meer info en inschrijven op p. 6.

Gentbrugse 26.05 Maandwandeling Meersen: biodiversiteit en duurzaamheid Vandaag gaan we allemaal naar de stembus. Na het vervullen van de burgerplicht en in afwachting van de resultaten is iedereen welkom in de Gentbrugse Meersen voor een natuurwandeling over biodiversiteit en duurzaamheid. We bekijken wat die politiek gevoelige woorden betekenen op het terrein. En natuurlijk hebben we ook oog voor al het natuurschoon dat de lente ons te bieden heeft. Afspraak om 14.30 uur aan de klimaatloods van Natuurpunt in de Gentbrugse Meersen, te bereiken na 400 meter stappen in de Weverbosdreef of stappen tot het einde van de Houw. Einde wandeling rond 17.00 uur. Handig om mee te brengen: vlindernetje, loep, verrekijker en regenkledij indien nodig. Bekijk de laatste berichten voor deze wandeling op www.wgbm.be.

In de 18de eeuw ving Alberto Marmora in Sardinië een vogel en doopte die ter ere van Francesco Cetti, een Italiaans natuuronderzoeker, Cettia cetti. In het Nederlands is dat Cetti’s zanger. Marmora zelf leeft voort in de Engelse naam van de Sardijnse grasmus: Marmora’s warbler. De explosieve zang van de Cetti’s zanger konden we de laatste jaren steevast horen op onze jaarlijkse vroegeochtendwandeling in de Bourgoyen-Ossemeersen, naast nog een hele rij andere leuke zangers. Ben je geen vogelkenner en vind je al die trillers en zangen en roepjes nogal verwarrend? Even welkom, als het weer een beetje meezit, is het ochtendlijk ontwaken in de Bourgoyen een niet te missen ervaring, zeker als je met een groep fijne mensen op stap bent. En het ontbijt achteraf mag je natuurlijk ook niet missen… Vertrek om 5.00 uur ‘s ochtends aan het NMC De Bourgoyen. De prijs voor het ontbijt is 9 euro per persoon. Geef liefst op voorhand door of je mee komt ontbijten of niet (mailtje naar annelies@natuurpuntgent.org), maar je kunt de dag zelf nog van gedacht veranderen.

JUNI 2019 Bourgoyen01.06 Maandwandeling Ossemeersen De zomer piept al om het hoekje en de natuurlijk beheerde graslanden worden stilaan hooirijp. Geniet van de Bourgoyen onder leiding van een deskundige gids. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal, met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

Werkdag in de Rosdambeekvallei 01.06 We verwijderen enkele lastige exoten: reuzenbalsemien, Japanse duizendknoop en reuzenbereklauw. Na het werk vergast conservator Geert Heyneman ons nog op een deskundige rondleiding door het gebied. Van 14.00 uur 17.00 uur. Afspraak in de Meulenbroekstraat in Afsnee, aan het eind van de verharding. Werkhandschoenen kunnen nuttig zijn.

Agenda

8

S N E P ! 2019 NUMMER 1

in het Leeuwenhof en 08.06 Wandeling de Vinderhoutse Bossen Onze jaarlijkse gasten, de oeverzwaluwen, scheren boven het wateroppervlak op zoek naar insecten. Dat wordt weliswaar steeds moeilijker met de dramatische terugval van die zespoters. In afwachting van de volledig openstelling van de Vinderhoutse Bossen brengen we een bezoek aan de rand ervan. Afspraak om 10.00 uur aan het Leeuwenhof, zijstraat van de Beekstraat in Drongen. Bereikbaar met bus 3, halte Driesdreef. Het Leeuwenhof ligt aan de overkant van de brug, eerste straat links.

in de 09.06 Glazenmakerwandeling Bochten, Damvallei We wandelen via De Naakte, het jachtterrein van keizerlibellen en oeverlibellen, naar de Bochten. Daar zoeken we vroege glazenmakers, glassnijders, smaragdlibellen en waterjuffers. Start om 14.00 uur aan de parking van sauna Asanti, Schipgrachtstraat 2 in Destelbergen. Een verrekijker is zeker handig om libellen te spotten. Bij nat weer gaat onze aandacht meer naar de planten. Dan is waterdicht schoeisel aanbevolen.


Werkdag Vinderhoutse Bossen 15.06 Het mooiste bos van Gent heeft jouw helpende handen nodig. Op 15 juni willen we enkele nodige werkjes aanpakken om ons bos nog aantrekkelijker te maken voor de toekomstige bezoekers en de beestjes in het bos. We gaan de dreven maaien in het bos en ruimte creëren voor de typische bosflora door reuzenbalsemien te verwijderen. Afspraak om 10.00 uur aan de ingangspoort van de Vinderhoutse Bossen op het einde van de Langendam in Vinderhoute/Lievegem. Werkhandschoenen en een lange broek tegen de brandnetels zijn aan te raden. Laat iets weten als je komt aan matthiasstrubbe1 @gmail.com, dan zorgen we voor genoeg verfrissing en versnapering.

Levende Leiedag 16.06 Tweede editie van de Levende Leiedag vol amusement voor groot en klein: sloep- en kajaktochten, een fietstocht, wandelingen, een fotowedstrijd, yoga in de natuur, kinderanimatie en meer. Van 12.00 tot 17.00 uur aan ‘t Oud Sashuis, Hellestraat 20, Deinze (Astene). Inschrijven verplicht voor de fiets- en kajaktochten. Meer info op p. 17.

Wandeling in de Assels 16.06 De Leie en de Oude Leie kronkelen vreedzaam tussen uitbundig bloeiende graslanden. Blijven kievit en grutto hun weg vinden naar hun traditionele broedgronden? Samenkomst om 14.00 uur op het Drongenplein, bij de brug over de Leie. Bereikbaar met bus 14, 15, 16, 17 of 18.

Cursus Word wild van wilgen 19.06 De plantenwerkgroep organiseert een theorieles en twee excursies om onze wilgen op eenvoudige wijze beter te leren kennen. Lesgever is Joost Verbeke. Eerste theorieles om 19.00 uur in het NMC De Bourgoyen. Inschrijven verplicht. Meer info op p. 13.

Gentbrugse 23.06 Maandwandeling Meersen: Spinnen en insecten Naar schatting vier op de vijf diersoorten op aarde behoren tot de geleedpotigen! Een succesrijke groep dus. Tijd om enkele soorten die we in onze omgeving kunnen waarnemen nader te bekijken. Vandaag ligt het accent op spinnen, maar dat wil niet zeggen dat we aan kevers, vliegen, vlinders, bijen of wantsen zouden voorbijlopen. Afspraak om 14.30 uur op de parking aan de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Tegen 17.00 uur zijn we terug op de parking. Bereikbaar met bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen, bus 9 of 20 eindhalte Groeningewijk ligt aan de vertrekplaats. Stevig schoeisel is aan te raden. Een insectenpotje of glazen bokaaltje, een vangnetje en loepje kunnen nuttig zijn. Bekijk de laatste berichten voor deze wandeling op www.wgbm.be.

in 23.06 Sprookjeswandeling het Bijgaardepark In een lange feestelijke stoet zoeken we alle groene hoekjes van het park op. Daar zitten voor de gelegenheid echte sprookjeswezens verborgen. Vanaf 15.00 uur in het Bijgaardepark, Nijverheidstraat, SintAmandsberg. Toegankelijk voor kinderwagens. Voor kinderen vanaf zes jaar. Einde rond 17.00 uur. Verkleden is toegestaan! Meer info op p. 19.

in Natuurpark 30.06 Werkdag Overmeers We gaan door met het verwijderen van de mooie maar invasieve reuzenbalsemien. We voeren ook ander beheerwerk uit en eindigen met een hapje en een drankje. Afspraak om 10.00 uur aan de ingang van het Natuurpark Overmeers, Sint-Denijslaan ter hoogte van bushalte Wiemersdreef. Einde omstreeks 12.30 uur.

JULI 2019 Werkdag in de Assels 06.07 De wandelpaden zijn aan een onderhoudsbeurt toe. We maaien en snoeien waar nodig, voeren het materiaal ook af en herstellen eventueel het knuppelpad. Van 14.00 tot 17.00 uur. Afspraak aan het einde van de Hoogmeers in Drongen. Werkhandschoenen kunnen nuttig zijn.

Bourgoyen06.07 Maandwandeling Ossemeersen Volop zomer. Hopelijk niet zo heet als vorig jaar. Maar met het huidige klimaat is dat afwachten. Met een bekwame gids valt er altijd wel iets te ontdekken in de Bourgoyen. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal, met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

29-30.06 Jubileumfestijn 25 jaar Natuurpunt in de Damvallei Groot feest met gezellige wandelingen, een babbel en een drankje. Van 9.00 tot 20.00 uur op het terrein ‘De Naakte’, Schipgrachtstraat, Destelbergen. Zie ook affiche op p. 49. © DIRK BOGAERT

9 Agenda

2019 NUMMER 1

SNEP!


PLANTENWERKGROEP We inventariseren zoveel mogelijk planten in een kilometerhok. Daarbij steunen we op de aanwezige kennis van de deelnemers en maken we ook gebruik van flora’s en andere naslagwerken. Iedereen met veel belangstelling voor planten is welkom! Laarzen en lange broek zijn vaak handig, loepjes en flora’s altijd. We vertrekken stipt op het afgesproken uur en eindigen bij het invallen van de duisternis.

Streeptocht in Maaltemeers 23.04 We inventariseren de planten in hok D3-32-12.

Streeptocht in de Keuzemeersen 06.06 We inventariseren de planten in hokken D3-21-32 en D3-21-31 (eventueel ook D3-21-34 en D3-21-33) Om 19.00 uur op de hoek van Keuzekouter en Keuze in Baarle (Drongen).

Om 19.00 uur aan de fietsbrug over de Ringvaart ter hoogte van De Pintelaan 264 in Gent.

Streeptocht in Citadelpark-Noord 02.05 We inventariseren de planten in hok D3-22-23. Om 19.00 uur aan de ingang van de Plantentuin UGent, Karel Lodewijk Ledeganckstraat 35 in Gent.

Streeptocht in Eke, weides langs N60 18.06 We inventariseren de planten in hok D3-41-21. Afspraak om 19.00 uur. Straatparkeren bij de rotonde aan Makro, Eedstraat 24 in Eke (Nazareth).

Streeptocht in de Vinderhoutse Bossen - Noord 14.05 We inventariseren de planten in hok D3-11-14. Om 19.00 uur aan de Kruising Schouwbroekstraat en Langendam in Vinderhoute (Lievegem).

Sights Of Nature Natuurpunt Optiekshop Vlamingveld 89 8490 Jabbeke 050 31 50 01 www.deputter.be

OFFICIEEL PARTNER

Koop uw instrument met ledenkorting bij Sights Of Nature , officeel partner en steun zo Natuurpunt

VERREKIJKERS | TELESCOPEN | MICROSCOPEN | ACCESSOIRES

Agenda

10

S N E P ! 2019 NUMMER 1

www.kite-optics.be


VOGELWERKGROEP Kanaalzonetocht 13.04 Het was ooit een traditie en die willen we nieuw leven inblazen: een tocht naar het Kluizendok. We kunnen on-Vlaamse dichtheden van veldleeuwerik, kievit, patrijs en graspieper verwachten. Ook kleine plevier, roodborsttapuit, fitis en doortrekkende tapuiten zijn zo goed als zeker. Verder broeden er ook rietzanger, sprinkhaanzanger, grutto en kluut en langs de afwateringsgrachten zitten veel blauwborsten en rietgorzen. We zagen er ook al leuke doortrekkers als beflijster, smelleken, rode wouw, bokje, grote zilverreiger, slechtvalk en kwartel. Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 13.00 uur terug. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be.

Verlengd weekend aan het Lauwersmeer 29.05 Het Lauwersmeer behoort volgens de Vogelkijkgids Ne02.06 derland tot de top vijf van vogelgebieden in Nederland, met stersoorten als grauwe kiekendief, roerdomp, snor, zeearend, buidelmees, dwergmeeuw en wielewaal. Maar er bloeien ook zeeën van orchideeën, er leven vossen en er grazen Schotse hooglanders en konikpaarden. Kostendelend rijden, inschrijven verplicht. Richtprijs: € 150. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

Trektellen Breskens 28.04 Breskens is een van de beste voorjaarstrekposten in West-Europa. Eind april is er massaal doortrek van piepers, kwikstaarten, zwaluwen en vinkachtigen, naast vele, vele steltlopers (vooral regenwulp en tureluur). Als er niet te veel trek is (altijd een risico), verleggen we onze focus naar de Zeeuws-Vlaamse vogelgebieden zoals Nummer Een, Sophiapolder en andere. Vertrek om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 19.00 uur terug. We eten iets in het strandpaviljoen vlakbij de trektelpost of in de haven van Breskens. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

Orchideeën in Noord-Frankrijk 15.06 We verkennen een aantal interessante orchideeëngebiedjes, vlak over de grens in Noord-Frankrijk. Als er vogels langs vliegen zullen we er natuurlijk naar kijken, maar we richten ons vooral op de (mooie) bloemen. De Vogelwerkgroep gaat vreemd dus… Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 20.00 uur terug. Vergeet je lunchpakket niet. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

Libellen en vogels in Harchies 23.06 Het Henegouwse Harchies is een deelgemeente van Bernissart, en die naam zal bij velen een belletje doen rinkelen: mijnen en dino’s. Door het instorten van oude mijngangen en de daarmee gepaard gaande grondverschuivingen ontwikkelde zich in Harchies een moerascomplex dat zeer aantrekkelijk is voor watervogels en libellen. Er valt altijd wel iets speciaals te beleven in Harchies en het aangrenzende bos van Stambruges. Een greep uit het aanbod: grote en kleine zilverreigers, rietzanger en andere rietsoorten, een broedkolonie stormmeeuw, geoorde futen, krooneend, brilduiker, woudaapje, nachtegalen in overvloed, boomvalk, visarend, goudvink, ree en kruidvlier. En veel, veel libellen uiteraard. Ward Vercruysse kent de libellen en het gebied op zijn duimpje en leidt er ons een hele dag in rond. We spreken om 9.00 uur af aan de Yachtdreef in Gent en zijn rond 20.00 uur terug. Vergeet je lunchpakket niet. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

Steltlopertocht 19.05 Half mei is het hoogtepunt van de doortrek van steltlopers op weg naar hun Arctische broedgebieden. Vele zijn al in broedkleed. We bezoeken enkele goede steltlopergebieden ten noorden van Gent en in ZeeuwsVlaanderen. We spreken af om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent en zijn terug rond 19.00 uur. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be. Je kunt je lunch meebrengen, maar we stoppen onderweg wel ergens om iets te eten te kopen. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig.

11 Agenda

2019 NUMMER 1

SNEP!


CURSUS Natuurfotografie voor groentjes Ben je amateurfotograaf en wil je eens iets anders doen dan op de automatische stand fotograferen? Dan is deze cursus op jouw lijf geschreven. We bespreken zaken als diafragma, sluitertijd, iso, belichting en scherptediepte. En we trekken het veld in om met de eigen camera de theorie in de praktijk te beproeven. Voorkennis is niet vereist, enthousiasme voor de fotografie wel. Luc Van Brussel (www.lvbfoto.be) is ook dit jaar onze fotograaf en lesgever van dienst.

© LUC VAN BRUSSEL

De volgende data zijn vastgelegd: Theorielessen op 25 maart, 1 en 29 april van 19.00 tot 22.00 uur Uitstap 1: 06 april van 17.00 tot 20.00 uur in de Bourgoyen-Ossemeersen Uitstap 2: 14 april van 7.00 tot 10.00 uur in de Damvallei

De theorielessen vinden plaats in het NMC De Bourgoyen (lokaal De Ratelaar). Inschrijven kan op de website van Natuurpunt Gent en is beperkt tot 15 deelnemers. De prijs bedraagt 30 euro, over te schrijven op bankrekening BE78 9796 3683 2586 van Joost Buyse, met als mededeling ‘fotografie’. Je bent definitief ingeschreven na storting van het vermelde bedrag. Met vragen kun je terecht bij joost.buyse@telenet.be.

Critical Mass XL Al vier jaar trekken de fietsers van Critical Mass Gent regelmatig de Gentse straten op om aandacht te vragen voor goede fietsvoorzieningen, een leefbare stad en duurzame mobiliteit.

Gentse fietsers gaan de ring rond op zondag 28 april Steeds meer mensen springen intussen op de fiets. Op beleidsvlak zijn in Gent enkele mooie stappen vooruitgezet ten gunste van de fietser. Maar de ambitie mag nog een stuk hoger om van Gent een echte fietsstad te maken. Daarom plannen de mannen en vrouwen van Critical Mass Gent een Critical Mass XL: een fietstocht over de hele Gentse binnenring (R40). Zo willen ze een duidelijk signaal afgeven voor de regionale verkiezingen in mei en een memorandum bezorgen aan de verantwoordelijke beleidsmakers. Geen moordstrookjes meer op de ring, een (fiets)veilige Tolpoort, voortmaken met de fietstunnel aan de Sint-Lievenspoort, een oplossing voor de noordkant van de Dampoortrotonde… Na de fietstocht op de ring eindigt de actie aan het Dampoortstation met de inwijding van de nieuwe fietstunnel onder het station door. Fietspret verzekerd!

Wat is Critical Mass? De beweging ontstond spontaan in 1992 in San Francisco: een grote groep fietsers rijdt elke laatste vrijdag van de maand een rondje door de stad om aandacht te vragen voor fietsers in het stedelijke verkeer. Het concept verspreidde zich al snel over heel de wereld. Sommigen zien het als een protest van fietsers die de straten tijdelijk overnemen, anderen beleven het eerder als het feest van de fiets. Het motto: we are not blocking traffic, we are traffic! PRAKTISCH Critical Mass XL – De Ring Rond – Zondag 28 april Verzamelen om 14.00 uur aan de Zuid (Woodrow Wilsonplein) Vertrek om 14.30 uur, volledige rondrit van de R40 Afterparty en inwijding van de fietstunnel onder het Dampoortstation om 16 uur

Aankondiging

12

S N E P ! 2019 NUMMER 1


NOG MEER CURSUSSEN OP KOMST

Word wild van wilgen De wilg, onze meest voorkomende boom of struik, heeft grote ecologische waarde. Toch weten we er weinig van. En onbekend maakt onbemind. Daarom organiseert de plantenwerkgroep van Natuurpunt Gent een theorieles en twee excursies om de Salix op eenvoudige wijze beter te leren kennen. Data:

Theorieles op 19 juni van 19.00 tot 21.00 uur Praktijk op 12 en 19 juli vanaf 19.00 uur Locatie: Theorieles in NMC De Bourgoyen, de locatie van de excursies wordt later meegedeeld Prijs: 15 euro Inschrijven kan op de website van Natuurpunt Gent Lesgever: wilgenfreak Joost Verbeke

PROEVEN VAN DE

Boerse Poort 28 april 2019

Planten anders bekeken… Planten zien we vaak als onbeduidende, bijna levenloze wezens. Niets is minder waar. Het zijn hoogst ontwikkelde organismen met een levenswijze die hoofdzakelijk bestaat uit zich niet verplaatsen, het vastleggen van zonne-energie in glucose, wortelen in de bodem en zich beschermen tegen predatie (en vijanden). Mede daarom moeten planten allerlei oplossingen vinden om te overleven. Kunnen we spreken over ‘plantenintelligentie’? In deze intensieve cursus proberen we dit na te gaan aan de hand van enkele essentiële vragen: Wat zijn planten (bouw + levensvormen)? Hoe zijn planten ontstaan (evolutie)? Hoe overleven planten (aanpassingen)? Wat is het nut van planten voor de mens? Hoe komen planten aan hun naam? And what about sex? Oftewel: hoe planten planten zich voort? Data:

Van 26 tot 30 augustus, theorie van 9.30 tot 12.00 uur en praktijk van 13.30 tot 16.00 uur Locatie: Theorielessen in de voormiddag in het NMC De Bourgoyen Praktijklessen in de namiddag: Bourgoyen-Ossemeersen, Plantentuin Gent, Plantentuin Meise en de Tuin van Kina Prijs: 60 euro (excl. toegangsprijs Meise) Inschrijven kan op de website van Natuurpunt Gent Lesgevers: Kristel Keppens, Magda De Coninck, Joost Buyse, e.a.

Paddenstoelen voor beginners… Ze schieten met zijn allen spreekwoordelijk uit de grond. Ze zijn er in alle vormen en kleuren. Sommige zijn giftig, héél giftig! Andere zijn eetbaar en zelfs héél lekker. In deze cursus leren we een beetje orde brengen in het zwammenrijk en tevens de belangrijkste groepen benoemen. Data: september-oktober 2019 (nader te bepalen) Locatie: NMC De Bourgoyen Prijs: 25 euro Inschrijving vanaf het late voorjaar op de website van Natuurpunt Gent Lesgevers: Chris Troch en Dany Minnebo

In het kader van de cursus natuurgids van Natuurpunt CVN gingen we gedurende één jaar regelmatig naar de Boerse Poort – een ecologisch volkstuintjescomplex naast de BourgoyenOssemeersen – om wilde planten te leren kennen. We determineerden erop los en doken met onze neus in de boeken op zoek naar leuke weetjes. We ontdekten hoe prachtig en interessant de natuur dicht bij huis kan zijn. We ontrafelden de complexe samenhang tussen planten, dieren, het klimaat en de mens en leerden elke dag bij. De kennis die we hadden vergaard, bundelden we in een verjaardagskalender vol handige tips en leuke weetjes. Die is nu voor slechts 10 euro te koop bij Akker & Ambacht, Meibloemstraat 86 in de Brugse Poort. Als natuurgids in spe willen we graag onze kennis en enthousiasme met anderen delen. In 2018 organiseerden we al twee wandelingen over het nut van wilde planten in de moestuin. Het bleek een groot succes en smaakte voor ons (bijna letterlijk) naar meer! Via natuurbeleving, zintuigprikkeling en gedeelde kennis willen we daarom ook in 2019 mensen laten kennismaken met de nabije natuur in onze (moest)tuinen. Welkom op onze volgende wandeling boordevol interessante weetjes en lekkere proevertjes. PRAKTISCH Wanneer: zondagmiddag 28 april 2019 van 14.00 tot 17.00 uur Waar: De Boerse Poort vzw. Aan het einde van de Mahatma Gandhistraat ga je links over het bruggetje en blijf je het grindpad naar rechts volgen, twee maal over een beekje en door een houten poort rechts tot aan het ‘Boerekot’ (zie plannetje). Deelnameprijs: 3 euro voor leden van Natuurpunt, 5 euro voor niet-leden Inschrijven: het aantal deelnemers is beperkt tot 20, inschrijven via mail bij deboersegidsen@gmail.com Meebrengen: schoeisel en kledij aangepast aan de weersomstandigheden Opmerkingen: moeilijk toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers

13 Aankondiging

2019 NUMMER 1

SNEP!


Wildeplantenbeurs !

ditie 25ste e

in de Bourgoyen-Ossemeersen

Aan de kraampjes van deskundige plantenkenners vind je het meest uitgebreide aanbod van inheemse planten en kruiden, inclusief informatie over de planten, hun ecologische standplaats en recepten voor het gebruik van wilde kruiden in de keuken. Voor dat laatste kun je ook terecht aan een omvangrijke proevertjesstand. Doorlopend stillen we honger en dorst aan de biobar met sapjes, koffie, ijs en ander lekkers. Wie liever rondstruint, kan inspiratie opdoen aan de stands van de Natuur. Winkel, het Gents MilieuFront, JNM, Oxfam-wereldwinkel Mariakerke en vele anderen. Zowel tussen de middag als in de namiddag verwennen we jullie met livemuziek in de traditie van Gent als echte jazzstad. The Blue Parrot Jazzband brengt klassiekers op een frisse en originele manier: laagdrempelig zonder plat te zijn, ongepolijst en avontuurlijk, en helemaal ten dienste van de ambiance en gezel-

Aankondiging

14

S N E P ! 2019 NUMMER 1

ligheid. In de namiddag nemen Marius Couvreur en zijn vrienden de fakkel over met eigenzinnige improvisaties en een flinke portie funky grooves. Naar goede gewoonte combineren we een waaier aan kinderanimatie met een heerlijk terras. Onze vertelster brengt de kinderen spannende verhalen, terwijl de ouders bij een drankje genieten van de lentezon. Wie de kinderen liever dichtbij houdt, kan hen toevertrouwen aan het meespeelcircus van Tine & Stijn. Binnen zal een fantastisch taartenbuffet klaarstaan ter ere van de 25ste verjaardag van de beurs. En voor de echte natuurliefhebbers voorzien we natuurlijk ook wandelingen door de Bourgoyen-Ossemeersen met onze gidsen. De ideale bestemming op een heerlijke lentedag!


De wildste plantenbeurs van Gent viert haar 25ste verjaardag! Dat vraagt om een extra kleurig aanbod van wilde planten en geurige kruiden, top-of-the-bill-entertainment voor jong en oud, en een taartenbuffet om duimen en vingers bij af te likken. Met ons ecologisch en inheems plantgoed geef je de Gentse biodiversiteit een stevige duw in de rug, zowel in je tuin als in de Vinderhoutse Bossen, waar de opbrengst van de beurs in wordt geïnvesteerd. Onze vrijwilligers verwelkomen je met open armen!

Zondag 5 mei van 10.00 tot 18.00 uur in en rond Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Doorlopend:

Voormiddag (10.00-13.00 uur)

Namiddag (14.00-18.00 uur)

− − − − − −

− − − −

Verkoop van biokruiden, tuin- en waterplanten Informatie over standplaats en verzorging Proevertjesstand en kooktips wilde kruiden Biobar Stands van Natuur.Winkel, JNM, Oxfam-Wereldwinkel, Gents MilieuFront, Ohne, Velektro en Tintelijn

Livemuziek door The Blue Parrot Jazzband Belegde broodjes en verse soep

Livemuziek door Marius & Friends Feestelijk taartenbuffet Kindergrime Meespeelcircus Tine & Stijn Verhalen in het gras Geleide wandeling door de Bourgoyen-Ossemeersen

© FRANK MAES

15 Aankondiging

2019 NUMMER 1

SNEP!


FOTOWEDSTRIJD LEVENDE LEIEDAG Ter gelegenheid van de Levende Leiedag op 16 juni 2019 organiseren we een fotowedstrijd met als thema ‘De Levende Leie’. Het onderwerp van de foto’s is de Leie met de haar omringende prachtige natuur tussen Deinze en Gent. De fotowedstrijd is bedoeld voor iedereen die de schoonheid van dit unieke gebied (letterlijk) in de kijker wil zetten. Wil je deelnemen, stuur dan tussen 15 maart en 15 mei maximum drie (digitale) foto’s in. Kijk voor het reglement en de verdere gegevens op de website van Natuurpark Levende Leie (http://levendeleie.be). Op de Levende Leiedag van 16 juni maken we de winnaar bekend. Nadien worden de geselecteerde foto’s geveild. Organisatie fotowedstrijd: Luc Van Brussel, natuurfotograaf, www.Lvbfoto.be i.s.m. de Natuurpuntafdelingen en -kernen van Gent, Deurle-Latem en Deinze.

Aankondiging

16

S N E P ! 2019 NUMMER 1


16 juni 2019

Welkom op de tweede editie van de

Levende Leiedag

© CLAUDIA VAN SANTE

© VLM

Op 16 juni 2019 organiseren we voor de tweede keer een Levende Leiedag. Neem dus je pen en agenda (of moeten we gsm zeggen?) en noteer dit met stip! Wie er vorig jaar, in mei 2018, bij was, zal getuigen dat het een geslaagde, gezellige dag was, met heerlijk eten en amusement voor groot en klein. We bouwen dan ook verder op het succesrecept van toen, gekruid met enkele nieuwe ideeën.

Wat mag je verwachten? - Sloep- en kajaktochten, een fietstocht, wandelingen, een fotowedstrijd, yoga in de natuur, kinderanimatie (o.a. grime en een verhalenverteller), … - Infostandjes (o.a. ‘waterbeestjes’ en bioboeren) - Eten, drinken en live muziek

PRAKTISCH Wanneer: 16 juni 2019 Waar: ‘t Oud Sashuis, Hellestraat 20, Deinze/Astene om praktische redenen (en sowieso ook voor het milieu!) vragen we om liever niet met de auto te komen – parkeren is vrijwel niet mogelijk Activiteiten ter plekke: 12.00-17.00 uur Fiets- en kajaktochten: info en inschrijven via www.levendeleie.be Bekijk ook deze website voor meer actuele informatie over alle activiteiten. Heel graag tot dan!! Het Levende Leie-team

Waarom organiseren wij een Levende Leiedag? Met onze werkgroep ‘Levende Leie’ willen we de Leie tussen Gent en Deinze zoveel mogelijk haar natuurlijke karakter weergeven. Dat gaat uiteraard niet vanzelf en zal een werk van lange adem zijn. Twee zaken zijn daarbij heel belangrijk: financiële middelen en bekendheid. De Levende Leiedag moet de Leie en ons project dus zoveel mogelijk in de kijker zetten en ook geld in het Leie-laatje brengen.

17 Aankondiging

2019 NUMMER 1

SNEP!


Draak zorg voor Gent. Word lid van Gents MilieuFront.

energiezuinig & bio-ecologisch

(ver)bouwen

V.U. Elina Bennetsen, Kon. Maria Hendrikaplein 5/201, 9000 Gent • Vormgeving: Tom Augustijns • Oorspronkelijke foto Belfort Gent: Michiel Hendryckx

cvba

HOTA

houtskeletbouw

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be www.lumbricus.be

18

S N E P ! 2019 NUMMER 1

Eerlijk advies • snoeien • onderzoek • aanplant • vellen • ...

ontwerp: mietlassuyt@gmail.com • www.instagram.com/_moesje_

www.hota.bE


Inspraak met bubbels Op zondagochtend 24 maart beleggen we een open vergadering voor alle leden van Natuurpunt Gent. Daarbij willen we onze werking in haar geheel overschouwen en beoordelen. We brengen informatie over onze voornaamste activiteiten en projecten, we geven mee welke trends we ontwaren, we verduidelijken wat het allemaal gekost heeft, en we tonen wat het aan zinvols heeft opgebracht. De kernvraag daarbij is: realiseren we onze missie – meer natuur in het Gentse voor iedereen – op een manier die jullie bevalt? Laat je stem horen en deel het ons mee! We sluiten af om 12.00 uur, want dan is het tijd voor een aperitief! Bij dat alles werken we ook onze jaarlijkse formele verplichtingen af. We vatten deze bijeenkomst dus op als onze jaarlijkse algemene vergadering. De aanwezige stemgerechtigde leden bespreken dan ook het jaarverslag van 2018 en de jaarplanning voor 2019, evenals het financieel verslag en de begroting... Daarna wordt een en ander goedgekeurd. We verkiezen eveneens nieuwe stemgerechtigde leden en de leden van de Raad van Bestuur. Gewone leden die dat willen, kunnen zich aandienen als stemgerechtigd lid. Je bent in elk geval meer dan welkom, ook als je puur uit belangstelling komt – voor de informatie, de inspraak en de bubbels! We spreken af om 9.30 uur in het NMC De Bourgoyen.

Sprookjeswandeling in het Bijgaardepark 23 juni 2019 Ook dit jaar zijn alle kinderen en hun ouders welkom op de sprookjeswandeling in het Bijgaardepark, die we organiseren in samenwerking met Buurtcomité Bijgaardepark Ontspoort en het moestuinproject van De Bijgaard. In een lange feestelijke stoet zoeken we alle groene hoekjes van het park op. Daar zitten voor de gelegenheid echte sprookjeswezens verborgen. Koningen en prinsessen, kabouters en trollen, tovenaars en heksen, je kunt ze allemaal verwachten op deze familiewandeling. En o ja, reken op een pak spannende sprookjesvertellingen waar ook de ouders van zullen smullen! Afsluiten doen we met een drankje bij de moestuin. AFSPRAAK op zondag 23 juni om 15.00 uur in het Bijgaardepark, Nijverheidstraat, Sint-Amandsberg. Toegankelijk voor kinderwagens. Voor kinderen vanaf zes jaar. Einde rond 17.00 uur. Verkleden is toegestaan!

© MARINA DE MAN

19 Aankondiging

2019 NUMMER 1

SNEP!


De Natuurpuntfuif

2018

Op vrijdag 7 december zette Natuurpunt Gent weer eens de Balzaal van de Gentse Vooruit in vuur en vlam met zijn jaarlijkse fuif. Een grote portie amusement en gezelligheid in een zaal vol vrolijke feestvierders en een recordopbrengst maakten van deze editie een groot succes. Dankzij de bereidwillige handen van een zestigtal vrijwilligers en de ondersteuning van een personeelslid van Natuurpunt Gent was deze fuif weer een gebeuren met veel ambiance en sfeer. De jaarlijkse fuif is een ideaal moment om de jonge garde Natuurpunters – of de oudere met jonge dansbenen – eens zonder verrekijker rond de nek in actie te zien. De muziekkeuzes van de twee Gentse dj’s All Jazz-Era en Kapitein Calippo werden goed gesmaakt, aantrekkelijke dansmuziek voor een breed publiek. De dansvloer stond tot in de vroege uurtjes afgeladen vol. De jongste dansers waren wellicht zestien, de oudste jonge zestigers. De diehards stonden om half zes ’s morgens nog op de drempel van de Vooruit, ontgoocheld dat de dj’s al naar huis waren.

Verslag

Enthousiaste vrijwilligers zorgden voor pintjes, biocroques en -cocktails en nog veel meer. Enkele gedreven mensen van Catapa bemanden onze fuifvestiaire. Catapa is een vrijwilligersbeweging voor duurzame ontwikkeling, die werkt rond rechtvaardige mijnbouw en verantwoord metaalverbruik als bijdrage in de strijd tegen de milieuen klimaatcrisis. Catapa werkt aan sensibilisering, lobbying, onderzoek en ondersteunt boerengemeenschappen die worden bedreigd door mijnbouwmultinationals in Bolivia, Colombia, Guatemala, Peru, ... De vestiaire leverde 400 euro op voor de projecten van Catapa. Dankzij de vele vrijwilligers, de sponsors, de dj’s en de ongelofelijk mooie opkomst boekten we met de fuif 2018 een winst van 5500 euro. Die opbrengst gaat volledig naar de afbetaling van onze aankoop van de Vinderhoutse Bossen. Veel dank aan iedereen en graag tot volgend jaar! Zin om mee de fuif te helpen organiseren? Stuur een mailtje aan maarten.vangansbeke@gmail.com

20

S N E P ! 2019 NUMMER 1


© MARINO RAVIER

Rotaryclubs bosplantactie + 1 ha Hutsepotbos

MEER FOTO’S OP WWW.NATUURPUNTGENT.BE

Op zaterdagnamiddag 23 februari verzamelden zo’n 150 leden van de Gentse afdelingen van Rotary en Rotaract in Zwijnaarde om 500 bomen en struiken te planten in het Hutsepotbos, een onderdeel van de groenpool Parkbos. In 2017 lanceerde de voorzitter van Rotary International, Ian Riseley, de oproep aan elke Rotariër om één boom te planten. In Gent vielen zijn woorden dus niet in dovemansoren. Met de aanplant van lijsterbes, sleedoorn, hulst, zoete kers, hazelaar en sporkehout werd het Hutsepotbos één hectare groter. De bosplantactie is het resultaat van een mooie samenwerking tussen de Gentse Rotary- en Rotaractclubs en Natuurpunt Gent, die als eigenaar van de grond de organisatie op zich nam. De Rotaryclubs sponsorden de aankoop van het plantgoed en de overige organisatiekosten. Waarvoor van harte dank. Ook dank aan het Don-Boscocollege Zwijnaarde, dat voor de gelegenheid zijn parking ter beschikking stelde. © NAND FIEMS

© MIKE DE BRIE

Gentse

21 Verslag

2019 NUMMER 1

SNEP!


Fair- Trade overzee

Herfst-special: Fruitbomen & Bloembollen van ecologische teelt

Korte keten buurt- én stadstuinwinkel

Biologisch aanbod

Ma- Vrij: 10u – 19u / Zat: 10u – 18u Lokale seizoensgroenten en -fruit

Meibloemstraat 86 Gent www.akkerenambacht.be 09/311.66.10

Zaden, plant- en pootgoed

Duurzaam en lokaal groen

Natuurpuntvlees in Gent Minder of geen vlees eten is goed voor het milieu, de dieren en onze gezondheid. Voor mensen die af en toe willen genieten van een stukje vlees, biedt Natuurpunt een lekker en verantwoord alternatief. Door een samenwerking met Veeakker kun je Natuurpuntvlees bestellen. Dat is vlees van gallowayrunderen of van schapen die grazen in natuurgebieden van Natuurpunt en andere organisaties. Met je bestelling steun je bovendien de projecten van Natuurpunt Gent.

Praktische gegevens: • De leveringen gebeuren driemaandelijks. • De leveringsplaatsen in Gent zijn: de parking bij het station Dampoort (9.50 tot 10.05 uur), de parking van het SMAK (10.15-10.30 uur) en de parking bij het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen (10.50 tot 11.05 uur). • Ook in Merelbeke, De Pinte, Lochristi en Evergem zijn er afhaalpunten bij onze buurafdelingen. De data en exacte plaatsen vind je op de website van Veeakker. • Bestellen doe je via de website van Veeakker. • Bij de levering kun je betalen met Bancontact/Mister Cash.

Ons tijdschrift valt driemaandelijks in de bus bij meer dan

8000 Gentenaars met een hart voor de natuur. Wilt u hen ook bereiken? Contacteer ons via advertenties@ natuurpuntgent.org

ADVERTENTIE?

> HIER UW

En dan nu naar de webshop … Op www.veeakker.be kun je je snel en eenvoudig aanmelden als klant. Heb je problemen met het inloggen of bestellen via de webshop, contacteer dan info@veeakker.be of bel Jan Versteden, 0478/69.22.26.

Bestel- en leverdata: Je vindt de bestel- en leverdata op de website van Natuurpunt Gent en van Veeakker. Bestaande klanten krijgen ook een e-mail van Veeakker. De eerstvolgende leverdatum is zaterdag 20 april. Hiervoor kun je bestellen vóór zondag 14 april om 24.00 uur. Daarna kun je bestellen tot > zondag 19 mei voor levering op zaterdag 25 mei > zondag 16 juni voor levering op zaterdag 22 juni > zondag 14 juli voor levering op zaterdag 20 juli. Bestel je na de deadline, dan komt je bestelling op de lijst van de volgende levering. Heb je nog vragen: Ward Stulens, ward.stulens@gmail.com, 09/329.55.45.

Vereniging

22

S N E P ! 2019 NUMMER 1


)

Ts RE T R e P n vrijwillig r va

Marc en Linda … weten waarom Wie op maandag naar de Bourgoyen-Ossenmeersen komt, kan aan het onthaal kennismaken met Marc De Schepper en Linda Dauwe. Zij vormen een belangrijke schakel in het onthaal van het NMC De Bourgoyen. Het leidmotief van hun engagement: “Natuurpunt zet zich in om de natuur te beschermen voor de toekomstige generaties en wij willen bijdragen aan een groter natuur- en milieubewustzijn bij het publiek.” Wil je een nestkast kopen? Dan wil Marc eerst weten hoe groot je tuin wel is en wat voor vogels er zitten. Marc geeft uitleg over de verschillende nestkasten voor kool- en pimpelmezen en nu zelfs ook voor mussen. Ja, heuse appartementjes! Mussen leven namelijk in kolonies en nestelen graag samen. Daarom krijgen ze een extra grote kast met elk een privévertrek. Ook voor mussen zijn de nestmogelijkheden in onze verstedelijkte en gebetonneerde leefomgeving sterk geslonken … We moeten ze dus een handje helpen! En dan het grote aanbod aan vogelvoer, wat moeten we daaruit kiezen? Marc raadt mezenbollen ingepakt in netjes af. De meesjes kunnen met hun broze pootjes verstrikt raken in het gaas en dat kan slecht aflopen. Daarom biedt de shop nu voedersilo’s en -houders aan, de ene met een voedergat onderaan, de andere open en omgeven door een draadrooster. Het beste menu bestaat uit graan, zonnebloempitten of insecten, ingebed in vet. En wat is ‘pindacake’? Dat is voeder op basis van ossenvet en bevat ook meelwormen. Je kunt het eigenlijk ook vrij gemakkelijk zelf maken.

Jarenlang engagement “Ongeveer dertig jaar geleden redde ik tijdens een wandeling in Gentbrugge enkele piepkuikens van de vrieskou, ik nam ze mee naar huis. Maar kleine eendjes worden groot… Ik bracht een volwassen eend naar het Opvangcentrum voor Vogels en Wilde Dieren (VOC) in Merelbeke. Korte tijd daarna kreeg ik het bericht dat het dier in vrijheid was gesteld. Het was ook het begin van een lange en mooie samenwer-

king met het VOC. Guy Demeulemeester van VOC vroeg mij om in te springen bij het vervoer van dieren in nood, het zogenaamde Wildlife Taxiteam. Ik heb geen seconde getwijfeld. Ik heb veel respect gekregen voor de natuur en voor de mensen die zich daarvoor inzetten. En toen ik met pensioen ging, in 2014, ben ik ook nog actief geworden in het NMC.” Toen Linda meer dan acht jaar geleden werkloos werd, wilde ze verder iets zinvols doen. Ze schreef Natuurpunt aan en kreeg het voorstel om in te staan voor de aankoop en verkoop van producten van de Natuurpuntwinkel in het NMC. Na acht jaar is Linda intussen goed op dreef…

Niet alleen in het NMC Linda en Marc zijn ook present op grotere publieksevenementen in het Gentse, zoals de Countrysidebeurs in Flanders Expo of de geschenkenbeurs van Oxfam-wereldwinkel in Mariakerke. Wat een grote en rijk gevulde stand! Op de wereldwinkelbeurs brachten ze samen twee lange dagen door. Reken daarbij nog de voorbereiding zoals het bestellen, etiketteren en vervoeren van de producten en dan nog het opruimen achteraf… Op de vraag of dat niet te vermoeiend is, luidt het antwoord duidelijk: “Neen, want je bent gedreven en het familieleven laat je dat weekend eens achterwege.” De verkoop was ook nu weer een groot succes, jaar na jaar in stijgende lijn!

Waarom ze het doen? “Wij zijn er allebei van overtuigd dat verschillende soorten vogels, vlinders, insecten en zeker ook de bijen er enorm op achteruitgaan. Veel mensen beseffen niet

23 Vereniging

2019 NUMMER 1

SNEP!

hoe snel het allemaal gaat. De landbouw is een van de oorzaken en we zien ook het aantal nestmogelijkheden steeds verder afnemen. Onze manier van bouwen voorziet geen mogelijkheid meer tot broeden, alles moet potdicht afgesloten worden en er is zoveel beton! In Nederland is dat helemaal anders. Daar bepalen de bouwvoorschriften ook dat je nestmogelijkheden moet voorzien. Een deskundige doet daar aanbevelingen.” Marc en Linda zijn heel tevreden dat ze op maandag een vast cliënteel hebben in het NMC. Ze leren er veel mensen kennen. Ook de creamiddag op maandag is een voltreffer, met gezelschapsspelen, kalligrafie en nog veel meer. Ze breien leuke mutsen en durven die in de vitrinekast zetten! Het werkt aanstekelijk, want na verloop van tijd gingen ook de mannen aan het breien! Ook het sociale aspect is heel belangrijk. Iemand van het maandagteam verbleef na een operatie een tijdje in een revalidatiecentrum aan de kust. Vijf mensen gingen samen op bezoek.

Nog een wens? ”Ja hoor, het zou fijn zijn als de natuurgidsen bij hun publiek wat meer promotie zouden maken voor de boeken, de zoekkaarten, enzovoort. Daarom zouden we de gidsen eens willen uitnodigen om hen te tonen wat er allemaal beschikbaar is in onze winkel. En kom als deelnemer na de wandeling ook gerust eens onze uitstalkast in het NMC bewonderen! Je vindt er vast iets dat je kunt gebruiken voor jezelf of als geschenk voor iemand die je genegen is…. Hartelijk welkom dus in onze shop!”


Bedankt Lieve! Snep! redactieteam Als lid van Natuurpunt Gent krijg je vier keer per jaar dit tijdschrift in je bus, maar wist je ook dat Snep! vrijwel volledig door vrijwilligers wordt gemaakt? Zonder vrijwilligers, geen Snep! Een van de strafste vrijwilligers die sinds jaar en dag aan Snep! meewerkt is Lieve De Meyer. Ze was zelfs al actief in de redactie van de voorloper van Snep!, de Grutto. Nu heeft Lieve beslist om vanaf volgend nummer de tijd die ze aan de eindredactie van Snep! besteedt af te bouwen. Ze blijft wel inhoudelijk redacteur, en daar zijn we heel blij om, want haar vele jaren ervaring in Natuurpunt Gent kunnen we niet missen. Hierbij willen we Lieve heel erg bedanken voor haar jarenlange inzet: teksten redigeren, communiceren met schrijvers waar iets onduidelijk is, overzicht houden van de belangrijke zaken die in Snep! moeten komen, de deadlines bewaken, drukproeven nalezen, enzovoort. Te veel om op te noemen. Gelukkig staan er een aantal nieuwe vrijwilligers klaar om de eindredactie ook in de toekomst tot een goed einde te brengen. Naast Tom Geerinckx en Nicole Legiest maken nu ook Tomas Vanheste, Liesbeth Langouche en Martine Maes deel uit van het eindredactieteam. Het resultaat van ons werk lees je in dit nummer. Veel leesplezier!

Hondsdraf In april trekken veel wandelaars naar het Hallerbos of de Vlaamse Ardennen om er te genieten van de paarse pracht van de boshyacintjes. Maar niet alleen boshyacinten kleuren onze bossen op dat moment paars. Op veel plaatsen zorgt een tapijt van hondsdraf voor een even prachtige kruidlaag onder struiken en bomen. In de vroege lente, als de paarsblauwe bloemetjes volop bloeien, zijn ook de blaadjes een beetje paarsachtig getint, wat het totaaleffect nog versterkt. Tegen de zomer kleuren ze groener. Hoe zonniger de standplaats, hoe kleiner de bladeren! Ook bij de bloemen kun je een verschil in grootte merken. Er zijn namelijk tweeslachtige maar ook functioneel vrouwelijke plantjes, en de laatste hebben duidelijk veel kleinere bloemen. In het Engels heet dit plantje ground ivy, grondklimop, een naam die de lading perfect dekt. Want de kruipende stengels wortelen op de knopen en vormen stengeluitlopers waardoor hondsdraf snel een groot oppervlak kan innemen, een prima grondbedekker dus! Hondsdraf behoort tot de lipbloemenfamilie en heeft dus vierkante stengels met kruisgewijs tegenoverstaande bladeren. Maar bekijk het plantje eens van dichterbij. Dan zie je dat de stengel tussen de knopen telkens een stukje draait, waardoor de kruisgewijs staande bladeren eigenlijk in hetzelfde vlak liggen. Tijdens wandelingen komt hondsdraf meer dan eens van pas om brandnetelprikken en jeuk te verzachten of zelfs om kleine wondjes te verzorgen. Ik gebruik de bloemetjes, die ook in mijn tuin welig tieren, graag als kleuraccent in een lentesla. De blaadjes geven op hun beurt een aparte smaak aan een lentefrisse bospesto.

Vereniging

24

S N E P ! 2019 NUMMER 1


NIEUWS UIT HET NMC EEN GREEP UIT HET AANBOD VAN ONZE GENTSE NATUUR.WINKEL De producten zijn te verkrijgen in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, tijdens de openingsuren van het onthaal (zie colofon). Insectenhuis van houtbeton

Voor bijen en insecten

Gemaakt van duurzaam WoodStone-houtbeton, gecombineerd met riet. Ideaal voor wilde bijen, maar ook voor allerlei wespensoorten en gaasvliegen. Prijs: 17,95 euro voor leden en 19,95 euro voor niet-leden. Tip: Hang de insectenhotels op een zonnige plek in de buurt van bloeiende planten, op minimum 1,5 meter hoogte. Heb je al een insectenhotel hangen? Maak het niet schoon.

We horen steeds vaker dat bijen massaal verdwijnen. Dat is slecht nieuws, want bijen vervullen een sleutelrol in de natuur. In grote delen van de wereld zijn ze de belangrijkste bestuivers van wilde planten en heel wat land- en tuinbouwgewassen. Gelukkig kunnen we de wilde bijen helpen!

Veldgids bijen

Insectenhotel ‘Sun’ Het insectenhotel is gevuld met bamboe en rond hout, ideaal voor solitaire bijen, spinnen, oorwormen en kevers. De fraaie vorm is mooi op elke gevel. Prijs: 13,90 euro voor Natuurpunt-leden en 15,45 euro voor niet-leden.

Een unieke veldgids met 275 soorten wilde bijen die in Vlaanderen en Nederland voorkomen. Met een uitgebreide inleiding over de leefwijze van wilde bijen en meer dan 1000 schitterende tekeningen met oog voor het kleinste detail. Auteur: Steven Falk. Prijs: 36,00 euro voor leden en 40,00 euro voor niet-leden.

Een tuin voor bijen en vlinders Dit inspirerende boek toont hoe je heel eenvoudig een steentje kunt bijdragen aan het herstel van de leefgebieden van bijen en vlinders en tegelijk kunt genieten van mooie bloemen en planten. Auteur: Albert Vliegenthart. Prijs: 15,75 euro voor leden en 17,50 euro voor niet-leden.

Combikastje lieveheersbeestjes en bijen Dit kastje van degelijk vurenhout is ideaal om bijen en lieveheersbeestjes een fijn onderkomen te geven. Prijs: 11,70 euro voor leden en 12,95 euro voor niet-leden.

VARIA

Creëer je eigen moestuin

Vogelgids voor kids

Steeds meer mensen ervaren hoe leuk, lekker en gezond het is om zelf groenten te verbouwen. Maar hoe begin je aan een moestuin en hoe kun je heel het jaar door ervan genieten? We lijsten enkele niet te missen boeken op.

Het nieuwe moestuinieren Wat zijn de handige kneepjes en hoe maak je de tuin tot een blijvend succes? Dit praktijkboek loodst je op inspirerende en eenvoudige manier door het oerwoud van informatie en geeft antwoorden op je vragen. Auteur: Hans van Eekelen. Prijs: 26,95 euro voor leden en 29,95 euro voor niet-leden.

Een unieke vogelgids voor iedereen die wil leren vogels observeren. Boordevol informatie over het opzoeken en spotten van de meest voorkomende vogels in Nederland en België. Met duidelijke foto’s en tekeningen leer je de vogels gemakkelijk herkennen. Ook voor oudere kids. Uitgave i.s.m. Natuurpunt en Vogelbescherming Vlaanderen. Prijs: 13,50 euro voor leden en 15,00 euro voor niet-leden.

Memospel Vlinders

Een moestuin beginnen, het startprogramma In maart begin je en voor je het weet kun je oogsten. Dit boek neemt je stap voor stap mee in wat je in elk jaargetijde kunt doen in de moestuin. Alles over zaaien, planten en oogsten helder uitgelegd met garantie op oogst. Auteur: Silke Kluth. Prijs: 20,70 euro voor leden en 23,00 euro voor niet-leden.

Botanisch handboek medicinale planten Dit prachtig geïllustreerde boek beschrijft een keur aan medicinale planten en hun toepassingen. Hoe kun je medicinale planten kweken, oogsten en verwerken tot zelfgemaakte thee, olie of crèmes? Auteurs: Melanie-Jayne Howes, Monique Simmonds, Jason Irving. Prijs: 22,45 euro voor leden en 24,95 euro voor niet-leden.

25 Vereniging

2019 NUMMER 1

SNEP!

Bij het kleurrijke Vlindersmemospel van Christine Berrie duiken de spelers in de schitterende wereld van vlinders. Veel soorten hebben in de vlucht kleurige vleugels, maar in rust lijken hun vleugels op ogen, bladeren of zelfs spinnenwebben. In dit spel zoeken de spelers de open- en dichtgevouwen vleugels van 25 exemplaren bij elkaar. Het bijgesloten gidsje bevat extra informatie over de soorten. Een fraai spel voor jong en oud. Prijs: 13,50 euro voor leden en 15,00 euro voor niet-leden


2018

EEN BIJZONDER JAAR

2018 was voor Natuurpunt Gent echt een bijzonder jaar, vooral door een ongezien forse ledengroei en een uitzonderlijk geslaagde fondsenwerving. Met name de vele giften voor ons aankoopproject Vinderhoutse Bossen maakten van 2018 een echt topjaar. In dit drieluik brengen we een beeld van de ledenaantallen, giften en aankopen bij onze moedervereniging Natuurpunt en onze eigen afdeling Natuurpunt Gent in 2018, geïllustreerd met flink wat cijfermateriaal.

Recordaantal leden

Natuurpunt Gent kon 2018 afsluiten met 8.006 leden. Dat is het hoogste ledenaantal ooit en het is al heel lang geleden dat we op één jaar zo’n grote sprong maakten. Om echter ons doel van 10.000 leden tegen eind 2020 te halen, zullen we nog een stevige tand moeten bijsteken. Ook Natuurpunt zelf kende een belangrijke ledengroei. Een duidelijk bewijs van het steeds grotere en groeiende draagvlak voor natuur in Vlaanderen en in Gent.

© MARINO RAVIER

Vereniging

26

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Natuurpunt sloot 2018 af met 110.306 leden, een stijging van 3% ten opzichte van 2017 en alweer een nieuw record! Vorig jaar kwamen er 9.073 nieuwe leden bij. Er waren echter ook 7.063 leden (6,58%) die hun lidmaatschap niet verlengden – dat is al bij al een vrij lage ledenuitval. Eind 2016 rondde de vereniging de symbolische kaap van 100.000 leden. Op twee jaar tijd zijn er dus maar liefst tienduizend gezinnen bijgekomen. Bij de oprichting begin 2002 ging Natuurpunt van start met 47.065 leden en in die zeventien jaar is dat aantal meer dan verdubbeld. Dat hadden we toen niet eens durven dromen. Het stijgend aantal leden is niet enkel een beloning voor de inzet van de vele enthousiaste vrijwilligers binnen de vereniging, maar bewijst ook dat mensen overal in Vlaanderen ons werk voor meer en betere natuur bijzonder sterk appreciëren.

Ook Natuurpunt Gent deed het in 2018 uitstekend en haalde met 8.006 leden zijn hoogste ledenaantal ooit. We maakten vorig jaar een opvallende sprong, want we stegen met 893 leden of 7,9 %. Dat is de tweede grootste stijging ooit – enkel in 2008 deden we nog beter met 1.656 extra leden. Natuurpunt Gent is nog altijd veruit de grootste Natuurpuntafdeling in Vlaanderen. Vorig jaar mochten we in ons werkingsgebied niet minder dan 993 nieuwe leden verwelkomen. Slechts 100 leden vernieuwden hun lidmaatschap niet, onder wie jammer genoeg ook 20 personen die in 2018 overleden zijn. De historisch lage uitval is te danken aan onze vele gedomicilieerde leden, een speciale (erg succesvolle) inspanning om verhuisde leden op te sporen en onze herhaalde oproep aan niet-hernieuwde leden om alsnog lid te blijven. Onze doelstellingen voor de komende jaren blijven scherp. Het is nog altijd de bedoeling om eind 2020 de magische grens van 10.000 leden te overschrijden. Voor dat ambitieuze doel zullen we samen alles uit de kast moeten halen!

Enkele verklaringen voor de ledengroei Een groot deel van de nieuwe leden van Natuurpunt Gent in 2018 hebben we te danken aan onze geslaagde ledenwervingscampagne ‘Ontdek de Natuur in ’t Gents’. Die zomercampagne werd begeleid door professionele medewerkers van het hoofdkantoor van Natuurpunt in Mechelen onder leiding van Miguel Surmont. Het is de bedoeling om die campagne ook in de zomer van 2019 voort te zetten en op verschillende plaatsen in het Gentse opnieuw intensief leden te werven. We zoeken momenteel ook nog volop vrijwilligers hiervoor. Zie je het zitten om enkele uurtjes mee leden te werven? Meld je dan zeker aan via gent@natuurpunt.be! Onze sterke ledengroei valt verder ongetwijfeld te verklaren door ons succesvolle aankoopbeleid van de voorbije jaren. De vele recente aankopen van natuurgebied en vooral de verwerving van een belangrijk deel van de Vinderhoutse

Bossen eind 2017 zetten mensen ertoe aan om lid te worden en te blijven van Natuurpunt Gent. We merken enorm veel enthousiasme en waardering van onze leden voor deze aankopen overal in het Gentse: in de Assels, de Damvallei, de Gentbrugse Meersen, de Gentse Leievallei, Hutsepot (Rijvissche), de Latemse Meersen, de Moervaartvallei, de Scheldemeersen en de Vinderhoutse Bossen. De bevolking ziet dat we resultaat boeken op het terrein en wil ons daar meer dan ooit bij helpen. Daarnaast stellen we vast dat natuur een belangrijker maatschappelijk thema wordt. Mensen hechten steeds meer belang aan voldoende en gevarieerd groen in hun omgeving. Ook het inzicht dat natuur essentieel is voor onze gezondheid en ons welzijn dringt steeds dieper door. Hoe meer de natuur onder druk komt, hoe belangrijker mensen natuurbehoud vinden. Een andere belangrijke verklaring voor ons succes is onze keuze om positief te blijven communiceren. Onze boodschap is dat er

27 Vereniging

2019 NUMMER 1

SNEP!

nog hoop is voor meer en betere natuur, zelfs aan de rand van een grote stad als Gent. Natuurpunt en Natuurpunt Gent zorgen ervoor dat de natuur nog een toekomst heeft in Vlaanderen en in het Gentse door natuur aan te kopen en te beheren, door onze duizenden activiteiten en andere realisaties. We zijn een vereniging van doeners, niet van klagers, met een hart voor de natuur. Een laatste reden voor ons succes is dat Natuurpunt overal in Vlaanderen mensen samenbrengt. In alle Vlaamse gemeenten zijn Natuurpunters, verenigd in afdelingen en werkgroepen, actief en zichtbaar bezig. Met een sterke autonomie en een grote verantwoordelijkheid. We werken samen met andere verenigingen en groepen om de natuur te helpen. We organiseren duizenden activiteiten per jaar, we beheren ruim 500 natuurgebieden. Op die manier overtuigen we mensen in onze omgeving van het belang van ons werk. De inzet en de bekommernis van onze vereniging voor de natuur vormt een enorme kracht.


18

Meer dan 917 hectare nieuwe natuur in goede handen

Vorig jaar kon Natuurpunt over heel Vlaanderen in totaal 478 hectare nieuwe natuurterreinen verwerven – veel meer dan het vooropgestelde doel van 358 hectare. Het aankoopresultaat is de vrucht van de volgehouden inzet van 250 ‘aankopers’ in Vlaanderen, die al vele jaren dagelijks in de weer zijn. Daarnaast kreeg Natuurpunt in 2018 ook nog eens 439 hectare extra grond in huur – meer dan het dubbele van onze jaardoelstelling van 200 ha bijkomende huur. Op die manier kon Natuurpunt vorig jaar dus in totaal meer dan 917 hectare extra in natuurbeheer nemen. Daarmee heeft de vereniging nu al bijna 25.000 hectare natuur in Vlaanderen veilig gesteld voor de toekomst. Hoewel Natuurpunt en zijn afdelingen enorme inspanningen leverden en een recordbedrag aan giften inzamelden en hoewel ook de steeds betere legatenwerking prachtige resultaten boekte, is het in 2018 toch niet gelukt om alles financieel rond te krijgen. In 2019 moeten we dus opnieuw op zoek naar veel bijkomende middelen om de rekeningen weer te doen kloppen.

Nieuwe Gentse natuur Ook Natuurpunt Gent zette in 2018 weer zijn beste beentje voor om natuur veilig te stellen in zijn werkingsgebied. Onze aankopers – Bart Vangansbeke voor de projecten op Gents grondgebied, Dirk Bogaert en Hugo

Natuurgebied aankopen is en blijft de meest structurele oplossing om natuur veilig te stellen. 2018 was op het vlak van verwerving van natuurgebied een goed jaar voor Natuurpunt. Al blijven de onzekere gevolgen van het nieuwe Natuurdecreet en de uitvoering ervan een schaduw werpen op onze toekomstige aankoopmogelijkheden. Vinck voor de Damvallei in Destelbergen en Peter Van Herp voor Sint-Martens-Latem – lieten ons patrimonium gestaag verder groeien, al was er in 2018 geen echt grote aankoop in onze perimeter. We moesten een beetje temperen om de gigantische aankoop van de Vinderhoutse Bossen en de heel grote aankoop in de Damvallei in 2017 te kunnen verteren. In totaal konden we in 2018 ruim 13 hectare natuur aankopen in ons werkingsgebied. Op Gents grondgebied verwierven we 8,57 hectare: in Hutsepot (Rijvissche), de Keuzemeersen, de Assels en de Scheldemeersen en ook nog een kleine oppervlakte aan The Loop. In Destelbergen/Laarne verwierven we 3,46 hectare in de Damvallei en in Sint-MartensLatem 1,38 hectare in de Latemse Meersen.

Erkende natuurreservaten groeien gestaag In 2018 erkende minister van Natuur Joke Schauvliege 755 hectare natuurgebied van Natuurpunt. Door die erkenning komen er middelen vrij om die natuurgebieden in te richten, te onderhouden en open te stellen voor wandelaars. In totaal is 69% van de natuurgebieden van Natuurpunt erkend als natuurreservaat. Binnen onze natuurgebieden streven we naar de hoogst mogelijke kwaliteit voor de natuur. In het volgebouwde Vlaamse landschap zijn natuurgebieden echte toevluchtsoorden voor heel wat bedreigde planten en

Tabel 1: Overzicht aankoop en huur van grond door Natuurpunt in Vlaanderen Jaar Aankoop Huur Totaal 2005 403,0993 ha 9,3381 ha 412,4374 ha 2006 1.064,4358 ha 250,9923 ha 1.315,4281 ha 2007 493,9032 ha 105,2033 ha 599,1126 ha 2008 469,2740 ha 122,8674 ha 592,1414 ha 2009 889,6634 ha 180,4823 ha 1.070,1457 ha 2010 488,1172 ha 301,6411 ha 789,7583 ha 2011 574,2746 ha 551,6372 ha 1.125,9118 ha 2012 336,1788 ha 174,7802 ha 510,9590 ha 2013 427,0668 ha 178,2589 ha 605,3257 ha 2014 488,3543 ha 622,0125 ha 1.110,3668 ha 2015 556,6766 ha 102,1605 ha 658,8371 ha 2016 593,7845 ha 257,1593 ha 850,9438 ha 2017 731,4045 ha 86,7751 ha 818,1796 ha 2018 478,2274 ha 439,7368 ha 917,9642 ha

Vereniging

dieren. Dat geeft ons een grote verantwoordelijkheid om de gebieden zo te beheren dat die kwetsbare soorten op termijn kunnen overleven. Dat is alleen mogelijk dankzij de onverdroten inzet van duizenden Natuurpuntvrijwilligers. Samen met de professionele terreinploegen zorgen zij voor het beheer van de natuurgebieden en de toegankelijkheid voor het publiek. Daarnaast gidsen ze bezoekers en helpen ze de gezondheid van de natuur in kaart brengen. Maar natuur beheren en openstellen kost naast inspanningen op het terrein ook handenvol geld. Zo zijn de gebieden vaak tot diep in de bodem vervuild of zijn inspanningen nodig om het natuurlijke reliëf of de waterhuishouding te herstellen. De officiële erkenning van natuurgebieden als natuurreservaat is dan ook van cruciaal belang, omdat die niet alleen de formele erkenning voor het werk van de vele vrijwilligers oplevert, maar ook de broodnodige beheersubsidies voor een periode van 27 jaar. Op dit moment is 69% van de natuur die Natuurpunt beheert erkend als natuurreservaat – 17.228 van de 24.968 hectare. Dat betekent dus ook dat de vereniging nog altijd de beheerkosten van bijna een derde van het totaal beheerde gebied helemaal met eigen middelen betaalt. De minister had de voorbije jaren belangrijke inspanningen geleverd om de oppervlakte erkend natuurgebied uit te breiden. Natuurpunt is erg blij dat zij haar

Tabel 2: Aankopen in de perimeter van Natuurpunt Gent (Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen) Jaar Aankoop Huur Totaal 2005 0,7453 ha 0,7453 ha 2006 3,1890 ha 3,1890 ha 2007 4,1378 ha 4,1387 ha 2008 24,5532 ha 16,0551 ha 40,6083 ha 2009 4,7360 ha 0,0762 ha 4,8122 ha 2010 35,8844 ha 1,0340 ha 36,9184 ha 2011 5,0187 ha 8,5835 ha 13,6022 ha 2012 1,4705 ha 22,5900 ha 24,0605 ha 2013 4,3247 ha 0,1780 ha 4,5027 ha 2014 15,6636 ha 15,6636 ha 2015 50,4750 ha 6,5529 ha 57,0279 ha 2016 16,7292 ha 16,7292 ha 2017 50,7424 ha 5,1221 ha 56,0539 ha 2018 13,4332 ha 13,4332 ha Totaal 217,1489 ha 55,8149 ha 286,3970 ha

28

S N E P ! 2019 NUMMER 1


engagement voor de erkenning in 2018 is nagekomen en en hoopt dat de nieuwe minister Koen Van den Heuvel die inspanning in 2019 zeker voortzet. Want door de inwerkingtreding van het nieuwe Natuurdecreet moet er in 2019 versneld een beslissing komen over alle nog hangende dossiers.

Ook Gentse natuurgebieden erkend Eind 2018 kregen we het verheugende nieuws dat minister Schauvliege zowel de erkenning van een nieuw natuurreservaat ‘het Leeuwenhof’ als de uitbreiding van het erkend natuurreservaat ‘Gentse Leievallei’ had goedgekeurd. Het Leeuwenhof is een oude zandwinningsput van ongeveer 8 hectare waar heel wat watervogels broeden en overwinteren. Het gebiedje vormt een prima aanvulling op de Bourgoyen-Ossemeersen, net aan de andere kant van de R4/Ringvaart. Bij vriesweer verplaatsen veel overwinterende vogels zich van de Bourgoyen naar het Leeuwenhof. Het Leeuwenhof maakt deel uit van de groenpool Vinderhoutse Bossen. De voorbije jaren heeft de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) naast het Leeuwenhof veel gronden aangekocht en inmiddels is dit deelgebied al grotendeels beplant met bomen en struiken. In 2018 plantten meer dan 150 vrijwilligers van Natuurpunt Gent hier ook een groot vrijwilligersbos aan. De uitbreiding van het reservaat Gentse Leievallei was al aangevraagd in december 2015 en lag al een tijdje ter goedkeuring op het bureau van de minister. Een korte historiek laat zien dat we op korte tijd een stevig natuurgebied aan het uitbouwen zijn in de Leievallei tussen Sint-Martens-Latem en Gent. In mei 2014 werd de uitbreiding van het erkend natuurreservaat Assels tot ruim 41 hectare goedgekeurd. In december van datzelfde jaar kwam de goedkeuring van de fusie van de erkende reservaten Assels en Keuzemeersen tot één erkend natuurreservaat ‘Gentse Leievallei’ met een totale oppervlakte van ruim 69 hectare. Met de goedkeuring van december 2018 werd dat reservaat nog eens met 28,5 hectare uitgebreid. Het gaat hier om de gronden die Natuurpunt tot en met 2015 heeft aangekocht in de Gentse Leievallei. De totale oppervlakte van het erkend natuurreservaat Gentse Leievallei bedraagt momenteel 98 hectare 39 are 34 centiare. Intussen hebben we alweer heel wat andere gronden aangekocht in de Gentse Leievallei (noordelijke Keuzemeersen, Hoge Lake, Assels) en is het dus waarschijnlijk alweer tijd om een nieuwe uitbreiding van het natuurreservaat aan te vragen.

18

Recordjaar voor giften

Natuurpunt Gent heeft de voorbije jaren heel wat inspanningen geleverd om geld in te zamelen. 2016 was op dat vlak al erg bijzonder, met niet minder dan 449.696,68 euro inkomsten uit giften en fondsenwervende activiteiten, inclusief een belangrijk legaat. In 2018 hebben we ons record van 2016 overtroffen. We konden rekenen op nog meer steun van onze donateurs en we kregen opnieuw een belangrijk legaat. Dat bracht de stand op 560.470 euro. Normaal gezien is december de maand waarin we de meeste giften inzamelen, maar in 2018 haalden we ook in andere maanden soms heel mooie resultaten – zeker na onze belangrijke aankopen in de Vinderhoutse Bossen en de Damvallei. We kregen vorig jaar ook telkens een heel goede respons op de fondsenwervingsbrieven bij Snep! En ook dankzij de fondsenwerving vanuit Natuurpunt, onder de deskundige leiding van Ward Stulens, konden we zowel voor de Damvallei als voor de Vinderhoutse Bossen veel geld ophalen. Op die manier kunnen we ons aankoopbeleid met succes voortzetten. We zijn onze donateurs bijzonder dankbaar voor hun milde bijdragen. Elk jaar organiseert Natuurpunt Gent ook enkele grote publieksactiviteiten waarvan de opbrengst bestemd is voor onze aankoopprojecten. In 2018 kenden die allemaal veel succes. Het etentje ten voordele van de Assels, de wildeplantenbeurs, de boeken- en cd-beurs voor de Gentbrugse Meersen, de bomen- en struikenverkoop, de Natuurpuntexpeditie en de Natuurpuntfuif brachten samen heel wat geld in het laatje. Bravo en een héél dikke merci aan alle vrijwilligers die een paar uur (of meer) kwamen meewerken voor, tijdens en na die evenementen.

Tabel 3 geeft een overzicht van de bedragen die we in 2018 ontvingen per aankoopproject. In 2018 braken we een jaarrecord voor de Vinderhoutse Bossen. Nooit haalden we meer giften op voor één project. Het vorige record dateerde van 2015, toen we 67.766 euro inzamelden voor de Gentbrugse Meersen. In 2016 volgden op nipte afstand de Damvallei met 66.951 euro en de Assels met 64.475 euro. In 2018 werden al die records verpulverd door de 110.533 euro giften voor de Vinderhoutse Bossen (zie kader ‘Unieke fondsenwerving voor Vinderhoutse Bossen’). Daarbovenop konden we ook nog eens 350.000 euro van een groot legaat overmaken aan Natuurpunt Beheer. Op die manier konden we een groot deel van de restfinanciering voor onze gigantische aankoop in de Vinderhoutse Bossen ophalen. Bovenop het legaat was er in totaal nog 141.000 euro nodig om alles rond te krijgen. Momenteel is er nog 29.476 euro te kort… Hopelijk dichten onze donateurs ook nog dat laatste gat. In 2018 scoorde ook de Damvallei voortreffelijk met 51.462 euro giften. De andere aankoopprojecten deden het in 2018 wat minder goed. Voor de Gentbrugse Meersen is dat niet verwonderlijk, omdat we daar in 2017 en 2018 geen aankoop

Tabel 3: Overzicht giften voor projecten Natuurpunt Gent in 2018 Nummer Projectnaam Totaal bedrag 3615 Natuurfonds Gent 8.134 euro 4002 Passiefhuis Natuurpunt 135 euro 6613 Gent Bourgoyen-Ossemeersen, Gent 5.811 euro 6624 Keuzemeersen 150 euro 6629 Latemse Meersen, Sint-Martens-Latem 2.671 euro 6630 Damvallei, Destelbergen 51.462 euro 6651 Assels, Gent 7.676 euro 6678 Oude Moervaartarm 1.740 euro 6682 Gentbrugse Meersen, Gent 12.840 euro 6689 Hutsepot (Rijvissche), Gent 8.888 euro 6691 Rosdambeekvallei, Gent 410 euro 6694 Overmeersen, Gent 20 euro 6698 Vinderhoutse Bossen 460.533 euro (incl. 350.000 euro legaat) TOTAAL 560.470 euro

29 Vereniging

2019 NUMMER 1

SNEP!


konden realiseren. Telkens opnieuw stellen we vast dat onze achterban ons vooral voluit steunt na grote of cruciale aankopen in een bepaald natuurgebied. In 2018 was dat weer overduidelijk het geval voor de projecten Vinderhoutse Bossen en Damvallei. We verzamelen al sinds 2002 giften voor onze aankoopprojecten. De eerste jaren schommelde de totale jaaropbrengst net boven de 10.000 euro. Vanaf 2006 verdubbelde dat bedrag en vanaf 2009 was er zelfs een verdrievoudiging. De belangrijkste reden was dat we vanaf 2006 regelmatig grond begonnen aan te kopen. In 2010 zagen we een eerste keer een piek boven de 50.000 euro, na een heel grote aankoop van ruim 22 hectare in de Hoge Blaarmeersen. Toen we in 2014 ons aankoopbeleid opnieuw aanzwengelden, gingen de giften verder crescendo en haalden we jaarlijks telkens meer dan 100.000 euro op. De topjaren waren 2015, 2016 en nu dus 2018, telkens na de aankoop van grote natuurgebieden. Eerlijkheidshalve moeten we ook vermelden dat we in 2016 zowel het project Damvallei als het project Assels spijsden met 35.000 euro uit de kas

van respectievelijk kern Damvallei en Natuurpunt Gent. Daarnaast stortten we ook nog eens 250.000 euro van een belangrijk legaat door. Die overdrachten gebeurden op verzoek van Natuurpunt Beheer om de restfinanciering van onze aankopen wat te ondersteunen. Door die bijkomende inspanningen smolt de grote schuldenberg die we hadden opgebouwd als sneeuw voor de zon en konden we in 2017 quasi neutraal starten. Maar 2017 was een absoluut recordjaar voor aankopen en begin 2018 stonden we dus alweer flink in het rood. Meer dan ooit zelfs! Dankzij de uiterst geslaagde fondsenwerving in 2018 en het legaat slaagden we erin om tegen eind 2018 de restfinanciering grotendeels rond te krijgen. De overleden erflaters zullen dankzij hun mooie legaat en via onze aankopen alvast voortleven in de natuur. Zonder het legaat mee te rekenen, want dat is natuurlijk eenmalig, hebben we in 2018 in totaal 210.470 euro ingezameld bij onze donateurs en door de opbrengst van activiteiten. We willen iedereen die deze recordopbrengst mee mogelijk heeft gemaakt oprecht bedanken! En we voegen er meteen een oproep aan toe, want er is nog

Tabel 4: Jaarlijkse giften voor alle aankoopprojecten samen 2002 11.544 euro 2003 12.541 euro 2004 12.901 euro 2005 13.294 euro 2006 19.823 euro 2007 25.532 euro 2008 19.605 euro 2009 31.966 euro 2010 56.764 euro 2011 76.944 euro 2012 58.208 euro 2013 49.030 euro 2014 136.602 euro 2015 159.672 euro 2016 199.696 euro (+ 250.000 euro legaat = 449.696 euro) 2017 110.776 euro 2018 210.470 euro (+ 350.000 euro legaat = 560.470 euro) altijd extra geld nodig voor de restfinanciering van onze volgende aankopen. We zullen onze donateurs ook de komende jaren erg nodig hebben, want het zal je wel niet verbazen dat er ook in 2019 alweer nieuwe aankopen zijn gebeurd en op stapel staan…

Graag willen we jullie nog een keer oproepen om onze aankoopprojecten te steunen met een gift. Wie wil overschrijven voor een specifiek project, kan dat doen op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer vzw. Vermeld als mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’ (zie Tabel 3). Voor giften vanaf 40 euro per jaar ontvang je een fiscaal attest. Op dit moment hebben we vooral steun nodig voor de aankoopprojecten Vinderhoutse Bossen, Damvallei, Hutsepot (Rijvissche) en Assels.

Unieke fondsenwerving voor Vinderhoutse Bossen Nooit haalde Natuurpunt op één jaar meer giften op dan in 2018 voor de aankoop van de Vinderhoutse Bossen. In totaal ontvingen we 1.234 giften, goed voor 110.607 euro. Die giften kwamen grotendeels uit Gent (67.837 euro). Maar ook in Merelbeke (5.385 euro), De Pinte (4680 euro), Lovendegem (3.698 euro), Melle (2.294 euro), Sint-Martens-Latem (1.863 euro), Destelbergen (1.754 euro), Evergem (1.397 euro), Aalst (1.255 euro), Deinze (1.221 euro) en Lokeren (1040 euro) haalden we meer dan 1.000 euro op. In totaal hebben inwoners van 87 gemeenten in Vlaanderen een bijdrage geleverd – vooral uit Oost-Vlaanderen, met giften uit bijna elke gemeente, maar ook uit Brugge, Diepenbeek, Antwerpen, Mechelen, Vilvoorde, Heist op den Berg, Oostende en Frasnes-les-Anvaing kwamen er giften binnen! Om zoveel mogelijk giften te genereren, werkten we via veel verschillende kanalen. Vooreerst zorgden we voor een heel sterke aanwezigheid in de pers. Het was jaren geleden dat Natuurpunt Gent met een aankoop zo prominent aan bod kwam in de kranten en op radio en televisie. Die grote persaandacht speelde ongetwijfeld een belangrijke rol in onze latere fondsenwerving. Via een fondsenwervingsbrief in twee nummers van Snep! (maart en juni 2018) vroegen we onze leden om steun bij onze aankoop. Beide brieven samen leverden 32.072 euro op. Een gepersonaliseerde brief aan een groep ‘grote donateurs’ bracht 20.460 euro op, een e-mailactie aan leden en donateurs in Oost-Vlaanderen en een brief bij het fiscaal attest voor de donateurs van 2017 waren samen goed voor 31.905 euro. Een brief in Natuur.blad van juni

Vereniging

2018 bracht nog eens 16.489 euro op. Verder hadden we op de website van Natuurpunt en Natuurpunt Gent een systeem voorzien om digitaal te doneren. Het bleek een gouden zet, want op die manier ontvingen we ook nog voor 9.681 euro niet-traceerbare giften. De gemiddelde grootte voor alle giften was 89,6 euro, variërend van gemiddeld 475 euro bij de grote donateurs tot 61,3 euro bij de Snep! van juni 2018. De Snep! van maart was goed voor een gemiddelde gift van 92,5 euro, het tweede hoogste gemiddelde. Onze fondsenwerving voor de aankoop in de Vinderhoutse Bossen was dus een heel groot succes. Geen enkel Natuurpuntproject in Vlaanderen heeft zoiets ooit op één jaar voor elkaar gekregen. Aan iedereen die een steentje heeft bijgedragen: van ganser harte bedankt! Nu willen we nog heel graag het laatste gat van 29.476 euro dichten. Giften voor dit project zijn dus nog altijd bijzonder welkom. Overschrijven kan op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer, met de mededeling ‘gift project Vinderhoutse Bossen nr. 6698’. Bedankt! Een speciaal woordje van dank wil ik nog richten aan Ward Stulens, professioneel fondsenwerver van Natuurpunt, die ons heel erg heeft geholpen en ook zelf initiatieven heeft genomen voor deze geldinzamelingscampagne, en aan Lieve De Meyer die zowel inhoudelijk als taalkundig alle fondsenwervingsbrieven mee vorm heeft gegeven. Het was een bijzonder aangename en functionele samenwerking die naar meer smaakt.

30

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Expeditie Natuurpunt is een avontuurlijke sponsortocht door de mooiste natuur van bij ons. Je wandelt, fietst of vaart door de wildernis op 21, 22 en 23 juni. Daarbij kun je kiezen voor mildere of meer extreme uitdagingen.

Op Expeditie voor de Gentse

natuurgebieden

Prachtige natuur, avontuur en samenhorigheid, daar gaat het bij Expeditie Natuurpunt helemaal over. En fondsenwerving voor natuur in de buurt. In de aanloop naar Expeditie Natuurpunt organiseert elk team acties om minstens 1500 euro in te zamelen voor de aankoop en het herstel van hun favoriete natuurgebied. Vorig jaar zamelden de deelnemers niet minder dan 239.157 euro in. Ook voor de Gentse natuur kun je je inzetten, van de Latemse Meersen tot de Damvallei. Kies je favoriete natuurgebied, vorm een team van vier vrienden en haal er samen minimum 1500 euro voor op, zodat je op avontuur kunt vertrekken. Op het moment dat we de redactie van deze Snep! afsloten, hadden zich al twee teams gemeld die op expeditie trekken voor de natuur in het werkingsgebied van Natuurpunt Gent. Zowel het team ‘Levende Leie’ als ‘Springlevend voor de Leie’ schreven zich al in en gaan de uitdaging aan voor het Natuurpark Levende Leie. Wie hen – en het Natuurpark – wil steunen, kan dat doen via www.expeditienatuurpunt.be En wellicht is er op het moment dat je dit leest ook nog wel plaats voor een of meer teams die de Gentse natuur een zetje willen geven?

Uitdagingen op drie niveaus In 2019 breiden we Expeditie Natuurpunt uit, zodat zwaardere en mildere uitdagingen mogelijk zijn. Er komt een fietstocht voor diehards. Zij vertrekken vanuit het noorden van Nederland en moeten de route helemaal zelf uitstippelen. Ook zijn er tochten van één dag, voor wie het wat rustiger aan wil doen. Je kunt bijvoorbeeld fietsen van Gent naar Mechelen. En natuurlijk zijn er ook nog altijd de ondertussen klassiek geworden tochten met de fiets, te voet en per kano, net als de warme ontvangst voor iedereen aan de finish.

Wil jij ook graag deelnemen aan Expeditie Natuurpunt? Vorm een team van vier vrienden om het avontuur mee aan te gaan en ga naar

www.expeditienatuurpunt.be voor meer info en om in te schrijven. De plaatsen zijn beperkt.

Kies je tocht Ontdekking Een dag avontuur op 23 juni 2019. Je kiest voor een wandel- of fietstocht die je team op een dag aflegt. Je wandelt ongeveer dertig kilometer of fietst honderd kilometer. De fietstocht start in Gent, de wandeltocht in Kortenberg. Avontuur Je team wandelt, fietst of kanoot twee dagen door de natuur. Slapen doe je onder de sterren. Fietstochten zijn ongeveer 250 kilometer lang, wandel- en kanotochten 65 kilometer. Er komen twee tochten die kanovaren en wandelen combineren. Extreem Je team heeft twee dagen de tijd om vanuit het noorden van Nederland naar Mechelen te fietsen. Je krijgt enkel een kaart en een startpunt. Dan is het aan jou: de weg zoeken, eten maken, een slaapplek vinden, …

31 Vereniging

2019 NUMMER 1

SNEP!


Aankoopjaar 2019 gaat goed van start Natuurpunt Gent hoopt in 2019 weer een grote oppervlakte natuurgebied aan te kopen in Gent en omgeving. Op die manier proberen we grote aaneengesloten natuurgebieden te maken, die we een optimaal natuurbeheer geven en ook kunnen openstellen voor bezoekers. In de eerste maand van het jaar konden we al bijna 11 hectare verwerven en 2,5 hectare in huur nemen. In 2018 moesten we onze aankopen noodgedwongen een beetje temperen, omdat we in 2017 ruim 50 hectare aankochten, met als mooie afsluiter de gigantische aankoop in de Vinderhoutse Bossen. 2017 was dan ook een absoluut recordjaar voor aankopen door Natuurpunt in het Gentse. Maar natuurlijk zijn we vorig jaar niet volledig gestopt met aankopen en zo konden we in 2018 toch nog ruim 13 hectare bijkomend natuurgebied veilig stellen, waarvan circa 8 hectare op Gents grondgebied. In 2019 willen we er dus opnieuw volop voor gaan en we hebben meteen een vliegende start genomen.

Mooi nieuwjaarscadeau De eerste aankoop van dit jaar realiseerden we in Rijvissche, in de omgeving van het Hutsepotbos in Zwijnaarde. Op 3 januari werd bij de notaris de akte verleden met de familie Vandercruyssen en sindsdien is Natuurpunt in dit deelgebied van het Parkbos opnieuw ruim 6 hectare eigendom rijker (zie kaart 1). Een mooi nieuwjaarscadeau voor de vereniging en voor de natuur! In de vorige Snep! gingen we al uitgebreid in op deze erg belangrijke aankoop, in het artikel ‘Hutsepotbos en omgeving krijgen ambitieuze toekomst’.

KAART 1

PRACHTIG UITZICHT OP DE RECENT AANGEKOCHTE PERCELEN IN DE ASSELS © AN FIERS

Vereniging

32

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Nieuw puzzelstukje in de Gentbrugse Meersen

Samenwerking met de vzw ‘Oude Abdij van Drongen’

Op 17 januari kochten we van de familie Doolaege vier niet verpachte percelen in het noordelijk deel van de Gentbrugse Meersen. De percelen met kadasternummers 33D, 34C, 35D en 35E hebben samen een oppervlakte van 91 are en 22 centiare. Ze palen aan de Schelde en liggen ingesloten tussen terreinen die we al eerder hadden aangekocht. Het was de enige enclave in dit deel van de groenpool die nog in privéhanden was (zie kaart 2). Het gaat om graslanden die ooit in gebruik waren als voetbalveld. Door deze aankoop hebben we nu één aaneengesloten natuurgebied langs de Schelde in beheer. Het was al van 2016 geleden dat we nog gronden konden aankopen in de Gentbrugse Meersen, maar we hopen de volgende maanden nog terreinen te kunnen verwerven in dit gebied.

Een tweetal jaar geleden organiseerde Natuurpunt een geslaagde beheerteamdag in de Oude Abdij van Drongen, maar eigenlijk hadden we tot nu toe erg weinig contact met de vzw van de Oude Abdij. Die vereniging heeft nochtans een brede werking in de gebouwen van de vroegere abdij en de bijbehorende prachtige oude abdijtuin. In de herfst van 2018 maakten we voor het eerst echt kennis met elkaar. Al vlug daarna sloten we op 18 november een huurovereenkomst voor gronden die de vzw in eigendom heeft in de Assels (zie kaart 4). Het gaat om 4 percelen met een totale oppervlakte van 2 hectare 56 are en 39 centiare, die eigenlijk heel dicht bij onze recente aankoop in de Assels (zie kaart 3) liggen. De percelen, met kadasternummers 7/D, 9/H, 24/D en 7/F, kenden voordien een extensief begrazingsbeheer,

maar waren intussen al enkele maanden verlaten. We hebben met de vzw Oude Abdij van Drongen afgesproken dat we de gehuurde percelen zullen beheren als natuurreservaat. We kregen ook de toestemming om de oude stallen af te breken en te verwijderen. Op die manier zal het geheel landschappelijk nog mooier worden. De vzw eiste wel heel duidelijk dat we op de percelen onder geen beding voor buren en omgeving storende of lawaaierige activiteiten mogen organiseren. Dat is heel begrijpelijk als je de intense stilte en rust ontdekt in de abdij zelf, die pal tegenover de gehuurde percelen aan de overkant van de Leie ligt. Natuurpunt hoopt verder op een bloeiende en vruchtbare samenwerking met de vzw Oude Abdij van Drongen.

LEGENDE KAARTEN AANGEKOCHT IN 2019 EIGENDOM VOOR 2019 IN HUUR KAART 2

KAART 4

Cruciale aankoop in de Assels Op 28 januari 2019 werden we eigenaar van vier percelen in een deelgebied van de Assels waar we tot nu toe amper eigendom hadden (zie kaart 3). We kochten de percelen van de familie Sergeant. De percelen met kadasternummer 11A,13B,14A en 15A hebben een totale oppervlakte van 3 hectare 94 are en 93 centiare. Ze liggen in natuurgebied en zijn niet verpacht. Ooit hadden ze de bestemming ‘woonuitbreidingsgebied’, maar door een gewestplanwijziging aan het eind van de jaren 1980 werden ze herbestemd naar natuurgebied, mede onder impuls van toenmalig burgemeester Temmerman. De percelen liggen naast een openbare weg, de Asfilstraat, en dat is altijd aantrekkelijk voor speculatie om eventueel een toekomstige lintbebouwing te realiseren. Gelukkig hebben we dat met onze aankoop dus definitief kunnen voorkomen, want nu zal daar nooit meer gebouwd worden.

Deze aankoop sluit (gedeeltelijk) aan op de Oude Leiarm. Aan de overkant van die Leiearm ligt de Asselse Kerkweg, die al eigendom is van Natuurpunt en daaraan palen dan weer de percelen die we kochten van de heer Degezelle in de Hoge Blaarmeersen. Ook hier hebben we nu dus een belangrijke opstap gerealiseerd naar één aaneengesloten natuurgebied.

Freddy Sergeant, een paardenliefhebber en een van de verkopende familieleden, zal de grond verder blijven gebruiken, maar natuurlijk wel volgens onze voorwaarden. De eerste jaren zal het beheer bestaan uit jaarlijks twee keer maaien: eenmaal na half juni en eenmaal na eind september. Freddy heeft de percelen altijd heel extensief gebruikt met een minimum aan herbiciden en bemesting en ze hebben dus heel wat potentie om zich te herstellen tot soortenrijk grasland. KAART 3

33 Vereniging

2019 NUMMER 1

SNEP!


Het Gentse bestuursakkoord

DOORGELICHT

Het Gentse bestuursakkoord Ambitie en durf voor Gent 2019-2024 van de nieuwe coalitie Open VLD, Groen-sp.a en CD&V oogt inderdaad erg ambitieus en gedurfd. Het benoemt uitdagingen op het vlak van onder meer groen, klimaat, stadsontwikkeling, wonen, armoede en diversiteit en lanceert ook voorstellen om die aan te pakken. Het nieuwe stadsbestuur heeft de ambitie om “onze stad klaar te maken voor de toekomst. Een stad waar Gentenaars graag wonen, waar mensen graag werken en op bezoek komen.” Natuurpunt Gent is alvast tevreden over het akkoord, dat heel veel elementen uit ons verkiezingsmemorandum bevat.

Het degelijk uitgewerkte bestuursakkoord telt 54 pagina’s en bestaat uit 14 hoofdstukken. We bekijken hier vooral hoofdstuk 8 Natuur en water in de stad – omdat (meer en beter) groen, natuur en bos nu eenmaal onze hoofdopdracht is. Daarnaast bevat ook hoofdstuk 9 Gent, duurzaam en klimaatneutraal heel wat interessante elementen die verband houden met onze maatschappelijke opdracht. Maar we beginnen met enkele thema’s die alle domeinen overstijgen en Natuurpunt Gent nauw aan het hart liggen: participatie, versterkte lokale democratie en ruimteneutraliteit.

Participatie Het pleidooi van het nieuwe stadsbestuur om de participatie altijd breed en laagdrempelig te voeren, kunnen we als Natuurpunt Gent alleen maar ondersteunen. De stad kiest principieel voor opbouw van onderuit, zowel bij het opmaken als het uitvoeren van het beleid. Het verheugt ons dat de nieuwe coalitie alle Gentenaars, de Gentse verenigingen en het brede middenveld actief wil betrekken om “samen de stad te maken”. Met stadsdebatten, burgerkabinetten en burgerbegrotingen moeten de Gentenaars alle kansen krijgen om hun wijk en stad mee vorm te geven. De nieuwe coalitie heeft de ambitie om van Gent een open en vooruit-

strevende stad te maken en haar inwoners actief te betrekken bij het beleid. Het stadsbestuur beschouwt ook het middenveld als een belangrijke partner. Het erkent ook – een erg belangrijke voorwaarde voor een evenwichtige samenwerking – dat de autonomie van het middenveld essentieel is en dat het middenveld een tegenstem moet kunnen laten horen en beleidsmakers bij de les houden. We citeren: “Financiële en praktische ondersteuning geeft de Stad geen recht om tussen te komen in de werking of de standpuntbepaling van de middenveldorganisaties, maar wel om verantwoording te vragen over hoe de verstrekte middelen besteed werden.” Opvallend en verheugend is ook de zin “Stadsambtenaren krijgen extra vorming om meer participatief te werken”.

Versterkte lokale democratie Het stadsbestuur erkent de democratische rol van de adviesraden. Het is de bedoeling die raden te herwaarderen als onafhankelijke advies- en overlegorganen waarin burgers en middenveldorganisaties op structurele basis samenkomen. De nieuwe beleidsploeg wil daarvoor een kritische reflectie over de samenstelling, werking en betrokkenheid van burgers binnen elk van die raden en instanties organiseren. Het bestuur belooft voldoende ruimte voor signalen en

Beleid

34

S N E P ! 2019 NUMMER 1

suggesties van de organisaties zelf. De vorige legislatuur stelden we vast dat de rol van de Gemeentelijke Commissie voor Ruimtelijke ordening (GECORO) wat werd uitgehold en dat de commissie door het stadsbestuur en de administratie niet altijd als volwaardige participatieve partner werd beschouwd. We lezen dan ook graag in het bestuursakkoord dat de adviesraden “beter zullen erkend worden in hun democratische rol”. De Gentenaars en de middenveldorganisaties krijgen ook een stem in de beleidsnota’s van de schepenen op open hoorzittingen, georganiseerd vanuit de betrokken gemeenteraadscommissies. Dit zal gebeuren in een fase van de besluitvorming waarin nog ruimte is voor inbreng en wijzigingen – een pijnpunt tijdens de vorige legislatuur. Belofte maakt schuld: we zullen onze beleidsvoerders er op tijd en stond op wijzen als dat niet voldoende gebeurt.

Ruimteneutraliteit Er is nood aan bijkomende ruimte voor wonen, werken, recreatie, enzovoort. Het nieuwe bestuur wil die nood in de eerste plaats opvangen door verdichting en verweving in wijken en buurten waar dit kan en aangewezen is. Bijzonder belangrijk is dat het bestuursakkoord het principe van ruimteneutraliteit wil hanteren zoals geformuleerd in Ruimte voor Gent, het nieuwe ruimtelijk structuurplan van de stad: “de verhouding tussen harde bestemmingen voor onder meer wonen, economie en infrastructuur en zachte bestemmingen zoals natuur, parken en landbouw, blijft gelijk”. Natuurpunt Gent wil dat alle bijkomende verharding goed gemonitord wordt en dat er voldoende ruimte wordt voorzien om de nodige compensaties te realiseren.


Natuur en water in de stad Het hoofdstuk ‘Natuur en water in de stad’ sluit het dichtst aan bij onze missie en visie en we gaan er dan ook uitgebreid op in. Natuurpunt Gent is erg tevreden over de visie en de plannen van aanpak in dat verband. Het bestuursakkoord stelt heel duidelijk dat het nieuwe stadsbestuur meer natuur en groen nodig vindt. Niet alleen om Gent aangenamer te maken of de ontmoeting en sociale cohesie te bevorderen, maar ook om de stad klimaatrobuust te maken, de luchtkwaliteit te verbeteren en de biodiversiteit te verhogen. Het akkoord vermeldt bijzonder gedetailleerde doelstellingen voor natuur en bos. De stad belooft de komende legislatuur een actief natuur- en groenbeleid te voeren om ervoor te zorgen “dat de natuur in Gent minimaal het niveau van 1999 haalt, dat wil zeggen: 2.865 hectare waardevolle en zeer waardevolle natuur. De stad streeft naar een bosindex van 8 procent of 1.260 hectare effectief bos tegen ten laatste 2030”. Deze legislatuur wil de stad “90 hectare bijkomend bos”. Maar het is ons niet duidelijk of het gaat om de oppervlakte die de stad Gent, de Vlaamse overheid, Natuurpunt en eventuele privé-eigenaars op Gents grondgebied samen zullen realiseren of om het bos dat de stad Gent zelf wil voorzien. In het eerste geval is de ambitie te beperkt, in het tweede geval is het wel een ambitieus plan. De stad Gent wil in elk geval (voort) inzetten op het behoud en het versterken van de biodiversiteit, en daar staan wij als Natuurpunt Gent natuurlijk volledig achter. Hoopgevend is ook de uitspraak “Gronden van Groep Gent met als bestemming natuur, park of bos worden op het moment dat ze vrijkomen zo veel mogelijk gebruikt voor natuur of bos”. Dat hadden wij in ons verkiezingsmemorandum ook gevraagd.

Groennorm, RUP Groen en groenpolen Het bestuursakkoord hanteert de slogan ‘Een groen Gent? Natuurlijk!’ We zijn het volmondig eens met de visie dat de parken en parkjes de tuinen van alle Gentenaars zijn. Heel belangrijk is ook dat het akkoord stelt dat de groennorm stap voor stap zal worden gerealiseerd. Die groennorm bepaalt dat elke inwoner op wandelafstand van 400 meter minstens 10 m² groen ter beschikking moet hebben in een park van minstens 1 hectare. Het nieuwe bestuur wil daarbij terecht prioriteit geven aan dichtbebouwde woonwijken. Natuurpunt Gent is heel blij met deze passage over de groennorm, die

ook een van de kapstokken was in ons verkiezingsmemorandum. We zullen erop toezien dat daar ook effectief werk van wordt gemaakt op het terrein. Een andere heel belangrijke en opbeurende uitspraak in het akkoord is dat “het RUP Groen zal uitgevoerd worden zoals gepland”. De stad wil in dat kader ook voorzien in de nodige uitvoeringsinstrumenten, bijvoorbeeld om landbouwers te compenseren die gronden zouden verliezen bij de realisatie van het RUP Groen. De stad wil hier gefaseerd werken. Waar mogelijk zullen de landbouwers de kans krijgen om mee te werken bij het overgangsbeheer en zullen OCMWgronden ingebracht worden op het moment dat ze pachtvrij worden. Natuurpunt Gent wil hier ten volle aan meewerken, op voorwaarde dat dit allemaal in goed overleg gebeurt en dat de ultieme doelstelling meer en betere natuur en bos niet uit de aandacht verdwijnt. Natuurpunt Gent is hierin een erg betrokken partner als trekker in belangrijke gebieden in de Gentse Leievallei, zoals de Assels en de noordelijke Keuzemeersen, die een herbestemming krijgen naar natuur. Het bestuursakkoord stelt dat de stad voort wil investeren in bijkomende wijkparken, in de versterking van de grotere parken en pleinen en de verdere uitbouw van de groenpolen. De groenklimaatassen (vroeger ‘groenassen’ genoemd), die de verbinding vormen tussen de groenpolen en de binnenstad, worden verder uitgebouwd, net als het tragewegennetwerk. Natuurpunt is blij met die intentie, maar de voorbije decennia hebben we vooral vastgesteld dat veel beloftes op het terrein niet (meer) waar te maken zijn. In en om de groenpolen wil de stad waar mogelijk werken aan verkeersveilige en verkeersluwe straten. Naast de vier in uitvoering

35 Beleid

2019 NUMMER 1

SNEP!

zijnde groenpolen wordt het stedelijk groengebied Bourgoyen-Malem-BlaarmeersenSneppemeersen als vijfde groenpool (verder) ontwikkeld. Het akkoord vermeldt ook dat het project Moervaartvallei stap voor stap wordt uitgerold. Maar het is echter niet duidelijk wie telkens de regierol opneemt in de verschillende groenpolen en gebieden: de Vlaamse overheid, de stad Gent of Natuurpunt. Afspraken daaromtrent zijn wenselijk, maar staan nergens vermeld. In de tekst lezen we verder dat de stad Gent met alle plaatselijke betrokkenen het project Kouter- en Leieland uitwerkt. De stad wil natuurlijke elementen, zoals bomenrijen, poelen en hagen, en akkerrandbeheer in agrarische gebieden stimuleren. Hier zal samenwerking nodig zijn met de betrokken buurgemeentes en met de vele actoren, zoals de verschillende Natuurpuntafdelingen, de landbouworganisaties, enzovoort.

Meer en beter benutte parken De vraag uit ons verkiezingsmemorandum naar bijkomende parken wordt volop gehonoreerd. Zo zal het Kapitein Zeppospark (Houtdokpark) de functie van stadspark vervullen aan de Muide en de Oude Dokken. Het volledige terrein in de Driemasterstraat in Wondelgem wordt een volwaardig wijkpark. Voor bijkomende wijkparken gaat de aandacht prioritair naar wijken als DampoortSint-Amandsberg, Sluizeken-Tolhuis-Ham en Brugse Poort. De stad belooft een concreet actieplan op te maken voor bijkomende wijkparken en woongroen in de dichtstbebouwde gebieden van de stad. Bij stadsontwikkelingsprojecten komt er telkens een kwaliteitsvol park, zoals het Ecowijkpark, het Rijsenbergpark, het Tondelierpark, het Kapitein Zeppospark en het Handelsdokpark Oost. Er wordt ook ge-


start met de realisatie van een groot park in Nieuw Gent. Het bestuursakkoord stelt dat de stad het potentieel van de parken nog beter wil benutten. Dat vindt Natuurpunt Gent een goede zaak, want parken zijn inderdaad erg belangrijk om mensen tot rust te laten komen en spelen ook een belangrijke rol op het vlak van biodiversiteit. In die parken wil de stad extra aandacht besteden aan een kindvriendelijke invulling, met “speelprikkels en belevingselementen”. Ook de herinrichting van het Citadelpark staat op het programma, om te komen tot “een aantrekkelijk, open en kwaliteitsvol park”. Dat zal gebeuren in samenwerking met de buurtbewoners, zodat het “een park voor de stad, een tuin voor de buurt” wordt. Het akkoord stelt verder dat het Koning Albertpark wordt uitgebreid en heringericht tot “een echt ‘Central Park’ in het kader van de gefaseerde aanpak van het project van het viaduct B401”. Dat klinkt allemaal erg ambitieus. Het zal belangrijk zijn om de financiële consequenties goed in te schatten, zodat het niet bij loze beloften blijft. De stad wil de parken verder beheren volgens het principe van het Harmonisch Parken Groenbeheer. Natuurpunt Gent kan zich daar volledig in vinden. Er komen ook acties met het oog op soortenbescherming. We gaan ervan uit dat dit opnieuw zal gebeuren in nauwe samenwerking met Natuurpunt Gent. Waar mogelijk wil de stad Gent burgers betrekken bij de aanleg, het beheer en gebruik van groen en natuur. Voor Natuurpunt Gent is het belangrijk dat alle partners als gelijkwaardig gelden en dat de vrijwilligers niet worden gebruikt als goedkope hulpjes bij het (te dure) beheer. Het bestuursakkoord meldt in die context ook dat het nieuwe bestuur eigenaars wil stimuleren om campussen, binnengebieden, privéparken en ander groen dat nu ontoegankelijk is voor de Gentenaars (tijdelijk of permanent) open te stellen, bijvoorbeeld door in ruil daarvoor het onderhoud op zich te nemen. Een belangrijke actie uit het bestuursakkoord is dat de stad extra parkwachters wil voorzien, die ingeschakeld worden als lokaal aanspreekpunt voor de bewoners. “Parkwachters zorgen voor een goed evenwicht tussen de verschillende gebruikers van onze parken en groengebieden en gaan overlast en vandalisme tegen.” Natuurpunt werkt sinds kort ook met beëdigde wachters in zijn gebieden. We komen daar in een volgend nummer van Snep! uitgebreid op terug. Jammer genoeg is het niet gelukt om die wachters samen met de stad in te schakelen.

Nochtans zijn beide partners actief in veel Gentse natuurgebieden, zoals de Bourgoyen-Ossemeersen en de Gentbrugse Meersen, en zou het logisch zijn om onze aanpak beter op elkaar af te stemmen. We vinden dit toch een gemiste kans.

Samenwerking met Natuurpunt en groter budget voor aankoopsubsidies Een voor Natuurpunt essentiële – en verheugende – passage in het bestuursakkoord betreft de samenwerking met onze vereniging. Het akkoord stelt letterlijk: “Natuurverenigingen worden betrokken op basis van hun expertise, hun groot mobiliserend vermogen, hun statuut van erkend terreinbeheerder en hun mogelijkheden om een beroep te doen op financiële middelen van andere overheden. We verhogen de huidige subsidieverlening voor Natuurpunt en andere natuurorganisaties met het oog op het kostenefficiënt realiseren van belangrijke natuurdoelstellingen, onder andere in het kader van RUP Groen, de uitvoering van het project Moervaartvallei, de groenpolen en het project Natuurpark Levende Leie.” De substantiële verhoging van de aankoopsubsidies was een van de belangrijkste vragen van Natuurpunt Gent aan het nieuwe bestuur. Wij vragen de stad Gent om elk jaar 1 euro per inwoner te voorzien voor aankoopsubsidies. Concreet komt dat neer op een jaarlijks subsidiebudget van ongeveer 260.000 euro. Onze aankopen gebeuren op een manier die zowel voor de stad als voor Natuurpunt en ook voor de Vlaamse overheid bijzonder voordelig is. De grote ambities van de stad, Natuurpunt en de Vlaamse overheid op het vlak van natuur, bos en groen in het Gentse veronderstellen hoe dan ook bijkomende investeringen. De vorige legislatuur bleek het budget voor stedelijke aankoopsubsidies echt ontoereikend. In totaal was er een budget van 540.00 euro, inclusief 120.000 euro voor de aankoop van de Vinderhoutse Bossen. Tot nu toe heeft Natuurpunt Gent conform het aankoopsubsidiereglement voor 831.932,27 euro subsidies aangevraagd (voor aankopen tot en met 2017). Daarvan hebben we dus nog 291.932,27 euro niet ontvangen en voor de aankopen van 2018 hebben we zelfs nog geen aankoopsubsidies aangevraagd. Voor de ruim 8,5 hectare die we vorig jaar aankochten op Gents grondgebied, moeten we nog eens 76.502 euro aankoopsubsidies ontvangen. Dat betekent dat er dus momenteel een ‘achterstand’ is van 368.434,27 euro. De aankopen van 2019 zijn hier nog helemaal niet bij meegerekend. De uitbetaling loopt nu al meer dan twee jaar achter. In 2019 is 70.000 euro voorzien,

Beleid

36

S N E P ! 2019 NUMMER 1

waarvan nog 48.244,48 euro voor de aankopen van 2016 (laatste schijf) en 21.755,52 euro voor de tweede schijf van aankopen van 2017. Indien het huidige budget van 70.000 euro per jaar aangehouden zou blijven, zou nu al het budget van meer dan vijf jaar van de volgende legislatuur nodig zijn om de aankopen uit het verleden te subsidiëren. Als we de aankopen van 2019 al meerekenen, betekent dat eigenlijk dat er deze legislatuur geen nieuwe aankopen meer gesubsidieerd kunnen worden. Nochtans heeft net die vorm van ondersteuning de meeste meerwaarde om (op de goedkoopste manier voor de stad) bijkomende natuur en bos in Gent te realiseren. Mede dankzij die steun kon Natuurpunt de voorbije legislaturen zo’n succesvol aankoopbeleid voeren.

Blauw-groene assen Het belang van groen en water in de stad wordt in het bestuursakkoord krachtig verwoord. Groen en water zorgen voor afkoeling en dat zal in de toekomst nog belangrijker worden in de strijd tegen de klimaatopwarming en het stedelijk hitte-eilandeffect. Daarom verdienen onze blauw-groene assen volgens het bestuursakkoord versterking en wordt het behoud van de open ruimte in de valleien van onze rivieren en stromen een dwingende randvoorwaarde bij bouwprojecten. Een volledige verhardingsstop in alle overstroombare gebieden staat echter niet vermeld. Wij vinden dat een beetje in tegenspraak met de mededeling dat de verhardingsgraad omlaag moet. De stad Gent wil ook bij de Vlaamse Waterweg aandringen op de verdere vergroening van de oevers van de waterlopen. Maar we stellen vast dat de Vlaamse Waterweg niet happig is om dat te doen en al zeker niet geneigd is om langs de oevers van bevaarbare waterwegen bestemmingswijzigingen naar natuur te steunen. De onwaarschijnlijke koppigheid in het dossier van het Gentse Zwin, waar de Vlaamse Waterweg als enige van alle partners blijft volharden in de boosheid, tart eigenlijk alle verbeelding. Het bestuursakkoord stelt dat de stad alvast samen met de Vlaamse overheid de Schelde tussen Gentbrugge en Melle zal ontwikkelen als het Gentse Zwin, met veiligheid en getijdennatuur als hoofddoelstellingen en ook met aandacht voor het reduceren van potentiële overlast veroorzaakt door knijten. Hopelijk worden de andere (zelfs trekkende) partners zoals Natuurpunt en GMF hierbij niet vergeten.


© STAD GENT

Gent, duurzaam en klimaatneutraal Het bestuursakkoord gaat ook terecht heel uitgebreid in op een duurzaam en klimaatneutraal Gent. Tegen 2050 wil het nieuwe bestuur Gent klimaatneutraal maken. Heel veel aandacht gaat naar een goede luchtkwaliteit, alternatieve energie en duurzame voedselproductie. Het Gentse langetermijnengagement is ook gevat in een concrete doelstelling: 40% minder CO2-uitstoot tegen 2030. Het nieuwe IPCC-rapport toont dat we die doelstelling in de toekomst misschien nog moeten aan-

scherpen. Het bestuursakkoord belooft te zorgen voor een jaarlijkse rapportering van de voortgang van het klimaatbeleid en communicatie hierover aan de bevolking. De Gentse lokale voedselstrategie is een van de pijlers van het stedelijk klimaatbeleid. Het bestuursakkoord meldt dat de stad wil voortwerken aan duurzame landbouw, en vooral aan korteketen- en stadsgerichte landbouw, waarbij consument en producent weer met elkaar in contact komen. Natuurpunt vindt het bijzonder jammer dat er in dat verband niet ook wordt verwezen naar ecologie en biodiversiteit. De stad lijkt enkel aandacht te hebben voor de korte keten en stadsgerichtheid. Geen woord over biodiver-

siteit in het landbouwgebied. Projecten als dat op Goedingekouter, dat in de vorige legislatuur tot stand kwam in samenwerking tussen de stad en OCMW Gent, twee bioboeren, een plaatselijke landbouwer, een eigenaar van een boerderij, het centrum voor arbeidszorg en dagbesteding De Moester en Natuurpunt is een voorbeeld waarin zowel korteketen- en biolandbouw als sociale werkgelegenheid en biodiversiteit een belangrijke rol spelen. We hopen dat het nieuwe stadsbestuur en schepen Tine Heyse daar ook bij nieuwe projecten in landbouwgebied aandacht voor zullen hebben.

Astrid De Bruycker, nieuwe schepen voor Openbaar Groen Op 5 februari had Natuurpunt Gent een kennismakingsgesprek met de nieuwe schepen van Openbaar Groen, Astrid De Bruycker. We stelden de werking van onze vereniging uitgebreid voor en bespraken ook de goede samenwerking met de vorige bevoegde schepenen voor Openbaar Groen Tom Balthazar en Rudy Coddens. We hopen die samenwerking ook voort uit te bouwen met de nieuwe schepen. Het gesprek verliep alvast erg constructief. Schepen De Bruycker heeft inmiddels toegezegd om op vaste tijdstippen ruimte te maken voor ‘structureel overleg’ met Natuurpunt Gent.

Wie is schepen Astrid De Bruycker? Schepen De Bruycker is 33 jaar. Ze is geboren in Gent, liep er ook school en woont er nu meer dan 13 jaar. In 2012 maakte ze haar politieke debuut bij sp.a. Sinds januari 2013 zetelt ze in de Gentse gemeenteraad voor sp.a Gent. Bij de verkiezingen van 2014 was ze ook kandidaat voor het Vlaams Parlement. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 kreeg ze de stem van 3.959 Gentenaars. Op 3 januari 2019 legde ze de eed af als schepen van Gelijke Kansen, Welzijn, Participatie, Buurtwerk en Openbaar Groen.

37 Beleid

2019 NUMMER 1

SNEP!


Een Zomer Zonder Vliegen,

de zomer van je leven? Een citytrip naar Rome in de krokusvakantie, een week naar de Spaanse zon met Pasen en in de zomer een trektocht in Marokko. We vliegen met ons allen steeds vaker en verder. Enkele milieubewuste Gentenaars startten vorig jaar een campagne die op de rem wil gaan staan: Zomer Zonder Vliegen. Met een nieuwe zomer in aantocht loopt de campagne in 2019 gewoon door.

© ROSSANA BUGINI

Het vliegtuig nemen is vanzelfsprekend geworden, de mogelijkheden zijn grenzeloos. Ook voor dichtbijvakanties kiezen we vaak voor het vliegtuig, omdat het meestal de gemakkelijkste, goedkoopste en snelste optie is. Maar het transportmiddel dat heeft gezorgd voor een verbonden wereld, trekt een zware wissel op het milieu. Eén enkele vliegreis kan al de andere inspanningen om onze persoonlijke CO2-uitstoot te verkleinen in één klap tenietdoen.

Alternatieven De initiatiefnemers van Zomer Zonder Vliegen willen mensen wijzen op de impact van vliegreizen en hen laten stilstaan bij hun vlieggedrag – niet met het opgestoken vingertje maar met vooral veel prikkelende inspiratie. Zomer Zonder Vliegen daagt je uit om de alternatieven voor vliegreizen te herontdekken. Niets zo opwindend als de romantiek van de nachttrein, het avontuur te voet of op de fiets, de magie van de veerboot, de verrassing van een paradijselijke plek dicht bij huis, het trage reizen. De campagneslogan vat het mooi samen: een zomer zonder vliegen, de zomer van je leven! Tijdens het eerste seizoen wilde Zomer Zonder Vliegen vooral de individuele, occasionale reiziger sensibiliseren en inspireren. In het

Milieu

tweede jaar wil de campagne de eerste stapjes zetten naar beleidsbeïnvloeding: de politiek moet eindelijk actie ondernemen! Daarnaast komt er ook een educatief pakket voor de (schoolgaande) jeugd. Zomer Zonder Vliegen is een pleidooi voor een andere manier van reizen: trager, bewuster en ja, soms minder ver. Leve de langzame reizigers, fietsers, wandelaars, trage genieters, bon vivants, zwervers en ontdekkingsreizigers. Zij zeggen neen aan de snelheid van het vliegtuig.

Keuze De initiatiefnemers van Zomer Zonder Vliegen beseffen dat de campagne een moeilijk onderwerp aansnijdt. Je kunt nog stellen dat een weekendje naar Barcelona vliegen eigenlijk not done is en dat eigenlijk elke plek in Europa bereikbaar is zonder vliegtuig. Maar wat met intercontinentale vluchten? Kunnen we dan nooit meer backpacken in Zuid-Amerika of rondtrekken in Zuidoost-Azië? Is dat een prijs die we willen betalen? Dat blijft een persoonlijke keuze die ieder voor zichzelf moet maken.

38

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Act now! Zelf meedoen aan Zomer Zonder Zonder Vliegen? Dat kan! Begin april – bij het begin van de paasvakantie – gaat de vernieuwde website van start. Net als vorig jaar kun je de hele wereld tonen dat je voor een keertje met de voeten op de grond blijft en voluit kiest voor alternatieven voor vliegtuigreizen. Je kunt ook andere reizigers inspireren door verhalen te delen over jouw zomer zonder vliegen en je maakt dan bovendien kans op mooie prijzen. Welkom aan boord! We kunnen en mogen niet wachten op de anderen – de andere reizigers, de andere bedrijven binnen en buiten de sector of de overheid. Onze blauwe planeet, waar we als reiziger en natuurliefhebbers zoveel van houden, verdraagt geen uitstel meer. We gaan toch niet wachten tot het milieu zelf drastische maatregelen neemt?

De toekomst van het vliegen Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd vliegen gezien als belangrijk instrument ter bevordering van de vrede. Dezelfde machine die was ingezet om bommen te werpen, zou de mensen voortaan dichter bij elkaar brengen. Om het vliegen te stimuleren, kwam er een internationaal verdrag waarin staten bepaalden geen belasting te heffen op kerosine – een afspraak die vandaag nog altijd geldt. Tussen 1970 en 2016 vertienvoudigde het aantal passagiers van ruim driehonderd miljoen naar bijna 3,7 miljard. Bovendien zal de technologische evolutie geen soelaas brengen. Het gebruik van CO2neutrale biobrandstoffen zou het probleem enkel verschuiven – door de enorme grondbehoefte voor de teelt van bijvoorbeeld palmolie – en het is onwaarschijnlijk dat batterijen ooit dezelfde energiedichtheid zullen bereiken als kerosine. Klimaatwetenschappers brengen een ongemakkelijke waarheid: er is geen enkel scenario waarin we de opwarming van de aarde tot twee graden kunnen beperken zonder het vliegverkeer te beteugelen. Een eerlijker taksensysteem lijkt de meest voor de hand liggende eerste stap om mensen minder te doen vliegen. Moeten we al onze hoop dan maar op het beleid stellen? Het vliegverkeer bleef buiten schot op de klimaatconferentie in Parijs en CO2-uitstoot door vliegtuigen maakt amper deel uit van het emissiehandelssysteem. Zeventig jaar geleden stimuleerde de internationale gemeenschap de luchtvaart om de volkeren te verbroederen, door luchtvaart vrij te stellen van belastingen. Moet ze nu niet op de rem trappen om de planeet leefbaar te houden?

Inspirerende verhalen Op de blog van Zomer Zonder Vliegen vind je heel wat inspirerende verhalen en anekdotes over reizen zonder vliegtuig, soms met zeer concrete tips, soms meer filosofisch van aard - om even bij stil te staan of bij weg te dromen. Get inspired! www.zomerzondervliegen.be www.facebook.com/zomerzondervliegen www.instagram.com/zomerzondervliegen

39 Milieu

2019 NUMMER 1

SNEP!


Op de vlucht voor het klimaat

Belmundo is een jaarlijks activiteitenfestival in Gent dat internationale solidariteit op de voorgrond plaatst. In 2019 staat ‘Grondoorzaken van migratie’ centraal. De deelnemende verenigingen hopen daarmee migratie, en de oorzaken ervan, op een positieve manier bespreekbaar te maken. Klimaatverandering zal in de toekomst een van de belangrijkste grondoorzaken van migratie zijn.

Waarom verlaat iemand huis en haard, vrienden en familie, kortom alles wat hij zorgvuldig heeft opgebouwd? De meeste migranten staan voor een hartverscheurende keuze en hakken de knoop enkel door uit bittere noodzaak. In de wereldwijde migratiestromen speelt klimaat een steeds grotere rol. Niet alleen door natuurrampen, maar ook als multiplicator van andere sociale en economische problemen die mensen wegdrijven. Denken we maar aan armoede, waterschaarste en conflicten.

Klimaatvluchtelingen bestaan niet. Juridisch gezien althans niet, want ze vallen niet onder de criteria van de Conventie van Genève. Er zijn dan ook nauwelijks afspraken over de opvang van die mensen, waardoor ze overgeleverd zijn aan de willekeur van de landen en regio’s waar ze terechtkomen. Pas de laatste jaren begint het politici te dagen dat klimaatverandering in de toekomst een van de grootste oorzaken van migratie wordt en dat bestaande problemen als voedselschaarste of sociale spanningen door natuurrampen vele malen worden versterkt. Uit recent onderzoek van het International Displacement Monitoring Centre blijkt dat meer mensen noodgedwongen moeten vluchten door natuurrampen dan door geweld of conflicten. De voorbije veertig jaar is het risico op ontheemding als gevolg van extreme weersomstandigheden verdubbeld en het zijn met stip de armste en meest kwetsbare gemeenschappen die het hardst worden getroffen. Dat zorgt voor groeiende, vooral binnenlandse migratiestromen, want de meeste vluchtelingen raken niet ver.

KLIMAATVERANDERING, OORZAAK VAN MIGRATIE

Klimaatverandering als politiek speerpunt Als het klimaat verandert, moeten wij mee veranderen. De eerste en meest belangrijke stap in dat verhaal is het aanpakken van de oorzaak: de nood aan migratie verminderen door een ambitieus klimaatbeleid, in lijn met het Akkoord van Parijs. Dat vraagt ernstige inspanningen van de VN-lidstaten, vooral als we de gemiddelde temperatuurstijging op aarde willen beperken tot 1,5°C in vergelijking met 200 jaar geleden, vóór het begin van de industrialisering. België en Vlaanderen legden op dat vlak een pover traject af, maar vandaag kunnen de beleidsmakers de overweldigende wetenschappelijke argumenten en de duidelijke vraag naar actie vanuit de samenleving nog maar moeilijk negeren. Zeker als we ook het politieke gewicht van het thema migratie bekijken. Het wordt hoog tijd om de puzzelstukken samen te leggen.

© 11.11.11

Milieu

40

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Bangladesh is een van de landen die kwetsbaar zijn voor klimaatverandering door combinatie van armoede, overbevolking, cyclonen, overstromingen en een stijgende zeespiegel.

De evolutie naar een samenleving met meer ruimte voor natuur en minder voor beton en veestapels, met elektrisch transport, efficiënt openbaar vervoer en hernieuwbare energie is onvermijdelijk. En dat is alleen maar positief, want een levensstijl die de klimaatgrenzen respecteert, respecteert ook de menselijke grenzen beter. Wie wordt vandaag nog gelukkig van nog meer consumptie, meer wegwerpartikelen, meer files, meer vervuiling en minder natuur? Er is een duidelijk draagvlak voor een economie die groene vernieuwing betrouwbaar en rendabel maakt en die zo veel mogelijk lokaal en circulair werkt. Aan de beleidsmakers om te bekijken hoe de publieke middelen beter geïnvesteerd kunnen worden om die transitie te realiseren. Denken we maar aan de enorme subsidies die nog altijd naar de fossiele industrie gaan, terwijl grote industriële bedrijven nauwelijks belast worden voor de maatschappelijke kosten van hun vervuiling. Na de verkiezingen verwachten we veel politieke moed. De klimaatcoalitie, die meer dan zeventig organisaties uit het Belgische middenveld verenigt rond klimaatrechtvaardigheid en waar ook Natuurpunt deel van uitmaakt, staat klaar om de beleidsmakers daarin te ondersteunen. Net als tientallen wetenschappers en experten die hun kennis maar al te graag in de praktijk willen omzetten.

Zuivere lucht en klimaatrobuuste landen Het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen is de eerste stap in de aanpak van klimaatverandering, en dus ook van klimaatmigratie. Maar zelfs de strengste inspanningen op dat vlak kunnen bepaalde invloeden van de klimaatverandering niet tegenhouden. Daarom zijn ook sterke adaptatieplannen nodig. Adaptatie is het proces van aanpassing aan de klimaatverandering. Hierdoor verminderen samenlevingen hun kwetsbaarheid voor de gevolgen van klimaatverandering. Dat kan bijvoorbeeld door het hitteeilandeffect van steden tegen te gaan met meer natuur in de stad en door in te zetten op het herstel van wetlands als bescherming tegen overstromingen of op natuurlijke stranden met duinen als buffer tegen de stijgende zeespiegel. Een veranderend klimaat biedt ook kansen – zoals nieuwe werkgelegenheid door investeringen in infrastructuur voor hernieuwbare energie. Zo’n adaptatiebeleid staat in veel landen nog in de kinderschoenen, maar verdient een plaats op alle beleidsniveaus.

© Shutterstock

In de meest kwetsbare landen, waar de migratiestromen op gang (zullen) komen, is er vooral nood aan de opvang en begeleiding van binnenlandse migratie, urgente (medische) respons bij natuurrampen en het bewoonbaar en vruchtbaar houden van klimaatgevoelige regio’s. Die landen verdienen volop de steun van de westerse landen, die hen ook kunnen helpen bij het opstellen van een nationaal adaptatieplan en de ontwikkeling van nieuwe technologieën en de nodige capaciteiten.

Beleidscrisis in plaats van vluchtelingencrisis We kunnen niet altijd voorkomen dat een regio onbewoonbaar wordt. Daarom hoort migratie bij adaptatie, het is er een onderdeel van. Als we dat proactief plannen, kunnen klimaatvluchtelingen in de toekomst veel beter begeleid en opgevangen worden. Een steekvlampolitiek – wachten tot de zaken onomkeerbaar zijn – kost op lange termijn veel meer en lost structureel niks op. Mensen op de vlucht voor geweld en vervolging hebben onder de Conventie van Genève recht op asiel en bescherming – een verantwoordelijkheid die veel westerse overheden schoorvoetend opnemen. Wie vlucht voor verwoestijning of een stijgende zeespiegel krijgt vaak te maken met nog meer laksheid, door het ontbreken van juridische afspraken. Verder is het ook een complex probleem, want iemand die op de vlucht slaat voor jarenlange mislukte oogsten door hitte en watertekort kun je ook beschouwen als een economische migrant. Ook voor deze mensen zijn dringend oplossingen nodig. We zullen in de toekomst sterk in de schoenen moeten staan om op een menswaardige manier om te gaan met grote mensenstromen. Het risico op ontheemding door overstroming, droogte, hongersnood en orkanen kan oplopen tot veertig miljoen mensen per jaar. Niemand vraagt dat we al die mensen in de EU opvangen, maar de beleidsmakers moeten wel meewerken aan oplossingen: een deel van de mensen onthalen, werken aan legale en veilige toegangswegen voor migratie en de landen en organisaties die de meeste vluchtelingen opvangen, ondersteunen. Met aandacht voor de mensen en niet voor de grenzen.

Meer weten over migratie en Belmundo? www.belmundo.org

41 Milieu

2019 NUMMER 1

SNEP!


Natuurpunt heeft veel natuurgebieden in beheer in het Gentse, en dat natuurbeheer wordt telkens geleid door een of meer conservators. Daarom richten we voortaan in deze rubriek de schijnwerpers op onze conservators. Zij kunnen ons zoveel boeiends vertellen, over hun engagement, over ‘hun’ gebied en over het natuurbeheer dat er plaatsvindt. In deze Snep! trekken we naar de Keuzemeersen.

De Keuzemeersen conservator Geert Spanoghe Vogelspotter, conservator, natuurbeheerder. Geert Spanoghe is zeker een van de bekendste en actiefste Natuurpunters van Gent. “Zolang het licht is ben ik buiten”, zegt hij zelf. En vrije tijd? “Die vind ik hier in de natuur.” We hebben afgesproken onder de brug van de E40 aan de Keuzemeersen.

Het vogelbestand leert hoe het staat met de natuur

Stipt om 15.00 uur stapt hij uit de auto in gezelschap van zijn negenjarige zoon Ilya, een fervente natuurliefhebber in spe, zoals zal blijken uit het enthousiasme waarmee hij alle overvliegende vogels opmerkt en benoemt. Geert Spanoghe is dagelijks onderweg in en rond de Gentse natuurgebieden. Als conservator is hij vooral begaan met de Keuzemeersen, het Leeuwenhof en de Grijtgracht – een deelgebied van de Bourgoyen-Ossemeersen – maar ook andere gebieden zoals de Malemmeersen krijgen zijn aandacht, en verder alles wat kan bijdragen tot meer natuur. Zo hoopt hij mee vorm te geven aan het project ‘Natuurpark Levende Leie’. “We willen komen tot een gordel van natuurgebieden, een netwerk om bedreigde soorten een kans te geven.” Geert is onderzoeker aan het Instituut voor Natuuren Bosonderzoek, en werkt meestal in opdracht van en samen met het Agentschap Natuur en Bos (ANB) en de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), maar zijn belangrijkste stokpaardje is zeker vogels spotten. Niet voor niets staat hij bekend als de officieuze voorzitter van de Vogelwerkgroep Gent + (actief in Gent, in het werkingsgebied van de Natuurpuntafdeling Boven-Schelde en in Lochristi en een deel van het Waasland). “Aan de stand van de vogels kun je zien hoe het staat met de natuur. En het is er slecht mee gesteld. Verschillende soorten zijn uitgestorven of staan op het punt te verdwijnen.” Ilya helpt naarstig mee bij het opvolgen van het vogelbestand. “Hij is altijd de eerste om de vogels uit de netten te halen wanneer we ze vangen om te ringen, te meten en te wegen.”

In de schijnwerpers

Tijdens het weekend van onze afspraak, op 12 en 13 januari, werden de watervogels geteld in alle natuurgebieden van Gent. In de voormiddag was Geert al onderweg in de Hoge Laken. Met zijn geoefend oog telde hij daar 2200 watervogels van zeven verschillende soorten. ’s avonds zou hij nog deelnemen aan een telling van aalscholvers in de Vinderhoutse Bossen bij het kasteel Schouwbroek. “In de Bourgoyen-Ossemeersen, ons vogelrijkste gebied, op de voet gevolgd door de Assels, is er alle twee weken een telling.” Hij telt zelf elke dag de vogels in het Leeuwenhof. “Met de Vogelwerkgroep gaan we ook één of twee maal per maand op tocht om vogels te spotten. Tijdens het krokusverlof reizen we met een vijftiental mensen richting West-Polen.” Aan de rand van de zuidelijke Keuzemeersen kijken we uit over een uitgestrekt gebied met open grasland, knotwilgen langs beken, houtkanten en veel water. Hier kun je heerlijk wandelen over een pad van ruim vijf kilometer. Wanneer ontstond het reservaat Keuzemeersen? Geert: “Vroeger waren de Keuzemeersen in landbouwgebruik. Dat ging goed tot de jaren 1980-1990. Door intensieve landbouw met drainage, bemesting en pesticiden begon het mis te gaan. Toen het kalf al half verdronken was, groeide het besef dat er iets moest gebeuren. Onder impuls van de Actiegroep Bourgoyen-Ossemeersen, een van de voorlopers van Natuurpunt Gent, startte de Vlaamse overheid een groots project om de verwaarloosde natuur in het Gentse

42

S N E P ! 2019 NUMMER 1


© CHRIS BALCAEN

een boost te geven. Aan het begin van de jaren 1990 werd in de zuidelijke Keuzemeersen 22 hectare ingericht als natuurreservaat, dat nu door Natuurpunt wordt beheerd. De noordelijke Keuzemeersen bleven landbouwgebied.” “We werken nog altijd samen met landbouwers. Zij zorgen een- of tweemaal per jaar voor een maaibeurt, waarna hun koeien kunnen grazen. Het maaisel mogen ze houden. Uiteraard moeten ze zich aan bepaalde regels houden, zoals niet te vroeg maaien om de vegetatie te laten bloeien en geen pesticiden gebruiken.” Welke natuurwaarden heeft het gebied? “De zuidelijke Keuzemeersen bestaan hoofdzakelijk uit dottergrasland – voor Vlaanderen een vrij waardevol graslandtype. We vinden hier onder andere dotterbloem, pijptorkruid, echte koekoeksbloem, schilderereprijs en waterviolier in de sloten. Een deel van het gebied houden we open en nat voor bijvoorbeeld kievit, smient, krakeend, meerkoet, wintertaling, waterral, enzovoort. Je vindt hier ook alle watervogels die je in de Bourgoyen-Ossemeersen aantreft. Er foerageren verschillende blauwe reigers in de Keuzemeersen. Die zijn afkomstig van het kasteel van Ooidonk, waar ze in meer dan vijftig nesten broeden. Ook slechtvalken komen hier voedsel zoeken en ooit hebben we zelfs een zeearend gezien. Het hooiland wordt hier en daar omgeven door een mantelzoomvegetatie, een struweel dat belangrijk is als broedplaats voor kleine vogeltjes: grasmus, bosrietzanger, blauwborst, winterkoning,

roodborst of tjiftjaf. Die laatste heeft een tweelingbroertje, de fitis, die vroeger overal te vinden was en nu in het Gentse bijna uitgestorven is. Voor dergelijke vogelsoorten hebben we een kwalitatief netwerk van natuurgebieden nodig. Met slechts hier en daar een plaats waar één koppeltje kan broeden, sterft de soort uit. Tijdens onze wandeling zien we een torenvalk cirkelen boven het gebied, een grote zilverreiger en een stormmeeuw, die van Scandinavië komt om hier de winter door te brengen. Een sperwer duikt in de struiken, tot ontzetting van een familie meesjes die alarm slaat. "Vlaanderen ziet er niet meer uit zoals in de middeleeuwen, met grote aaneengesloten gebieden. Nu hebben we hier en daar stukjes natuur waarmee we bepaalde biotopen proberen te creëren.” Trots wijst Geert naar zo’n nieuwe biotoop in wording, een poel midden in het gebied, ver van het tankstation of andere bebouwing. “Hij staat niet in verbinding met landbouw of riolering, maar was bijna een bos geworden. Met een vijftiental mensen van de actiegroep Leefbaar Baarle en de beheerwerkploeg van Natuurpunt Gent hebben we hier verschillende dagen gewerkt om de poel weer open te krijgen. We hebben er massa’s wilgen uit gehaald. Het resultaat mag er zijn. Volgende lente zullen in de poel al allerlei dieren zitten: kikkers, padden, libellen, salamanders, … Die zullen dan weer bepaalde vogelsoorten aantrekken. We mikken op de terugkeer van de zomertaling, een van de zeldzaamste eendensoorten in Vlaanderen. Die eendjes eten de waterplanten die we hier ook weer verwachten. Ze broeden hier en overwinteren in de Sahel.”

43 In de schijnwerpers

2019 NUMMER 1

SNEP!


Bioboerderij Goedinge Zelfoogst en pakketten via Community Supported Agriculture

Je koopt aan het begin van het seizoen een oogstaandeel, en je kan vervolgens een gans jaar groenten oogsten of een pakket komen afhalen. Vers van’t veld en de kortste keten biolandbouw.

De Goedinge is gelegen in Afsnee, een verborgen pareltje in de schaduw van Gent. Er worden verschillende soorten groenten, kruiden en kleinfruit geteeld met veel zorg voor de natuur. Heb je interesse om ook deel te nemen? Kijk dan zeker op onze website en hou onze activiteiten in’t oog. Voor kwaliteitsproducten van eerlijke handel moet je in de Oxfam-Wereldwinkel zijn. Deze producten komen van vakmensen die hun werk grondig, in goede omstandigheden en met liefde doen. En dat proef je. Zo bewijst Oxfam dat eerlijke en duurzame handel mogelijk is, zonder dat je je manier van leven hoeft aan te passen. Oxfam-Wereldwinkel Mariakerke Brugsesteenweg 526 NIEUW : VERRUIMDE OPENINGSUREN di: 15-18u. woe: 9:30-12:30 & 13:30-18u. do: 15-18u. vr: 9:30-12:30 & 13:30-18u. za: 9:30-12:30 & 13:30-18u. zo: 9:30-12:30 Tel.: 0487 907 263 mariakerke@oww.be

Wereldwinkel Mariakerke

Website: www.goedinge.be - Email: info@goedinge.be Facebook: www.facebook.com/goedinge Goedingestraat 8, Afsnee

44

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Wat verder zwemt een koppel wilde eenden in een beek langs een rij knotwilgen. “Ze zijn op prospectie”, verklaart Geert. “Nu al kiezen ze een geschikte boom om te broeden. In april zit moeder eend op haar eieren in de kroon van een knotwilg, beschermd tegen de vos. De Vlaamse Landmaatschappij heeft waterpeilbuizen geïnstalleerd in het gebied. Die moeten we regelmatig controleren. Op basis van de evolutie van het waterpeil kun je weten welke vegetatie je zult krijgen: kamgrasland, dottergrasland, zegges of riet.”

“In onze gebieden is er veel werk en zijn de middelen beperkt”, verzucht Geert. “Knotwilgen zijn vlug gekapt, maar het opruimen duurt driemaal zo lang, zodat het hout dikwijls blijft liggen.” Omdat er altijd handen te kort zijn, gaat Geert Spanoghe dikwijls zelf aan de slag. Samen met zijn twee zoons vond hij een ludieke oplossing voor het hout, door er een geïmproviseerde zitbank mee te fabriceren. Mooi, maar uiteraard geen doorslaggevende oplossing.

Met welke problemen heb je af te rekenen in het gebied?

De Vlaamse overheid heeft duizenden euro’s geïnvesteerd in de aanleg van het gebied: grond weggraven, een winterdijk aanleggen rond de aangrenzende woonwijk, sloten verdiepen om overtollig water af te leiden naar de Leie, nieuwe afrasteringen plaatsen, ... Het beheer zelf is nu volledig overgedragen aan Natuurpunt, in samenwerking met VLM en ANB. Het werk gebeurt door vrijwilligers. Daarnaast komt ook Marino Ravier, medewerker natuurbeheer van Natuurpunt Gent hier regelmatig langs met zijn ploeg. Hij coördineert de beheerwerken die met verschillende mensen gebeuren: via het justitiehuis, sociale werkplaatsen en vrijwilligers.

Wie zorgt voor het beheer? Geert wijst naar een vrouw met twee honden. “Vroeger waren loslopende honden hier een groot probleem. De mensen lieten hun honden hier vrij rondlopen, waardoor de vogels opgeschrikt werden en zelfs nesten vernietigd raakten. Een tiental jaar geleden hebben we het gevoeligste deel van het reservaat omheind met schapendraad. Nu kunnen de vogels rustig broeden en de wandelaars kunnen rondom kuieren. Na die ingreep is een groot aantal watervogels teruggekeerd.” In het grasland zien we weelderig groeiende planten die het blijkbaar goed doen. “Pitrus”, een ander probleem, “het verstikt het hooiland en het erge is dat pitrus vrolijk doorgroeit in de winter. Het zou extra gemaaid moeten worden. Maar pitrus wordt niet graag gezien door de landbouwers, want het heeft weinig waarde als dierenvoer. Tijdens het maaien laten ze pitrus en wilgen liever staan, waardoor die langzaam meer ruimte innemen.” Net als andere natuurgebieden hebben ook de Keuzemeersen te maken met onwelkome exoten zoals Amerikaanse vogelkers of Japanse duizendknoop, woekerplanten die niet uit te roeien zijn. Ook de zeer giftige gevlekte scheerling is hier te vinden – die in de gifbeker van Socrates werd gebruikt – en het is dus zeker niet aan te raden om daar schapen te laten grazen.

Rond het reservaat liggen nog andere percelen met natuurwaarde. Alles samen beslaan de zuidelijke Keuzemeersen 35 hectare. Er moeten allerlei storende elementen uit het gebied worden verwijderd. Om vogels aan te trekken en een bepaalde natte biotoop te krijgen, moet constant hout uit het gebied gehaald worden. “We moeten regelmatig de knotwilgen kappen en takken van bomen verwijderen om de wandeldreven open te houden. Het struweel mag niet te dicht worden. We moeten zorgen voor verschillende soorten beheer volgens de gewenste biotoop: hooilanden in de grote open zones die geleidelijk overgaan in ruigte en houtkanten in de randzone… zonder scherpe grenzen. In natuurgebieden als dit is er altijd genoeg werk aan de winkel… en vrijwilligers blijven altijd welkom!”

45 In de schijnwerpers

2019 NUMMER 1

SNEP!




Andersgaanwinkelen! de winkel waar nooit iets wordt weggegooid de winkel die klanten en boeren bij elkaar brengt verantwoorde producten van biodynamische kwaliteit bulkproducten - lokale groenten en fruit van het seizoen Lange Steenstraat 52 9000 GENT BE Tel. +32–9–2330574 info@De-Blauwe-Bloem.org www.De-Blauwe-Bloem.org

Bezoek Bez ezoek onze onz on e webshop webshop e hop op p eur eurabo.be e ab .be abo be

Bio-ecologisch Bio-ecologische he materialen materialen v voor oor energiezuinige houtbouw ener giezuinige e houtb ouw en renovatie renovatie

Steico St eico flex FSC®

Isokurk Isok urk

pro pr o clima

Houtwolisolatie Hout wolisolatie

Vloer-- en muur Vloer muurisolatie isolatie

LLuchtdichting uchtdichting

• •

10 %

gratis gratis advies aan zzelfbouwers! elfbouwers! isolatie opleiding gen: eurabo.be/opleidingen eurabo.be/opleidingen isolatie opleidingen:

n g voor leden va k rting 10% ko ntt un pu urrp uu na nattu

NGG ATIIEEKKOORRTTIIN IS OL AT

Wij kiezen Wij kiezen vvoor oor vverantwoord erran a twoord bosbehee bosbeheer. err. U ook?

ROK 52 - P ROK Pont ont W West est 112 B-9600 B -9600 Ronse +32(0)55 23 51 40

W Wiedauwkaai iedauwkaai 87 B B-9000 -9000 G Gent ent +32(0)9 216 46 40

inf info@eurabo.be o@eurabo.be w www.eurabo.be ww.eurabo.be

46

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Kern Damvallei

Langverwachte waterwerken in de Damvallei Deelproject Asserij tot Damslootmeer Een perfecte waterhuishouding met een voldoende hoeveelheid water van goede kwaliteit is van levensbelang voor het natuurgebied Damvallei. Het grondwater staat hoog en op veel plaatsen komt kwelwater aan de oppervlakte. Het overtollige regenwater moet vlot afgevoerd worden om het waterniveau op het vereiste pijl te houden. Daarom pleit de kern Damvallei van Natuurpunt Gent al geruime tijd voor de sanering van een aantal grachten en sloten in de Damvallei. De voorbije twintig jaar zijn er omwille van de ligging in natuurgebied weinig onderhoudswerken aan deze waterlopen uitgevoerd, hoewel ze in de loop der jaren grotendeels waren dichtgeslibd, met een slechte afwatering tot gevolg. Ook zijn de duikers verwaarloosd. Dit zijn kokers onder een weg of door een dijk om de waterafvoer vlot te laten verlopen. Nauwe duikers verhinderen de doorstroming en vormen een niet te nemen hindernis voor vissen. Een meer natuurlijke waterhuishouding is nodig om grondwaterafhankelijke habitattypes duurzaam te handhaven en uit te breiden. In het ‘Schelde- en Durme-estuarium’, dat het laagveengebied van de Damvallei omvat, speelt de aanwezigheid van nutriëntenarme en ijzerrijke kwel een belangrijke rol voor het behouden en verder ontwikkelen van schrale graslandtypes, zoals blauwgraslanden.Gelukkig zijn de broodnodige werken onlangs van start gegaan, zodat de unieke natuur in de Damvallei nieuwe levenskansen krijgt.

Het Hengstepad slingert tussen turfput en geruimde Damsloot © LUC MEURIS

Toestand van de waterlopen De waterlopen OS 197, 198 en 199 (zie luchtfoto) waren vroeger open riolen en vervoerden het afvalwater van een groot deel van de inwoners van Destelbergen naar de Schelde. Het waren erg vervuilde sloten. Sinds 2001 komt alle rioolwater terecht in het zuiveringsstation ter hoogte van de Panhuisstraat. Nu er geen rioolwater meer in de waterlopen van de Damvallei belandt, is het moment aangebroken om de verwaarloosde sloten en grachten te ruimen, te saneren en te nivelleren.

Luchtfoto van de sloten in de Groenpool Destelbergen. OS197 in de eerste fase gesaneerd van aan de R4 tot waar hij samenloopt met OS 198 (niet op foto).

47 Kern Damvallei

2019 NUMMER 1

SNEP!


Kern Damvallei Het jarenlange gebrek aan onderhoud van de Damsloot heeft geleid tot veel organisch slib in de bedding, omgevallen bomen, veel bladafval en een slechte afwatering. De sliblaag was hier en daar een meter dik. Dat alles verhindert voldoende lichtinval en verstoort een behoorlijk debiet. Met als gevolg zuurstofarm en voedselrijk water, dus weinig waterplanten, riet, vissen, amfibieën en insecten.

Sanering van de sloten

Duiker aan de Lagen Heirweg voor en na de sanering

© HUGO VINCK

Dam aan de Asserij na de saneringswerken © HUGO VINCK

In 2017 deed het Provinciaal Centrum voor Milieuonderzoek samen met het Agentschap voor Natuur en Bos een visstandonderzoek op verschillende punten in de Damsloot. Daarbij ging specifieke aandacht naar de vrij zeldzame en wettelijk beschermde kleine modderkruiper, een klein visje dat op de bodem van beken, sloten en meren leeft. Maar op veel plaatsen is deze soort verdwenen door de slechte waterkwaliteit en de dikke sliblaag. Een populatie werd recent teruggevonden in het Damvalleimeer. De verwachting was dat de verspreiding in de Damsloot door de habitatfragmentatie en de slechte slibkwaliteit eerder gering zou zijn. Uit het overzicht van de afvissing blijkt dat het visbestand in de Damsloot vrij beperkt is of op sommige meetpunten zelfs helemaal onbestaand. De volgende soorten werden gevangen: blankvoorn, snoek, zeelt, baars, brasem, paling, bittervoorn en enkele exemplaren van kleine modderkruiper. Nabij het pompgemaal werden enkele glasaaltjes (kleine palingen) gevangen. In de sloot blijken ook twee soorten invasieve exoten aanwezig: heel veel Chinese wolhandkrabben en de zwartbekgrondel.

Er lagen al langer plannen op tafel om dit probleem aan te pakken en er waren ook al enkele voorbereidende onderzoeken. Zoals het opmeten van de waterloop, de inventarisatie van de visstand, slibanalyses, afspraken met eigenaars en gebruikers, uitstippelen van transportroutes en vergelijking van verschillende werktechnieken. Onlangs kon de sanering dan eindelijk van start gaan. Na de heraanleg van de Koedreef is waterloop OS 199, ten noorden en ten oosten langs het Damvalleimeer, als eerste aangepakt. De ingebuisde sloot is opengemaakt, heraangelegd en over de gehele lengte genivelleerd en gesaneerd. Nadien is de OS 198 geruimd ter hoogte van het Damvalleimeer en langs het wandelpad Haesbilkwegel. In het najaar van 2018 tot begin 2019 volgden werken aan de Damsloot (OS 197), vanaf het Damslootmeer tot aan de Asserij. Het ging om een slibruiming, het weghalen van takken en bomen uit de bedding van de waterloop en het vervangen van de duikers ter hoogte van De Lagen Heirweg en de Berlebrug. Het waren moeilijke werken die respect, precisie en vakkennis van de uitvoerders vereisten. Het ruimen van slib in de koker onder de R4 was een spectaculaire operatie, die werd uitgevoerd door een speciaal team.

De Damsloot wordt geruimd tot op de kleilaag © HUGO VINCK

Reiniging van de koker onder de R4 © HUGO VINCK

Bouwput van de Damsloot bij de Lagen Heirweg © HUGO VINCK

Kern Damvallei

48

S N E P ! 2019 NUMMER 1

Geruimde sloot en nieuw Berlebrugje Gesaneerde oevers van de Berlebrug nabij de Lagen Heirweg © LUC MEURIS © HUGO VINCK


Kern Damvallei

INFOMOMENT DAMSLOOT Op zondagmorgen 31 maart 2019 geeft de provincie samen met de gemeente Destelbergen en Natuurpunt meer uitleg over de uitgevoerde werken en wordt het vernieuwde Hengstepad opnieuw geopend. Bij een kopje koffie krijg je ter plaatse een toelichting over het project. Je komt alles te weten over de aanwezige vispopulaties door een afvissing van de Damsloot. Ook de strijd tegen exoten als grote waternavel, parelvederkruid, reuzeberenklauw en Chinese wolhandkrab komt aan bod. Je kunt er al je vragen stellen over het gebied en de sanering ervan en tijdens een wandeling langs het natuurpad kun je het resultaat van de werken bewonderen. Alle geïnteresseerden zijn van harte welkom!

Voor 2019 is ook een test gepland om de enorme aantallen Chinese wolhandkrabben af te vangen met fuiken. Bij een positief resultaat volgt jaarlijks een wolhandkrabbenvangst. Speciale roosters met voldoende ruimte tussen de mazen moeten de paling weer kansen bieden. We kijken met veel enthousiasme uit naar het vervolg van de waterwerken in de Damvallei. Boets P., Dillen A., Van der Poel H., Poelman E. (2017). Visstandsonderzoek van de Damsloot in het kader van herinrichtingswerken en slibruiming.

Natuurpunt N atu uurp punt

25 2 5

DAMVALLEI D DAM AM MVAL MVAL ALLEI LLE L LEI

Jubileumfestijn Jub bileu umffestijjn jn 29 en 30 3 jjunii 2019 tussen sen 9:00 9 en 20:0 20 20:00 00 uur

terrein terrein n “De Naakte” Naa N ak akte” kt Schipgrachtstraat Schip pgrachtstra aat Destelbergen De estelbergen stelb en n

Gezellige Gezellig ge wandelingen, wandeliingen, babb a el en een drankje dran een babbel

49 Kern Damvallei

2019 NUMMER 1

SNEP!

Verantwoordelijke V erantwoordelijke e uit uitgever gever Hugo V Vinck, inck, D Dendermondesteenweg e ender mondesteenweg 62 624 24 D Destelbergen estelbergen

Neuzen in dezelfde richting Dankzij de samenwerking tussen de provincie Oost-Vlaanderen, de gemeente Destelbergen en Natuurpunt is een prachtig project gerealiseerd. De werken zijn goed uitgevoerd door de firma Quintelier in opdracht van de provincie en de gemeente. De volgende stap zijn het tweede deel van de werken aan de sloten OS 197 en OS 198. Voor de toekomst is het belangrijk om de tussentijdse resultaten permanent op te volgen en te evalueren. Om het visbestand te verbeteren is het van cruciaal belang om de vismigratieknelpunten weg te werken. Hiertoe is verder onderzoek voorzien van de verplaatsingen van diverse vissoorten ter hoogte van de stuw aan de Asserij.

Wanneer? Zondag 31 maart 2019 van 10.00 tot 12.30 uur Waar? Afspraak op het weiland van Natuurpunt aan de Lagen Heirweg, bij de parking van Palinghuis Stapsteen/Bistro Céline. Laarzen of hoge stapschoenen zijn gewenst.

jjaar aarr

Maar het werk is nog niet gedaan. Op enkele plaatsen zijn er constructies die de vismigratie belemmeren. Die knelpunten moeten weg om de vissen de kans te geven alle plaatsen van de Damsloot te bereiken. Belangrijke hindernissen zijn de stuw aan de Asserij en de slecht geplaatste duikers. Die stuw blijft nodig om het waterpeil in het achterliggende gebied op het vereiste niveau te houden, maar hij zal later wel aangepakt worden.

Deelname is gratis, maar schrijf wel in vóór 22 maart 2019 via info@dewaterkant.org of op het telefoonnummer 053/72.94.21 van De Waterkant. Snel zijn is de boodschap, want de plaatsen zijn beperkt.


Kern Damvallei

Damslootmeer ondieper? Vorig jaar vroeg de Royal Belgian Sailing Club (RBSC), eigenaar van het Damslootmeer, samen met de NV Aertssen uit Stabroek een vergunning aan om het meer ondieper te maken. De plannen bevatten ook voorstellen voor oeverversteviging en twee tijdelijke opslagplaatsen langs de Stapsteenweg en de Hooistraat in Destelbergen. Bij de plaatselijke bevolking was er nogal wat protest tegen het project. Kern Damvallei diende een eigen bezwaarschrift in omdat de geplande werken de natuurbelangen met de voeten treden. Graag leggen we de kern van onze bezwaren uit. Zeilers van de Royal Belgian Sailing Club op het Damslootmeer

Waar draait het project om?

Het Damslootmeer heeft een oppervlakte van 27 hectare en een maximale diepte van 13 m. Op het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) zijn het meer en de directe omgeving ingekleurd als natuurgebied en groenpool.

Het Damslootmeer zou gedeeltelijk worden opgevuld met grond uit bouwputten rond het Gentse. De firma Aertssen NV uit Stabroek voert de werken uit. Het is de bedoeling om vijftien hectare oeverzones gedeeltelijk op te vullen tot vijf meter, de minimale diepte die nodig is om te kunnen zeilen. Op veel plaatsen zou volgens de plannen een breed rietveld ontstaan. De werken kunnen slechts uitgevoerd worden buiten het zeilseizoen en het broedseizoen. Daarom worden twee tijdelijke opslagplaatsen (TOP’s) voorzien met een gemiddelde hoogte van 8 meter. Het plan voorziet tien tot vijftien jaar werk. Hoewel de natuurbelangen beschreven staan als randvoorwaarden in het natuurinrichtingsdocument, zijn het toch vooral de economische belangen en de zeilactiviteiten die de voorgestelde periodes van dumpen en/of opslag van grond bepalen, en niet het belang voor overwinterende of broedende watervogels.

De Vlaamse overheid heeft van haar kant een ‘Grote Eenheid Natuur Damvallei’ afgebakend. Het Damslootmeer grenst aan de noordzijde aan dit (beschermde) habitatrichtlijngebied. Een deel van het projectgebied Damslootmeer ligt ook in het habitatrichtlijngebied ‘Schelde en Durme-estuarium van de Nederlandse grens tot Gent’. In dit gebied is dan ook een aangepast visen natuurbeheer nodig. Maar de eigenaar van het Damslootmeer, de RBSC, heeft zich nooit bekommerd om de natuur in en om het meer, ondanks de natuurzorgplicht.

Art. 1

Art. 3

Art. 4

KP Art. 5 Art. 2 Art. 2

Art. 3

KP Art. 5

Art. 2 Art. 2

Art. 7

Art. 8

Art. 2 Art. 6

% % % % % % % % % % %

Art. 3

Van 21 december 2018 tot 19 januari 2019 liep een openbaar onderzoek over de aanvraag tot omgevingsvergunning voor dit project. In het kader daarvan werden 1878 bezwaren ingediend door inwoners. Ook kern Damvallei diende een bezwaarschrift in.

Twijfelachtige natuurwinst Een van de grote bezwaren tegen het voorstel is het gebrek aan transparantie. Er is helemaal geen informatie beschikbaar over de herkomst van de minimum 750.000 m³ grond die zou worden aangevoerd. Momenteel is er niet voldoende kennis over de mogelijke verontreiniging die deze onbekende grond kan veroorzaken. Het dumpen van heel grote hoeveelheden grond is dan ook onaanvaardbaar, omdat de effecten vooraf niet in te schatten zijn en dus ook de te verwachten ‘natuurwinst’ heel twijfelachtig is. Zo kan de waterkwaliteit ernstig verstoord raken door deze langdurige en grootschalige ingreep. Slechts twintig procent van de totale oppervlakte van het Damslootmeer zou worden omgezet naar rietveld (gele zone op de kaart), dat is de ‘meest zichtbare winst voor natuur’. Maar rietontwikkeling is ook mogelijk op een veel kostenefficiënter manier door grondverplaatsing in situ, door de bestaande, opgehoogde oevers in het meer te duwen en zo een vooroever te vormen.

% % % % % % % % % %

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

Art. 3 %

Art. 2

%

%

%

%

%

Art. 3 %

%

%

%

%

In ons bezwaarschrift wijzen we ook op de aanwezigheid van zowel kleine modderkruiper als bittervoorn in de Damsloot die door het Damslootmeer loopt. Die twee kleine visjes zijn zeldzaam en beschermd in heel Vlaanderen. De sloot vormt sinds een aantal jaren ook het leefgebied van de bever. Na de herinrichting (zie ook het artikel over de sanering van de Damsloot op p. 47) kan misschien ook de paling terugkeren.

% % % % % % % % % % % % % % % % % %

Art. 4 Art. 7

Art. 2

Art. 2 KP Art. 5

Art. 4

Art. 1

Art. 6

Art. 2

Art. 8

Art. 3

KP Art. 5

Art. 3

Art. 2

Groenpool Damvallei en Gentbrugse Meersen afgebakend als natuurgebied in het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan

Kern Damvallei

50

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Kern Damvallei

Het profiel van een tijdelijke opslagplaats van materiaal dat gebruikt zal worden om de oevers van het meer op te hogen.

Verder vormt het Damslootmeer in de wintermaanden ook een overwinteringsplaats voor onder andere nonnetje en grote zaagbek, die hier in die periode genieten van de relatieve rust. Een rust die grondig verstoord zou worden door de jaren aanhoudende grondaanvoer.

Veiligheid en leefbaarheid in het gedrang Dit project vereist het jarenlang af- en aanrijden van zwaar vrachtverkeer dat de capaciteit van de lokale wegen ver overschrijdt. Beelden van lange files, onveilige situaties en ongevallen doemen op bij de invalswegen naar het Damslootmeer en bij de toegang tot het containerpark. Zware, logge trucks die dertig ton zand en aarde laden, veroorzaken veiligheidsproblemen op onze wandel-, fiets- en ruiterroutes. Daarnaast zijn er conflicten met het reguliere verkeer op de betrokken verkeersas-

sen, vooral in de zone 30 bij de school De Klaver. Langs de Meersstraat moeten fietsers nu al gebruik maken van een smal, gemarkeerd ‘moordstrookje’ en door het vrachtverkeer zal het risico van zware ongevallen sterk vergroten. Het plan besteedt nauwelijks aandacht aan potentiële overlast voor omwonenden. Geluidshinder, trillingen, stofhinder, modder, files en visuele vervuiling van het groene landschap zullen tien tot vijftien jaar lang schering en inslag zijn. Op langere termijn valt schade aan huizen, gebouwen, wegen en infrastructuur te verwachten. Schadevergoeding of herstel van de wegen, fiets- of voetpaden is niet voorzien.

Natuur misbruikt Dit project verdient geen goedkeuring omwille van de gevolgde procedure en ook vanwege de inhoud. Juridisch gezien moet

natuur de hoofddoelstelling zijn bij de inrichting en het beheer van het Damslootmeer, maar dit projectvoorstel getuigt van het tegendeel. Natuur wordt misbruikt als alibi om een economisch en financieel voordelig project te realiseren. De hoofdbestemming is natuur met nevenbestemming recreatie. Alle andere functies, voorzieningen en projecten kunnen slechts vergund worden indien zij nodig zijn voor instandhouding, herstel en ontwikkeling van de natuur, het natuurlijk milieu en het landschap. Dat is hier niet het geval. Op donderdag 24 januari 2019 formuleerde het gemeentebestuur van Destelbergen een negatief advies over de vergunning voor het ondieper maken van het Damslootmeer. De eerste stap is gezet, maar de natuur van het Damslootmeer is nog niet gered. Wordt vervolgd.

Meersstraat

Natuurresultaat: de gele zones zouden volgens het RBSC-project worden omgevormd tot rietvelden.

51 Kern Damvallei

2019 NUMMER 1

SNEP!


Werkgroep Assels

Eén zwaluw maakt de lente (nog) niet Lentewandeling in De Assels - Drongen De laatste dertig jaar is zowel de huis- als de boerenzwaluw er sterk op achteruitgegaan in Vlaanderen. Bovendien werden er vorig jaar ruim 55% minder zwaluwen gemeld dan in vorige jaren. Ook in de Assels zien we steeds minder huis- en boerenzwaluwen overvliegen of broeden. Net als akkervogels staan ze onder druk van de veranderende omstandigheden, het gevolg van het gebruik van pesticiden, de klimaatopwarming, het gebrek aan nestgelegenheid en het verdwijnen van de traditionele landbouw. Deze lentewandeling staat dan ook in het teken van de zwaluw. Daarnaast vertellen we ook enkele verhalen, vestigen we de aandacht op de ontluikende natuur in de Assels en bezoeken we, indien mogelijk, een van de laatste nestplaatsen van de zwaluw. PRAKTISCH

Zondag 28 april van 14.00 tot 17.15 uur Start: aan de Pontbrug op het Drongenplein Einde: in het Wijland in de Assels Prijs: 4 euro voor leden, 5 euro voor niet-leden. Gratis voor kinderen. Een drankje en versnapering zijn inbegrepen. De gids is Johan De Bondt, de verhalen komen van Caroline De Ceukelaire. Inschrijven kan via de website van Natuurpunt Gent.

eco plug & pla play ay tuinlodge winter en zomer z toilet - verwarming verwarming g - electriciteit kantoor - B&B - scholen sc cholen sauna www.armadilla.co.uk www armadilla.co.uk www.ar illa co uk bezichtigen in Gent te bezichtigen christophe@gpmip.com christophe@gp pmip.com

familieopstellingen

psychologe

e l svanthuyne DĞĂŶĚĞƌŝŶŐ͗ĞĞŶƐƟůůĞƚŽĐŚƚŽƉĚĞ>ĞŝĞ

ĞŶƩŽĐŚƚũĞŽƉ>ĞŝĞ͍ŶĞĐŽůŽŐŝƐĐŚǀĞƌĂŶƚǁŽŽƌĚ͍ DĞƚĚĞĞůĞŬƚƌŝƐĐŚĞƐůŽĞƉǀĂŶDĞĂŶĚĞƌŝŶŐǀĂĂƌƚƵnjĞůĨŝŶŚĂƌƚũĞ'ĞŶƚŽĨŶĂĂƌ elke eerste vrijdag van de maand, The Healing Garden Sint-Martens-Latem - 0479 89 34 06 - www.elsvanthuyne.be

© PHILIPPE AMPE

Werkgroep Assels

52

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Kern Deurle-Latem

Kerstdorpwandeling in de Latemse Meersen

Ter gelegenheid van het kerstdorp in SintMartens-Latem organiseerde de Kern Deurle-Latem op 16 december 2018 een natuurwandeling in de Latemse Meersen, onder leiding van gids Marc Depourcq. ALLE FOTO’S ©FREDERIK VAN VLAENDEREN

53 Kern Deurle-Latem

2019 NUMMER 1

SNEP!


Kern Deurle-Latem

De Latemse Meersen Ruim dertig jaar vrijwilligerswerk voor meer natuur

In een ver verleden waren de Latemse Meersen een moerasgebied. We schetsen hier kort hoe het gebied geleidelijk aan is veranderd en welke inspanningen Natuurpunt al leverde om waar mogelijk de ecologische eigenheid te herstellen. De prachtige resultaten van dertig jaar natuurbeheer geven alvast reden tot dromen‌ WATERRAL ŠHUGO WILLOCX

Het verhaal van het natuurreservaat de Latemse Meersen begint ruim dertig jaar geleden. Het toenmalige gemeentebestuur kocht toen 1,6 hectare verwaarloosde hooilanden langs de Kwakstraat ter hoogte van het cultureel centrum van Sint-Martens-Latem. Het oorspronkelijk idee was om visvijvers aan te leggen om het gebied recreatief aantrekkelijker te maken. Die plannen verdwenen in het archief en in 1992 droeg de gemeente het beheer over aan de vereniging Natuurreservaten, de voorloper van het huidige Natuurpunt. Sindsdien koopt Natuurpunt in Sint-Martens-Latem en Deurle terreinen aan met de steun van de Vlaamse overheid en het gemeentebestuur. Het natuurbeheer gebeurt in overleg tussen Natuurpunt en de gemeentelijke diensten.

Middeleeuwse moerassen Op dit moment beheert Natuurpunt ruim 50 hectare in de Latemse Meersen. Door het gebied loopt een dicht netwerk van wandelpaden waar je kunt genieten van de natuurpracht en het landschap. De volledige wandeling is 8 kilometer lang, maar ook kleinere lussen zijn mogelijk. De Latemse Meersen zijn gelegen in het noorden van Sint-Martens-Latem, tussen de

Leie en de beboste landduinen. In feite zijn het voormalige moerassen die via de Meersbeek en een dicht netwerk van grachtjes worden gedraineerd. De Meersbeek loopt op haar beurt parallel aan de Leie van west naar oost en mondt ter hoogte van het gemeentehuis uit in de Leie. In de late middeleeuwen vond de ontginning van dit gebied plaats en daardoor ruimden laagveenmoeras en moerasbos plaats voor bloemrijke natte graasen hooilanden. De drogere gronden op de oeverwallen grenzend aan de Leie werden bewerkt als akkerland, in de vorige eeuw hoofdzakelijk voor de groententeelt.

Ruimte voor ruigte Natuurpunt werkt voor het beheer van de Latemse Meersen al decennia samen met lokale landbouwers. Zij gebruiken de terreinen voor de productie van hooi en voor nabegrazing met vee, als aanvulling op hun intensief beheerde gronden in landbouwgebied. De terreinploeg van Natuuren Landschapszorg, de sociale werkplaats van Natuurpunt, voert inrichtingswerken uit, zoals het plaatsen van draadrasters voor vee, en maait enkele bloemrijke hooilanden die enkel toegankelijk zijn met gespecialiseerd materieel. Alle andere beheerwerken,

Kern Deurle-Latem

54

S N E P ! 2019 NUMMER 1

zoals het onderhoud van knotbomen en houtkanten, gebeuren door vrijwilligers van Natuurpunt. Het beheer als natuurgebied betekent dat er geen biociden of meststoffen worden gebruikt. Door de extensivering ontstaat er ook ruimte voor spontane begroeiing zoals ruigte. Hooilanden zijn interessant voor wilde bloemen en planten en ruigtes vormen een toevluchtsoord voor allerlei insecten zoals sprinkhanen en vlinders en heel wat bijzondere vogels. Naarmate de beheerde oppervlakte toeneemt, maken we ook meer ruimte waar de natuur haar vrije gang kan gaan. Dat resulteert in eerste instantie in ruigte die na een periode van ruim vijftien jaar op sommige plekken traag evolueert naar moerasbos.

Klimaatadaptatie Decennialang trachtte het natuurbehoud levende systemen te bevriezen in de tijd. Vandaag is er meer aandacht voor het herstel van ecologische processen. Dat geldt evenzeer voor culturele landschapskenmerken. Wanneer de levende cultuur die een landschap heeft gevormd, verdwenen is, krijgt de instandhouding ervan een museaal


Kern Deurle-Latem

MOERASBOS

karakter met slechts de geromantiseerde kenmerken van het verleden. Met die bril willen we in de toekomst naar de Latemse Meersen kijken. Waar er ruimte en interesse is vanuit de landbouwsector voor extensief graslandbeheer, werken we verder samen met lokale landbouwers. Kleine natte percelen die soms moeilijk te ontsluiten zijn met hedendaagse machines, laten we ontwikkelen tot moeras en moerasbos. Met dat passieve beheer willen we de natuurlijke ecosysteemprocessen herstellen en de menselijke controle over het landschap verminderen. Ook dat passieve beheer is zeer waardevol. In moerassige natuurgebieden wordt CO2 vastgelegd als koolstof, en zo wordt ons gemeentelijk natuurreservaat onze belangrijkste buffer tegen de klimaatopwarming. Vochtige bossen en moerassen bevatten immers de grootste koolstofvoorraad per hectare. Klimaatadaptie is een actueel voorbeeld en slechts een van de vele ‘ecosysteemdiensten’ die de natuur biedt: biodiversiteit levert ons ook concrete producten zoals drinkwater en schone lucht en natuur schept ruimte voor rust en ontspanning.

Toekomstdromen Er bestaat niet zoiets als een juist ecosysteem of een juiste samenstelling van soorten. Wel duiken als gevolg van dit passieve beheer nieuwe soorten op zoals de ree, die zich enkele jaren geleden in de Latemse Meersen vestigde en die elke regelmatige wandelaar ook wel eens overdag kan aantreffen. Dit veranderingsproces voltrekt zich momenteel op heel het oude continent. In dat plaatje past ook de bever, een gangmaker voor het herstellen van natuurlijke processen en ecologische dynamiek. Zijn komst is slechts een kwestie van tijd. Het mooie aan die benadering om natuur meer dan vroeger haar gang te laten gaan in ons natuurreservaat, is dat er geen eindpunt of vastgelegd eindbeeld meer is, maar dat de natuur ons altijd zal verwonderen. Wie had er tien jaar geleden ooit gedacht om reeën te zien dartelen door de meersen, buizerds te horen miauwen in het luchtruim, zelfs de slechtvalk af en toe jagend een waterhoen te zien verschalken, een ooievaar als vaste waarde achter de maaimachines te zien of de mysterieuze waterral te horen krijsen in het moeras? En nu is het wachten op de in onze streken al lang uitgestorven bever. De wildere Latemse Meersen kennen

een mooie toekomst en daarom wil Natuurpunt samen met het gemeentebestuur en de bewoners inzetten op de bescherming van onze schitterende natuur.

55 Kern Deurle-Latem

2019 NUMMER 1

SNEP!

Blijf je graag op de hoogte van alle Natuurpuntactiviteiten in Deurle en SintMartens-Latem? Bezoek dan de website van de kern Deurle-Latem: http://natuur.deurlelatem.be en schrijf je in voor de digitale nieuwsbrief. Als lid van Natuurpunt ontvang je vier keer per jaar Natuur.blad en ook ons eigen ledentijdschrift Snep! Misschien wil je ook wel iemand anders lid maken of een lidmaatschap cadeau doen? Wil je een natuurwandeling met een gids reserveren? Of als vrijwilliger helpen bij een van onze activiteiten of bij het natuurbeheer? Contacteer ons vrijblijvend: info@natuur.deurlelatem.be


Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

TE KOOP: BOURGOYEN-OSSEMEERSEN Welke prijs zou jij aan een natuurgebied geven? Velen van jullie kennen het Gentse natuurreservaat de Bourgoyen-Ossemeersen als een aangename plek om te ontspannen en te genieten van de grote natuurwaarde. Maar minder mensen staan erbij stil dat het gebied ook belangrijke maatschappelijke en economische waarden in zich draagt. Denk maar aan recreatie, luchtzuivering en de productie van hooi. Om de waarde van het natuurgebied aan te tonen, brengen we de geleverde ecosysteemdiensten in kaart.

ecosysteemdiensten van de Bourgoyen-Ossemeersen. We proberen enkele voor de hand liggende diensten te kwantificeren, maar plaatsen ook enkele minder evidente functies van het natuurgebied in de kijker. Als leidraad gebruiken we de ‘Natuurwaardeverkenner’4 (zie kader).

Recreatie en toerisme Ecosysteemdiensten definiëren we als de producten en diensten die de natuur levert aan de samenleving1. Klassiek onderscheiden we drie categorieën: producerende ecosysteemdiensten die rechtstreeks producten aanleveren uit de natuur zoals hout of voedsel, regulerende diensten die bijdragen aan het leefmilieu zoals luchtzuivering of koolstofopslag door bomen, en culturele diensten zoals het mogelijk maken van recreatie en ontspanning.

De waarde van natuur becijferd De Griekse filosoof Plato erkende al dat de natuur verschillende diensten levert aan de mensheid. Hij begreep dat ontbossing kon leiden tot bodemerosie en het droogvallen van bronnen2. Het is echter vooral sinds de jaren 1990 dat het concept van ecosysteemdiensten sterk aan populariteit heeft gewonnen. Enerzijds omdat de grenzen van ons natuurlijk kapitaal duidelijk werden en anderzijds omdat de klassieke argumenten voor het behoud van natuur en bescherming van soorten niet bleken te volstaan en niet bestand waren tegen de sterke economische krachten achter verstedelijking, industrialisering en intensivering van de landbouw. Door de waarde van natuur in brede zin te visualiseren en te kwantificeren, beschikken we over een extra argument om schadelijke ontwikkeling tegen te gaan. En die waarde is ook uit te drukken als economische waarde. Zo werd de totale waarde van een stuk ongerept Indonesisch regenwoud bijvoorbeeld berekend aan de hand van de tien belangrijkste ecosysteemdiensten voor dat gebied. Het woud stond onder zware druk van hout-

kap en een onderzoek wou de economische gevolgen van die exploitatie inschatten. Op korte termijn leverde de houtkap inderdaad winst op. Maar die werd na tien jaar volledig tenietgedaan door de negatieve effecten op andere ecosysteemdiensten zoals watervoorziening, toerisme en landbouw. Na dertig jaar lagen de totale opbrengsten bij een houtkapscenario 2,5 miljard dollar lager dan bij een scenario van natuurbehoud3. Toch is er ook kritiek op deze aanpak die natuur letterlijk in de markt zet. Op elk stukje natuur een prijs plakken, gaat voorbij aan de intrinsieke waarde van het behoud van natuur en soorten. Bovendien zijn veel berekeningen erg abstract en onzeker en is het vaak onmogelijk om alle verschillende functies of diensten van een bepaald ecosysteem in te schatten. Het concept van ecosysteemdiensten kan dus dienen als krachtige illustratie van het belang van natuur voor de leefomgeving, maar het is daarbij nodig de onzekerheden te benoemen en te aanvaarden dat dit slechts een deel van het totale plaatje weergeeft. De Bourgoyen-Ossemeersen is een natuurgebied van 230 hectare, dat voor het grootste deel in eigendom en beheer is van de stad Gent. Natuurpunt Gent beheert een vijftiental hectare. Bloemrijke vochtige hooilanden zijn kenmerkend voor het gebied en die zijn van groot belang voor overwinterende watervogels. Door de ligging vlak bij de stad en de grote bezoekersaantallen vertegenwoordigt de Bourgoyen naast een grote natuurwaarde ook duidelijk een grote maatschappelijke en economische waarde. In dit artikel bespreken we de belangrijkste

Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

56

S N E P ! 2019 NUMMER 1

Gezien de uitstekende wandelinfrastructuur, de nabijheid van de stad en de schaarste aan wandelalternatieven, is de BourgoyenOssemeersen een heel belangrijk gebied voor recreatie en ontspanning. Volgens de Natuurwaardeverkenner kan een gebied als de Bourgoyen-Ossemeersen ongeveer 1906 bezoekers per dag verwachten. In 2015 werd het aantal wandelaars in het gebied tussen januari en juni effectief geteld met behulp van een wandelteller op één punt. Op weekdagen werden tussen 400 en 500 mensen geteld, op zondagen gemakkelijk het dubbele, met een maximale waarde van 1915 wandelaars op een zondag. Die meting is wellicht een onderschatting van het werkelijke aantal bezoekers, omdat bepaalde wandelaars vaak slechts een korte wandeling maken en dus niet allemaal langs de teller passeren. Bovendien hebben veel wandeltellers de neiging om voorbijgangers die dicht bij elkaar lopen als één wandelaar te tellen. Het exacte aantal bezoekers per dag is dus moeilijk te bepalen, maar de tellingen tonen aan dat een waarde van 1906 zoals geschat door de natuurwaardeverkenner alvast in het weekend zeker realistisch is. Dergelijke grote bezoekersaantallen vertegenwoordigen een grote economische waarde. De Natuurwaardeverkenner schat dat er rond de Bourgoyen-Ossemeersen 89 voltijdse banen ontstaan voor het organiseren van die recreatie, voornamelijk in de horeca. Dat lijkt aan de hoge kant, maar het is uiteraard heel moeilijk in te schatten. Het gaat immers om veel verschillende mensen die een graantje kunnen meepikken. Als we de drukte in onze Natuurpuntcafetaria alleen al bekijken, is


Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

De grote aantallen wandelaars in de Bourgoyen, bijvoorbeeld tijdens een geleide wandeling, leiden tot werkgelegenheid in de horeca © FRANK MAES

het in elk geval duidelijk dat de bezoekers werkgelegenheid in de buurt zouden kunnen creëren. Het mooie aan onze cafetaria is dat die bijna volledig draait op vrijwilligers en dat de economische meerwaarde op die manier weer wordt geïnvesteerd in natuur. Uiteraard hebben ook andere, particuliere horeca-uitbaters daar voordeel bij. Zo zien we de laatste jaren verschillende pop-upinitiatieven vlakbij het gebied verschijnen. Tot slot kunnen de Bourgoyen-Ossemeersen een bijkomende aantrekkingspool vormen voor mensen die op citytrip komen naar Gent en op die wijze ook een beroep doen op de plaatselijke horeca of verblijfsmogelijkheden.

Gezondheidseffecten voor bezoekers De combinatie van buitenlucht, zonlicht, beweging en ontspanning heeft een rechtstreeks effect op onze gezondheid. Alleen al kijken naar natuur kan een positief effect hebben. Een bekende studie toonde aan dat mensen in ziekenhuiskamers met uitzicht op natuur meerdere dagen sneller het ziekenhuis konden verlaten dan patiënten in ziekenhuiskamers met uitzicht op verharding5. Volgens de Natuurwaardeverkenner, uitgaande van een bezoekersaantal van 1900 per dag (wat door het jaar nog niet behaald wordt), zou de Bourgoyen kunnen instaan voor 1262 minder doktersbezoeken per jaar en acht miljoen euro minder kosten aan gezondheidszorg.

Luchtkwaliteit: fijnstof en stikstofoxides De Vlaamse luchtkwaliteit behoort tot de slechtste van West-Europa door de uitstoot van fijnstof en stikstofoxiden (NOx) uit industrie en verkeer. Zowel NOx als fijnstof zijn rechtsreeks schadelijk voor de mens. Bovendien speelt NOx een rol bij de aantasting van de ozonlaag en de vorming van zure regen. De concentraties van NOx en fijnstof zijn meestal sterk aan elkaar gerelateerd, omdat beide worden uitgestoten door dezelfde bronnen. Natuur helpt de lucht zuiveren door fijnstof en NOx weg te nemen uit de atmosfeer. De relatieve waarde van de fijnstofopvang door graslandgebieden zoals de Bourgoyen-Ossemeersen is vrij klein ten opzichte van de opvang door bossen. Door zijn stedelijke ligging speelt de Bourgoyen toch een uiterst belangrijke rol in de regeling van de luchtkwaliteit. Volgens de Natuurwaarde-

verkenner vangt de Bourgoyen jaarlijks evenveel fijnstof op als er uitgestoten wordt door 35 miljoen km met de auto rijden. Op de kaart met NOx-concentraties in Gent is de Bourgoyen ook duidelijk zichtbaar als een eiland met een betere luchtkwaliteit in de buurt van het stadscentrum6. Wat bovendien opvalt, is dat het effect zich een stuk buiten de grenzen van het gebied uitstrekt, vooral ten noorden en ten noordoosten. Dat komt doordat de overheersende windrichting uit het zuidwesten de gezuiverde lucht dan over Mariakerke blaast. Die trend wordt bevestigd in de metingen van het curieuzeneuzenproject (curieuzeneuzen.be). Dat ‘burgerwetenschapsproject’ bracht de concentraties van stikstofdioxide (NO2) in de buitenlucht in Vlaanderen zeer fijnmazig in kaart. In de Bourgoyen-Ossemeersen zelf waren er geen meetpunten, maar opvallend is dat binnen de Gentse buitenring R4 de gemeten luchtkwaliteit het best is ten noordoosten van de Bourgoyen. Op de tweede plaats komt het gebied ten noordoosten van de Gentbrugse Meersen. De uitbreiding van het Parkbos ten zuiden van Gent zal ongetwijfeld ook een positieve invloed krijgen op de algemene luchtkwaliteit in de omliggende woongebieden.

Stijgende woningprijzen in de omgeving De ligging van een huis speelt een grote rol in de prijszetting. Belangrijke factoren in de prijs van een woning zijn bereikbaarheid, afstand tot een stadscentrum, een rustige weg en natuurlijk de nabijheid van groen en natuur. Huizen rond de Bourgoyen-Ossemeersen scoren vaak goed voor bijna al die factoren en zijn dan ook erg gegeerd op de vastgoedmarkt. Ook hier creëert het natuurgebied dus een rechtstreekse economische meerwaarde. De Natuurwaardeverkenner schat dat huizen op een afstand tot 400 Concentratie aan stikstofoxiden in Gent. Let op de positieve invloed van de Bourgoyen-Ossemeersen, die zich ook verder naar het noordoosten uitstrekt, boven Mariakerke.

57 Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

2019 NUMMER 1

SNEP!


Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

koolstof in plantenmateriaal en in de bodem helpt dus de klimaatverandering tegengaan. De koolstofopvang in graslanden is iets lager dan in bossen, maar nog altijd veel hoger dan in landbouwgebied of verhard gebied. De Bourgoyen slaat volgens de natuurwaardeverkenner jaarlijks 820 ton koolstof op, evenveel als de uitstoot van 17 miljoen km autorijden. Dat komt overeen met een kost van 191.000 euro per jaar indien andere emissiereductiemaatregelen nodig zijn om 820 ton koolstof op te slaan.

Overige ecosysteemdiensten, de lijst is eindeloos! De Bourgoyen wordt steevast gebruikt als verkoopargument op vastgoedwebsites. De prijs van huizen in de buurt van het natuurgebied ligt daardoor naar schatting 5,4% hoger.

meter van de Bourgoyen gemiddeld 5,4% meer waard zijn, enkel door de aanwezigheid van het natuurgebied. Dat levert een jaarlijkse totale meerwaarde van 1,8 miljoen euro op. Een snelle controle op vastgoedwebsites leert dat de aanwezigheid van de Bourgoyen-Ossemeersen inderdaad altijd gebruikt wordt als een belangrijk verkoopargument voor huizen in de omgeving.

duurzame manier te oogsten. In de praktijk is de productie van voedsel en hout uiteraard maar een nevenfunctie van het gebied en wegens het extensieve beheer zonder bemesting en met lage begrazingsdichtheid is het normaal dat de werkelijke waarden, zeker voor voedselproductie, heel wat lager zullen liggen. Toch is deze ecosysteemdienst niet helemaal te verwaarlozen.

Productie van hout en hooi

Klimaatregulering door koolstofopslag

Het typische meersenlandschap van de Bourgoyen-Ossemeersen is eigenlijk een oud landbouwlandschap zoals dat tot halverwege de 20ste eeuw voorkwam in alle Vlaamse valleien. Het hooi van kleinschalige hooilandjes diende als dierenvoer in de winter, de drogere graslanden werden in de zomer begraasd door koeien en de knotwilgen vormden vooral een bron van brandhout. Het huidige natuurbeheer houdt dit oude landbouwsysteem eigenlijk in stand. Nog altijd grazen koeien van landbouwers in grote delen van het gebied en de vochtige graslanden worden gemaaid door boeren of de natuurwerkers van de stad en Natuurpunt. De Natuurwaardeverkenner schat het relatieve belang van de veeteelt als voedsel voor de mens vrij hoog in en de houtproductie eerder laag, omdat wordt vergeleken met andere vormen van grondgebruik zoals bos. In absolute waarde is de schatting dat er voedsel wordt geproduceerd om 80 mensen te voeden, goed voor een opbrengst van 288.000 euro per jaar. Daarbovenop is het mogelijk om per jaar 35 m³ hout op een

De huidige klimaatopwarming wordt mede veroorzaakt door de menselijke uitstoot van broeikasgassen zoals CO2. De opslag van

De Natuurwaardeverkenner duidt voor de Bourgoyen-Ossemeersen ook op een belangrijke rol bij de ecosysteemdienst ‘bestuiving’. De bloemrijke graslanden van de Bourgoyen zijn erg belangrijk voor het in stand houden van gezonde populaties bestuivende insecten. Ongeveer twee derde van de wilde planten en een derde van de landbouwgewassen zijn afhankelijk van bestuiving door insecten. Een gezonde gemeenschap van bestuivende insecten is bijvoorbeeld cruciaal voor de fruit- en groententeelt. Bestuiving is een ecosysteemdienst waarvoor de Natuurwaardeverkenner geen economische waarde berekent. Ook voor klimaatadaptatie kan de Bourgoyen een heel belangrijke rol spelen. Elke

De waarde van sommige ecosysteemdiensten blijft moeilijk in te schatten. Elke winter fungeren de meersen van de Bourgoyen als wateropvangbekken en zo helpt het gebied overstromingen elders vermijden © Frank Maes.

Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

58

S N E P ! 2019 NUMMER 1


Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

winter staat een groot deel van de meersen in het gebied onder water en dat is een grote aantrekkingspool voor overwinterende watervogels. Maar dat waterbergend vermogen is ook belangrijk om pieken in regenwater op te vangen en zo overstromingen te vermijden. Naar schatting wordt in de Bourgoyen elke winter meer dan 700 miljoen liter water extra vastgehouden in de bodem en aan de oppervlakte in vergelijking met de zomer. ’s Zomers kan de Bourgoyen dan weer een afkoelend effect hebben. De luchttemperatuur in de Bourgoyen-Ossemeersen ligt dan ongeveer 2°C lager dan in dichtbevolkte nabijgelegen wijken zoals de Brugse Poort7. Bewoners van die wijken komen dan vooral ’s avonds letterlijk verkoeling zoeken in het gebied. Verder zijn er nog een hele reeks andere ecosysteemdiensten die minder belangrijk of minder gemakkelijk te kwantificeren zijn. Zo is er bijvoorbeeld de bescherming tegen bodemerosie door de bedekking met overblijvende planten, het waterzuiverend effect door waterstilstand in de meersen en door de moerasplanten en de mogelijke psychische en spirituele heilzame werking die de natuur in het gebied op de bezoekers kan hebben.

De Natuurwaardeverkenner De Natuurwaardeverkenner is een online rekeninstrument ontwikkeld door VITO, Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek, waarmee gebruikers het effect van verschillende ontwikkelingsscenario’s op ecosysteemdiensten in kaart kunnen brengen. De rekentool maakt gebruik van algemeen beschikbare data zoals kaarten van reliëf, bodem, landgebruik en bevolkingsdichtheid en van specifieke relaties tussen een bepaald vegetatietype en de levering van een bepaalde dienst. Een eenvoudig voorbeeld is het omzetten van een bos naar grasland en de impact daarvan op de ecosysteemdienst houtproductie. Voor het bos schat de Natuurwaardeverkenner de jaarlijkse opbrengst in m³ hout en in euro in functie van het bodemtype, de vochtigheidsgraad, de verwachte boomsoort en de houtprijs; voor het grasland is de houtopbrengst nul. Zo is het dus mogelijk om het jaarlijks verlies aan opbrengst van houtverkoop bij omzetting van bos naar grasland in te schatten. De grote sterktes van de Natuurwaardeverkenner zijn het gebruiksgemak, het gebruik van algemeen beschikbare gegevens en de eenvoudige voorstelling van de resultaten, ondanks de vrij ingewikkelde onderliggende berekeningen. De belangrijkste nadelen zijn dat de resultaten onvermijdelijk een vereenvoudiging zijn van de werkelijkheid, dat ze gebaseerd zijn op algemene gegevens die voor elk gebied kunnen verschillen en dat de geschatte economische waarde een ruwe inschatting blijft. Bovendien kan een niet-gespecialiseerde gebruiker moeilijk zicht krijgen op de achterliggende berekeningen. De resultaten zijn in elk geval te beschouwen als een ruwe verkenning en niet als een gedetailleerde boekhouding van de economische waarde van een gebied. De grafiek toont de kwalitatieve waarde van de Bourgoyen-Ossemeersen voor tien verschillende diensten, berekend met behulp van de Natuurwaardeverkenner. Daarnaast is voor elke ecosysteemdienst indien mogelijk ook een kwantitatieve waarde (zoals m³ hout/jaar) en een economische waarde (zoals €/jaar uit houtverkoop) berekend. Relatieve waarde van diensten van de Bourgoyen-Ossemeersen Voedsel 10

Gezondheidseffecten van contact met natuur

Hout

Natuur werkt, maar voor wie? De conclusie is duidelijk, een gebied als de Bourgoyen-Ossemeersen creëert een grote meerwaarde die tot op een bepaalde hoogte ook economisch kan worden uitgedrukt. Investeren in het behoud van de natuur werkt! De voordelen van de ecosysteemdiensten vloeien vooral naar de eigenaar, maar ook naar bezoekers, buurtbewoners, lokale horecazaken en naar de hele samenleving. Toch is het voor een eigenaar van een stukje natuur vaak economisch voordeliger om het terrein te ontwikkelen en zo een hogere verkoopwaarde te creëren, maar zoals hierboven toegelicht spelen ook andere kosten mee en die worden noodzakelijkerwijs door de samenleving gedragen. Bovendien zorgt natuur in een stedelijke omgeving ook voor een mooie sociale dynamiek, want mensen kunnen er elkaar ontmoeten in een ontspannen kader. Daarvan zien we bij Natuurpunt Gent ook vaak prachtige voorbeelden, tijdens onze heel populaire maandwandelin-

5 Bijkomende waarde huizen

Luchtkwaliteit en fijn stof 0

Recreatie en toerisme

Erosiecontrole

Bestuiving

Koolstofopslag bodem

Overzicht van de kwalitatieve waarde van tien verschillende ecosysteemdiensten van de BourgoyenOssemeersen. Hoe meer het blauwe vierkantje aan de buitenkant staat hoe hoger de waarde. Uit de figuur blijkt bijvoorbeeld dat de relatieve waarde voor gezondheidseffecten, voedselproductie, bestuiving, recreatie, erosiecontrole en extra waarde van omliggende huizen groot is.

Koolstofopslag biomassa

gen met een gids in het gebied, bij de talrijke beheeractiviteiten en ook gewoon in aangename contacten en boeiende discussies in het NMC tussen bezoekers, klanten en vrijwilligers. Daarom is het voor de overheid uiterst belangrijk om te investeren in natuur en om investeringen in natuur te steunen. Op lange termijn rendeert dit ook op economisch vlak!

Referenties 1. MEA (2005) Millennium Ecosystem Assessment. 2. Daily, G.C. 1997. Nature’s Services: Societal Dependence on Natural Ecosystems. 3. van Beukering PJH, Cesar HSJ, Janssen MA (2003) Economic valuation of the Leuser National Park on Sumatra, Indonesia. Ecological Economy 44:43–62. 4. https://www.natuurwaardeverkenner.be 5. Ulrich, R. (1984). View Through a Window May Influence Recovery from Surgery. Science 224. 6. http://www.vmm.be/data/luchtkwaliteit-in-jeeigen-omgeving 7. http://www.urban-climate.be/services/eu_cities/

59 Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

2019 NUMMER 1

SNEP!


Aanleg Papiermolenpad eindelijk gestart De werken voor de aanleg van het Papiermolenpad, een gloednieuw fietspad tussen de Mahatma Gandhistraat en de Noormanstraat, zijn sinds 21 januari 2019 eindelijk opgestart. Dit deel van de Westerringspoor-fietsroute was al vele jaren geleden ingepland, maar werd keer op keer uitgesteld. Het fietstracĂŠ was ook al heel lang geleden opgenomen in een Bijzonder Plan van Aanleg 102 A, dat een herbestemming van het meest oostelijk deel van de Bourgoyen-Ossemeersen voorzag. Dat BPA werd al definitief goedgekeurd door toenmalig minister Dirk Van Mechelen op 23 mei 2003! De start van deze werken vormt meteen ook het startschot voor de volledige afwerking van de Westerringspoor-fietsroute. Het oude tracĂŠ van de Westerringspoorweg vormt vandaag al een aangename fietsverbinding tussen de Muide en de Blaarmeersen, maar jammer genoeg ontbreken nog een aantal cruciale schakels. Die zullen deze legislatuur een voor een worden aangelegd: het Papiermolenpad, de fietsonderdoorgang onder de Drongensesteenweg, de fietsbrug tussen de Fabiolalaan en de Blaarmeersen en natuurlijk de langverwachte brug over de Watersportbaan. Schepen van Mobiliteit, Publieke Ruimte en Stedenbouw Filip Watteeuw voorspelt dat de Westerringroute tegen het einde van deze legislatuur volledig afgewerkt zal zijn. Op die manier worden de Muide, de Bloemekenswijk, Wondelgem, Mariakerke en Malem op een vlotte en veilige manier verbonden met het station Gent-Sint-Pieters. De kaart toont de verschillende deelgebieden die nog aan bod zullen komen met een timing van de start en het einde van de werken.

GROENDAKEN NATUURDAKEN DAKMOESTUINEN

Canopy BVBA Dendermondsesteenweg 40 B-9000 Gent Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen

60

S N E P ! 2019 NUMMER 1

+32 (0)9 247 48 49 info@canopy-greenroofs.be www.canopy-greenroofs.be


Zomer 2018. De droogte houdt aan en de hele Aalscholverplas in de BourgoyenOssemeersen is verdwenen. De drooggevallen bodem ligt bezaaid met dode zwanenmossels, een triest gezicht. Maar de natuur laat zich ook niet onbetuigd. Al vlug verschijnt een heuse pioniersvegetatie. Ik voel me zelf ook een ‘pionier’ terwijl ik de drooggevallen bodem verken. Die staat vol rode ganzenvoet en ik zie ook blaartrekkende boterbloem, moerasdroogbloem, zuringsoorten en knikkend tandzaad. Maar één plant ken ik niet. Ze lijkt een beetje op postelein, maar is het duidelijk niet. Ik neem een foto en zoek thuis verder. Het blijkt moeilijk om de plant te identificeren, vooral omdat ik ze niet kan thuisbrengen in een familie. Ik vraag wat rond in het NMC De Bourgoyen, maar krijg niet meteen een goede tip. Ik stuur de foto door aan collega’s gidsen van andere afdelingen en na een tijdje krijg ik reactie van William White, van de plantenwerkgroep Meetjesland: “Het is kleine majer (Amaranthus blitum), goed herkenbaar aan de liggende habitus en de uitgerande bladtop. De plant is typisch voor nitraatrijke plaatsen, staat regelmatig op boerenerven in de streek en dit jaar zelfs ook bij ons op school en in de moestuin van mijn schoonvader... Ze is niet echt uitzonderlijk, we troffen de soort een paar jaar terug ook aan in de Kranepoel. Er zijn wel enkele exoten waarmee verwarring mogelijk is, maar om dat uit te klaren zou je echt wel de bloempjes en vruchtjes moeten kunnen onderzoeken.”

Amaranthus blitum Amaranthus komt uit het Grieks en betekent ‘onverwelkelijk’. Inderdaad, de bloem verwelkt niet echt, na de echte bloei valt het droogvliezige bloemdek niet af. In tuincentra kun je kattenstaartamarant kopen (Amaranthus caudatus), een bloem met lange rode overhangende pluimen die ook lang vorm en kleur behoudt en zo mooi staat in droogboeketten. De soortnaam blitum wijst op ‘onsmakelijk’. Erg lekker moet de plant niet zijn. De plantkundige Dodonaeus schreef erover: “… want het is een van de onsmakelijke moeskruiden die gans geen eigenschap of smaak op de tong nalaten, die ook wat te waterachtig van stof zijn welke moeskruiden niet alleen weinig voedsel geven, maar ook genegen zijn om gauw van onder af te gaan of door te slibberen…” Maar de plant werd waarschijnlijk wel gegeten en misschien vandaag nog altijd in Azië als ‘Chinese spinazie’. Amaranten zijn trouwens nauw verwant met planten uit de ganzenvoetfamilie. Onze spinazie is trouwens afkomstig van de brave hendrik, ook een ganzenvoetsoort. Waar het woord ‘majer’ vandaan komt, is mij niet duidelijk. Verwijst het naar het Latijnse

KLEINE MAJER © KAREL VAN DAELE

Kleine majer marcere dat ‘verwelken’ betekent? Dat is dus onwaarschijnlijk. Daarnaast zijn ‘Maier’ en ‘Meyer’ bekende Duitse familienamen, maar ook die piste is weinig plausibel.

Toemaatje De ecologische flora vermeldt nog een paar leuke weetjes. De kleine majer kan een rechtopstaande stengel hebben of – zoals in mijn geval – de stengels kunnen een matje vormen op de grond. Het bladgroen ligt vooral in smalle banden langs de bladnerven en die doolhofnervatuur is voordelig voor de fotosynthese. Daarenboven is de kleine majer een C4-plant, wat betekent dat ze beschikt over een fotosynthetisch proces dat extra efficiënt is (op voorwaarde dat de tem-

61 Studie

2019 NUMMER 1

SNEP!

peratuur hoog genoeg is, niet lager dan 12 graden Celsius). Dergelijke C4-planten kunnen lastige onkruiden worden. Ik heb in mijn moestuin bijvoorbeeld last van hanenpoot, ook zo’n C4-plant. Een andere vertegenwoordiger van de amarantenfamilie die ik wel eens aantref in de Bourgoyen-Ossemeersen langs het fietspad aan de Ringvaart, is papegaaikruid, een kleurrijke naam voor een onopvallende plant. Maar of we kleine majer nog veel in de Bourgoyen zullen zien, betwijfel ik. Of beter, ik hoop dat de Aalscholverplas de volgende zomer niet opnieuw droog komt te staan, zelfs al moeten we dan de kleine majer missen…


I love you

Dit artikel gaat over duifkes. Over tortels en het getal achttien. Over Malta en Napoleon. Maar vooral over duifkes. Je ziet ze overal. Ze zitten knus in de bomen, protserig op je schouw of sjofel op straat. Van die saai-grijze duiven met een zwart nekbandje. Zo van die rakkers die je overal vindt, overal waar mensen zijn. En die op de meest onmogelijke plaatsen een nest maken. Op een schoorsteen of op een balkon. Bovenop een straatlantaarn. En in de dakgoot.

Napoleon De Turkse tortel, dat is het duifje waar we het over hebben. Die Turkse tortels zijn geslaagd in een onderneming waarbij Julius Caesar, Napoleon en Hitler probeerden maar faalden: ze hebben heel Europa veroverd. Dat ‘Turkse’

van die Turkse tortel is trouwens een beetje misleidend; het zou beter ‘Indiase tortel’ zijn of ‘Koreaduifje’ of zo. Van oorsprong kwam de duif voor in Klein-Azië, India en het zuiden van Azië tot in Korea. Maar vanaf de jaren 1950 heeft ze in een spurttempo via de Balkan en langs de Middellandse Zee heel Europa ingepalmd. Het is dus geen exoot: exoten zijn hier geraakt door menselijke inbreng. Een kudde Canadese ganzen zijn exoten. De halsbandparkieten, die met honderden in Brussel krijsend rondvliegen, zijn exoten. De Turkse tortel is op eigen houtje naar hier gevlogen, en is dus geen exoot.

Studie

62

S N E P ! 2019 NUMMER 1

Dat de massale mais- en graanteelt in de vorige eeuw mee bijgedragen heeft aan het succes van die Turkse tortels, zal inderdaad zeker kloppen. Maar het zijn ook geweldige opportunisten en fanatieke broedbeesten: Turkse tortels kunnen tot vijf broedsels per jaar voortbrengen. Nou ja, ze proberen dat wel, maar slagen daar niet altijd in. Om een idee te geven: mijn buren hebben vorig jaar hun dak vervangen en er stond een stelling voor de deur. Na drie dagen kwam een koppel Turkse tortels die stelling inspecteren, ze legden er enkele takjes op en voilà, het ‘nest’ was klaar en er werd begonnen met broeden. Die dakwerken bleven niet eeuwig


duren en de stelling werd na drie weken weggenomen – inclusief de slordige nestpoging en één klein duiveneitje. Die tortels zaten dan vanop mijn vensterbank wat seniel te kijken, maar nog geen week later lag er op de takken van onze straatbomen alweer een haastig gefabriceerd nestje en waren ze alweer herbegonnen. Zo zie je maar. Nog een geluk dat er af en toe een nest verloren gaat of dat er af en toe een duifje verschalkt wordt door een sperwer of een slechtvalk. Anders zaten we tot over onze oksels in de Turkse tortels.

Malta Die Turkse tortels worden soms gewoon tortelduif genoemd. Maar eigenlijk is dit geen echte ‘tortelduif’: da’s de naam voor de zomertortel, een klein bescheiden duifje dat hier nog nauwelijks voorkomt. Die zomertortel heeft het niet mee: sinds de jaren ‘80 van vorige eeuw is er een afname van de soort met 90%. Waar vroeger het zacht koerende ‘turr-turr-turr’-geluid weerklonk op de kleinschalige erven en tussen de akkers, is er nu niks meer te horen tussen de megastallen en de oneindige maisvelden. Er zijn geen hagen meer rond de percelen. Er zijn geen hoekjes en kantjes meer in het landschap. Er is geen onkruid meer. Weg met de zomertortel. Daarbij komt nog dat de zomertortel een

trekvogel is en ieder jaar naar Midden-Afrika vliegt. Op eilanden zoals Cyprus en Malta, plaatsen voor een noodzakelijke tussenstop, worden zomertortels massaal afgeknald. Malta heeft de gore reputatie het grootste aantal jagers per vierkante kilometer te hebben: zo’n tienduizend jagers knallen er ieder jaar van alles uit de lucht. Wespendieven, zilverreigers, kwartels, tortelduiven. In 2015 bracht de internationale vogelbeschermingsorganisatie Birdlife International in kaart dat er jaarlijks zowat één miljoen zomertortels boven de Middellandse Zee worden afgeschoten. Eén. Miljoen. Vogels. Je zou voor minder uitgestorven raken.

Achttien Geen tortelduif dus, die Turkse tortel. Maar ze zijn wel familie van elkaar. Het kleine elegante formaat, die guitige oogjes, de krabbelende roze pootjes: je kan er niet naast kijken. Turkse tortels zijn kleiner dan die dikke houtduiven die je ook al overal tegenkomt: ze hebben een beige verenkleedje met een melodieus zwart nekbandje en een lange staart die onderaan schoon crème-wit is. De wetenschappelijke naam van de Turkse tortel klinkt maar vreemd: Streptopelia decaocto. Dat betekent letterlijk ‘ringduif acht-

SNEP!

I love you De zang van de Turkse tortel is rustiger en zachter dan het rauwe, hese gekoer van een houtduif. Een houtduif zingt met vijf lettergrepen, een Turkse tortel zingt in drie lettergrepen: roe-KOE-koe. Het klinkt met wat verbeelding een beetje als I love you. Zo’n duifje op je schouw kan urenlang schijnbaar hetzelfde deuntje afsteken, maar er zit toch wel wat intonatie in. Af en toe vliegt zo’n duif dan weg, omhoog de lucht in, klappert eens met de vleugels en daalt dan in grote cirkels terug naar beneden, terug naar je schouw. Schoon he, zo’n baltsvlucht. Het is nog beter dan het loslaten van zo’n koppel bruidsduiven. Je zou er spontaan hartjes van gaan zien. I love you.

© JO DE PAUW

© BENNY COTTELE

63 Studie

2019 NUMMER 1

tien’. Ja goed, die ring zal wel verwijzen naar dat zwarte nekbandje, maar wat heeft achttien daarmee te maken? Het getal verwijst naar een verhaal uit de Griekse mythologie: een dienstmeisje moest voor achttien goudstukken per jaar werken en zat daar danig over te jammeren. Ze smeekte de goden om daar iets aan te doen en die veranderden haar in een duif die alsmaar ‘decaocto’ riep. Zo zie je maar. Die oude goden hielden ook wel van een grapje.


BOLDERIK © PETER DE DAUW

Ken je familie

De anjerfamilie Als kind zochten we in de tuin van onze grootouders naar plukken vogelmuur om de kippen te voeren. Die kwamen dan gegarandeerd enthousiast aangetrippeld en pikten de groene blaadjes gulzig weg. De Engelsen noemen dit kruidje dan ook niet voor niets chickweed. En zo leerden wij onbewust een eerste ‘anjer’ kennen.

ZEEPOSTELEIN

Studie

64

S N E P ! 2019 NUMMER 1

VOGELMUUR


Een tweede, derde en vierde anjer volgden enkele jaren later, toen we zonder toezicht met onze fiets de velden en weiden in de omtrek mochten verkennen en we onze mama daarvoor af en toe beloonden met een boeket wilde bloemen waarin dag- en avondkoekoeksbloem en blaassilene volgens ons toch de mooiste waren. En natuurlijk waren er ook de schaarse, door bezoek gekochte boeketten met ’échte‘ anjers. Om de een of andere reden heb ik daar echter nooit van gehouden.

Drie groepen De wilde planten uit de anjerfamilie kunnen we in drie grote groepen verdelen. De eerste groep bevat de plantjes met ‘muur’ in de naam. De wetenschappelijke namen mogen dan wel op een ander genus wijzen, in het Nederlands sloop er overal ‘muur’ bij: zandmuur, watermuur, vogelmuur, … Ook de verschillende hoornbloemen en zeepostelein mogen in deze groep. Ze zijn allemaal herkenbaar aan de bloemen met witte kroonblaadjes, die meestal zeer klein zijn of soms zelfs ontbreken. Een tweede groep bestaat uit onder andere koekoeksbloemen, silenes, anjers en de in vele tuinen voorkomende prikneus. Bij deze bloemen zijn de kelkbladen tot minstens de helft vergroeid, waardoor ze vaak een buikige kelk hebben. De kroonbladen hebben soms een soort schubben op de grens van de plaat – dit is het smalle basisgedeelte van het kroonblad dat rechtop staat en grotendeels bedekt wordt door de kelk – en de nagel – het verbrede deel dat helemaal zichtbaar is. Deze schubben vormen samen een decoratieve bijkroon. De derde groep is een beetje ‘de rest’. Hieronder vallen kleine plantjes die hun stengeltjes als een grondster uitspreiden zoals riempjes en grondster, maar ook spurrie, waarvan het zaad soms vermengd wordt met graszaad. Doordat de spurrie heel snel

kiemt, bieden de jonge plantjes beschutting aan de langzaam groeiende grassen. Enkele maaibeurten volstaan om de spurrie te laten verdwijnen. Een gezamenlijk kenmerk van deze groep is dat er bij alle plantjes vliezige steunblaadjes aan de voet van de bladsteel te vinden zijn.

De verbindende factor Wat alle planten uit de anjerfamilie gemeen hebben, is dat het allemaal kruiden zijn met kruisgewijs tegenoverstaande, enkelvoudige bladeren. Die blaadjes staan bovendien regelmatig op verdikte knopen. Ze hebben meestal vijf kroon- en vijf kelkbladen, en bijna allemaal hebben ze doosvruchten, dat wil zeggen droge vruchtjes die er een beetje als een potje uitzien met meerdere zaden erin. De bloeiwijze is vaak een gevorkt bijscherm. Dat betekent dat je een bloemetje hebt waarvan de bloemsteel twee steelblaadjes draagt. De okselknoppen van die steelblaadjes groeien elk uit tot een zijtakje met weer een topbloem. Maar op die zijtakjes kunnen ook weer steelblaadjes staan, waarvan de okselknoppen opnieuw kunnen uitlopen tot een zijtakje, enzovoort.

DAGKOEKOEKSBLOEM © PETER DE DAUW

BLAASSILENE © PETER DE DAUW

Feit of fictie? Deze familie kent een paar bijzondere plantjes. Zo is er het zeepkruid dat, zoals de naam zelf zegt, tijdens WO II zou gebruikt zijn als zeepvervanger en dat ook nu vaak weer opduikt in allerhande doe-het-zelfcursussen. De stof die verantwoordelijk is voor deze eigenschap is saponine, die wel bij meer planten uit deze familie voorkomt, waaronder de echte koekoeksbloem. De frivool ingesneden roze bloemen van die echte koekoeksbloem zijn trouwens vanaf het einde van de lente te bewonderen in onze mooie Gentse natuurgebieden langs slooten waterkanten en in moerassige stukjes vegetatie. De naam zou het plantje te danken hebben aan het moment waarop het begint te bloeien, namelijk precies wanneer de koekoek weer in het land is. Al vermelden andere bronnen dat de naam afgeleid zou zijn van het koekoeksschuim of ‘koekoeksspuug’, waarin de larve van een schuimcicade leeft en dat wel erg vaak op deze planten voorkomt.

KARTUIZERANJER © PETER DE DAUW

AVONDKOEKOEKSBLOEM © PETER DE DAUW

En we eindigen weer waar we begonnen zijn. Ondertussen weet ik dat vogelmuur niet alleen voor kippen een lekkernij is. In een slaatje, door een lekkere zelfgemaakte stoemp of net voor het opdienen toegevoegd aan een vers groentesoepje, kan het ook voor ons verrassend lekker zijn. REIGERSBEK © PETER DE DAUW

PRACHTANJER © PETER DE DAUW

GEWONE SPURRIE

65 Studie

2019 NUMMER 1

SNEP!


De keep ontmaskerd December. Er struinen, in de late namiddag, een vijftal wandelaars langs de rietkragen van de Viconiakleiputten in Stuivekenskerke. Twee koppeltjes, een mannetje alleen. Ze hebben elkaar even gegroet, uit de verte, hoewel ze elkaar op slechts enkele meters passeren. Dat kan, van dichtbij maar toch uit de verte groeten, omdat ze elkaar niets te zeggen hebben en in eigen gedachten en verlangens vertoeven.

Ze dragen verrekijkers en fototoestellen. Ze kijken even, maar toch aandachtig, naar een sperwer die laag over het riet vliegt, maar speuren vooral de lucht af. Het wordt donkerder, ze zien enkele tientallen spreeuwen, een paar honderd misschien, die landen op de hoogspanningslijnen boven het gebied. Ze lijken een beetje ongerust, de vogelkijkers. “Is dit het?” vrezen ze. Maar plots verschijnen er grote bendes spreeuwen, ze duiken op uit alle richtingen, honderden, nee, vele duizenden, ze voegen zich samen tot één buitelende wolk, ze stijgen naar boven, duiken dan als stuka’s naar beneden, trekken synchroon weer op, zwenken met z’n allen naar rechts, weer naar links, ineens verdicht de wolk tot een zwarte vlek, de vogels vliegen rakelings dicht naast elkaar, de massa breekt open, een ballet, vuurwerk in zwart-wit. Meer dan vijftigduizend vogels in een perfect chaotisch geregisseerd massaspektakel. Dan regent het plaatselijk spreeuwen. In dichte spiralen, als door een onzichtbare trechter, vallen vogels uit de lucht en landen vlak bij elkaar in het riet. Het is een gigantische wolk levensvreugde, even voor het slapengaan. Als de wandelaars, op weg naar de uitgang elkaar weer kruisen, glunderen ze. “Hier wordt een mens gelukkig van,” zegt er een. Ze zijn het allemaal eens, ze stralen.

Want schoonheid maakt blij Het is geen zeldzaam vogeltje waar wij elke lente weer fanatiek naar uitkijken. De eerste blauwborst, op een rietpluim, of – nog mooier – in een bloeiende sleedoorn, zingend alsof zijn leven ervan afhangt. Die diepblauwe borstpartij, met een zwarte rand, dan – amper zichtbaar – een discreet wit randje, vervolgens een brede band in roestrood. Hetzelfde rood kleurt, subtiel,

ook de staartbasis. Een helderwitte wenkbrauwstreep, fijntjes, beheerst gemaquilleerd. En midden in dat hemelsblauwe van kin, keel en borst, als klap op de vuurpijl, the finishing touch van een groot artiest, een helderwit vlekje… Meer mag dat niet zijn. Elk jaar weer kippenvel. Elk voorjaar snakken wij naar een portie blauwborst als naar zonneschijn met vitamines.

veel mogelijk wijfjes bevruchten, en zo hun kansen op veel nakomelingen vergroten. Maar wijfjes, met maar een beperkt aantal eicellen, die ze dikwijls nog lang moeten verzorgen, zijn kieskeuriger. Dank zij hun vrolijke, eigenzinnige en eigenmachtige keuzes hebben vooral vogelvrouwen voor ons een schitterende wereld geschapen.

Welke kunstenaar heeft die schoonheid bij elkaar gepenseeld? Dat is mevrouw blauwborst, haar moeder, grootmoeder en alle dames blauwborst voor haar.

Als de dames niet steeds de kleurrijkste, de schoonst bekuifde, de langst bestaarte of de zoetst gevooisde onder de mannelijke kandidaten kozen, zodat ze nog kleurrijkere, schoner bekuifde, langer bestaarte of zoeter gevooisde kinderen kregen, zou de natuur nooit dit heerlijk schouwspel van nutteloze schoonheid hebben ontwikkeld.

Schoonheid, uw naam is vrouw

Survival of the prettiest Charles Darwin schreef vijfentwintig boeken. Minstens twee daarvan waren werkelijk revolutionair. En toch wordt de theorie die hij ontdekte, vaak herleid tot maar de helft ervan, tot dat ene, the survival of the fittest. Omdat ‘het overleven van de sterkste’, want zo heet het dan in vertaling, beter past in de harde mensenmaatschappij, waarbij onaangepasten uit de ratrace vallen? Omdat in die andere pijler van de evolutie die hij beschreef de vrouw, het zogenaamde zwakke geslacht, de leidende rol speelt? Behalve over evolutie door natuurlijke selectie schreef Darwin ook over evolutie door seksuele selectie. Dieren die aan seks doen, zag hij, kiezen niet altijd de meest aangepaste of de sterkste om mee te paren, maar wel de aantrekkelijkste, de aanlokkelijkste. De schoonste. Geen ‘survival of the fittest’, maar survival of the prettiest. De mooiste overleeft. En daar zijn we blij om. Wie zich wil voortplanten moet (meestal toch) een partner kiezen. Voor mannetjes is dat gemakkelijk: met hun miljoenen zaadcellen kunnen ze best zo

Bijgedachte

66

S N E P ! 2019 NUMMER 1

En die leading ladies van de evolutie zijn er vroeg mee begonnen. Recent onderzoek bewees dat veel dinosauriërs al veren hadden. Eerst donsveren, die hen warm hielden en die later evolueerden naar platte veren, niet om te vliegen – want daar waren die eerste veren nog lang niet toe in staat – maar om mee te pronken: platte veren zijn immers gemakkelijker te verfraaien met allerlei motiefjes in een veelheid van kleuren. Neem de Anchiornis huxleyi. Met een elektronenmicroscoop is het verenpak van deze vleesetende dino in kaart gebracht. Hij had bepluimde voor- en achterpoten in een stemmig zwart en grijs, met fijne streepjes en stipjes, een heerlijk rosse kuif en rosse sproeten op zijn wangen. Vliegen kon het beestje nog bijlange niet, maar het zag er prachtig uit. Pas later kozen vleugels en veren het luchtruim. Vliegen is een gratis extraatje van het vrouwelijk verlangen naar schoonheid!


Beter zonder piemel Schoonheid is als geld. Pas als alle gebruikers akkoord gaan dat die rare briefjes iets voorstellen, krijgt geld zijn waarde. Pas als de geoorde futen het erover eens zijn dat gouden oorpluimen bij mannen mooi zijn, worden de dragers ervan begerenswaardig. Seksuele en natuurlijke selectie zijn twee krachten die noodgedwongen samenwerken: zo kan de staart van een mannetje ideaal zijn om mee te vliegen maar te kort om de aandacht van een wijfje te trekken, terwijl een té lange staart, ideaal voor de huwelijksmarkt, de trotse drager voortijdig het leven kan kosten, zodat hij nooit kinderen krijgt. En er is dat eeuwige conflict tussen mannelijke en vrouwelijke lichaamsbouw en verlangens. Soms overwint de vrouwelijke aanpak: vrouwtjes testen de esthetische en sociale capaciteiten van de mannetjes die dan langzaam evolueren naar wat zij verlangen. Dat kan hinderlijke, zelfs levensbedreigende eigenschappen creëren, maar uiteindelijk bezorgt de mannelijke esthetische hofmakerij het wijfje seksuele keuzevrijheid en veiligheid. Soms haalt de mannelijke versie het, zoals bij veel zoogdieren, waar een dominant mannetje, vaak met geweld, over een harem vrouwtjes heerst, of zoals bij eenden. Eenden? Wie langs het water wandelt, heeft vast al mannetjeseenden gezien die een wijfje achtervolgen en zelfs verkrachten. Eenden zijn verwikkeld in een seksuele wapenwedloop waarbij zelfs doden vallen. Woerden mogen dan wel een prachtkleed aantrekken om wijfjes te behagen, ze hebben nog altijd een macho-karakter. En een lange kurkentrekkervormige penis van soms wel 30 centimeter. In hun evolutionair verzet

tegen het mannengeweld hebben vrouwelijke eenden een vagina ontwikkeld die evengoed kurkentrekkervormig gedraaid is, maar in de andere richting. Dat maakt ongewenst penetreren, als het eendenwijfje weigert haar vaginaspieren te ontspannen, bijna onmogelijk. Eenden zijn uitzonderingen. De meeste mannelijke vogels hebben geen penis meer. Waarschijnlijk is de vogelflurk gekrompen en verdwenen omdat de vrouwtjes een voorkeur kregen voor mannetjes zonder penis, die hen niet tot paring konden dwingen. Door die afschaffing van de vogelpenis steeg de vrouwelijke seksuele autonomie en moesten vogelheren hun leven beteren. Penisvrije mannetjes moeten voldoen aan de partnervoorkeuren van de dames om zich te kunnen voortplanten, en als die een partner kiezen die helpt bij het broeden en het grootbrengen van de jongen, wordt dat gedrag in het nageslacht doorgegeven en versterkt. Een ontwikkeling die nog geen klein beetje heeft bijgedragen tot het evolutionaire succes van vogels.

Bob de bouwer De grootste uitslovers uit het vogelrijk zijn de prieelvogels uit Nieuw-Guinea en Australië. Er zijn nog vogels die een dansvloer maken om hun baltsvertoon uit te voeren, maar de bouwwerken van de prieelvogels zijn onovertroffen. Soms zijn het simpele halfopen tunneltjes van takken en twijgjes, soms ware miniatuurhuisjes met een tuintje dat vol zorgvuldig verzamelde en gesorteerde kleurige ornamenten ligt. Bloemen, blinkende keverschilden, mooie paddenstoelen, bessen en andere vruchten, kleurrijke flessendoppen, snoepwikkels en andere menselijke troep als die decoratief

67 Bijgedachte

2019 NUMMER 1

SNEP!

genoeg is. Het vrouwtje keurt het kunstwerk en als het haar aanstaat, gaat ze op haar gemak in het prieel zitten en mag het mannetje zijn zangkunst en baltscapriolen demonstreren. Bevalt het haar, dan volgt een snelle paring. En anders gaat ze de architectonische prestaties van de buurman inspecteren. Dat die mannetjes topartiesten zijn, bewijst de grijze prieelvogel die de steentjes rond zijn prieel zodanig rangschikt dat de grootste het verst van zijn prieel liggen, waardoor een optische illusie ontstaat, een forced perspective, zoals dat in kunstkringen heet. Menselijke kunstenaars kregen het perspectief pas in de renaissance onder de knie. Vermoedelijk was de grijze prieelvogel eerst.

Op de keep(er) beschouwd Maar schoonheid hoeft niet zover van huis gezocht. De Nederlandse cabaretier en vogelliefhebber Hans Dorrestijn is fan van de keep: “De keep is voor mij het levende Godsbewijs. Hij heeft op de zijkant van zijn lijfje een streepjes- en stippeltjespatroon dat bewijst dat er een Kunstenaar achter de schepping zit en geen toevallige dommekracht. Dat mooie patroontje heeft geen enkele functie. Het is alleen maar esthetisch. De schepping is bedacht door een artistieke Geest.” Dat van die artistieke geest klopt. Maar het was God niet. Het was de Vrouw.

(Voor dit artikel is rijkelijk geput uit ‘De evolutie van schoonheid’ van Yale-professor Richard Prum.)


25e editie!

Wildeplantenbeurs in de Bourgoyen

zon d

ag

5m

10u

-18

ei

u

Live muziek door

VERKOOP VAN INHEEMSE PLANTEN EN KRUIDEN PROEVERTJESSTAND EN RECEPTEN •

THE BLUE PARROT JAZZBAND MARIUS & FRIENDS

VERHALEN IN HET GRAS • GRIME •

NATUUR- EN MILIEUCENTRUM DE BOURGOYEN • DRIEPIKKELSTRAAT 32 •

MEESPEELCIRCUS • INFOSTAND •

GENT • 09-227 22 94 • gent@natuurpunt.be •

BIOBAR MET BUITENTERRAS

www.natuurpuntgent.be

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be

OHNE

WWW.OHNE.BE CONTACT@OHNE.BE BE0597709347

ł

www.lumbricus.be

Profile for Natuurpunt Gent

Snep! - Lente 2019  

Snep! - Lente 2019  

Advertisement