Page 1

2$ʦ22

$'.)+'ʧ0ʨʦ$'.)+37'

Afgiftekantoor Gent X 209279

#

4

ER JAARGANG 16 DECEMB

2017

P E N S

!

DR IEM AA ND EL IJK S D VERENIGINGSBLA NATUURPUNT GENT

0 Mar iake rke pik kels traa t 34, 903 vu M. Tryb ou, p/a Drie


SNEP! Snep! is het driemaandelijks tijdschrift van Natuurpunt Gent vzw. Zestiende jaargang, nummer 4 Redactieadres: Coördinatie van dit nummer: Redactieraad:

Jorinde Nuytinck, Droogveldeweg 80, 9031 Drongen, jorindenuytinck@hotmail.com Lieve De Meyer, Jorinde Nuytinck Chris Balcaen, Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Nicole Legiest, Luc Meuris, Jorinde Nuytinck, Johan Van Belleghem en Bart Vangansbeke Eindredactie: Tom Geerinckx en Lieve De Meyer Advertentiewerving: Liesbet Maroye, advertenties@natuurpuntgent.org Lay-out: Els De Brandt, Joke Van Damme Concept lay-out: Els De Brandt Foto voorpagina: 'Sluipmoordenaar' ©David Brand Verantwoordelijke uitgever: Maarten Trybou, p/a Driepikkelstraat 34, 9000 Gent Met bijdragen van: Marnix Aerssens, Jeroen Baets, Chris Balcaen, Joost Buyse, Anton Christiaens, Johan de Bondt, Edith Degraeve, Tim De Winter, An Fiers, Koen Houthoofd, Guy Huylebroeck, Annelies Janssens, Kristel Keppens, Regine Laverge, Sybryn Maes, Luc Meuris, Marino Ravier, Sancho, Maarten Trybou, John Vandaele, Bart Vangansbeke, Pieter Vangansbeke, Frederik Van Vlaenderen, Marijke Verstraelen, Wouter Viaene en Stijn Wastyn Oplage: 7300 Elke auteur is verantwoordelijk voor de tekst van zijn bijdrage. Overname van artikels is mogelijk in overleg met de redactie. Beeldmateriaal: indien geen © vermeld, fotograaf onbekend - alle rechten voorbehouden. Gedrukt op kringlooppapier. Druk: Druk in de Weer, Gent

Natuurpunt Gent is een vereniging voor alle inwoners van Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen die natuur belangrijk vinden.

Contactadres: Verenigingshuis De Stek Edith Degraeve, Annelies Janssens, Marino Ravier en Joke Van Damme Driepikkelstraat 34 – Gent (Mariakerke)

Natuurpunt Gent ontplooit een brede waaier aan activiteiten: • ijveren voor meer natuur en groen voor iedereen in het Gentse, • natuurbeheer in de Assels, Bourgoyen-Ossemeersen, Damvallei, Gentbrugse Meersen, Hutsepot, Keuzemeersen, Latemse Meersen, Leeuwenhof, Malemmeersen en Rosdambeekvallei • aankopen van natuurterreinen, • geleide wandelingen in eigen terreinen, toffe excursies, voordrachten, cursussen, • onderzoek (vogels, planten, …), publiceren van rapporten.

tel. 09/227.22.94 – e-mail: gent@natuurpunt.be • Weekdagen van 9.00 tot 17.00 uur • Graag na afspraak In het NMC (Natuur- en Milieucentrum) De Bourgoyen verzorgt Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal. Natuurpunt Gent houdt er ook een cafetaria open. Je vindt NMC De Bourgoyen in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) te Gent (Mariakerke). Bereikbaar met het openbaar vervoer, bus 3, halte Driepikkelstraat. Onthaal: 09/216.44.78

Lid worden van Natuurpunt Gent? Stort 27 euro op BE35 8904 3406 5937

• weekdagen van 1 april tot 30 sept: 9.00 tot 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur

(BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent

• weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur

Verhuisd? Geef je nieuwe adres, samen met je lidnummer door aan

• weekends en feestdagen: 14.30 tot 18.30 uur

jan.vandenbergh@natuurpunt.be

Cafetaria: 09/216.44.79

Domicilieer je lidgeld.

• alle werkdagen van 11.30 tot 17.00 uur

Zo verlagen we de administratiekosten en met het uitgespaarde bedrag kunnen

• op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur

we meer doen voor de natuur. Een formulier vind je op www.natuurpuntgent.be

Website: www.natuurpuntgent.be - Mail: nmc@natuurpuntgent.org

bij Doe mee! – Word lid.

Giften voor de aankoopprojecten van Natuurpunt Gent zijn welkom op

Werkgroepen en kernen:

rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Vermeld als

Werkgroep Assels, Philippe Ampe, 09/222.21.89 assels@natuurpuntgent.org

mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’.

Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen, Johan Pieters,

Assels 6651 - Bourgoyen-Ossemeersen 6613 - Damvallei 6630 - Gentbrugse

09/216.44.78 johanpieters@proximus.be

Meersen 6682 - Hutsepot 6689 - Keuzemeersen 6624 - Latemse Meersen 6629

Werkgroep Sint-Pieters-Buiten, Piet Dedecker, 09/221.51.79

- Leeuwenhof 6638 - Natuurpark Levende Leie 4024 - Oude Moervaartarm 6678

dedecker.piet@gmail.com

- Overmeersen 6694 - Rosdambeekvallei 6691

Werkgroep Gentbrugse Meersen, Marnix Aerssens,

Voor giften vanaf 40 euro ontvang je een fiscaal attest.

0477/68.88.48 secretariaat@wgbm.be Kern Deurle-Latem, Frederik Van Vlaenderen en Pieter Van Bulck, info@natuur. deurlelatem.be, 0479/64.44.91 (Frederik)

Domicilieer je gift. Ben je lid van Natuurpunt en domicilieerde je je lidgeld, dan

Kern Damvallei, 09/252.39.20 info@damvallei.be

kun je ook je gift domiciliëren. Samen met het lidgeld gaat je gift elk jaar in

Colofon

2

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Op naar de 10.000! INHOUD 4 Agenda 10 Pluk: Jouw boom-onze oogst! 11 Aankondigingen 11 Vrijwilligersbos 12 Cursussen voorjaar 12 Plantactie in Parkbos 14 Algemene Ledenvergadering 15 Expeditie Natuurpunt 16 Vacature: Trekker paddenoverzet 17 Verslagen 17 Dag van de Natuur 18 Texel 20 De vele smaken van biobier 20 Vereniging 20 Natuurpuntvlees 21 Portret 23 Plantactie Vinderhoutse Bossen 24 Burgerbudgetproject: De Hutsepot 27 Gent Zonnestad 28 Opening Natuurpark Levende Leie 30 Beleid 30 Einde legislatuur: tien pluspunten voor de natuur 37 Beheer 37 Natuurbeheer bij Natuurpunt Gent 38 Milieu 38 Natuurpunt & de commons, deel 2 41 Op Eigen Kracht: Mathias Bienstman 44 In de schijnwerpers 46 Kern Damvallei 46 Dag van de Trage Weg 47 Nieuwe wandelfolder 49 Kern Deurle-Latem 49 Etienne Van den Abeele 50 Werkgroep Assels 50 Halloweenwandeling 51 Familienamiddag 52 Werkgroep Gentbrugse Meersen 52 Tweedehandsbeurs groot succes 54 Studie: Koper & Kram 56 Bijgedachte 59 SNEP!sels raadselhoek

Maarten Trybou, voorzitter Nee, er staat geen nulletje te weinig in de titel. Het is inderdaad nog geen jaar geleden dat Natuurpunt met de slogan ‘Op naar de 100.000’ opriep om het ledenaantal over deze kaap te tillen, wat overigens vlotjes lukte. Maar nu willen we deze stunt herhalen, weliswaar op lokaal vlak, in het Gentse, en dus net iets bescheidener. Momenteel zijn bijna 7000 gezinnen lid van Natuurpunt Gent, wat aan een gemiddeld aantal gezinsleden van drie toch al snel zo’n 7,5 % van de bewoners in ons werkingsgebied betekent. Nu al geen verwaarloosbare hoeveelheid, maar iedereen zal het erover eens zijn dat het draagvlak voor natuur en groen veel groter is. Daarom zetten we de komende twee jaar met de ondersteuning van Natuurpunt een heuse ledenwervingscampagne op voor de afdelingen Gent en Bovenschelde samen. Natuurpunt investeert beurtelings in afdelingen met groeipotentie en deze keer zijn wij dus aan de beurt. Een ideale gelegenheid om ons ledenaantal fors te laten stijgen. En waarom niet tot aan de 10.000? Als regionale vereniging verdienen we dat zeker. We halen hiervoor alles uit de kast: we trekken een BV aan als gezicht van de campagne, er komen advertenties in de kranten en filmpjes op de sociale media, we spreken sponsors aan, nieuwe leden krijgen een speciaal welkomstpakket met een wandelgids voor het Gentse en tijdens de zomervakantie schakelen we een heel legertje jobstudenten in. Dat verklaart meteen de vacature voor jobstudenten verder in deze Snep! Op onze jaarlijkse plantenbeurs geven we het startschot voor deze campagne; je verneemt hierover meer in de volgende nummers. De samenwerking met buurafdeling Bovenschelde loopt alvast gesmeerd. Als sterke stedelijke vereniging steken wij de hand uit naar onze buren, net zoals naar afdeling Deinze in het kader van het Natuurpark Levende Leie. We kijken over onze grenzen heen en proberen ons samen te versterken, altijd met de bedoeling om te komen tot meer en betere natuur. We hebben een werkgroepje opgericht om alles samen met Natuurpunt in goede banen te leiden. En dat brengt mij bij mijn oproep tot medewerking, want ook jij kunt een bijdrage leveren. Ken je potentiële sponsors of geïnteresseerde BV’s, heb je leuke wervende ideeën of creatieve inzichten of wil je heel concreet helpen met leden werven, laat het dan zeker weten! En waarom zou je niet eens je buur, neef of grootmoeder aanspreken om lid te worden? Alle beetjes helpen: op die manier hebben we al heel veel bereikt. Zelf heb ik daartoe bijvoorbeeld steevast een ledenwervingsformulier op zak en dat komt vaak van pas! Tot slot wil ik je nog prettige eindejaarsfeesten wensen en alvast het allerbeste voor het komende jaar! En dat we samen mogen uitgroeien tot een nog grotere en actievere vereniging!

3 Redactioneel

2017 NUMMER 4

SNEP!


HALF DECEMBER TOT EN MET MAART 2018

Onze activiteitenkalender vind je ook op www.natuurpuntgent.be. Om geen enkele activiteit te missen, neem je een abonnement op Digisnep, de digitale nieuwsbrief van Natuurpunt Gent. Stuur je e-mailadres naar gent@natuurpunt.be en geen activiteit gaat nog onaangekondigd voorbij!

DECEMBER 2017

Activiteiten De activiteiten van Natuurpunt Gent staan open voor alle leden en geĂŻnteresseerden. In onze agenda vind je ongetwijfeld iets naar je smaak. Van gezellige natuurbeleving tot diepgaande natuurstudie, Natuurpunt Gent biedt het allemaal.

JANUARI 2018 in de Bour06.01 Maandwandeling goyen-Ossemeersen

wandeling 17.12 Geleide in de Assels Een winterwandeling in de Assels met aandacht voor wat er in dit seizoen in dit meersengebied te zien is. Met uitleg over het beheer in de natuurgebieden en de meest recent aangekochte percelen. Aangepast schoeisel is nodig. Wij trakteren op een warm drankje achteraf! Samenkomst om 14.00 uur op het Drongenplein. Bereikbaar met het openbaar vervoer: buslijnen 14, 15, 16, 17 of 18.

De eerste winterse zaterdag van het jaar. Tenzij alles dichtgevroren is, wat met de klimaatverandering steeds minder voorvalt, krijg je allerlei watervogels te zien - eenden, steltlopers, ganzen en meer van dat fraais. Bij vorst kunnen we een echt winterlandschap bewonderen. Om 14.30 aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan mee. Je kunt er ook gratis een huren in het bezoekerscentrum met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

Beheerwerk in de Assels 13.01 Vanaf 2018 organiseren we elke tweede zaterdag van de maand een werknamiddag in een van onze natuurgebieden. Zo krijgt iedereen ook de gelegenheid om al onze gebieden te ontdekken. Want de beste manier om een natuurgebied echt te leren kennen, is er in gaan werken! Je krijgt meteen ook uitleg over het gevoerde natuurbeheer. Iedereen is welkom, je hoeft echt geen krachtpatser te zijn. We beginnen met het verwijderen van wilgenopslag in de centrale meersen in de Assels. Afspraak om 13.00 uur in de Pontstraat in de Assels in Drongen, net voorbij de Piereput. Met vragen kun je terecht bij marino@natuurpuntgent.org. Zie ook p. 37.

wintervogels in de Damvallei 14.01 InFietstocht de winter zoekt een groot deel van onze eigen broedvogels warmere oorden op. Hun plaats wordt ingenomen door vogels uit het hoge noorden. In de Damvallei en op de Schelde vinden we grote aantallen grondeleenden als wintertaling, pijlstaart en slobeend. Overal horen we het zachte gefluit van groepen smienten die overdag uitrusten op de grote plassen van de Damvallei en 's nachts voedsel zoeken in de meersen. Ook kleinere aantallen duikeenden zoals kuif- en tafeleendjes kunnen we verwachten op het Damvallei- en Scheldemeer. En als het koud genoeg is, duikt misschien ergens een grote zaagbek of nonnetje op. We maken een fietslus van een drietal kilometer met tussenstops aan het Scheldemeer, de Schotelham (de laatste nieuwe aankoop), het Damvalleimeer en keren via de Scheldeboorden terug. Afspraak om 10.00 uur aan cafĂŠ Schippershuis, Scheldekant 19 in Destelbergen. We eindigen rond 12.00 uur aan het Schippershuis met een drankje. Wie een verrekijker heeft, kan die zeker gebruiken; voor de anderen zullen enkele verrekijkers ter beschikking zijn.

Activiteit voor het hele gezin

Werkdag

Film- of dia- of infoavond

Agenda

4

S N E P ! 2017 NUMMER 4

Excursie

Voor wie graag wil bijleren over gewone en bijzondere beestjes en plantjes, over natuur en landschap


Het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, waar Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal verzorgt en ook de cafetaria uitbaat, is de uitvalsbasis voor veel activiteiten. Je vindt het NMC in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) in Gent (Mariakerke), gemakkelijk bereikbaar met het openbaar vervoer: Lijnbus 3, halte Jutestraat. Er is een ruime fiets- en autoparking.

Beleef de gezelligste en warmste Winterse Vogelmarkt van het jaar! Afspraak op zondag 21 januari 2018, van 12.00 tot 18.00 uur in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Op zondag 21 januari 2018 nodigen we jullie uit voor de gezelligste en warmste natuurzondag van het jaar, want dan toveren we het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen om tot Winterse Vogelmarkt. We stallen onze uitgebreide Natuurpunt-Winkel uit met het beste vogelvoer, voedertafels en nestkastjes, inclusief deskundige uitleg en de perfecte lectuur om thuis verder te lezen. Dit is trouwens ook de ideale gelegenheid om je voor te bereiden op het Grote Vogeltelweekend van 27 en 28 januari.

De herfstkleuren zijn verdwenen, de witte ijzellaag groet de ochtend en onze warme truien komen weer van pas. De winter is terug in het land, niet enkel voor ons maar ook voor de vogels. Help onze tuinvogels de winter doorkomen: voorzie je tuin van voederbollen, hang vogelhuisjes op of zet vers drinkwater buiten.

© AN DE WILDE

het natuurgebied De Assels langs de pittoreske oevers van de levende Leie. Via het recreatiedomein Blaarmeersen en het nieuwe buurtpark Overmeers bereikt de wandeling het Sint-Pietersstation. Afspraak om 13.30 uur, midden in de stationshal Gent Sint-Pieters. We nemen de trein van 13.46 uur naar Drongen en wandelen dan terug. Einde rond 18.00 uur. Ticket naar Drongen aan te kopen.

27.01 Groenehaltewandeling van Drongen naar Gent Enkele weken geleden werd de Groene Haltewandeling van Drongen naar Gent officieel geopend. Groene Haltewandelingen zijn wandelingen van A naar B die beginnen en eindigen aan een station of bushalte. Ze zijn een initiatief van TreinTramBus. Er zijn er momenteel al meer dan 40 in België. De nieuwe Groene Haltewandeling 'Meersen en Trage Wegen in Drongen' verkent een reeks trage wegen in Drongen die een paar jaar geleden geherwaardeerd werden. Daarnaast loopt ze door

Verder verkopen we ook schitterende artikelen voor jong en oud, voor jezelf of als cadeau. De winst gaat integraal naar de werking van Natuurpunt Gent. De namiddag vervolledigen we met heerlijke glühwein, hotdogs, biopannenkoeken en de lekkerste soep van Gent. Om 14.00 uur start een magische activiteit voor kinderen onder leiding van ervaren gidsen. Inschrijven is niet nodig. Kortom, de ideale mix voor een winterse zondag!

vogels in 28.01 Overwinterende de Gentbrugse Meersen Niet alle vogels gaan op reis om de winter te ontvluchten. En er zijn vogels die speciaal naar hier

Voor wie al heel wat beestjes en plantjes kent en zijn kennis wil verdiepen, nieuwe gebieden wil ontdekken, nieuwe soorten wil leren kennen,…

5 Agenda

2017 NUMMER 4

SNEP!

komen om te overwinteren. Tijdens deze maandwandeling bekijken we de overwinterende (water)vogels in de Gentbrugse Meersen en proberen we te begrijpen waarom ze hier aanwezig zijn. Dit is ook een uitstekende gelegenheid om de stand van de inrichtingswerkzaamheden in het zuidelijk deel van de meersen te bekijken. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 16.30 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Voorzie zeker regenkledij en stevig schoeisel. Vergeet je verrekijker niet. Deze tocht is niet geschikt voor minder mobiele wandelaars.


FEBRUARI 2018 en Vinderhoutse 10.02 Leeuwenhof Bossen

cursus Natuurfotografie 01.02 IkStart wil ook wel eens een fotootje ‘trekken’! Maar meestal ‘trekt’ het op niet veel. In deze cursus leer je beter je plan ‘trekken’! Lesgever is Luc Van Brussel. De cursus bestaat uit drie theorielessen en twee excursies. Inschrijven noodzakelijk. Meer informatie op p. 13.

in de 03.02 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen Winter in de Bourgoyen: veel water, misschien sneeuw en ijs. Gevleugelde wintergasten op en rond het water. Mezen, sijsjes, kepen en misschien meer gasten uit het noorden. Om 14.30 aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan mee. Je kunt er ook gratis een huren in het bezoekerscentrum met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

Ontdek de natuurontwikkeling rond een oude zandwinningsput in het Leeuwenhof en verken een stuk winters bos dat getuigt van de parken rond de kasteeltjes van de hogere klasse uit de 19de eeuw. Nu vormen die laatste de aanzet van het stadsbos Vinderhoutse Bossen. Afspraak om 10.00 uur aan het Leeuwenhof. Het Leeuwenhof ligt aan een zijstraat van de Beekstraat in Drongen, bereikbaar met het openbaar vervoer via buslijn 9, halte Driesdreef (terminus), over de brug, eerste straat links.

knoppen in 11.02 Knappe de Damvallei Bomen herkennen we meestal door naar hun bladeren te kijken. Maar wat als de bladeren allemaal afgevallen zijn, zoals in de winter? De vorm van de kruin of de schors, denk je misschien. Klopt, maar dat is niet zo eenvoudig en meer voor echte kenners. Er is een ander middel om

in de 10.02 Beheerwerk Malemmeersen Op deze tweede zaterdag van de maand gaan we tijdens onze tweede werknamiddag aan de slag in de Malemmeersen. Een mooie gelegenheid om dit onbekende stukje natuur wat beter te leren kennen. We gaan riet maaien en hout opruimen en je krijgt er gratis en voor niets ook nog wat uitleg over het gebied en het gevoerde natuurbeheer bovenop. Niet alleen voor krachtpatsers! Afspraak om 13.00 uur op de parking van de hockeyclub aan de Noorderlaan (Watersportbaan). Met vragen kun je terecht bij marino@natuurpuntgent.org. Zie ook p. 37.

Agenda

6

S N E P ! 2017 NUMMER 4

bomen te herkennen in de winter: we bekijken samen de knoppen op de takken. Die zitten al klaar om volgende maand open te bloeien – heel knappe knoppen, dus. Afspraak om 10.00 uur aan parking Stapsteen, Hooistraat 148 in Destelbergen. Wandeling niet geschikt voor minder mobiele wandelaars.

zoek naar vogels en planten 25.02 Op in de Gentbrugse Meersen De Gentbrugse Meersen zijn ideaal om eens goed uit te waaien na een winter binnenblijven. Tijdens deze wandeling zoeken we de vroegste lentebloeiers. We genieten van het lied van de eerste zangvogels en van het nieuwe leven. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 16.30 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Voorzie zeker regenkledij en stevig schoeisel. Vergeet je verrekijker niet. Deze tocht is niet geschikt voor minder mobiele wandelaars.


MAART 2018 in de 03.03 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen

Algemene kennisquiz met Natuurpunt Gent en Oxfam Mariakerke 03.03 Test je kennis over geschiedenis, sport, cultuur, natuur en veel meer. Dit jaar in

Begin maart kan alles: guur weer met nog veel wintergasten of misschien de eerste tekenen van de lente met trekvogels op weg naar het noorden. Veel bloeiende planten zijn er nog niet te zien. Om 14.30 aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan mee. Je kunt er ook gratis een huren in het bezoekerscentrum met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

het teken van ‘Duurzame vrede’, het thema van Belmundo, het Gentse festival voor internationale solidariteit. Opbrengst ten voordele van de Damvallei. Vanaf 19.30 uur stipt in Basisschool de Wijze Eik, A. Casier de ter Bekenlaan 26 in Mariakerke. Ingang, fiets- en autoparking langs de Notenstraat. We spelen met ploegen van maximum 4 deelnemers, kostprijs 20 euro per ploeg. Inschrijven via www.natuurpuntgent.be

Start cursus Onverwachte Natuur 03.03 Tijdens deze laagdrempelige cursus maken we kennis met de invloed van de klimaatverandering op de stad, we leren kijken naar de onverwachte natuur in park, tuin, gebouw en op het water in Gent. Daarna ontwerpen we zelf een dierenhotel en installeren we enkele groene gevels met de Geveltuinbrigade. De cursus bestaat uit 10 activiteiten. Inschrijven noodzakelijk. Meer informatie op p. 12.

Het grootste vrijwilligersbos van Vlaanderen? 04.03 Tijdens de week van de vrijwilliger nodigen we al onze vrijwilligers uit om een boompje te komen planten en daarmee hun engagement te vereeuwigen in misschien wel het grootste vrijwilligersbos van Vlaanderen. Ons bos zal een onderdeel vormen van de groenpool Vinderhoutse Bossen. Een actie in samenwerking met VLM en ANB. Alle vrijwilligers, ook nieuwe vrijwilligers, zijn van harte welkom om 10.30 uur aan de ingang van het Leeuwenhof. Het Leeuwenhof ligt aan een zijstraat van de Beekstraat in Drongen, bereikbaar met het openbaar vervoer via buslijn 9, halte Driesdreef (terminus), over de brug, eerste straat links. Voorzie waterdicht schoeisel (stapschoenen of laarzen) en warme kleren die tegen een stootje kunnen. Wie een spade heeft, mag die zeker ook meebrengen. Meer info op p. 11 en 23.

Beheerwerk in Rijvissche 10.03 Vanaf 2018 organiseren we elke tweede zaterdag van de maand een werknamiddag in een van onze natuurgebieden. Zo krijgt iedereen ook de gelegenheid om al onze gebieden te ontdekken. Want de beste manier om een natuurgebied echt te leren kennen, is er in gaan werken! Je krijgt meteen ook uitleg over het gevoerde natuurbeheer. Iedereen is welkom, je hoeft echt geen krachtpatser te zijn. Vandaag sluiten we aan bij de plantactie in het deelgebied Rijvissche van het Parkbos, in samenwerking met de Parkbospartners. Afspraak om 13.00 uur in de Rijvisschestraat, naast nr. 46 in Zwijnaarde. Voorzie waterdicht schoeisel en liefst ook een spade. Met vragen kun je terecht bij marino@natuurpuntgent.org. Zie ook p. 12 en 37.

NATUURPUNT ZOEKT

enthousiaste jobstudenten voor het promoteam in Gent Als ledenwerver spreek je mensen aan en geef je een woordje uitleg over de werking van Natuurpunt en de ledenvoordelen. Je krijgt hiervoor een opleiding. Waar en wanneer promoot je Natuurpunt? In juli of augustus 2018 in en rondom Gent. Ben je minimum 18 jaar en heb je interesse? Laat iets weten via marco.tegelaar@natuurpunt.be Je wordt dan uitgenodigd voor een infosessie in Gent.

7 Agenda

2017 NUMMER 4

SNEP!


24 maart Oeverzwaluwen-verwennamiddag De oeverzwaluw is het kleinere en ook zeldzamere broertje van de bekendere huiszwaluw en boerenzwaluw. We vinden deze vogel van nature langs meanderende beekjes en rivieren met steile afkalvende oevers. Maar doordat dit soort biotoop de voorbije decennia in onze streken sterk is afgenomen door het kanaliseren en rechttrekken van onze waterlopen, is de oeverzwaluw op de Rode Lijst van de Vlaamse broedvogels beland: hij staat er vermeld als “achteruitgaand”. Aan de plas van het Leeuwenhof in Drongen broedt al jaren een kolonie oeverzwaluwen in de daar aanwezige steile oeverwand. De vogels nestelen het liefst in een loodrechte wand met een vrije aanen uitvliegroute en met water aan de voet van de wand, om predatoren die het nest willen belagen op een afstand te houden.

Prille lente in de Damvallei 11.03 Bij het begin van de lente kijken we naar het ontluiken van bomen en andere planten. De knoppen lopen uit en de eerste bladeren van de bomen verschijnen, evenals de eerste bloeiende planten. Afspraak om 10.00 uur aan de parking Stapsteen, Hooistraat 148 in Destelbergen. We zijn terug rond 12.00 uur. Wandeling niet geschikt voor minder mobiele wandelaars.

Aangezien oeverzwaluwen ‘plaatsgetrouw’ zijn en dus elk jaar naar dezelfde plek terugkeren, moeten we ervoor zorgen dat hun broedplaats door de jaren heen geschikt blijft. Maar de wand heeft de neiging om telkens weer af te kalven. En de opschietende begroeiing belemmert de vrije aanvliegroute. Daarom moeten we ieder jaar onderhoudswerken uitvoeren om deze vogels een klein duwtje in de rug te geven, zodat we de steeds terugkerende kolonie niet kwijt raken. Daarom steken we op 24 maart met zijn allen de handen uit de mouwen! We steken een deel van de wand weer af en verwijderen de oprukkende begroeiing. Zo kunnen we de oeverzwaluwen bij aankomst verwelkomen in een opgeknapte woonst. En daarmee helpen we in één klap ook de ijsvogel: ook die schitterende vogel broedt als goede buur in gangen in de steile oevers.

Werkingsoverzicht met aperitief Lentewandeling in de Assels 18.03 Tijdens 18.03 Sinds onze jaarlijkse algemene Natuurpunt zich inzet om vergadering stellen we de werking van onze vereniging voor. Alle belangrijke projecten en de voornaamste activiteiten van het voorbije jaar komen aan bod. Er is ook ruimschoots de tijd voor vragen en antwoorden. Afspraak om 9.30 uur in de Natuurpuntloods halverwege de Weverbosdreef in Gentbrugge. Opgelet, de Weverbosdreef is een wandel- en fietspad. Om 12.00 uur sluiten we af met een gratis aperitief. Meer informatie op p. 14.

Agenda

8

S N E P ! 2017 NUMMER 4

zoveel mogelijk natuurgebied in de Assels aan te kopen en te beheren, is de natuur er spectaculair op vooruitgegaan. Bezoek de Assels met een ervaren gids en stel al je vragen. Samenkomst om 14.00 uur op het Drongenplein bij de brug over de Leie. Bereikbaar met het openbaar vervoer: buslijnen 14, 15, 16, 17 of 18. Aangepast schoeisel is nodig.

Oeverzwaluwenverwennamiddag 24.03 Meer informatie hierboven.


VOGELWERKGROEP

HELP MEE! Wil jij ook meehelpen om de oeverzwaluw een fijne broedplek te bezorgen? Kom dan op zaterdag 24 maart om 13.30 naar het Leeuwenhof in Drongen, ter hoogte van de kijkwand op de heuvel. Wij voorzien spades en handschoenen, maar je mag natuurlijk ook je eigen materiaal meebrengen. Je krijgt ter plaatse ook nog wat verdere informatie en uitleg over het werk en de oeverzwaluwen.

Zeelandtocht 28.01 Zeeland in de winter, het is een vaste traditie, met ronkende namen als het Veerse Meer, Neeltje Jans, Brouwersdam, Schouwen-Duivenland en ontelbare inlagen. Op het menu staan kustgebieden met overwinterende eenden (de twee zee-eenden, ijseend, brilduiker, zaagbekken en eiders à volonté), duikers (roodkeelduikers zijn talrijk), steltlopers en de twee zeehondensoorten; brakwatermeren met de vier futensoorten, brilduikers, toppers en de drie zaagbekken; kreken, duinen, polders met duizenden ganzen en tientallen zwanen en schorren met duizenden steltlopers. Eind januari baltsen de brilduikers en dat is een spektakel op zich. Tussen de vele honderdduizenden doortrekkers en overwinteraars zitten vaak zeldzaamheden. Het exacte programma laten we een beetje afhangen van wat waar zit in de week voor we naar Zeeland trekken. Het is gewoonlijk zeer winderig in Zeeland: voorzie aangepaste warme kledij. Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 20.00 uur terug. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be. Graag een seintje vooraf, zodat we weten hoeveel plaatsen we moeten reserveren in het restaurant (dat tolerant is voor mensen die hun eigen boterhammen meebrengen).

Kiekendieventocht 11.02 We schuimen de linker Schelde-oever af, startend in de

© FRANK MAES

Het Leeuwenhof is te bereiken met het openbaar vervoer: buslijn 9, halte Driesdreef. Het Leeuwenhof ligt aan de andere kant van de Ringvaart en is de eerste zijstraat over de brug aan de linkerkant. Wil je eerst nog wat meer informatie? Bel gerust naar Natuurpunt Gent op 09/227.22.94 of mail naar marino@natuurpuntgent.org

in de 25.03 Lentewandeling Gentbrugse Meersen De winter is voorbij, nu de lente! Hoor, voel en ruik het voorjaar in de meersen. Beleef de natuur, wandel mee en vul je longen met nieuwe energie. Samen gaan we op zoek naar de manier waarop planten de winter zijn doorgekomen. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 16.30 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Voorzie zeker regenkledij en stevig schoeisel. Een loepje meebrengen kan ook handig zijn.

Kanaalzone om via het Groot Rietveld (Kallo-Beveren) en een aantal natuurgebieden rond de Waaslandhaven (Doel en omgeving) op te schuiven tot aan het Land van Saeftinghe (NieuwNamen, Zeeland) op zoek naar kiekendieven en andere wintervogels. Afspraak om 8.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 19.00 © GEERT SPANOGHE uur terug. Vergeet je warme kleren niet. Lunch kun je meebrengen, maar we springen ook wel ergens binnen in een bakkerij of supermarkt. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

Spechtentocht 17.03 De Makegemse Bossen in Merelbeke is een 200 hectare groot, min of meer aaneengesloten oud bosgebied met tussenliggende weilanden dat al vermeld stond op de Ferrariskaarten van eind 18de eeuw. De Makegemse Bossen is een van de rijkste boscomplexen van Vlaanderen. Half maart is een goede periode om op zoek te gaan naar de vijf Vlaamse spechtensoorten, die hier ook allemaal broeden. Afspraak om 9.00 uur aan de Zoete Zonde, Bosstraat 1 in Munte. De wandeling is rond 12.00 uur afgelopen, liefhebbers kunnen afsluiten met een aperitief in de Zoete Zonde. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

9 Agenda

2017 NUMMER 4

SNEP!


OOGSTFEEST IN HET ROZEBROEKENPARK OP 29 OKTOBER 17 © DENNIS LICHT

DE MOBIELE FRUITPERS IN HET ROZEBROEKENPARK © DENNIS LICHT

TEAM PLUK MET GROTE VRIENDELIJKE BOOM: V.L.N.R. JASMIEN WILDEMEERSCH, LAUREN MAES, (JORIS DEPOUILLON), SYBRYN MAES, BERT VERMAUT © DENNIS LICHT

PLUK IN DE EENDRACHTSTRAAT OP 23 OKTOBER 17 © SEPPE LENDERS

Pluk – Jouw boom, onze oogst! “Naarstige 20-er van energieke aard, op zoek naar lokale, appetijtelijke Pink Lady. Liefst zongerijpt uit omgeving Sint-Amandsberg. Deze 20-er steekt graag de handen uit de mouwen en wil duurzame pluk-relatie opbouwen. Ik houd van stevige textuur, fris zurig aroma en sappig vruchtvlees. Laat je me weten als je rijp bent voor afspraakje?”

Blijft er ook altijd te veel fruit hangen aan jouw bomen? Of ben je net op zoek naar fruitbomen om de vruchten van te plukken? Pluk, een initiatief opgestart door een groep jonge fruit-enthousiastelingen uit Gent, wil mensen met fruitoverschotten in eigen tuin of boomgaard verenigen met mensen die op zoek zijn naar bomen om fruit te plukken. Het Pluk-platform ontstond toen het Plukteam opmerkte dat er in de buurt van Gent ieder jaar te veel vruchten aan de bomen bleven hangen. Wat een zonde! Daarom vonden ze dat het hoog tijd was om hier iets aan te doen. Veel mensen zonder eigen tuin of fruitbomen zijn gegarandeerd op zoek naar dat ongelukkige fruit, als tussendoortje, om tot sap te persen of om te verwerken in gebak of andere gerechten. Om de vraag en het aanbod van fruitoverschotten in de omgeving van Gent samen te brengen, lanceerde Pluk deze zomer de website www.pluk.gent.

plukker uit de buurt jou contacteert. Eens het (over)aanbod geplukt is, kan de eigenaar aanvinken dat hij/zij voor dat jaar genoeg plukkers gevonden heeft. Voedselverspilling tegengaan is slechts een van de aspecten die Pluk met dit initiatief graag wil aanmoedigen. Tegelijk zet Pluk het belang van lokale fruitbomen en hun onderhoud voor een productieve oogst en ook de meerwaarde van sociale buurtnetwerken in de kijker. Waarom in de supermarkt sap kopen van appelconcentraat uit Estland, als je het hele jaar door heerlijk sap van eigen bodem kunt consumeren? Fruitbomen kunnen inderdaad kilo’s fruit leveren als ze goed onderhouden worden, maar helaas is dat onderhoud vaak nogal arbeids- en kennisintensief. Veel mensen kunnen dit niet meer of hebben er de tijd niet voor. Pluk hoopt dat zijn platform ook samenwerking op lange termijn kan creëren. Een plukker die jaarlijks mag meegenieten van de oogst, kan zich engageren voor het onderhoud van de fruitbomen. Via een ‘plukhandboek’ en het

Pluk wil: • Eigenaars van fruitbomen in contact brengen met mensen die op zoek zijn naar plukvers fruit van eigen bodem •

Het lokaal verwerken van fruit bevorderen

Onze waardevolle fruitbomen en boomgaarden behouden en versterken

organiseren van workshops wil Pluk de kennis in het team delen met fruitliefhebbers die de bomen willen leren onderhouden. In de beginfase van de website moet nu vooral het aanbod opgekrikt worden. Aan plukkers geen tekort rond Gent: in twee maanden tijd hebben zich al meer dan 200 plukkers geregistreerd. Ben jij de trotse eigenaar van een stevige fruitboom in Gent en omstreken en heb je vaak een overaanbod aan vruchten? Laat de oogst niet langer treurig hangen, misschien kan hij wel het verlangen van een buurtbewoner opvangen… Registreer je nu op www.pluk.gent. Meer info en contact: plukploeg@gmail.com. Facebook: Pluk.gent.

VRAAG EN AANBOD Het principe is simpel. Wil je graag je bomen beschikbaar stellen voor plukgrage mensen uit de buurt of ben je zelf op zoek naar bomen om fruit te plukken? Op de website kun je je registreren als plukker of boomeigenaar (of beide) en rechtstreeks in contact komen met elkaar. Eens geregistreerd is het als boomeigenaar met overschotten afwachten tot een

Pluk vierde eerste oogst met groot feest! Op 29 oktober was het feest in het Rozebroekenpark in Sint-Amandsberg. De vrijwilligers van Pluk organiseerden er tal van activiteiten in het teken van de fruitboom en zijn oogst. De mobiele fruitpers Zevergem verwerkte er die dag anderhalve ton appels en peren die de voorbije maanden in en rond Gent waren geplukt. De aanwezigen konden het versgeperste sap proeven, bijleren over fruitbomenonderhoud en de bij, hun eigen fruitboom aankopen of genieten van een fruitsprookje en spetterend jongleerspektakel met appel, peer en meer.

Extra

10

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Het grootste vrijwilligersbos van Vlaanderen?

© FRANK MAES

Natuurpunt Gent is met 7000 gezinnen een van de grootste verenigingen van Vlaanderen en heeft een evenredig groot aantal vrijwilligers. Cafetariamedewerkers, beheerwerkers, natuurgidsen, plantenverkopers, ledenwervers, bestuursleden, Snep!-schrijvers en -bussers, organisatoren van plantenstreeptochten of vogelexcursies, fuifvrijwilligers, soepleveranciers, … Onze vereniging wordt gedragen door tal van vrijwilligers van verschillende leeftijden, met diverse interesses en elk met hun eigen achtergrond en verhaal. Ze hebben allemaal hun eigen engagement en zo vormen ze elk een specifiek onderdeel van het grotere geheel.

Vrijwilligers in de bloemetjes… of boompjes De enorme veelheid aan vrijwilligers is een grote sterkte van Natuurpunt Gent. Anderzijds is het hierdoor net vaak moeilijk om al deze mensen te bereiken. Hoewel sociaal contact dikwijls een van de grote drijfveren is om actief te worden in een lokale vereniging, kennen onze vrijwilligers elkaar soms niet of lopen (kandidaat-)vrijwilligers wat verloren. Daar willen we graag iets aan doen. We willen nieuwe vrijwilligers beter ontvangen, bestaande vrijwilligers meer waarderen en met elkaar in contact

brengen en zo bijdragen aan een nog betere sfeer tijdens de activiteiten van Natuurpunt Gent. De symbolische, ideale gelegenheid om deze campagne op gang te trappen, lijkt ons de aanplant van een vrijwilligersbos tijdens de week van de vrijwilliger. Hiermee willen we elke vrijwilliger van Natuurpunt Gent graag in de bloemetjes zetten. En meteen willen we hiermee een extra gelegenheid creëren waarop vrijwilligers met elkaar kunnen kennismaken. We nodigen al onze vrijwilligers uit om een boompje te komen planten en daarmee hun engagement te vereeuwigen in misschien wel het grootste vrijwilligersbos van Vlaanderen. Achteraf drinken we samen een glaasje en is er gelegenheid om elkaar beter te leren kennen en ervaringen uit te wisselen. Geïnteresseerde nieuwe vrijwilligers zijn ook welkom en krijgen ter plaatse een korte introductie over de mogelijkheden om als vrijwilliger actief te zijn bij Natuurpunt Gent. Ons vrijwilligersbos zal een onderdeel vormen van de groenpool Vinderhoutse Bossen. De plantactie wordt ondersteund door de Vlaamse overheid (VLM/ANB). Zie ook het artikel op p. 23 voor meer informatie over de evolutie van deze groenpool.

PRAKTISCH Datum: Zondag 4 maart 2018 om 10.30 uur Waar: Aan de ingang van het natuurgebied Leeuwenhof, Leeuwenhof 43, 9031 Drongen. Het Leeuwenhof is te bereiken met het openbaar vervoer: buslijn 9, halte Driesdreef. Het Leeuwenhof ligt aan de andere kant van de Ringvaart en is de eerste zijstraat over de brug aan de linkerkant. Wie: Alle vrijwilligers zijn van harte welkom – ook nieuwe vrijwilligers! Voorzie waterdicht schoeisel (stapschoenen of laarzen), een spade en warme kleren die tegen een stootje kunnen.

© FRANK MAES

11 Aankondiging

2017 NUMMER 4

Tijdens de week van de vrijwilliger, op zondag 4 maart, planten we met zoveel mogelijk vrijwilligers een echt vrijwilligersbos. Tijdens deze plantactie verwelkomen we bovendien graag veel nieuwe vrijwilligers. Ben je vrijwilliger? Lees dan verder... Ben je het (nog) niet? Lees dan zeker verder...

SNEP!


Cursus Onverwachte Natuur Sleutel mee aan een biodivers Gent Wist je dat ook steden een onverwachte schat aan biodiversiteit te bieden hebben? In Vlaanderen vind je het hoogste aantal planten- en diersoorten in de stadsranden. Roofdieren als vossen of slechtvalken passen zich aan en komen in de stad leven. Oude muren vormen de onverwachte habitat van zeldzame varens. In natuurlijk ingerichte parken vind je een bijzondere diversiteit aan insecten. De stad Gent heeft de ambitie om tegen 2050 ‘klimaatneutraal’ te zijn. Maar wat houdt dat precies in? En hoe kun je als inwoner van Gent meewerken? Tijdens deze laagdrempelige cursus maken we kennis met de invloed van de klimaatverandering op de stad, we leren kijken naar de onverwachte natuur in parken, tuinen, gebouwen en in en op het water in Gent. Daarna ontwerpen we zelf een dierenhotel en installeren we enkele groene gevels met de Geveltuinbrigade. De cursus bestaat uit tien activiteiten: drie theorielessen, vijf excursies en twee workshops. Het programma is samengesteld in samenwerking tussen het Gents MilieuFront (GMF), Natuurpunt CVN Gent en Natuurpunt Gent.

PRAKTISCH De activiteiten hebben telkens plaats op zaterdagvoormiddag van 9.00 tot 12.00 uur. De theorielessen vinden plaats in het secretariaat van JNM, Kortrijksepoortstraat 192 in Gent. PROGRAMMA 1. 3 maart: Inleiding + toelichting Gent Klimaatstad door stad Gent 2. 10 maart: Les Belang van natuur in de stad 3. 17 maart: Les Fauna en flora in de stad 4. 24 maart: Fietsexcursie door de parken in Gent 5. 31 maart: Excursie water in Gent 6. 21 april: Excursie: De natuur op je bord 7. 28 april: Excursie geveltuinen en dakgroen 8. 5 mei: Workshop 1: Help mee met de aanleg van een geveltuin 9. 12 mei: Excursie dieren in de stad 10. 26 mei: Workshop 2: Een huis voor dieren INSCHRIJVEN Deelnameprijs: 108 euro voor leden van Natuurpunt en GMF, 120 euro voor niet-leden. Inschrijven kan via www.natuurpuntgent.be Het aantal deelnemers is beperkt tot 25. Snel wezen is dus de boodschap!

Bosplantactie in Parkbos Op zaterdag 10 maart organiseert Natuurpunt Gent samen met de andere parkbospartners een bosplantactie in het Parkbosgedeelte ‘Rijvissche’. Het te bebossen perceeltje, dat Natuurpunt op 9 november 2017 heeft aangekocht, paalt aan het grote Hutsepotbos. Het is de bedoeling om met deze plantactie het Hutsepotbos nog verder te versterken en uit te breiden.

Natuurpunt Gent wil zich nog meer dan vroeger inzetten om op het terrein in Gent extra bos te realiseren. In het voorjaar van 2018 organiseren we samen met andere betrokken partners zelfs twee bosplantacties op anderhalve week tijd. Eén in de Vinderhoutse Bossen, waar je elders in deze Snep! meer over kunt lezen, en één een weekje later in het Parkbos, in het deelgebied Rijvissche. In het Parkbos is de voorbije jaren al heel wat werk verzet, maar er is ook nog veel te doen. Natuurpunt Gent wil ook een steentje – of boompje – bijdragen. We

willen ons uiterste best doen om in het deelgebied Rijvissche onze engagementen waar te maken. De aankoop van november 2017 en de aanplantactie van 10 maart 2018 passen perfect binnen dat engagement.

Wat en hoe gaan we planten? Het is de bedoeling om een afstand van minimum 3 meter te bewaren ten opzichte van de aangrenzende tuinen en gebouwen. Die strook zal twee keer per jaar worden gemaaid. Vanop een afstand van 10 meter van de perceelgrens zal een bosmantel worden aangeplant. De

Nieuwe aankoop in Rijvissche Op 9 november 2017 werd de akte verleden voor de aankoop van twee percelen braakliggende akker, gelegen achter de huizen van de Grote Steenweg Noord ter hoogte van de ovonde. De grond heeft een totale oppervlakte van 2.517 m² en werd aangekocht van de familie Verhaegen. De percelen zijn vrij van pacht. De aangekochte percelen palen aan het Hutsepotbos dat Natuurpunt in 2015 heeft aangekocht. Het is intussen al de tweede aankoop die we in 2017 konden realiseren in Rijvissche. Op 22 maart kochten we ook al ruim 1 hectare, gelegen langs de Rijvisschestraat, tegenover het kasteelpark Rijvissche

Aankondiging

12

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Natuurpunt-CVN Gent organiseert in de eerste helft van 2018 ook nog

enkele andere cursussen Natuurfotografie Ik wil ook wel eens een fotootje ‘trekken’! Maar meestal ‘trekt’ het op niet veel. In deze cursus leer je beter je plan ‘trekken’! De cursus bestaat uit drie theorielessen en twee excursies. De lessen hebben plaats op 1 en 8 februari en 1 maart, van 19.00 tot 22.00 uur in het NMC De Bourgoyen. De excursies gebeuren op 24 februari en 3 maart, van 9.00 tot 12.00 uur (plaats nog te bepalen) Lesgever: Luc Van Brussel Deelnameprijs: 35 euro voor leden van Natuurpunt en 40 euro voor niet-leden.

Ken je familie II

Vleermuizen Je ziet ze niet zo veel, maar ze zijn er wel en vooral: je kunt ze horen! Kom en ontdek de ‘muisjes’ in de Bourgoyen-Ossemeersen! Op 8 juni en 15 juni van 20.00 tot 22.30 uur in het NMC De Bourgoyen. Lesgevers: Linda Garré en Daan Dekeukeleire Deelnameprijs: 4 euro per les voor leden, 5 euro voor niet-leden.

In 2018 gaan we door met de plantencursus ‘Ken je familie’. Dit is een voortzetting van de cursus die eerder al begon, maar ook nieuwe inschrijvingen zijn welkom. Vanaf het voorjaar nemen we de volgende families onder de loupe: rozen, ranonkels, schermbloemigen, ruwbladigen, composieten, .... De lessen hebben plaats op 18 april, 16 mei, 6 juni, 22 augustus en 5 september, van 19.00 tot 22.00 uur in het NMC De Bourgoyen. Lesgevers: Kristel Keppens en Joost Buyse Deelnameprijs: 25 euro voor leden, 30 euro voor niet-leden

INSCHRIJVEN VOOR EEN CURSUS KAN VIA WWW.NATUURPUNTGENT.BE, BETALEN KAN TER PLAATSE.

soorten die we zullen aanplanten, zijn sporkehout, sleedoorn, meidoorn, lijsterbes, hulst, Gelderse roos (alle 15% van de totale aanplant), zoete kers en hazelaar (beide 5% van de aanplant). Ter hoogte van de woningen wordt wel een dichtere rand aangeplant om de privacy te respecteren. Ook brem en gaspeldoorn behoren hier tot de mogelijkheden. De boskern zelf willen we zoveel mogelijk spontaan laten verbossen.

Wie zijn de Parkbospartners? Het Agentschap voor Natuur en Bos, de Vlaamse Landmaatschappij, de provincie Oost-Vlaanderen, de stad Gent en de gemeenten De Pinte en Sint-Martens-Latem ontwikkelen samen het Parkbos, een grote groenpool met een mix van bos, open landschappen, kastelen, dreven, … Voor het deelgebied Rijvissche is ook Natuurpunt Gent een partner en nemen we zelfs het voortouw. Samen met de Parkbospartners hebben we een landschapsvisie uitgewerkt. Die visie, met de bijbehorende realisatiestrategie, werd goedgekeurd op de Gentse gemeenteraad op 20 november 2017. In de vorige Snep! kon je hier al meer over lezen.

AANPLANTACTIE Op zaterdag 10 maart 2018 gaan we van 13.00 tot 16.00 uur bomen aanplanten op het recent aangekochte perceel in Rijvissche. We stellen er ook de landschapsvisie voor het hele gebied voor. Natuurpunt Gent zorgt voor het plantmateriaal (boompjes, struiken, spades, enz.). Breng gerust zelf een spade mee. Stevige schoenen of laarzen zijn aangewezen. We verzamelen om 13.00 uur aan de Rijvisschestraat (naast het huis met nummer 46 - dit is het laatste huis aan de rechterkant als je van de Grote Steenweg Noord in de Rijvisschestraat komt). Iedereen is van harte welkom. Kom ook een boompje planten en help zo het Hutsepotbos mee groeien! © FRANK MAES

13 Aankondiging

2017 NUMMER 4

SNEP!


Occtopus..be b be boekhoudsoftware b boekho kh udsoftwa d ft re

Werkingsoverzicht met aperitief

Op zondagochtend 18 maart bieden we alle leden van Natuurpunt Gent een compleet overzicht van de werking van onze vereniging. Alle belangrijke projecten en de voornaamste activiteiten van het voorbije jaar komen aan bod. We voorzien ook ruimschoots de tijd voor vragen en antwoorden. Dit is dus de perfecte gelegenheid om weer helemaal mee te zijn. We sluiten stipt af om 12.00 uur, want dan wordt het aperitief geserveerd.

Octopus Oct op pus Mijn boekhouding boekh houding altijd en o veral ter ter beschikking! g overal Meer boeken boeken met Octopus: Octopus: Octopus boekhoudsoftware Oct opus boek khoudsoftwar tware vvoor oor vzw’s ondernemingen. vzw’ w s en onde ernemingen. Werk vrijwilliger, W erk als vrijw williger werknemer williger, werkneme er actief mee aan n de boekhouding van van je vzw en maak maa ak gebruik van van hett boekhouder. advies van van een n externe externe boekhou derr. Meer dan boekhouden boekhouden alleen: alleen: share documents documen nts share facturatie facturatie module banking module mana agement document management grafisch dashboard dashbo oard grafisch

Aankondiging

14

S N E P ! 2017 NUMMER 4

Officieel heet dit evenement de ‘algemene vergadering’, omdat de stemgerechtigde leden er ook een aantal voorgeschreven documenten moeten goedkeuren. We verkiezen die dag ook de stemgerechtigde leden en de leden van de Raad van Bestuur. Ieder lid kan trouwens stemgerechtigd lid worden, ook jij dus! Omdat we zoveel mogelijk leden bij onze werking willen betrekken, zijn bijkomende stemgerechtigde leden zeker welkom. Wil je je nog verder engageren voor onze vereniging, dan is deze algemene vergadering een uitstekende gelegenheid om dat te laten weten. Ook als je puur uit belangstelling komt, ben je uiteraard meer dan welkom! Afspraak om 9.30 uur in de Natuurpuntloods aan het einde van de Houw, halverwege de Weverbosdreef in Gentbrugge (opgelet, de Weverbosdreef is een wandelen fietspad). GRATIS APERITIEF om 12.00 uur.


2018 201 8

23 + 24 JUNI Trek met jouw team door de Vlaamse wildernis. Twee dagen lang. Op de fiets, te voet of in een kano. Slapen doe je onder de sterren. De uitdaging? Minimum 1500 euro inzamelen voor je favoriete natuurgebied. En heelhuids de finish halen natuurlijk.

www.expeditienatuurpunt.be #opexpeditie

WETENSCHAP

15 Aankondiging

2017 NUMMER 4

SNEP!


Gezocht: Superman of -vrouw voor de Gentse paddenoverzet

In de loop van februari ontwaken amfibieën uit hun winterslaap en trekken ze massaal naar beken en poelen om zich voort te planten. Tijdens hun tocht moeten ze vaak een straat of een weg oversteken en lopen de padden, kikkers en salamanders een groot risico om overreden te worden. Met paddenoverzetacties helpt Natuurpunt de amfibieën om hun geboortepoel veilig te bereiken. Ook in Gent zijn we al jaren in de weer met deze actie. Op maar liefst zeven verschillende locaties (Mariakerke, Blaarmeersen, Gentbrugse Meersen, ...) zorgen natuurminnende Gentenaars ervoor dat deze diertjes veilig aan de overkant raken. We zijn op zoek naar iemand die de Gentse acties wil coördineren, dat wil zeggen: materiaal bezorgen aan de verschillende groepen, nieuwe enthousiastelingen doorsturen naar de juiste groep en misschien zelfs wel nieuwe groepen vrijwilligers activeren, op nieuwe locaties. Je krijgt uiteraard de volle steun van Marino Ravier, beheermedewerker van Natuurpunt Gent. Word jij de grootste beschermer van de Gentse kikkers, padden en salamanders? Bezorg dan als de bliksem een mailtje aan marino@natuurpuntgent.org en word onze splinternieuwe actiecoördinator!

Oxfam Wereldwinkel Mariakerke Brugsesteenweg 526 • 9030 Mariakerke 09 330 86 84 of 0487 907 263 • mariakerke@oww.be www.oxfamwereldwinkels.be/mariakerke shop.oxfamwereldwinkels.be/mariakerke Bovendien extra openingsuren en cadeaudagen tijdens de eindejaarsperiode: van woensdag 13 december t/m zo. 31 december doorlopend open van 9-12u30 en van 13u30-18u Ook op zondagen 17,24 en 31 december zal de winkel gans de dag open zijn ! Maar slechts tot 17u Maandag 25 december en 1 januari gesloten Zoekertje

16

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Dag van de natuur

Tijdens de Dag van de Natuur, op zaterdag 18 november, gingen we aan de slag aan de Grijtgracht, een mooi verborgen stukje in het noordelijk deel van de Bourgoyen-Ossemeersen. We hadden onszelf twee uitdagingen gesteld voor deze dag: - het wilgenstruweel en de opgeschoten wilgen verwijderen om zo verbossing en verruiging tegen te gaan. - de hooilanden een maaibeurt geven en het maaisel afvoeren om zo de bodem verder te verschralen. Een twintigtal vrijwilligers wisten beide uitdagingen tot een goed einde te brengen. We hebben de hele dag met volle lust gekapt, gezaagd, gemaaid en afgevoerd... Gelukkig waren de weergoden ons goed gezind! De noeste arbeid werd 's middags beloond met een kom hartverwarmende soep van onze ondertussen legendarische soepman Hans. Als kers op de taart konden we meegenieten van de vogels die intussen werden geringd door Geert Spanoghe. Zo konden we onder meer twee tjiftjafs en een barmsijsje van dichtbij aanschouwen. Bedankt en tot de volgende keer op een van onze vele natuurbeheeractiviteiten. Voor meer informatie over onze beheeractiviteiten: marino@natuurpuntgent.org

ALLE FOTO’S Š FRANK MAES

17 Verslag

2017 NUMMER 4

SNEP!


TEXEL 13 – 16 OKTOBER 2017 Texel in de herfst, dat is altijd goed voor wat zeldzame doortrekkers, winter- of dwaalgasten. Dit jaar viel ons weekend samen met het traditionele Dutch Birding weekend en dat was een enorme meevaller: Texel loopt dan immers vol met vogelaars en er ontsnapt maar weinig aan de aandacht. Dat alles overgoten met een onvervalst zomerweertje: echt genieten was het!

© GUY HUYLEBROECK

Vrijdag 13 oktober We zetten meteen koers naar het Texel Bird Watching Center in De Cocksdorp, een klein vakantiecentrum met drie bungalows voor telkens zes personen en een gemeenschappelijke ruimte waar de hele groep samen kon eten. We logeerden op wandelafstand van de vuurtoren, dus daar gingen we die namiddag naartoe. Onderweg was er opvallend veel trek van koperwieken en een paar graspiepers die in paniek uiteenstoven voor een jagende wijfjessperwer. De vijvertjes voor de vuurtoren hielden ons een hele tijd zoet met veel smienten, wintertalingen, krakeenden en slobeenden. Met de telescoop vielen er ook vier watersnippen uit te halen en ook een wijfje roodborsttapuit had veel bekijks. Maar de show werd toch gestolen door een

juveniele blauwe kiekendief die zich tegoed deed aan een dood konijn. Op zee zaten er gewone zeehonden in de branding, samen met wat eidereenden, grote stern, grote mantelmeeuw en drieteenmeeuw. De avondwandeling door de Eierduinen was vooral een paddenstoelentrip, met parasolzwam, wasplaten en een aardster. Op de terugweg langs het strand trippelden drieteenstrandlopertjes langs de vloedlijn. De sneeuwgorzen waar we stiekem op gehoopt hadden, lieten zich echter niet zien. Voor het avondmaal trokken we naar strandpaviljoen Torenrestaurant. Er was ook wat discussie over hoe je Texel nu eigenlijk uitspreekt, maar na advies van de lokale Texelaars staat het voor eens en voor altijd vast: de correcte uitspraak is ‘Tessel’.

Verslag

18

S N E P ! 2017 NUMMER 4

Zaterdag 14 oktober De vogel die iedereen het liefst wilde zien, was de grote kruisbek. Er is dit jaar (ook bij ons trouwens) een invasie van deze Scandinavische soort en de website waarnemingen.nl vertelde ons dat er zich al een tijdje een groepje ophield in de bossen rond het bezoekerscentrum Ecomare. Op weg daarnaartoe vlogen er wat barmsijzen over en hoorden of zagen we een pak gewonere bosvogeltjes. Op de plek van de grote kruisbekken zagen we in een flits iets wegvliegen wat wel eens grote kruisbek zou kunnen zijn. Suggestie kan soms sterk zijn. Af en toe kregen we kruisbekkengeluidjes te horen, maar de vogels zelf lieten zich niet zien. Wel sijsjes, kneu en keep. Op de terugweg langs het strand vlogen op zee veel roodkeelduikers en zeekoeten. Wel ver allemaal, echt telescopenwerk.


DRIETEENSTRANDLOPERS © KOEN LEPLA

BONTE STRANDLOPER © KOEN LEPLA

Voor de lunch keerden we terug naar onze bungalows, want vlak bij de de vuurtoren zat een andere vogel die we wilden bijschrijven op ons lijstje: de hop. De sukkelaar bleek geen staart meer te hebben, maar trok zich daar blijkbaar weinig van aan. Op weg naar Utopia, een nieuw aangelegd fantastisch watervogelgebied langs de kant van de Waddenzee, passeerden we door Eierland, toen er plotseling vanop een akker een wolk forse steltlopers opstegen die na enkele toertjes weer gingen zitten: goudplevieren. Het waren er naar schatting zo’n tweeduizend, erg indrukwekkend. Utopia zelf deed zijn naam eer aan met duizenden en duizenden wulpen, bontbekplevieren, rotganzen, zilverplevieren, hier en daar een steenlopertje en een zwarte ruiter, een grote zilverreiger en een slechtvalk, veel kanoeten, wat rosse grutto’s, lepelaars en bonte strandlopers. We sloten af op de Begraafplaats Hoge Berg, want daar was de bladkoning gesignaleerd. Die kregen we na wat zoeken ook wel te zien, nadat we een paar keer op het verkeerde been waren gezet door een groepje foeragerende goudhaantjes.

Zondag 15 oktober De aanhouder wint. Wat gisteren niet lukte, moest vandaag dan maar gebeuren: grote kruisbek zien. Na geduldig wachten liet zich uiteindelijk een koppeltje waarnemen, maar

ROODBORSTTAPUIT © MARC DE MULDER

© DIRK VERBEELEN

het was wel telescopenwerk. Ongelooflijk wat een joekel van een ondersnavel die vogels hebben, hun Engelse naam is niet voor niets ‘parrot crossbill’, vrij vertaald: papegaaikruisbek. De dag kon niet meer stuk en kon alleen maar beter worden. Wat ook gebeurde, onder een heerlijk zomers zonnetje. Vandaag stond de westkant van het eiland op het programma, met twee mooie natuurgebieden: de Slufter en De Muy. In de Slufter zelf zaten leuke soorten als bonte strandloper, kleine zilverreiger, blauwe kiekendief, rotgans en kanoet, plus een mooie nieuwe voor het lijstje: strandleeuwerik. Een lange, luie strandwandeling was goed voor zes roodkeelduikers waarvan nog minstens één in broedkleed. Verder veel eiders, drieteenstrandlopers, gewone zeehond in de branding, zwarte zee-eend, middelste zaagbek, vijf grote sternen, zeekoet en grote mantelmeeuw. De wandeling terug langs de duinen zorgde nog voor roodborsttapuit, veel groenlingen, twee sperwers, buizerd en een paar late vlinders: atalanta en citroenvlinder. Aan het begin van de wandeling in de Muy, vlak bij de parking, stond een mooie partij hemelsleutel. Wild of verwilderd? De website floravannederland.nl geeft het antwoord: de plant komt wild voor op Texel. Meer nog, de beschrijving versterkt nog de ‘wild’-optie: “het is voornamelijk een bermplant, dus een plant van vochtige, voedselrijkere en zan-

DUINROOS © GUY HUYLEBROECK

De Muy zelf was landschappelijk zeer mooi, maar kalm qua vogels. De interessantste vliegende dieren waren een groepje bruinrode heidelibellen. Interessante planten waren fijne waterranonkel en goudknopje.

Maandag 16 oktober All things must come to an end. Maar dan wel kalmpjes aan. De meesten zakten zachtjes af langs de Waddenkust richting veerboot, onderweg nog wat vogels meepikkend. De boeiendste plaats was zonder twijfel Dijkmanshuizen, met grauwe franjepoot, kleine strandloper en ontieglijk veel watersnippen langs de rietkant: zeker een honderdtal. En het natuurgebied Ottersaat zorgde met een rosse franjepoot voor een zeer mooie uitsmijter van een meer dan geslaagd weekend.

© GUY HUYLEBROECK

19 Verslag

2017 NUMMER 4

dige bodems. Je vindt ze daarom ook op dijkhellingen en langs spoorwegen, slootkanten, onder struikgewas en doornstruwelen, bijvoorbeeld in de duinen en lichte loofbossen.” Een ander botanisch raadsel, ook al vanop de parking, was een ver veld vol roze bloemen. In oktober, wat zou dat nog kunnen zijn? Bea was er zo door geïntrigeerd dat ze de wandeling liet voor wat ze was en naar het veld trok. Het antwoord was herfsttijloos. Blijkbaar wordt die gekweekt voor de colchicine, een sterk gif dat gebruikt wordt bij de behandeling van hartziekten.

SNEP!


Natuurpuntvlees in Gent © ANNELIES JANSSENS

De vele smaken van biobier

Minder of geen vlees eten is goed voor het milieu, de dieren en onze gezondheid. Voor mensen die af en toe willen genieten van een stukje vlees, biedt Natuurpunt een lekker en verantwoord alternatief. Door een samenwerking met Veeakker kun je Natuurpuntvlees bestellen. Dat is vlees van gallowayrunderen of van schapen die grazen in natuurgebieden van Natuurpunt en andere organisaties. Met je bestelling steun je bovendien de projecten van Natuurpunt Gent. Heb je nog vragen: Ward Stulens, ward.stulens@gmail.com, 09/329.55.45.

Wat betekent biobier eigenlijk en waarom is biologisch bier een goede keuze? Dat kwamen we te weten op de biobierproeverij van 26 oktober in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. De deelnemers werden verwend met een aantal schitterende biobieren. Carl Grillet van Biosano nam de bierliefhebbers mee op pad doorheen geschiedenis en anekdotes, van de oorsprong van honderd jaar © ANNELIES JANSSENS oude brouwerijen tot het ontwerpen van de etiketten. Carl onthulde ook enkele geheimen over het brouwen van bier en vertelde interessante weetjes. Zo wordt de Sint-Jansrogge, die tot 2 m hoog groeit, niet alleen gebruikt voor het brouwen van bier, maar ook voor het vervaardigen van bijenkorven. De deelnemers konden kennismaken met een uitgebreid smakenpalet, gaande van het Grisette witbier met zijn romige compacte smaak tot de zoete toetsen van de aardedonkere biostout Zwarte Madam. Wie deze proeverij heeft gemist, hoeft niet te treuren, want de cafetaria van Natuurpunt Gent in het NMC De Bourgoyen biedt verschillende biobieren aan. Kom eens langs!

Praktische gegevens: • De leveringen gebeuren driemaandelijks. De data maken we bekend via de website van Natuurpunt Gent, het tijdschrift Snep! en de website van Veeakker. Bestaande klanten krijgen ook een e-mail van Veeakker. • Leveringsplaatsen: > de parking bij het station Dampoort (9.50 tot 10.05 uur), > de parking van het SMAK (10.15 tot 10.30 uur), > de parking bij het NMC De Bourgoyen (10.50 tot 11.05 uur) en > de parking van de Carrefour in SintDenijs-Westrem (13.40 tot 13.55 uur). • Bestellen doe je via de website van Veeakker, bij de levering kun je betalen met Bancontact/Mister Cash. En dan nu naar de webshop …

Jouw dynamische buurtwinkel

Lokaal Groot assortiment seizoens-groenten en fruit van lokale producenten

Ecologisch Bio waar mogelijk en rechtstreeks van producent

FairTrade Producten met lange afstandstransport zijn FairTrade

PLANT NIEUW!!! Vanaf voorjaar 2018 ook planten, bloemen, zaaigoed, alles voor de tuin

Akker en Ambacht cvba-so - Meibloemstraat 86 Gent www.akkerenambacht.be - 09/311.66.10 Verslag

20

S N E P ! 2017 NUMMER 4

Op www.veeakker.be kun je je snel en eenvoudig aanmelden als klant. Heb je problemen met het inloggen of bestellen via de webshop, contacteer dan info@veeakker.be of bel Jan Versteden, 0478/69.22.26.

Leverings- en besteldata: De eerstvolgende leverdatum is zaterdag 6 januari. Hiervoor moet je bestellen vóór zondag 31 december om 24.00 uur. Daarna kun je bestellen tot zondag 28 januari om 24.00 uur voor levering op zaterdag 3 februari of bestellen tot zondag 25 februari om 24.00 uur voor levering op zaterdag 3 maart. Bestel je na de opgegeven deadline, dan komt je bestelling op de lijst van de volgende levering.


)

RiElligTer T R P n e e n v r ij w va

Mathieu combineert Ik leerde Mathieu Braekeveld een jaar of acht geleden kennen, toen ik nog instond voor de advertenties in Snep! We zaten af en toe samen om nieuwe adverteerders te zoeken. Mathieu belde tientallen kleine of middelgrote zaken waarvan we vermoedden dat ze wel wat affiniteit hadden met natuur en milieu. Het was een zeer intensieve bezigheid, die niet altijd even succesvol was. Het was financiële crisis en de zaakvoerders knepen de beurs toe. Als elfjarige knaap richtte Mathieu al in het midden van de jaren 1990 in zijn WestVlaamse dorp een ‘natuurclubje’ op. Samen met gelijkgezinden organiseerde hij zwerfvuilacties. Datzelfde jaar sloot hij zich aan bij de ‘Natuurbelevers’, een jeugdafdeling van natuurvereniging De Torenvalk. Daar raakte Mathieu vertrouwd met vogels kijken; na enige tijd werd die bezigheid best intensief.

Wikkels en adressen aanbrengen Heel wat jaren later sloot Mathieu zich aan bij de Vogelwerkgroep van Natuurpunt Gent. Hij was intussen afgestudeerd en werkzoekend en startte met vrijwilligerswerk. Zo hielp hij bij het versturen van de Snep! “Het was leuk, met heel wat mensen samen rond de tafel. Jammer dat Snep! nu automatisch wordt verpakt en geadresseerd.” Hij is lang niet de enige die bijna heimwee heeft naar die tijd. In de beginperiode werd de cafetaria van het NMC nog niet zo druk bezocht als nu en werkten er vaste teams van vrijwilligers achter de bar. Mathieu noemt er enkele: Kris en Gino, Paul en Marlene… “Het is fascinerend dat zoveel mensen met zo’n verschillende achtergrond zich samen inzetten. Er is dynamiek. Sommigen doen het zelfs maar heel tijdelijk en toch werkt het!”

Filmpje In de combinatie van vrijwilligerswerk in de cafetaria en aan het onthaal van het NMC vindt Mathieu een tegengewicht voor zijn administratieve job. Als je elke dag achter een bureau zit, wil je tijdens het weekend wel eens iets anders doen. “Ik ben graag onder de mensen, verschillende mensen. In het vrijwilligerswerk ontmoet je veel mensen, ook jongeren. En dat vind ik fijn.” Op een dag maakte een bezoeker een filmpje van een dier dat de Valkenhuisweg overstak. Aan het onthaal vroeg hij welk dier het was. En wie had hij dat beter kunnen vragen dan Mathieu? Die is immers fan van de marterachtigen en herkende het dier als een wezel. Hij bekent dat hij er heel lang over heeft gedaan om de verschillende marterachtigen in België te kunnen observeren: hermelijn, bunzing, wezel, das, boom- en steenmarter. Hij vertrouwt me toe dat het bunzingbestand fel is achteruitgegaan door het verdelgen van ratten. En dat katten een van de grootste vijanden zijn van de wezel, een heel nieuwsgierig beestje. Ik zwijg maar over mijn katten...

Complexe klimaatproblemen Mathieu toont zich erg bezorgd over milieu en klimaat. Hij werd natuurgids en later ook nog klimaatgids. Vanuit zijn gedrevenheid kunnen we Mathieu zeker een doorgewinterde groene jongen noemen. Hoe kun je mensen sensibiliseren rond klimaat en milieu? “Dat is een moeilijke taak, want je moet proberen aantonen dat een duurzamer samenleving mogelijk is. Ik denk dat je de mensen vooral niet mag opstoken met horrorverhalen, want dat werkt onverschilligheid in de hand.” Het

21 Vereniging

2017 NUMMER 4

SNEP!

valt niet meer te ontkennen dat de immens grote uitstoot van CO2 in de atmosfeer heel wat andere veranderingen op gang heeft gebracht, zoals het smelten van het landijs en het opwarmen van de oceanen. Het moeilijke hieraan – voor het sensibilisatiewerk – is juist de complexiteit van ons klimaatsysteem. Dit maakt het lastig om mensen te overtuigen of hen aan te zetten om actie te ondernemen. “Ik leidde vorig jaar een klimaatwandeling in de Bourgoyen als gids en voelde toen hoe moeilijk het is om bepaalde zaken aan de man te brengen.” “Ik ben er ook van overtuigd dat we ons klimaatsysteem nog niet volledig kennen. Wat me erg afschrikt, is de zogenaamde geo-engineering, waarbij wetenschappers willen ingrijpen in de grote systemen van onze planeet door bijvoorbeeld zwavel toe te voegen aan de atmosfeer om klimaatopwarming tegen te gaan.”

Reizen en muziek Ik weet dat Mathieu met Natuurpunt op reis is geweest naar Spitsbergen. Ik vraag of hij nog meer reist, ver of dichtbij, met of zonder vliegtuig? “Het hoeft niet altijd zo ver te zijn: in Europa zijn er nog plaatsen met heel veel natuur.” In Montenegro en Wit-Rusland kon hij daar tijdens de winterperiode erg van genieten. Tot slot vraag ik hem welke verborgen kantjes hij nog over zichzelf kan onthullen. “Wel, naast dit alles heb ik nog een grote interesse: muziek. Ik ga af en toe naar een optreden. En op rommelmarkten kun je mij zien rondsnuffelen in de platenbakken. Groepen als The Stooges en The Damned vind ik vree goe... Muziek mag best wel energiek zijn he!”


Tones.be Sint-Martens-Latem Kortrijksesteenweg 128 | 9830 Sint-Martens-Latem Tel: 09/ 330 1 330 Openingsuren: Di-vr: 10u00 - 18u45 | Za: 10u00 - 18u00

ONLINE SHOP 24/24u - 7/7d: WWW.TONES.BE

22

S N E P ! 2017 NUMMER 4


PLANTACTIE in de Vinderhoutse Bossen Op zondag 4 maart 2018 organiseert Natuurpunt Gent in het landinrichtingsproject Vinderhoutse Bossen een bosplantactie in de buurt van het Leeuwenhof. Deze aanplanting kadert in de uitbouw van de groenpool, meer specifiek in uitvoering van het landinrichtingsplan Vinderhoutse Bossen dat op 9 mei 2012 werd goedgekeurd door Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw Joke Schauvliege.

© FRANK MAES

Het landinrichtingsplan heeft de bedoeling om de oude boskern in de Vinderhoutse Bossen uit te breiden tot een volwaardige groenpool. Het plan voorziet 155 hectare bosuitbreiding – met de inmiddels al ingerichte Groene Velden meegerekend zelfs 179 hectare. In de Vlaamse context is dat een bijzonder ambitieus plan en Natuurpunt Gent ondersteunt dan ook van harte dit betekenisvolle initiatief. Doordat de Gentse regio zo arm is aan bos, vindt Natuurpunt Gent (evenals de stad Gent) dit echter nog te weinig en daarom vragen wij extra bosuitbreiding in de groenpool Vinderhoutse Bossen, of eventueel in de onmiddellijke omgeving ervan.

Intussen is een deel van de voorziene bosuitbreiding al gerealiseerd of gepland. De Vlaamse Landmaatschappij (VLM) heeft namelijk de voorbije jaren veel werk gemaakt van het aankopen van gronden in de groenpool Vinderhoutse Bossen en een deel van die percelen ook al bebost. In het voorjaar van 2018 wordt opnieuw een deel van de groenpool aangeplant. Natuurpunt Gent organiseert samen met de Vlaamse overheid (VLM en het Agentschap voor Natuur en Bos ANB) een bosplantactie in het meest zuidelijke deel van de groenpool, naast het door ons beheerde Leeuwenhof. Als natuurvereniging die bosuitbreiding bepleit, willen we dit initiatief ten volle on-

dersteunen. De VLM en het ANB voorzien plantmateriaal, laten de voorbereidende werkzaamheden uitvoeren en zullen ook mee de plantactie coördineren. Natuurpunt Gent probeert zoveel mogelijk aanplanters te ‘rekruteren’. Daarvoor nodigen we onze leden en vrijwilligers uit om op 4 maart allemaal een (of meer) bomen te komen aanplanten. Op die manier willen we een echt ‘vrijwilligersbos’ aanleggen, als eerbetoon aan het vrijwilligerswerk van vele Gentenaars die natuur en bos een warm hart toedragen. Op p. 11 vind je meer concrete info en een oproep om een boom te komen planten in dit Gentse vrijwilligersbos. Met dank aan Stefan De Brabander en Els Seghers van VLM

GRONDAANKOPEN GROENPOOL VINDERHOUTSE BOSSEN GAAN VOORUIT! Voor de realisatie van de Groenpool Vinderhoutse Bossen zijn er de voorbije vier jaar akkoorden gesloten voor de inrichting van bos en natuur op 63,5 hectare binnen het projectgebied van de groenpool. De Vlaamse Overheid (VLM in samenwerking met ANB) heeft ongeveer 46,5 hectare grond in het projectgebied van de Vinderhoutse Bossen aangekocht voor bebossing, natuur- of landschapsontwikkeling. In 2014 en 2016 werd in totaal al 11,8 hectare bebost. In het voorjaar van 2018 wordt gestart met een dossier van nog eens 27,3 hectare. Een groot deel van deze gronden ligt op de graslanden ten zuidwesten van de bestaande Vinderhoutse Bossen. Een deel ervan zal worden ingericht tot ruimte voor nattere vegetatie en open plekken, zodat hier een gevarieerde bos-graslandmozaïek zal ontstaan. Daarnaast is nog 7,4 hectare aangekocht die in 2020, na het aflopen van

het gebruik van de zittende landbouwer, zal worden aangeplant met bos. De stad Gent heeft 9,5 hectare verworven voor realisatie van het speelbos en uitbreiding van de kinderboerderij in de omgeving van De Campagne. De stad ontvangt hiervoor via het project Vinderhoutse Bossen 50% subsidie voor landinrichting van het Vlaams Gewest. Niet alle te bebossen grond wordt verworven. Voor 7,5 hectare is er een akkoord met de eigenaars dat zij zelf percelen (in de omgeving van kasteelparken of landelijke bebouwing) zullen bebossen vóór 2020. Daarnaast is er nog 25,53 hectare grond in het aankoopgebied aangekocht, die wordt gebruikt als ruilgrond voor landbouwers met gronden binnen het projectgebied. De voorbije jaren is op die manier al 8,85 hectare grond geruild.

23 Vereniging

2017 NUMMER 4

SNEP!


Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke

Natuurpunt Gent haalt

burgerbudget binnen voor De Hutsepot

Van 29 september tot 14 oktober kon elke Gentenaar stemmen op zijn of haar drie favoriete projecten voor het Gentse burgerbudget. Ons project De Hutsepot haalde de eindmeet met maar liefst 1.449 stemmen. Langs deze weg willen we iedereen die op ons heeft gestemd van harte bedanken! Met het geld van het burgerbudget zullen we de nodige werken uitvoeren om de loods aan het Hutsepotbos uit te bouwen tot een warme en laagdrempelige ontmoetingsplaats voor bezoekers, bewoners en verenigingen. Via het project De Hutsepot wil Natuurpunt Gent, samen met het Don Boscocollege Zwijnaarde, vzw Hand in Hand-DAC De Moester, een echtpaar buurtbewoners dat paarden houdt, de Sociale Kruideniers Gent vzw en Atelier Caro-K een zinvolle functie en bestemming creëren voor de loods Apollinaris in Zwijnaarde en de onmiddellijke omgeving. Deze loods biedt heel veel mogelijkheden tot ontsluiting en samenwerking door zijn goede ligging: langs de Grote Steenweg Noord en pal naast het Hutsepotbos, op een boogscheut van het Don Boscocollege. De loods ligt ook in het deelgebied van het Parkbos dat het dichtst aansluit bij de stad Gent. In de toekomst komt er naast de loods een fietspad dat de Grote Steenweg Noord zal verbinden met de fietssnelweg op een oude spoorwegberm, die via twee bruggen zonder autoverkeer toegang zal geven tot de stad. Het nieuwe

fietspad zou ter hoogte van de loods een aftakking krijgen naar het Don Boscocollege. Het project om de loods in te richten kadert ook in de realisatiestrategie van het deelgebied Rijvissche, die is opgemaakt in constructieve samenwerking met de Parkbospartners en Natuurpunt Gent.

Nodige infrastructuurwerken Eén vijfde van de oppervlakte van de loods komt over de hele lengte in openbaar domein te liggen en in de open lucht – weliswaar met behoud van het dak. Daarvoor zullen we het grootste deel van de buitenmuur (langs het toekomstige fietspad) afbreken en naar binnen toe verplaatsen. Deze werken zullen grotendeels gebeuren door aannemers, maar ook gedeeltelijk door vrijwilligers van Natuurpunt Gent, De Moester, buurtbewoners en leerlingen van het Don Boscocollege. De loods

Vereniging

24

S N E P ! 2017 NUMMER 4

krijgt een nieuw dak, want het huidige bestaat uit asbestplaten. Die platen zullen worden verwijderd door een gespecialiseerd bedrijf. Door de loods niet af te breken maar te hergebruiken, kiezen we resoluut voor duurzaamheid. Bovendien wordt de betonnen buitenwand gerecycleerd bij de aanleg van het terras en komt er een duurzaam systeem voor regenwateropvang en -afvoer, zodat het sanitair kan werken op regenwater. We willen de omgeving van de loods uitbouwen tot een warme ontmoetingsplaats, waar mensen samen activiteiten kunnen organiseren. We stellen er informatie over het Parkbos ter beschikking, we voorzien wandelfolders en een duidelijke kaart van de omgeving en er zal ook plaats zijn voor informatie over buurtinitiatieven. Wandelaars en fietsers kunnen er op een gezellige manier uitrusten op zitbanken of picknicken onder het afdak of in de open lucht aan een wadi, waar het regenwater wordt verzameld. Onder het afdak voorzien we enkele stopcontacten en een internettoegang. Er komen openbare toiletten die permanent toegankelijk zijn en ook (drink)waterfonteintjes. En verder voorzien we fietsenrekken, zodat bezoekers van hieruit een wandeling kunnen starten door een mooi bosrijk deel van het Parkbos.


Samenwerking Zowel de Moester als de vrijwilligers van Natuurpunt Gent en enkele buurtbewoners engageren zich voor het onderhoud van de buitenruimte en het sanitair. Samen maken we ook de picknicktafels en verzorgen we de omgevingsaanleg, met onder meer een vlindertuin naast een wadi. In samenspraak met de Parkbospartners, de buurtbewoners en de school zorgen we voor een avontuurlijke

speelplek met natuurelementen. Andere ideeën zijn een maandelijkse boerenmarkt, een foodtruck die er ’s middags kan staan, enzovoort. De Moester wil in het kader van een sociaal project ‘s middags geregeld voor soep zorgen. Het Don Boscocollege heeft samen met zijn leerlingen al heel wat kansen en mogelijkheden voor de loods en de onmiddellijke omgeving onderzocht en besproken. Hoewel

Intensief voortraject

we niet al die plannen kunnen realiseren, zullen we zeker met een aantal elementen uit hun inbreng aan de slag gaan. In het deel van de loods dat niet toegankelijk is voor het publiek, worden functies behouden en opgenomen die de sociale controle optimaliseren. Ze maken de plek nog leefbaarder en vervullen bovendien een belangrijke sociale en educatieve functie. Vzw Sociale Kruideniers Gent blijft nog altijd een groot deel van

doorgaan naar de volgende fase. Van de oorspronkelijk 261 ingediende voorstellen werden er 105 ter stemming voorgelegd aan de Gentenaars. Minder dan de helft van alle projecten ging dus door naar de tweede ronde.

Intensieve promotie

Natuurpunt Gent heeft samen met de partners in het project De Hutsepot al een heel traject afgelegd. Eind maart 2017 dienden we ons projectvoorstel in bij de Dienst Beleidsparticipatie van de stad Gent. Dat voorstel, dat vooraf goed was doorgesproken met alle partners, bevatte een duidelijke omschrijving van het project, om aan te tonen dat we voldeden aan het doel en de voorwaarden van het (uitgebreide) reglement. In april keurde het college van burgemeester en schepenen ons projectvoorstel goed, waardoor ons project ontvankelijk werd verklaard. Daarna kregen we de tijd tot 30 juni om ons voorstel verder uit te werken. In april hadden we ook een gesprek met de mensen van de Dialoogkamer, de onafhankelijke externe jury van experts die 30% van de stemmen zou geven. Zij waren enthousiast over ons voorstel, maar stelden dat we de kostenraming beter moesten uitwerken. Daar hebben we dan in mei en juni heel hard aan gewerkt, met de belangrijke steun van Henk De Smet, de architect die ons ook begeleidde voor ons verenigingshuis De Stek. Intussen bleven we met alle partners stevig overleggen. Bij die overlegmomenten konden we altijd rekenen op de gastvrijheid van De Moester. Eind juni werd het nog een erg spannende eindsprint om alles op tijd in te dienen. Dat lukte in laatste instantie met de broodnodige en gewaardeerde hulp van Lieve De Meyer en het architectenbureau De Smet Vermeulen. Ook de Dienst Beleidsparticipatie bood efficiënte ondersteuning. Op 24 augustus besliste het college van burgemeester en schepenen, na advies van de Dialoogkamer, dat ons projectvoorstel kon

Begin september trokken we met alle partners onze promotie- en stemmencampagne voor het burgerbudgetproject op gang. Daarbij maakten we ook gebruik van de tekeningen van het architectenbureau. De ongelooflijke gedrevenheid van alle partners was een stevige riem onder het hart. We hingen banners op aan Don Bosco en de loods zelf, maakten flyers om te verspreiden en een schitterend filmpje van Yahya Terryn met een oproep om te stemmen werd niet minder dan 14.000 keren bekeken! We trokken echt alle registers binnen de vereniging open, riepen onze leden meermaals op om ons project te steunen, bestuurders en actieve vrijwilligers vroegen hun vriendenkring om ook reclame te maken. De buurtbewoners die ons project mee vorm geven, gingen zelfs van deur tot deur. En ook in het Don Boscocollege werden grote inspanningen geleverd om stemmen binnen te halen. We gingen de verenigingen van Zwijnaarde informeren over ons project en oproepen om De Hutsepot te steunen. De Moester, de Sociale Kruidenier en atelier Caro-K zetten ook hun beste beentje voor om stemmen te ronselen. Er waren zoveel initiatieven, te veel om op te noemen.

Spannende momenten Na het afsluiten van de stemming op 14 oktober was het gespannen afwachten of we het hadden gehaald of niet. Op 19 oktober nam het college na het tellen van de stemmen en de verrekening met het oordeel van de Dialoogkamer akte van de beoordeling van de burgerbudgetprojecten. Toen bleek dat De Hutsepot voldoende stemmen had, haalde iedereen opgelucht adem. Van de 105 projecten bleven er maar 17 winnaars over.

Yes! Uiteindelijk kregen we 1.449 stemmen. Daarmee behaalden we het vierde hoogste stemmenaantal van alle 105 projecten. Terecht iets om trots op te zijn. We eindigden ook als tweede grootste stemmenwerver in de cluster van de twintigste-eeuwse gordel. Met de beoordeling van de Dialoogkamer meegerekend, werden we daar uiteindelijk pas derde. Tot onze verbazing stelden we namelijk vast dat de Dialoogkamer ons 0 op 30 had gegeven. Dat is toch wel bizar na het gesprek in april waarbij zij ons project zo enthousiast hadden geprezen. We haalden het dus puur op eigen kracht en dankzij ons eigen sterke draagvlak. DUIZENDMAAL BEDANKT aan iedereen die daar een steentje toe bijdroeg, in de eerste plaats de Gentenaars die voor ons project hebben gestemd!

25 Vereniging

2017 NUMMER 4

SNEP!


de loods gebruiken als opslagplaats voor haar voedselpakketten. In een ander (kleiner) deel komt keramiekatelier Caro-K, waar ook cursussen en kinderkampen worden georganiseerd. Met de huur die beide partners betalen, worden de dagelijkse kosten gedekt.

Financiering Omdat dit een heel ambitieus project is, zullen we werken in verschillende fases met elk een eigen financieel plan. Om het volledige project te realiseren, zullen wel nog extra investeringen nodig zijn. Fase 1: de fase van het burgerbudgetproject Dankzij het burgerbudget kunnen we rekenen op 150.000 euro subsidies. Daarmee gaan we aan het werk om de nieuwe buitenruimte in te richten als openbaar domein en ontmoetingsruimte met alle bijbehorende voorzieningen. De subsidie zal in de eerste plaats dienen voor een drastische verbouwing van de loods, voor sanitair en opvang en hergebruik van regenwater en voor de aanleg van de nutsvoorzieningen. Daarnaast financieren we met de subsidie ook fietsenrekken, picknickbanken, internettoegang, stopcontacten, drinkwaterfonteintjes, enzovoort. Deze fase moet volledig afgewerkt zijn op 30 juni 2019. De middelen van het burgerbudgetproject vormen een goede basis voor het vervolgtraject en het behoud van de huidige functie als voedselopslagplaats.

mogelijkheden scheppen om het gebruik van de loods te verbreden en de sociale controle te optimaliseren. Daartoe komen er binnenwanden en wordt een (klein) deel van de loods geïsoleerd. We schatten de extra investeringen op ruim 100.000 euro, waarvan een deel zal gebeuren door keramiekatelier Caro-K. We willen deze tweede fase gelijk laten lopen met de eerste en dus binnen de timing van het burgerbudgetproject. Zodra we wisten dat we het burgerbudget hadden gehaald, zijn we bijkomende middelen beginnen zoeken om die tweede fase tot een goed einde te brengen. Intussen hebben we met Ikea een sponsor gevonden die alvast een steentje wil bijdragen. En verder hopen we dat we ook zullen kunnen rekenen op de financiÍle steun van onze leden – net zoals bij de bouw van ons verenigingshuis De Stek. Fase 3: wanneer een van de partners de loods wil verlaten We voorzien ook een derde fase voor het geval een van de gebruikers beslist om niet langer

gebruik te maken van de loods. Op dat moment willen we komen tot een verder gedifferentieerd gebruik van het gebouw. De investeringen van fase 1 en 2 mogen die toekomstkansen niet hypothekeren, maar moeten integendeel die eventuele derde fase faciliteren. De derde fase is ‘voorlopig’ begroot, omdat het moeilijk is om ver in de toekomst te kijken en omdat ze pas zal opgestart worden bij (vrijwillig) vertrek van een van de gebruikers van de loods. Momenteel schatten we de (eventuele) bijkomende investeringen voor de derde fase op ruim 60.000 euro.

En nu aan de slag Het stadsbestuur sluit momenteel overeenkomsten af met de verschillende projecten die in het kader van het burgerbudget zijn geselecteerd. Daarna kunnen die projecten ook echt van start gaan. Via de website www.burgerbudget.gent, die onlangs is omgevormd tot een platform om de voortgang van de projecten te volgen, kan iedereen mee op de hoogte blijven van de werkzaamheden.

Dankreceptie met partners van De Hutsepot

Fase 2: binnen in de loods meer mogelijkheden voorzien Fase 2 wordt gefinancierd met extra middelen, buiten het burgerbudget. Tijdens die fase willen we vooral intern in de loods meer

Š MARINO RAVIER

Op zondag 12 november organiseerden we samen met alle partners van het burgerbudgetproject en de bestuursleden van Natuurpunt Gent een aangename, informele receptie om iedereen te bedanken die een steentje heeft bijgedragen aan het binnenhalen van het burgerbudgetproject. Binnenkort gaan we met z’n allen aan de slag om de plannen uit te voeren‌

De vaste waarde in de speksteenkachels

Accumulatiekachel uit hoogwaardig beton

Finse speksteenkachels, kachels in gietijzer gietijzer, r, buitenhaarden, buitenhaar den, vuurkorven en accessoir accessoires es Geraardsberrg Geraardsbergsesteenweg gsesteenweg 76a, 9860 Oosterzele 5rJOGP!SBEJBMJTCF 5      r JOGP!SBEJBMJTC CF

WWW.RADIALIS.BE WWW W..RADIALIS.BE E

Radialis schenkt 1% van van de nettowaarde van van uw aang aangekochte gekochte kachel aan Natuurpun Natuurpunt nt Niet cumuleerbaar, cumuleerbaar, mits voorlegging van deze advertentie. a

Vereniging

26

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Enkele maanden geleden beslisten de Gentse energiecoöperatie EnerGent en Natuurpunt Gent om samen te werken om meer zonnepanelen te leggen in het Gentse. Met de actie Gent Zonnestad wil EnerGent, samen met andere partners, het aantal installaties met fotovoltaïsche zonnepanelen opdrijven: bij de start van de actie werd immers slechts zes procent van de geschikte daken gebruikt voor de productie van goedkope zonnestroom.

Natuurpunters doen mee met Gent Zonnestad! Het samenwerkingsakkoord tussen Energent en Natuurpunt Gent hield in dat Natuurpunt Gent met zijn lokale werkgroepen en kernen zijn leden ervan op de hoogte zou brengen dat je via Gent Zonnestad een kwaliteitsvolle en duurzame fotovoltaïsche installatie met tien jaar garantie kunt bestellen tegen een scherpe prijs. EnerGent begeleidt het proces, zodat de installateur zich houdt aan de gemaakte afspraken. Dat laatste is iets waarbij het vaak wel eens verkeerd durft te lopen bij andere groepsaankopen. In ruil voor die samenwerking beloofde EnerGent voor elk Natuurpuntlid dat een installatie legt via Gent Zonnestad vijftig euro te storten aan Natuurpunt Gent, waarmee de organisatie natuurgebieden kan aankopen in het Gentse. Op die manier draagt de vergroening van de energieproductie ook bij aan de vergroening van het Gentse landschap.

De samenwerking loont Intussen hebben zich al 76 leden van Natuurpunt Gent gemeld bij EnerGent 17 van hen ondertekenden al de offerte van aannemer Linea Trovata en zes installaties produceren al stroom. We gaan ervan uit dat er nog vele anderen zullen volgen. Wie geïnteresseerd is, kan zich nog altijd melden via

http://zonnestad.energent.be Als je daar de vragenlijst invult, word je binnen de twee weken gecontacteerd door een medewerker van EnerGent om samen te bekijken wat de interessantste formule is voor jouw installatie. Onderaan op de vragenlijst kun je ook nog aangeven via welk kanaal je bij Gent Zonnestad bent beland – als je daar kiest voor Natuurpunt Gent, steun je meteen ook de Gentse natuur!

Nog dit: EnerGent begeleidt niet alleen burgers als ze zonnepanelen willen leggen of hun woning beter willen isoleren. De energiecoöperatie investeert ook zelf geld van de burgers in grotere zonneinstallaties en in windturbines. Zo verwierf EnerGent samen met andere energiecoöperaties het recht om bij 1500 katholieke scholen het zonnepotentieel te onderzoeken en indien mogelijk te benutten. Een eerste kleine installatie wordt nog dit jaar gebouwd bij het Gentse gezondheidscentrum De Kaai. Ook in het dossier van de twee windturbines, die EnerGent samen met Eneco in Melle wil bouwen, komt mogelijk snel verandering. Overigens sloten EnerGent, Eneco en Natuurpunt net voor dit windpark een erg vernieuwend akkoord over de bescherming van de vleermuizen in en rondom de installatie.

GENT ZONNESTAD Met Gent Zonnestad voert de energiecoöperatie EnerGent campagne voor meer zonnepanelen in het Gentse. Samen met Natuurpunt Gent en enkele andere partners werd een groepsaankoopprijs bedongen bij het ervaren bedrijf Linea Trovata. Wat biedt EnerGent? • een neutraal en persoonlijk ontwerp (en dus geen computer) • een (heel) scherpe prijs met behoud van kwaliteit (van zowel panelen als omvormer) • een sociaal en ecologisch verantwoord engagement (ecologisch geproduceerde panelen, een lokale aannemer, ook voor moeilijke doelgroepen) • een engagement zonder winstoogmerk

In totaal (dus niet enkel via Natuurpunt Gent) hebben zich al meer dan 400 mensen aangemeld voor de campagne Gent Zonnestad en zijn al meer dan 100 installaties goedgekeurd. Bovendien zijn ook al meer dan 20 appartementsgebouwen in de running. En de aanvragen blijven binnenkomen. Uit een interne evaluatie blijkt dat de intekenaars vooral de persoonlijke en neutrale aanpak bijzonder waarderen. Daarnaast vinden ze ook de snelheid en het gekozen materiaal van groot belang. EnerGent is nog lang niet van plan om te stoppen en wil graag uitgroeien tot een vaste waarde in het aanbod van duurzame zonnepanelen, met Natuurpunt Gent als trouwe partner. Per klant van Natuurpunt Gent schenkt EnerGent 50 euro aan een natuurgebied in het Gentse. Voor de mensen uit Destelbergen is dat een gebied in de Damvallei, voor de Gentenaars in de Assels en voor de Latemnaars in de Latemse Meersen.

27 Vereniging

2017 NUMMER 4

SNEP!


© FRANK MAES

k j i l e t s e fe

geopend

Op 24 september 2017 lokte het feestelijk startevenement van het project ‘Natuurpark Levende Leie’ ruim honderdtachtig bezoekers. Op drie verschillende locaties konden in totaal acht groepen wandelaars tegelijk op stap met een natuurgids.

De Leiesteiger in het dorpscentrum van Sint-Martens-Latem vormde het startpunt voor vier natuurwandelingen, respectievelijk twee in de Keuzemeersen en twee in de Latemse Meersen. Het Wij-land in de Assels was het startpunt voor twee wandelingen in de Assels en ook in Deinze vertrokken twee groepen, aan het kerkje van Bachte. Keuze genoeg dus. Wie koos voor een wandeling in de Keuzemeersen, werd eerst naar de overkant geroeid in een replica van een traditionele Leiepont. Kern Deurle-Latem was destijds als partner betrokken bij de bouw van deze pont (zie Snep! 2015/1 en 2015/2). Na afloop werden de deelnemers tot groot enthousiasme van de wandelaars en de roeier keurig weer naar de oever in Sint-Martens-Latem gebracht. De deelnemers die op verkenning trokken in de Latemse Meersen, staken onderweg de Leie over met behulp van de gemotoriseerde pont tussen het voormalige gehucht Baarle-Frankrijk en Baarle-Drongen. Natuurpunt Deinze-Zulte gaf het startschot van het Natuurpark Levende Leie met wandelingen langs de oude Leiemeander van Astene. Deze meander werd in 1867 afgesneden van de natuurlijke loop van de Leie en is nu een plek in de vallei waar heel wat watervogels voedsel, nestgelegenheid en rust vinden. Het omliggende landschap is divers: hooilanden, weides, kleine bosjes, houtkanten en knotwilgenrijen wisselen er elkaar af. Binnen de meander beheert Natuur-

Vereniging

punt ongeveer 15 hectare natuurgebied. De ooit intensief gebruikte graslanden krijgen een natuurlijk beheer, zodat schilderijen van Emile Claus en andere Leieschilders als het ware weer tot leven komen. Vlinders en heel wat andere insecten genieten van de herstelde Leieflora. Het veer in Bachte verbindt de binnen- en buitenzijde van de meander en is op zomerse dagen een toeristische trekpleister. De mensen moeten die veerpont zelf bedienen, tot groot jolijt van de kleinsten. De deelnemers aan de Gentse wandelingen in de Assels staken de Leie niet over, maar passeerden wel een veer – het voetveer van Afsnee, schilderachtig gelegen aan de Sint-Jan Baptistkerk van Afsnee. In de Assels kregen zij uitleg over de vele hectares natuurgebied die Natuurpunt daar de laatste drie jaar heeft aangekocht. Daardoor ontstaan geleidelijk aan steeds grotere aaneengesloten natuurgebieden. Een mooi voorbeeld dat we ook nastreven elders in het Natuurpark Levende Leie.

Uitleg, film en taart Alle wandelingen werden begeleid door ervaren gidsen. Die kaderden de bezochte natuurgebieden ook telkens in het grotere geheel dat Natuurpunt wil verwezenlijken met het Natuurpark Levende Leie. Het was wel leuk om vast te stellen dat bewoners van de buurgemeenten een kijkje kwamen nemen in een ander - voor hen - grotendeels onbekend gebied. Zo was er in Deinze hier en daar een Gents accent te horen en waren er in de Assels bijvoorbeeld verschillende aanwezigen uit Deinze. Van kruisbestuiving gesproken!

28

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Na de wandelingen kregen alle deelnemers op de drie eindplaatsen nog een extra toelichting over het project. De ambitie om tussen Deinze en Gent een aaneengesloten natuurpark van 1.200 hectare te creëren, kon overal op veel enthousiasme rekenen. Ook het filmpje dat Gust Bilcke maakte met de hulp van een drone, oogstte veel bijval. Het is dan ook een ideale promotiefilm voor het Natuurpark Levende Leie! Daarna volgde op de drie locaties nog een feestelijke receptie met drank en taart voor iedereen. De wandelaars konden er napraten

over het verleden en de toekomst van het mooie stukje van het natuurpark dat ze die dag hadden bezocht. Bijzondere dank gaat uit naar de gidsen - Lydie Faseur, Marc Depourcq, Tom Embo, Geert Spanoghe, Joost Buyse, Kristel Keppens, Koen Houthoofd en Jan Kindt - en naar Marnix Aerssens, die alle wandelaars in de Keuzemeersen veilig en droog van wal tot wal roeide. Ook Gust Bilcke willen we nog eens van harte bedanken voor zijn schitterende film. En bakkerij Suffys verdient als trouwe sponsor onze oprechte waardering. De taart was heerlijk!

ALLE FOTO’S © FRANK MAES

Brochure Natuurpark Levende Leie Bij deze Snep! vind je de nieuwe brochure ‘Natuurpark Levende Leie’ van Natuurpunt Gent en Natuurpunt Deinze-Zulte. We geven al onze leden graag dit eindejaarscadeau als dank voor de steun die we de voorbije jaren mochten ervaren. Naast jullie (soms jarenlange) lidmaatschap konden we ook rekenen op heel wat giften, inzamelingsacties en zelfs legaten voor de uitbouw van het Natuurpark Levende Leie. De brochure geeft kort de visie van het Natuurpark weer en beschrijft de verschillende natuurgebieden met de vele schitterende

wandelmogelijkheden en zelfs een heuse fietstocht doorheen het hele Natuurpark. Op deze manier vullen Natuurpunt Gent en Deinze de slogan ‘Natuur voor iedereen’ heel concreet in. Wij willen graag dat onze natuurgebieden toegankelijk en genietbaar zijn en blijven. Daarom willen we het typische Leielandschap met zijn vele natuurwaarden verder beschermen en waar nodig ook herstellen. Dat doen we in de eerste plaats door grond aan te kopen en indien nodig in te richten als natuur. Die natuurgebieden beheren we op een manier dat planten en dieren er goed gedijen en dat wij er tegelijk

volop van kunnen genieten. Door samen te werken aan een mooie Levende Leie, krijgen we de kans om onze batterijen weer even op te laden als we het nodig hebben. Bovendien zorgen we ervoor dat onze kinderen en kleinkinderen straks ook nog die mogelijkheid hebben.

Het Natuurpark Levende Leie is een riviervallei om te ontdekken, te proeven, te koesteren en te beschermen. Geniet ervan!

Nieuw fonds voor Natuurpark Levende Leie Natuurpunt Gent (met zijn plaatselijke werkgroep kern Deurle-Latem) en Natuurpunt Deinze hebben grote ambities in de Leievallei tussen Gent en Deinze. Het is de bedoeling om nog veel meer gronden aan te kopen en in natuurbeheer te brengen, zodat een aaneengesloten robuust natuurgebied ontstaat dat nog veel meer natuurrijkdom en wandel- en fietsplezier kan bieden. Daarvoor willen we ook op een andere, grootschaliger manier geld inzamelen. Naast de plaatselijke aankoopprojecten waarop natuurlijk elke gift nog zeer welkom is, willen we met één fonds voor het Natuurpark Levende Leie een instrument creëren waarin legaten, giften van donateurs die dit gemeenteoverstijgende project willen steunen en sponsoring van bedrijven een plaats kunnen krijgen. Op die manier hopen we ook voldoende middelen te ontvangen om heel grote aankopen mogelijk te maken. Aan het einde van elk jaar beslissen de twee afdelingen en de kern in overleg hoe ze het geld dat in het betreffende jaar met het fonds is verzameld, zullen verdelen (aan projecten die die middelen het meest nodig hebben). Donaties op dit fonds zijn welkom op het rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Gelieve bij elke overschrijving het fondsnummer en de naam te vermelden. Het nieuwe fondsnummer is

F-04024 -Natuurpark Levende Leie.

29 Vereniging

2017 NUMMER 4

SNEP!


+ Tien pluspunten Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke

voor natuur?

KORTE EVALUATIE VAN DE AFLOPENDE LEGISLATUUR

Als voorbereiding op de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 stelde Natuurpunt Gent een memorandum samen met tal van ‘pluspunten’ voor een doeltreffend natuurbeleid in de legislatuur 20132018. Met het oog op de verkiezingen van volgend jaar zijn we intussen volop bezig om een nieuw memorandum klaar te stomen. Maar eerst kijken we nog even naar tien van de belangrijkste pluspunten uit 2011. We geven eerst wat uitleg en evalueren dan kort elk punt met plussen en minnen.

1.

Nieuwe bestemmingen natuur en bos vastleggen via Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (RUP’s)

Natuurpunt Gent vroeg in zijn memorandum in 2011: • 205 hectare bijkomende bestemming natuurgebied (als compensatiegebied) bij de haven (Moervaartvallei) • zowat 120 hectare bijkomende bestemming natuurgebied in de Leievallei en aan de Vinderhoutse Bossen • circa 360 hectare bijkomende bestemming bos in de groenpolen.

+++

Door de nieuwe ontwikkelingen in de Moervaartvallei, met een Gewestelijk RUP, een landinrichtingsproject en een open ruimteproject, is er een belangrijk alternatief gecreëerd voor het schrappen van de compensatie van 205 hectare verloren gegane natuur in de haven. Het is de bedoeling om de (her)bestemde natuurgebieden nu effectief te realiseren op het terrein, iets wat de voorbije veertig jaar niet is gelukt. De toekomst zal ons wijzer maken, maar Natuurpunt heeft alvast goede hoop dat het nu wel zal lukken. Natuurpunt Gent stelde van bij het begin van de legislatuur dat de opmaak van een Groen RUP het belangrijkste beleidsdossier was op het vlak van natuur, bos en groen in Gent. Dat RUP moet ervoor zorgen dat de bestemming natuurgebied wordt uitgebreid, vooral in de Leievallei, maar ook elders in Gent. De huidige voorstellen zijn erg ambitieus en dus veelbelovend. Het RUP wil 255 hectare bestaand groen dat gelegen is in harde bestemmingen herbestemmen naar natuur-, bos- of parkgebied en 140 hectare landbouwgebied herbestemmen naar natuurgebied (dit laatste om de gewenste groenstructuur te kunnen realiseren). Ook Natuurpunt krijgt daar een pertinente rol in

++

Beleid

30

S N E P ! 2017 NUMMER 4

(er worden aankoopsubsidies voorzien voor al onze aankopen). Dit Groen RUP is van een ambitie die ongezien is in Vlaanderen. Het is afwachten hoe de procedure verder zal lopen en uiteindelijk landen, want de voorstellen staan fel onder druk van onder ander de landbouworganisaties en de ‘getroffen’ privé-eigenaars. . Voor de Vinderhoutse Bossen is er – na jarenlang getalm– eindelijk sprake van een Gewestelijk RUP Vallei van de Oude Kale, Vinderhoutse Bossen en Appensvoorde, waarin de voorziene herbestemming naar natuur en bos (ook al opgenomen in het landinrichtingsplan voor de groenpool Vinderhoutse Bossen van 2012) waarschijnlijk zal worden waargemaakt.

+

Het duurt wel allemaal veel langer dan gewenst (en afgesproken). Het Groen RUP zal pas ten vroegste in het voorjaar van 2019 definitief worden vastgesteld… door de nieuwe Gentse beleidsploeg. Daarom kunnen we de voorbije legislatuur voor dat beleidsdossier typeren als een gedeeltelijk gemiste kans. Ook het Gewestelijk RUP Vallei van de Oude Kale, Vinderhoutse Bossen en Appensvoorde zit nog altijd maar in de ontwerpfase.

-


2.

Een extra inspanning leveren voor de stadsbossen en het wetenschapspark aan Rijvissche definitief schrappen

Bij de start van de huidige legislatuur in 2012 bleek het bijzonder triest gesteld met de realisatie van de stadsbossen. Met een bebossingsindex van slechts 5,4% was Gent een van de bosarmste steden in Vlaanderen. Nochtans had het Ruimtelijk Structuurplan Gent (RSG) beloofd om 830 hectare bijkomend bos te voorzien in de vier groenpolen. De stad Gent mocht volgens Natuurpunt Gent de realisatie van de groenpolen niet overlaten aan de Vlaamse overheid en moest ook zelf investeren met geld en personeel voor de inrichting en het beheer ervan. Natuurpunt Gent wenste dat tijdens de huidige legislatuur tegen 2018 alle geplande bossen geplant zouden zijn.

+++

In de Groenpool Parkbos is het wetenschapspark geschrapt en in het Groen RUP wordt voorgesteld om dat gebied te herbestemmen tot bosgebied. Natuurpunt heeft intussen het Hutsepotbos aangekocht en er is samen met de parkbospartners, waaronder de stad Gent en Natuurpunt Gent, schitterend voorbereidend werk verricht voor het deelgebied Rijvissche.

3.

stad Gent is zelfs heel ambitieus voor + De de bijkomende bosuitbreiding in de groenpool Vinderhoutse Bossen. Er is steeds meer animo, vooral vanuit de Groendienst, om zwaar in te zetten op bijkomend bos in Gent. In de Gentbrugse Meersen onderneemt de stad een jaarlijkse actie voor extra bos, door het aanplanten van een steeds groeiend geboortebos. Bovendien heeft de Vlaamse overheid de laatste jaren zowel in de groenpool Vinderhoutse Bossen als (vooral) in het Parkbos heel veel werk verricht voor extra bebossing.

Langetermijnplanning Bosbouw - De stelt dat een stad 1 hectare toegankelijk bos moet voorzien per 100 inwoners. Dat betekent voor Gent ruw geschat 2500 hectare toegankelijk bos. In 2000 was er in Gent 907 hectare bos. Men stelde 1152 hectare voorop binnen de 5 km-grens. De vier groenpolen moeten dit grotendeel inlossen. In 2014 was er in Gent 985 hectare bos. De bindende bepalingen van het RSG van 2003 stelden als doelstelling 300 hectare extra bos tegen 2007. Intussen is duidelijk dat er tussen 2000 en 2014 een netto bosaangroei op het terrein was van 44 hectare. Dat is heel mager in vergelijking met de – meermaals verspreide – bosdoelstellingen. Het is te weinig en het gaat te traag. Momenteel bestaat 6,4% van de Gentse oppervlakte uit bos. Er wordt gestreefd naar 8% bos (of 1260 hectare) tegen 2030…

Ondersteuning (ook financieel) van het project Levende Leie

In het kader van het project ‘Levende Leie’ vond Natuurpunt Gent dat de stedelijke subsidies voor de aankoop van natuurgebieden in het Natuurpark Leievallei extra hoog moesten liggen, zodat een snelle realisatie mogelijk was. Natuurpunt Gent stelde voor dat de stad 90% van de restfinanciering (het totale aankoopbedrag min de subsidies van de Vlaamse overheid) op zich zou nemen, althans voor de delen van de Leievallei op Gents grondgebied: de Sneppemeersen, de Assels (incl. Hoge Blaarmeersen), de Hoge Lake en de Keuzemeersen.

+++

Door de verkoop van heel wat natuurgebied van het OCMW Gent aan Natuurpunt leverde de stad Gent een extra en doorslaggevende inspanning voor de Gentse Leievallei. OCMW-voorzitter en schepen Rudy Coddens zorgde (samen met zijn kabinet) voor een heel belangrijke bijdrage om dit mogelijk te maken.

+++

Natuurpunt heeft tijdens de huidige legislatuur nog heel wat meer grond aangekocht in de Gentse Leievallei. Onze vraag om de aankopen in het Natuurpark Levende Leie extra te subsidiëren, werd jammer genoeg niet gehonoreerd. Toch kunnen we in de Leievallei spreken van een ware doorbraak, mede

31 Beleid

2017 NUMMER 4

SNEP!

dankzij de stad Gent. Allereerst stelde zij voor al onze aankopen in natuurgebied 30% van het aankoopbedrag (kosten inbegrepen) als aankoopsubsidie ter beschikking. We konden rekenen op een jaarlijks subsidiebudget van 70.000 euro voor onze aankopen. Toen bleek dat het budget niet volstond, zorgde toenmalig schepen Tom Balthazar er in 2016 zelfs voor dat nog eens 70.000 euro extra werd voorzien. Maar zelfs die bijkomende steun bleek achteraf gezien nog te weinig om alle aankopen voor 30% te subsidiëren. Momenteel is het budget voor onze aankopen in Gent voor deze legislatuur al volledig opgebruikt. We zitten eigenlijk al twee jaar voor op het schema.


4.

De Bourgoyen-Ossemeersen afwerken. Een oplossing bieden voor de huisvesting van Natuurpunt Gent

vaat (gedeeltelijk via Natuurpunt) en de uitbreiding van het gerangschikt landschap. • De stad kan voor het praktische beheer van de BourgoyenOssemeersen nog sterker inzetten op samenwerking met Natuurpunt. Dit zal het draagvlak bij het publiek versterken, omdat Natuurpunt erin slaagt vrijwilligers te betrekken bij het natuurbeheer en de bezoekers ook altijd informatie verstrekt over de bedoeling en de verwachte resultaten van het beheer. We willen absolute garanties op consolidering van de rol van Natuurpunt in de Bourgoyen-Ossemeersen door een sterk uitgebouwde samenwerking met de Groendienst. Die samenwerking levert een meerwaarde voor alle partners. Het probleem van de huisvesting van Natuurpunt Gent moet op een bevredigende manier worden opgelost. De afspraken in dit verband dienen te worden nageleefd.

In 2011 wilde Natuurpunt Gent dat de volgende zaken zouden worden gerealiseerd: • De stad moet de resterende terreinen in de zone van BPA 102 A inrichten als natuurgebied en werk maken van de fiets- en wandelinfrastructuur. • Het Natuur- en Milieucentrum NMC De Bourgoyen moet verder worden uitgebouwd en op de meest efficiënte en ecologische manier worden gerund. Natuurpunt Gent biedt zich aan om hier nog intensiever samen te werken, want ‘samen’ zal hier zeker ook ‘beter’ zijn. De succesvolle, intensieve en structurele samenwerking met Natuurpunt dient dus te worden voortgezet zodat de uitstekende werking van het NMC op het educatieve vlak een verder elan kan krijgen. • Enkele dossiers die al decennialang zijn beloofd, moeten eindelijk hun beslag krijgen: de erkenning als natuurreser-

+

In november 2017 was het fietspad, ondanks herhaalde beloften, nog altijd niet gerealiseerd. Maar onlangs kregen we wel hoopgevend nieuws. De stad heeft de grond aangekocht en is volop bezig met de voorbereidingen voor de aanleg van het fietspad. Er zijn wel nog wat terreinen in BPA 102 A en B die nog altijd niet zijn aangekocht en ingericht als natuurgebied. Anderzijds zijn zowel de enclave van het veevoederbedrijf Vanvooren als van het zuurteerstort langs de Zandloperstraat aangekocht (het eerste vooral onder impuls van Natuurpunt, het tweede door Natuurpunt).

5.

++

Het NMC De Bourgoyen heeft intussen zijn pluimen verdiend. Er waren inspanningen om de samenwerking tussen de mensen van de stad Gent en Natuurpunt te verbeteren, al zou die nog wat beter kunnen verlopen. De vele vrijwilligers van Natuurpunt Gent leveren nog altijd indrukwekkende inspanningen om de cafetaria elke dag open te houden en zorgen zo mee voor een levendig NMC.

+++

Het landschap heeft een betere (en uitgebreidere) bescherming gekregen en de Bourgoyen-Ossemeersen zijn

De natuur in de haven versterken

Uit het memorandum van 2012: De Gentse haven is een van de ecologisch waardevolste regio’s op Gents grondgebied. De biodiversiteit is er verrassend groot. Tijdens de vorige legislaturen zijn sommige ecologische waarden in de haven brutaal verwoest – niet echt verantwoord voor een haven die de groenste van Europa wil zijn. De ecologische infrastructuur, zoals vooropgesteld in het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen en bevestigd in het Strategisch Plan voor de Gentse Kanaalzone, moet vorm krijgen op het terrein en moet voldoen aan de ecologische vereisten van organismen die typisch zijn voor de haven (orchideeën, dagvlinders, duizendguldenkruiden, zangvogels van open terrein). Concreet betekent dit vooral aandacht voor open tot halfopen habitats met extensief beheerde lage vegetaties met een gradiënt van nat naar droog.

Er is sindsdien veel werk verzet in de koppelingsgebieden – de gebieden die zijn ingericht als buffer tussen woonzones en havengebied. Maar de natuurwaarden zijn daar (meestal) niet de eerste prioriteit. De begrazing die Natuurpunt samen met ANB oppakt in de Kluizendokken is voort-

+-

gezet, maar kan nog beter verlopen. Een belangrijke negatieve factor is de overmatige bemesting van de gronden in en rond de Kluizendokken. Die dienen als mestdumpplaats voor de landbouwers van Evergem, die op die manier hun mestoverschotten kwijtraken ten koste van de natuurwaarden.

Beleid

32

S N E P ! 2017 NUMMER 4

intussen erkend als natuurreservaat en worden uitstekend beheerd.

+++

De huisvesting van Natuurpunt Gent is met brio gerealiseerd. De belangrijke financiële ondersteuning van de stad Gent en het in erfpacht geven van de grond hebben er (samen met de vele giften van onze leden en sympathisanten) voor gezorgd dat Natuurpunt Gent dit huisvestingsdossier financieel zonder kleerscheuren heeft overleefd.


6.

De natuur in het agrarisch gebied ontwikkelen

Natuurpunt Gent vroeg in zijn memorandum van 2011 meer aandacht voor natuur in het agrarisch (buiten)gebied rond de stad. We stelden voor om in samenwerking met de landbouwers een Groen Raamwerk te realiseren, een netwerk van permanente en tijdelijke natuur in het agrarisch gebied. De betrokken landbouwers moesten hiervoor de juiste ondersteuning krijgen. Het Groen Raamwerk mocht zich niet beperken tot ‘kleine Landschapselementen’ (KLE) als houtkanten en knotwilgen. Vooral in de koutergebieden moest er volgens ons meer biodiversiteit komen door de intense grondbewerking te matigen en ‘ruststroken’ te voorzien, zoals bloemrijke akkerranden of onbewerkte zones. Die kunnen samen een functioneel netwerk vormen van elementen die bovendien jaarlijks van plaats kunnen veranderen, zodat zij het toekomstig gebruik niet hypothekeren. Natuurpunt wilde graag een rol spelen bij het beheer van dit netwerk van permanente en tijdelijke natuur in het agrarisch gebied. We vroegen ook dat de stad de landbouwsector instrumenten zou aanreiken – ook en vooral in de groenpolen waar landbouw(gebieden) een plaats blijven krijgen – die leiden tot een ecologisch verantwoorde, liefst biologische, landbouw waarbij milieu en natuur niet ondergeschikt zijn, door voorrang te geven aan plaatselijke landbouwers, door de verkoop van streekeigen producten op de boerderij te bevorderen, door de verweving van andere functies met de landbouw te stimuleren en door de landbouw in te schakelen bij het beheer en zelfs herstel van het landschap. Als mogelijkheden hiervoor zagen wij subsidies voor het onderhoud en herstel van KLE’s (op voorwaarde van resultaatsverbintenissen), premies voor het behoud van akkerranden of het inzaaien van wintervoedsel voor zangvogels. Verder zijn er zeker ook nog bijkomende mogelijkheden voor allerlei vormen van stadslandbouw waarbij het geproduceerde voedsel rechtstreeks verkocht wordt aan de stedelijke consument.

7.

-

Hier is bijzonder weinig mee gebeurd. Alleen het actief bepleiten van korteketenlandbouw en biolandbouw tijdens deze legislatuur is een belangrijk pluspunt. Maar het is wel bijzonder mager dat deze legislatuur slechts één dossier (waarschijnlijk) zal worden opgestart. Het Groen Raamwerk is wel opgenomen in het nieuwe structuurplan Ruimte voor Gent, maar heeft nog niets concreets opgeleverd. Over het biodiversiteitsverlies in het agrarisch gebied komen er de laatste tijd ontstellend angstaanjagende berichten, bv. over het verdwijnen van ruim driekwart van de insecten. Het landbouwgebied blijkt steeds meer een dode woestijn waar enkel planten en dieren overleven die (direct) opbrengst genereren en geduld worden. De rest gaat ten onder aan overbemesting, pesticiden en herbiciden met als gevolg: geen akkervogels meer, geen akker(on)kruiden meer en ook geen vlinders en bijen meer. De stad heeft nog geen echte instrumenten uitgebouwd om jonge landbouwers financieel te ondersteunen om de overgang te maken naar de biolandbouw.

De participatie van het middenveld vergroten

Op het einde van de vorige legislatuur in 2011 bleek het middenveld zeer beperkte kansen tot inspraak en overleg te krijgen bij zowel de opmaak van het Groenstructuurplan (al werd dat in laatste instantie nog krachtig bijgestuurd) als bij de goedkeuring van het inrichtingsplan Vinderhoutse Bossen. Dat laatste plan werd zelfs ‘goedgekeurd’ zonder voorafgaand openbaar onderzoek. Ook de laattijdige (beperkte) adviesmogelijkheid van de GECORO en de MINA-raad voor beide dossiers was stuitend en veroorzaakte frustratie bij de stakeholders die menen een belangrijke bijdrage te kunnen leveren. De rol van het middenveld in het natuur- en groenbeleid was de vorige legislatuur (2006-2012) weliswaar opgewaardeerd, maar moest duidelijk nog verder worden versterkt. In elk geval was blijvend (structureel) overleg en samenwerking nodig met Natuurpunt Gent over het (groot)stedelijk natuur- en groenbeleid.

kunnen duidelijk stellen dat + + + We hier de voorbije legislatuur veel werk van is gemaakt. Er was veel overleg over belangrijke dossiers als het Groen RUP en er waren structurele overlegmomenten met de bevoegde schepen van openbaar groen, eerst met Tom Balthazar, nadien met Rudy Coddens (allebei sp.a), telkens in aanwezigheid van de kabinetsmedewerkers en de directeur van de Groendienst. Sinds kort zijn er ook structurele overlegmomenten met schepen Tine Heyse en haar kabinet.

33 Beleid

2017 NUMMER 4

SNEP!

Dat alles heeft er mee voor gezorgd dat er op het vlak van natuur nooit eerder zoveel is gerealiseerd op het terrein. De huidige legislatuur heeft Natuurpunt meer dan 100 hectare natuurgebied aangekocht in het werkingsgebied van Natuurpunt Gent. De vorige legislatuur was dat ook al 77 hectare. Als je de huurcontracten meerekent, heeft Natuurpunt in totaal tijdens de twee legislaturen samen zelfs meer dan 220 hectare in natuurbeheer gebracht.


8.

Standstill van natuur realiseren tegen 2018. Nieuwe parken realiseren om te voldoen aan de groennorm van 10 m2 openbaar recreatief groen op wijkniveau per inwoner

Een absoluut dieptepunt van de legislatuur die in 2011 afliep, was het niet bereiken van de standstill voor natuur en groen, zoals voorzien in de bindende bepalingen van het RSG. Natuurpunt Gent eiste tegen het einde van deze legislatuur in 2018 een echte standstill, te rekenen vanaf de goedkeuring van het RSG. Dat betekent dat de achteruitgang van ruim 110 hectare aan groen, natuur en bos tegen 2018 weggewerkt moest zijn.

De standstill van natuur is intus-

+ + + sen gerealiseerd. Tussen 2009 en

2014 is er 157 hectare (of 8,1%) natuur bijgekomen. In 2014 konden we (rekening houdende met een foutenmarge van 5%) spreken van een standstill ten opzichte van 1999. Maar we moeten wel opletten, want de standstill is vooral te danken aan de stijging van natuur in het havengebied, door het ontstaan van de ruigte in Kluizendokken – en dat is maar tijdelijke natuur. De kwaliteit van de natuur moet wel nog verhogen, want die gaat nog steeds achteruit. De zeer waardevolle natuur daalde met 105 hec-

tare tussen 1999 en 2014. De waardevolle natuur steeg daarentegen met 151 hectare. In 2014 is 19% van de oppervlakte van Gent ‘natuur’ onderverdeeld in 1/3 bossen, 1/3 ruigten, 1/5 graslanden, 8% moerassen en stilstaand water, 8% kleine landschapselementen en 0,2% heide. 20% van de natuur in Gent is verboden te wijzigen vegetatie. Opvallend is ook dat de meeste natuur zich in stedelijk gebied bevindt (1166 hectare of 40%). In het havengebied is dat 887,4 hectare of 31% en in het buitengebied 857,3 hectare of 29%. Het aandeel zeer waardevolle natuur is het grootst in het buitengebied.

9.

-

De groennorm van 10 m² openbaar recreatief groen op wijkniveau per inwoner is nog niet gerealiseerd. Hier is al veel werk verricht, maar er moet anderzijds nog veel meer gebeuren. De meeste geplande nieuwe parken zijn intussen wel klaar. In 2002 woonde 1 op 3 Gentenaars op wandelafstand van een openbare (recreatieve) groenzone van minimum 1 hectare. Dit cijfer verhoogde in 2012 naar 45%. Dit percentage is intussen alweer iets verhoogd, maar over precieze gegevens beschikken we niet. De voortgangsrapporten van het RSG zijn de laatste drie jaar niet meer opgemaakt. Dat is onbegrijpelijk, vooral omdat een nieuw structuurplan volop in opmaak is en goede gegevens broodnodig zijn om nieuw beleid te kunnen voeren.

De groenassen volledig afwerken

Uit het memorandum van 2011: Ook de realisatie van de groenassen, een concept dat intussen al enkele legislaturen bestaat, verloopt veel te traag op het terrein. Bovendien kunnen de groenassen niet altijd alle functies dragen, omdat ze te smal worden uitgebouwd. De afwerking is nog lang niet rond. Natuurpunt Gent wil dat alle geplande groenassen tegen 2018 – voldoende breed – gerealiseerd zijn. Dat alles veronderstelt natuurlijk voldoende (dus meer) middelen en voldoende personeel. Een extra natuur- en groeninvestering vanuit de stad is daarom dringend nodig. Goede afspraken met de verschillende partners, zoals het Agentschap voor Natuur en Bos, de Vlaamse Landmaatschappij, het departement Mobiliteit en Openbare Werken van het Vlaams Gewest en Natuurpunt Gent zijn essentiële voorwaarden om effectief meer groen, natuur en bos in en rond de stad te realiseren.

---

Dit is een processie van Echternach. Door het te lange tijdsverloop (de groenassen werden al ingepland in de jaren 1970) zijn op veel plaatsen andere ontwikkelingen gebeurd die de (toekomstige) groenassen sterk aantasten of zelfs onmogelijk maken. De groenas langs de Bovenschelde is daar een goed voorbeeld van: te weinig, niet aaneengesloten en soms beperkt tot een fietspad. In het laatste jaar van de huidige legislatuur is een ambtenaar aangeworven, die instaat voor de coördinatie van de groenassen. We vrezen dat dit (te?) laat is. Momenteel is sprake van klimaatassen, die nog robuustere linten zouden worden. Natuurpunt Gent is graag bereid om dit mee te ondersteunen, maar gezien de decennialange voorgeschiedenis sijpelt er wat ongeloof door in de vorm van ‘wie gelooft dat daar nog iets van zal komen?’

Beleid

34

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Š CLAUDE G?

10.

De Zeeschelde Gentbrugge-Melle behouden in de huidige toestand

Natuurpunt Gent stelde in 2011 dat de plannen voor het uitbaggeren en afsluiten van de getijdenarm van de Zeeschelde tussen Melle en Gentbrugge definitief moesten worden opgeborgen. We stelden dat dit unieke getijdengebied integendeel behouden moest blijven en bescherming verdiende. We noemden de voorziene baggering en inrichting een zeer duur project dat zou gebeuren voor een zeer beperkt aantal boten/mensen en ten koste van de natuur – en dat vonden we in de toenmalige (crisis)tijden zowel economisch als ecologisch onverantwoord.

++

Dit is een jarenlange discussie gebleven tussen W&Z en alle anderen, met Natuurpunt op kop, en wel op het scherpst van de snee. De stad Gent neemt hierin een sterke, moedige rol op door voluit te kiezen voor het behoud van het Gentse Zwin. We hopen dat de Vlaamse Regering door de uitstekende bemiddelingsrol van de gouverneur eindelijk ook een definitieve keuze in die zin zal maken. Maar er is nog altijd onzekerheid over het uiteindelijke resultaat. We blijven ijveren (en hopen) voor het Gentse Zwin.

35 Beleid

2017 NUMMER 4

SNEP!


Sights Of Nature Natuurpunt Optiekshop | Brugge Pieter De Conincklaan 108 8200 BRUGGE 050 31 50 01 www.deputter.be

OFFICIEEL PARTNER

Koop uw instrument met ledenkorting bij Sights Of Nature , officeel partner en steun zo Natuurpunt

VERREKIJKERS | TELESCOPEN | MICROSCOPEN | ACCESSOIRES

www.kite-optics.be

HOTA

cvba

GROENDAKEN NATUURDAKEN DAKMOESTUINEN

energiezuinig & bio-ecologisch

(ver)bouwen

www.canopy-greenroofs.be www.canopy-greenroofs.be inf info@canopy-greenroofs.be o@canopy-greenroofs.be 09/247.48.49 - 9000 GENT G

houtskeletbouw

www.hota.bE

36

S N E P ! 2017 NUMMER 4


© FRANK MAES

Wie beheert de natuur VAN NATUURPUNT GENT? An Fiers, werkveldverantwoordelijke beheer Dat Natuurpunt Gent de laatste jaren niet heeft stilgezeten op het vlak van het aankopen van natuurgebied, is genoegzaam bekend. Als het werk van de aankopers achter de rug is, komt het beheerteam in actie om in al deze gebieden een gepast natuurbeheer te voorzien. Gelukkig kunnen we voor het beheer rekenen op veel verschillende partners. Natuurpunt Beheer biedt ondersteuning op het gebied van planning en administratie en waar nodig kunnen we voor de praktische uitvoering een beroep doen op de Oost-Vlaamse terreinploeg van Natuurpunt. Op zoveel mogelijk plaatsen werken we samen met plaatselijke landbouwers. Marino Ravier coördineert de dagelijkse werking als professioneel medewerker van Natuurpunt Gent. Dankzij Marino kunnen we ook tijdens de kantooruren mensen aan het werk zetten in de Bourgoyen-Ossemeersen en in natuurgebieden in de ruime omgeving. Maar de grote drijvende kracht achter deze steeds omvangrijker werking zijn – zoals het een vrijwilligersvereniging betaamt – toch wel de vele vrijwilligers.

Vrijwilligers van allerlei pluimage Kern Deurle-Latem en Kern Damvallei zijn goed geoliede machines die draaien op een jarenlang opgebouwde kennis en ervaring in het natuurbeheer. Op het grondgebied van Gent zijn er de plaatselijke werkgroepen en

meer losse groepen buurtbewoners die regelmatig de handen uit de mouwen steken: de werkgroep Gentbrugse Meersen, werkgroep Assels, werkgroep Sint-PietersBuiten in de Overmeersen, de Gooiboeren in de Bourgoyen-Ossemeersen, buurtbewoners in de Keuzemeersen en op het Wij-land in de Assels, … Maar daarmee raken nog niet alle gebieden beheerd!

Hier komt de “vliegende brigade” Om onze vrijwilligerswerking verder te versterken, zullen we vanaf 2018 een nieuwe ploeg vrijwilligers opstarten die losstaat van de lopende lokale initiatieven en er natuurlijk ook soms mee zal samenwerken. Elke tweede zaterdag van de maand organiseren we een werknamiddag, telkens in een van onze natuurgebieden. Zo krijgt iedereen meteen ook de gelegenheid om al onze gebieden te ontdekken. Want de beste manier om een natuurgebied echt te leren kennen, is er in gaan werken! En dit is heus (niet alleen) een verkooppraatje. We geven tijdens het werk uitleg over het hoe en waarom van het

37 Beheer

2017 NUMMER 4

SNEP!

gevoerde natuurbeheer. Iedereen is welkom, je hoeft echt geen krachtpatser te zijn. Geïnteresseerd of nog vragen? Stuur een mailtje naar marino@natuurpuntgent.org en je ontvangt op tijd en stond een uitnodiging met alle praktische informatie. We zetten hier meteen ook de eerste drie werknamiddagen op een rijtje, telkens van 13.00 tot ongeveer 16.00 uur: 13 januari 2018: verwijderen van wilgenopslag in de centrale meersen in de Assels, afspraak in de Pontstraat net voorbij de Piereput. 10 februari 2018: riet maaien en hout opruimen in de Malemmeersen, afspraak op de parking van de hockeyclub aan de Noorderlaan (Watersportbaan). 10 maart 2018: plantactie in Rijvissche, afspraak in de Rijvisschestraat, naast nr. 46 in Zwijnaarde. (Zie ook p. 12 en 13) Check kort voordien ook nog de activiteitenkalender op de website of Digisnep! voor meer details.


Natuur Natuurpunt atuu

&

de commons

Anton Christiaens, bestuurslid

deel II

Na het artikel in de vorige Snep! over ‘de commons’ zoomen we deze keer in op de relevantie van de commonsbeweging voor Natuurpunt. Is Natuurpunt een common? Waarom wel en waarom niet? En moeten we er als Natuurpunt überhaupt naar streven om een common te worden? Niemand kan die vragen beter beantwoorden dan Tine De Moor, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht gespecialiseerd in commons en sinds jaar en dag lid van Natuurpunt Gent.

Gedurende haar academische carrière legde Tine zich toe op ‘instituties voor collectieve actie in historisch perspectief’ oftewel de geschiedenis van de commons. Toen Elinor Ostrom in 2009 de Nobelprijs economie won voor haar werk over de commons, was Tine een van de weinige Belgen die een zinnig antwoord kon geven op de vele vragen van de media. Haast niemand had ooit van het begrip of van Ostrom gehoord. Naast haar werk stond de oud-JNM’ster mee aan de wieg van het Gents Milieufront (GMF). Mede dankzij haar kunnen we nu overal in Gent groentepakketten bestellen, recht van de boer. Kortom, weinig mensen zijn beter geplaatst om antwoorden te geven over de relatie tussen het middenveld, Natuurpunt en de commons. De slogan van Natuurpunt is 'Natuur voor iedereen'. We ontfermen ons over natuur en biodiversiteit. Genoeg natuur is nodig omwille van allerlei redenen, niet in het minst voor het goed functioneren van mens en milieu. Is Natuurpunt, of Natuurpunt Gent dan een common? Tine: Neen, dat geloof ik niet. Natuurpunt heeft een aantal kenmerken van commons, maar houdt zich bezig met het beheer van een publiek goed: natuur. Natuurpunt neemt hier de rol van de overheid over en in die zin zie ik Natuurpunt op zich niet als een common. Er zijn een aantal elementaire verschillen, die soms nogal technisch worden. Ten eerste levert het lidmaatschap van Natuurpunt de mensen geen duidelijke gebruikswaarde. Als ik geld doneer aan Natuurpunt, is dat een schenking en word ik geen mede-eigenaar van het natuurgebied dat met dat geld gekocht wordt. Ik krijg in ruil ook geen garantie op directe inspraak in de manier waarop dat gebied zal beheerd

Milieu

38

S N E P ! 2017 NUMMER 4


worden. Het collectieve goed dat je beheert, is ook geen collectieve eigendom van je groep van leden. Dat is niet de bedoeling van Natuurpunt, want de vereniging wil een publiek goed creëren dat ook toegankelijk is voor niet-leden. Als we over commons spreken, gaat het over een gemeenschap van leden die hun belang hebben bij het goed waarin ze investeren. Daarbij is er altijd – en dat is geen populaire stelling over commons – een ‘in’-groep en een ‘out’-groep. Wat niet betekent dat commonsgroeperingen zich niet bezig zouden houden met het bijdragen aan publieke goederen. Integendeel, velen die de commonsgedachte in de praktijk proberen te brengen, doen dat vanuit een maatschappelijke betrokkenheid. Maar bij Natuurpunt is het uitgangspunt omgekeerd: publieke diensten zijn de primaire doelstelling van Natuurpunt en als het kan, zal de vereniging lokale leden ook betrekken bij de voordelen die de natuur in de buurt hen biedt. Ten tweede is het sociale dilemma dat zo typisch is aan de commons bij Natuurpunt van een totaal andere orde. Mensen organiseren zich in een common om het dilemma op te lossen dat ze als individu te veel zouden kunnen nemen van een publiek of particulier goed. De bedoeling is dus om een gezonde balans te behouden. Denk bijvoorbeeld aan een groep vissers die zich organiseert om de vispopulatie gezond te houden en niet aan overbevissing te doen. Bij Natuurpunt zijn mensen bereid om een deel van hun privé-eigendom te investeren in iets wat iedereen ten goede komt. Maar wanneer bijvoorbeeld een paardeneigenaar in de Gentbrugse Meersen beslist om zijn grond te verkopen aan Natuurpunt, is dat een puur economische transactie. Al kan die paardeneigenaar Natuurpunt misschien wel een voordelige prijs of voorkooprecht geven omdat hij verkoopt aan de gemeenschap. Dat is vergelijkbaar met het sociaal dilemma van de kasteelheer die ooit zijn grond aan het Wijveld verkocht (de zelfoogstboerderij in Destelbergen waar Tine lid van is). Hij dacht: “Ga ik mijn grond aan een rijke Destelbergenaar verkopen die daar zijn paarden op zal zetten of ga ik doen wat ik denk dat goed is voor de samenleving?" Hij bood uiteindelijk de boer van het Wijveld de eerste keuze voor een billijke prijs. Hij was niet verplicht om dat te doen, maar koos iets tussen zijn privébelang – hij kreeg er nog altijd genoeg geld voor – en het collectief belang. Wanneer natuurgebieden worden beheerd door vrijwillige Natuurpunters uit de buurt, kun je wel min of meer spreken van een common, al is de institutionele structuur daar niet echt op ‘ingericht’. Mensen zien

en voelen wel het lokale verband. Ze zien een onmiddellijk voordeel bij het participeren aan het beheer. Maar niet heel Natuurpunt wordt op die manier gerund. Veel lokale werkgroepen zijn niet zo toegankelijk en bovendien is er niet echt een instrumentarium om het lokale lid rechtstreekse inspraak te geven in het nationale bestuur.

Je kunt veel leren over wat mensen motiveert door naar de stimulerende structuur bij economische transacties van commons te kijken. Als we geen common zijn, moeten we er dan naar streven om het te worden? Dat zou kunnen, maar dat is een vraag voor jullie. Moet Natuurpunt, zeker op nationaal niveau, echt een common willen zijn? Door al het enthousiasme over de commons, krijg je veel wishful thinking. Als jullie als middenveldorganisatie publieke dienstverlening kunnen creëren en erin slagen om de vooropgestelde doelen te bereiken met de huidige vorm van besturen, waarom zou je dat willen veranderen? Op een meer lokaal niveau lijkt het mij zinvoller om de vereniging meer als een common te organiseren. Als mensen zich meer betrokken voelen bij de natuur om de hoek, zijn ze – wie weet – nog meer bereid om te investeren in die natuur. Die stimulerende structuur kan zeker helpen op lokaal niveau. Het zou ook kunnen dat het ‘hervormen’ van Natuurpunt tot een organisatie die meer rechtstreekse inspraak en wederkerigheid tussen organisatie en leden waarborgt, ook meer oplevert. Het zou goed kunnen dat leden die zich meer betrokken en gehoord voelen, ook meer willen bijdragen, zowel financieel als in termen van vrijwilligerswerk. Indien Natuurpunt die omslag zou willen, dan moet er nagedacht worden over andere beslissingsstructuren. Hoe zouden we die lokale betrokkenheid kunnen verhogen? Natuurpunt kijkt soms een beetje te veel alleen naar binnen – en dat gebeurt ook vaak bij commons. Ze vergeten soms dat er nog andere verenigingen en mensen buiten de vereniging staan. Ik geloof dat dit mensen een beetje tegenhoudt om heel actief te worden bij Natuurpunt. Ik koop bijvoorbeeld zelf af en toe een ‘aflaat’ in de vorm van een gift, maar heb me nooit aangesproken gevoeld om meer engagement op te nemen. Ik kan me voorstellen dat een ander bestuursmodel meer betrokkenheid bij de leden kan creëren. De vraag die Natuurpunt zich moet stellen, is of de vereniging dan ook open staat voor burgers die een zeg willen

39 Milieu

2017 NUMMER 4

SNEP!

hebben. Dan moet de visie van Natuurpunt ook flexibel zijn en moet ze haar leden mee laten beslissen, bijvoorbeeld over het beheer van natuurgebieden. Het is zoeken naar een evenwicht tussen de inspraak die een organisatie wil krijgen en het engagement dat een lid wil geven. Ik ben zelf lid van de zelfoogstboerderij Wijveld in Destelbergen en Michiel, onze boer, speelde met het plan om een coöperatie te worden. De coöperatie is zowat de juridische invulling van wat een common is. Dat is mooi qua filosofie, maar in de praktijk zou dat betekenen dat wij aandeelhouders worden, naar vergaderingen komen en mee beslissen over pakweg het wortelras dat volgend jaar op het veld gezaaid wordt. Daar heb ik helemaal geen zin in. Ik wil gewoon mijn groenten komen oogsten en ik heb vertrouwen in Michiel. Dat geldt ook voor Natuurpunt. Ik heb vertrouwen in de mensen uit Gent en Mechelen en zie de functie van Natuurpunt meer als publieke dienstverlening. Dat is natuurlijk prachtig. Maar veel middenveldorganisaties kijken met grote ogen naar de commons omdat ze meer betrokkenheid van hun leden willen. Ze hebben ook meer vrijwilligers nodig. Natuurpunt heeft veel leden, maar wil tegelijk zijn vrijwilligersbasis vergroten en verjongen. Wat kan Natuurpunt leren van de commons? Je kunt veel leren over wat mensen motiveert, door naar de stimulerende structuur bij economische transacties van commons of coöperaties te kijken. Dat begint met het geven van inspraak in de manier waarop de organisatie wordt beheerd en daar instrumenten voor hebben. De traditionele manieren van inspraak werken niet goed meer. Je ziet dat niet alleen in vzw’s, maar ook in de hele samenleving. In veel vergaderingen, verkiezingen, getrapte inspraakstructuren en in de parlementaire democratie in het algemeen: we moeten ons de vraag stellen of dit wel de juiste weg is, of er niet een beetje sleet op die formule zit. Sommige instituties verstarren helemaal omdat ze niet kijken naar hoe de samenleving rond hen verandert. Dat zou kunnen leiden tot een heel traditioneel beleid, binnen Natuurpunt bijvoorbeeld, dat niet meer overeenkomt met de omgeving. In ons onderzoek naar historische commons zien we dat succesvolle commons een bepaald institutioneel geheugen meedragen. Het is een zoektocht naar de juiste graad van inspraak, maar ook naar de juiste regels en die moet je ook laten mee-evolueren met de veranderende omgeving waarin de organisatie


opereert en ook nog eens rekening houden met de voorgeschiedenis van de institutie op zich. Een leuk voorbeeld van de betrokkenheid die mensen zoeken, was het enthousiasme rond het Gentse burgerbudget. Er valt wel wat aan te merken op het proces, maar aan de ongelooflijke hoeveelheid sterk uitgewerkte projecten zie je dat mensen bereid zijn om mee te denken. Misschien moet Natuurpunt zijn lokale leden niet alleen uitnodigen om eens te komen mee maaien, maar hen ook meer betrekken bij de planning en keuzes die bij dat beheer worden gemaakt.

We moeten veel meer mensen dan enkel de altruïsten over de streep trekken om de natuur in Vlaanderen te redden. Stel je Natuurpunt voor als een coöperatie, waarbij leden of donateurs mede-eigenaar worden van een natuurgebied. Je zou dat kunnen doen om mensen mentaal meer te betrekken bij de natuur bij hen in de buurt en meer geld in zamelen. In Nederland wordt daar serieus over nagedacht. Het probleem is dat je dan alle kanten uit kunt: buurtbewoners kunnen dan bijvoorbeeld beslissen om bomen aan te planten in heidegebied; ze zijn immers investeerders en misschien vinden ze een bos wel ‘leuker’ dan een heidelandschap... Anderzijds wordt Natuurpunt dan meer verplicht om, ook intern, om zijn leden te blijven informeren en te overtuigen van de waarde van die heide, bijvoorbeeld voor de biodiversiteit.

In Nederland, waar je werkt, zetten ze veel meer in op middenveldorganisaties en coöperaties om publieke dienstverlening op zich te nemen. Bij de Nederlandse natuurbeschermingsorganisatie Natuurmonumenten leeft ook de vraag of het zou lonen zich meer als een coöperatie te organiseren, om op die manier meer geld aan te trekken. Een van de dingen die je kunt leren van de commons, is dat Natuurpunt vandaag nogal teert op altruïsme. Dat werkt bij veel mensen, maar bij nog veel meer mensen werkt dat niet. Niet iedereen denkt op dezelfde manier als de donateurs van Natuurpunt. Misschien moet je mensen nog explicieter duidelijk durven maken waarom ze moeten investeren in Natuurpunt – en de bijbehorende risico’s goed inschatten. Dat kan uit een meer utilitaristisch perspectief. Het is mij bijvoorbeeld zelden duidelijk gemaakt wat de persoonlijke impact zou zijn als ik niet aan Natuurpunt doneerde. Of wat de voordelen zijn als ik dat wel doe. Je zou iedereen die de Bourgoyen-Ossemeersen of de Assels binnenkomt, kunnen vragen: ‘Voel jij je betrokken bij dit natuurgebied?’ Iedereen zou ‘ja’ antwoorden. ‘Maar heb je ook een financiële betrokkenheid bij dit gebied? Wat is deze natuur waard voor jou?’ Verkoop de natuur eens aan je burgers en niet enkel aan regeringen. Ik denk niet dat de mensen die op een zondag staan te maaien in een natuurgebied, denken dat dat goed is voor de meerwaarde van hun huis. Anderzijds gaan mensen wel op zoek naar een huis naast de natuur. De straten

Milieu

40

S N E P ! 2017 NUMMER 4

rond de Bourgoyen-Ossemeersen zijn bijvoorbeeld zeer populaire straten. Iedereen wil daar wonen en dat drijft de huizenprijzen omhoog. Natuur in de nabijheid van woningen is een schaars goed. Maar eigenlijk hoef je niet eens de financiële toer op te gaan, er zijn voldoende andere dan economische meerwaarden voor de leden. Het gaat erom dat je de maatschappelijke meerwaarde duidt; de meerwaarde van Natuurpunt is veel groter dan alleen het aankopen van natuurgebied, onder andere door de belangrijke lobbyrol. In Nederland wordt al veel actiever gezocht naar manieren om maatschappelijke meerwaarde van burgercollectieven te meten. Meten blijft toch nog altijd noodzakelijk om het lobbywerk kracht bij te zetten. Het zou een goede stap vooruit zijn om de mensen gericht te laten nadenken over het mogelijke effect van hun lidmaatschap. Tegenwoordig noemen we dat nudging. De Amerikaanse gedragseconoom Richard Thaler heeft daar zelfs de Nobelprijs Economie voor gekregen. Ik zou het eerder omschrijven als op een strategische manier meer gezond verstand inbouwen in de communicatie naar potentiële leden. Persoonlijk zou ik veel liever hebben dat mensen puur uit altruïsme en uit puur besef van de maatschappelijke meerwaarde van natuur geld schenken aan Natuurpunt, maar onder andere door zoveel de commons te bestuderen, ben ik realistischer geworden. We moeten veel meer mensen dan enkel de altruïsten onder ons over de streep trekken om de natuur in Vlaanderen te redden.


Op

EIGEN KRACHT

In het boek ‘Op Eigen Kracht’ bespreekt Mathias Bienstman zowel de internationale klimaatonderhandelingen als de toekomstige samenleving gebaseerd op hernieuwbare energie. Deze onderwerpen zijn cruciaal in deze tijd en daarom spraken we af met de auteur voor een inspirerend gesprek. Anton Christiaens, bestuurslid

Als beleidscoördinator bij de Bond Beter Leefmilieu (BBL) ben je een van de gezichten van het Vlaamse middenveld. Wat wilde je bereiken met het schrijven van dit boek? De terugtrekking van de VS uit het klimaatakkoord van Parijs was een schok, ook voor mij persoonlijk. Net nu er veel meer nodig is om gevaarlijke klimaatverandering af te wenden en het bijna te laat is om dat te doen, laat het rijkste en machtigste land ter wereld het afweten. Ik wil wat achtergrond geven bij die historische vergissing en tegelijk perspectief bieden. De steenkoolen olie-industrie is machtiger dan we denken, zeker in de VS. Vanuit Europa kunnen we mee een krachtig antwoord op gang trekken. Tegelijk speelt een persoonlijke ambitie. Ik vind dat we als milieubeweging te weinig proactief op het maatschappelijk debat wegen. We worden wel gevraagd om te reageren op concrete voorvallen of beleidsbeslissingen. Maar in tegenstelling

tot bijvoorbeeld de werkgevers van VOKA krijgen we zelden de ruimte om een breder maatschappelijk verhaal te brengen. Nochtans denk ik dat we een aantrekkelijke en relevante visie hebben: de beste garantie voor toekomstige welvaartscreatie bestaat erin om nu werk te maken van een doorgedreven vergroening van de economie. Ik hoop door het boek meer ruimte te creëren voor mezelf en mijn collega’s in het maatschappelijk debat. Je boek legt de geopolitieke verhoudingen en de evolutie in het internationale klimaatdebat haarfijn uit. Je bent daarbij opvallend hoopvol en optimistisch. Het klimaatakkoord van Parijs is volgens jou dus echt een kantelpunt geweest? Het klimaatakkoord was mogelijk omdat er op verschillende domeinen iets fundamenteel is verschoven: sociale bewegingen voeren de druk op, nieuwe technologieën breken door, de drie grootste economieën (China, VS en EU) kozen voor de energietransitie en regeringen overal ter wereld gaan anders denken over ontwikkeling en vooruitgang. Die doorbraken komen tot uiting in de tekst van het klimaatakkoord. Simpel gezegd schrijft die: “Het tijdperk van de fossiele industrialisatie is voorbij. Nu moeten we inzetten op een ontwikkeling die niet tot gevaarlijke klimaatverandering leidt. We weten dat het moeilijk is, maar willen er samen voor gaan.” Net zoals bij andere grote doorbraken in het internationale beleid gaan de principes vooraf aan de praktijk. Natuurlijk volstaan de engagementen van Parijs niet: ze leiden nog tot drie graden planetaire koorts. Maar net in het klimaatakkoord van Parijs vinden we het morele, politieke en deels juridische kompas om een koers uit te zetten. Het meest gehoorde zinnetje in het klimaatdebat van de voorbije twee jaar luidde: “dit of dat ligt niet in lijn met de doelstelling van het klimaatakkoord van Parijs.” Zo werkt het

41 Milieu

2017 NUMMER 4

SNEP!

akkoord als een gigantische hefboom voor meer. Tegelijk weten we dat er meer nodig is, ook om een functioneel klimaatregime tot stand te brengen, bijvoorbeeld in de schoot van de G20. Dat de VS zich terugtrekt, is een dramatische terugval op een cruciaal moment. Het toont de enorme macht van de fossiele bedrijven. Doordat we in België zelf geen fossiele brandstoffen hebben, voelen we niet goed aan welke rol de olie- en steenkoolbedrijven spelen in Australië, Polen, Canada of de VS. Maar onderschat hun politieke invloed vooral niet. Ze zijn erin geslaagd om in de VS de Republikeinse Partij te kapen en zo de VS uit het klimaatakkoord te laten stappen. Die aanval op het toekomstig welzijn van de wereldbevolking en het voortbestaan van de ecosystemen moeten we nu afslaan. De beste manier is zo snel mogelijk onafhankelijk worden van fossiele brandstoffen. In het boek toon ik aan dat we ook in Vlaanderen belangrijke stappen vooruit kunnen zetten. Je boek start vanuit de vaststelling dat de economische logica sinds kort de klimaatlogica volgt. Hernieuwbare energie is goedkoper geworden dan energie uit fossiele brandstoffen of kernenergie. Kunnen we ervan uitgaan dat dit een onomkeerbare trend is? Bronnen voor hernieuwbare elektriciteit zoals zon en wind zijn op sommige plekken nu al het goedkoopst en zullen dat binnenkort overal ter wereld zijn. Het voorbije jaar ging twee derde van de wereldwijde investeringen in nieuwe productiecapaciteit voor elektriciteit naar hernieuwbare bronnen, vooral zon en wind. Die trend zal niet meer keren, tenzij er een totaal onverwachte doorbraak komt in een andere energietechnologie. Naast de elektriciteitsproductie zijn er echter nog vier andere sectoren die veel


concrete voorbeelden en vergelijkingen. Om even de burger centraal te stellen: hoe moet een doorsnee Belgisch gezin zich de klimaatneutrale toekomst in 2040 voorstellen? Ik heb daar nogal een aparte visie over. Op termijn zou de burger niets bijzonders moeten doen. Aan elke keuze die je maakt in de toekomst zal er geen vervuiling meer vast hangen. Net zoals je weet dat je in België een pakje friet kunt kopen dat in principe zonder kinderarbeid is geproduceerd, omdat de arbeidswetten worden gehandhaafd, zo zal in de toekomst elk product of dienst zonder vervuiling en broeikasgassen tot stand komen. De standaardoptie wordt schoon.

broeikasgassen uitstoten: warmteproductie, industrie, transport en ten slotte landbouw en grondgebruik. Zoals het er nu naar uitziet, zullen die eerste drie sectoren grotendeels ‘elektrificeren’ om de vervuiling terug te dringen. Voor het grondgebruik geldt dat we bossen en natuur moeten behouden en dat de veestapel best niet verder groeit en in de rijke landen zelfs krimpt. Bij ‘elektrificering’ speelt niet enkel een economische logica. Het is een systeemtransitie, waarbij bijvoorbeeld de uitbouw van de infrastructuur een rem kan zijn. Zonder een slim, goed uitgebouwd en grensoverschrijdend net kunnen we onze woningen niet verwarmen of onze voertuigen niet verplaatsen met hernieuwbare elektriciteit. De spelers uit de fossiele en nucleaire industrie zullen dus ook via die wegen trachten de transitie af te remmen, door netinvesteringen tegen te houden of de voorlopers, de zogenaamde prosumenten, ervoor te laten opdraaien. Een kernboodschap van het boek is: ook al zitten de technologische trends mee, de overheid is meer dan ooit aan zet. Zij moet vanuit langetermijndoelstellingen richting geven aan de transitie.

Het komt erop aan de beste krachten in de samenleving te verbinden. ‘Op Eigen Kracht’ roept de Belgische en Vlaamse regering op om voortrekker te worden in het klimaatdebat. De toekomst is hernieuwbaar en investeringen in fossiele of nucleaire energie zijn weggesmeten geld. Wat houdt onze regeringen nog tegen om de omslag te maken? De weerstand tegen een ambitieus klimaatbeleid zit deels bij belangrijke

economische spelers zoals de petrochemische industrie en deels bij de beleidscultuur en de publieke opinie. De economische spelers vrezen dat het klimaatbeleid hun concurrentiepositie aantast en remmen het om die reden af. Beleidsmakers en publieke opinie houden elkaar gegijzeld in de kortetermijnpolitiek en de waan van de dag. Daardoor lijkt een grondige maatschappelijke transformatie buiten bereik. Om de vervuiling in de vijf belangrijkste sectoren voldoende snel terug te brengen, zal een voldoende breed draagvlak nodig zijn bij de economische spelers en de publieke opinie. Het gaat hier niet om veranderingen die met één of twee regeerperiodes gefikst zijn. Zij vergen een volgehouden inspanning van minstens dertig jaar. Daardoor zal het binnen een democratie sowieso met verschillende coalities gebeuren. Iedere partij moet zich het thema kunnen toe-eigenen en er een eigen invulling aan geven die toch de lat voldoende hoog legt. Dat is niet eenvoudig. Het vergt tegelijk een besef van urgentie – het thema moet dus hoog op de politieke agenda staan – en ook een uitzicht op oplossingen. Zelf vond ik de Vlaamse klimaatresolutie in dat opzicht een doorbraak. De energiespecialisten van alle democratische partijen werkten collegiaal samen en zetten enkele doorbraken op papier. Ik zie het als de rol van de milieu- en natuurbeweging om voor voldoende maatschappelijk en economisch draagvlak te zorgen voor de voorlopers en de politici die vooruit willen. Je boek spitst zich vooral toe op financiële kosten en baten en op technologische vooruitgang. Je verduidelijkt beide met

Milieu

42

S N E P ! 2017 NUMMER 4

Om tot dat punt te komen, is er nog een lange weg af te leggen. De burger kan die toekomst nu al waar maken. In 2040 zullen we nog niet in een samenleving zonder vervuiling leven, maar we zullen bijvoorbeeld wel al heel wat minder luchtvervuiling hebben. De oplossingen zijn bekend: compact en energiezuinig wonen, liefst in de kern, zachte en gedeelde mobiliteit op basis van hernieuwbare energie, een gezond en meer plantaardig voedingspatroon, meer diensten en minder wegwerp en ten slotte een sterk natuurbeleid dat ook verleidt tot toerisme dichter bij huis. Het grootste discussiepunt momenteel is of hernieuwbare energie schaars of overvloedig zal zijn in een verdere toekomst. Als ze overvloedig is en een minimale grondstoffenimpact heeft, zullen verre reizen of veel verplaatsingen minder problematisch zijn dan als die energie schaarser is. Het veiligste is voorlopig om van het laatste uit te gaan. Dat betekent dat we zo efficiënt en zuinig mogelijk moeten omspringen met energie en grondstoffen. Er zijn de afgelopen jaren grote stappen gezet om de elektriciteitsproductie te vergroenen. Op het vlak van warmte, mobiliteit, industrie en veehouderij is er echter nog veel werk. Is Gent op dat vlak goed bezig? Gent springt er met zijn mobiliteitsbeleid boven uit. Het circulatieplan was een boost voor het gebruik van openbaar vervoer en de fiets. Mijn gezin is een grote fan. We hebben al jaren geen auto meer en doen alles met de fiets en deelvoertuigen. Sinds het circulatieplan voel je meer ruimte in de stad en neemt het fietsgebruik en het veiligheidsgevoel toe. Ik kan enorm genieten van de rust en de betere luchtkwaliteit. Ook op andere vlakken zet Gent in op een versterkt klimaatbeleid. Maar om de warmtevoorziening, het transport of de industrie verder te vergroenen, zijn ook doorbraken nodig op andere beleidsni-


veaus. We hebben een Europese grensheffing en een hogere CO2-prijs nodig voor de industrie, voertuignormen en een sterk net voor de elektrificering van transport en een warmtebeleid dat inzet op individuele en collectieve groene warmte. Op Gents niveau zouden we alvast de bronnen van groene warmte voor de toekomstige warmtenetten beter in kaart kunnen brengen en ontsluiten. In het boek leg je de sleutels van de klimaatrevolutie vooral bij grote bedrijven (Tesla, Siemens, Exxon Mobile) en een sturend beleidskader. Je hebt het amper over burgercoöperaties of bottom-upbewegingen. Welke rol spelen zij in dit verhaal? De grote bedrijven spelen omwille van de macht die ze hebben inderdaad een grote rol. De energietransitie raakt de kern van de economie en de geopolitiek. Dan heb je te maken met de grote jongens en heb je strategieën nodig die aan hun machtsuitoefening kunnen weerstaan. Ik merkte het tijdens presentaties bij de olie-industrie: er was slechts één iets waar ze echt bang van waren: de doorbraak van Tesla.

Ik zie het als de rol van de milieu- en natuurbeweging om voor voldoende draagvlak te zorgen voor de voorlopers en politici die vooruit willen. Simpel gesteld is er voldoende kritische massa nodig aan de zijde van de hernieuwbare economie om snelheid te maken in de transitie. Dat maakt niet dat al die spelers zoals Tesla of Siemens ‘ethische’ spelers zijn, of een rolmodel voor de toekomstige economie. Zelfs integendeel. Ze kunnen strategische bondgenoten zijn in een deel van de transitie, maar vanaf een bepaald punt kunnen ze die transitie ook weer schaden. Sociale bewegingen spelen een cruciale rol om met een lange adem de richting te blijven aanwijzen: ze formuleren maatschappelijke doelen, jagen beleidsmakers aan en brengen zelf alternatieven in de praktijk. De milieu- en klimaatbeweging mag trots zijn over de wijze waarop ze in heel wat landen politici en bedrijven in beweging brengt, bijvoorbeeld via de desinvesteringscampagnes. Coöperaties en bottum-upinitiatieven testen veranderingen uit en doen aan bewegingsopbouw. Ik heb ze nauwelijks beschreven omdat ze goed aan bod komen in andere recente boeken zoals die van Tine Hens of Dirk Holemans. Op basis van enkele recente gebeurtenissen, bijvoorbeeld de Europese oliebedrijven die zich massaal inkopen in de sector van de hernieuwbare energie en groen transport,

denk ik wel dat het belang van coöperaties zoals EnerGent nog groeit. Ze kunnen zoals in Duitsland een voldoende grote groep mensen verenigen die ervoor ijveren dat de transitie ook democratisch en sociaal rechtvaardig verloopt. Bijvoorbeeld door campagnes om de energienetten grotendeels in publieke handen te houden of te zorgen dat we met de toekomstige mobiliteitsplatformen niet dezelfde fout maken als met Google, Facebook of Airbnb, waarbij een hele dienstensector en privégegevens overgeleverd worden aan een buitenlandse monopolist. De rol van de overheid is cruciaal. Je vindt dat die moet corrigeren en herverdelen. Toch ben je ook ‘realist’ wanneer je schrijft dat het Belgische federale beleid de wet van de grote economische spelers volgt. Hoe vallen die herverdelende overheid en de macht van bijvoorbeeld de Antwerpse havenbaronnen te rijmen? In eerste instantie zoek je naar een win-winsituatie: is het mogelijk om bijvoorbeeld de economische aspiraties van de Antwerpse haven te verzoenen met zeer ambitieuze klimaatdoelen? Naar die combinatie zoekt het beleid al twintig jaar vruchteloos. Ik denk dat een oplossing ligt in grensheffingen of andere maatregelen die de neerwaartse druk vanuit de economische concurrentielogica op milieu- en klimaatnormen wegnemen. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Met andere economische spelers die zich lijnrecht tegenover de transitie opstellen, zoals de Amerikaanse steenkoolindustrie, kun je niet anders dan een strijd op leven en dood uitvechten. Daarbij pleiten de vakbonden voor een ‘rechtvaardige transitie’: heb oog voor de arbeiders en werknemers, maar laat sectoren uitdoven indien nodig. Voor beide doelen ligt een belangrijke hefboom in de fiscaliteit: die moet, zoals de grote hedendaagse economen bepleiten, opnieuw meer herverdelen en vervuilen duurder maken. Het boek eindigt met een schets van een sprekend toekomstbeeld, waarin ecologische en sociale draagkracht centraal staan. Welke rol moeten middenveldorganisaties als de Bond Beter Leefmilieu en Natuurpunt spelen om dat beeld ook waar te maken? Het werk dat op de plank ligt, is in omvang vergelijkbaar met de uitbouw van de sociale bescherming in de vorige eeuw. Zoals we allen weten, speelde bij de uitbouw van die sociale bescherming ook het middenveld een belangrijke rol. Het is dus geen of-ofverhaal, maar het komt erop aan de beste krachten in de samenleving te verbinden.

43 Milieu

2017 NUMMER 4

SNEP!

Met economische spelers die zich lijnrecht tegenover de transitie opstellen is het een strijd op leven en dood. De natuurbeweging en de milieubeweging zitten in hetzelfde schuitje. De klimaatverandering is de grootste bedreiging voor de soortenrijkdom op onze planeet. Bij benadering wordt per graad opwarming 10% van de dier- en plantensoorten met uitsterven bedreigd. Nu is er al één graad opwarming en de wereld is nog steeds op weg naar meer dan drie graden opwarming of een ecocide. Tegelijk biedt de natuur een oplossing: zowel om broeikasgassen terug te dringen als om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. Denk aan natuur in de stad die hitte-eilanden tegengaat of water kan bergen. Organisaties als Natuurpunt, WWF of Greenpeace brengen honderdduizenden mensen samen voor de natuur en het milieu. Ze zijn niet alleen de ruggengraat van de beweging; ze zullen ook steeds meer moeten samenwerken aan oplossingen, ook met minder voor de hand liggende partijen zoals landbouwers of bedrijven. Vergelijk het met de vakbonden. Die hebben eerst het probleem van de arbeidsrechten op de agenda gezet, maar hebben nadien mee de sociale zekerheid uitgebouwd en er een belangrijke rol in opgenomen. Op dezelfde manier speelt Natuurpunt nu al een belangrijke rol in het natuurbeleid en de natuurbescherming. In de toekomst zal de milieu- en natuurbeweging ook de structuren en maatregelen die nodig zijn voor de klimaatvriendelijke economie mee moeten stutten. BBL tracht nu al die brug te slaan naar nieuwe spelers in de energiewereld, de deeleconomie of de voedingstransitie.

We mogen drie exemplaren van ‘Op Eigen Kracht’ wegschenken. Het boek van Mathias Bienstman leest vlot en staat stil bij een heleboel cruciale elementen van het klimaatbeleid. Het is een toegankelijk en verhalend geschreven boek, voor iedereen die meer wil weten over het pad dat ons naar een toekomst zonder fossiele brandstoffen leidt. Interesse? Mail je naam naar anton@ natuurpuntgent.org, ten laatste op 15 januari. Dan verloten we de winnaars. Het boek is ook te koop in verschillende Gentse boekenwinkels.


Vicky De Roeck "Ik hoop dat Natuurpunt doorgaat op de ingeslagen weg." Momenteel heb ik weinig tijd om mij volop te engageren, maar natuur ligt mij nauw aan het hart”, zegt Vicky De Roeck. Tussen haar werk in de tandartsenpraktijk van haar man en een ritje naar de school van haar zoontje maakte ze een uurtje vrij voor Snep!

© DAMIANO OLDONI

Chris Balcaen, lid redactie Snep!

In de schijnwerpers

44

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Vorig jaar bestond Natuurpunt Gent vijftien jaar. Om die verjaardag te vieren, organiseerden we in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen een tentoonstelling met foto’s en verhalen van leden. Dit jaar richten we in deze rubriek de schijnwerpers op hun leven en passies. Vicky De Roeck heeft al verscheidene stappen gezet in haar professionele leven en heeft nog heel wat plannen, al moet ze die als moeder van twee zoontjes van zeven en dertien jaar voorlopig op een waakvlam zetten.

Vicky is afkomstig van Brugge en begon haar carrière in het Zeepreventorium van De Haan. Toen ze haar man leerde kennen, studeerde hij talen. Pas later ging hij tandheelkunde studeren aan de UGent. Vicky verhuisde mee naar het Gentse en ging aan de slag in het UZ als kinderverpleegkundige. Na tien jaar besloot ze haar man te helpen in de tandartsenpraktijk in de echtelijke woning in Mariakerke: agenda’s bijhouden, contacten met de mutualiteiten, instrumenten steriliseren, assistenten opleiden, de wetgeving opvolgen, softwareprogramma’s uitwerken en de nieuwste innovaties volgen. De solopraktijk groeide verder uit tot een groepspraktijk. Vicky leidt nu zelf ook mensen op en stoomt ze klaar voor de verschillende groepspraktijken die geleidelijk aan opkomen in België.

middelbare school van mijn oudste zoon gedeeltelijk door de Bourgoyen. Het is aangenaam om er doorheen te fietsen en dan met een fris hoofd aan de schooltaken te beginnen.

Hoe ben je in contact gekomen met Natuurpunt en wat boeit je het meest in de natuur? Vooral planten hebben mij altijd geboeid. Om mij nog meer te verdiepen in het plantenrijk, startte ik in 2006 met een opleiding als herborist aan de Europese Academie. Die opleiding duurde twee jaar en daarna volgde ik nog één jaar om meester herborist te worden. Een onderdeel van ons lessenpakket was ‘kruidenbereidingen’ en daarin maakten we zalfjes en andere bereidingen. Soms maak ik thuis nog middeltjes op basis van planten, maar spijtig genoeg heb ik daarvoor te weinig tijd. Bij een opleiding als herborist hoort ook veldwerk op verschillende locaties. Onze groep startte met veldwerk in de Bourgoyen-Ossemeersen. Zo kwam ik in contact met Natuurpunt en sindsdien ben ik lid van de vereniging. Nog altijd maken we met een groepje herboristen regelmatig een natuurwandeling om ons te verdiepen in de flora die we op onze weg tegenkomen.

Hoe ben jij zelf betrokken bij de vereniging? Neem je soms deel aan activiteiten? In de Snep! consulteer ik altijd de activiteitenkalender. Daaruit pik ik dan de activiteiten die interessant zijn voor ons. Niet zelden hebben die natuurlijk betrekking op planten. Een interessant voorbeeld was het project ‘Eetbare planten in de stad’ tijdens de Gentse Feesten. Naast onze fiets- of looptochtjes komen we ook met het gezin bijna wekelijks in de Bourgoyen. Je ziet daar mensen van alle slag. Sommigen fotograferen, anderen turen door een verrekijker of doen spelletjes met de kinderen. Ik vind het belangrijk dat ouders hun kinderen belangstelling bijbrengen voor de natuur. Bij onze kinderen heb ik het respect voor de natuur erin gehamerd. En met resultaat, vooral de jongste staat erg open voor alles wat groeit en bloeit. Ooit zou ik graag een cursus natuurgids volgen om zelf mensen rond te leiden, maar daarvoor moet ik nog wachten tot ons jongste kind wat ouder is. Ik zie mij later ook wel vrijwilligerswerk doen, bijvoorbeeld in de cafetaria. Ik zou het leuk vinden om daar de vele natuurliefhebbers te ontmoeten.

Heb je een favoriet Gents natuurgebied? De Bourgoyen-Ossemeersen staan op de eerste plaats. Het gebied ligt niet ver van onze woning en het is niet alleen interessant voor planten. We gaan ook dikwijls met de kinderen naar het speelbos. Om in conditie te blijven, ga ik regelmatig lopen. Aanvankelijk liep ik rond de Watersportbaan, maar daar is de ondergrond te hard voor de knieën. Nu loop ik in de Bourgoyen: ook daar is een rondje circa vijf kilometer en de ondergrond is er zacht.Bovendien loopt een van de mogelijke fietsroutes naar de

Wat vind je vooral belangrijk bij Natuurpunt en zijn er dingen die beter zouden kunnen? De meeste dingen die Natuurpunt doet, vind ik goed. De laatste vijf jaar heb ik veel zien veranderen. Het aanbod is gevarieerd: activiteiten, educatie, ontspanning, beheer. De natuurgebieden worden goed beheerd. Tijdens de activiteiten komen mensen van verschillende afkomst en leeftijd samen. Dat is een enorme verrijking. Ook een pluspunt is het feit dat de natuur als geheel aan bod komt. Niet alleen planten, maar ook vogels, insecten of kunst.

Wat wens je Natuurpunt Gent voor de volgende 15 jaar? Ik hoop dat de medewerkers van Natuurpunt op de ingeslagen weg doorgaan. Dat ze voldoende middelen krijgen om bijkomende gebieden aan te kopen en te beheren. Hopelijk kunnen ze de vruchten plukken van hun vele projecten. Door de huidige drukte zijn er zeker veel mensen die graag de natuur opzoeken om hun batterijen op te laden.

45 In de schijnwerpers

2017 NUMMER 4 S N E P !


Kern Damvallei

© LUC MEURIS

Haasbilckwegel officieel geopend tijdens Dag van de Trage Weg Op 14 en 15 oktober namen naar schatting 35.000 mensen deel aan een van de 208 activiteiten in Vlaanderen en Brussel in het kader van de Dag van de Trage Weg. Al die wandelaars, fietsers, spelende kinderen en zelfs feestvierders gaven zo onze trage wegen de aandacht die ze verdienen. Een signaal dat kan tellen uit bijna twee op drie Vlaamse gemeenten. In Destelbergen werd dat weekend in ons natuurgebied Damvallei de vernieuwde Haasbilckwegel officieel geopend en feestelijk ingewandeld. Schepen Leirens verwelkomde het talrijk opgekomen publiek en benadrukte

terecht de belangrijke inbreng van de gemeente. Hugo Vinck, voorzitter van de kern Damvallei, gaf wat meer uitleg over de historiek van de Haasbilckwegel en de naastliggende Schipgracht die pas door de

© LUC MEURIS

provinciale diensten werd geschoond. De burgemeester en de schepen knipten dan samen een groen lint van klimop door, hoewel dat een beetje moeizaam verliep vanwege de ineengestrengelde, harde stengels.

© LUC MEURIS

Kern Damvallei

46

S N E P ! 2017 NUMMER 4


De buitengewoon warme, klimaat-opgewarmde middag was het uitgelezen moment om de ‘gerestaureerde’ Haasbilckwegel in te wandelen, startend over de ook al nieuwe houten brug. Naar Vlaamse gewoonte volgde na de wandeling een receptie. Locatie: het grote terras van de cafetaria van de ook al nieuwe sporthal, met panoramisch uitzicht op het Damvalleimeer.

Natuurpuntkalender en -agenda 2018

Structurele verbetering De Haasbilckwegel ligt op grond van Natuurpunt, die wordt gehuurd door de gemeente Destelbergen. Natuurpunt (of zijn voorganger ‘Natuurreservaten’) kocht het perceel met de Haasbilckwegel, het toenmalige populierenbos incluis, in 1999. Met de financiële steun van de Koning Boudewijnstichting realiseerden we het grotere geheel van het Bergenmeersenpad. Een belangrijk onderdeel daarvan was een nieuw ‘artistiek’ brugje over de Schipgracht. Zo werd de Haasbilckwegel de verbinding tussen het Damvalleimeer en de Damvalleistraat en openden zich nieuwe wandel- en fietsmogelijkheden. We gaven een wandelbrochure uit, zetten een bewegwijzerd wandelnetwerk uit en maakten een tentoonstelling over het gebied. Als klap op de vuurpijl kwam een reusachtige houten libel in de bomen bij het brugje te hangen. Ze voelde zich meteen thuis onder de echte libellen waarvoor de Damvallei zo bekend is.

©?

In de Natuurpuntkalender vind je één prachtig natuurbeeld per maand, in de agenda één fraaie foto per week.

Met de aankoop van deze handige hulpmiddelen haal je niet alleen schitterende en praktische producten in huis, maar steun je bovendien de werking van Natuurpunt Gent. En natuurlijk is zowel de kalender als de agenda uitstekend geschikt om cadeau te doen! KALENDER Prijs: 10 euro Afmetingen: 20 cm hoog x 30 cm breed AGENDA Prijs: 14,99 euro Te koop in het NMC De Bourgoyen of te bestellen via www.natuurpunt.be/winkel

Nieuwe wandelfolder Damvallei!

© FRANK MAES

-

Deze aankoop en de daaropvolgende realisaties ter plekke van de kern Damvallei passen perfect in de geest van de Natuurpuntslogan ‘Natuur voor iedereen’. De natuurgebieden worden niet angstvallig verstopt, maar iedereen kan ervan komen genieten, gebruik makend van het netwerk van wandelpaden. Door het groeiend aantal bezoekers was inderdaad een structurele verbetering nodig voor de veiligheid en het comfort van de wandelaars, meer bepaald langs de Haasbilckwegel. Natuurpunt, de gemeente Destelbergen en de Provincie Oost-Vlaanderen hebben deze onontbeerlijke aanpassingen samen gerealiseerd. Daar zijn we zeer tevreden mee!

-

-

-

-

-

Info over natuur en landschap in de Damvallei, een van de grote gebieden van Natuurpunt. Handig zakformaat om mee te nemen bij de verkenning van het gebied. Grote kaart achteraan met aanduiding van het wandelnetwerk in drie lussen. In totaal 18 km bewegwijzerde paden door het prachtige, gevarieerde landschap. Ecologische beschrijving van het Damvalleimeerpad, Bergenmeersenpad en Damvalleipad. Praktische info omtrent startpunten en bereikbaarheid, ook met de fiets.

Deze folder is gratis ter beschikking tijdens geleide wandelingen en is ook gratis te verkrijgen in de bibliotheken en gemeentehuizen van Destelbergen en Laarne en in het NMC De Bourgoyen.

Zie ook www.tragewegen.be & www.facebook.com/damvallei

47 Kern Damvallei

2017 NUMMER 4

SNEP!


DE SWAROVSK SWAROVSKI KI BTX TELESCOOP P Met beide ogen samen s genieten van een unieke e natuurbeleving g. intense natuurbeleving.

KENM KENMERKEN MERKEN f BTX oculairmod oculairmodule ule is geschikt voor alle objectieven van de ATX/STX serie f Kristalheldere optiek o met 30 x vergroting f Met hoofdsteun n voor langdurig gebruik f Optioneel 1,7 X extender

NIEUW

Natuurkijkers.be Nederstraat 25 9700 Oudenaarde +32 (0)55 61 33 13 info@natuurkijkers.be

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be www.lumbricus.be

48

S N E P ! 2017 NUMMER 4

Eerlijk advies • snoeien • onderzoek • aanplant • vellen • ...

ontwerp: mietlassuyt@gmail.com • www.instagram.com/_moesje_

www.natuurkijkers.be


Kern Deurle-Latem

T jen Etienne Van den Abeele © BARBARA VAN DEN ABEELE

In 2017 reikten het gemeentebestuur en de raad voor cultuurbeleid van SintMartens-Latem de eerste ‘Binus Cultuurprijs’ uit. Op die manier wilden zij hulde brengen aan een persoon of organisatie die op cultureel vlak bijzondere verdiensten heeft voor de gemeente. De tweejaarlijkse cultuurprijs is vernoemd naar Albijn (‘Binus’) Van den Abeele, die wordt beschouwd als stamvader van de Latemse kunstenaars. Etienne (‘Tjen’) Van den Abeele was een van de tien genomineerden. Kern Deurle-Latem wil in de eerste plaats alle genomineerden voor de ‘Binus Cultuurprijs 2017’ feliciteren en vooral natuurlijk kunstenaar Fons Roggeman, die door het publiek en de jury als laureaat werd verkozen. Daarnaast willen we jullie naar aanleiding van Etiennes welverdiende nominatie en als blijk van erkenning en sympathie voor zijn decennialange inzet voor Natuurpunt, graag laten kennismaken met zijn filosofie en oeuvre als kunstenaar. Tjen is een creatieve duizendpoot met een hart voor cultuur, kunst, natuur en Sint-Martens-Latem. Hij was van in het begin actief bij

… Craft meets Art Art & craft een gevecht met de materie Tiens Tjen…

Natuurpunt en fotografeerde de aanvang van de werkzaamheden in de Latemse Meersen. Etienne creëert ook fascinerende kunstwerken, vormgegeven naar de natuur. In 2013 exposeerde hij met enkele van zijn sculpturen in het Museum Gevaert-Minne in Sint-Martens-Latem. In 2015 werd hij geselecteerd voor het artistiek project ‘Getijdingen’ in Koksijde, waar een kunstwerk veertien maanden lang de Noordzee en de weerselementen trotseerde. We hopen dat ook jullie enthousiast zijn over het werk van Tjen!

Oer-schelp

Proto-Shell

Het water en de bouwstenen van het leven komen uit de kosmos en hebben via komeetinslagen vorm gegeven aan onze blauwe planeet. (Panspermia)

Out of the sea, Mother-matrix, Mother womb of all life, procreating little shells that go swarming to other sea sides.

Alle leven op aarde komt uit de moederschoot der zee. En de weekdieren en schaaldieren waren een van de vroegste levensvormen. (Cambrium 541-485 Ma) Vandaar mijn inspiratie en ode aan de oer-schelp.

(Tjen) © ETIENNE VAN DEN ABEELE

Archi-conque Issue de la mer, Mère-Matrice, procréatrice de petits coquillages, qui s’en vont à la nage vers d’autres rivages… (Tjen)

© CHRIS VAN DEN ABEELE

Eerst was er de schelp en de schelp werd schaal en dit sluit aan bij het vervolg van mijn verhaal:

© ETIENNE VAN DEN ABEELE

Oer-schelp Vanuit de zee, Moederschoot van alle leven, Moederschelp zal schelpjes baren die zullen uitzwermen naar andere oevers…

Sculptured by nature Nature design © ETIENNE VAN DEN ABEELE

(Tjen Van den Abeele)

49 Kern Deurle-Latem

2017 NUMMER 4

SNEP!

(Tjen Van den Abeele)


Werkgroep Assels

Halloweenwandeling ‘Magische natuur’ Op zaterdagnamiddag 28 oktober kwamen er, ondanks het frisse weer en een reuzenmarathon van de stad Gent, een vijftigtal mensen opdagen voor onze wandeling ‘Magische Natuur’ in de Assels.

© JOHAN DE BONDT

7000 Gentenaars met een hart voor de natuur. Wilt u hen ook bereiken? Contacteer ons via advertenties@ natuurpuntgent.org

> HIER UW ADVERTENTIE? <

Ons tijdschrift valt driemaandelijks in de bus bij

Tijdens de wandeling gaf plaatselijke gids Johan uitleg over de oorsprong van Halloween, de levensboom Ygdrassyl en de volksgebruiken die een ver verleden hebben in de Keltisch-Germaanse gebruiken en geloof. Onderweg werden de deelnemers verrast door twee vertelsters, Caroline en Hilde, die elk een griezelig verhaal brachten. De plaatsen waar beide verhalen zich afspeelden, verwezen naar de zeventiende-eeuwse hoeven, de Kaaksmetehoeve en De Bunt. Aan de vogelkijkhut vertelde Johan de mythe van de Duivelsput. Die put vind je aan het begin van de Kerkweg: ooit, tijdens de Franse Revolutie, werd daar een klok uit de toren van de SintGerolfskerk gedumpt, die de dorpelingen later nooit meer terugvonden. Wees maar zeker dat de duivel er voor iets tussen zat. De naam Duivelsput werd trouwens al vermeld in vijftiendeeeuwse kronieken. Langs de Dijkweg aan Afsneekerk keerden we op onze stappen terug en werden de wandelaars, op een wei rechtover restaurant De Karpel, vergast op pompoensoep en een drankje. Mieke, Caroline en Hilde brachten nog een toneelstuk over de reden waarom eikenblaadjes inkepingen hebben. De kinderen konden verder een rune-rebus oplossen aan de hand van ‘tekens’ die ze onderweg op het parcours hadden gevonden. Uit wat we hoorden, bleek dat de wandelaars het een fijn evenement vonden: voor herhaling vatbaar! Contact gidsen Caroline en Johan: johandebondt@hotmail.com

eco plug & play pla ay tuinlodge winter en zomer z toilet - verwarming verwarming g - electriciteit kantoor - B&B - scholen sc cholen sauna www.armadilla.co.uk www armadilla.co.uk www.ar illa co uk te bezichtigen bezichtigen in Gent christophe@gpmip.com christophe@gp pmip.com

Meandering M Meand deringg electric bo boat oat rrental ental

een stille toch tocht ht op de Leie zonder va vaarbewijs arbewijs Beukenlaan n 91 Gent Sneppebrug) (net over Sne eppebrug) 0496 08 40 89 www.mean www.meandering.be dering.be info@mean info@meandering.be dering.be

Werkgroep Assels

50

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Werkgroep Assels

Samen met je familie spelenderwijs de natuur ontdekken op een herfstige zondag. Bij het begin van de herfstvakantie was het weer zo ver! Het Landgoed De Campagne was opnieuw het decor voor heel wat kinderplezier. Groot en klein konden hun gading vinden in het aanbod van activiteiten. Omdat foto’s meer zeggen dan woorden, tonen we hierbij een selectie van de leukste beelden.

© FREDERIK VAN VLAENDEREN

Wandelen in het kasteelpark met gids en herboriste Monique die alles wist te vertellen over bomen en planten, knutselen, toneel, schmink en taart!

51 Werkgroep Assels

2017 NUMMER 4

SNEP!

© PHILLIP AMPE


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Derde Een van de vaste activiteiten waarmee de Werkgroep Gentbrugse Meersen het nodige geld wil inzamelen voor de aankoop van natuurgebied in de Gentbrugse Meersen is een tweedehandsbeurs voor boeken, cd’s, dvd’s en platen. Deze beurs had dit jaar al voor de derde keer plaats, op 3 september in de Natuurpuntloods in Gentbrugge. Ze bracht niet minder dan afgerond 5000 euro in het laatje voor het aankoopproject van de Gentbrugse Meersen.

tweedehandsbeurs

één groot succes!

De voorbereiding van de beurs startte al in mei. En dat had zo zijn voordelen, want hoewel we meenden voor allerlei aanvragen intussen goed de weg te kennen, bleken we binnen de stad een aantal nieuwe mensen op de hoogte te moeten brengen van onze activiteit. Gelukkig kwam alles tijdig in orde. Binnen de werkgroep hadden we een zwaar debat over de stukprijs. Vorig jaar kregen we reacties dat de prijs wat hoog lag. Daarom beslisten we uiteindelijk om alles te verkopen aan 1 euro per stuk. Misschien was dat niet zo’n goede beslissing, want de opbrengst daalde dit jaar met 1000 euro. Claude en Mieke zorgden opnieuw voor de vele tafels en koelkasten. Omdat de verkoop van eigen gebak vorig jaar zoveel succes kende, gingen we daarmee door. De trekkers, Virginie en Silke, verrichten subliem werk. Deze keer bood zich zelfs een vereniging aan om te bakken: Casa Rosa. Tijdens een wandeling met gids begin dit jaar en bij het ‘pintje’ na de wandeling deden zij het voorstel om op deze manier de Gentbrugse Meersen te steunen. Leuk! De leden van de werkgroep zetten al op vrijdag de tafels klaar, zodat het sorteren van het materiaal in de drie grote sorteerhoeken vlot kon verlopen. Onze vaste barman, Gerrit, kon er dit jaar niet bij zijn. Daardoor was het toch even zoeken naar de juiste organisatie, maar tegen 18.00 uur stond alles klaar voor de grote dag. Op zaterdag werden met man en macht de naar schatting 30.000 boeken gesorteerd. Daarvoor konden we opnieuw rekenen op onze 25 vrijwilligers alias boekenliefhebbers. Zij kregen dan ook de eerste kans om boeken te kopen: dat is het voordeel van vrijwilliger te zijn.

© FRANK MAES

al 64 bezoekers! Er waren veel vaste klanten, die zonder aarzelen en zoeken meteen in de richting van hun belangstelling gingen. Ook dit jaar waren de uitgestalde lp’s erg in trek. Bene had de rubriek ‘jeugd’ eens grondig gesorteerd en dat zag je ook aan de interesse. Veel mama’s, papa’s, oma’s, opa’s, …. zochten interessante jeugdliteratuur. De hele dag door gingen de vrijwilligers langs de tafels om aan te vullen. Tegelijk keken zij ook welke boeken voor het tweede jaar bleven liggen. Die werden dan buiten uitgestald en konden gratis worden meegenomen. Dat had succes. Wat daarna nog overbleef ging naar de papier-

Een succesvolle zondag Op zondag 3 september om 10.00 uur stonden net als vorig jaar al heel wat gegadigden te wachten. Even tellen… zo vroeg in de ochtend

© FRANK MAES

Werkgroep Gentbrugse Meersen

52

S N E P ! 2017 NUMMER 4

container van een voetbalclub in Melle. Op die manier konden we ook weer een ander goed doel steunen. In tegenstelling tot de andere jaren bleef het de volledige dag druk, ook over de middag. Pas rond 17.00 uur werd het wat kalmer. Dankzij het goede weer konden we enkele tafeltjes buitenzetten en ook die werden gretig gebruikt. Dit jaar hadden we als extra activiteit een workshop wolspinnen voorzien. Jacqueline toonde, met haar bekende enthousiasme, op haar spinnenwiel hoe wol werd gesponnen tot één mooie bol breiwol. De kracht die je gebruikt is belangrijk om een gelijkmatige en bruikbare wollen draad te krijgen. De toeschouwers mochten ook een poging wagen op een tweede spinnenwiel. Ik kan uit eigen ervaring zeggen dat het niet gemakkelijk is! Het succes was zo groot, dat we hebben beslist om volgend jaar hetzelfde te doen. Wie dit jaar niet aan de beurt kwam, krijgt dus een tweede kans. Bedankt Jacqueline, want het was voor jou een vermoeiende dag!


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Recordaantal In de eerste Snep! van 2017 hadden we al een oproep geplaatst om boeken, cd’s, dvd’s en lp’s binnen te brengen in het NMC De Bourgoyen, het Computerwinkeltjes of bij onze vrijwilligers Luc Van Damme en Linda Sepelie. Ook dit jaar ontvingen Linda en Luc vele telefoontjes en ook vanuit het NMC en het Computerwinkeltje konden we grote ladingen naar de loods overbrengen. Daarnaast kregen we ook nog de voorraad van twee bibliotheken die werden stopgezet. Niet minder dan 20.000 stuks kwamen binnen. Er was zeker ruim voldoende keuze. Er werden zelfs mappen aangeboden, die bij het begin van het schooljaar gretig hun weg vonden. Meer dan 1000 bezoekers mochten we verwelkomen op onze tweedehandsbeurs. Ondanks de lagere opbrengst zijn we toch heel tevreden en kijken we nu al uit naar een vierde editie op zondag 2 september 2018. We mikken op nog meer bezoekers en minstens dezelfde opbrengst. We hebben nu al bijna 1000 nieuwe boeken, cd’s, dvd’s en lp’s ontvangen. Ook jij kunt helpen! Door materiaal aan te brengen of door op onze beurs enkele exemplaren te kopen. En misschien wil je zelfs helpen? Laat het dan weten aan marnix@wgbm.be.

Gun je sommige van je boeken een nieuwe eigenaar? Wens je je cd’s, dvd’s of lp’s een nieuw leven toe? Hier kun je terecht: - NMC De Bourgoyen, Driepikkelstraat 32, 9030 Mariakerke, tijdens de openingsuren (zie colofon). - Computerwinkeltje, Oudenaardsesteenweg 91, 9000 Gent. Op weekdagen van 9.00 uur tot 18.30 uur, op zaterdag van 10.00 uur tot 18.00 uur. - Bij Luc Van Damme en Linda Sepelie na afspraak via lucenlinda@wgbm.be.

© FRANK MAES

NATUURWEETJE!

© PETER DE DAUW

Heggenrank

De zee lonkt en verleidt me dit jaar meer dan ooit: een fikse mars langs de branding, door het mulle zand strompelen, speuren naar roze of gele nonnetjes – neen, andere kleurtjes mogen niet mee naar huis! – of een wandeling door de duinen met hun totaal eigen flora, het lokt me allemaal even uitnodigend! Een van die duinplanten waar ik altijd weer geboeid naar sta te kijken, is de heggenrank, een tweehuizige plant uit de komkommerfamilie die zich met speciale klimranken schroefvormig vasthecht aan alles wat in haar buurt groeit. En altijd weer probeer ik een vrouwelijke en een mannelijke plant te ontdekken, elk groenwit bloempje ijverig controlerend of het vijf meeldraden heeft of een driedelige stijl. De vrouwelijke planten zullen later de giftige rode besjes vormen die, zoals een oudere kustbewoner me ooit vertelde, ‘per vergissing’ in de emmers belandden waarin de lokale bevolking tijdens de oorlog duindoornbesjes moest verzamelen voor de Duitsers. Geleidelijk verkleuren ze van groen naar geel over oranje tot helder rood en de veelkleurige trosjes sieren nog een poosje de gaststruiken. In de winter verdwijnt de heggenrank, maar in het voorjaar schieten er op korte tijd uit de wortel talrijke stengels op, die zich met behulp van ranken een weg omhoog banen. Omwille van dat voorjaarsgeweld kreeg de plant de botanische geslachtsnaam ‘Bryonia’ naar het Griekse bryein wat ‘weelderig groeien’ betekent. De soortnaam ‘dioica’ betekent ‘tweehuizig’, een plant die ofwel enkel mannelijke, ofwel enkel vrouwelijke bloemen draagt, maar dat wisten jullie al.

53 Werkgroep Gentbrugse Meersen

2017 NUMMER 4

SNEP!


© BENNY COTTELE © BENNY COTTELE

repoKKoper & !marKKram!

Het is je wellicht al opgevallen: het is weer winter. Met donkere dagen, frisse nachten en af en toe een dolk van ijs en vriestemperaturen die je tanden doen klapperen gelijk castagnetten. Maar het is niet al kommer en kwel. Er zijn feestdagen! Kadootjes! Champagne! En ah - er zijn nog vogels ook. Oké, ze zingen minder dan in de lente en ze zijn misschien wat meer verstopt, ondergedoken tegen vorst en kilte. Maar toch: we hebben weer wintergasten in de tuin. Vogels die van Scandinavië en het oosten komen omdat het hier gelijk toch aangenamer is. Zoals twee illustere lijstersoorten die vanuit Noord- of Oost-Europa hier neerstrijken en onze velden omploegen op zoek naar verborgen insecten. Of die de bessenstruiken plunderen en je tuin komen inspecteren, op zoek naar lekkers: de koperwiek en de kramsvogel.

Studie

54

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Het zijn allebei neefjes van onze grote lijster en zanglijster. Ze vliegen ook zo in een golvende vlucht, en tijdens de trek zoeken ze liever elkaars gezelschap op. Het zijn over het algemeen kuddebeesten maar als het op eten aankomt, zijn ze als even erg als pubers die een nieuwe Pokémon willen vangen. Het kan er soms heftig aan toegaan, zowel in het veld als aan de voederplaats in je tuin.

Recepties De koperwiek is het kleinere bedeesde neefje van onze zanglijster. De naam komt van de rood-koperkleurige oksel die je in de vlucht goed kunt zien. Koperwieken broeden in de bossen van Scandinavië en bij ons vinden ze ’s winters net iets meer eten dan daar in het noorden. Koperwieken (en kramsvogels ook trouwens) zijn nachtvliegers: ze trekken ’s nachts in groepjes naar hun overwinteringsplaatsen. Om elkaar niet uit het oog te verliezen in het donker, geven ze daarbij met korte roepjes aan waar ze vliegen. Vooral het hoge, metalige ‘dzzzzzt’ valt dan op. Het heeft soms een heel speciaal effect, dat onzichtbare ijle geluid in het donker…

wel iets, die naam komt van de heftige ‘tjak-tjak’-roep van die kramsvogels. Zo kun je ze in hoge kale berken en populieren horen ruzie maken. De bijnaam ‘veldlijster’ spreekt ook voor zich; op barre wintervelden kun je soms zo’n kudde kramsvogels zien schuifelen en eten zoeken tussen de maïsstoppels of de achtergebleven aardappelknollen. In ons land broeden kramsvogels nog in de Ardennen en de Hoge Venen; verder moet je al meer noordelijk en oostelijk gaan om ze in de zomer tegen te komen. Let trouwens maar op als je in de buurt van broedende kramsvogels komt: die rakkers hebben de gewoonte om duikvluchten uit te voeren naar indringers en die dan letterlijk op hun kop te schijten. Die vliegende bommetjes jagen op deze manier eksters, kraaien en zelfs buizerds (en ook mensen) uit hun territorium. Echte schijtlijsters dus.

Uw rotte appels zijn goud waard Akkoord, ze eten eigenlijk vooral insecten en bodembeestjes, die lijsterbeesten. Maar insecten zijn er weinig in de winterperiode, dus zoeken ze andere lekkere dingen. Ze zijn dol op alles wat fruitig is en ze houden zich niet in om met een hele bende een complete meidoornstruik of lijsterbes te plunderen. Dat kan indrukwekkende taferelen opleveren. Aan de andere kant is het ook een leuk zicht als er een eenzame koperwiek stilletjes in de hulst achteraan je tuin voorzichtig de bessen tussen die groene doornige bladeren uit komt peuteren. Al die bessenstruiken hebben die vogels nodig om hun bessen te verspreiden, dus laat die gasten maar doen. Trouwens, vogels zien UV-licht en rijpe bessen geven een stof af die UV-licht weerkaatst. Onrijpe bessen hebben die stof niet, dus de vogels zijn slim genoeg om enkel de rijpe bessen van je meidoorn of sleedoorn te komen plukken. Bij gebrek aan bessenstruiken in je tuin kun je ook appels of peren serveren. Een appel die een deuk heeft of die half rot is, is goud waard voor die beesten. Beter dus in je tuin achterlaten dan weggooien. Wat halve of hele appels in je gazon trekt gegarandeerd merels, lijsters en kopers of krammetjes aan. Of je spietst een appel op een nagel aan je voederplank, zodat ze er wel ter plaatse van kunnen knabbelen, maar er niet mee kunnen weglopen. En dan de verrekijker nemen en genieten van het schouwspel.

Over lijsters, winter, rotte appels en het nut van nieuwjaarsrecepties Als je dus ’s nachts na een nieuwjaarsreceptie of ’s morgens vroeg op weg naar de te laat komende trein een vreemdsoortig geluid hoort in de lucht, ligt het misschien niet (of niet enkel) aan het alcoholpercentage in je bloed en rare visioenen van buitenaardse wezens. Het kan goed zijn dat er enkele tientallen meters boven je frisse hoofd een groepje koperwieken overvliegt en dat ze met hun ‘dzzzzzt’-geluidjes elkaar roepen om te checken of de groep nog compleet is. Zo zie je maar. De combinatie van late nieuwjaarsrecepties en drank kan nog best interessant zijn.

Tjak-tjak De kramsvogel is een grote, kloeke lijsterachtige. Die ziet er van dichtbij nogal stoer en bandietachtig uit, met zijn grijze kop en die zwarte halsketting. Aan de vlekjes op de borst kun je ook zien dat het een echte lijsterachtige is. De naam ‘tjaklijster’ zegt je misschien

Het is weer nieuwjaar, dus tijd om bezen uit te delen! Geef ze dus ook een bezeke, die vogels. Een vergeten portie veenbesjes van bij het kerstmenu. Of een paar bosbessen die er al wat mottig uitzien. Of een stuk appel met een verdachte bruine plek. De composthoop eet dat graag, maar die vogels eten dat nog veel liever. De kopertjes en krammetjes zullen je dankbaar zijn.

KOIPERWIEK

KRAMSVOGEL

55 Studie

2017 NUMMER 4

SNEP!


Snep!lezers met aandelen van Monsanto hebben vast spannende tijden beleefd. De Europese Unie moest voor het einde van dit jaar de knoop doorhakken hoe lang glyfosaat nog gebruikt mocht worden. Glyfosaat is de werkzame stof in onkruidverdelgers zoals Roundup, een van de bestsellers waarin de aandeelhouders belegd hebben. Een aartsmoeilijke kwestie. Het verzet van de milieubeweging in Europa was groter dan ooit. De beslissing werd keer op keer uitgesteld. Het moet nagelbijten geweest zijn, voor de aandeelhouders. Maar op 27 november konden ze opgelucht ademhalen: Roundup mag nog (minstens) vijf jaar. Proficiat! Aandeelhouders die ook Bayer in hun portefeuille hebben, branden nu vast kaarsen opdat de EU eindelijk de fusie tussen de twee multinationals zou toestaan.

Laat wat vaker de vuilaard in jezelf los! Gelukkig hebben Monsanto en Bayer betere methodes dan kaarsjes branden om de Europese besluitvorming te beïnvloeden. Ze hebben een legertje lobbyisten om trots op te zijn.

redactiewerk doen en voegen hun namen toe.” Heet zoiets niet ‘manipulatie’? Maar ook dat verwondert ons niet.

Er bestaan honderden wetenschappelijke studies over het effect van glyfosaat op de gezondheid. Gelukkig kreeg het Europees Agentschap voor de Voedselveiligheid (EFSA) voor het opstellen van zijn risicobeoordeling hulp van de glyfosaatproducenten, de‘Glyphosate Task Force’. Dat mag. Maar professor Chris Portier van de Universiteit Maastricht stelde vast dat een hele rist ‘nadelige’ wetenschappelijke studies over glyfosaat niet werd opgenomen in de risicobeoordeling. En de literatuurstudie is rechtstreeks gekopieerd van wat de pesticidenproducenten aan het EFSA hadden geleverd, zei de prof. Lobbyistenwerk? Het zou ons niet verwonderen.

Vorige lente gingen enquêteurs van Testaankoop anoniem op onderzoek in 54 tuincentra met de vraag hoe ze onkruid op hun oprit best konden bestrijden. Verkopers van chemische onkruidverdelgers zijn sinds 2016 wettelijk verplicht het juiste gebruik van die producten uit te leggen en veiligheidstips te geven. In 44 winkels kregen de testaankopers meteen Roundup of aanverwante in hun pollen gestopt. Amper vijf verkopers stelden vragen. Of de oprit afwaterde naar de riolering, bijvoorbeeld, want dan is Roundup verboden.

De run op Roundup

In een uitzending van Terzake hadden wij een Deense boer leren kennen. De brave man had een verzameling doodgeboren biggen met griezelige misvormingen in zijn diepvries. Hij zei dat er meer van die misgeboortes waren naarmate er meer glyfosaatresten in zijn veevoeder zaten. Dat was het begin van een felle controverse in de media rond de vraag of glyfosaat wel of niet kankerverwekkend was, en waarbij de objectiviteit vaak vrolijk met de voeten werd getreden. Want, geef toe, een Deense varkensboer met een grote diepvries is niet direct een wetenschappelijke topautoriteit.

Voorzichtig is verstandig Maar de universiteit van Wageningen is dat wel. Zij vonden glyfosaat in veel akkers in Europa. Als glyfosaat zich aan bodemdeeltjes hecht, breekt het niet gemakkelijk af. De kans is groot dat die deeltjes zich verspreiden door regen of wind. Professor Violette Geissen zegt het zo, zonder zich direct uit te spreken over de ‘kankervraag’: “Er zijn behoorlijke potentieel negatieve effecten op de bodemdiversiteit, het waterleven en de mens na blootstelling aan deze stoffen.” Ze besluit: “Gezien de grote mate waarin wij resten van glyfosaat in bodems overal in Europa hebben aangetroffen, is het niet verstandig de toelating van glyfosaat te verlengen.” Geen prettig nieuws voor Monsanto, dat er nochtans heel wat voor over heeft om te voorkomen dat glyfosaat een slechte naam krijgt. Dat bleek uit een heleboel gelekte interne e-mails, de ‘Monsanto-papers’. De Standaard citeert een mail van William Heydens, toxicoloog en manager bij Monsanto: “Een veel goedkopere oplossing zou zijn dat we enkel experts inhuren voor bepaalde onderdelen en dat we het andere deel ghostwriten... we schrijven de teksten zelf en laten hen het

Bijgedachte

Gelukkig hebben die verkopers het nu gemakkelijker. Ze kunnen het spul met een gerust gemoed meegeven. Uitleg hoeft niet meer. Want de Vlaamse Regering heeft voorzichtigheidshalve het gebruik van Roundup voor particulieren verboden. De verkoop kon minister Schauvliege niet verbieden, dat kan alleen de federale regering. Kreeg Joke eindelijk eens complimenten voor haar aanpak? Niks van. Vlaamse burgers, die de details van de laatste staatshervorming gemist hadden en vreesden dat de bevoorrading van hun favoriete weedkiller in gevaar was, bestormden hun tuincentrum om nog snel wat liters te hamsteren. En dat verwondert ons wel. Dat mensen een schoon stoepke belangrijker vinden dan hun gezondheid… ‘t Moet diep zitten, die behoefte aan properiteit.

Niet met vuur spelen! Vorige zomer verscheen een vermanende brandweerman in het VRTjournaal. Hij waarschuwde: onkruidverbranders zijn gevaarlijk. Ze hadden al een grasbrand veroorzaakt op een begraafplaats en zelfs een heuse woningbrand. Brave burgers die geen glyfosaat gebruiken en graag met vuur spelen, hanteren vrolijk toorts en gasfles. Maar de brandweerman vond het gevaarlijk speelgoed. Een hark en een onkruidborstel waren beter, zei hij. Noch de brandweer, noch de nieuwsredactie vond het nodig om te zeggen dat je onkruid ook kunt laten staan. Maar dat verwondert ons niet. Want het zit diep, die behoefte aan properiteit. Ook het bestuur van dit kleine stadje aan de IJzer waar wij aanbeland zijn, worstelt met zijn onkruidverbranders. Openbare besturen mogen al langer geen chemische onkruidverdelgers gebruiken en dat valt onze schepenen zwaar. Ze zijn bang dat hun kiezers hen maar vuilaards vinden. Zo staat het in onze infokrant: “Door het verbod op het gebruik van pesticiden heeft het stadsbestuur de zware opdracht om alles pro-

56

S N E P ! 2017 NUMMER 4


Kassa kassa! Boeren mogen Roundup nog wel gebruiken. Nu zijn boeren zowat de laatsten aan wie wij onze voedselveiligheid zouden toevertrouwen. Moderne boeren zitten klem tussen de multinationals waar ze hun zaden of meststoffen moeten aanschaffen en de voedings- en distributiemultinationals aan wie ze moeten verkopen. Hen hun gang laten gaan met gevaarlijke troep is op zijn minst onvoorzichtig. Als wij dit schrijven is de aardappeloogst in volle gang. Overal zien we akkers waarop het loof is doodgespoten, alleen maar omdat dat gemakkelijker is voor de gigantische machines waarmee ze onze patatten binnenhalen. Een fusie tussen Bayer en Monsanto zou boeren wereldwijd nog afhankelijker maken van de industrie. Met nog meer monoculturen van nog minder rassen, waarvan de zaden alleen te koop zijn bij M&B en die met hun herbiciden behandeld moeten worden. Monsanto heeft (waar het dat mag) genetisch gemodificeerde gewassen te koop die bestand zijn tegen Roundup. Het zaaigoed heet Roundup Ready. Twee keer kassa. Bestseller in de States. Een win-win situation, noemen ze dat daar. Ach, misschien zijn genetisch gemodificeerde gewassen wel een zegen voor een groeiende en hongerende mensheid, maar als onze voedselvoorziening gaat afhangen van bedrijven als Monsanto en de moderne landbouw, slaat de schrik ons om het hart.

Monsieur Propre Want er is meer dat wij niet graag aan moderne boeren toevertrouwen. Natuur bijvoorbeeld. We ergeren ons al langer aan het enthousiaste taalgebruik van onze vereniging als ze het heeft over de ‘win-winsituatie’ van boeren die natuurgebieden helpen beheren. Als ze eerlijk zijn, zouden beide zogezegde winnaars de toestand liever als een ‘bij-gebrek-aan-beter – bij-gebrek-aan-betersituatie’ omschrijven. Het is schipperen tussen het ideale natuurbeheer en de behoeften van de landbouwers. Boeren klagen dat er te veel zuring in het hooiland staat, dat de verplichte maaidatum te laat valt en de opbrengst te laag is. Maar ’t is gratis en dus mooi meegenomen. En de natuurbeheerders? Die moeten met argusogen toezien of er geen boer stiekem mest uitvoert of te vroeg maait, zodat de beschermde grutto’s toch tussen de messen terechtkomen. Ook boeren brengen gewillig hun offers aan de Heilige Properiteit. Meer dan eens zagen we hoe rietkragen en grachtkanten langs hooiweiden netjes mee gemaaid werden. Niet om het riet onder het veevoer te mengen, maar alleen omdat dat properder is. Op percelen in natuurbeheer mag dat niet, elders moeten rietzangers, blauwborsten, kleine karekieten en rietgorzen hulpeloos toekijken hoe Monsieur Propre meedogenloos te keer gaat.

Laat de vuilaard in u los!

per te houden. Daarom werd beslist het onkruid op het marktplein (... ) niet meer te branden. De kostprijs voor de gasflessen loopt te hoog op en het werk is te arbeidsintensief. We zullen proberen (... ) te maaien met de kleine grasmachine of de bosmaaiers.” Onze stadsbestuurders blinken niet uit door helder taalgebruik, maar proper zijn ze wel. Helaas. Om met een bosmaaier de begroeiing tussen kasseien te verwijderen, wordt meestal maaidraad uit kunststof gebruikt, en die wordt al maaiend tot minuscule snippers geslagen. Piepkleine stukjes plastiek die aan een lange reis naar zee beginnen, maar die gelukkig niet opvallen. Het ziet er allemaal proper uit.

Toen wij in de IJzerbroeken kwamen wonen, lag voor het huis een oprit met veel parkeerruimte, helemaal bedekt met grijze kiezelsteentjes. Het heeft een paar jaar intense verwaarlozing gekost voor die steenwoestijn de huidige ‘vuilen boel’ werd. Er groeien paardenbloemen tussen de keitjes, er bloeit wilde peen, klaver, weegbree en gele waterkers. Er staat berenklauw en kaardenbol, en waar we die niet platlopen of -rijden, zijn ze uitgegroeid tot forse bloeiende planten. Er zitten hazen voor onze deur te grazen, kneutjes zoeken zaden tussen de kiezels en distelvinken plunderen de kaardenbol. Buren spreken er schande van. Het kan ons niet schelen. Alleen... Waarom hebben wij het zo moeilijk om onschuldige spinnenwebben te laten hangen? Aan ons plafond hangen ze helemaal niet in de weg en in dat bovenhoekje van het raam hinderen zij ons zicht van geen kanten. En toch verdwijnen die webben, soms met de maker ervan, in onze stofzuiger. Schande. Misschien nog wat vaker de vuilaard in ons loslaten?

57 Bijgedachte

2017 NUMMER 4

SNEP!


Zin in een groene opleiding in jouw buurt? Het Inverde opleidingsaanbod heeft voor elk wat wils. √ van boswachter tot boomverzorger √ van basisbegrippen ecologie tot graslandbeheer √ van natuurstreefbeelden tot criteria geïntegreerd natuurbeheer

© Inverde

Raadpleeg snel de website van Inverde voor het volledige cursusaanbod in jouw buurt.

www.inverde.be

Inverde: forum voor groenexpertise | Havenlaan 88 bus 75 | 1000 Brussel • info@inverde.be • www.inverde.be

Ga op pad met gepassioneerde biologen en ontdek het paradijs.

Jouw mooiste natuurreis wordt werkelijkheid.

ontdek het volledige aanbod op

www.starlingreizen.be

58

S N E P ! 2017 NUMMER 4


59

2017 NUMMER 4

SNEP!


60

2017 NUMMER 4

SNEP!

Snep! winter 2017  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 16, nr. 4.

Snep! winter 2017  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 16, nr. 4.

Advertisement