Issuu on Google+

èðèí ïèðèí ÑËÀÂßÍÑÊÎ ÑÏÈÑÀÍÈÅ ÇÀ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÀ, ÈÇÊÓÑÒÂÎ È ÏÓÁËÈÖÈÑÒÈÊÀ

Èçäàâà ÈÊ "Ìåëíèê" ïðè ÅÒ "Êàòåðèíà ×îáàíîâà - Èðèí Ïèðèí"

Àäðåñ íà ðåäàêöèÿòà: 2800 Ñàíäàíñêè óë. "Èëèíäåí" ¹ 24 òåë. 0746 / 3 68 57 GSM 0889 / 26 12 95 0896 / 62 42 93 Îò ÷óæáèíà: ++ 359 889 211 686 e-mail: katia777bg@yahoo.com mvp@email.co.yu Äèðåêòîð ÊÀÒß ÅÐÌÅÍÊÎÂÀ Ãëàâåí ðåäàêòîð è ïðåâîäà÷ îò þæíîñëàâÿíñêèòå åçèöè ÈÂÀÍ ÒÎÏÀËÑÊÈ Ôîòîãðàôèèòå íà êîðèöàòà: õóäîæíèê ôîòîãðàô ÄÈÌÈÒÚÐ ÅÐÌÅÍÊΠÄèçàéí è ïðåäïå÷àòíà ïîäãîòîâêà ÀÒÀÍÀÑ ÀÒÀÍÀÑΠÐúêîïèñè íå ñå âðúùàò è íå ñå ðåöåíçèðàò, õîíîðàðè íå ñå èçïëàùàò. Èçïðàòèëèòå òåêñòîâå çà êîíêóðñà ÌÂÏ àâòîðè ïðåäîñòàâÿò ïðàâàòà çà ïóáëèêàöèÿ íà ñïèñàíèå "Èðèí Ïèðèí" .

ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ 3 Õåé, ñëàâÿíè! 5 Ëåãåíäà çà Ïèðèí ïëàíèíà 6 Êðåñíåíñêî-Ðàçëîæêî âúñòàíèå - 130 ãîäèíè 9 Õðèñòî Äèíå⠓Âúñòàíèåòî” 13 XIV Ìåæäóíàðîäåí êîíãðåñ íà ñëàâèñòèòå èíòåðâþòà ñ ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîíãðåñà àêàä. Ìèëàí Ãþð÷èíîâ è ïðîô. Ïàíàéîò Êàðàãüîçîâ 22 Ìåæäóíàðîäíà íàãðàäà Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà 2008 - Ïðåäðàã Áîãäàíîâè÷ - Öè 25 Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà 2008 27 Íàãðàäåíè ïîåòè 49 Õàéêó 60 ÌÂÏ ïðåäñòàâÿ... 129 Íàøè ãîñòè 153 ÌÂÏ 2009 - îáÿâà

ISSN 1313-258X Íàñòîÿùèÿò áðîé íà “Èðèí Ïèðèí” èçëèçà c ôèíàíñîâàòà ïîäêðåïà íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà êóëòóðàòà íà Ð Áúëãàðèÿ

©


Òîçè áðîé íà “Èðèí Ïèðèí” ïîñâåùàâàì íà ìîèòå â Áîãà óïîêîåíè ðîäèòåëè Åëåíà è Äèìèòúð Òîïàëñêè, íà êîèòî äúëæà ëþáîâòà ñè êúì êíèãàòà, ñëàâÿíñêèÿ äóõ è õðèñòèÿíñêèòå öåííîñòè... Èâàí Òîïàëñêè èðèí ïèðèí

2 ÊÎÐÈÖÈ:

1. Áàíñêî ðàíî ñóòðèí ñ âðúõ “Òîäîðêà” 2. Âðúõ “Òîäîðêà” ñúñ ñêè-ïèñòèòå 3. Ìåàíäðèòå íà ðåêà Àðäà ïðè ñåëî Ëþáèíî 4. Âîäîïàäúò â Ðèëà ïðè ñåëî Ïàñòðà Èëþñòðàöèèòå â ñïèñàíèåòî ñà íà õóäîæíèêà Òîøêî Ìàðòèíîâ è íà ôîòîãðàôà Àòàíàñ Òàëåâñêè.

Âñÿêî ïðåïå÷àòâàíå íà òâîðáà îò ñïèñàíèå “Èðèí Ïèðèí” ñòàâà ñ èçðè÷íîòî ïîçâîëåíèå íà ðåäàêöèÿòà.

1-2/2009

154 ÏÐÎÇÀ Ñâåòëàíà Íÿãîëîâà - åñåòà 155 Ñòåôêà Ãàëåâà “Äîáðóäæà” 158 Äåíêî Ðàíãåëîâ - ðàçêàçè 164 Êàòå Éîâàíîâñêà - “Äóøà ïðîäàâàì” 168 Ìèøî Þçìåñêè “Öúðêâàòà â Êàíåî” 176 Íàó÷íà ôàíòàñòèêà Àëåêñàíäúð Æèëÿê, Äàðêî Ìàöàí, Òàòÿíà ßìáðèøàê è Æèâêî Ïðîäàíîâè÷ (Çàãðåá) 224 ÏÎÅÇÈß Åëåíà Àëåêîâà - “Âãðàæäàíå” 232 Ïàíàéîò Êàðàãüîçîâ 236 Íèêîëàé Àëåêñèåâ 239 Èâàí Íåíêîâ 241 ÏÓÁËÈÖÈÑÒÈÊÀ Àëòåíêà Ñàïóíäæèåâà “Êëþ÷úò êúì áåçêðàÿ”. Ïðåäñòàâÿíå íà ïîåòà Âàëåðè Ñòàíêîâ 244 “Ìíîãî ìå å ñòðàõ äà íå ñå ðåæèñèðà çëîâåùèÿò áîñíåíñêè ñöåíàðèé” èíòåðâþ ñ ä-ð Ìèõàèë Íèêîëîâ 248 Áàëêàíñêèÿò ïîëóîñòðîâ, Êîñîâî è Ìåòîõèÿ è àëáàíöèòå 257 Ñúëçà çà Àòàíàñ Òàëåâñêè 260 Ïèñìà äî ðåäàêöèÿòà 262 Êàòÿ Çîãðàôîâà “Ñÿíêàòà íà âèêèíãà...” 270 Íîâè êíèãè. Èâàí Àíòîíîâñêè - “Êîãàòî òå ìîëåõ äà ïîðàñíåø” 272 Èâàí Âàçîâ - èç “Âåëèêàòà ðèëñêà ïóñòèíÿ”


HEJ, SLOVÁNI! Hej, Slováni! Ešte naša slovanská reè žije, dokial’ naše verné srdce za nᚠnárod bije: žije, žije duch slovanský, bude žit’ na veky, hrom a peklo! márne vaše proti nám sú vzteky! Jazyka dar sveril nám Boh, Boh nᚠhromovládny, nesmie nám ho teda vyrvat’ na tom svete žiadny: i nechže je kol’ko l’udí, tol’ko èertov v svete, Boh je s nami, kto proti nám, toho parom zmetie. I nechže sa aj nad nami hrozná búra vznesie, skala puká, dub sa láme a zem nech sa trasie: My stojíme stál’e pevne, ako múry hradné – èierna zem pohltni toho, kto odstúpi zradne!

* Àâòîð íà òåêñòà íà âñåñëàâÿíñêèÿ õèìí „Õåé, Ñëàâÿíè”, íàïèñàí ïðåç 1834 ã., å ñëîâàêúò Ñàìóåë Òîìàøèê (Samuel Tomášik – „Hej, Slováci“), à ìóçèêàòà å îò ïîïóëÿðíàòà ìåëîäèÿ íà ïîëñêà ìàçóðêà – „Jeszcze Polska nie zginê³a“.

èðèí ïèðèí

3


èðèí ïèðèí

4

1-2/2009

Ñëàâÿíñêà ìèòîëîãèÿ - Ðóñàëêè


ËÅÃÅÍÄÀ ÇÀ ÏÈÐÈÍ ÏËÀÍÈÍÀ

èðèí ïèðèí

5

Ïèðèíñêè ñòàð îâ÷àð îò ñåëî Êðåìåí (Íåâðîêîïñêî) ðàçêàçâà ñëåäíîòî:

Êîãàòî íÿêîãà ñìå âÿðâàëè â áîã Ïåðóí è êîãàòî ñìå âúçïðèåëè õðèñòèÿíñòâîòî, òîãàâà òîé ñå îòòåãëèë â ïëàíèíàòà, êîÿòî ñå íàðåêëà Ïåðóí-ïëàíèíà, à ñåòíå, ïîëåêàëåêà, ïî÷íàëà äà ñå íàðè÷à Ïåðèí-ïëàíèíà. Òàì òîé æèâååë ñúñ ñâîÿòà ñåñòðà Ïåðóíèêà, êîÿòî áåëåëà ïëàòíî íà ãîëÿìîòî åçåðî è ãî ïðîñòèðàëà äà ñå ñóøè íà åäèí áëèçúê âðúõ, îòòîãàâà íàðå÷åí Ìîìèí äâîð. Èìåòî íà Ïåðóíèêà ñå çàïàçèëî â åäíî ïîëñêî öâåòå. Êîãàòî áîã Ïåðóí îùå æèâååë ïî òèÿ ìåñòà, äîøúë åäèí õðèñòèÿíñêè ïîï äà ãî ãîíè ñ êðúñò â ðúêà. Òîé ïðúâ îòêðèë òîâà åçåðî è ðàçêàçàë íà ëþäåòå çà íåãî. Íàðåêëè ãî Ïîïîâî åçåðî, à ñëåä âðåìå òóðöèòå ìó ñëîæèëè èìåòî Ïàïàç-ãüîë.  òîâà åçåðî æèâåå åäíî ìèòè÷íî ñúùåñòâî - ñòîïàí, êîåòî å îâåí. Òîé íå ïîçâîëÿâà íèêàêâî æèâîòíî äà æèâåå â åçåðîòî: íèòî ðèáà, íèòî æàáà, íèòî íèùî. Åòî çàùî â íåãî íÿìà íèòî ðèáè, íèòî æàáè, ìàêàð ÷å âîäàòà ìó å ìíîãî äîáðà çà ïèåíå. Íÿêîè ëþäå â íåãî ñà õâúðëÿëè æèâè ðèáè äà ñå ðàçìíîæàâàò, íî ïîñëå ãè íàìèðàëè ìúðòâè... /Èç „Íàðîäîïèñíè ìàòåðèàëè îò Ðàçëîæêî”, Áðàòÿ Äèìèòúð è Êîñòàäèí Ìîëåðîâè, Ñô, 1954, èçä. íà ÁÀÍ/


130 ãîäèíè îò Êðåñíåíñêî-Ðàçëîæêîòî âúñòàíèå èðèí ïèðèí

6 Èâàí Òîïàëñêè

130 ãîäèíè èçìèíàõà îò èçáóõâàíåòî íà Êðåñíåíñêî-Ðàçëîæêîòî èëè, êàêòî ñà ãî íàðè÷àëè ñàìèòå ó÷àñòíèöè â íåãî, Ìàêåäîíñêîòî âúñòàíèå (5 îêòîìâðè 1878 ã.), åäèí àêò íà íåïðèìèðèìîñò ñðåùó íåñïðàâåäëèâèòå ðåøåíèÿ íà ïðåñòúïíèÿ Áåðëèíñêè êîíãðåñ (1 þíè–1 þëè ñ. ã.). Òîçè ãåðîè÷åí è òðàãè÷åí â êðàéíà ñìåòêà èçáëèê íà ðîäîëþáèå íàñåëåíèåòî ïî ñðåäíîòî òå÷åíèå íà Ñòðóìà è ïî þæíèòå ñêëîíîâå íà Ðèëà „äúëæè” íà íÿêîè îò íàøèòå äíåøíè „ïàðòíüîðè è áðàòÿ (!) îò Åâðîïåéñêèÿ ñúþç”, ôàêò, êîéòî å æàëêî äà áúäå çàáðàâåí îò èäâàùèòå ñëåä íàñ ïîêîëåíèÿ... Íà 19 (31) ÿíóàðè 1878 ã. áå ïîäïèñàíî Îäðèíñêîòî ïðèìèðèå, ñïîðåä êîåòî õðàáðèòå ðóñêè âîéñêè èìàõà ïðàâîòî äà ñå íàñòàíÿò äî íàé-þæíèòå ãðàíèöè íà îñâîáîäåíèÿ äîòîãàâàøåí Ñîôèéñêè ñàíäæàê. Íå áåç áîåâå è ñâèäíè æåðòâè áðàòÿòà ðóñè äîñòèãíàõà äî ñ. Ñúðáèíîâî (äí. Áðåæàíè), êúäåòî ïîáèõà ñâåòèÿ ïðàâîñëàâåí êðúñò! Ïî-íàòàòúê èì áå çàáðàíåíî äà íàñòúïÿò. Îò Ñúðáèíîâî íà þã çàïî÷âàøå Ìåëíèøêàòà êààçà îò Ñåðñêèÿ ñàíäæàê, äî îêîí÷àòåëíèÿ êðàé íà âîéíàòà òàçè òåðèòîðèÿ, êàêòî è ìíîãî äðóãè, íàñåëåíè ñúñ ñëàâÿíñêî èëè âúîáùå ïðàâîñëàâíî õðèñòèÿíñêî íàñåëåíèå çåìè, áå îñòàâåíà íà „ìèëîñòòà” íà ñóëòàíà.

Ï 1-2/2009

îáåäàòà íà ðóñêîòî îðúæèå îáà÷å âëÿ íàäåæäà â ñúðöàòà íà âñå îùå ïîðîáåíèòå. Íà 3 ìàðò 1878 ã. áëèçî äî Öàðèãðàä, â åäíîèìåííîòî ãðàä÷å, áå ñêëþ÷åí Ñàí-Ñòåôàíñêèÿò ìèðåí äîãîâîð, ïðåäâèæäàù îñâîáîæäàâàíåòî îò îñìàíî-òóðñêî ðîáñòâî íà ïî÷òè öåëèÿ Áàëêàíñêè ïîëóîñòðîâ è ñúçäàâàíåòî íà åäíà ãîëÿìà áúëãàðñêà äúðæàâà, âêëþ÷âàùà èñòîðè÷åñêèòå îáëàñòè Ìèçèÿ, Òðàêèÿ è Ìàêåäîíèÿ. Ñúíÿò îáà÷å òðàÿ êðàòêî. Ðóñêàòà ñàìîæåðòâà â èìåòî íà ñâîèòå åäèíîêðúâíè è åäèíîâåðíè áðàòÿ áå èçòúëêóâàíà (à è îùå ñå òúëêóâà îò ðîäîîòñòúïíèöèòå è âåðîîòñòúïíèöèòå!) êàòî çàïëàõà çà èíòåðåñèòå íà ò. íàð. Âåëèêè ñèëè – Àíãëèÿ, Àâñòðî-Óíãàðèÿ, Ãåðìàíèÿ! Èçâå÷íèòå âðàãîâå íà ñëàâÿíñòâîòî è íà ïðàâîñëàâèåòî, êàòî ïîääðúæíèöè íà ìðàêîáåñíèÿ èñëÿìñêî-òóðñêè ðåä, ñå ïî÷óâñòâàõà çàñòðàøåíè è ïîáúðçàõà äà ñå îçúáÿò íà Ðóñèÿ è ñ áåçáðîé ïîëèòè÷åñêè ìàøèíàöèè è âîåííè çàïëàõè ïðèíóäèõà íàøàòà Îñâîáîäèòåëêà äà ñå ñúãëàñè íà ðåâèçèÿ íà ïîñòèãíàòèÿ ñ êðúâòà íà áðàòñêèÿ ðóñêè íàðîä ìèðåí äîãîâîð. Òàêà â Áåðëèí áå ïîäïèñàí íîâ äîãîâîð, åäèí îò íàé-íåñïðàâåäëèâèòå â öÿëàòà ÷îâåøêà èñòîðèÿ, äîâåë äî íîâè ñòðàäàíèÿ íà ïðàâîñëàâíèòå áàëêàíñêè íàðîäè, èçïðàâåíè îò òîÿ ìèã íàòàòúê êàêòî ñðåùó îáøèÿ âðàã, òàêà è åäíè ñðåùó äðóãè, à âñúùíîñò ñðåùó ñàìèòå ñåáå ñè – çà óãîäà è èçãîäà íà èñòèíñêèòå íè íåïðèÿòåëè... Áåðëèíñêèÿò êîíãðåñ äàâàøå ïúëíà íåçàâèñèìîñò íà Ñúðáèÿ, ×åðíà ãîðà è Ðóìúíèÿ, äîòîãàâà âàñàëíè íà Âèñîêàòà ïîðòà (â òåñíèòå ñè ðàì÷èöè Ãúðöèÿ áå íåçàâèñèìà îò ïî-ðàíî), ñúçäàâàøå ñå âàñàëíîòî Êíÿæåñòâî Áúëãàðèÿ, íà ñåâåð îò Ñòàðà ïëàíèíà, çàåäíî ñ äîòîãàâàøíèÿ Ñîôèéñêè ñàíäæàê (îò êîéòî, íåçíàéíî è


äî äíåñ çàùî, ñå îòêúñâàøå Ãîðíîäæóìàéñêî!), çåìèòå íà þã îò Õåìóñ ôîðìèðàõà àâòîíîìíàòà ïðîâèíöèÿ Èçòî÷íà Ðóìåëèÿ, à öÿëà Ìàêåäîíèÿ, Òåñàëèÿ, Åïèð, Àëáàíèÿ, Ðàøêà, Êîñîâî è Ìåòîõèÿ ñ Þãîèçòî÷íà Ñúðáèÿ, Ñåâåðíà ×åðíà ãîðà, îñòàâàõà ïîä ÿòàãàíà íà àçèàòñêèÿ ïîðîáèòåë. Áîñíà è Õåðöåãîâèíà, êúäåòî ñðúáñêîòî íàñåëåíèå âîäåøå íåïðåñòàííà áîðáà, áå ïðèíóäèòåëíî „ïîäàðåíà” îò ñòðàíà íà ñóëòàíà íà Àâñòðî-Óíãàðèÿ, à ïîäàðúêúò çà íàé-ãîëåìèÿ ïðèÿòåë íà îñìàíëèèòå, Àíãëèÿ, áå ãðúöêèÿò îñòðîâ Êèïúð... Èç âñè÷êè çåìè, îñòàâåíè îòíîâî íà ïðîèçâîëà íà äðóãîâåðåöà, çàïî÷íàõà áðîæåíèÿ è ïîäãîòîâêè çà áóíò. Çíàåì îò èñòîðèÿòà çà ìðúñíàòà ðîëÿ â Ðîäîïèòå íà àíãëè÷àíèíà íà òóðñêà ñëóæáà Ñåíêëåð è çà îðãàíèçèðàíîòî îò íåãî „ïîìàøêî âúñòàíèå”.  òàêà ñúçäàëàòà ñå àòìîñôåðà íà íåñèãóðíîñò ëîíäîíñêèÿò âåñòíèê „Òàéìñ” ïðåïîðú÷âà ñúâìåñòíà èíòåðâåíöèÿ íà Àíãëèÿ, Ãåðìàíèÿ, Ôðàíöèÿ è Àâñòðî-Óíãàðèÿ, çà äà ñå çàñòàâè Ðóñèÿ äà èçïúëíÿâà Áåðëèíñêèÿ äîãîâîð!  ïîëçà, åñòåñòâåíî, íà „áîëíèÿ ÷îâåê íà Áîñôîðà”. À êîíñóëúò íà Àíãëèÿ â Ñîëóí Áëúíò, êàêòî ñâèäåòåëñòâàò äîêóìåíòèòå, „ ïîíÿêîãà ñå ÿâÿâà(ë) íîùåì â êîíàêà, çà äà äàâà ñúâåòè íà áåçõàðàêòåðíèÿ ïàøà”. È äîêàòî íàøèòå áðàòÿ ñëàâÿíè, ðóñèòå, ñ öåíàòà íà 200 000 óáèòè èëè îñàêàòåíè, ïîáèâàõà ïðàâîñëàâíèÿ êðúñò íà

ïîáåäàòà ïî çåìèòå íè, çàïàäíèòå ïðîòåñòàíòèçúì è êàòîëèöèçúì ñå áÿõà âêîï÷èëè çäðàâî â îòîìàíñêèÿ ïîëóìåñåö è òàêà ñëàãàõà êúðâàâ êðúñò íà åäíî ñïðàâåäëèâî îñâîáîäèòåëíî äåëî. Íåñïðàâåäëèâîñòòà ñå ïðèçíàâàøå äîðè è íà çàïàä – „ ÑàíÑòåôàíî Ðóñèÿ ñå áåøå çàíèìàëà ñ âúïðîñà äà ñå îñèãóðè ñâîáîäà íà âñè÷êè õðèñòèÿíè; â Áåðëèí íå âçåõà èðèí ïèðèí ïîä âíèìàíèå íèòî ñïðàâåäëèâîñòòà, 7 íèòî âîëÿòà íà íàðîäèòå, íèòî äîðè çäðàâèÿ ðàçóì è îáùèÿ èíòåðåñ. Êðàéíèÿò àêò å ïàìåòíèê íà åãîèçìà, äåëî íà çàâèñòòà, íà ëè÷íèòå îòíîøåíèÿ, àêò íåìîðàëåí è äîëåí, çàùîòî, áåç äà ñå îñèãóðÿâà ìèðúò, òîé ñúçäàâà ìíîãî ïîâîäè çà êîíôëèêòè è âîéíè â áúäåùå.” (Ernest Lavisse, A. Rambaud, “Histoire generale…”) Ðàçáðàëî çà ïîäãîòâÿíàòà ìó ó÷àñò, íàñåëåíèåòî îò Ìåëíèøêà êààçà áå ðåøèëî äà íå ñòîè ñúñ ñêðúñòåíè ðúöå è äà î÷àêâà óíèëî ñúäáàòà ñè. Îùå ïîâå÷å, ÷å òî æèâååøå â íåïîñðåäñòâåíà áëèçîñò ñ âñå îùå ñâîáîäíà Ãîðíà Äæóìàÿ, êúäåòî ñå íàìèðàõà ÷àñòè íà ðóñêàòà àðìèÿ îñâîáîäèòåëêà, íà êîÿòî âèíàãè ìîæåøå äà ñå ðàç÷èòà. Êàêòî ìîæåøå äà ñå ðàç÷èòà è íà äîáðîâîëöè îò äðóãèòå ñëàâÿíñêè ñòðàíè – ôàêò ïðåìúë÷àâàí, ôàêò, ïîäëîæåí íà çàáðàâà, íî ôàêò, ïîêàçâàù êîè ñà íàøèòå èñòèíñêè áðàòÿ è ïðèÿòåëè! Âúñòàíèåòî çàïî÷âà íà 5 (17) îêòîìâðè 1878 ã. ñ ïðèñòèãàíåòî â Êðåñíåíñêîòî äåôèëå íà ÷åòàòà íà êàçàøêèÿ îôèöåð Àäàì Èâàíîâè÷ Êàëìèêîâ, êàòî êúì íåãî ñå ïðèñúåäèíÿâàò âúîðúæåíè ñåëÿíè îò ñåëàòà Îùàâà, Âëàõè è Êðåñíà, êàêòî è îò ñâîáîäíîòî âñå îùå Ñúðáèíîâî. Îùå îò ñàìîòî íà÷àëî â áîéíèòå äåéñòâèÿ âçåìàò ó÷àñòèå è èçâåñòíèòå áîðöè îò Õåðöåãîâñêîòî âúñòàíèå Ïåòêî Áîøêîâè÷, Ïàíòà Ñðåòè÷, ñëîâåíåöúò Ìèðîñëàâ Õóáìàéåð. Âúçïîëçâàéêè ñå îò òÿõíàòà ïîÿâà, êîÿòî ïîâäèãíàëà áîéíèÿ äóõ íà âúñòàíèöèòå, áèëî ðåøåíî äà ñå èçïðàòè ïðèçèâ ñ æåëàíèå çà ïîäêðåïà äî âñåèçâåñòíèÿ ðúêîâîäèòåë íà âúñòàíèåòî â Áîñíà è Õåðöåãîâèíà Ìè÷î Ëþáîáðàòè÷, êîéòî ïî îíîâà âðåìå ëåêóâàë ðàçêëàòåíîòî ñè çäðàâå


èðèí ïèðèí

8

1-2/2009

â ñðúáñêàòà ñòîëèöà Áåëãðàä. Ñïðàâåäëèâàòà êàóçà, çà êîÿòî ñå áîðåëè êðåñíåíöè, äîâåëà äî ïúðâîíà÷àëåí óñïåõ. Ïðåä óñòðåìà íà óìåëî êîìàíäâàíèòå îò êàïèòàí Êàëìèêîâ, Ñòîÿí Êàðàñòîèëîâ, Äèìèòúð Ïîïãåîðãèåâ Áåðîâñêè, Àòàíàñ âîéâîäà è äð. õðàáðåöè, òóðöèòå îòñòúïâàëè. Öÿëà Ìåëíèøêà îêîëèÿ, áåç ãðàä Ìåëíèê, ïàäíàëè â ðúöåòå íà âúñòàíèöèòå. Îòäåëíè âúñòàíè÷åñêè îòðÿäè äîñòèãíàëè ÷àê äî Âàëîâèùà (Äåìèðõèñàð, äí. Ñèäèðîêàñòðî) è äî öåíòúðà íà ñàíäæàêà Ñÿð (Ñåðåñ). Ïîâå÷åòî ñåëà ïî òå÷åíèåòî íà Ñòðóìà ñà îñâîáîäåíè. Íà 8 (20) îêòîìâðè ïëàìâà è Ìåõîìèéñêî (Ðàçëîæêî), îò äðóãàòà ñòðàíà íà Ïèðèí. ×åòàòà íà Áàíþ Ìàðèíîâ (îò Òåòåâåí), çàåäíî ñúñ ñåëÿíè îò ñåëàòà Ãîäëåâî, Ãîðíî è Äîëíî Äðàãëèùå è äð., ïðåâçåìàò òóðñêèÿ ãàðíèçîí â Áàíñêî.  ñðàæåíèåòî Á. Ìàðèíîâ å óáèò, à âîéâîäà íà ÷åòàòà ñòàâà õúðâàòèíúò Ñòåôàí Ñðåòêîâè÷. Îñâåí ãîðåñïîìåòèòå ñëàâÿíè äîáðîâîëöè Ï. Áîøêîâè÷, Ï. Ñðåòè÷, Ì. Õóáàéåð, Ñò. Ñðåòêîâè÷, óñïÿõìå äà ñå äîáåðåì, âúïðåêè ïëàñòîâåòå íàñëîåíà ïðåäíàìåðåíà çàáðàâà, è äî èìåíàòà íà Ïåêî Ïàâëîâè÷ (ïîìîùíèê íà àòàìàí Êàëìèêîâ), Ïàíòî Âåëêîâè÷, Éîâàí Öîíêîâè÷, Êîñòà Ïàíè÷ (ñúðáèí îò ãðàä Ïå÷, Êîñîâî è Ìåòîõèÿ), Îáðåí Öâåòêîâ(è÷) è Èâàí Ñòîÿíîâ(è÷), è äâàìàòà îò ãðàä Òðåáèíüå, Èçòî÷íà Õåðöåãîâèíà, ñúðáè. Âîäà÷ íà ÷åòà å è ìàéîð Ëóèñ Âîéòêèåâè÷, ïîëÿê, æåíåí çà âåëåøàíêà. Çàïèñàíî â èñòîðèÿòà å è èìåòî íà ñîòíèê Õðåùàòèöêèé. Êîëêîòî è äà ñå îïèòâàò íîâèòå

åíè÷àðè äà ñêðèÿò èìåíàòà íà áðàòÿòà ðóñè, ïîëÿöè, ñúðáè, ÷åðíîãîðöè, õúðâàòè, ñëîâåíöè, òå ïîíÿêîãà ùå èçïëóâàò ïîä íåâíèìàòåëíîòî ïåðî íà íÿêîé íåäîáðîñúâåñòåí äðàñêà÷, çà óæàñ íà îíèÿ, êîèòî ñå îïèòâàò äà ïðåêðîÿò èñòèíàòà, äà íè îòðîäÿò è äà íè ñðîäÿò ñ âåêîâíèòå íè ïàëà÷è. Ñêðîìíèòå íè âúçìîæíîñòè ñå äîáðàõà ñàìî äî èìåíàòà íà òåçè õðàáðåöè, äîøëè îòäàëå÷å, çà äà ðèñêóâàò æèâîòà ñè çà ñâîáîäàòà íà „áðàòà ðîá”, çà åäíà ïðåäâàðèòåëíî îáðå÷åíà êàóçà, à òî òå ùå äà ñà áèëè è ìíîãî ïîâå÷å. È òóê ðóñêèòå èìåíà ïî÷òè ëèïñâàò, ìàêàð è äà ñå çíàå, ÷å ðóñêè ÷åòè ñà áèëè èçïðàùàíè ïîñòîÿííî îò Ãîðíîäæóìàéñêî, Äóïíèøêî è Êþñòåíäèëñêî â ïîäêðåïà íà âúñòàíàëèòå. Àëà ùå äàäå íÿêîãà Áîã äà „èçìèåì ñðàìà îò ÷åëàòà ñè” è äà íàó÷èì ïîíå ìàëêîòî, êîåòî å âúçìîæíî, çà ñåáåîòðèöàíèåòî íà íàøèòå åäèíîïëåìåííè áðàòÿ âúâ âúñòàíèåòî îò åñåíòà íà ïàìåòíàòà 1878 ãîäèíà. À òî ïðîäúëæèëî äî ïðîëåòòà, äî ìàé 1879 ã. ò. íàð. Âåëèêè ñèëè, îò åäíà ñòðàíà, èçâúðøâàõà íàòèñê íà Ðóñèÿ äà ñå îòêàæå îò ïîìîùòà ñè çà âúñòàíàëèòå, à îò äðóãà ñòðàíà îêàçâàõà âñÿ÷åñêà ïîìîù íà ïîðîáèòåëÿ äà ñå çàïàçè íàëîæåíîòî ñòàòóêâî. Âúñòàíèåòî íå óñïÿ. Íåêà èñòîðèöèòå îáñúæäàò ïðè÷èíèòå çà íåóñïåõà ìó. Ôàêò å, ÷å íà ñòðàíàòà íà êðåñíåíöè è ðàçëîæàíè ó÷àñòâàõà áðàòÿ ñëàâÿíè, à äåäèòå íà íàøèòå äíåøíè „áðàòÿ îò Åâðîïåéñêèÿ ñúþç” íàïðàâèõà òàêà,÷å íàðîäúò ïðîäúëæè äà æèâåå â ðîáñòâî, êúùèòå ìó áèâàõà ïîäëîæåíè íà ïàëåæ, à íàä 30 000 áåæàíöè, óñïåëè äà ñå ñïàñÿò îò ÿòàãàíà, ïîåõà ïî ïðàøíèòå ïúòèùà êúì Êþñòåíäèë, Äóïíèöà, Ñàìîêîâ è Ñîôèÿ, äàëå÷ îò áàùèíèòå ñè îãíèùà. Çàùîòî èíòåðåñèòå íà Àíãëèÿ, Ãåðìàíèÿ è Àâñòðî-Óíãàðèÿ ñå îêàçàõà ïî-ñèëíè îò ñàìîæåðòâàòà è æàæäàòà çà ñâîáîäà. È çàòîâà íàø äúëã å äà íå çàáðàâÿìå íå ñàìî íàøèòå ñè ãåðîè, à è îíèÿ íàøè áðàòÿ, êîèòî êîëêîòî ìîæàõà – íàïðàâèõà, êîëêîòî ìîæàõà – áîðèõà ñå, â èìåòî íà íàøàòà ñâîáîäà!


ÕÐÈÑÒÎ ÄÈÍÅ Õðèñòî Äèíåâ å ðîäåí íà 28.03.1927 ã. â ñ. Åëîâ äîë, Ïåðíèøêî. Æèâåå â Áëàãîåâãðàä. Òîé å àâòîð ñ ÿðêî èçðàçåíà ãðàæäàíñêà ïîçèöèÿ. Ïóáëèêóâàë å ðàçêàçè, åñåòà, ïóáëèöèñòè÷íè è ïðîôåñèîíàëíè ñòàòèè â ìåñòíèÿ è öåíòðàëíèÿ ïå÷àò. èðèí ïèðèí Êàòî íà÷àëíèê íà îòäåë „Êóëòóðà” è äúëãîãîäèøåí äèðåêòîð íà Îêðúæíàòà 9 áèáëèîòåêà â Áëàãîåâãðàä ó÷àñòâà àêòèâíî â ðàçâèòèåòî íà êóëòóðíèÿ è îáùåñòâåíèÿ æèâîò íà ãðàäà è îêðúãà. Ïî÷åòåí ãðàæäàíèí íà Áëàãîåâãðàä.

Ñèí å íà èçòúêíàòèÿ íàø ïèñàòåë è îáùåñòâåíèê Ñåðàôèì Ñúðáîâ (àâòîð íà êíèãàòà „Áóäèòåëÿò”) è å ïðàâíóê íà åäèí îò ãåðîèòå îò ÊðåñíåíñêîÐàçëîæêîòî âúñòàíèå ïîï Äèìèòúð Èêîíîìîâ (Ïîïãåîðãèåâ), èçâåñòåí â Êðåñíåíñêî è Ìåëíèøêî êàòî „Ðèáíèøêèÿ ïîï”, êîìóòî å ïîñâåòåí ïðåäëîæåíèÿò îò ðåäàêöèÿòà ðàçêàç „Âúñòàíèåòî”.

ÂÚÑÒÀÍÈÅÒÎ

Ï

ðèðîäàòà âå÷å ñìåíÿøå ïðåìÿíàòà ñè. Ìåêîòî åñåííî ñëúíöå ãàëåøå íåæíî æúëòî-÷åðâåíèòå êîðîíè íà äúðâåòàòà è òå, ïîëþøâàíè îò òèõèÿ âåòðåö, ïðèïëàìâàõà êàòî èãðèâè ïëàìú÷åòà. Äíèòå çàïî÷íàõà äà ñå ñêúñÿâàò, à â íîùèòå ïðîïúëçÿâàøå õëàä. Õîðàòà âå÷å îáëè÷àõà ïî-äåáåëèòå ñè äðåõè. Âñå ïî-ìàëêî ñòîïàíè ñå ìÿðêàõà ïî íèâèòå. Åäíè òðóïàõà ëèñòíèöè çà äîáèòúêà, äðóãè ñå÷àõà äúðâà çà îãðåâ, òðåòè ïðåòúðñâàõà ïîðàçìåñòåíèòå êåðåìèäè íà ïîêðèâèòå. Âúçäóõúò ñêîðî ùåøå äà çàìèðèøå íà çèìà, çàòîâà âñè÷êè áúðçàõà äà ÿ èçïðåâàðÿò. Íÿêîè êîìèíè âå÷å äèìÿõà è, íåîáåçïîêîÿâàí, ïóøåêúò ñå íîñåøå ïðàâî íàãîðå. Òîâà îáà÷å áÿõà áåëè êàõúðè. Ñúðöàòà ñòàâàõà âñå ïî-íåñïîêîéíè. Òåæåñò êàòî âîäåíè÷åí êàìúê ëåæåøå íà ãúðäèòå íà è òàêà èçìú÷åíèòå ëþäå. Æåíèòå ñóòðèí è âå÷åð çàñòàâàõà ñ ìîëèòâà êúì Áîãà ïðåä ìúæäóêàùèòå êàíäèëà, à ìúæåòå ïëþåõà è ïñóâàõà Âåëèêèòå ñèëè çà òîâà, ÷å ãè îñòàâèõà ïàê ïîä ðîáñòâî. Òîâà âäèãíà íàðîäà íà áóíò. „Ùîì òå íè îáðåêîõà, íèå ñàìè ùå ñè èçâîþâàìå ñâîáîäàòà!” – è òðúãíàõà. Ñôîðìèðàõà ñå îòðÿäè, íÿêîè îò ñòàðèòå ÷åòíèöè ñòàíàõà âîéâîäè. Ïîäãîòîâêàòà çà âúñòàíèåòî âúðâåøå ñòðåìèòåëíî. Åäèí äåí ïðè ïîï Äèìèòðåòî, êàêòî ãî íàðè÷àõà â Êàðøèÿêà, äîéäå äÿäî Èëüî âîéâîäà. Ñëåä ëþáåçíîñòèòå ñòàðèÿò äðóãàð ãî çàïèòà: - Äèìèòðå, íèå ñ òåá áÿõìå â ëåãèÿòà íà Ðàêîâñêè, çàåäíî áèõìå òóðöèòå, æèâ ëè å îùå â òåá áîð÷åñêèÿò äóõ? - Õà, òîâà ïúê çàùî ìå ïèòàø? Çíàåø, ÷å ñúì âèíàãè ãîòîâ - îòãîâîðè êàòåãîðè÷íî òîé. - Òîãàâà ñòÿãàé ñå. Âäèãàìå âúñòàíèå. Ùå íè òðÿáâà ïîï – êàçà ñåðèîçíî ãîñòúò. - Ùî? Ïîï! Àç äà íå ñúì áàáà! Âúñòàíèå å òîâà! Ùå îðãàíèçèðàì êîííèöà! Òóê èìàì ïåòäåñåòèíà þíàêà, ùå ïîäãîòâÿ è äðóãè. Òè ñàìî êàæè! - Õàéäå òîãàâà íà áîé! – ðå÷å âîéâîäàòà è ãî ïðåãúðíà ïî áðàòñêè. Ïî ëèöàòà èì ñèÿåøå íÿêàêâà îñîáåíà òúðæåñòâåíîñò.


Ñ âñåêè äåí ñèëèòå íà âúñòàíèöèòå ñå ìíîæàõà. Âñå ïîâå÷å ìëàäè õîðà îò ðàéîíà è äîáðîâîëöè îò ñâîáîäíàòà ÷àñò íà Áúëãàðèÿ ñå âêëþ÷âàõà â áîðáàòà çà îñâîáîæäåíèåòî è íà òàÿ ÷àñò îò Ðîäèíàòà. Õîðàòà ïîâå÷å íå èñêàõà äà æèâåÿò ïîä ðîáñòâî.  äóøèòå èì ñå ðàæäàøå íåùî íîâî, íåùî âåëèêî. Æàæäàòà çà ëåëåÿíàòà ñâîáîäà ãè èçïúëâàøå, ïðåëèâàøå, è òå, îïèÿíåíè, ñìåëî òðúãâàõà êúì ñâîÿòà Ãîëãîòà. È òîâà âå÷å íèêîé íå ìîæåøå äà ãî ñïðå. Âúñòàíèåòî èçðèãíà êàòî âóëêàí. Ñêîðî ñåëàòà îò Êàðøèÿêà è îêîëíîñòèòå áÿõà ïðî÷èñòåíè îò òóðñêè áàøèáîçóöè. Îêîïèòèëè ñå îò ïîðàæåíèåòî, ñëåä Áåðëèíñêèÿ êîíãðåñ òóðöèòå çàïî÷íàõà äà ñå èðèí ïèðèí âðúùàò. Ôðîíòúò ñòàâàøå âñå ïî-ïëúòåí. Äîêàðàõà è íÿêîëêî îðúäèÿ. Àñêåðúò âå÷å ïðåâúçõîæäàøå áðîÿ íà ÷åòíèöèòå. Âúïðåêè òîâà áîð÷åñêèÿò èì äóõ è âîëÿòà çà 10 ñâîáîäà áÿõà áåçãðàíè÷íè è íåñëîìèìè. Ëîøîòî âúîðúæåíèå è íåäîñòèãàùèòå ïîíÿêîãà ìóíèöèè ãè ïðèòåñíÿâàõà ñåðèîçíî, íî òå ñå ñðàæàâàõà õðàáðî. Ñ âñÿêà áèòêà îïèòíîñòòà è äúðçîñòòà èì ñå óäâîÿâàõà, à ïîáåäèòå íàä àãèòå ãè îêðèëÿõà. Òóðöèòå íåïðåìåííî èñêàõà äà çàâçåìàò Êðåñíà è äà ïðåêúñíàò ïúòÿ çà Áúëãàðèÿ è âúçìîæíîñòòà çà ñíàáäÿâàíå íà âúñòàíèöèòå ñ îðúæèå, ìóíèöèè è õðàíà, êîèòî èì èçïðàùàõà íîâîîáðàçóâàíèòå êîìèòåòè îò ñòðàíàòà. Çàòîâà àòàêèòå èì ñòàâàõà âñå ïî-÷åñòè è ïî-îæåñòî÷åíè. Êðåñíåíñêîòî âúñòàíèå äîáèâàøå âñå ïî-øèðîêà ïîïóëÿðíîñò è áóíåøå äóõîâåòå. Ãîëÿìà ðàäîñò çà âúñòàíèöèòå áÿõà ïîÿâÿâàùèòå ñå âå÷å ðóñêè äîáðîâîëöè îò ÷àñòèòå â ñâîáîäíà Áúëãàðèÿ, êàêòî è äîáðîâîëöè îò äðóãè ñëàâÿíñêè ñòðàíè. Îïèòíèòå áîéöè ïðåäàâàõà çíàíèÿòà ñè è ÷åñòî äîïðèíàñÿõà çà èçõîäà íà ñðàæåíèÿòà. Ìàêàð è åäèíèöè ìåæäó òÿõ, ÷åòíèöèòå âèæäàõà îïîðàòà íà áðàòÿòà ñëàâÿíè è íàé-âå÷å íà áðàòÿòà ðóñè, êîèòî è òóê çàñòàâàõà äî òÿõíîòî ðàìî. ×åñòî â ðåøèòåëíèòå áèòêè íàìåñàòà íà êàâàëåðèÿòà – ìàëîáðîéíà, íî ìíîãî äîáðå îáó÷åíà îò âîäà÷à é ïîï Äèìèòðåòî, ñïàñÿâàøå îòðÿäèòå îò ïîðàæåíèå. Çàêàëåíèÿò áîåö áåçñòðàøíî è óâåðåíî àòàêóâàøå òóðöèòå. ×åñòî âíåçàïíèòå óäàðè íà âúñòàíèöèòå âñÿâàõà ïàíèêà ñðåä òÿõ. Óæàñåíè, òå õâúðëÿõà îðúæèåòî è áÿãàõà ïðåç ãëàâà ñ âèêîâå: „Àëëàõ!” Âå÷åð ìîì÷åòàòà ïðèáèðàõà óáèòèòå è ðàíåíèòå ñè äðóãàðè. Ïîïúò ïðåãëåæäàøå ðàíèòå, ïî÷èñòâàøå ãè è ñ íåãîâèòå îòâàðè è ìåõëåìè îáëåê÷àâàøå áîëêàòà èì. ×àíòàòà ñ öåðîâåòå áåøå íåîòëú÷íî äî íåãî. Òîçè çàíàÿò íà çíàõàð òîé áå èçó÷èë â òóðñêèÿ çàíäàí, êúäåòî åäèí äîêòîð, êàòî ó÷åí ÷îâåê, ãî âçå çà ñâîé ïîìîùíèê è àïòåêàð. Òàêà ãîäèíèòå, ïðåêàðàíè â çàòâîðà, íå áÿõà áåçïîëåçíè. È ñåãà íåãîâèòå óìåíèÿ ìó äàâàõà âúçìîæíîñò äà ñå ãðèæè íå ñàìî çà äóøèòå, íî è çà áîëêèòå íà õîðàòà.  òîâà ìó ïîìàãàõà äâå ìíîãî óìíè è ñðú÷íè ìîì÷åòà, êîèòî ñ áúðçèòå ñè äåéñòâèÿ ÷åñòî ñïàñÿâàõà æèâîòà íà íÿêîè îò òåæêî ðàíåíèòå áîéöè. Áèòêèòå ñòàâàõà âñå ïî-îæåñòî÷åíè. Âå÷åðòà ñëåä åäèí òåæúê, êðúâîïðîëèòåí äåí, ùàáúò íà âúñòàíèåòî íàïðàâè ñâîÿ ðàçáîð è ïðåãðóïèðà ñèëèòå çà ñëåäâàùîòî ñðàæåíèå. Òóðöèòå èçãëåæäà ñúùî íå áÿõà ñïàëè. Îùå ïðèçîðè îðúäèÿòà çàòðåùÿõà, à ñëåä òîâà ãúñòè ðåäèöè àñêåð è áàøèáîçóê òðúãíàõà íà áîé. Âúñòàíèöèòå áÿõà ïî ìåñòàòà ñè. Äÿäî Èëüî âîéâîäà è Êîñòàíäè äúðæàõà ëåâèÿ ôëàíã, Ñòîÿí âîéâîäà, Êî÷î Ëþòàòà è ìàëåøåâñêèòå êîìèòè áÿõà ïî ñðåäàòà, à Êàëìèêîâ è êàâàëåðèÿòà – îòäÿñíî. Ñðàæåíèåòî îùå îò íà÷àëîòî òðúãíà çàäúõàíî. Òóðöèòå àòàêóâàõà íåïðåêúñíàòî, îðäèòå âúðâÿõà íà õúëìà, êàòî ÷å èçâèðàõà îò çåìÿòà. Âúïðåêè ìíîãîòî æåðòâè, êîèòî äàâàõà, òå íå ñå îòêàçâàõà äà ðàçáèÿò áóíòîâíèöèòå. Âúñòàíèöèòå îáà÷å õëàäíîêðúâíî è ñ íàñòúðâåíèå îòáèâàõà òîçè îãðîìåí âàëÿê. Âå÷å ñå ñìðà÷àâàøå, êîãàòî â áîÿ ñå õâúðëèõà âñè÷êè. Êîííèöàòà, âîäåíà îò ïîï Äèìèòðåòî, ïîëåòÿ íàïðåä. Ñàáèòå çàñâèñòÿõà âúâ âúçäóõà, à ñìðàçÿâàùèòå êðúâòà áîéíè âèêîâå íà þíàöèòå 1-2/2009 ñúçäàâàõà ó âðàãîâåòå ñèëåí ñìóò. Òóðöèòå çíàåõà äîáðå êàêâî çíà÷è òîâà è êîñèòå èì íàñòðúõíàõà. Íÿêîè âå÷å áÿõà ãîòîâè äà ïîáÿãíàò. Êàòî âèõúð êîíåòå ãè âðúõëåòÿõà. Çàïî÷íà ñòðàøíà ñå÷. Öâèëåõà êîíå, ñòåíåõà õîðà, åõòÿõà ãúðìåæè. Ðåäèöèòå èì ñå îãúíàõà è ðàçáúðêàõà. Ñ èçöúêëåíè îò óæàñ î÷è íÿêîè âå÷å õâúðëÿõà ïóøêèòå è áÿãàõà, âèêàéêè: „Àëëàõ!” Íàæåæåí, âúçäóõúò äèìåøå ñ ìèðèñ íà áàðóò è êðúâ. Ðàçâÿë äúëãàòà ñè ÷åðíà áðàäà, ïîï Äèìèòðåòî âúðòåøå ñðú÷íî ñàáÿòà ñè òó íàëÿâî,


òó íàäÿñíî. Îùå ìàëêî è ïîðàæåíèåòî íà òóðöèòå áåøå ãîòîâî. Îòðÿäèòå âúðâÿõà êàòî ëàâèíà íàïðåä.  åäèí ìèã íåùî îñòðî ïàðíà îòåöà ïðåç êîðåìà. Ïðåä î÷èòå ìó ñå ñòúìíè. Åäðàòà ìó ñíàãà ïîòðåïåðà. Òîé ñïðÿ êîíÿ è ñå ñâëå÷å íà çåìÿòà. Ðàçêîï÷à äðåõèòå ñè è ïðåõàïà óñòíè. Êîðåìúò ìó áå ðàçäðàí. „Äîáðå, ÷å ÷åðâàòà íå ñà èçñèïàíè” – ïîìèñëè ñè òîé. Èçâàäè îò äæîáà ïåøêèðà ñè, çàòèñíà ðàíàòà è ÿ ïðèòåãíà ñ êîëàíà íà ïàíòàëîíèòå. Ïîãëåäíà âñòðàíè – êîíÿò ñòîåøå äî íåãî, êëàòåøå ãëàâà è ïúðõàøå ñ íîçäðèòå, ñÿêàø ñõâàùàøå êàêâî ñòàâà ñúñ ñòîïàíèíà ìó. Íà åäíà ïåäÿ îò íåãî ëåæåøå îáëÿí â êðúâ ðóñêè ñîëäàò. Òîé ïðîòåãíà ðúêà è ïîãàëè ðóñèòå ìó êîñè. - Áðàòå, äîòóê áèëà íàøàòà, òîêó äàíî äðóãèòå ÿ ñâúðøàò... èðèí ïèðèí Âå÷åðòà ñèíúò ìó Ñåðàôèì ãî íàìåðè çàäðÿìàë â íåìîùåí óíåñ. Ñ åäíàòà ñè ðúêà 11 áåøå ïðåãúðíàë ðóñíàêà, à ñ äðóãàòà äúðæåøå ðàíàòà ñè. - Òàòêî, òàòêî! – ñïóñíà ñå òîé êúì áàùà ñè. Êîëåíè÷è è èçïðàâè êëþìíàëàòà ìó ãëàâà. - Åõ, ñèíå – ïðîøåïíà ñ âúçäèøêà îò÷åòî è ïðèêëîïè óìîðåíî î÷è. Íàïðàâèõà íîñèëêà îò åäíî êåáå è ãî ïîñòàâèõà íà íåÿ. Ïîñëå ìëàäåæúò ñå îáúðíà, çàòâîðè ñâåòëèòå ñèíè î÷è íà áðàòóøêàòà, ïðåêðúñòè ñå è òðúãíàõà êúì ùàáà. - Êúäå ñè ðàíåí, Äèìèòðå? – ñïóñíà ñå Êîñòàíäè.  êîðåìà. Äîáðå, ÷å ÷åðâàòà íå ñà èçñèïàíè – îòãîâîðè òîé åäâà è ñå óñìèõíà ïðåñèëåíî. – Äàéòå ìè êîæåíàòà òîðáà îò ñåäëîòî. Êîíÿò ñòîåøå çàä òÿõ è ãëåäàøå òúæíî åçäà÷à ñè. Êîñòàíäè îòâúðçà òîðáàòà è ìó ÿ ïîäàäå. Ïîïúò èçâàäè èãëà è êîíåö, ñâàëè íàïîåíàòà ñ êðúâ êúðïà, ïîñëå íàïîè ñ íÿêàêâà òå÷íîñò åäèí ïàìóê è èçáúðñà õóáàâî ðàíàòà. Ïîëÿ êîíåöà ñ îòâàðàòà è ñ ãîëÿìî óñèëèå, ñòèñíàë çúáè, çàïî÷íà äà øèå ðàíàòà ñè, êàòî ñ äðóãàòà ðúêà ïðèòèñêàøå çäðàâî êîæàòà. Ãëàâàòà ìó ñå ìàåøå, íî òîé ñìåëî áîäåøå èçòðúïíàëàòà öåïíàòèíà. Î÷èòå íà âñè÷êè ñå ðàçøèðèõà. Êîæàòà èì íàñòðúõíà, à óñòíèòå èì ìúðäàõà, áåç äà ìîãàò äà èçäàäàò çâóê. Áÿõà âèæäàëè êàê ëåêóâà äðóãèòå, íî òîâà áåøå íåùî èçâúí÷îâåøêî. Ìîçúêúò íå ìîæåøå äà ãî ïîáåðå. Ñëåä êàòî çàøè ðàíàòà ñè, èçâàäè îò òîðáàòà åäíà êóòèéêà ñ ìåõëåì, íàìàçà ðàíàòà äîáðå è ñ ïîñëåäíè ñèëè ïîìîëè äà ãî ïðåâúðæàò. Äèøàøå ÷åñòî-÷åñòî, à ãëàâàòà ìó êëþìíà áåçïîìîùíî âñòðàíè. Âîéâîäèòå ðåøèõà âåäíàãà äà ãî èçïðàòÿò â Äóïíèöà. Ñëåä ïðåêàðàíàòà òåæêà íîù, íà ñóòðèíòà, ðàíåíèÿò ñå ÷óâñòâàøå ïî-äîáðå. Êàòî ðàçáðà çà ðåøåíèåòî íà ùàáà, òîé åíåðãè÷íî âúçðàçè: - Ùî, íèêàêâà Äóïíèöà. Àç èñêàì òóê äà îñòàíà. - Íå ìîæå, Äèìèòðå, òè òðÿáâà äà îçäðàâååø. Èìà è äðóãè ìîì÷åòà çà òàì, ùå âè îòêàðàò âñè÷êèòå ïðè ðóñêèòå ëåêàðè, òå ùå ñå ãðèæàò çà âàñ. - Íå, íÿìà äà èäà – ïðîòèâåøå ñå òîé, - êàâàëåðèÿòà èìà íóæäà îò ìåí. Ñúâåòè äà èì äàâàì. ïàê ùå å ôàéäà. - Çà êàâàëåðèÿòà íå áåðè ãðèæà. Èìà êîé äà òå çàìåñòè. Ñåðàôèìå, ìîì÷åòà, õàéäå, ãîòîâè çà ïúò! – íàðåäè âîéâîäàòà è ãî ïðåãúðíà ïî áðàòñêè. Êîñòàíäè êîëåíè÷è äî íîñèëêàòà, ïîâäèãíà ãëàâàòà ìó è ãî öåëóíà ïî ÷åëîòî. - Õàéäå, ïðîùàâàé è äîñêîðî âèæäàíå – êàçà òîé è ïðåãúðíà ñòàðèÿ ñè äðóãàð. - Ñáîãîì, áðàòÿ! Ìîÿòà íå ñå çíàå – ïðèìèðåíî ðå÷å òîé, - íî âèå ñå äðúæòå çäðàâî! Íå îñòàâÿéòå ëþäåòå îòíîâî ïîä òèðàíèÿòà! - Íèå ñìå òóê, íå áåðè ãðèæà – îòãîâîðè äÿäî Èëüî âîéâîäà è ñúùî ãîðåùî ïðåãúðíà çåìëÿêà ñè. - Íå áîé ñå, îò÷å Äèìèòðå. Íàëè ÷ó Êàëìèêîâà, ñêîðî ùå äîéäå ïîìîù è îò ñâîáîäíà Áúëãàðèÿ – îêóðàæè ãî Ñòîÿí âîéâîäà. – Õàéäå, âúðâåòå, ÷å àãèòå ñå âäèãíàõà! Äåñåòèíà ÿêè ìîì÷åòà âçåõà íîñèëêèòå è òðúãíàõà êúì Êðåñíåíñêîòî äåôèëå, êúäåòî ãè ÷àêàõà êàðóöèòå. Êîñòàíäè ïîñòîÿ åäèí ìèã, ïîñëå èçòè÷à ñëåä òÿõ è ñå ïðîâèêíà: - Ïîçäðàâåòå ÿ ìèëàòà Áúëãàðèÿ îò íàñ!


èðèí ïèðèí

12

ÊÀÒß ÅÐÌÅÍÊÎÂÀ

ÂÎÉÂÎÄÀÒÀ ÈËÈ ÐÈÁÍÈØÊÈß ÏÎÏ

1-2/2009

Ðàíåíèÿò Äèìèòúð Ïîïãåîðãèåâ çàøèâà ñòîìàõà ñè, çà äà ïðîäúëæè áîÿ.

ñâåòâàò çà ìèã

Êàòî äåìîí ñå âåå ÷åðíîòî ìó ðàñî ïî áèëîòî íà Îãðàæäåí è ðàíàòà ìó áàãðè õúëáîêà íà êîíÿ. Ïîä êüîðàâàòà ìåñå÷èíà ñ èãëà êàòî çúá íà êó÷å øèå ïîïúò ðàíàòà ñè çèíàëà...

Åäèí áÿë êîí îò æàæäà ïëàìíà è ïî÷íà äà ðàñòå. Çàïàëè Îãðàæäåí, Àëèáîòóø, Áåëàñèöà, Ïèðèí. Èçäèãíà ñå– çàïàëèõà ñå âèðîâåòå íà íåáåòî. Îò ãðèâàòà ìó ñå ïîñèïàõà çâåçäè. Íîùòà– ñèðîòà ìàéêà, ñúáðàëà ñúëçèòå ñè â øåïè ñå ïîâäèãíà äà ãî íàïîè...

Òúìåí å âÿòúðúò â òúìíàòà íîù, òúìíè êîíå ñ âÿòúðà öâèëÿò, òúìíè êîïèòà êàòî ëóíè

è óìèðàò.


XIV ÌÅÆÄÓÍÀÐÎÄÅÍ ÊÎÍÃÐÅÑ ÍÀ ÑËÀÂÈÑÒÈÒÅ (Îõðèä, 10-16 ñåïòåìâðè 2008 ã.)

ÑËÀÂßÍÑÒÂÎÒÎ È ÑËÀÂÈÑÒÈÊÀÒÀ ÌÎÃÀÒ ÄÀ ÄÎÏÐÈÍÅÑÀÒ ÄÀ ÑÅ ÑÚÇÄÀÄÅ ÅÄÈÍ ÏÎÕÓÁÀÂ, ÏÎ-ÑÏÐÀÂÅÄËÈÂ, ÏÎ-ÄÎÑÒÎÅÍ È ÏÎ-ÕÓÌÀÍÅÍ ÑÂßÒ... ÈÍÒÅÐÂÞ Ñ ÀÊÀÄÅÌÈÊ ÌÈËÀÍ ÃÞÐ×ÈÍÎÂ, ÏÐÅÄÑÅÄÀÒÅË ÍÀ X²V ÌÅÆÄÓÍÀÐÎÄÅÍ ÊÎÍÃÐÅÑ ÍÀ ÑËÀÂÈÑÒÈÒÅ

Àêàäåìèê Ìèëàí Ãþð÷èíîâ å ìàêåäîíñêè ñëàâèñò è ðóñèñò, åñåèñò, êðèòèê, ëèòåðàòóðåí èñòîðèê è òåîðåòèê. Ðîäåí å íà 28 þíè1928 ã. â Áåëãðàä, æèâåå è òâîðè â Ñêîïèå. Çàâúðøèë å Ôèëîëîãè÷åñêèÿ ôàêóëòåò íà óíèâåðñèòåòà â Áåëãðàä. Äîêòîð íà ôèëîëîãè÷åñêèòå íàóêè. Áèë å ïðîôåñîð âúâ Ôèëîëîãè÷åñêèÿ ôàêóëòåò íà Ñêîïñêèÿ óíèâåðñèòåò „Ñâ. Êèðèë è Ìåòîäèé”, ðúêîâîäèòåë íà êàòåäðàòà ïî ñëàâèñòèêà, ñúçäàòåë è ðúêîâîäèòåë íà êàòåäðàòà ïî ñðàâíèòåëíî ëèòåðàòóðîçíàíèå. Áèë å ïðåäñåäàòåë íà Ñúâåòà íà Ñòðóæêèòå âå÷åðè íà ïîåçèÿòà. ×ëåí å íà Ìàêåäîíñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå è èçêóñòâàòà îò 1988 ã. è íà Äðóæåñòâîòî íà ïèñàòåëèòå íà Ìàêåäîíèÿ îò 1956 ã., à å áèë è íåãîâ ïðåäñåäàòåë. Àâòîð íà ìíîæåñòâî êíèãè îò îáëàñòòà íà ëèòåðàòóðàòà è ÷ëåí íà ðåäàêöèèòå íà ìíîãî ëèòåðàòóðíè èçäàíèÿ. Ñúñòàâèòåë íà àíòîëîãèè íà ìàêåäîíñêàòà ïðîçà è ïîåçèÿ íà èòàëèàíñêè, ôðåíñêè, òóðñêè, ñðúáñêè è äð. åçèöè. Ëàóðåàò íà íàãðàäèòå „11-è îêòîìâðè”, „Äèìèòúð Ìèòðåâ”, „Çëàòåí ïðúñòåí” è äð. Ïðåäñåäàòåë íà ïðåçèäèóìà íà XIV Ìåæäóíàðîäåí êîíãðåñ íà ñëàâèñòèòå.

Èâàí Òîïàëñêè: Àêàäåìèê Ãþð÷èíîâ, Âèå ñòå èçâåñòåí ó÷åí îò îáëàñòòà íà ñëàâèñòèêàòà, íî âñå ïàê áèõ Âè ïîìîëèë äà ñå ïðåäñòàâèòå ïðåä ÷èòàòåëèòå íà ñïèñàíèå „Èðèí Ïèðèí” ñ íÿêîëêî äóìè! Àêàä. Ìèëàí Ãþð÷èíîâ: Àç ïî ïîòåêëî ñúì îò òîçè êðàé íà Ìàêåäîíèÿ – ïî áàùà ñúì îõðèä÷àíèí, à ìàéêà ìè áåøå ñòðóæàíêà.(Èíòåðâþòî áå íàïðàâåíî â Îõðèä íà 1àâãóñò – á.ð.) Ó÷èë ñúì è òóê, è â äðóãè ãðàäîâå íà Áàëêàíèòå. Òàòêî áåøå èíæåíåð, ìíîãî ïúòóâàøå, à è íèå ñ íåãî – òàêà ÷åñòî ñìåíÿõìå ñðåäàòà. Îáðàçîâàõ ñå â Ñêîïèå, Îõðèä, Íèø, à â Áåëãðàä ñëåäâàõ â óíèâåðñèòåòåòà. Ñåòíå ñå âúðíàõ â Ñêîïèå. Àç ñúì åäíîâðåìåííî è ñëàâèñò, è ÷îâåê, êîéòî èìàøå æåëàíèå äà âúâåäå ñðàâíèòåëíîòî ëèòåðàòóðîçíàíèå â Ð Ìàêåäîíèÿ. Òàêà è çàïî÷íàõ íàó÷íàòà ñè êàðèåðà â ñòîëèöàòà êàòî êîìïàðàòèâèñò, ïîñëå îòèäîõ íà ñïåöèàëèçàöèÿ â Ïàðèæ. Ïðåç 60-òå ãîäèíè íà XX âåê â Ñêîïñêèÿ óíèâåðñèòåò áåøå îòêðèòà êàòåäðàòà ïî ñëàâèñòèêà è àç êàòî ÷îâåê, ïðèâúðçàí è ñèëíî ñâúðçàí ñ òàçè íàóêà, áÿõ ïîìîëåí äà ðàáîòÿ â íåÿ, à ðàáîòèõ öåëè 20 ãîäèíè. Òåçè äâà ìîè „òîâàðà” áÿõà âçàèìíî

èðèí ïèðèí

13


ñâúðçàíè. Ïðåïîäàâàõ ìàêåäîíèñòèêà è ñëàâèñòèêà, íî â ñâåòîâíè ðàìêè, ïîíåæå ñúì ÷îâåê ñ òàêèâà ðàçáèðàíèÿ.  Ñêîïñêèÿ óíèâåðñèòåò „Ñâåòèòå Êèðèë è Ìåòîäèé” ðàáîòèõ êàòî ïðîôåñîð äî êðàÿ íà êàðèåðàòà ñè. ÈÒ: Òåìàòà íà íàøèÿ ðàçãîâîð å X²V Ìåæäóíàðîäåí êîíãðåñ íà ñëàâèñòèòå, êîéòî ùå ñå ïðîâåäå îò 10 äî 16 ñåïòåìâðè ò.ã. â Îõðèä, â Ð Ìàêåäîíèÿ. Êàêâà å èñòîðèÿòà íà êîíãðåñèòå ïî ñëàâèñòèêà? ÌÃ: Îïàñÿâàì ñå äà íå îòèäåì òâúðäå íàäàëå÷, ïîíåæå êîíãðåñèòå ñå ïðîâåæäàò îò 1929 ã., ïðè òîâà âèíàãè â ðàçëè÷íè, íî ñàìî â ñëàâÿíñêè ñòðàíè, íèêîãà â íåñëàâÿíñêè. Íî ìíîãî íåñëàâÿíñêè ñòðàíè ñà òâúðäå èðèí ïèðèí àêòèâíè â íàøàòà àñîöè��öèÿ, òúé êàòî íàøàòà íàóêà ñå ðàçâèâà íå ñàìî ñðåä ñëàâÿíñêèòå íàðîäè, íàïðîòè⠖ òÿ ïðåäèçâèêâà èíòåðåñ â öåëèÿ ñâÿò. 14 Íàïðèìåð Ðîìàí ßêîáñîí ôîðìèðà åäíà ñèëíà øêîëà â ÑÀÙ! Íà êîíãðåñà ùå ïðèñúñòâàò ïðåäñòàâèòåëè íà 44 äúðæàâè, äîðè è îò äàëå÷íà ßïîíèÿ! Òå ïðîÿâÿâàò èçêëþ÷èòåëåí èíòåðåñ è ñ ãîëÿì åíòóñèàçúì ðàáîòÿò ïî îïðåäåëåíè åçèêîâåäñêè âúïðîñè. Çà ñúæàëåíèå, ïîðàäè ïîëèòè÷åñêèòå ïðîáëåìè ñ Ð Ãúðöèÿ è ñïîðà îêîëî èìåòî íà Ìàêåäîíèÿ, íàøèòå êîëåãè îò þæíàòà íè ñúñåäêà íÿìà äà ó÷àñòâàò! Íî äà ñå âúðíåì â íà÷àëîòî – òðàäèöèÿòà íà êîíãðåñèòå áå ïðåêúñíàòà ïî âðåìå íà Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà, àëà ñå âúçîáíîâè íà ãîëÿìàòà ìåæäóíàðîäíà ñðåùà ïðåç 1955 ã. Îòòîãàâà íà âñåêè 5 ãîäèíè ñå ïðîâåæäàò ðåäîâíè êîíãðåñè â íÿêîÿ ñëàâÿíñêà ñòðàíà, à èìåííî è îò òàçè 1955 ã. ðåäîâíî ó÷àñòâàì è àç. Ïðåç 2003 ã. â Ëþáëÿíà, Ð Ñëîâåíèÿ, ñå ñúñòîÿ X²²² êîíãðåñ, íà êîéòî, ÷ðåç òàéíî ãëàñóâàíå, àç ñïå÷åëèõ ìàíäàòà äà áúäà ïðåäñåäàòåë – çà ïúðâè ïúò â èñòîðèÿòà íà Ìàêåäîíèÿ, êîåòî å îò ãîëÿìî çíà÷åíèå íå ñàìî çà ìåí, íî è çà ñòðàíàòà ìè, òúé êàòî ñìå ìàëêà äúðæàâà, îêîëî êîÿòî ïîñòîÿííî èìà íÿêàêâè èñòîðè÷åñêè ïðîòèâîðå÷èÿ. Íî ñåãà íèå èìàìå âúçìîæíîñò äà ïîêàæåì íà ñâåòîâíàòà îáùåñòâåíîñò êîè ñìå, êàêâè ñìå, êàê ðàáîòèì, êàêâî ñìå ïîñòèãíàëè â îáëàñòòà íà íàóêàòà. Íèå êàíèì âñè÷êè ñëàâèñòè ïðè èçâîðèòå íà ñëàâÿíñêàòà ïèñìåíîñò – òóê ñå å òðóäèë Ñâ. Êëèìåíò Îõðèäñêè, ó÷åíèêúò íà Ñâåòèòå áðàòÿ Êèðèë è Ìåòîäèé, òóê å ñúçäàë ãîëÿìàòà Îõðèäñêà øêîëà, ïúðâèÿ ñëàâÿíñêè óíèâåðñèòåò! Èäåÿòà áåøå âñè÷êè ñëàâèñòè äà äîéäàò è âèäÿò êàê èçãëåæäà Îõðèä, òîçè êðàé, êúäåòî Êëèìåíò, à äà íå çàáðàâÿìå è ñúáðàòà ìó Íàóì, ñà ðàáîòèëè, ïðîïîâÿäâàëè, ñúçäàâàëè... ÈÒ: Áèõìå ìîãëè äà êàæåì, ÷å ñëàâèñòèêàòà ñå çàâðúùà ó äîìà?! ÌÃ: Àìè äà, òÿ ñå çàâðúùà ó äîìà, íî íåéíèÿò äîì å íà ìíîãî ìåñòà ïî ñâåòà. Òîâà å ïîçèòèâíà ÷åðòà, çàùîòî, íåêà ñïîìåíåì è òîâà, ñëàâèñòèêàòà íàâëåçå â åäíà ãîëÿìà êðèçà ïðè íîâàòà ãåîïîëèòè÷åñêà êîíôèãóðàöèÿ. Êîãàòî íàñòúïèõà ïðîìåíèòå, ìèñëåõìå, ÷å íàøàòà íàóêà íÿìà ãîëÿìà ïåðñïåêòèâà è òàêà ñå îçîâàõìå â êðèçà, êîÿòî îáà÷å ïðîäúëæè êðàòêî âðåìå. Ðàçáðàõìå, ÷å ñëàâèñòèêàòà å íàóêà, òâîð÷åñêà îáëàñò, êîÿòî èçñëåäâà èñòèíàòà è íå òðÿáâà äà áúäå îáðåìåíÿâàíà ñ èäåîëîãè÷åñêîïîëèòè÷åñêè òåíäåíöèè... ÈÒ: Íî âñå ïàê å îáðåìåíåíà... ÌÃ: ...Äà, ïðåç ïúðâàòà ïîëîâèíà íà ìèíàëèÿ âåê òÿ áåøå èçêëþ÷èòåëíî ñâúðçàíà ñ íÿêîè ïîëèòè÷åñêè òåíäåíöèè, îñîáåíî â ñëàâÿíñêèòå ñòðàíè, ïîíåæå çàïàäíèòå ñòðàíè ñâúðçâàõà ñ íàñ, ñëàâÿíèòå, íÿêîè äðóãè íåùà îò ñôåðàòà íà ïîëèòèêàòà. Âñè÷êî òîâà áå âúâ âðåäà íà íàóêàòà. Òÿ áåøå ïîëèòè÷åñêè îáðåìåíåíà è â ñàìèÿ ÑÑÑÐ êàòî íàé-ãîëÿìà ñëàâÿíñêà 1-2/2009 ñòðàíà, êúäåòî, ïîðàäè îãðàíè÷åíàòà ñâîáîäà, ñëàâèñòèêàòà íå ñå ðàçâèâàøå òàêà, êàêòî ìîæåøå. Ïîñëå äîéäå íîâîòî âðåìå, íîâè õîðà – ìèñëÿ ñè, ÷å è àç ñúì åäèí îò òÿõ. Íèå èñêàìå äà îñâîáîäèì íàóêàòà îò íàñëîåíèÿòà íà ìèíàëîòî è äà ÿ íàñî÷èì êúì åäíà íîâà ïúòåêà è êúì åäíà íîâà ñàìîëè÷íîñò, çà êîÿòî ùå ñòàíå äóìà íà êîíãðåñà. Ìíîãî îò äîêëàäèòå ñà íà òåìà êàê äà ñå èçëåçå îò ïîëèòèêàòà è êàê ñëàâèñòèêàòà íà XX² âåê


äà íå ïîâòàðÿ ãðåøêèòå îò ìèíàëîòî, êàê äà ðàçïðîñòðàíè ñâîåòî âëèÿíèå íå ñàìî ñðåä ñëàâÿíèòå, íî è ïî öåëèÿ ñâÿò. Ñïîðåä ìåí íåéíàòà ðîëÿ òðÿáâà äà áúäå ìíîãî ïî-ãîëÿìà, òîâà àç êàòî ñëàâèñò è âëþáåí â íàóêàòà ñèëíî ãî æåëàÿ, íî è òÿ òðÿáâà äà áúäå íå ñàìî ñâúðçàíà ñ íÿêîè âëèÿíèÿ, õåãåìîíèè,ïîëèòè÷åñêè ñèñòåìè, â íåÿ èìà òîëêîâà áîãàòî íàñëåäñòâî, òâîð÷åñêî è äóõîâíî, êîåòî íå ìîæå äà íå èíòåðåñóâà ñâåòà è çà â áúäåùå. Ïîíåæå ñâåòúò, âúïðåêè âñè÷êèòå ñè ïîñòèæåíèÿ, íå óñïÿ äà ðàçðåøè âúïðîñèòå íà ñâîåòî ñúùåñòâóâàíå íèòî â äóõîâåí, íèòî â ìîðàëåí ïëàí, à òúêìî íàñëåäñòâîòî íà ñëàâÿíèòå è íà ñëàâèñòèêàòà, ñ ãîëåìèòå óìîâå è ãîëåìèòå ëè÷íîñòè îò îáëàñòòà íà ëèòåðàòóðàòà, èçêóñòâîòî è èðèí ïèðèí ôèëîñîôèÿòà, ìîãàò âñå îùå ìíîãî äà êàæàò íà ñâåòà äíåñ è äà äîïðèíåñàò 15 äà ñå ñúçäàäå åäèí ïî-õóáàâ, ïî-ñïðàâåäëèâ, ïî-äîñòîåí è ïî-õóìàíåí ñâÿò îò òîÿ, â êîéòî æèâååì ñåãà! ÈÒ: Êîè ñà òåìèòå, ðàçðàáîòåíè â äîêëàäèòå íà ó÷àñòíèöèòå? ÌÃ:  ïúðâèòå äâå ãîäèíè ñëåä ïðåäèøíèÿ êîíãðåñ áÿõà îïðåäåëåíè ðàìêèòå è òåìàòèêàòà, à òÿ å ìíîãî áîãàòà – îò çàðàæäàíåòî è ïîòåêëîòî íà ñëàâÿíèòå, îò ïðàðîäèíàòà, îòêúäå, êúäå è êàê ñà äîøëè, òà äî íàéíîâîòî âðåìå. È ìîãà äà âè êàæà, ÷å òîâà, êîåòî ìè õàðåñâà îò ïðî÷åòåíîòî å, ÷å èìà ìíîãî ìëàäè èçñëåäîâàòåëè, ïðèëàãàùè íîâè ìåòîäè è èìàùè ñúâñåì íîâ ïîãëåä êúì òðàäèöèÿòà è ñúâðåìèåòî, êîåòî ùå áúäå ïðèíîñ íà îõðèäñêèÿ êîíãðåñ. Òîé òðÿáâà äà áúäå çàïîìíåí è ñ íåùî, êîåòî ãî å íÿìàëî äîñåãà. Ìèñëÿ, ÷å ùå ñòèãíåì äî íîâè ãëåäèùà â ñëàâèñòèêàòà, à àç ùå ñå îïèòàì äà íå íàääåëåÿò ïàê íÿêîè ñòðóè è òåíäåíöèè è íàó÷íàòà èñòèíà äà îñòàíå íàøà åäèíñòâåíà öåë. ÈÒ: Ìîæåì ëè äà î÷àêâàìå íÿêîÿ èçñëåäîâàòåëñêà èçíåíàäà? ÌÃ: Çíàåòå ëè, â îñíîâàòà ñè ñëàâèñòèòå âèíàãè ñà áèëè è ñà îñòàíàëè òðóäîëþáèâè ëþäå, ìíîãî ñêðîìíè, òîâà å åäèí ñâÿò, êîéòî íå òúðñè ñåíçàöèè. À è òàÿ íàøà ñðåùà íÿìà òàêúâ õàðàêòåð, òÿ òðÿáâà äà ïîêàæå, ÷å ñëàâèñòèòå ïðîäúëæàâàò äà ðàáîòÿò è ÷å ìîãàò äà áúäàò àêòóàëíè. À êîãàòî âñè÷êî òîâà ùå ñå ñóìèðà íàêðàÿ, êîãàòî ùå íàïðàâèì ðåçþìå, âÿðâàì, ÷å ùå èìàìå ñ êàêâî äà ñå ãîðäååì! ÈÒ: Ãîâîðèòå ñ ëþáîâ çà ñëàâèñòèêàòà êàòî íàóêà... ÌÃ: Äà! ÈÒ: ...âèæäàì è ÷å ñòå âëþáåí â ñëàâÿíñòâîòî – êàòî ðîä è èäåÿ! Ñàì îòáåëÿçàõòå, ÷å èìà êðèçà è â ëþáèìàòà Âè íàóêà, íî è â ìåæäóñëàâÿíñêèòå îòíîøåíèÿ. Óìååì äà áúäåì æåñòîêè åäíè êúì äðóãè, ïðè òîâà ìíîãî ïîâå÷å, îòêîëêîòî ñïðÿìî íàøèòå èçâå÷íè íåïðèÿòåëè. Íà êàêâî ñå äúëæè òîâà? ÌÃ: Íå ñúì ðàçìèøëÿâàë ìíîãî çà òîâà, òúé êàòî íàøèòå ñòðàíè âúðâÿò â ðàçëè÷íè ïîñîêè. Íî âñè÷êî å ñâúðçàíî ñ äíåâíî-àêòóàëíàòà ïîëèòèêà. Èíà÷å ñúì ñúãëàñåí ñ Âàøàòà îöåíêà, òÿ å òî÷íà, òàêà å. Ñòðàøíî ñúæàëÿâàì, ÷å å òàêà! Ïðåç öåëèÿ ñè æèâîò ðàáîòÿ è äîêàòî ñúì æèâ ùå ðàáîòÿ çà îáðàòíîòî – çà âçàèìíî ðàçáèðàòåëñòâî è òîëåðàíòíîñò ìåæäó âñè÷êè õîðà, íî ïðåäè âñè÷êî ìåæäó ñëàâÿíèòå, òúé êàòî è àç ñúì ñëàâÿíèí è íå áèõ èñêàë è äà ñè ïîìèñëÿ, ÷å íå ïðèíàäëåæà íà ñëàâÿíñêèÿ ñâÿò! Òîçè âúïðîñ å çà ïî-øèðîê äåáàò.  íà÷àëîòî íà X²X âåê áÿõìå „îáãîðåíè” ñ ðîìàíòè÷íè ðàçáèðàíèÿ. Âúçðàæäàíåòî íà íàðîäèòå è ïîëèòèêàòà êàòî íàóêà ñúâïàäíàõà ñ åïîõàòà íà ðîìàíòèçìà, êîãàòî ñå ñúçäàâàõà íàöèèòå /íå ìèñëÿ ãåíåòè÷åñêè – òå èìàò ñâîèòå êîðåíè/ êàòî ôàêòîðè íà ïîëèòè÷åñêàòà ñöåíà. Ìîåòî ñòàíîâèùå å, ÷å òîçè ðîìàíòèçúì, êîëêîòî è äà áå ïðîäóêòèâåí, â íîâîòî âðåìå òîé ìîæå äà áúäå è âðåäåí. Ðîìàíòèêàòà âëåçå êàòî åìîöèÿ, à ðàçóìúò îñòàíà íà çàäåí ïëàí. Íî, çà äà îöåëååì, òðÿáâà äà ñòèãíåì äî ñúãëàñèå. Îòíîñíî âúïðîñà Âè – òîâà íàèñòèíà å ïàðàäîêñ! Èìåííî ìåæäó ñëàâÿíñêèòå íàðîäè ìíîãî ÷åñòî èìà íåäîðàçóìåíèÿ îêîëî åëåìåíòàðíè ðàáîòè. Íÿêàêâà ëóäà ðîìàíòèêà èñêà äà ñå íàëîæè, ãîâîðÿ çà ïðèñúñòâàùèÿ íàöèîíàëèçúì – ïðè åäíè ïîâå÷å,


ïðè äðóãè ïî-ìàëêî, íî âñå ñè ìèñëÿ, ÷å òîé íÿìà ïåðñïåêòèâà è ÷å òîâà ùå îòìèíå, è ÷å è íà òîçè êîíãðåñ, êàêòî è ñëåä íåãî, ùå ñå âñëóøâàìå åäíè â äðóãè – ïîâå÷å àðãóìåíòè è ïî-ìàëêî åìîöèè, ïî-ìàëêî ðîâåíå âúâ âúïðîñèòå îò ìèíàëîòî: êîé áèë àãðåñîð, êîé áèë æåðòâà, çà äà èçíàìåðèì íàøèÿ îáù mîdus vivendi. ÈÒ: Ãîâîðèòå çà íàöèîíàëèçìà ñðåä ñëàâÿíñêèòå íàðîäè. Íî ìîÿò ïîãëåä âúðõó íåùàòà ãîâîðè, ÷å òîçè íàöèîíàëèçúì îáèêíîâåíî íå å ïëîä íà ñëàâÿíñêàòà èäåÿ è íà èäåíòèôèêàöèÿòà ñúñ ñëàâÿíñòâîòî /â ïîâå÷åòî ñëó÷àè/, àìè å ïëîä íà òîâà, ÷å ñå òúðñèì òàì, êúäåòî /è èðèí ïèðèí èñòîðèÿòà, è ëèíãâèñòèêàòà ãî äîêàçâàò!/ íå ñìå. Åòî íÿêîëêî ïðèìåðà: â Áúëãàðèÿ âñå ïî-íàñòîé÷èâî ñå íàáëÿãà íà äîìè16 íàíòíîñòòà íà íÿêàêúâ èðàíî-áúëãàðñêè èëè òóðàíî-áúëãàðñêè åëåìåíò, òúðñè ñå „ïðàðîäèíàòà” â ïóñòèíèòå íà Ñðåäíà Àçèÿ è åçèêîâî „ñõîäñòâî” ñ òþðêîåçè÷íè ïëåìåíà /!!!/; ïîçíàâàìå ñòàðîíîâàòà òåîðèÿ „çà ãîòñêîòî ïîòåêëî íà õúðâàòèòå”, ïîäåòà è îò íÿêîè êðúãîâå â ×åõèÿ; ñðåä ñëîâåíöèòå áèòóâà ñúùî „æåëàíèåòî” çà òÿõíîòî „âåíåòñêî” íà÷àëî; óêðàèíöèòå, çà äà ñå îòäàëå÷àò îò ðóñèòå, áëåíóâàò äà ñå îêàæàò ÷èñòè ïîòîìöè íà âàðÿãèòå îò Ñêàíäèíàâèÿ; Êøèùîâ Çàíóñè øîêèðà çäðàâîìèñëåùèÿ ñâÿò, ÷å è ïîëÿöèòå íå áèëè ñëàâÿíè, à „ïåðèôåðíè ëàòèíè”(!!!); âúâ Âàøàòà ðîäíà Ìàêåäîíèÿ ïúê áå ïðèâíåñåí îò îòâúä îêåàíèòå ìèòúò çà àíòè÷íî-ìàêåäîíñêîòî ïîòåêëî, ðàçáèðà ñå, íåñëàâÿíñêî, íà äíåøíèÿ ìàêåäîíåö! Äà íå ãîâîðèì çà àáñóðäíàòà äèâåðñèôèêàöèÿ â Áîñíà è Õåðöåãîâèíà /âúç îñíîâà íà ðåëèãèÿòà/, à íàïîñëåäúê è â ×åðíà ãîðà. È íà âñè÷êèòå òåçè àáñóðäíè òåîðèè èì ïðå÷è îáùèÿò íè ñëàâÿíñêè êîðåí, êðúâòà íè, åçèêúò íè! Çàùî ñòèãíàõìå äîòóê? ÌÃ: Àç íå ñúì àíòðîïîëîã, íèòî ñúì ñîöèîëîã, çà äà Âè îòãîâîðÿ íà òîçè âúïðîñ, èçèñêâàù ìíîãî ïî-ãîëÿìà åëàáîðàöèÿ. Ìîãà äà Âè êàæà ìîåòî ñòàíîâèùå. À òî å ïðîòèâíî íà òîâà, çà êîåòî ãîâîðèòå. Òàêà êàçâàì è íà íÿêîè ìîè êîëåãè îò Ìàêåäîíñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå è èçêóñòâàòà, íî è èçâúí íåÿ. È â íàøèÿ ñëó÷àé íå ñúì ñàì! Íå ñúì åäèíñòâåíèÿò ìàêåäîíåö, êîéòî å ïðîòèâ òåçè ìèòîâå è ôàíòàñìàãîðèè! Åòî ñåãà íÿêàêúâ ïàêèñòàíñêè ïðèíö /îò õóíçèòå – á.ð./ áåøå íà ïîñåùåíèå â Ð Ìàêåäîíèÿ, „ïðèçíàâàò” ãî çà íàø „ïîòîìúê”; àìè òåîðèèòå çà „ìàêåäîíñêèÿ åçèê íà Õèìàëàèòå”, äîíåñåí îò íÿêàêâè ñè âîéíèöè íà Àëåêñàíäúð Âåëèêè...? Òîâà çà ìåí å íåïðèåìëèâî! ÈÒ: Íÿêîè îòðè÷àò åçèêà êàòî îñíîâíà õàðàêòåðèñòèêà íà åäíà íàöèÿ... ÌÃ: Àìà, ÷àêàéòå, ìîëÿ Âè! Òîâà, ÷å íèå ñåãà ñåäèì, ðàçãîâàðÿìå è ñå ðàçáèðàìå äîêàçâà êîëêî ìàëêî òðÿáâà äà ïðîãîâîðèì íà åäèí îáù åçèê /â îíÿ óñëîâåí ñìèñúë/, çà äà âèäèì, ÷å ñìå åäíî, áåç, åñòåñòâåíî, äà îòðè÷àìå åçèêà íà ñâîÿ ïðúâ ñúñåä, êàìî ëè äà îòðè÷àìå ñâîÿ ñîáñòâåí åçèê/åçèöè! Íèå ñìå ðîäíèíè, èìàìå îáùî ðîäîñëîâíî äúðâî! Íå òðÿáâà ñàìî äà ñå ïðåêàëÿâà â äðóãà ïîñîêà. Èìà åäíî ñúâðåìåííî, ìîäåðíî ñõâàùàíå íà ñëàâÿíñòâîòî, åäèí ïîçèòèâåí, çäðàâ íàöèîíàëèçúì (ôðàíöóçèòå ñà íàéãîëåìèòå íàöèîíàëèñòè, íî íèêîé íå ãè îáâèíÿâà, ÷å ñà îïàñíè çà ñâåòà, íàëè?), íî òîçè çäðàâ íàöèîíàëèçúì äíåñ å ðÿäúê, îñîáåíî íà Áàëêàíèòå. Íîâîòî ñëàâÿíñòâî, íîâàòà ñëàâÿíñêà èäåÿ òðÿáâà äà ñúäúðæà îíîâà, êîåòî å íàé-ïðîãðåñèâíî â ñâåòà, äà íå âúðâèì â ïîñîêàòà, ÷å ñìå ïúðâè è 1-2/2009 åäèíñòâåíè, çà äà íå ñè íàâëå÷åì ïàê íÿêîè ãîëåìè íåïðèÿòíîñòè... ÈÒ: Êàê áè ìîãëà òóê äà ïîìîãíå ñëàâèñòèêàòà, çà äà çàáðàâèì è îòõâúðëèì òåçè íîâè ìèòîâå, îòêúñâàùè íè îò êîðåíèòå? ÌÃ: Ïðàâî äà âè êàæà, ìàêàð ÷å â ïîëèòèêàòà ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè èìà ìíîãî ïðîáëåìè è íîâè òðàâìè, àç ñúì îïòèìèñò! Ïðåãëåäàõ îêîëî 700 äîêëàäà, â ðåçþìå. Àáñîëþòíî íÿìà îïàñíîñò îò „çàìúðñÿâàíå” â


òàçè íàñîêà, íèòî ïúê ñ íîâè èäåîëîãè÷åñêè è ïîëèòè÷åñêè òåíäåíöèè. Îùå â íà÷àëîòî êàçàõ: àêî ñå òðúãíå ïî òîÿ ïúò – òúðñåòå íÿêîé äðóã! Èìàìå ïî÷åòåí ïðåçèäèóì îò 25 äóøè îò öÿëà Åâðîïà, à àç ãî ðúêîâîäÿ âå÷å 5 ãîäèíè, ðàçáèðàìå ñå ÷óäåñíî. Ñàìèÿò ôàêò, ÷å èçáðàõà ìåí, âå÷å ãîâîðè çà òîâà, ÷å ñâåòúò àáñîëþòíî ïðèåìà ìàêåäîíñêèÿ ñëàâÿíñêè èäåíòèòåò. Àç ñàìèÿò ñúì íÿêàêúâ ôàêò è àðãóìåíò, ÷å òåçè íåäîîáìèñëåíè ðàáîòè è íåïîòðåáíè ñòðàõîâå íå ìîãàò íèùî äà ïðîìåíÿò. Àêî àç êàæà íà ìîèòå ñòóäåíòè, ÷å ñìå íåùî äðóãî, à íå ñëàâÿíè, òå áèõà ñå óñìèõíàëè è êàçàëè: „ Ïðîôåñîðå, îñòàâåòå òîâà íàñòðàíè...” ÈÒ: Âèå ñòå îïòèìèñò çà ðàçâèòèåòî íà ñëàâèñòèêàòà êàòî íàóêà èðèí ïèðèí è íà ñëàâÿíñòâîòî êàòî ðîäîâà îáùíîñò. Àëà òèÿ òåíäåíöèè 17 ïðèñúñòâàò ó îáèêíîâåíèÿ íàðîä, à îáèêíîâåíèÿò íàðîä å ïîìíîãîáðîåí îò ãèëäèÿòà íà èñòèíñêèòå ó÷åíè... ÌÃ: Àìè, ñèãóðíî! Âèæòå, ó÷åíèòå íÿìàò ãîëÿìî âëèÿíèå. Íàé-ãîëåìèòå ñâåòîâíè èíòåëåêòóàëöè êàçâàò èñòèíàòà, åòî íàïðèìåð Íîàì ×îìñêè – êàêâè êíèãè íàïèñà çà ÑÀÙ, íî ïðîìåíè ëè òîé âúíøíàòà èì ïîëèòèêà? Ñúãëàñåí ñúì ñ Âàñ, íî àç âñå ñè ìèñëÿ, ÷å òîâà ìíîçèíñòâî íå ìèñëè ïî òîçè íà÷èí, íÿêîé äðóã ìèñëè òàêà, âìåñòî íàðîäà, òîâà ñà, íåêà óïîòðåáÿ ãðóáà äóìà, ìàíèïóëàöèè, ïîëèòè÷åñêè ìàíèïóëàöèè, ïîíåæå õîðàòà íÿêàê ñè ñå „ïàëÿò” îò òàêèâà òåìè, ñåòíå ãëàñóâàò çà îïðåäåëåíè ëèäåðè, êîèòî ëàíñèðàò ïîäîáíèòå òåçè, à ïîñëå ñòðàäàò, êîãàòî âèäÿò, ÷å íåùàòà íå âúðâÿò, à ñàìèòå òå ñà äîïðèíåñëè çà òîâà. Àç ñúì èíòåëåêòóàëåö è íÿêàê ñè ñå ïðèäúðæàì äî Ïëàòîí – àêî èíòåëåêòóàëöèòå èìàõà ïî-ãîëÿìî âëèÿíèå â ñòðàíèòå ñè íàä ãåíåðàëíàòà ïîëèòèêà, àêî ñå óâàæàâàõà ïî åäèí èñòèíñêè íà÷èí /êîåòî å ðÿäúê ñëó÷àé ïðè íàñ íà Áàëêàíèòå/, íåùàòà áèõà áèëè ìíîãî ïî-äîáðè è áè ñå ïîÿâèë îïòèìèçúì è ïåðñïåêòèâà. Íà ëþäåòå òðÿáâà äà ïðåäëîæèì ïåðñïåêòèâè, äà âèäÿò, ÷å óòðå ùå áúäå ïî-õóáàâî îò äíåñ. Áåçïåðñïåêòèâíîñòòà âðúçâà ÷îâåøêèòå ïîòåíöèàëè. Çà ñúæàëåíèå, ïîëèòèêàòà ïî ñâåòà ÿ âîäÿò õîðà, êîèòî ñà äàëå÷ îò òèÿ èäåè, êîèòî àç ïîæåëàâàì çà ñëàâèñòèêàòà è êîèòî áèõà áèëè ïëîäîòâîðíè çà âñè÷êè ñòðàíè – è çà ìîÿòà, è çà ñúñåäíèòå, çà âñè÷êè ñëàâÿíñêè, íî è çà îñòàíàëèòå. Âñå ïàê ïî ñâåòà íÿêîè íåùà ñå ïðîìåíÿò, ñèòóàöèÿòà äíåñ íå å ñúùàòà, êàêâàòî áåøå ïðåäè 5 ãîäèíè. Íàïðèìåð Ðóñèÿ äíåñ, íàé-ãîëÿìàòà ñëàâÿíñêà ñòðàíà, íå å îíîâà, êîåòî áåøå ïðåäè 5 ãîäèíè, çàòîâà íåêà ñå âñëóøâàìå è â íåÿ, ìîæå áè íåùî ïîëåçíî ùå íàó÷èì! ÈÒ: Àç Âè áëàãîäàðÿ çà ðàçãîâîðà è Âè ïîæåëàâàì óñïåõ íà êîíãðåñà, êàêòî è íà ïîëåòî íà íàóêàòà! Çà ìåí áå èñòèíñêî èíòåëåêòóàëíî óäîâîëñòâèå äà áåñåäâàì ñ Âàñ! ÌÃ: Áëàãîäàðÿ Âè è àç! È íà ìåí ìè å äðàãî äà ñå ïîÿâè íåùî è îò ìåí âúâ Âàøèÿ êðàé, êîéòî àç ìíîãî õàðåñâàì. Íèå ñúñ ñúïðóãàòà ìè õîäèì òàì íà ïî÷èâêà – ïî Ïèðèí ïëàíèíà, â Ñàíäàíñêè è Áàíñêî. Îáè÷àì äà ðàçãîâàðÿì ñ õîðàòà, íàñëàæäàâàì ñå íà ïðåêðàñíàòà ïðèðîäà... ÈÒ: Äà ïîæåëàåòå íåùî íà ÷èòàòåëèòå íà „Èðèí Ïèðèí”, êîèòî ñà îò âñè÷êè þæíîñëàâÿíñêè ñòðàíè? ÌÃ: Ïîæåëàâàì èì ìèð è ëþáîâ, êàêòî êàçâàøå çåò ìè, êîéòî áåøå îò Âàøàòà ñòðàíà íà ãðàíèöàòà /ñúïðóãúò íà ñåñòðàòà íà àêàä. Ãþð÷èíîâ å ðîäåí â Êàçàíëúê – á.ð./, è òîëåðàíòíîñò, çäðàâ ñëàâÿíñêè ïàòðèîòèçúì, ïðåìèñëåí ïàòðèîòèçúì – êîãàòî ÷îâåê áðàíè ñâîåòî, äà íå çàñòðàøàâà ñ òàçè ñè ëþáîâ äðóãèÿ, ïîíåæå, â êðàÿ íà êðàèùàòà, âñè÷êè ñìå õîðà! Òðÿáâà äà ñå îñâîáîäèì îò ïðåäðàçñúäúöèòå, çàáëóäèòå, íåíóæíèòå êîíôðîíòàöèè è ìèñëÿ ñè, ÷å òóê ñìå íà åäíàêâè ïîçèöèè! .


èðèí ïèðèí

18

ÎÒ ÂÑÅÊÈ ÑËÀÂßÍÈÍ ÑÒÀÂÀ ÏÎÅÒ, ÍÎ ÍÅ ÎÒ ÂÑÅÊÈ ÏÎÅÒ – ÑËÀÂßÍÈÍ! Èíòåðâþ ñ ïðîô. äôí Ïàíàéîò Êàðàãüîçî⠖ äåêàí íà Ôàêóëòåòà ïî ñëàâÿíñêè ôèëîëîãèè ïðè Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò „Ñâ. Êëèìåíò Îõðèäñêè”

1-2/2009

Ïðîô. äôí Ïàíàéîò Êàðàãüîçîâ çàâúðøâà ñïåöèàëíîñòòà ñëàâÿíñêà ôèëîëîãèÿ – ïðîôèë ïîëñêè åçèê è ëèòåðàòóðà â ÑÓ „Ñâ. Êëèìåíò Îõðèäñêè”. Çàùèòàâà äîêòîðàòè ïî ëèòåðàòóðíà êîìïàðàòèâèñòèêà è ïîëîíèñòèêà â Êàðëîâèÿ óíèâåðñèòåò â Ïðàãà è ïî ñëàâèñòèêà â Ñîôèéñêàòà Àëìà ìàòåð. Ó íàñ å ïðåïîäàâàë â ÑÓ è ÞÇÓ „Íåîôèò Ðèëñêè” Áëàãîåâãðàä , à â ÷óæáèíà - â ×åõèÿ è ßïîíèÿ. Èçíàñÿë å ëåêöèè â ðåäèöà ðåíîìèðàíè åâðîïåéñêè è àçèàòñêè âèñøè ó÷èëèùà è àêàäåìèè. Àâòîð å íà ÷åòèðè íàó÷íè ìîíîãðàôèè è åäíà ñòèõîñáèðêà; èìà ïóáëèêàöèè â ñïåöèàëèçèðàíè ñïèñàíèÿ íà äåâåò åçèêà â åäèíàäåñåò ñòðàíè. Âñå îùå ñìÿòà, ÷å å ïðî÷åë ïîâå÷å, îòêîëêîòî å èçïèë. Îò 2005 ã. å ðúêîâîäèòåë íà Êàòåäðàòà ïî ñëàâÿíñêè ëèòåðàòóðè êúì ÑÓ, à îò 2007 – äåêàí íà Ôàêóëòåòà ïî ñëàâÿíñêè ôèëîëîãèè.


Èâàí Òîïàëñêè: Ïðîô. Êàðàãüîçîâ, îò 10 äî 16. 09. 2008 ã. Âèå áÿõòå ó÷àñòíèê íà X²V Ìåæäóíàðîäåí êîíãðåñ íà ñëàâèñòèòå, ïðîâåë ñå â Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ. Êàêâè ñà âàøèòå âïå÷àòëåíèÿ îò êîíãðåñà è êîå áå íîâîòî, êîåòî áè ãî îòëè÷èëî îò ïðåäèøíèÿ, ñúñòîÿë ñå â Ëþáëÿíà? Ïðîô. Ïàíàéîò Êàðàãüîçîâ: Âñúùíîñò ñòàâà âúïðîñ çà Õ²V-ÿ ñâåòîâåí êîíãðåñ íà ñëàâèñòèòå, íà êîéòî ïðåäñòàâèõà ñâîèòå íàó÷íè ïîñòèæåíèÿ ó÷åíè îò Åâðîïà, Àçèÿ, Àôðèêà, Àìåðèêà è Àâñòðàëèÿ. Ìåæäóíàðîäíè ñëàâèñòè÷íè êîíãðåñè, êîíôåðåíöèè, äíè è ïð. èçÿâè ñ ïî-îãðàíè÷åíî ïðèñúñòâèå ñå îðãàíèçèðàò â ðàçëè÷íè ÷àñòè íà ñâåòà çíà÷èòåëíî ïî-÷åñòî. èðèí ïèðèí Ñâåòîâíèòå ñëàâèñòè÷íè êîíãðåñè ñà íàé-âèñøèÿò ôîðóì íà àêàäåìè÷íàòà 19 ñëàâèñòèêà è ñå ïðîâåæäàò íà âñåêè ïåò ãîäèíè â ïîðåäíà ñëàâÿíñêà ñòðàíà. Îáùîòî ìåæäó ïîñëåäíèòå äâà êîíãðåñà â Ëþáëÿíà è Îõðèä å, ÷å äîìàêèíè áÿõà íîâîñúçäàäåíè ñóâåðåííè ñëàâÿíñêè äúðæàâè. Ðàçëè÷èåòî ñå ñúñòîè â íÿêîè îò òåìàòè÷íèòå áëîêîâå, òðàäèöèîííî íàñî÷âàùè ñëàâèñòè÷íèòå èçñëåäâàíèÿ êúì îñîáåíîñòèòå íà åçèêà, ëèòåðàòóðàòà è êóëòóðàòà íà ñòðàíàòà äîìàêèí. ÈÒ: Ñïîðåä ìíîçèíà îò òàçãîäèøíèòå ó÷àñòíèöè ñëàâèñòèêàòà, êàòî íàóêà, å â êðèçà. Âèå ëè÷íî ñïîäåëÿòå ëè òîâà ìíåíèå è àêî òÿ íàèñòèíà å â êðèçà, íå ñå ëè äúëæè òîâà íà êðèçàòà â îáùåñòâåíîïîëèòè÷åñêèÿ æèâîò íà ïî÷òè âñè÷êè ñëàâÿíñêè ñòðàíè? Êàêúâ å èçõîäúò îò íåÿ? Ïðîô. ÏÊ: Ñëàâèñòèêàòà å â íåïðåñòàííà äèíàìèêà íà êðèçà è ðàçâèòèå åäíîâðåìåííî. Çàâèñè îò ãëåäíàòà òî÷êà. Óñåùàíåòî çà êðèçà ïîäõðàíâàò äâà ôàêòîðà. Ïúðâèÿò å ïðåäèìíî ãåîïîëèòè÷åñêè è ñå ñâúðçâà ñ ðàçïàäàíåòî íà ñîöèàëèñòè÷åñêàòà ñèñòåìà è êðàÿ íà ñòóäåíàòà âîéíà. Ìíåíèåòî íà ðåäèöà äúðæàâíèöè, ÷å ðóñíàöèòå è ñëàâÿíèòå âå÷å íå ñà âðàãîâå íà Çàïàäà äîâåäå äî ñâèâàíåòî è äîðè äî çàêðèâàíåòî íà ñëàâèñòè÷íè êàòåäðè â çàïàäíèÿ ñâÿò. Ïîãðåøíî å ñëàâèñòèêàòà äà ñå èçïîëçâà êàòî ñðåäñòâî çà âúçïèðàíå èëè ïðîòèâîäåéñòâèå. Íåéíàòà îñíîâíà öåë å âçàèìîðàçáèðàíåòî è ñáëèæàâàíåòî êàêòî ìåæäó ñàìèòå ñëàâÿíè, òàêà è ìåæäó òÿõ è îñòàíàëèòå íàðîäè ïî ñâåòà. Âòîðîòî óñåùàíå çà „êðèçà” èäâà îò ðàçáèðàíåòî, ÷å ñëàâèñòèêàòà òðÿáâà äà îñòàíå íà ðàâíèùåòî îò ñðåäàòà íà 19 âåê, êîãàòî å âúçïðèåìàíà êàòî òðèåäèíñòâî îò åçèê, ëèòåðàòóðà è ôîëêëîð. Íàóêàòà ñå ðàçâèâà â èíòåðäèñöèïëèíàðíà ïîñîêà îò åäíà ñòðàíà, à îò äðóãà - ðåäèöà ñòóäåíòè æåëàÿò äà èçó÷àâàò èëè ñàìî åçèêà, èëè ñàìî ëèòåðàòóðàòà, ôîëêëîðà èëè â ïî-íîâî âðåìå ñëàâÿíñêîòî êèíî, òåàòúð, èçêóñòâî.  òîçè ñìèñúë èíòåðåñúò êúì ñëàâèñòèêàòà ïî ìîå ìíåíèå íàðàñòâà. Èñòèíà å, ðàçáèðà ñå, ÷å ïðåç ïîñëåäíèòå äâå äåñåòèëåòèÿ â íÿêîè ñëàâÿíñêè ñòðàíè ñå âëàãà ïîâå÷å åíåðãèÿ çà äîêàçâàíå íà ðàçëè÷èÿòà (îáèêíîâåíî ñ íàé-áëèçêèòå ñúñåäè) ìåæäó îòäåëíèòå ñëàâÿíñêè íàðîäè. Ëèíèÿòà íà îòðè÷àíå ìîæå äà äîâåäå ñàìî äî ñàìîîòðè÷àíå. Åäíà îò âúçìîæíèòå íîâè ïåðñïåêòèâè å äîêàçâàíå íå ñàìî íà òðàäèöèîííàòà ñëàâÿíñêà èìàíåíòíîñò, íî è ïîêàçâàíå è äîêàçâàíå, ÷å ðåäèöà ñëàâÿíñêè îñîáåíîñòè ñà ïðèñúùè è íà äðóãè íàðîäè. ÈÒ: Ïðåäïîëàãà ñå, ÷å âñåêè ñëàâèñò áè òðÿáâàëî äà îáè÷à öåëèÿ ñëàâÿíñêè ñâÿò, îùå ïîâå÷å àêî íå å ó÷åí, ðîäåí èçâúí íåãî, à å è ïî ïðîèçõîä ñëàâÿíèí. Êàê ìèñëèòå çàùî å òîâà îãðîìíî ðàçåäèíåíèå ñðåä íàñ, ñëàâÿíèòå, çàùî, çà äà çàäîâîëèì ÷óæäè èíòåðåñè, ñ íÿêàêâà ìàçîõèñòêà íàñëàäà ñå ñòðåìèì äà óÿçâèì åäíîêðúâíè áðàòÿ, çàùî ñìå ñâèäåòåëè íà âîéíè, êîíôëèêòè, íåäîâåðèå, îòðèöàíèå åäíè íà äðóãè? ÏÊ: Ñëàâèñòèêàòà êàòî íàóêà å ðîæáà íà âúçðîæäåíñêàòà èäåîëîãèÿ. Íî òðÿáâà äà å íàïúëíî ÿñíî, ÷å îùå â ñàìîòî ñè íà÷àëî íàó÷íàòà ñëàâèñòèêà


ìàêñèìàëíî ñå ðàçãðàíè÷àâà îò ðàçëè÷íèòå èäåîëîãèè è ñòàâà îáåêòèâíà – íàäðåëèãèîçíà, íàäêîíôåñèîíàëíà è íàäèäåîëîãè÷íà! Êúñîãëåäèòå ïîëèòèöè îò ðàçëè÷íè âðåìåíà íå ðàçáèðàò, ÷å ñëàâèñòèêàòà íå å ñëóãà, à òåõåí áåçöåíåí ïîìîùíèê. Óáåäåí ñúì, ÷å ãîëÿìà ÷àñò îò íàñåëåíèåòî íà ñòðàíèòå, êîèòî ïðåç ïîñëåäíèò�� ãîäèíè ïðåòúðïÿõà äúðæàâíè òðàíñôîðìàöèè, ïðîäúëæàâà äà âèæäà â ñâîèòå ñúñåäè áðàòÿ è ñåñòðè. Ïîñëåäíîòî ñà ïî÷óâñòâàëè è âñè÷êè ó÷àñòíèöè â Êîíãðåñà ïðè îáùóâàíåòî ñè ñ ãðàæäàíèòå íà Îõðèä. ÈÒ: È ïðåäè äåñåòèëåòèÿ, à îñîáåíî â ïîñëåäíî âðåìå, ñå ïîÿâÿâàò èðèí ïèðèí ðàçëè÷íè ôàíòàñìàãîðè÷íè òåîðèè, îïèòâàùè ñå, çà ñúæàëåíèå, äà „äîêàæàò” íåñëàâÿíñêèÿ õàðàêòåð íà äíåøíèòå ñëàâÿíñêè íàðîäè. 20 Çíàåòå çà ïðàáúëãàðñêèòå çàëèòàíèÿ â ñòðàíàòà, îòðè÷àùè ïîíÿêîãà âñè÷êî ñëàâÿíñêî, ìîäíèòå òåîðèè â Õúðâàòñêà çà òåõíèÿ ãîòñêè ïðîèçõîä, ñúùèòå òåçè ñå ðàçïðîñòðàíÿâàò â ×åõèÿ, âåíåòñêàòà òåîðèÿ â Ñëîâåíèÿ, àíòè÷íèÿò ìàêåäîíèçúì â þãîçàïàäíàòà íè ñúñåäêà... Ñòèãà ñå äî îìàëîâàæàâàíå íà ñëàâÿíñêèÿ õàðàêòåð íà ñúâðåìåííèòå êíèæîâíè åçèöè, äî ïîäöåíÿâàíåòî èì êàòî îñíîâíà õàðàêòåðèñòèêà íà íàðîäèòå... ÏÊ: Îïèòè çà äîêàçâàíå íà íåñëàâÿíñêèÿ ïðîèçõîä íà ñëàâÿíèòå ñå ïîÿâÿâàò íàé-÷åñòî â ïåðèîäè íà ïðåõîä. Òå ñà ðåçóëòàò íà ïîëèòè÷åñêà è íàó÷íà êîíþíêòóðíîñò. Òåõíè àâòîðè ñà õîðà áåç íàó÷íè è ëè÷íîñòíè äîñòîéíñòâà, çà êîèòî Ïàèñèé âúçêëèêâà „Î, íåðàçóìíè þðîäå, ïîðàäè ùî ñå ñðàìèø...” Ñëàâÿíèòå èìàò áåçñïîðåí ïðèíîñ êúì åçèêîâàòà åâîëþöèÿ íà åâðîõðèñòèÿíñêàòà öèâèëèçàöèÿ: òå ïúðâè âúâåæäàò áîãîñëóæåíèå è ñúçäàâàò ðåëèãèîçíà è ñâåòñêà êíèæíèíà íà íàðîäíîñòåí åçèê, ÷åõúò ßí Õóñ ïîñòàâÿ íà÷àëîòî íà Ðåôîðìàöèÿòà è ïðúâ â öåëèÿ êàòîëè÷åñêè ñâÿò âúâåæäà áîãîñëóæåíèå íà ðîäåí, ÷åøêè åçèê. Ïîäîáíà íîâîñò ìàëêî ïîêúñíî ïðàâè è ñëîâåíåöúò Ïðèìîæ Òðóáàð. Çà äà ñå âèäè êîëêî ïðîãðåñèâíî èçïðåâàðâàùè ñà òåçè ÿâëåíèÿ ùå ïðèïîìíÿ, ÷å Êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà ðàçðåøàâà áîãîñëóæåíèå íà ðîäåí åçèê åäâà ñëåä Âòîðèÿ âàòèêàíñêè ñúáîð ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà 20 âåê. ÈÒ: Äà ñå âúðíåì íà òàçãîäèøíèÿ êîíãðåñ. Êàê îöåíÿâàòå ïðèíîñà íà áúëãàðñêèòå ó÷àñòíèöè â íåãî? È çàùî íà åäèí ïîäîáåí ôîðóì, íàé-âèñîêèÿ ïî ðàíã â ñëàâÿíñêèÿ ñâÿò, ìíîãî îò äîêëàäèòå íà íàøèòå ïðåäñòàâèòåëè áÿõà íà àíãëèéñêè åçèê, êîãàòî ñúùåâðåìåííî, äîñòà îò äîêëàäèòå íà àíãëîåçè÷íèòå ñëàâèñòè áÿõà íà íÿêîé îò ñëàâÿíñêèòå åçèöè? Âñå ïàê òîâà å êîíãðåñ ïî ñëàâèñòèêà… ÏÊ: Îòíîâî ïîä÷åðòàâàì, ÷å ôîðóìúò å íå ñàìî ñëàâÿíñêè, íî è ñâåòîâåí. Îôèöèàëíè ðàáîòíè åçèöè ñà âñè÷êè ñëàâÿíñêè è ñâåòîâíè åçèöè. Íàèñòèíà èìàøå äîêëàäè è ðåçþìåòà íà àãëèéñêè è äðóãè íåñëàâÿíñêè åçèöè.  òîâà íå âèæäàì íèùî ñòðàííî è ñòðàøíî. È ñëàâÿíñêèòå è „íåñëàâàíÿñêèòå” ñëàâèñòè (ãîëÿìà ÷àñò îò òÿõ ñà åòíè÷åñêè ñëàâÿíè) ñìÿòàò, ÷å ïîñòèæåíèÿòà èì ñà èçâåñòíè â äàäåí ðåãèîí èëè ÷èòàòåëñêè êðúã è ñå ñòðåìÿò êúì ïî-ñèëíà ðåöåïöèÿ â äðóã è çà öåëòà èçïîëçâàò ñúîòâåòíèÿ åçèê. Ìåí ïîâå÷å ìå ïëàøàò äîêëàäèòå è ïóáëèêàöèèòå, íàïèñàíè íà ñëàâÿíñêè åçèê, â êîèòî ïðåîáëàäàâàò àíãëèöèçìèòå. ×óæäèöèòå, ñïîðåä àâòîðèòå ñëàâÿíè, ñå óïîòðåáÿâàò, çà äà ïðèäàäàò ïîãîëÿìà íàó÷íîñò íà òðóäà.  ñúùîòî âðåìå íå ñúì çàáåëÿçàë çàïàäíè ñëàâèñòè äà óïîòðåáÿâàò ñëàâèçìè â àíãëèéñêèòå èëè íåìñêèòå ñè òåêñòîâå 1-2/2009 ñ ïîäîáíà öåë. Å, âÿðíî å, ÷å ãîëÿìà ÷àñò îò óòâúðäåíàòà íàó÷íà òåðìèíîëîãèÿ å íà ëàòèíñêè èëè àíãëèéñêè, êàêòî è ÷å åäèí îò ìàëêîòî ïðèäîáèëè ñâåòîâíà ãðàæäàíñòâåíîñò ñëàâÿíñêè òåðìèíè å âúâåäåíàòà îò áðàòÿ ×àïåê äóìà „ðîáîò”, íî âñå ïàê äîñòà ìå äðàçíÿò çàëèòàíèÿ êàòî „ñëàâÿíñêè êàìîíóåëô / commonwealth = îáùíîñò”... Ïðåäñòàâÿíåòî íà áúëãàðñêèòå êîëåãè íà Êîíãðåñà â Îõðèä áå ïðèåòî ìíîãî äîáðå îò ìåæäóíàðîäíàòà êîëåãèÿ è äîìàêèíèòå.


ÈÒ: Âèå ñòå äåêàí íà Ôàêóëòåòà ïî ñëàâÿíñêè ôèëîëîãèè â Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò „Ñâ. Êëèìåíò Îõðèäñêè”. Êàêúâ å èíòåðåñúò íà äíåøíèòå ñòóäåíòè êúì ñëàâèñòèêàòà? ÏÊ: Èíòåðåñúò êúì ñïåöèàëíîñòòà „Ñëàâÿíñêà ôèëîëîãèÿ” â ÑÓ „Ñâ. Êëèìåíò Îõðèäñêè” ïðîäúëæàâà äà áúäå ãîëÿì.  óñëîâèÿòà íà äîáðè è ëîøè ïðîìåíè, èäâàùè îò ÅÑ, òîâà å åäíà îò ìàëêîòî ñïåöèàëíîñòè, êîèòî ñòóäåíòèòå çàâúðøàâàò íàïðàâî ñ äèïëîìà çà ìàãèñòúð è ïîëó÷àâàò åäíîâåðåìåííî äâå êâàëèôèêàöèè – ïî ñëàâèñòèêà è ïî áúëãàðèñòèêà. Ïðåïîäàâàíåòî å íà ñâåòîâíî ðàâíèùå è íàøèòå àáñîëâåíòè ñ ëåêîòà ïå÷åëÿò êîíêóðñè çà äîêòîðàíòóðè èëè ïðåïîäàâàòåëñêè ìåñòà ó íàñ è â èðèí ïèðèí ÷óæáèíà. Ãîëÿìà ÷àñò îò çàâúðøâàùèòå ñå ðåàëèçèðàò êàòî ïðåâîäà÷è, 21 æóðíàëèñòè, äèïëîìàòè è â ñôåðèòå íà äðóãè ïðåñòèæíè ïðîôåñèè. ÈÒ: Ïðåäè ãîäèíè Âèå áÿõòå ïðåïîäàâàòåë ïî ñëàâÿíñêè ëèòåðàòóðè â ÞÇÓ „Í. Ðèëñêè” – Áëàãîåâãðàä. Âàøèòå âïå÷àòëåíèÿ îò îíîâà âðåìå, íÿêîé èíòåðåñåí ñïîìåí îò íàøèÿ êðàé? ÏÊ: Î, ñïîìåíèòå ìè ñà ïðåêðàñíè! Âèíàãè ñ ðàäîñò ãîñòóâàì â ÞÇÓ è â Áëàãîåâãðàä, êúäåòî èìàì ìíîãî ïðèÿòåëè. Èçâúí àóäèòîðèèòå ïàäàøå ãîëÿìà âåñåëáà. Ìíîãî ñå ñìÿõ, êîãàòî ñòðîéíà äàìà, ïðèïå÷åëâàùà â ñðåäíîùíèòå ÷àñîâå â õîòåë „Àëåí ìàê”, ìå ñïëàøè, ÷å ùå ñå ñðàìóâàì çà òîâà, ÷å ñàìî ïî ôèçè÷åñêî è ïî ñëàâÿíñêè ëèòåðàòóðè èìàëà òðîéêè... Ñìåøíî-òúæíî ìè áåøå êàòî ÷óõ, ÷å ïàïàòà å ìþñþëìàíèí, à ßí Àìîñ Êîìåíñêè – æåíà. Øåãóâàì ñå, ÷å îòòîãàâà, çà äà ïèøà òðîéêà âå÷å íå ïèòàì àâòîðúò êàêúâ å ïî íàðîäíîñò (÷åõ, ïîëÿê, ñúðáèí), à äàëè å ìúæ èëè æåíà. Òîâà, ðàçáèðà ñå, ñà ìàëîáðîéíè èçêëþ÷åíèÿ – ïðåîáëàäàâàùàòà ÷àñò îò ñòóäåíòèòå ìè â ÞÇÓ áÿõà ìíîãî èíòåëèãåíòè è çíà÷èòåëíî ïî-òðóäîëþáèâè îò òåçè â ÑÓ. ÈÒ: Ñïèñàíèå „Èðèí Ïèðèí” ñå ðàçïðîñòðàíÿâà è ÷åòå â ïî÷òè âñè÷êè ñëàâÿíñêè ñòðàíè. Ïîâå÷åòî íàøè ÷èòàòåëè, êàêòî è ìíîçèíà îò ó÷àñòíèöèòå â òðàäèöèîííèòå Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà, ñà óáåäåíè ðàòíèöè íà ñëàâÿíñêîòî åäèíñòâî. Âàøåòî ïîñëàíèå êúì òÿõ? ÏÊ: Îò âñåêè ñëàâÿíèí ñòàâà ïîåò, íî íå îò âñåêè ïîåò – ñëàâÿíèí!


Ìåæäóíàðîäíà íàãðàäà Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà - 2008 ÏÐÅÄÐÀà ÁÎÃÄÀÍÎÂÈ× ÖÈ

èðèí ïèðèí

22

1-2/2009

Ïðåäðàã Áîãäàíîâè÷ Öè å ðîäåí íà 25.07.1944ã. â Áèåëèíà, Áîñíà. Çàâúðøâà îáùà òåîðèÿ íà ëèòåðàòóðàòà è èñòîðèÿ íà èçêóñòâàòà â Áåëãðàäñêèÿ óíèâåðñèòåò. Ñòèõîâåòå ìó ñà ïóáëèêóâàíè â àíòîëîãèèòå íà ñúâðåìåííàòà ñðúáñêà è åâðîïåéñêà ëèòåðàòóðà â ÷óæáèíà íà áåëîðóñêè, áúëãàðñêè, èòàëèàíñêè, ôðåíñêè, àðìåíñêè, êèòàéñêè, óíãàðñêè, íåìñêè, ãðúöêè, àíãëèéñêè, ðóìúíñêè, ñëîâàøêè, ÷åøêè, òóðñêè, óêðàèíñêè, ðóñêè, øâåäñêè è åñïåðàíòî. Îò 1996 ã. å ãåíåðàëåí ñåêðåòàð íà Ñäðóæåíèåòî íà ïèñàòåëèòå íà Ñúðáèÿ. Îò 2000ã. å ïî÷åòåí ÷ëåí íà Ôîíäàöèÿ çà áàëêàíñêè èçñëåäâàíèÿ “Ëîðä Áàéðîí”. Æèâåå è òâîðè â Áåëãðàä, Ð Ñúðáèÿ. Ñòèõîñáèðêàòà “Ïëàíåòàòà íà êèòîâåòå” å ïúðâîòî øèðîêîìàùàáíî ïðåäñòàâÿíå íà òâîð÷åñòâîòî íà ïîåòà Ïðåäðàã Áîãäàíîâè÷ Öè ïðåä ÷èòàòåëèòå â Áúëãàðèÿ.


ÏÎÄßËÁÀ ÍÀ ÁÓÍÀÐÀ Êîãàòî äåëèõìå èìàíåòî ñëåä ñìúðòòà íà òàòå, êàêòî äóõàõà âåòðîâåòå, òàêà ðàçäåëèõìå çåìÿòà. Ñòîêàòà – ñïîðåä ðúöåòå æåíñêè, êîíåòå – ïî ëþáîâ, ñàìî áóíàðà íå ìîæàõìå. Õâúðëèõìå íîæ â íåãî, ñ êîíåòå ãî ãàçèõìå, ïóñíàõìå çìåÿ ïàçà÷ äà íå ïîòå÷å êðúâ êðàé íåãî. Ãëåäàõìå â çåìÿòà, à íå â ìúòíèòå î÷è íà æåíèòå, êîèòî î÷àêâàõà ãúðäè äà îòâîðèì è äà èçâàäèì ñúäèíêà ñ âîäà ëåäåíà. ÌÎËÈÒÂÀ ÍÀ ÌÎÍÀÕÀ ÑÈÌÅÎÍ,  ÌÈÐßÍÑÒÂÎ ÑÒÅÔÀÍ ÍÅÌÀÍß, ÊÚÌ ÕÐÈÑÒÀ ÌËÀÄÅÍÅÖÀ ÏÐÅÄÈ ÓÏÎÊÎÅÍÈÅ Â ÕÈËÅÍÄÀÐ Óäàðè ìå ñ âñè÷êàòà ñèëà íà äóìèòå ñè ñèëíè, óäàðè ìå è íåêà ñà îñòúð ìå÷ è äúæäúò, è îãúíÿò, è ñòóäúò, íî ïîùàäè ìîÿ íàðîä îò ïðîñòîòà íåïîêîðåí, ìíîãîáðîåí, ñèëåí è êàòî âîäà ïóñò, è êàòî âîäà áëàãîðîäåí, ïðúñíàò ïî çàíåìàðåíàòà è æàäíà êîñîâñêî-ìåòîõèéñêà çåìÿ, êîÿòî ìó äàðÿâàø. Íà ìåí, íà ìåí äàé âñè÷êè áåäè è áîëåæêè íà Éîâ, âñè÷êè çëèíè è ãàäîñòè íà òîçè ñâÿò, íî ïîùàäè ìîÿ íàðîä, Êàèíîâ è Àâåëîâ,

ñèò è äðåìåù ïîä Åâèíàòà ÿáúëêà, íåâèíåí äî áåçáîæèå. Íàä ìåí õâúðëè ìúêèòå àäñêè, Ñúäèéî, íàä ìåí – öàðèãðàäñêèÿ ëàñêàòåë, çàâèñòëèâåöà ðîìåéñêè, íàä ìåí, êàìúêà âîäåíè÷åí íà âðàòà, èðèí ïèðèí ðàçòîïåíîòî îëîâî â ãúðëîòî,

23

íåêà ÷åðâàòà ìè îêîëî ëàêúòÿ ñå îìîòàÿò, íåêà î÷èòå ìè ñâåòëèíàòà Òè íå âèäÿò â ñòðàøíèÿ ÷àñ, Ãîñïîäè, à íà ìîÿ íàðîä áúäè Îòåö è çâåçäà Çîðíèöà â òîÿ ïúêëåí ìðàê, îñòàâè íàðîäà ìè ñ èçãðàæäàíå íà öúðêâè äà òå ñëàâè, çàùîòî Òè ñè Ñëàâàòà, îñòàâè ãî ïðåç âåêîâåòå äà ïðîñúùåñòâóâà, çàùîòî ñúùåñòâóâàø â íåãî, à ñè èçâúí âðåìåòî. Åòî, ïîñëåäíèÿ ñè äúõ îòïðàâÿì êúì Òåáå, Öàðþ íà Ñëàâàòà, íå çà ñåáå ñè, ïñå õðîìî â öàðñòâîòî Òè, äà èçìîëÿ ïðîøêà, ìåí íà êðúñò íåêà àíãåëèòå Òè äà ïðèêîâàò, ïðîñòè íà ìåí, ìîíàõà ïîäâèæíèê, ÷å íå ñäúðæàõ áåçñðàìíèòå ñè äóìè, ïðîñòè ìè, çà ìúêèòå Òè íå ñúì äîñòîåí, íî ïîçâîëè íà íàðîäà ñðúáñêè ñ ëþáîâ äà âúçêëèêíå èìåòî Òè, òîé çà Òåá å äîñòîåí. Óêðåïè òîÿ íàðîä, Âñåäúðæèòåëþ, çåìÿ çà êîðåí ìó äàé, äàé êîðîíàòà ìó äà ñå ðàçëèñòè è âñÿêî ëèñò÷å ñ èìåòî Òè ìèëîçâó÷íî ùå ïåå: Îñàííà! Îñàííà!


èðèí ïèðèí

24

ÇËÎÒÑÊÀÒÀ ÒÀÉÍÀ

ÑÓÇÀÍÀ È ÑÒÀÐÖÈÒÅ

Çà äà âëåçåø â Çëîòñêàòà ïåùåðà çà ðóäà, òðÿáâà äà áúäåø ïëåíåí îò âèñèíèòå è íàêàçàí ñ òàéíà.

Íàïóñíè íàäïðåâàðàòà ñ õðúòêèòå, ãîðñêà âèëî.

Êîãàòî ñå êîâå ñðåáðî, äâàìà áðàòÿ äúðæàò æèâà íàêîâàëíÿ, íà äðúæêàòà íà òúðíîêîïà çàïèñâàò íåìîùíà ðå÷.

Íàïóñíè íàäïðåâàðàòà ñ õðúòêèòå, âèëî îò âîäàòà.

Êîãàòî ñå êîâå çëàòî, ñúðöåòî íà ãîäåíèöàòà, ãëåäàíà, íî íåìèëâàíà, èçëú÷âà áëàãîðîäåí áëÿñúê. Îãúíÿò îêîëî íàñ å, êàçâàì âè, â ïëàíèíèòå å îãúíÿò. Òîâà õîðî ñàìîäèâñêî êàïàí çà ðóäàðèòå ïëåòå. Íà îïëåëèÿ ñå ðúöåòå ïðåç î÷èòå ìó âðúçâàò è ëþáîâòà ñå âðúùà êàòî ìúñò.  òàêàâà íîù äåâîéêèòå íàñúí òðåïåðÿò: íå âÿðâàé, äúùå, íà ðóäàðèòå.  òàêàâà íîù ìîìöèòå îò ñúí ãè ïðîáóæäà âèê íà óìèðàù: íå ïîæåëàâàé, ñèíå, ñèëàòà íà ðóäàðÿ! Áîðñêî åçåðî, íîùòà íà 16/17.09.1989 ã.

1-2/2009

Ñâèëà íàìåòíè, âðåìåòî ñïðÿ â î÷èòå íà ñòàðöèòå.

Ïîêðèé ãúðäèòå ñè áåëè, âðåìåòî ñå îáðúùà â ðúöåòå íà ñòàðöèòå. Íàïóñíè íàäïðåâàðàòà ñ õðúòêèòå, âèëî íà ñâåòëèíàòà. Îòìîðè áåäðà, ðàçìúðñè ñ ïðúñòè êîñè ïîòíè, äúõà ñè ñìèðè. Ñàìî ïðåñòàðåëèÿò Ïðîìåòåé, ïðèêîâàí íà ñêàëàòà, èìà ïðàâî äà íå ñå ñòðàõóâà îò ìëàäåæêèòå ñúíèùà.


ÍÀÃÐÀÄÈ 2008 ÆÓÐÈ Â ÑÚÑÒÀÂ: Ïðåäñåäàòåë – Åëåíà Àëåêîâà ×ëåíîâå – Èâàéëî Õðèñòîâ è Õðèñòî Ãåîðãèåâ Ìåæäóíàðîäíà íàãðàäà „Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà” Ïðåäðàã Áîãäàíîâè÷ Öè – Áåëãðàä, Ð Ñúðáèÿ, çà öÿëîñòíî òâîð÷åñòâî èðèí ïèðèí Ïúðâà íàãðàäà Ðóìåí Ëåîíèäî⠖ Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ñâåòè äóõ, Äóõîâ äåí” è íàãðàäà íà ÂÌÐÎ çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ïåñåí çà Ëåîíèä âîéâîäà” Âòîðà íàãðàäà Ïëàìåí Àëåêñàíäðî⠖ Ïëîâäèâ, Ð Áúëãàðèÿ, çà öèêúë ñòèõîâå Ìèëîå Âåëüîâè÷ – Ðîãàòèöà, Ð Ñðúáñêà, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „È ïàê èñêàò...” Òðåòà íàãðàäà Ìàðèÿ Ïàíàéîòîâà – ñ. Ãåðìàí, Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Íå òðúãâàé” Âåðà Ïàâè÷-Àíòè÷ – Ãîðíè Ìèëàíîâàö, Ð Ñúðáèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ïðîñÿêèíÿ” ÎÒËÈ×Èß Èâàí Ãðóå⠖ Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Áúëãàðêà” Èðèíà Àëåêñàíäðîâà – Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ñòàðèÿò ïðîçîðåö” Ñâåòëàíà Íÿãîëîâà – /16 ã./ – Ñèëèñòðà, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „×îâåêúò òàì” Âèêòîðèÿ Áîãäàíîâà /17 ã./ – Âåëåñ, Ð Ìàêåäîíèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ñêèòíèê îò ñåâåðà” Èâàí Èâàíî⠖ ×åðâåí áðÿã, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Äóøà” Íèíà Òîøêîâà – Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ, çà öèêúë ñòèõîâå ÍÀÃÐÀÄÀ ÍÀ ÊÌÅÒÀ ÍÀ ÎÁÙÈÍÀ ÑÀÍÄÀÍÑÊÈ, ã-í Àíäîí Òîòåâ Ëèíà Áîðäæèåâà – Òðîÿí, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Âÿðà áúëãàðñêà” ÍÀÃÐÀÄÀ ÍÀ ÀËÌÀÍÀÕ „ÈÐÈÍ ÏÈÐÈ͔ Âåíöèñëàâ Ñòàéêî⠖ Êúðäæàëè, Ð Áúëãàðèÿ, çà öèêúë ñòèõîâå Ìåòîäèÿ Òîøåâñêè – Ñêîïèå, Ð Ìàêåäîíèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Èìåíóâàíà çàâèíàãè” ÍÀÃÐÀÄÀ ÇÀ ÍÀÉ-ÄÎÁÐÎ ÑÒÈÕÎÒÂÎÐÅÍÈÅ ÇÀ ÌÅËÍÈÊ Àëåêñàíäúð Êàë÷å⠖ Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ìåëíèê” ÍÀÃÐÀÄÀ „ÃÎÐ×ÈÂÎ ÂÈÍΔ Ðàäîñâåòà Ìèðêîâà – Ðàçãðàä, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ìåëíèê”

25


ÎÒËÈ×Èß ÇÀ ÂÈÍÎÒÎ Ìàÿ Ïîïîâà – Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Ïèÿíà” Åëåíà Ïåé÷èíîâà – Áàòàê, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Æåíè è âèíî” Àíè Èâàíîâà-Ñòàéêîâà – Ïëîâäèâ, Ð Áúëãàðèÿ, çà ñòèõîòâîðåíèåòî „Äâå âèíà” ÍÀÃÐÀÄÈ ÇÀ ÕÀÉÊÓ-ÊÎÍÊÓÐÑÀ 2008 èðèí ïèðèí

26

Æóðè â ñúñòàâ: Ïðåäñåäàòåë – Ïåòúð ×óõîâ ×ëåíîâå – Ïàâåë Áîðæóêîâ è Õðèñòî Ãåîðãèåâ ÌÅÆÄÓÍÀÐÎÄÅÍ ÕÀÉÊÓ-ÊÎÍÊÓÐÑ Àëåêñàíäúð Ïðîêîïèå⠖ Ñêîïèå, Ð Ìàêåäîíèÿ – ïúðâà íàãðàäà çà öèêúë õàéêó Åìèëèÿ Ãåîðãèåâà – Ñîôèÿ, Ð Áúëãàðèÿ – âòîðà íàãðàäà Æèâêî Ïðîäàíîâè÷ – Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà – òðåòà íàãðàäà Áîðèñ Íàçàíñêè – Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà – îòëè÷èå Äóøêî Ìàòàñ – Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà – îòëè÷èå ÍÀÖÈÎÍÀËÅÍ ÕÀÉÊÓ-ÊÎÍÊÓÐÑ Ïúðâà íàãðàäà - íå ñå ïðèñúæäà Âòîðà íàãðàäà – Ìàðèÿ Ãþçåëåâà – Åëõîâî Òðåòà íàãðàäà – Êàëèíêà Êîåâà – Áóðãàñ (13 ã.) Îòëè÷èå – Ëþäìèëà Õðèñòîâà – Ñîôèÿ Íàãðàäà „Ãîð÷èâî âèíî” çà õàéêó – Öîíêà Õðèñòîâà – Äðÿíîâî Íàãðàäà çà íàé-ìëàä ó÷àñòíèê â õàéêó-êîíêóðñà Âèêòîðèÿ Âè÷åâà – Ñëèâåí (11 ã.)

1-2/2009


ÏÚÐÂÀ ÍÀÃÐÀÄÀ Ðóìåí Ëåîíèäîâ - Ñîôèÿ Ðîäåí íà 17.05.1953 ã. â Ñîôèÿ. Çàâúðøèë å áúëãàðñêà ôèëîëîãèÿ â Ïëîâäèâñêèÿ óíèâåðñèòåò "Ïàèñèé Õèëåíäàðñêè". Ðàáîòèë å êàòî ðåäàêòîð â "Ôàêåë", "Áúëãàðñêè ìåñå÷íèê", ñàìèçäàòñêîòî "Ãëàñ", "Ëèòåðàòóðåí âåñòíèê" è äð. Àâòîð å íà 8 ñòèõîñáèðêè: "Ïðåäóïðåæäåíèå" (1977), "È îãúíÿò ñè ñïîìíè çà èñêðàòà" (1982), "Ãîëÿì è ìàëúê" (1990), "Íåòî÷íèòå ðàçìåðè íà æèâîòà" (1995), "Ñúíÿò íà ïðîäàâà÷à" (1997), "Êðàé íà ìèòîëîãèÿòà" (1997), "Êëàñè÷åñêè ïàð÷åòà" (2000).  ÷óæáèíà èìà ïóáëèêóâàíè äâà ñáîðíèêà "Êàìúê â áëàòîòî" (1998, Ñêîïèå) è "Êðàé íà ìèòîëîãèÿòà" (2007, Âàðøàâà). Íîñèòåë å íà ìíîãî îòëè÷èÿ çà ïîåçèÿ, ñðåä êîèòî: "Ñðåáúðåí ïëàêåò" çà êíèãàòà "Ãîëÿì è ìàëúê" (1995, Ðèì), ïúðâà íàãðàäà îò "Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà" (2008) è äð. Ïóáëèêóâàë å è â ÑÀÙ, Àíãëèÿ, Ðóñèÿ, Èòàëèÿ, Óíãàðèÿ, Èíäèÿ, Ãúðöèÿ, Ñúðáèÿ, Àâñòðèÿ, Àëáàíèÿ, Óêðàéíà, Ìîëäîâà, Ìàêåäîíèÿ, Ïîëøà, Ñëîâåíèÿ. Ïðåâåæäà îò ðóñêè è ôðåíñêè. ×ëåí íà Ñäðóæåíèåòî íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè.

ÑÂÅÒÈ ÄÓÕ, ÄÓÕΠÄÅÍ Èäàò îòäîëó êîñà÷è, êîñà÷è ñ ÷åðíè êà÷óëêè, áàâíî èç òúìíîòî êðà÷àò, áðîäíèöè âîäÿò çà áóëêè. Ñòðàøíà êîñèòáà ùå ïàäíå, ëóííà ñðåäíîùíà êîñèòáà, âúëöè ùå âèÿò äî ïëàäíå, äåâñòâåíè êúðâè ùå ïèÿò. Èäàò îòäîëó êîñà÷è, äâàìà ïî äâàìà íàñòúïâàò, ãàðâàíè ãðà÷àò ëè, ãðà÷àò, òðúíèòå òðúïíàò, èçòðúïâàò. Ãîëè ðóñàëêè íàäçúðòàò, øèïêèòå øèïîâå ãîëÿò, ñâåêúð áèå ñâåêúðâà, çúëâà íà äåâåð ñå ìîëè. Èäàò îòäîëó êîñà÷è, áëÿñêàò êîñèòå èì îñòðè, Êîííèê òåõåí âîäà÷ å, âîäè ñìúðòòà íè íà ãîñòè. Ïúíîâå ïëàìâàò â çåëåíî, ëóìâàò çåëåíè îãíüîâå, çìèè ðàçâèâàò âðåòåíî, áèÿò ñå çìèè ñ íîæîâå. Èäàò îòäîëó êîñà÷è, äóìà äîðè íå ïðîäóìâàò. Ñîâà îïëàêâà ñåäìà÷å, ÷óìà ñå ëþáè ñúñ ÷óìà. Ãúð÷àò ñå ÷åðíè â ðîñàòà. Ðîñåí ñà âïëåëè â êîñèòå. Ïèñúöè ñåïâàò ãîðàòà, ïðèëåï ðàçäèïëåí çàëèòà. Òèõî ðèäàÿò òðåâèòå. Áÿãàò êîøóòè íà ïðúñòè. È ñå òúðêóëâàò ãëàâèòå îò òåëàòà îòêúñíàòè. Èäàò, ïðèèæäàò êîñà÷è. Êðúñòåí ñ íåêðúñòåí ñå ñáèðàò. Âëà÷àò ñå ìúðòâèòå, ïëà÷àò. Æèâèòå ñ ðàäîñò óìèðàò. Ïîâå÷å íÿìà ñïàñåíè. Èìà åäíè òàëúñúìè. Âñè÷êî å îêîñåíî. Çà âåíåöà îò òðúíè.

èðèí ïèðèí

27


ÍÀÃÐÀÄÀ ÍÀ ÂÌÐÎ Ðóìåí Ëåîíèäîâ - Ñîôèÿ

èðèí ïèðèí

28

ÏÅÑÅÍ ÇÀ ËÅÎÍÈÄ ÂÎÉÂÎÄÀ Ïîñâåùàâàì íà ïðàäÿäî ìè Ëåîíèä ßíêîâ, ðîäåí íà 10 ìàðò 1878 ã., óáèò íà 2 ñåïòåìâðè 1905 ã. â ìåñòíîñòòà Ãþðîâ äîë, êðàé ñ. Ãÿâàòî, Ãåâãåëèéñêî, âúçïÿò â íàðîäíà ïåñåí êàòî „Ëåâ áàëêàíñêè”.

Òðúáà òðúáè â Ãåâãåëèÿ, Ëåîíèäà ÷åòà ñáèðà. Ãëåäà ãî ñâåòè Èëèÿ è ìó äóìà äâà-òðè çáîðà. Äå ñè òðúãíàë, Ëåîíèäå, äå ñè òðúãíàë, êàïèòàíå, ñðåùó òåáå âîéñêè èäàò, ëþòà áðàíà êå íàñòàíå. Ïúðâà âîéñêà Ãåâãåëèéñêà, âòîðà âîéñêà å Äîéðàíñêà, òðåòà âîéñêà å Ñòðóìèøêà, ñå àñêåðè, áàø äóøìàíñêè. Ñàì ãè âîäè ïàäèøàõà, ñàì ñè, ñèíå, ñ ìàëêà ñâèòà, òðè èëÿäî ñà ñ Àëëàõà, à ñ Õðèñòîñ ñòå òðè êîìèòà...

1-2/2009

Íåìàø ëè ñè ìàéêà, òàòêî, íåìàø ëè ñè äâå äå÷èíÿ... Òà ñè òðúãíàë äà ñè ïàòèø çà íàðîä è çà Ðîäèíà...

Ñàì îòâðúùà Ëåîíèäà, ñàì ñè ìðúùè ãúñòè âåæäè: - Àç ñúì áúëãàðñêè êîìèòà, è ïðåä ôåñ íå ñå íàâåæäàì. Òàÿ ãëàâà ùî ÿ èìàì, äåêà îùå ïðàâà ñòîè, êå ÿ ïðàòàì, äàð äà ñòîðàì, ÷àê â ñóëòàíñêèòå ïîêîè. Ìîéòà âåðà – ñòàðà âåðà, ìîéòà ìúêà – ìàêåäîíñêà. Òóðöèòå îò ñòðàõ òðåïåðàò, êå ñå áèåì ñ òðèòå âîéñêè. Ìåí òàêúâ ìè å îáðîêà, ñî ÷èòàöè äà ñå ñòðåëÿì... Ìîéòî îêî – òî÷íî îêî. ßñòðåá â ïîëåò ãî óöåëâàì. Òðè èëÿäî ñïðîòè òðèìà... Ìå ïðåäàäå ãðúöêè øïèîíèí... Ìîéòî ñúðöå – äèíàìèò å. Ìîéòà äóøà – êúðâàâ îãèí. Áîé ñå áèåì, áîé îò ïëàäíå, åé, áðå, òóðöè, ÷åðíè ãúðöè, äóøà äàâàì, â ïëåí íå ïàäàì, æèâ íå ïàäàì â ÷óæäè ðúöè. Çàãèíàë å þíàê Òîìå Òàóøàíîâ íà áàèðà... Áåðè êèòêè, áåëà ìîìå, è äóøèòå èì ïðèáèðàé. Ñëúíöå çàéäå, ðàíî çàéäå, ìåñå÷èíà å îãðåëà... Ùî îãðåÿ òîëêîç ðàíî, ÷åðíà ëè äîéäå íåäåëÿ... Ìîéòî ëèáå – ìàíëèõåðà, ìîéòî ëîæå å äúáðàâà. Ñ äâà êóðøóìà â ðåâîëâåðà àç íà òóð÷èí ñå íå äàâàì.


Åé, òè, òåáå, þçáàøèéî, áàø äæàíäàðèí, ãåâãåëèéî, êå òè êàæàì äâå-òðè äóìè – èìàì ñàìî äâà êóðøóìà. Åé, òè, òåáå, áàø ñåðñåìå, ïî åäèí çà òåá è ìåíå. Òðèñòà äóøè ñúì ñïîìèíàë, òðè èëÿäî ñðåùó òðèìà. Åëà, âàêà, ïî-íàâàêà, äà òè âåëàì äâà-òðè ëàôà. Ñðàì äà ìó å íà ñóëòàíîò, ñðàì çà öàðñòâî àãàðÿíñêî, ñðàì çà öàðñêèòå äæàìèè, äåòî ïðàòè òîëêîç âîéñêà, äâå ìîì÷åòà äà óáèå...

Ñåìêà ãíèëà, ñåìêà ìàëêà... Ñåìêà íàøà, ñåìêà æàëêà. Ñáðàëà ñå å Ãåâãåëèÿ, ìúðòúâ ëåæè Ëåîíèäà. Ïèòà ãî Ñâåòè Èëèÿ, äóìè ìó îòãîðå èäàò, ùî òðåáâà òè, Ëåîíèäå, áîé äà âîäèø ñî ïîãàíåö, áîé äà âîäèø, äà çàãèíåø ìëàä, íàïåòè, êàïèòàíå... Îòãîâàðÿ Ëåîíèäà, ñ ìúðòâà ñè óñòà îòâðúùà: - Ïàê ãîòîâ ñúì äà óìèðàì, àêî â æèâèòå ìå âúðíåø!

Ìîéòà ïåñåí – íåäîïÿòà, äâà ïàòðîíà â ðåâîëâåðà... Âàðäàð âàðäè ìè äåöàòà. À äóøàòà – ñòàðà âåðà.

Íàñ ó ðîäíàòà óòðîáà ðîä íà ãèáåë íè îðèñâà. Íàñ çà÷åíâàò íè áóíòîâíè, Èñòàíáóë äà ãî áàñòèøåì...

Òðúáà òðúáè â Ãåâãåëèÿ, ëåæè Ëåîíèä óáèåí... Ãëåäà ãî Ñâåòè Èëèÿ è ëèöå ñè â îáëàê êðèå.

Òå ñè áðàíÿò ïàäèøàõà, íèå áðàíèì Ìàêåäîíèÿ. Òå çàãèâàò çà Àëëàõà, íèå ìðåìå çà ñâîáîäà...

È ëèöå ñè â îáëàê êðèå, îé, âîéâîäî, òè, þíà÷å, ìëàä êîìèòà, õàðàìèÿ, öåëà Ãåâãåëèÿ ïëà÷å,

Íàñ íè ðàæäàò è îáðè÷àò äà óìðåì ïî ñâîÿ âîëÿ. Äðóãè îðèñòà ñè ñðè÷àò, íèå ïèøåìå èñòîðèÿ.

ïëà÷å òåéêî, âèå ìàìà, ïëà÷å ìàëî è ãîëåìî, ëåæè êúðâàâ íà ìåãäàíà, ëåæè ìúðòúâ, êàïèòàíà,

...Ãðîá ìó êîïàò â Ãåâãåëèÿ, ãðîá ìó êîïàò, ïåÿò ïåñåí... Æèâ å õàðåí õàðàìèÿ, íå å Ëåîíèä óáèåí... Ëåîíèä íå å óáèåí...

ïëþÿò ãî ìóõè çåëåíè, ãëàâà ìó íà êîë íàáèâàò, õðà÷àò ãî ìàíãàëè ÷åðíè è êúëíàò ãî áàø ñåðñåìè.

.

èðèí ïèðèí

29


ÂÒÎÐÀ ÍÀÃÐÀÄÀ Ïëàìåí Àëåêñàíäðîâ Ïëîâäèâ

èðèí ïèðèí

30

Ïëàìåí Àëåêñàíäðîâ å ðîäåí íà 28.03.1962 ã. â Ìîì÷èëãðàä. Áèë å ìîðÿê äàëå÷íî ïëàâàíå è îñíîâíà òåìà íà ïîåòè÷íîòî ìó òâîð÷åñòâî å ìîðåòî. Àâòîð å íà êíèãèòå: „Àïîêðèôíè ìèòîâå” èçäàäåíà îò „Êðàø” – Ïàðèæ, Ôðàíöèÿ,1992, „Ðåëèãèÿ Ñâîáîäà” – ÈÊ „Ïðîçîðåö”, Ñîôèÿ, 1993, „Çâåçäèòå ñå çàâðúùàò” – „Ðàë Êîëîáúð”, Ñîôèÿ, 1995, „Ñìúðòòà å íåæåí ðèòóàë” – èçä. „Áúëãàðñêè ïèñàòåë”, 1996, „Õëÿá çà íàñëåäíèöè” – ÈÊ „Õðèñòî Ôîòåâ”, 1999, êàêòî è íà àóäèî êàñåòàòà „Ñúäáàòà íà íîùíèòå öâåòÿ” îò åäíîèìåííèÿ àâàíãàðäåí êîíöåðò ìîäåðíà ïîåçèÿ è ìóçèêà – 1995 ã., „Áúëãàðèÿ, êàêâàòî ÿ æèâåÿ” – èçä. Ôîíäàöèÿ „×èòàëèùå - 1870” – Ñîôèÿ, 2008. Íåãîâè ñòèõîâå ñà ïðåâåæäàíè íà 8 åçèêà â 12 ñòðàíè îò Åâðîïà, Àçèÿ è Àìåðèêà. Íîñèòåë å íà ïðåñòèæíè ìåæäóíàðîäíè (Êóâåéò, Ïåðó è Èñïàíèÿ) è íàöèîíàëíè íàãðàäè çà ïîåçèÿ. ×ëåí å íà Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè. Æèâåå è òâîðè â Ïëîâäèâ. 1-2/2009

ÑÚÓ×ÀÑÒÍÈÊ Íå èñêàì ïîâå÷å äà ïðîïîâÿäâàì ïðèñòðàñòèåòî ñè íåçàùèòåíî... ×å áåçâúçâðàòíî âñè÷êè òå îãðàáâàò, ÷å ñðåä Åâðîïà ñè íàé-áåäíàòà... È ÷å ó÷àñòâàì â òâîéòà ðàçïðîäàæáà -. ÷å äíåñ ÷åñòòà íà äðåáíî ñå êóïóâà çà áåçêîìïðîìèñíàòà �� ñèíîâíà æàæäà „íàä áàùèíî îãíèùå” äà ïèðóâàì... Òàêàâà ìå ðîäè... Íî ùå òå ïàçÿ! Âñå íÿêîãà ïðúñòòà òè ùå ïðåãúðíà. Ñðåä ïîäàÿíèÿ äàíî íå òå íàìðàçÿò íàñëåäíèöèòå ìè. Äàíî ñå âúðíàò! Çà òÿõ ùå ñúì âèíîâåí ìíîãîêðàòíî. Íî òå ñëåä ìåíå òóê ùå îöåëåÿò... Áåç äà ìè áúäàò ñúó÷àñòíèöè â Áúëãàðèÿ, êàêâàòî ÿ æèâåÿ...


ÁÚËÃÀÐÊÀ 1876 Íà ïðàáàáà ìè Ìàðèÿ Èçáîäå ñè ïðúñòèòå, ðóñî ìîìè÷å. Çàùî ïðîêúðâèõà çåíèöèòå âîñú÷íè?! Ðúöåòå êðåõêè âåçìîòî ñðè÷àò, à ïîä ãúðäèòå òè áóíòúò êëîêî÷è... Òåáå, ñåñòðà

è ìàéêà çàäèðÿõà – ïëúòòà âè æåíñêà âðàã äà ðàçêúñà. Ñåãà ñ íîêòè áàéðàê áðîäèðàø – ÷åñòòà ñè äåâñòâåíà äàíî âúçêðúñíå. Äà ñúõðàíèø çà ñèí óòðîáàòà – äà âäèãíå äúðæàâà çà íàøàòà âÿðà. Ñâÿòà ðåïóáëèêà – çåìÿ áåç ðîáè. Êàòî Àïîñòîëà – Ìúæ áåç ïîêâàðà... À òàçè íîù... È äà îñëåïååø... Îò êîñèòå ñè – çëàòíî âåçìî ùå áîäíåø. Ïîä çíàìå øèòî îò Òåáå ùå ïååì: „Ñìúðò èëè Áúëãàðèÿ – ñâîáîäíà!”

ÂÒÎÐÀ ÍÀÃÐÀÄÀ Ìèëîå Âåëüîâè÷ Ðîãàòèöà, Ð Ñðúáñêà

È ÏÀÊ ÈÑÊÀÒ È ïàê èñêàò äà íè îòíåìàò èðèí ïèðèí ãðîáîâåòå íàøè, 31 ñâåòèíèòå ñðúáñêè. È ïàê èñêàò äà ãàçÿò ïúòÿ, ïî êîéòî ñà ïëèñêàëè íàøàòà êðúâ. È ïàê èñêàò äà íè èçìú÷âàò äóøìàíèòå ñòàðè, îìðàçíè íàì. È ïàê èñêàò äà æåãíàò ñòàðàòà ðàíà, êîÿòî íÿêîãà îòâîðèõà ñ êàìà. È ïàê èñêàò ïðèìêà äà ñëîæàò íà äóøàòà ÷èñòà, íà æèëàâèÿ âðàò. È ïàê èñêàò çúáèòå ñè äà òðîøàò â ñúùèòå êîñòè, êàêòî íÿêîãà ïàê. È ïàê èñêàò äà áëóäñòâàò ñ íàñ, çà ñâîáîäàòà íè ïðîñòî ñà æàäíè. È ïàê èñêàò, îùå ñà ãëàäíè, äà ãðèçàò ãîðäîñòòà íè ñ áÿñ. È ïàê èñêàò äåòñêè ñúëçè, íÿìàò ñðàì îò ìèíàëî ÷åðíî. È ïàê èñêàò ÷óæäè áàõ÷è, ïðè òÿõ îòäàâíà âñè÷êî å ãíèëî. È ïàê èñêàò, íåçíàéíî çàùî, âìåñòî ñðàì äà íîñÿò ïå÷àò. Íå âè ëè å äîñòà, áàðàáè ñâåòîâíè, Çåìÿòà ñðúáñêà ïðåâúðíà ñå â õðàì!

ÒÐÅÒÀ ÍÀÃÐÀÄÀ

Ìàðèÿ Ïàíàéîòîâà - ñ. Ãåðìàí, Ñîôèÿ

ÍÅ ÒÐÚÃÂÀÉ! Òè çíàåø, ÷å æèâîòúò ñè îòèâà. Ãîâîðèø ñ ìúðòâèòå. Êàòî íàñúí. À ïîãëåäúò òè â íèùîòî ïîïèâà. - Êàìáàíà ëè ïðîïëàêâà, ìàìî, âúí?

È âèæäàì ñå – íà ñòîëà ïîêà÷åíà, äà òúðñÿ äðåõèòå çà îíÿ ñâÿò. Îãðàáåíà, ñúðäèòà è ðàíåíà, ÷å àíãåëè îò ìåí ùå òå äåëÿò.

Î÷èòå òè îòíÿêúäå ñå âðúùàò, îïèòâàò ñå äà ìå óñïîêîÿò. Íî ïîñëå ïàê ñòðîÿò ñúñ òàòêî êúùà, à â ìåíå äâå íåáåòà ðîìîëÿò…

Äîðè íå ÷óâàì òâîÿòà çàðúêà: - Îòëÿâî ñà, äî ñåëñêèÿ ñóêìàí. È â øåïà äóìè ñïúâàì ñå îò ìúêà: - Íå òðúãâàé êúì íåáåñíèÿ ìåãäàí!


ÒÐÅÒÀ ÍÀÃÐÀÄÀ

èðèí ïèðèí

32

ÎÒËÈ×Èß

Âåðà Ïàâè÷-Àíòè÷ Ãîðíè Ìèëàíîâàö, Ð Ñúðáèÿ

Èâàí Ãðóåâ - Ñîôèÿ

ÏÐÎÑßÊÈÍß

Òè ñè ùåðêà íà Ëàäà.  äàëå÷íè íîùè åäèí õàí å èäâàë ïðè òåáå ñ äàð. Îò òîçè ñïîìåí èãðàåø îùå åçè÷åñêè òàíö âúðõó æàð.

Ãëåäàì ñòàðèöà ñ ðàìåíå ïðåâèòè – êðà÷è è ñâîåòî âðåìå íîñè. Ãëåäàì ÿ íà óëèöàòà, ïðåãúðáåíà – ïðîñè. Òðèìà ñèíà å ðîäèëà è â ïðåãðúäêà ãè ëþëÿëà, ñ òîïëèíàòà ñè ãè ïîâèâàëà, à òå – äîðè ïîðòèòå íå îòêðåõâàò. Âúðâè, ñúñ ñåáå ñè ñàìà ãîâîðè, íà íîçåòå é – äâå îáóâêè, è äâåòå ëåâè. Ïðîòåãíàòè ðúöå çà êúñ÷å ùàñòèå – íÿêîé ìèíóâà÷ îò ñâîåòî äà é îòêúñíå.

ÁÚËÃÀÐÊÀ

Òè áå íàäåæäà è â òâîéòà óòðîáà ðàñòÿõà áóíòîâíèöè ñ ëóäà êðúâ. Äåíåì ñè ïëàêàëà ñòðàøíî íàä ãðîáà èì, à íîùåì âåçà çíàìå ñúñ ëúâ. È ñòàíà ïåñåí.  ïúñòðà øåâèöà âïëåòå è ñëúíöå, è ëóííè ëú÷è, çàùîòî èìàø äóøà íà ïòèöà è ïåò âåêà ìúêà â òåáå ãîð÷è. È ñòàíà ôðåñêà – íåæíà ìàäîíà ñúñ ÷åðíà êúðïà – íà çèä êîðàâ, ìå÷òà è áîëêà â òèõà èêîíà íà íÿêîé áëåäåí íåçíàåí çîãðàô. Âèæäàì òå ïðèâå÷åð äà ñå çàâðúùàø óìîðåíà è ëàñêàâà, à â äåíÿ äîãîðÿë, êàêòî âèíàãè ïàê òå ïðåãðúùàò åäèí ñèëåí Éîâî è ìàëúê ×àâäàð.

1-2/2009

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ, Ëîâå÷


èðèí ïèðèí

33

Èðèíà Àëåêñàíäðîâà - Ñîôèÿ

ÑÒÀÐÈßÒ ÏÐÎÇÎÐÅÖ Ñ ðåäîâíî ìèåíå íå ãî ãëåçåõìå. Ïàÿê äàíòåëè çà íåãî èçâåçâàøå.  ïåê èëè ñíÿã, â äúæä èëè ãðàä òîé áåøå ñêðîìåí è ïðåäàí íàø ãàðä.  ñòúêëîòî ñå âèæäàõ – âåäðà è èñòèíñêà. Îáè÷ áåçêîðèñòíà ùåäðî ðàçïëèñêâàøå ñ áëèêîâå ñëúí÷åâè, ñ ôàðîâå íîùíè... Ïàçà÷ áåç çàïëàòà è áåç ïúëíîìîùíî! Ñòàðååõà áàâíî äúðâîòî, áîÿòà ìó. Ïðåç ñêðúáíè ïðîëóêè íàõëóâàøå âÿòúðúò. „Îò ìúêà ïðîïóêâàì ñå – ñòàðîñò ìå ÿõíà!” Ìúë÷àõìå ïðåäàòåëñêè, ïàðèòå áðîÿõìå. Ïîäïèñàõìå òàéíî ñìúðòíà ïðèñúäà – âåùèòå òðÿáâà ïîëåçíè äà áúäàò! Ðàáîòíèöè ñ âèöîâå ñëóõà íè íàêàçàõà, èçáèõà ñ æåñòîêà ïðèâè÷íîñò ïåðâàçà. Ìúðòâåöà ïîäïðÿõà â áîêëóêà, äî êîôèòå... Ïîåò òúé èçõâúðëÿ íåíóæíàòà ñòðîôà, òúé âëàê îòìèíàâà íåâçðà÷íàòà ãàðà. Òúé ãîíÿò îò êúùàòà êó÷åòî ñòàðî...  ñòúêëîòî âèäÿõ ñå – íàâúñåíà, ãðîçíà. Ìîì÷å êàìúê õâúðëè â ïðîòèâíèÿ îáðàç. Ïðîçîðåöúò ñòàð çà ïîñëåäíî çàïàçè ìå – èçáóõíà ñúñ çâóê íà ÷èíåëè îò äæàçà. Íà ðàìêàòà ñ÷óïåíà, ñðåä ìóõèòå óìðåëè, ïàÿê ïëåòåøå ïå÷àëíè äàíòåëè.


Ñâåòëàíà Íÿãîëîâà, 16 ã., Åà ”Ïåéî ßâîðî┠Ñèëèñòðà

×ÎÂÅÊÚÒ ÒÀÌ... èðèí ïèðèí

34

×îâåêúò òàì, îòñðåùà, ìè å áðàò, íî àç íå çíàÿ ñêðèòèòå ìó áîëêè. Íàâÿðíî ìó å òåæêî â òîçè ãðàä íà ïîäëåçè, ìîñòîâå è ìîòîðè... Áèõ ãî ïîïèòàëà, êàòî ñåñòðà, äàëè å ïèë îò èçâîðè ãîð÷èâè, îòêðèâàë ëè å â ñåáå ñè ñòðàõà, ÷å íåùî áåçâúçâðàòíî ñè îòèâà, ïðèÿòåë òúðñèë ëè å è äàëè å ñòàâàëî ïî-ëåêî íà äóøàòà, êîãàòî å ðàçáèðàë, ÷å äîðè è õîðàòà ñà ìàëêî íà çåìÿòà. Ïî÷óñòâàë ëè å áîëêàòà ëþáîâ, êîÿòî â íàñ ñëåäèòå ñè îñòàâÿ è ñëúíöåòî íàä îíÿ õîðèçîíò, êúäåòî áîãîðàâíèòå èçãàðÿò? È ïîä ïîðîÿ íà ñëîâåñåí äúæä, îò ìåí èçìèñëåí, îíåìÿëà ñòðàäàì: ìàêàð æåíà, à òîé – áåçèìåí ìúæ, êàê ñòðàøíî èñêàì äà ñå èçïîâÿäàì. Çàùîòî òîé íà ìåíå ìè å áðàò, êàòî ÷îâåê. Òîâà å íåùî ñâÿòî. Íî àç ñúì ñëàáà è íå çíàÿ êàê äà ìó ïîêàæà äíåñ ñòðàõà ñè...

ÌÎßÒÀ ÏÎÅÌÀ

1-2/2009

Èñêàì äà íàïèøà ïîåìà çà ñìúðòòà è æèâîòà, äà ÿ íàïèøà ñúâñåì ÷åñòíî, ñúâñåì èñêðåíî – áåç ñàìîèðîíèÿ, áåç èçìèñëèöè... Íÿìà äà å âúâ âåêîâåòå – ìàëêà ñúì çà çàâåùàíèÿ, íî çíàì: ùå ÿ íàïèøà âñå íÿêîãà, ìðàçÿ ïðàçíèòå îáåùàíèÿ. Ùå ÿ ïîñâåòÿ íà âðåìåòî è ñúëçèòå íà ïòèöèòå

ùå ñå ëóòàò íàä ðèìèòå, è äúæäúò ùå ÿ ñðè÷à... Ìàëêà ñúì çà çàâåùàíèÿ, íî òÿ ùå å òîëêîâà èñòèíñêà, ÷å äîðè ðå÷íèòå êàìúíè â äóìèòå é ùå ïëèñêàò... è âåòðîâå ïúñòðîîêè ùå ÿ ðàçíàñÿò äàëå÷å, ùå ÿ øåïòÿò öâåòÿòà â ïðîëåòíàòà ïðèâå÷åð... È áåëîðúêè âúëøåáíèöè äúëãî ùå ðàçèñêâàò ïî íåîáÿòíî ñèíüîòî èñòèíè è íåèñòèíè...

ÏÎÇÈÖÈß Íÿìàì ìîæå áè ñìåëà ôàíòàçèÿ êàòî âñè÷êè ìîäåðíè ïîåòè, ñ àðîìàòíè çàãàäú÷íè ôðàçè. Âèæäàì ñëúíöåòî ñàìî äà ñâåòè â ñèíåîêîòî åçåðî ñúíåíî – íåðåàëíî, íî èñòèíñêè æèâî, çà íåáå ñÿêàø ñáúðêàëî äúíîòî. Íå îáè÷àì äà ãëåäàì ëúæëèâè è îáúðíàòè îòðàæåíèÿ, ñ êîìèíè çàáèòè â çåìÿòà è ïðåêúñíàòè êîðåíè – âåíè. Âèæäàì ñàìî òèõèÿ âÿòúð è íåáåòî â ìàñòèëíèöà ñâèòî – âñå òàêîâà, êàêâîòî ãî èìà â î÷èòå, â ïúòÿ è â äíèòå íè, è â ÿñíèÿ ïîãëåä áåç çèìà. Íÿìàì ìîæå áè ñìåëà ôàíòàçèÿ êàòî âñè÷êè ìîäåðíè ïîåòè. Ñ âñåêèäíåâíè, íåäúõàâè ôðàçè êàçâàì ñàìî, ÷å ñëúíöåòî ñâåòè.


Âèêòîðèÿ Áîãäàíîâà Âåëåñ, Ð Ìàêåäîíèÿ

ÑÊÈÒÍÈÊ ÎÒ ÑÅÂÅÐÀ Ëåòÿõ óïîðèòî ïî ïÿñúêà, èðèí ïèðèí çà äà ïîêàæà ñèëàòà íà 35 êðèëåòå ñè; ãîðÿõ íàä ëåäîâåòå íà Ðóñèÿ, çà äà òè íàðèñóâàì îãúíÿ â ñåáå ñè; ñúòâîðèõ ðóìåíèíà íà áóçèòå ñè, îò ñòóä ïðåáëåäíåëè, çà äà òå ðàçñìåÿ; íîêòþðíî îò Øîïåí òè èçñâèðèõ, çà äà òè ïðåäàì ëþáîâòà ñè êúì èçêóñòâîòî. Ñúñ çàìðúçíàëè ïðúñòè ñðåáúðíà ïàíäåëêà íàïîëîâèíà çàâúðçàõ, ñíåæíîòî áàëêàíñêî êîêè÷å â êîñèòå ñè ÷åðíè çàïàçèõ, îò ÷îâåøêàòà ëóäîñò ïîáÿãíàõ, íî òåá íå çàáðàâÿì, îò äâóëè÷èåòî ñå ñïàñèõ, íî ðàíèòå îò òåá èñêàì äà îñòàíàò. Ïåÿ ñîíàòà çà Àðêòèêà, ìàêàð ÷å òàíöúò ìè äèðèæèðà çà ðîäèíàòà, íàñëàæäàâàì ñå íà ìúë÷àíèåòî íà åëåíà, ÷èéòî ãëàñ êúì þãà ñî÷è, òúðñÿ ëèê â ìèòîëîãèÿòà íà ñåâåðà, çà äà îïèøà ñ íåãî ñâîáîäàòà, êîÿòî óñåùàì – ìèò â ñòèõîâåòå íà ôèíëàíäñêàòà Êîëåâàëà, ëåãåíäà îò ñêàíäèíàâñêèòå Åäè. Äî ëåãîâèùåòî íà ìîðæà áëèçêî çàñïàëà, äî ìå÷èÿ êîæóõ, ñúñ ñíåãà ñëåïåí, êúò÷å íàìèðàì, ñêðèâàëèùå, äàëå÷ îò ñòóäà íà òâîÿòà ñêóëïòóðà, äàëå÷ îò ÷óâñòâèòåëíîñòòà, òóê çàêîïàíà ñúñ ñúäáàòà íà ïðåäöèòå, äàëå÷ îò ëþáîâòà, òóê ïëåíåíà ñðåä îíåìåëèòå áîðîâå, äàëå÷ îò âîéíàòà ñúñ ñåáå ñè, òóê èçãóáåíà â ñïîêîéñòâèåòî íà òèøèíàòà, äàëå÷ îò ëúæèòå íà ÷îâå÷åñòâîòî – çà äà íàïèøà â ïèñìî äî òåá èñòèíàòà.


ÇÀ ÍÀÉ-ÃÎËßÌÀÒÀ ËÞÁÎÂ

èðèí ïèðèí

36

Èçïëóâàõ íàä ñïîêîéíàòà ïîâúðõíîñò, êðåùåéêè è ïðîêëèíàéêè íàäåæäàòà, çàáðàâèõ èçãíèëèòå êîðåíè, çàãóáåíè â êàëòà êðàé ñâåùåíàòà ðåêà. Ñïîìíèõ ñè èñêðè ïëåíåíè, çàäóøåíè â áðàòñêàòà òè ïðåãðúäêà, ðàçñÿêîõ êîíöèòå îò ãîáëåíà íà ñòðàäàíèåòî, îò ëþáîâ áåçñìúðòíà è îìðàçà êëåòà èçòúêàíè. È àéñáåðãúò íå áè ìîãúë äà ñå ñðàâíè ñ äâóåçè÷íàòà òè ñòóäåíèíà, íî âñå ïàê íåâèííîñòòà è ëþáîâòà Áîæèÿ âëàñòâàò â ñúðöåòî òè ïðèòâîðíî. Àç ñå îïèòâàõ äà áúäà îíîâà ïúêëåíî æàð÷å, êîåòî ùå ñòîïëè çàëåäåíîòî ñúðöå, ùå áëúñíå ñòåíèòå îò ñúëçè íàé-âèñîêè, ùå ïðåâúðíå ðàâíîäóøèåòî â óìèëíîñò – è òàêà ñàìàòà ñå ïðåâúðíàõ â ìèçåðåí ñðàì, êîéòî íàé-ìíîãî îò âñè÷êî ïðåçèðàì; íàðàíåíà îò òåá, ðàíèõ íåãî. Ñåãà ðúöåòå ìó óïëàøåíî òðåïåðÿò, ïðåãðúäêàòà ìó ñå ðàçòúðñâà îò ìîåòî îòáëúñêâàíå, à àç, íåâÿðíà ãðåøíèöà, â ðúöåòå ìó òîïÿ ñå, ïðåäñòàâÿéêè ñè òåá, ñúíóâàéêè òåá… Ïî êîæàòà ìó, â äîêîñâàíåòî ìó ãîðåùî ÷óâñòâàì, ÷å æåëàÿ ñ òåá äà áúäà; êàêòî òè èççèäà çà äóøàòà ìè ðåøåòêà, êàêòî òè îò çëàòîòî íàïðàâè ïåïåë, òàêà íà óñòíèòå ìó íàðèñóâàõ êðúñò.

1-2/2009

Ñâÿòà å äîáðîòàòà ìó, íàñëàæäàâàì ñå íà îòäàäåíîñòòà ìó íà æåíàòà, â äðóã âëþáåíà, ñëóøàì øåïîòà òè è âúëøåáíèòå äóìè ëúæëèâè – íå íåãîâèÿ øåïîò; ãëåäàì ïîãëåäà òè – ïîðòðåò îò òúãà – íå íåãîâèÿ; âèæäàì ñàìî òåá íàîêîëî – íå íåãî; ÷óâñòâàì ñàìî òåá ó ìåí – íå íåãî; âêóñâàì óñòíèòå òè, ìåäåíè – íå íåãîâèòå; ñúíóâàì, ïî äÿâîëèòå… Ñúíóâàì!


Ôàíòàçèÿòà ìè òå ïðåâúðíà â íåãî, îòðîâíèÿò ìå÷ íà ðåàëíîñòòà ñìúðòíî ìå ïðîáîäå. Ìîæå áè íèêîãà ïðàçíàòà èëþçèÿ íÿìà äà áúäå äåéñòâèòåëíîñò, ìîæå áè æåëàíèåòî âå÷íî â ïðîñòðàíñòâîòî íà áîëêàòà ùå òúíå, ìîæå áè ùå ñè îòèäà, ïðå÷óïèëà íåâèííàòà íàäåæäà, ìîæå áè â íåâèäèìèÿ êðàé ñàìî âÿðàòà ùå ìè îñòàíå… Çàùîòî ñàìî åäíà ëþáîâ åäèíñòâåíà â ñúðöåòî ìè óáåæèùå íàìåðè, çàùîòî ñàìî òè ìå íàêàðà çà ÷îâåøêàòà äóøà äà ñúùåñòâóâàì, äà æèâåÿ è óìèðàì…

Èâàí Èâàíîâ ×åðâåí áðÿã

ÄÓØÀ

Íèíà Òîøêîâà - Ñîôèÿ

ÕÂÚÐ×ÈËÎ

Ãúðöèÿ 2006

Íå êóïóâàéòå äîì çà äóøàòà! Àç ïëàòèõ è ÿ ïúõíàõ â ÷åðóïêà. Òÿñíî é áåøå è ìå óïðåêíà, ÷å ñúì íàïðàâèë ñêúïà ïîêóïêà.

Ïúòóâàì íàäàëå÷ îò òóê è ïúòÿò äî ìîðåòî ìå èçâåæäà. Àâàíòþðèñòè÷íèÿò ìè äóõ ìå ìàìè êúì åäíà íàäåæäà.

Òåñåí äîì çà äóøàòà ñè êóïèõ, à ïúê òÿ çà ïðîñòîðè ìå÷òàëà! Çà îòïëàòà ïîëó÷èëà íå ñâîáîäà, à çàòâîð – âúâ ÷åðóïêîâà ñòàÿ...

Çàïî÷âà äà ðúìè äúæäúò, äúæäúò, èçïðàòåí îò ìîðåòî, è êàïêèòå ìó ìå òåøàò ñëåä ñúëçèòå – óñìèõâà ñå íåáåòî!

Çàæèâÿ òÿ âúâ òúìíà îáèòåë… Íåïðîñòèìàòà ãðåøêà äóøàòà ïîäâåäå. Ìîÿò ïîäàðúê – ÷åðóïêàòà ñêúïà, íå â ïðîñòîðà! Âúâ àä ÿ âúâåäå.

Ïúòóâàéêè, êàê èñêàì äà ëåòÿ, íî íåùî ñïèðà ìå, íå ñìåÿ, è êàòî õâúð÷èëî íà âðúâòà ðúêà äúðæè ìå äà íå ñå çàðåÿ!

Çàòîâà çà äóøàòà ïîäñëîí íå òúðñåòå! Íåéíàòà âîëíîñò å ñâÿòî ïðè÷àñòèå… Ñêðèòà â ÷åðóïêà äóøàòà óìèðà, à ïúê íèå âñå òúðñèìå ùàñòèå!!!

Íàäåæäàòà ñå ñïúíà âúâ âðúâòà ñ õâúð÷èëîòî óâèñíàëî íà íåÿ, ìåæäó ïðîñòîðà è ïðúñòòà êàê ùå ïðîäúëæàâàì äà æèâåÿ?!

èðèí ïèðèí

37


ÍÀÃÐÀÄÀ ÍÀ ÊÌÅÒÀ ÍÀ Îáùèíà ÑÀÍÄÀÍÑÊÈ ã-í Àíäîí Òîòåâ Ëèíà Áîðäæèåâà - Òðîÿí

Âåíöèñëàâ Ñòàéêîâ Êúðäæàëè

ÏÀÑÒÈÐÚÒ, ÊÎÉÒÎ ÎÏÐÎÙÀÂÀ

èðèí ïèðèí

38

ÂßÐÀ ÁÚËÃÀÐÑÊÀ Âëèçàì â öúðêâà îò ìèíàëî âðåìå , ïîòúìíåëè è ïðàøíè èêîíè, äúëãî ÷àêàëè, ãëåäàò êúì ìåíå è îòâúòðå ñàìè ìè ãîâîðÿò. Îò ñòåíèòå ñëåäÿò ìå òúæîâíè Áîãîðîäèöè – ïèòàò è ïëà÷àò çà äóøàòà, äóøàòà íè áúëãàðñêà – íèòî Áîã, íèòî ìèíàëî òà÷èì. Äå ñà õîðàòà, èäâàëè òóêà, áîãîìîëíî ïðåâèâàëè äëàíè? Íÿìà ïî÷âà çà âÿðàòà, ïóêà ñå è èçòè÷à çàä íàñ ïàìåòòà íè. Îöåëåëè ñòîëåòèÿ, áúëãàðè, äîáðîâîëíî ñàìè ñå çàãóáâàìå. Òðèéñåòèíà áàíêíîòè íè ðúáÿò ïî äæîáîâåòå, ñÿêàø ñìå Þäè. È çàùî äà îòêðèåì ëèöàòà ñè – òå ñà äèâè îò ïîøëèòå äóìè íà áåçâåðíîòî äíåøíî, à äíèòå ñå ïðîòî÷âàò – âñå ñèâè è íèêàêâè.

1-2/2009

ÍÀÃÐÀÄÀ „ÈÐÈÍ ÏÈÐÈ͔

Ñÿêàø íÿìà ÷îâåøêî ïðèñúñòâèå – ñóåòàòà ñåãà íè å âåðóþ. Âëèçàì â õðàìà è ñêëþ÷èëà ïðúñòè èñêàì ñàìî ëþáîâ äà íàìåðÿ. Òóêà â öúðêâàòà ïðîñÿ ñïàñåíèå – òÿ å ñòàðà, äóõúò é å áúëãàðñêè. Îò îëòàðà ñ êàêâî óìèëåíèå ìå ïîãëåæäà Õðèñòîñ è ìå êðúñòè!

Âñè÷êè îáëàöè áåç ñëúíöå ñà îñèðîòÿëî ñòàäî, íî îâ÷àðÿò íå ïðåñòàâà äà ïàñå çâåçäèòå. Òå, îïàñàëè áåçêðàÿ, õðóïàò òúìíèíàòà è ïðåâðúùàò ìðàêà â ñâåòíàëà êîøàðà. Çàä îãðàäàòà ñå ÷óâà âîé îò ÷åðíè ñèëè – ãëóòíèöè îò âúëöè áàëàíñèðàò òèøèíàòà.  óòðîòî íà âñåêè äåí ñìå îñâåòåíè îò ïàñòèðà, êîéòî èäâà, çà äà îïðîùàâà äàæå ñÿíêàòà, êîÿòî ñå ïðîêðàäâà.

ÁßËÀÒÀ ÐÈÇÀ Êîëêî ñòðàøíî å äà òå òúðñÿ â òóíåë îò áåçëóíèå, ñòúïêèòå äà ñðè÷àò èìåòî òè è ïðåãðàêíàëèòå ìè î÷è äà ïîëóäÿâàò â òúìíèíàòà. Êàêâî ìàñòèëåíî áåçóìèå ñå å íàäâåñèëî! Êàêâà ñâèðåïà ñàìîòà ìå å îáãúðíàëà! Êîé ìè ïîäàäå ÷åðíîòî îêî, ñ êîåòî ïèøàò ñòðàõëèâöèòå? Êîé ìå íàêàðà äà ñå ñàìîáè÷óâàì ñúñ ñÿíêàòà íà íàäâåñåíèòå êëîíè? Âúðâÿ è ðàçêúñâàì èíñòèíêòèòå, äîêàòî îñòàíà ïî áÿëàòà ðèçà, ñ êîÿòî ùå ìå ïðåîòêðèåø çàâèíàãè.


ËßÑÒÎÂÈÖÈ

Ìåòîäèÿ Òîøåâñêè Ñêîïèå, Ð Ìàêåäîíèÿ

Ïúðâî áåëîñàõà êúùèòå. Ïîñëå äóøèòå ñè. À ëÿñòîâèöèòå ëåòÿõà, ïîäãîíåíè îò âÿòúðà íà ïëàøèëàòà, ãíåçäàòà ïàäàõà, ïðîáîäåíè îò êîïèÿ è ÷åðíî-áåëè òî÷èöè ñå ñòðåëêàõà íàä ñàìîòàòà. Ñúâúðøåíñòâî íà íåñúâúðøåíèòå, çàùî òàêà òåæèø âúâ âúçäóõà è êàòî ãèëîòèíà ñå íàäâåñâàø íàä ïîëåòà? Çàùî ñå ãíåâèø íà ëÿñòîâèöàòà, êîÿòî èçöàïà áåëîñàíàòà òè âúíøíîñò?

èðèí ïèðèí

39

Ïúðâî çàïî÷íàõà ñ êúùèòå. Ïîñëå ñ äóøèòå ñè.

ÈÌÅÍÓÂÀÍÀ ÇÀÂÈÍÀÃÈ

 ÒÚÐÑÅÍÅ ÍÀ ×ÎÂÅÊÀ

Àç íå ñúì çåìÿ, ïî êîÿòî áåçèìåííî ùå òúï÷åòå è ðîâèòå ïî ìîùèòå íà ïðåäöèòå ìè.

Ñ Äèîãåí ïîíÿêîãà ñå ñðåùàì ïðåç äåíÿ, ñ ôåíåð â ðúêàòà. È ìàêàð ÷å å ïðåòúïêàíî îò õîðà, íÿìà íè åäèí ×îâåê íà ñâåòëî.

Íå ñúì áåçïëîäíà öàðèöà, êîÿòî, êîãàòî ñè ïîèñêàòå, ùå çàìåíèòå ñ íÿêîÿ ñëó÷àéíà ïðîñòèòóòêà.

À ðàçïðàâÿò, ÷å ñà äîëåòåëè àíãåëè îò ãîðå íà ïðîâåðêà – êîé â êàêâà “êîëèáêà” å îòñåäíàë, êîëêî ñðåáúðíèêà îùå êúòà...

Íå ñúì ñíàõà, êîÿòî ùå íàñëåäè íÿêîé îò äåâåðèòå, çà äà çàïàçè áîãàòñòâîòî.

Ãîñïîä ãî ïðåäàäîõà îòäàâíà, íî ïðåäàòåëèòå íîñÿò îðåîëè è èêîíè ñëàãàò ïî ñòåíèòå âêúùè. Íàé-áåçáîæíèòå ñà íàé-íàáîæíè.

Àç ñúì èìå íà îíèÿ, êîèòå ìå íîñÿò îò ïàìòèâåêà êàòî òàëèñìàí â ïàçâèòå.

È äîêàòî àç íàèâíî ñå îãëåæäàì íå ëåòÿò ëè íÿêúäå ïåãàñè, êèõíà êîíÿò íà ñàìîòåí êîííèê – Äîí Êèõîò ñïàñÿâà ðàÿ.

Àç ñúì ãëàñ, ïðîíèêâàù äî ñúâåñòòà íà öèâèëèçàöèèòå, äîñòîéíñòâî ñúì. Àç ñúì æåëàíèå, àç ñúì ëþáîâ, àç ñúì ñîáñòâåíîñò íà ìàêåäîíöèòå.


ÑÒÈÁÅÐÀ Íà êîí êà÷åíà êàòî íåâåñòà, ñàìàðúò é å èçëèøåí. Íîçåòå é ëåäåíåÿò îò áëèçîñòòà íà íîâèÿ æèâîò. èðèí ïèðèí

40

Ïîêàçâà ñå îò çåìÿòà ñ öÿëàòà ñâîÿ ãîëîòà, ëè÷íà êðàñîòà è ñòðàõ. „Çàùî ìå ñêâåðíèòå – âèêà, – êîãàòî çíàåòå, ÷å íå ñúì ìúðòâà, à ñïîêîéñòâèåòî ìè íàðóøàâàòå, íå âÿðâàéêè, ÷å ñúùåñòâóâàì!” Íà êîí êà÷åíà êàòî íåâåñòà, ðúöåòå é, íîçåòå é, òðóïúò é – èçòðúãíàòè îò ìÿñòîòî ðîæäåíî – ñòèãàò äî íÿêîå òúìíî äåïî íà íåðåãèñòðèðàíè ìóçåè äà ãè ðàçÿæäà êîðîçèÿ, ìóõúë è ïðàõ. „Êîÿ å ðàçëèêàòà – ïèòà ñå, – ìåæäó òúìàòà ïîä çåìÿòà è âëàæíèÿ ìðàê, ðàçÿæäàù ìå òóê ñðåä ëþáîïèòíèòå íåìàðëèâöè, íåîñúäåíè îò íèêîãî çà íåâåðñòâîòî êúì ñåáå ñè.”

1-2/2009

ÍÀÃÐÀÄÀ ÇÀ ÍÀÉ-ÄÎÁÐÎ ÑÒÈÕÎÒÂÎÐÅÍÈÅ ÇÀ ÌÅËÍÈÊ Àëåêñàíäúð Êàë÷åâ Ñîôèÿ

ÌÅËÍÈÊ Òàêà ùå òå çàïîìíÿ, êàòî ãðàä íà ñ÷óïåíèòå ïÿñú÷íè ÷àñîâíèöè. Çàñòèíàëè âúâ âðåìåòî ñòîÿò ïîèñêàëè äà ñïðàò ìèãà ïîêëîííèöè. Ïîäïðåëè ñ ðàìåíåòå ñè íåáå, ñàìî íàä òåá èçÿùíî ìëå÷íî-ñèíüî, òå øåïíàò ñ ïåñúêëèâè ãëàñîâå ëåãåíäè ñòàðîäàâíè è êðàñèâè. Îò ïðèçðà÷íèòå öúðêâè â äðåâíîñòòà â ìåíå ñå âñåëÿâàò äóõ è âêóñ íà âå÷íîñò.      Íà äèâèÿ ñìîêèíîâ àðîìàò è ÷åðåí ñîê îò ãðîçäå ñúì îáðå÷åí. Ùå òå çàïîìíÿ êàòî áèñåð òàì, ïðîáëÿñâàù ïëàõî â äèïëèòå íà Ïèðèí. È ñ èçáèòå, â êîèòî êàòî â õðàì áëàãîãîâååõ ñúñ ñâåùåíî âèíî. Êîé ìå èçëúãà, ÷å ñè ìúë÷àëèâ? Âå÷å ïî÷òè íå ñìîãâàì äà çàïîìíÿì. Òè âå÷íî ñå ïðåðàæäàø. Òè ñè æèâ. È ïÿñúêúò å æèâ. È å … ÷àñîâíèê.


ÍÀÃÐÀÄÀ “ÃÎÐ×ÈÂÎ ÂÈÍΔ Ðàäîñâåòà Ìèðêîâà Ðàçãðàä

è ðàçïèëÿí âúâ çàëåçà íà ãðîçäîáåðà, èçãðÿâà â òåá êàòî çâåçäà. Ìàãèÿòà âñåëåíñêà íè äîêîñâà ñ ÷åëî, òàéíñòâåíî è ñúêðîâåíî – áèëêè, âèíî, õëÿá è ñîë... Ëþáîâ! èðèí ïèðèí Ñúäáà!

41

ÀÇ ÑÚÌ ÌÐÀÂÊÀ

ÌÅËÍÈÊ Áåøå åñåí – ñ ëèöå, óñìèõíàòî íà ëÿòî. Íàòåæàëî îò êîïíåæ. Åêñòàçíî, ÷óâñòâåíî ... È æàäíî – ÃÐÎÇÄÎÁÅÐ! Ðóáèíåíè ñëåäè îò ñëàäîñò è ñãúñòåíî ñëúíöå îò ñåäåô. Òàíöóâàùè áåäðà – êàòî äèâî ïëåìå íàñðåä ìåãäàíà – êàòàðçèñ, íàä ëàâà îò óçðÿëà, êèïíàëà øèðà.  ãþìîâåòå âðåøå íåæíî çëàòî. Ðàçâåòè ìúæêè ðèçè, òúíêè ôóñòè, çà÷åðâåíè äëàíè, ñìÿõ è ïîò... Äåíÿò îïèÿíåí ïðúõòåøå è ðàçñèïâàøå âúâ èçïîòåíè êàíè èçêðÿùà, ðîçîâååùàòà ïëúò ... ÌÅËÍÈÊ! – Äúõ è øåïîò íà öåëåáíî òðúïíî âèíî. Èçáà – êðúñòîïúò îò âåêîâå. Îëòàð íà þæíè ïåñíîïåíèÿ è ïðîñâåòëåíèå. Ìå÷òàíèå îò äåòñòâîòî. Ãðàäèíà ñâàòáåíà îò ñòðúìíè êúùè íàä øåïè÷êè ïðèçíàòåëíà çåìÿ ... Âîäîïàä êàìáàíåí, îïèòîìåí

Èçïðàâÿì ñå íàñðåä Âñåëåíàòà êàòî ìíîãîçíà÷èòåëåí âúïðîñ. Çâåçäèòå ñå ðàçõîæäàò, íàïóäðåíè ñúñ áëÿñúê, íåâúçìóòèìè è ôðèâîëíè. Çà òÿõ íåáåòî å ïîâå÷å îò ÿñíî. Ëóíàòà, ïðèòèñíàëà ïîä ìèøöè ìëå÷íèÿ ïúò, äèðèæèðà íåïîíÿòíîòî íà òúìíîòî. Çåìÿòà ñå ïîêëàùà óíåñåíî ïî íåèçìåííàòà ñè îðáèòà è íåõàå ñ öåíòðîáåæíàòà ñè âå÷íà òâúðä. Ðåêèòå ñè òåêàò íåîáðàòèìî, áåç äà ñå èíòåðèñóâàò îò êúäå ñà òðúãíàëè. Ìîðåòî öåëóâà ëàìòåæíî áðåãà è ðàçãîâàðÿ åäèíñòâåíî ñ íåìèòå ðèáè. Ñëúíöåòî åïè÷íî áëåñòè, âëþáåíî â ñåáå ñè. Íèêîé íå ìå çàáåëÿçâà. Íå îòêëèêâà, äîðè è ñúñ ëîøè î÷è. Íÿìà îòãîâîð... Àç ñúì ìðàâêà, óâèñíàëà íà ïèòàíêà – áåñèëî!


ÎÒËÈ×Èß „ÃÎÐ×ÈÂÎ ÂÈÍΔ Ìàÿ Ïîïîâà

ÏÈßÍÀ èðèí ïèðèí

42

Ïèÿíà ñúì. À óæ íà ìàëêè ãëúòêè îòïèâàõ òå – ïî÷òè êàòî öåíèòåë. Ïðåãëúùàõ áàâíî – äà óñåòÿ òðúïêè îò òâîÿ âêóñ. À òè ñè ìå ïîìèòàë. Ïèÿíà ñúì. Ïî ñêðèòèòå ìè âåíè ãîðåùî ñè ñå ñòè÷àë – êàòî âèíî. È êèïâàë ñè êðúâòà. Ðàçãîðåùåíà, ñåãà ñúì òâîÿ öÿëàòà. Âçåìè ìå. Ïèÿíà ñúì. Îò òåáå â ìåí ïðåëèâà. Øèðà ñè ìè – ïî óñòíèòå ðàçëÿíà. È âèíî ñè ìè – ëóäî è òðúï÷èâî. Êàê õóáàâî ìè å îò òåá äà ñúì ïèÿíà!

ÒÐÅÇÂÎ... ÑËÅÄ ÏÐÎÇÐÅÍÈÅ Èçâàäèõ ñòàðà áú÷âà îò ìàçåòî, çàáðàâèëà âêóñà íà âèíîòî. Òàíöóâàò ïàÿæèíè òàì, êúäåòî çúðíàòà ñå ñòîïÿâàõà ðóáèíåíî. Ðúæäÿñàëî ïðèïëàêâà âñåêè îáðú÷, ïðåãúðíàë áú÷âàòà ÷åðíè÷åâà, ïðè ñïîìåíà çà êèïíàëèòå íîùè íà âèíîòî. È òÿõíîòî îáè÷àíå. Òúãà îáçå ìå. Òúé å íåïðîñòèìî – ïèÿíè îò ëþáî⠖ äà ñúõíàò â æàæäà! Öèòàò å „Èñòèíàòà å âúâ âèíîòî”, íî ôàêò, ÷å îò ëþáîâ ëþáîâ ñå ðàæäà.

ÕÓÁÀÂÀ ÑÚÌ

„Êîëêî ñè õóáàâà! Ãîñïîäè, êîëêî ñè õóáàâà!” Õð. Ôîòåâ 1-2/2009

Õóáàâà ñúì, Ãîñïîäè, çàùîòî ãëåäà ìå ñ î÷èòå íà õóäîæíèê. Âçåìà è ïîëàãà íàé-äîáðîòî â ëèñòà âúðõó ñòàðèÿ òðèíîæíèê. Õóáàâà ñúì. Âèæòå ìè íîçåòå – ãúâêàâè è òðúïíåùè ôèëèçè,

äâà ëàñòàðà, êàðàùè ìúæåòå óñòíèòå ñè ñóõè äà îáëèçâàò. Õóáàâà ñúì. Ñ òúíêèòå ñè ïðúñòè âúðçàëà íà âúçåë ñúì ìíîçèíà. Íÿìà äà ãè âèäèòå íà êðúñòà ìè (áàëúò íà òðîôåèòå îòìèíà). Õóáàâà ñúì.  êðîòêè âîäîïàäè ïóñíàëà êîñèòå ñè çëàòèñòè… Â ñêðèòèòå ïîäìîëè êîëêî ìëàäè ñå çàãóáèõà – äà ñå ïðå÷èñòÿò. Õóáàâà ñúì. Ñ ìåêîòî êàôÿâî íà î÷èòå òîïëèõ â çèìíè íîùè ñêèòíèöè, çà ëàñêè çàêîïíÿëè… (â ñúíèùàòà ñè ìå âèæäàò îùå). Õóáàâà ñúì. Òîé ìè å æèâîòà, â êîéòî ìèíàëîòî ìè ñå ãóáè. Õóáàâà çà íåãî ñúì, çàùîòî ñàìî òîé â äóøàòà ìè ñå âëþáè.

Åëåíà Ïåé÷èíîâà Áàòàê Ïðåç íîåìâðè 2007 ïîñåòèõ Ìåëíèê è ñúðöåòî ìè îñòàíà òàì, êàêòî ïðåäïîëàãàì è íà ìíîãî äðóãè õîðà, ïîñåòèëè òîçè íåîïèñóåìî êðàñèâ ãðàä. Ìå÷òàÿ îòíîâî äà ñå âúðíà â Ìåëíèê è ïîíå çà äåí äà ïî÷óâñòâàì äóõà íà ìèíàëîòî îòíîâî. Ïîçäðàâè îò íå ïî-ìàëêî êðàñèâèÿ èñòîðè÷åñêè ãðàä Áàòàê, â êîéòî æèâåÿ! Ñ ïîæåëàíèÿ çà ìíîãî ëè÷íè è ïðîôåñèîíàëíè óñïåõè.

...

„Æåíè è âèíî! Âèíî è æåíè!” Èçïÿ ïîåòúò èñòèíàòà ñâÿòà. Íà òîçè ñâÿò ñà äâàìàòà ñàìè – æåíà áåç ìúæ – ìúæúò ïúê áåç æåíàòà! Ùîì ÷àøàòà áåç âèíî å ñàìà, à âèíîòî å ìëàäî è ïåíëèâî, íà ÷àøàòà êðèñòàëíàòà äóøà êîïíåå çà “Íàçäðàâå!” è “Ãîð÷èâî!”.


Àíè Ñòàéêîâà-Èâàíîâà Ïëîâäèâ

èðèí ïèðèí

43

ÄÂÅ ÂÈÍÀ Êîãàòî ïàçàðóâàì ãîðäà ⠓Ìåòðî”, ñòúïêè ïëàõè ìå îòâåæäàò êúì âèíàòà. Åäíè ìîäåðíè, äðóãè â ñòèë ñà “ðåòðî”, íî è äâåòå íîñÿò áëÿñúê â ñåòèâàòà. Êîå äà ñëîæà â êîøíèöàòà ïúðâî? Êëåòêèòå çàïî÷âàò ñúñ “Ìàâðóä”. Ñ êðåïîñòòà áóòèëêà âçåìàì òâúðäî, íî äóøàòà ìè ñå ïúëíè ñ æàæäà - ñìóò. Ïîêðàé âíîñíèòå ìèíàâàì âÿëî, íå ìå ïðèâëè÷à òåõíèÿò óþò. Òúðñÿ ãðîçäåòî íà þã óçðÿëî, òúðñÿ âèíîòî çà æåãà è çà ñòóä. Òúðñÿ âèíîòî íàé-ãúñòî è ÷åðâåíî.  äåëâè, â èçáè, îòëåæàâàëî ïðè ñòóä. Òî â ïëàòíî ïî êàïêà å öåäåíî. Âèíîòî íà Ìåëíèê òúé ïðî÷óò. Ãðåéâàò â ìåíå íàäïèñèòå ñòàðè. Êàðòèíàòà ñúñ ìåëíèøêè ëîçÿ. Ðúêàòà ìè çà ëàñêè çàæàäíÿëà äîêîñâà ãî è áëèêâà â ìåí ñúëçà. Ñ áóòèëêè äâå êúì êàñàòà çàòè÷àõ. Îò ñïîìåí ñêúï ëþáîâåí ñå îïèõ.  æèâîòà êðàòúê äâà ïúòè îáè÷àõ è íà äâå âèíà ñå ïîñâåòèõ.


èðèí ïèðèí

44

1-2/2009

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ


Ìåæäóíàðîäåí õàéêó-êîíêóðñ ÏÚÐÂÀ ÍÀÃÐÀÄÀ Àëåêñàíäúð Ïðîêîïèåâ Ñêîïèå, Ð Ìàêåäîíèÿ

* Òóêà â Òåíðè, âñÿêà íîù çâóöè íîâè. À ïîòîêúò ñúùèÿò. * Óëè÷íà ëàìïà. ×îâåøêèòå ñåíêè ñå ïîÿâÿâàò è èç÷åçâàò. * Äâîð â ãîëåìèÿ ãðàä. Áúëáóêà ôîíòàíúò. Àíà ïèå ÷àé. * Ãðà÷àò ãàðãè. Áàùà ìè áåðå ãðîçäå: - Ùå èìà è çà òÿõ.

* Öÿë äåí äî âúðõà: òîðáàòà ñ õðàíà, ïúòåì, ñ âåòðåö ñå íàïúëíè. * Ñëåä íîùíàòà áóðÿ âñè÷êè åëè è êðúñòúò íà þã ïîâàëåíè. * Çâåçäàòà ãîðå òîëêîç äàëå÷íà, äðåáíà, èìà ñè èìå. * Íà ñâåòîôàðà îñìè ñúì ïî ðåä... è ÷óäî! Ìèðèñ íà ëèïà. * Ñàì íà áàëêîíà ïåíñèîíåð èãðàå øàõ. Ñ àíãåëèòå. * Ïåò íîùè ïðàçåí äîìúò îñòàðÿë çà öÿëà åäíà ãîäèíà.

* Ïîäïðÿí ñè ãëåäàì: âúâ âîäîâúðòåæà ñå ïåðàò ìîèòå ãàùè. * Áúðçàò ïðèÿòåëêè íà ãîñòè íà âèøíåâèÿ öâÿò. Ñíåæèíêè ïðåç àïðèë. * Ïî ñîêàöèòå äåöà è ïñåòà.  äîðà – êîçà! Ðîìñêà ìàõàëà. * Òðàôèê ñ ðåä, áåç ñåìàôîð è çíàöè. Ãðàäúò íà ìðàâêèòå. * Ïðè ñâåòîôàðà ïðîñè áðåìåííà öèãàíêà. È ìðúçíå çà äâàìà. * Áóêåò íà ïåéêàòà. Ïîäàÿíèå çà ñëåäâàùèÿ ñàìîòåí áðîäíèê. (Ïðåâîä îò ìàêåäîíñêè: Èëèàíà Èëèåâà)

èðèí ïèðèí

45


ÂÒÎÐÀ ÍÀÃÐÀÄÀ

èðèí ïèðèí

46

Åìèëèÿ Ãåîðãèåâà Ñîôèÿ

Áîðèñ Íàçàíñêè Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà

* â ïðèñúñòâèåòî íà ðîçàòà ñòðàæ ðàçñåÿí ñúì

* Ïðîëåòåí âåòðåö. Ñóøàùèòå ñå ïåëåíêè ëþëåÿò ïåïåðóäêàòà.

* ñëàâåé ìåæäó ñúíÿ è áåçñúíèåòî

* Íèñêè îáëàöè... Ðåäóâàò ñå øóì îò ëèñòà è æàáåøêî êðÿêàíå.

* øóìîëåíå íà ïòèöè â èãëàòà ìè ïðèâå÷åð

* èçïóñíàõ îãëåäàëîòî ñè íà äúíîòî íà Ñåíà

ÒÐÅÒÀ ÍÀÃÐÀÄÀ Æèâêî Ïðîäàíîâè÷ Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà * Íà íàøàòà ìàñà íàñ âå÷å íè íÿìà – êðàÿò íà ëÿòîòî.

* Åëåêòðè÷åñêè ñòúëá. Íà íåãî – ñàìîòíà âðàíà. Åñåí â ãðàäà. * Åñåííà âå÷åð. Ãðàäúò â ìúãëà êúì íåáåòî ïëóâà.

1-2/2009

ÎÒËÈ×Èß

* Öÿëîòî íåáå è öÿëàòà íîù ïîä íåãî ñà â åçåðöåòî.

* Ñåëñêà ñâàòáà. Ïî ñîêà÷åòî ïèñêà îáëà÷å ïðàõ. * Ïåñåí íà æåòâàðêè. Îò äâåòå ñòðàíè íà ïåñåíòà ëåòÿò îòêîñè.

Äóøêî Ìàòàñ Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà * Íîù áåç ìåñå÷èíà. Ñòúïêè áúðçàò êúì ñâåòëèíàòà. * Òå÷å ïîòî÷å. Íàäîëó ãëàñîâèòî, íàãîðå âñå ïî-òèõî. * Êëîí÷å áåç ëèñòà ãíåçäîòî ñå îòêðèâà. Íÿìà öâúðòåíå.

* Íåçàáðàâèìî óòðî. Öúôòè ìàãíîëèÿ. Êîòêà äåáíå ìèø.

*  ïàÿæèíàòà ñå îïëèòà ìóõà. Ïàÿêúò – ñòîè íåïîäâèæíî.

* Î, ëóäîñò! Ìèñëåõ, ÷å ðîçàòà öúôòè çàðàäè ñåáå ñè!

* Ñëúí÷åâ ëú÷ îò îáëàêà èçëèçà. Ñåíêèòå îòêðèâà.


ÍÀÖÈÎÍÀËÅÍ ÕÀÉÊÓ-ÊÎÍÊÓÐÑ ÏÚÐÂÀ ÍÀÃÐÀÄÀ ÍÅ ÑÅ ÏÐÈÑÚÆÄÀ

ÒÐÅÒÀ ÍÀÃÐÀÄÀ Êàëèíêà Êîëåâà (13 ã.) Áóðãàñ

ÂÒÎÐÀ ÍÀÃÐÀÄÀ èðèí ïèðèí

Ìàðèÿ Ãþçåëåâà - Åëõîâî

47

* Ãëóõàð÷å ìå÷òèòå ïîëèòàò âúâ âñè÷êè ïîñîêè. * Íîâ êðúñò ñðåä ãðîáèùàòà. Ïðîëåò. * Çèìíà ïðèêàçêà, â ïå÷êàòà äâå äðúâ÷åòà ñå öåëóâàò. * Ïîðåäíà ïðîëåò – êúùàòà ñå êèëâà îùå ïîâå÷å. * Ãðàê íà âðàíè. Íÿêúäå ðåæàò äúðâà. Îòâúäíè ëè ñìå? * Ëèïàòà îòâúí... Êàê ñå ñìåå æóæàùî â þíñêàòà âå÷åð.

* Ëÿòîòî êóï÷èíêà ïÿñúê â øåïèòå íà âàêàíöèÿòà. * Ñúí êàï÷èöè ðîñà âúðõó ïëåòêàòà íà ïàÿêà. * Ñëåä äúæäà ãðåéâà ìîÿòà óñìèâêà. Ùàñòèåòî å êàòî äúãà. * Êàï÷èöà íåæíîñò âúðõó ìèãëèòå íà äåíÿ. Óõàå íà èçãðåâ.


ÎÒËÈ×Èß Ëþäìèëà Õðèñòîâà Ñîôèÿ * Ëÿòíà áóðÿ. Ñëóøà äúæäà îò êúùàòà ñè èðèí ïèðèí îõëþâúò.

48

* Îò ïðîçîðåöà ñëåäÿ ïúòÿ íà âÿòúðà – ïî ñåíêèòå. * Ãàñíàò ïî ïÿñúêà ìîðñêè çâåçäè – èìà âðåìå äî ïðèëèâà. * Ïðèòúìíÿ. Ñ ãëóõàð÷åòà âÿòúðúò ñòðåëÿ ñðåùó îáëàöèòå.

ÍÀÃÐÀÄÀ „ÃÎÐ×ÈÂÎ ÂÈÍΔ Öîíêà Õðèñòîâà Äðÿíîâî

ÈÇ ÀÊÐÎÕÀÉÊÓ

ÃÎÂÎÐÅÙÀÒÀ ÀÇÁÓÊÀ * ßáúëêîâî âèíî. ×àøàòà ìå âèêà ñ òâîåòî ëèöå.

1-2/2009

* Ùúðêåëúò êëúâíà íåôðèòåíîòî æàá÷å. Çâåçäàòà óãàñíà.

ÍÀÃÐÀÄÀ ÇÀ ÍÀÉ-ÌËÀÄ Ó×ÀÑÒÍÈÊ Âèêòîðèÿ Âè÷åâà (11 ã.) - Ñëèâåí * Îáëàê. Áÿë ðèöàð â íåáåòî ñå íîñè. Óñìèõíà äåíÿ ìè. * Îáåäíî ñëúíöå ïðåïè÷à ñúðäèòî. Âðàæäóâàò ìóõèòå. * Æúëòîòî íà ñëúíöåòî íàìåðèõ âúðõó îáåäíèÿ ñíÿã. * Ìðàê, ñêðèò â ñÿíêàòà íà äúðâåòàòà ïîä ëóííàòà ñâåòëèíà. * Íîù. Çâåçäè-ñâåòóëêè â òèøèíàòà. ßòî ïðèëåïè ëåòÿò.


ÄÐÓÃÎÒÎ ËÈÖÅ ÍÀ ÕÀÉÊÓ Ñëåä âíèìàòåëíî ïðî÷èòàíå íà òâîðáèòå, èçïðàòåíè îò ó÷àñòíèöèòå â õàéêó êîíêóðñà, çà ìåí, áåç èçíåíàäà è çà ïîðåäåí ïúò, ñå î÷åðòà ñëåäíàòà êàðòèíà: âñå îùå ìàëêî àâòîðè â Áúëãàðèÿ íàèñòèíà ïèøàò õàéêó. Çàòîâà íàìèðàì çà íåîáõîäèìî äà âúâåäà òóê îùå åäèí òåðìèí îò õàéêó êóëòóðàòà – ñåíðþ.

Â

êëàñè÷åñêèÿ ñè âèä ñåíðþ, êàêòî è õàéêó, ñïàçâà èçèñêâàíåòî çà òðè ðåäà ñúîòâåòíî ñ 5-7-5 ñðè÷êè, íî çà ðàçëèêà îò õàéêó íå èçèñêâà âêëþ÷âàíåòî íà ñåçîííà äóìà êèãî. Ñåíðþ çàïî÷âà ñâîÿ ïúò êàòî õóìîðèñòè÷íî ñòèõîòâîðåíèå, ÷åñòî ãðóáî è ìðà÷íî, ïîíÿêîãà öèíè÷íî è çàòîâà ïúðâîíà÷àëíî ñå ñìÿòàëî çà ïî-íèçøà, âóëãàðíà ôîðìà íà/îò õàéêó. Íàé-ðàçïðîñòðàíåíîòî ñõâàùàíå çà ðàçëè÷èÿòà ìåæäó õàéêó è ñåíðþ å, ÷å ñåíðþ ñå çàíèìàâà ñ ÷îâåêà, ÷îâåøêèòå âçàèìîîòíîøåíèÿ è îáùåñòâîòî, äîêàòî õàéêó èìà çà ñâîé îáåêò ïðèðîäàòà. Íàïîñëåäúê îáà÷å âñå ïîâå÷å ñå íàëàãà ðàçáèðàíåòî, ÷å õàéêó è ñåíðþ ñå ñáëèæàâàò, ãðàíèöàòà ìåæäó òÿõ ñå ðàçìèâà. Åäèí îò ñïåöèàëèñòèòå, êîéòî âñå ïàê ñå îïèòâà äà äàäå íÿêàêâà ñúâðåìåííà äåôèíèöèÿ çà ñåíðþ, å Äæîðäæ Ñóèéä. Òîé ñå ïðèäúðæà äî ãîëÿìà ñòåïåí äî òðàäèöèîííîòî ðàçáèðàíå, íî îïðåäåëÿ íå äâà, à òðè òèïà õàéêó ñïîðåä ñúäúðæàíèåòî èì: òàêèâà, êîèòî ñå çàíèìàâàò ñ ïðèðîäàòà, òàêèâà, êîèòî ñå çàíèìàâàò ñ ÷îâåêà (ñåíðþ) è õèáðèäåí âèä, â êîéòî îòêðèâàìå è ïðèðîäàòà, è ÷îâåêà. Ñïîðåä Ñóèéä íàé-ãîëÿì å áðîÿò íà õàéêó îò òðåòèÿ âèä. Òîâà îáÿñíÿâà çàùî äíåñ å òîëêîâà òðóäíî äà ñå íàïðàâè ðàçëèêà ìåæäó äâåòå ôîðìè è ïîñòàâÿ ïîä âúïðîñ íåîáõîäèìîñòòà òîâà âúîáùå äà ñå ïðàâè. Ëè÷íî ìîåòî ìíåíèå å, ÷å ñåíðþ ìîæå äà ñå îêàæå âàæíà ïîâðàòíà òî÷êà çà áúëãàðñêèòå, à ìîæå áè è âúîáùå çà çàïàäíèòå àâòîðè íà õàéêó. Òàçè ôîðìà, çà ðàçëèêà îò õàéêó, äîïóñêà èçïîëçâàíåòî íà ñðàâíåíèÿ, ïåðñîíèôèêàöèè è ìåòàôîðè. Äîïóñêà êàëàìáóðà è ïàðîäèÿòà. Òÿ íå å òîëêîâà âçèñêàòåëíà êúì íåîõîòíèÿ äà ñå ëèøè îò èçêîâàâàíèòå ãîäèíè íàðåä ïîåòè÷åñêè îðúæèÿ áúëãàðñêè àâòîð. Ñåíðþ å íåùî êàòî ÷èñòèëèùå, ïðåääâåðèå êúì ÷èñòàòà çåìÿ íà õàéêó. Ìíîçèíà îáà÷å ñà îáðå÷åíè äà ñè îñòàíàò òàì.  êîåòî âñúùíîñò íÿìà íèùî ëîøî. Åäèí ïîãëåä êúì ñòèõîòâîðåíèÿòà íà àâòîðèòå, ó÷àñòíèöè â êîíêóðñà, ùå íè ïîêàæå, ÷å ïîâå÷åòî òâîðáè ñà èëè îò õèáðèäíèÿ òèï, èëè ñåíðþ, èëè èìàò â ñåáå ñè ïîòåíöèàëà äà ñå ïðåâúðíàò â ñåíðþ, àêî áúäàò òúëêóâàíè èðîíè÷íî. Íàäÿâàì ñå äà íå áúäà ðàçáðàí íåïðàâèëíî. Íå ñå îïèòâàì äà îáåçöåíÿ ñåíðþ. Àç ëè÷íî íå ñúì ñúãëàñåí ñúñ ñõâàùàíåòî, ÷å òå ñà ïî-ãðóá è âòîðîêà÷åñòâåí âàðèàíò íà õàéêó. Íàïðîòèâ, ñìÿòàì, ÷å ñåíðþ è õèáðèäíèÿò òèï õàéêó ñà èçêëþ÷èòåëíî âàæíè çà ïîåòè÷åñêàòà íàãëàñà íà åâðîïåéñêèÿ àâòîð. Òå, è îñîáåíî ñåíðþ, ñà ìåæäèííè ôîðìè ìåæäó õàéêó è çàïàäíèÿ òèï ïîåòè÷åñêà ìèíèàòþðà îò ðîäà íà åïèãðàìà, ïàðîäèÿ, ñàòèðà èëè ïðîñòî ðàçïîëîæåí íà òðè ðåäà ïîåòè÷åñêè îáðàç èëè àôîðèçúì. Òàêà ÷å ïðåîáëàäàâàùîòî èì ïðèñúñòâèå â íàñòîÿùèÿ êîíêóðñ, êàêòî è â ìíîãî äðóãè, ïðîñòî ïîêàçâà âñå îùå áàâíîòî, íî íåîòìåííî äâèæåíèå íà áúëãàðñêèÿ àâòîð íà òðèñòèøèÿ êúì îáåòîâàíàòà çåìÿ íà õàéêó.

èðèí ïèðèí

49 Ïåòúð ×óõîâ


ÕÀÉÊÓ Âèåêîñëàâ Ðîìèõ Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà * Âñå îùå äî÷óâàì èðèí ïèðèí çàãëúõâàùèÿ òðîïîò íà ïîñëåäíèòå êîíå. 50 * Ãëóõàð÷å è ìàê â öâåòíà ïðåãðúäêà î÷àêâàò ÷óäî. * Êèëèì îáñèïàí ñ öâåòîâåòå íà äúãàòà. Åñåíåí äúæä. * Åäâà å ñúìíàëî. Ðîñíà ïàÿæèíà, íàíèç áèñåðè. * Íåçàáåëåæèìî, êàòî ñåíêè ìèíàâàò ÷îâåê è êó÷å.

1-2/2009

* Ðàçöúôíàëè ïðåäåëè. Äúðæàâíàòà ãðàíèöà ïðåç òÿõ ìèíàâà.

Âèêòîðèÿ Êàáàðåëîâà Ñîôèÿ *  ïÿñúêà – ñòúïêà. Âúëíà ÿ çàëè÷àâà. Îñòàâà âå÷íîñòòà. * Íà ïðîçîðåöà ñàìîòíà ðîçà. ×àêà äà ÿ çàáåëåæàò! * Äîáðàòà äóìà – êúñ÷å çëàòî îò ñúðöåòî.

Èâàíêà ßíêîâà Àñåíîâãðàä

Ìèëîâàí Ñúðáèíîñêè Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

* Ëóííà ñîíàòà. Ñðåáúðíà ïúòåêà ïî òèõàòà âîäà.

* Ðîçè â äâîðà. Êàêâî ëè ïðàâè ñåãà ìîÿòà äàëå÷íà ëþáîâ?

* Î, ìåäîâèíà íåæíîòî äîêîñâàíå îò óñòíèòå òè.

* Ëóíàòà âëåçå. Ïîçà÷åðâè ñå âèíîòî â áîêàë÷åòî.

*  òâîèòå î÷è íåáåñàòà ñúçèðàì. Ïîãëåäíè! Ëåòÿ!

* Îòíîâî å þíè. È òîâà ëÿòî æèâåÿ îò ñïîìåíèòå!

* Ùóð÷å çàñâèðè òèõà ïðèñïèâíà ïåñåí. Íîùòà ñå ïðîçÿ.

* Íå âåé, âåòðå! Ñèíÿòà ïåïåðóäêà å òîëêîâà ìàëêà!

* Ïîä ñÿíêàòà íà îðåõà åäíî âðàá÷åíöå. Çàêóñâà ñ ïåñåí.


Åëåîíîðà Ïåí÷åâà Ñîôèÿ * Âÿòúð â ñïèöèòå íà äåòñêî êîëåëî. Ñòàðîñòòà èäâà. * Ðîçîâ áàëîí â áúðçåÿ. ×àêà äà ñïðå ïëà÷à.  ñòðàíàòà íà äðåâíèòå ìàè - Þêàòàí

* âåòðîâèòà øåãà ñâåòè ïðàõ îò òè÷èíêè ïî òðåâàòà

Ìàðèÿ Èöîâà - Ñàìîêîâ * Î÷è â î÷è ñ ìúë÷àíèåòî íà ïëàíèíàòà - çàëåç . * Ïúòåêèòå íà ïòèöèòå ìèíàâàò ïðåç î÷èòå ìè. Îòâúä.

1. Ñëúíöå ñëèçà ïî ãúðáà íà äðàêîíà. Ðàâíîäåíñòâèå.

* Ñúðöåòî – êîðåí íà æåëàíèÿ, çàðîâåí â òÿëîòî, ïðîòåãíàë êëîíè âúâ äóõà.

2. Ñîê íà ìàíãî ïî ïðúñòèòå ìè. Îñòðÿ ñòðåëèòå ñè.

* ×àøàòà íà õîðèçîíòà íàïúëíåíà ñúñ ñâåòëèíà, â êîÿòî ïëóâàò ïòèöè .

3. Â îñíîâàòà íà ïèðàìèäàòà - ÿãóàð. Ïîäïèñ íà ïðàðîäèòåë.

Öâåòàíêà Ãåîðãèåâà Ïëîâäèâ

Ðàäîñâåòà Ìèðêîâà Ðàçãðàä

* äóìà ïî äóìà éåðîãëèôè ñ õàéêó - ïúò äî Ôóäæèÿìà

* ñìåå ñå äúæäîâíèÿò ñëåäîáåä â ëîêâè – ñëúí÷åâè ëèöà

* ïðàâî â ñúðöåòî ñòðåëåöúò ðàíè ñúðíà è ñòàíà ðîãàò

* êàí-êàí ëÿñòîâè÷è ðàçìàõâà áèëåòè çà ïúòóâàíå

* ïàïàãàë âêúùè ñàìî ôèêóñúò çíàå êàêâî ãîâîðè

* íîù è ñàìîòà ëóíà, äîâåð÷èâîñò... â ñÿíêàòà íà êó÷å.

* ïúòÿò å åäèí øåïíàò áåëèòå ïëàòíà ïî ðåêà Ëåòà

* êîñ äðúí÷è ïèöèêàòî ïî ñóõèòå êëîíè íà çèìàòà

* ëåäúò ñå òîïè ïúðâà öîïíà â ðåêàòà ñÿíêà íà ïòèöà

èðèí ïèðèí

51


èðèí ïèðèí

52

* ãëîáàëíà æåãà ïîä ñàìîòíîòî äúðâî äðåìåì ñ âðåìåòî

* Òâîåòî ïðèñúñòâèå Óäàð ñ êèíæàë Ïîäêîñÿâà êðàêàòà

* ðåêàòà ïèøå õàéêó, íèå ñè ÷åòåì òðèñòèøèÿòà

* Èçñúõâàò ðàçòâîðåíè Ñìîêèíèòå Î÷èòå íà ëÿòîòî

Éîíêî Áîíîâ - Ñîôèÿ

Ïúðâîëåòà Ìàäæàðñêà Ïåðíèê

* Ãíåçäî âúðõó ñêàëàòà. Êàìúêúò ðàçòâîðè çåíèöè, ïðèåë íåáå íîâîðîäåíî. * Èçðèãâà ëàâà – ïðîëèâà ñëúíöåòî êðúâòà ñè, çàïëåòåíî âúâ êîðåíèùà. * Êîïàåõà îêîïè – òúðñåõà òðîõàòà. Êðèëàòà õâàíàõà ìàçîëè. * Óìîðåíî íåáå. Ïàäàò ñòðåìãëàâî çâåçäè. Íå äîñòèãàò êðèëå. * Ïòèöà äîëåòÿ. Íèêîé íå óñåòè êàìúêà íåáåñåí.

Õðèñòî Ãðàìàòèêîâ Áóðãàñ * Ñëúí÷åâèÿ êðúã Ïðåñè÷à ïòèöàòà Ïðîñòðåëÿíà

1-2/2009

* Ïîãëúùà ïÿñúêúò Âúëíè Öåëóíàëè Èòàêà * Ñðåäíîùíî ïëàäíå Ïîãóáâà ñåíêè Ëóíà îãðîìíà

* Òàì, íà ÷åøìàòà, ÷åñòî ñå íàâåæäàò õîðà. Îòïèâàò êàòî ïòèöè ñ ïðåñúõíàëè ãúðëà è îò øåïèòå èì áèñåðè ñå ñòè÷àò. * Áàáà îìåñâà îáëàöè â êîðèòîòî, â íåáåñíàòà ñàïóíåíà âîäà, êúäåòî äóøèòå ñå êúïÿò. * Èçäÿëêàõà õîðàòà ëîäêè îáóùà Ãîñïîäíè, ñ êîèòî õîäåõà ïî âîäàòà.

Äèìèòúð Ïåòðîâ Ðàçãðàä * Óäàâíèê ñ êàìúê, óçðÿâàù â äóøàòà ìó. Äåí êàòî âñè÷êè. * Ñãúðáåí çèìåí ìúæ òúðêàëÿ ñíåæíà òîïêà. Ìåñòíèÿò Ñèçèô. * Ïàÿê. Âèñèëêà.  æèâîòà å ñúùîòî. Ìðåæà äî ìðåæà...


Ëèäèÿ Áîéêîâà Áëàãîåâãðàä * Êúùà âúðõó õúëìà. Çàçåìåíà ïòèöà áåç êðèëå. * Ñåäåì Ðèëñêè åçåðà, ñåäåì ñòúïàëà êúì âå÷íîñòòà. * Ïðåâðúùà êàïêàòà â ïåðëà ïÿñúêà. Ïåùåðíà çàãàäêà.

Îëÿ Äðàåâà - Ðàçãðàä * Åñåííî ïëóâàò ñúëçè ïî ïðîçîðåöà. Ìîëèòâà çà äîì. * Òàíöóâàùèòå ëèñòà ðèñóâàò âÿòúð. Òîé ñè îòèäå. * Ïî ïðîçîðåöà – ñèòíè ìúíèñòà îò äúæä. Ìåäóçè ïëà÷àò.

Ìàãäàëåíà Áîðèñîâà ãð. Åëåíà

* Òúìíî. Òèíåñòî. Äúíîòî íà ðåêàòà áëåñòè îòäàëå÷.

* Ïîðòà ñúñ æàëåéêà, à â äâîðà äúðâåòà îòðóïàíè â öâÿò.

* Ïèñìî çà îáè÷.  êóêóâè÷à ïðåæäà – ïóõ÷å ãëóõàð÷å.

* Òîïúë çèìåí äåí.  õîëà ñúðäèòî áðúì÷è ñúíåíà ìóõà.

Ðóìÿíà Ëÿêîâà - Ñîôèÿ

* Ëÿòíî ñëúíöå Çàãîðÿõà ëèöàòà è íà ìðàâêèòå * Âÿòúð è êó÷å âèÿò íàâúí â íîùòà. Ëóíàòà ñå ñêðè. * Ïðîëåòåí âÿòúð. Ïðåãúðíàòè áîðîâå íåæíî òàíöóâàò.

* Áÿëî îáëà÷å ñ îäåæäà íà çàëåçà – ëÿòíà ïðèâå÷åð. * ×àéêè íà áðåãà, îêúïàíè â èçãðåâà – îáëàê â ðîçîâî. * Íåæíà êðàñîòà âúâ áîäëèâà ðèçíèöà – äúõàâà ðîçà. * ×åðâåíà „ïåïåðóäà” ïúðõà â íåæíèÿ ïîâåé – ñàìîòåí ìàê. * „Ìîÿòà ðåêà”. Èçâúðâåíè ïúòèùà… êúäå ñå âëèâà?

èðèí ïèðèí

53


Êèðèë Äèìèòðîâ Ñîôèÿ * Òîï÷å çà ïèíã-ïîíã ñå âòóðíà ïî ñòúëáàòà. Áåç ÷àäúð â äúæäà. èðèí ïèðèí

54

* Ïî ëóííà íèøêà áàëàíñèðà äóìàòà, ñòèõúò ÿ ÷àêà.

* Ïðåìðúçíàë ñòàðåö è åäíîîêà êîòêà ïðîäàâàò êíèãè.

Àëòåíêà Ñàïóíäæèåâà Àíè - Ëîâå÷

* Òèõî ðèäàå ïðîïóñíàòà öåëóâêà. Ïðîñâåòâà íîùòà.

* Íàëèâàì âèíî â ïëàñòìàñîâà ÷àøà – îáåäíÿâàìå.

* Ìúãëà è âÿòúð. Ðàíåíà ïòèöà ìîëè çà ìàëêî ñëúíöå.

* Çàïî÷íà äî ãîâîðè èñòèíàòà. Íàèñòèíà ñå å íàïèë ñúñ âèíî – áëàãîòâîðíî.

* Ïðåãúðíàõà ñå äóìèòå âúâ âÿòúðà. Íàä ïóñòà ïåéêà.

Êðúñòèíà Áîåâà Ïëîâäèâ

Âåëè÷êà Íàñòðàäèíîâà Ïëîâäèâ * Ïî ñðåáúðíîòî áëþäî íà íåáåòî ñå ïëúçíà ÷åðåí êîñ. * Áåçëþäíà ãàðà. Òúæåí ìúæ â ÷àêàëíÿòà. Ìðàç. Ñêðåæ. Êîëåäà. * Ñ÷óïåíî ïàð÷å îãëåäàëî îòðàçè êîôà, ñòîë è ïëúõ. 1-2/2009

* Åñåííà âå÷åð. Êðúñòîïúò. Ìëàäè æåíè ïðîäàâàò ëþáîâ.

* Íàä ðåêàòà ñå å ïðîñíàë çàëåç. Ëåæè ñè è ñå êúïå.

*  ïúñòðè îäåæäè íàõëó áóéíà ïðîëåò ÿõíàëà ùúðêåëà * Äàíòåëà îò êëîíè ìîçàéêà îò ïîêðèâè ñòóä è òèøèíà * Çåìÿòà æàäíà ïðåãðúùà áåëèÿ ñíÿã è áðåìåíåå * Ìàíàñòèðñêè äâîð êëåïàëî îòáðîÿâà ñúäáè è åðè… * Ïúñòðè ÷àäúðè ñðåä ñìúë÷àíà ãðàäèíà ÷àêàò ñëúíöåòî * ×åðíà êîòêà ñ ÷åðâåíà ìàðòåíèöà ãëåäà çåëåíî


Âèîëåòà Ñîëíèêîâà ñ. Âúðáîâêà, îáù. Ïàâëèêåíè

ÏÑÅÒÎ Óëè÷íîòî ïñå âèäÿ êàê ñòàðèÿò ïðîñÿê èçäúõíà è çàâè ñ ÷îâåøêà ìúêà.

* Ñèëíî å âèíîòî íà çàëåçà. Ïðèñïà õîðèçîíòà.

Öîíüî Ñèìåîíîâ Ãàáðîâî

* Ñëúí÷îãëåäîâî óòðî. Õèëÿäè ñëúíöà ïîñðåùàò èçãðåâà. * Äúæäúò ðàçïèëÿ íîòèòå ñè â ëîêâàòà. Êîíöåðòúò ñâúðøè. * Êðàé ñòàðàòà ëîêâà íà äâîðà – æàäíè öâåòÿ. * Íàä ãîðàòà îò ñïîìåíè – ÷èñòî íåáå. Êúäå ñà ïòèöèòå?

Åêàòåðèíà Ïåí÷åâà Ëîâå÷ ÒÎÏËÈÍÀ Ãðèæîâíè î÷è ïîä ïîñðåáðåëè êîñè. Òîïëè ðúöå ìåñÿò õëÿá. Ìàìà. ßÁÚËÊÀ ×åðâåíî ñèÿíèå, åñåííà ñëàäîñò – áàáà ìè ïîäàâà ÿáúëêà. Î×È Íå ñà ëè ìèäèòå î÷èòå íà æåíè â î÷àêâàùî ìîðÿöèòå ïðèñòàíèùå? ÁÅÇÕÀÁÅÐÈÅ Åäèí ïèñàòåë ðîâåøå âúâ êîôàòà çà ñìåò. Íàìåðè êíèãà.

* Öèãàíñêè øàòðè. Äàéðå ïðîïëàêâà â íîùòà. Çâåçäèòå ñëèçàò. * Ãðåøíèöà â áÿëî ïðåìèíà ïðåç ñúíÿ ìè. Ñòîÿ îãðàáåí. * Ãîðè çàïàëåí çàëåçúò íàä õèæàòà. Âúðõúò ìå ãëåäà. * Ïàìåòòà ìè èçíåâåðÿâà. Áîæå, êàêâà óëè÷íèöà! * Îò êîïðèíåíèÿ çàëåç èçòúêàõ ñ îáè÷ òâîÿòà ïîñòåëÿ. * Ïîä ðàçïëàêàíèòå êîñè íà íåæíà âå÷åð âèøíàòà ñêúðáè.

Ìàðèÿ Ðèáàðîâà Ïëîâäèâ * ×ó÷óð!... Ïåå ñè… È êàêâî ìó å? Âñåêè ñ äëàí ìó ñå ìîëè. * Ëàñêà íà âÿòúðà ïîñëåäâà ãëóõàð÷åòî è ñå ïîãóáè. * Íÿìà çàáðàâà. Âçðåø ëè ñå â Ìëå÷íèÿ ïúò, ùå òè íàìèãíà.

èðèí ïèðèí

55


* Ìúãëè…, êðèëåòå íà ëåòíèòå ëåáåäè ëåæàò â ïîëåòî. * Íåáåòî ñâåòíà. Íåùî ñè äîâåðèõà äâàòà îáëàêà. èðèí ïèðèí

56

* Êàêâî ïîøóøíà íà æúëòèÿ ëèñò, âåòðå, òà ëèòíà òðåïåòåí?

Ðàäîñò-Ëèëèÿ Ðà÷åâà Ñîôèÿ * Äâå òåëà â åäíî ïîä ëóííî íàìåòàëî. Îáè÷ ãðÿõ íÿìà. * Òðåâà êîñåíà. Äóøàòà é èçëèòà ñ ìèðèñ íà ìëàäîñò. * Îëåàíäúðúò ìîæå äà å îòðîâåí, êàêòî ëþáîâòà. *  áåçëóíèåòî ùóðåö îïúâà ñòðóíè – ïåÿò òðåâèòå. * Ïðîêðàäâà ñå ïúðâèÿò ëú÷ íà äåíÿ â ðúáà íà íîùòà.

1-2/2009

Ñòåôàí Ïåéêîâ - Ñîôèÿ * Ðîçà äî êàêòóñ, óõàíèå – òúãà. * Êðàéìîðñêè ïÿñúê… Ñïîìåíèòå âúëíè îò ïðèáîÿ… * Ïðèðîäàòà áóìåðàí㠖 îïîìíåòå ñå! * Óñïåõúò ñòúëáà! Íå ñòúïâàé ñàìî ïî ñÿíêàòà é. *  õðàëóïàòà íà ìå÷òèòå ïðîìúêâà ñå çàëåçúò.

Àëåêñàíäðà Èâîéëîâà Ñîôèÿ * Åñåí. Áóðåíÿñàëà îò ñúíèùà å íåçàñÿòàòà ãðàäèíà. * Ïèå âîäà ãúëúáúò – öåëóâà ñÿíêàòà ñè. * Ñòàðèÿò ÷àñîâíèê äîãîíâà âðåìåòî. Ñúðöåòî íà ñòàðåöà ñúùî. * Êðèåø ëè ñå? Èçëåç! Äåòñòâîòî ñâúðøè. * Òèøèíà. Ðàçñòîÿíèåòî äî îòñúñòâàùèÿ.


Õðèñòèíà Éîðäàíîâà Ñîôèÿ ÑÀÌÎ. Ìàñà… ñ åäèí ñòîë. ÑÅËÑÊÈ ÏÚÒ – ×óâñòâî çà îòìèíàëà âèíà. * Àêî åñåíòà íå ñå ðàçïèëÿâàøå… êîëêî íàòðóïàíî çëàòî! ÌÎÅÒÎ ÈÌÅ – ñïîìåí çà åäíà ëþáîâ íà áàùà ìè. ÎÒÂÚÄ Åäíà ñàìîòíà ìðàâêà ùå ñè ñïîìíÿ êîðàòà íà äúðâî… âúðõó ðúêàòà ìè.

Ïåòúð Ðàõíåâ - Ñîôèÿ ×ÅÒÈÐÈÒÅ ÃÎÄÈØÍÈ ÂÐÅÌÅÍÀ

1. Åñåíòà ñúñ æåñò îòâåòåí íà òðóäà íè, ñå… âúçíàãðàäè. 2. Âúâ ñíÿã ïîáåëÿ âúëøåáíèöàòà çèìà è íè èç÷èñòè. 3. Âðåäîì ñúñ öâåòÿ ïðîëåòòà ñå îêè÷è è ãðåéíà ñâåòúò. 4. Âèæ â æàðêî ëÿòî ñúñ çíîé îò çëàòèñòè òåëà: „Ïî÷àêàé Ñëúíöå!”

ÓÒÎ×ÍÅÍÈÅ ×å âñå å íàäóò íå çíà÷è ÷å å âàæåí, à ÷å å… áàëîí. ÏÐÅÏÎÐÚÊÀ ÇÀ ÐÀÁÎÒÀ È ïúòÿò ñ òðúíè íå ùå ãî ïðîâàëè, ùîòî å… íàëúì. èðèí ïèðèí

Ìàðèÿ Áîëãóðîâà Ïëîâäèâ * Ïèñêà ñîâàòà. Íîùòà ñúäáè ðàçäåëÿ â ÷åñò íà áîëêàòà. * Ïðåäðåøåí âÿòúð èçðèñóâà ïàçàðà â ïîãëåäà íà äåòå. * Ïëàíèíñêè î÷è ìèñëåíî êúðïÿò â æúëòî ñâîèòå íèâè. * Áîð ñ ïðåñèïíàë ãëàñ ïëà÷åøå â êàìèíàòà, èç÷åðâåí îò ñðàì. * Äóìèòå íèæàò ìîëèòâåíè ñòîíîâå. Çðåÿò ìå÷òèòå.

Ìàðèÿ Ãþðîâà - Ñîôèÿ * Ñàìîòà. Ñòóäåíèíà. Äóøà îò ìúêà. È ïàê óòðî! Ìèíçóõàð.

57


Ñèäîíèÿ Ïîæàðëèåâà Ñîôèÿ * Çèìíî öâåòåíöå, íåæíî âúâ ìåíå ñå âãëåæäàø. Òúðñèø òè Îáè÷. èðèí ïèðèí

58

* Âúâ ñèâèÿ ïîäëåç öèãóëêà ïðîïëàêâà – ãëàäà äà çàñèòè. * Êîïèòî îò ñúðíà. Ñëåä ëóäèÿ é áÿã, â äúæäà ïîíèêíà ñòðúê. * Òåìåíóæêè ìèëè ìå ãëåäàò è ñå ñìåÿò ñ î÷è íà çâåçäè. * Áîæèåòî ñëîâî òå èçâåæäà îò áåçäíè. Èçïúëâà òå ñ Ëþáîâ.

* Êîãàòî ñòèãíåø äî ñìúðòòà, ïðîñòðè ðúêà äà ÿ ïðåãúðíåø, òÿ å òâîåòî íà÷àëî. * Äóøàòà ìè å ñòàäèîí, íà êîéòî âèíàãè ñå áîðÿò åäíàêâî ñèëíè äÿâîëúò è Áîã.

Ïàâëèíà Ïåòêîâà - Áÿëà ÌÅÆÄÓ ÈÇÃÐÅÂÈ È ÇÀËÅÇÈ * Ïðåãúðáåí çàëåçúò â äåêîëòåòî íàäíè÷à. Êîãà ùå èçãðåÿò òåçè ëóíè!

Ëèíà Äèíêîâà - Õàñêîâî

* Çà ìåí ñè òè… Íà ïîêðèâà – Êàðëñîí, ïîä ïîêðèâà – Ðîìåî.

* Ëóíàòà ñå òúðêóëíà çàä ïëàíèíñêèÿ âðúõ. Îñòàíà ñèÿíèåòî é.

* Íåèçîðàíà ìåðà ñúì. Ìåðèø ìå ñ ïîãëåä. Êúäå òè å ðàëîòî!

* Åäíà ñóòðèí âúðáàòà ñå ñúáóäè çåëåíà êàòî æàáóíÿêà. Ïðîëåò.

* Êàêâî ùå ïðàâèø ñ íèâàòà ìè! Ùå îðåø èëè ùå ñååø?

Èâàí Ñåâåðíÿøêè Áÿëà, îáë. Ðóñå

* Ïðèëè÷àø íà êîòàðàêà ìè – ìàçåí, ãàëüîâåí. Òîé ìúðêà, òè – õúðêàø.

* Âúçäèøêàòà ìè – íåíàïèñàí ñòèõ, èçëèòíàë âúâ ïðîñòðàíñòâîòî. 1-2/2009

* Ùå ïðîãîâîðè ëèñòúò ïðàçåí. Òúé äúëãî å ïîïèâàë ìúêàòà, ÷å íÿìà ïðàâî äà ìúë÷è.

* Êàê áèõ æåëàë äà äîéäå äåí èçïóñíàòèòå äóìè äà ñè âúðíà.


Äèìèòúð Ïàëàçîâ ñ. Äîëíà Ëèïíèöà, îáë. Âåëèêî Òúðíîâî

* Ðåõàâà ñÿíêà. Îò öåäèëêàòà é øóðòè ñëúí÷åâî ìëÿêî.

* Íà ïúòåêàòà – ðúêàâèöà. Äàëè å íà åäíîðúêèÿ?

*  óòðèííèÿ ñúí ìåí÷åòî íà áàáà ïîëèâà ñëúíöà.

* Äúðâî íà ðàçäîðà. Ëàêîìè êîñîâå – âðÿâà äî Áîãà.

* Ïðîëåòåí áàë. Ëÿñòîâèöèòå ïðèñòèãàò âúâ ôðàêîâåòå ñè.

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ

èðèí ïèðèí

59


ÌÅËÍÈØÊÈÒÅ ÂÅ×ÅÐÈ ÍÀ ÏÎÅÇÈßÒÀ ÏÐÅÄÑÒÀÂßÒ

ÏËÀÕÀ ÃÐÀÖÈÎÇÍÎÑÒ Ïåòÿ Êîñåâà, 18 ã. - Øóìåí èðèí ïèðèí

60

ÇÍÀÌ ÊÚÄÅ ÓÌÈÐÀØÅ ÍÅÁÅÒÎ Çíàì êúäå! Àç çíàì êúäå óìèðàøå íåáåòî, îáåñåíî â ðúöåòå íà ñâîÿ îáëàê áÿë. Òðåïåðåùî, ïðåç ñúëçè, òî ñî÷åøå ñúðöåòî, ÷å íåùî âñå áîëåøå..., ñâåòúò íå áåøå öÿë... Âèäÿõ êúäå! Âèäÿõ êúäå óìèðàøå íåáåòî. Òàì ïúòÿò íà çâåçäèòå å òúé áåçêðàéíî ñïðÿë. Ñåãà ðåäÿ ëàëåòà è ñèâà ïðúñò, êúäåòî åäíî íåáå áå ïðàâî: ñâåòúò íå áåøå öÿë...

ÏÐÎÇÎÐÖÈÒÅ Ñòè÷àò ñå ïðîçîðöèòå! Ïî êàïêèòå ñå ñòè÷àò, âçîðà ñè èçìåñòâàò îò ñðóòåíèÿ äåí è ñòúêëåíèòå íîòè ïî âúçäóõ íåæåí òè÷àò, ïîíåñëè ñâîéòà ïåñåí, íî âå÷å ñ íîâ ðåôðåí. Òîíîâå ïðîçðà÷íè çà÷åðêâàò ñ ïðàõ äúãèòå è íÿêàê ãóáè ñìèñúë ñâåòúò íà ÷óäîòâîðöèòå. Ðàçïëàêàíî å... Íÿêîé ïàê ìå ãëåäà âúâ î÷èòå, çàùî ñúëçèòå òúðñè? Òàì ñòè÷àò ñå ïðîçîðöèòå...

À ÊÀÊ ÑÀ ÏÚËÍÈ ÏÒÈÖÈÒÅ Ñ ÏÎÅÇÈß... À êàê ñà ïúëíè ïòèöèòå ñ ïîåçèÿ... è òúé ðèòìè÷íî-ñëàäêà ïåñåíòà, ÷å âñåêè ïîâåé â ñâîéòå äëàíè ãëåçè ÿ è â ïòè÷è ñòèõ ñå áóäè ñóòðèíòà. Èçäèãàò ñå ÿòàòà òúæíî-ïåñåííè ñúñ ïëàõà ãðàöèîçíîñò íà ñúðíà è çâóöèòå - â ãàëîïåí áÿã ïîíåñåíè, çàïëèòàò ñå â ìåëîäèÿ åäíà.

1-2/2009

Êðèëåòå ñå îáëÿãàò âúðõó ñòðóíèòå è õèìí ðåäÿò êðèëàòèòå ñúðöà. Íî êîé îò íàñ ïîñëóøà, âñúùíîñò, äóìèòå? Íà ÷óæä åçèê ëè áåøå ïåñåíòà? Òÿ âñå íå÷óòà õîäåøå ñðåä õîðàòà è ïòè÷à ñêðúá êúì Íèùîòî îòíåñå ÿ. Ñåãà å òèõî! Ãëúõíå â ñèâî ïîëåòà. À êàê ñà ïúëíè ïòèöèòå ñ ïîåçèÿ...


ÑÚÐÖÅ ÍÀ ÎÊÅÀÍ Ìèëà Áîæêîâà, 16 ã., ÅÃ - Âàðíà

èðèí ïèðèí

61

ÒÈ ÑÈ Â ÌÅÍ Ïúòåêàòà íàïðåä ïîñëåäâàõ, áåç êîìïàñ è ñòèãíàõ, íåæíà, äî ñúðöåòî íà çîðàòà. Äà ÷óÿ èñêàì ïàê âúëøåáíèÿ òè ãëàñ, ëåãåíäèòå, êîèòî ìè íàøåïâàø, ñâÿòà! Ïðåä òîïëèÿ èêîíîñòàñ çàñòàâàì ïàê ñúðöå ñìèðåíî è ïðå÷èñòåíî â ìîëèòâà. Âúâ ñòúïêèòå òè ñòúïâàì ñ ëàñêàâ áÿã è õâàíàëà ðúêàòà òè, ïîëèòàì. Áúëãàðèÿ – òè, ìàéêà, íåñòèíàðêà è ñúäáà, ñòðàíà íà ïåñíè è íà ðîçè, è íà âèíî, âúâ òåá ñúì âïëåëà ñ ãîðäîñò ïàê ðúêà è â òåá ñå ïðåîòêðèâàì àç, ðîäèíî.

ÇÅÌßÒÀ - ÈÇÂÎÐ ÍÀ ÆÈÂÎÒ Ñúáóäèõ ñå òúé ïëàìåííà è íåæíà, è âîëíà, ñÿêàø ñ âÿòúðíè êðèëå, ïîëèòàì êàòî ãëàðóñ áåëîñíåæåí â óñìèõíàòî, ñàïôèðåíî íåáå. Ñúáóäèõ ñå è âëàñòíà, ãîðäà, äèâà, ñúñ ðèáåíî ñúðöå íà îêåàí, äíåñ ÷óâñòâàì ñå íåèñòîâà è æèâà è áóéíà êàòî ìîðñêè âåëèêàí. Ñúáóäèõ ñå ñðåäíîùíà è áåçïëúòíà – ùóð÷å â äúõà íà ìàìåùè òðåâè, íà ïúò ïîåìàì æèçíåíà, áåçïúòíà, êúäåòî âÿòúð òîïúë ñ ìåí âúðâè. Ñúáóäè ìå äúõúò íà íåæíà ïðîëåò áÿõ öâÿò íà öúôíàë òîêó-ùî æàñìèí, çåìÿòà äíåñ ñúáóäè ìå çà ïîëåò, ñëàäíèêàâ êàòî äåòñêè âèòàìèí.


ÒÂÎß Ñúñ ìàùåðêà è ìîêðåíè öâåòÿ, è ñ ï÷åëåí çâúí ïîìèëâà ìå çîðàòà, äíåñ ïàê îòâÿâàò âÿòúðíè óñòà ñúíÿ ìè òîïëîêðúâåí øåïíåøêàòà. èðèí ïèðèí

62

Èçãðÿâà æèòíî ñëúíöå íàä äîìà è ïðúñâà çëàòíè ñíîïè âúâ ìîðåòî, ïðîêàðâà ïðúñòè â æàäíàòà çåìÿ è îãíåíî ôëèðòóâà ñ âåòðîâåòå. Çåìÿ íà ñòðàñòè, ñúëçè è èñêðè, êðúñòîñâàíà îò âå÷íèòå íåâîëè. Çàïåé ìè, áîãîðîäè÷íà, è ñïðè ñúðöåòî ìè ñ óñìèâêà áåëîñòâîëà. Çàïåé, Çåìÿ, ñ äúðâåñåí, òîïúë ãëàñ, çà âñè÷êèòå ñè áîëêè è çà ñâîÿ áîäëèâ è íåïîêîðåí íðàâ è àç ñúñ ãîðäîñò ùå ñå íàðåêà äíåñ òâîÿ!...

1-2/2009

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ


Ïîëèíà Àòàíàñîâà Öàíåâà, 15 ã. Òúðãîâèùå, VIII êëàñ, ÏÃÈ×Å ,,Ìèòðîïîëèò Àíäðåé”

ÓÒÐÎÒÎ ÍÀ ËÞÁÎÂÒÀ Êàòî íîùåí çàëåç, çàä çàâîÿ, êàòî ïåñåí, áèñåðíà âîäà, ïàê ùå äîéäà è ùå ñå ïîìîëÿ çà ñâåòà, çà âñè÷êè õóáàâè íåùà. Êàòî ïòèöà ñëåä áåçêðàéíèÿ ñè ïîëåò, êàòî äóìà ñðåä áåçáðîé ñëîâà, ùå èãðàÿ ñðåä òðåâè÷êèòå íà âîëÿ è ùå ÷àêàì óòðîòî íà ëþáîâòà.

ÌÅ×ÒÀ Ëåêî ñêúðöàíå íà ëþëêà, öâåòåí ïîëúõ íà èãðà, ñëúíöå, ðàäîñò è öåëóâêà, çàòðåïòåëè âúâ íîùòà. Öâåòíè êàï÷èöè â î÷èòå, íåæíè äóìè÷êè äîðè. Òîïëè äëàíè è óñìèâêè, ìèëè ñïîìåíè äîáðè.

ÇÐÚÍÖÅ Ñòóäåíî è áåçîáè÷íî å â ìåíå. È áåçêðàéíî. Ëþáîâ ìúíè÷êà çúçíå â úãúëà ñàìà, óïëàøåíî ñå âçèðàò â òúìíîòî íà ñòàÿòà äîêàòî òè ñè òàì – íàêðàÿ íà ñâåòà. Çàâèâàì ÿ ñ ïðåãðúäêàòà íà ëàñêàâîòî ñëúíöå, çàñïèâàì ñúñ óñìèâêàòà íà ìîÿ ñëúí÷åâ äåí. Îòúðñâàì ñå îò áîëêàòà è òúðñÿ ñâîåòî çðúíöå æèâîò - äà ãî ïîñåÿ â òîçè ñâÿò çà ìåí.

èðèí ïèðèí

63


Êèðèë Äèìèòðîâ Áåðëèí, Ãåðìàíèÿ

ÒÈÕ ÇËÀÒÀÐ

... Çà äúðâåòàòà òàçè åñåí êàòî òèõ çëàòàð å. Çàãëúõíà êóêóâèöàòà, èðèí ïèðèí íå ÷óâàì è êúëâà÷à, ðàáîòàòà ñè è ìðàâêèòå îñòàâèõà, 64 ñàìî â íåáåòî êúñíà ñèíåâà ïðåãàðÿ. Âñè÷êî ñòàðî å, òîëêîâà ñòàðî, êàòî ñïðÿëàòà ïåñåí íà ñåíêèòå â äâîðà âèæäàì, ñðåä ñåíêèòå õîäè ìîÿò áàùà, ïàëè öèãàðà, âåòðåöúò îòíàñÿ äèìà é íàãîðå. Ñòðóéêèòå äèì âìåñòî ïòè÷êè ñå âèÿò è âñåêè äåí òîâà ñå ïîâòàðÿ, áàùà ìè ÷àêà äà çàãîâîðÿ, íà íåáåòî – îáëà÷íà ïÿíà, à çàä äúðâåòàòà âå÷å ïàäà çäðà÷à. Êàêâî äà ìó êàæà? ×å îòäàëå÷å ñå âðúùàì, ÷å ñâåòúò ãîëÿì å è äðóã òàì íÿêúäå âå÷å äàæå è ÷å òóê ùå îñòàíà…, âåòðåöúò òèõî â áðÿñòà ïëà÷å, íàä òúìíèòå õúëìîâå çàëåç ïðåãàðÿ, îáðúùà ñå áàâíî ìîÿò áàùà è âèæäàì êàê ñòàð å áàùà ìè, çëàòàðÿò. ...

1-2/2009

Ñïîìíè ñè îíîâà êúñíî ëÿòî, êîãàòî ñå âúðíà îò äàëå÷íèÿ ñâÿò è ãëåäàøå â äàëå÷èíàòà äà ñå òîïè åäíî îáëà÷å. Èäâàøå åñåíòà è íèùî, íèùî íå ÷àêàøå âå÷å, ïðèÿòåë åäèíñòâåí òè áå ñàìîòàòà. Ñïîìíè ñè íà âå÷åðòà çâóöèòå ñêðèòè, êàê ïî ïúòÿ òè âúðâÿ ñàìîòåí,

âñè÷êî ñè ïðîñòèë, çàáðàâèë ìå÷òèòå. È êàê çàãëåäàí â íåáåòî âèäÿ çâåçäà, îò ïúðâèòå, êîèòî ñâåòÿò íà íåãî. Øèðîêà ñòàíà òâîÿòà çåìÿ, òèõî çàïÿõà ùóðöèòå â ïîëåòî. È ñòàíà òúé õóáàâî! Ðàçáðà, ÷å ñè â ñâîéòà ñòðàíà è â íåÿ ùå æèâååø äî êðàÿ íà äíèòå ñè, âå÷åð ùå ãëåäàø – áëåùóêàò çâåçäè è ùå å òúé õóáàâî – êàòî â ìå÷òèòå. ... Åòî, ïàê èäâà åñåí ñ ïàäíàëè ëèñòà – ïîãàñíàëè çåíèöè. È àç ùå äîéäà, íî íå ñ ïòèöèòå – ïî äèðèòå íà îõëþâèòå ùå âúðâÿ, äà ñè ïî÷èâàì ïîíÿêîãà ùå ñïèðàì, à èç ïîëÿòà âÿòúð åñåíåí çúðíà ùå ðîíè, à íÿêúäå ùå ÷óâàì âëàê îò÷àÿíî äà ñâèðè. Íà ãàðàòà ùå îñòàâÿ êóôàðà ñúñ ñïîìåíè, ùå òðúãíà ïî óëèöèòå, íåïîçíàòè âå÷å, ñàìî çåìÿòà ïîä òÿõ êàòî ÷å ùå áúäå ñúùàòà – âñå òàêà ìàëêà è âñå òàêà áåçáðîäíà è ñÿêàø ùå ìå ïèòà îòêúäå ñå âðúùàì. À äîéäå ëè ïðîëåò è âåòðåö ïîâåå, ùå ðàçöúôòÿòäúðâåòàòà è ùå çàãîâîðÿò òèõî: „Êúäå æèâÿ? Ëåñíî ëè ñå äðóãàäå æèâåå, òóêà ëè ùå áúäå ïîñëåäíàòà òè âå÷åð?” Ùå äîéäà ïðè òåá, çåìÿ ìîÿ ðîäíà, îò âåòðåö ïîíåñåí ùå äîéäà äà òå öåëóíà, à ïîñëå ùå óãàñíà êàòî äàëå÷íà ïåñåí, êàòî çâúííàëà è çàìðÿëà ñòðóíà.


×îíè ×îíåâ - Ñîôèÿ

ÑÊÀÏÀÍ ÎÐÊÅÑÒÚÐ ÁÀÍÊÅÒ Íèòî ïðàçíèêúò – ïðàçíèê, íèòî âèíîòî – âèíî, íèòî ãîñòèòå – ñâåñòíè, è óæàñíî ìå äðàçíè êàòî ñâèðè ôàëøèâî òîçè ñêàïàí îðêåñòúð... Íî ìå êàðàò äà ïèÿ è ìå êàíÿò äà äúâ÷à, è î÷àêâàò äà õâàëÿ è îíèÿ, è òèÿ... À ñà ÷àøèòå ìðúñíè. È ñ ÷åðâèëî ïî êðàÿ. À íà ìåí ìè å òúæíî, áåçðàçëè÷íî è òúïî... À íà ìåí ìè å ïîøëî. Áèõ æåëàë äà ñúì ìúæ, íî ïàê â ãëàâàòà ìè òúïàí íÿêîé áèå òðåâîæíî. È øóìúò ìå âëóäÿâà, ñóìàòîõàòà – ïëàøè, òèøèíàòà – ÿäîñâà... À îòäÿñíî è ëÿâî ñà íàäèãíàëè ÷àøè è ìè ñìèãàò çà òîñòà. Èñêàõ íåùî äà êàæà, íî ìúë÷à áåçïðè÷èííî, à ìè èäâà äà êðåñíà: íèòî ïðàçíèêúò – ïðàçíèê, íèòî âèíîòî – âèíî, íèòî ãîñòèòå – ñâåñòíè. Íÿìàì ãîðäîñò çà ðîëÿ, íèòî ÷åñò äà ñè òðúãíà, íè ìåðàê äà îñòàíà... Ñàìî áîëêàòà – áîëêà, ñàìî ìúêàòà – ìúêà, ñàìî ðàíàòà – ðàíà!

èðèí ïèðèí

65

 ÊÐÀß ÍÀ ÑÅÇÎÍÀ ...Ïîíåæå êàïèòàíèòå ñà ïå÷åíè è íèùî äà íå õâàíàò ïàê ñà ëàðæ, ñïîäåëÿò ñ ìåíå øóìíèòå ñè âå÷åðè ïîä âðåìåííî íàåòèÿ åòàæ... È ñå çàâèõðÿ êàðíàâàë îò ñïîìåíè çà ïúëíè ìðåæè ïúðãàâî ñðåáðî... Ëóíàòà ñëàãà ÷åðíîòî ñè äîìèíî, íàäâåñâà ñå íàä ÷àøèòå ñ âèíî. Ëóíà, äà âäèãíåì òîñò çà êàïèòàíèòå ñ íàé-õóáàâèòå ñëúí÷åâè æåíè, òå óòðå ùå çàìèíàò ñ àëàìàíèòå – îò ðèáà öÿëîòî ìîðå ùå âðè. È ùå ìå÷òàÿò òàì çà ãëúòêà äÿâîëñêà àëæèðêà ïîä ñîçîïîëñêà àñìà, íî ìðåæèòå îòíîâî ùå ñà ÿëîâè, ãðåáëàòà êàòî êîòâè ùå òåæàò... Íî ìîæåø ëè îò÷àÿ êàïèòàíèòå? – òå âÿðâàò, ÷å ùå ñëó÷àò íà ïàñàæ. È ùå çâó÷è ñèðòàêè íàä Õàðìàíèòå, è öÿëà íîù îòíîâî ùå ñà ëàðæ... Êàêâî å òîçè þæåí ãðàä áåç áàðáèòå ñ ïðåñèïíàëè îò âÿòúð ãëàñîâå?! Îñòàíàëèòå ñìå ñëó÷àéíè âàðâàðè, îòêðàäíàëè äâà ïåòúêà ìîðå.


ÆÐÅÁÈÉ

Ìèëåíà Ðóñèíîâà Âåëèêî Òúðíîâî

Îìðúçíàõà ìè âñè÷êèòå âè ïîçè è âèíîòî ñ èçïðîñåíè ïàðè, è ðå÷èòå íà òîçè è íà îíçè â ñâîáîäíèòå ðóìúíñêè ìåõàíè. èðèí ïèðèí

66

Îìðúçíà ìè þíàøêàòà îñàíêà íà âñåêè íåèçëþïåí Êàðàäæà; “Ðàäåöêè” å íà ñâîÿòà ñòîÿíêà, íî òÿ íå çíà÷è îùå Ñâîáîäà... À ñàìî ïúò ïî îñòðîòî íà íîæà, à ñàìî êðúâ ïî óðâè è ñêàëè. Îìðúçíàõà ìè âñè÷êèòå âè ïîçè, îìðúçíàõà ìè âàøèòå ñúëçè!... Àêî ùå ìðåì – äà òðúãâàìå, äîðäåòî âñå îùå ìîæåì ÷åñòíî äà óìðåì. À êîé å ïðîñòî õúø è êîé Ïîåòà – îò âíóöèòå ñëåä òóé ùå ðàçáåðåì. Ðîäåíà ñúì íà 15 ìàé 1976 ã. â Ðóñå. Æèâåÿ è ðàáîòÿ âúâ Âåëèêî Òúðíîâî. Ïî îáðàçîâàíèå è ïðîôåñèÿ ñúì þðèñò. Ìèñëÿ, ÷å å ÷óäåñíî äà ñè ÷àñò îò Ïðàçíèêà íà ñëîâîòî, êîéòî îðãàíèçèðàòå... 

ÂÊÓÑ ÍÀ ÁßËÀ ÐÎÑÀ ÂÊÓÑÚÒ ÍÀ ÍÅÈÇÐÀÇÈÌÎÒÎ

1-2/2009 Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ

ßòà îò êúñíè æåðàâè ïîëåòåëè â ïëÿñúêà îò âðúõ÷åòàòà íà êðèëå äîëîâåíè îñåçàíèÿ îñâîáîäåíè è òðåïåò íà çàëÿçâàùè ñëúíöà ñâåòåíè.


Ñðåä çîâ íà ïðèëèâíè âúëíè â ïóëñà íà êåñòåíîâà òîïëîòà ïîïèâàì íåèçïëàêàíèòå òè ñúëçè è áåçêðàéíîòî ñå ñëèâà â åäíîòà...

Òèõà ïðîçðà÷íà îìàéíîñò ñòðóè è íàé-êðåõêà ñïîäåëåíîñò â ðîçîâîòî íà óòðèííè çàðè íà ñúíîâèäåíèå îãëåäàëíèòå âîäè...

ÎÑÅÇÀÍÈÅ

À âå÷å å çåëåíî è òîïëèíà ïðîöåæäà ñå ñâåíëèâî êàòî òîí ìóçèêàëåí âòå÷íåíî â áàãðè ñâåòà çàëèâà ïåíëèâî...

Îñåçàíèå çà ñâåòëà çåëåíîñò íà âðúõ÷åòà áîðîâè, çà òðåâè èçáóÿëè äî îáëàöèêîáèëåøêî ìëÿêî; â ðàçïèëÿíàòà ñèíüîñò íà îáãúðíàòè ñòâîëîâå îò ïîãàëåíî ñúðöå äî ñúâúðøåñòâî îòáîëÿëî. Äîêîñíàòè ñòðóíè îò ñëúí÷åâîñò ïååùè êè÷åñòî â ñâåòåùà ÿðêîñò, áåçïðåäåëíà öâåòíà ñúçäàäåíîñò óòðî åäíî äà áúäàò â öÿëîñò. Äîâÿ âÿòúðúò óïîéâàùà ìåëîäèÿ è çâóöè íà ñèíèãåðîâà ïåñåí, ïðèñÿäàì äî óìà – ñêèòíèê, áîñîíîãèÿ, ñ íîâà öèòðà å, áåçãðèæåí è âåñåë... Ðàçêàçâà çà ïúòåøåñòâèÿ íåçðèìè, â áåçñúííè ñâåòîâå, êîèòî â áåëîòà áèëè, îòêúäåòî öâåòîâåòå íà äúãèòå ñà äîøëè è îñâåòëèëè ÿñíîñò â íåòëåííèòå î÷è...

 ÊÀÏÊÀ ÆÈÂÎÒ... Ñâåòúò ñúáðàí â êàïêà æèâîò è öâåòíè ìèëóâêè ñïëåòåíè, ïîêàïàëî òàéíñòâî - îáëîã íà òâîðÿùè ìèñëè âïëåòåíè... Èçïèñâàì ñ äëàíè ñèíÿòà áàãðà ñ òúìíà êàäèôåíîñò íà íîù îò çâåçäè è ñâåòëîòî íà ìåòëè÷èíà âëàãà äî ïîðöåëàíîâî áÿëî, êîåòî ñëàäíè...

À ÂÅ×Å Å ÇÅËÅÍÎ

Êàòî ïåñú÷èíêà íà çàòîïëåíà ñêàëà îòðîíâàì ñå è òèõî ñå ðàçëèñòâàì êëîíêà îò áðåçè÷êà òúíêîêîðà ñòàâàì ëèñò îò Êíèãà íà Æèâîòà äà ïðåëèñòÿì...

 ÇËÀÒÅÍ ÏÐÀÕ Â çëàòåí ïðàõ íà çâåçäíà ñâèëà ïîïèâà øåïîòåí äúõ â ìåêà êîïðèíà; âïëèòà ïúðâàòà ãëúòêà òðúï÷èâà Ëóíà â ñìàðàãäåí îòáëÿñúê è âêóñ íà áÿëà ðîñà. Ïðîðîíåíè êúäðè ðàçïèëÿâàò ñå áàâíî ïî êîæàòà óâèâíè åëìàçåíî ãëàäêî, ïî áóêíàëà æàäíîñò íå÷àêàíî èäâàùà, íåæíî àðîìàò íà áåëè ðîçè ïëèñâàùà...

èðèí ïèðèí

67


Êðàñèìèðà Çàôèðîâà - Ïåðíèê

ÄÎÌ ÍÀÄ ÐÅÊÀÒÀ

èðèí ïèðèí

68

ÄÎÌ íàä ðåêàòà, â ÷èíàðè è êðóøè çàïëåòåí, â ãðúìëèâèÿ ðèòúì íà ðèáèòå – íàä íåãî ãðúáíàêúò íåáåñåí òàêà ñå èçâèâà, ÷å êîòêà äà áåøå äåíÿò, áè èçãóáèë îïîðà è ñðåä áîæóðèòå áè ñå çàëóòàë. Òàêúâ å äîìúò ìè – ëèöåòî ìó ñâåòè, èçëèçà íà ïúòÿ, òà ãîñòèòå äà ïîñðåùíå è ïðèâå÷åð ñè èçìèñëÿ âåðàíäà – íàä íåÿ ãîðåùàòà ïàðà îò ÷àÿ îôîðìÿ ãàëåðà – çâåçäèòå áëåñòÿò ïîäîáíî êàï÷èöè ïîò ïî øèðîêàòà ãðúä íà ãðåáöèòå. Òàêúâ å äîìúò ìè – ñâîáîäåí âúâ âñè÷êè ïîñîêè, êëþ÷àëêàòà íà âðàòàòà ñ àðîìàòíèÿ êîä íà âðàòèãà îòâàðÿì è âëèçàì â ïðîñòðàíñòâà, êîèòî íàðè÷àò øèðîêè è ÷óæäè, à àç ãè îáè÷àì.

ÊÚÙÀ ÇÀ ÑÚÁÀÐßÍÅ

1-2/2009

Ñëúíöåòî ñå ïîêàçâà âíåçàïíî – îñâåòÿâà âðàòàòà íà çèìíèêà, â êîéòî äâå ùàéãè äþëè êàòî êúñíè ëóíè ãðåÿò íàä ìåòåîðèòíèÿ ïðàõ, óòàåí ïîä îñíîâèòå íà êúùàòà, ïðèëè÷íà íà àêîñòèðàëà êîìåòà – îêîëî íåÿ îùå ñå âäèãà ïàðà è êðúæè êîñìè÷åñêî ëú÷åíèå.  ïàìåòòà é ñà çàïå÷àòàíè ñúçâåçäèÿ è ñëåäîáåäíè äúëãè ðàçãîâîðè… Ñåãà å â ðàìêà îò ìúë÷àíèå è ñ êîòêà íà ïåðâàçà êîé ùå íàìåðè ñìåëîñò äà ÿ ïðîãîíè?


Ñâåòëàíà Éîíêîâà Ñîôèÿ

ÆÈÂÎÒÚÒ Â ÃÐßÕ È ÎÁÈ× ÑÅ ÇÀ×ÅÂÀ Ç Ì È ß Çìèÿòà â êàìúíàêà ñå îõëóçè è êîæàòà ïî ñèïåÿ îñòàíà. Ïðîáëåñíà – õëúçãàâà êàòî ìåäóçà è ïî-ñòóäåíà äàæå îò ñòîìàíà. Òÿ áåøå èçêóñèòåëíî êðàñèâà – äîðè áåç îáåùàíèå çà âå÷íîñò. ... È Áîã ðàçáðà: íà Åâà é îòèâà äà âÿðâà íà íåáåñíàòà ÷îâå÷íîñò. Äà ñúòâîðè ãðåõà – çà äà óñïåå íà èçïèò ëþáîâòà ñè äà ïîäëîæè. È çàòîâà Çìèÿòà äíåñ æèâåå íà ñàìîòàòà â öàðñòâåíîòî ëîæå. Íî àêî äíåñ çìèÿ å âñÿêà Åâà – íàâÿðíî çìåé â Àäàì ñå ñïîòàÿâà! Æèâîòúò â ãðÿõ è îáè÷ ñå çà÷åâà. È â ãðÿõ è îáè÷ ñå âúçäàâà ñëàâà...

ÏÎÅÒ “Äî äðóãàòà òðåâà...” Áèíüî Èâàíîâ Ëþáîâòà áåç îìðàçà å íèùî. Ñâîáîäà áåç âåðèãè – íå ìîæå. Çàòîâà ùîì ÷îâåêúò ïðîïèøå – äî ñúðöåòî ñè ñòèñíàë å íîæà. È ðàçñè÷à íîùòà íà äóøàòà, ïðèäîáèë âúðõó ñåáå ñè ïðàâî. À ïúê ïîñëå – â ðåäà íà íåùàòà! – ñå íàïèâà è ñàì ñè ïðîùàâà. Êàòî êîòåøêè ïîãëåä çâåçäèòå êúì áåçäúííèÿ êîñìîñ ãî âèêàò. Ãðàáâà øàïêàòà. Òðúøâà âðàòàòà. È äî äðóãàòà âå÷íîñò ñå ñêèòà.

ËÞÁΠÅäíà ñêàìåéêà êàòî ëîäêà áÿëà â ìîðå îò äåòåëèíè âäèãíà êîòâà. Îòïëóâà ñ íåÿ íàøàòà ðàçäÿëà îòäàâíà, ñÿêàø ïðåäè ñòî æèâîòà. ... À òå îáè÷àõ òîëêîâà, ÷å ìîæåõ äà ïðåáðîÿ òðåâèòå ïî çåìÿòà. È äà òàíöóâàì ïî ðúáà íà íîæà. èðèí ïèðèí Íà ñóõî – êàòî ðèáà äà ñå ìÿòàì. 69 Äà áúäà Áîæè äúæä ñëåä ñóõîâåÿ äúæäúò, ïðåïúëíèë ÷àøêàòà íà öâåòå. Àç ìîæåõ äà óìðà. È äà æèâåÿ. Àç èìàõ ìúæåñòâîòî è çà äâåòå! ... Àç èñêàõ äà ñúì òâîÿòà êðàëèöà - êðàëèöà íà ëþáîâíîòî èçêóñòâî, à òè – ìîé ðîá áëàæåí. Ïîêîðåí ðèöàð. Íî òå îáè÷àõ. Çàòîâà òå ïóñíàõ.

ÌÅËÍÈÊ ...Òóê, äðåâíè êàòî áîæåñòâà, âèòàÿò âúçäèøêèòå íà ñïðåëè âåêîâå... Ïî êàëäàðúìà ñåíêèòå èãðàÿò. À âèíîòî îò èçáèòå çîâå îò ñòàðè áú÷âè – ñÿêàø îò òúìíèöà – äóõà ìó æàäåí äà îñâîáîäèø! Àñìàòà å êàòî êðèëî íà ïòèöà: ñåäíè ïîä ñÿíêàòà äà ïîìúë÷èø... È äà îòïèåø ãëúòêàòà ãîð÷èâà, êîÿòî ïàëè ïëàìúöè â êðúâòà. Æàðàâàòà â äóøàòà íå èçñòèâà, çàùîòî å ñåñòðà íà ëþáîâòà, íåâÿñòà íà ìúë÷àíèåòî ñêðúáíî è äúùåðÿ íà ãúñòèòå ëîçè. Òóê, â Ìåëíèê, ñàìî âèíîòî å ñúäíèê! À âå÷íîñòòà êàòî çìèÿ ïúëçè ïî óëèöèòå, áëèêíàëè îòäàâíà ïîä þæíèòå çàìèñëåíè çâåçäè. Òóê âèíîòî å ñëàìêà çà óäàâíèê, è êàïêà êðú⠖ ñðåä îêåàí ñúëçè. Ñàì ñ òâîÿ áîã, íî áåç äà ñè îòøåëíèê, òóê ðàçãîâàðÿø ñ áëåñíàëè î÷è, çàùîòî ñ âèíî òå ïîñðåùà Ìåëíèê è òå èçïðàùà, çà äà òè ãîð÷è...


Åâåëèíà Êîâàíäæèéñêà Ïëîâäèâ

èðèí ïèðèí

70

ÄÀÆÅ ËÓÄÈßÒ ÏÐÅÊÐÀ×È ËßÒÎÒÎ *** Äàæå ëóäèÿò ïðåêðà÷è ëÿòîòî. Äàéòå ìó îò ëåïêàâàòà íåæíîñò íà òîïîëèòå, ïîòîïåòå äëàíè âúâ î÷èòå ìó, îòêúñíåòå öâåòå äà ìó ãðåå. Ïîñëå ãî ïîïèòàéòå çàùî å íàðàìèë ãåãàòà îò ñëúíöå, ñèãóðíî ïàê òúðñè ïëàíèíà, ñèãóðíî îòíîâî ùå ñå âúðíå. Ïèòàéòå ãî è çà íÿêîÿ æåíà, òîïëèëà ëèöåòî ìó ïðè äúæä, ìîæå áè å ñðåùíàë â ëóäîñòòà ñâîÿòà åäèíñòâåíà æåíà. Ïèòàéòå ãî çà äúðâîòî ñðàñíàëî ñå ñ íåãîâèòå äëàíèëóäèÿò åäâà ñåãà ðàçáðà, ÷å äúðâîòî íÿìà êëîíèñî÷è ñ ïðúñòèòå ìó êúì íåáåòî è ñå ìîëè. ***

1-2/2009

Ëÿñòîâèöà ïðåðÿçà ãúðëîòî ñè íà æèöèòå, òðàìâàé èçëåçå îò ðåëñèòå, íÿêîëêî óëè÷íè ïñåòà ñå ñäàâèõà.  òàêúâ äåí íàïèñàõ ïúðâîòî ñè ñòèõîòâîðåíèå íå áåøå çà çâåçäèòå, çà ìàéêà ìè èëè ïòèöèòå.  íåãî ñå ÷óâàøå ïåñåí íà ñàêñîôîí, à ìàðãàðèòè öúôòÿõà ïî êîæàòà. Êàìúíèòå ñå èçòúðêîëèõà ïî ñòðúìíîòî è ïðîõîäèõà. Çàâîèòå ñå èçïðàâèõà. Ïàäíàëî ñëúí÷åâî çúðíî çàïàëè ïîëåòî, ìðàâêèòå èìàõà êðèëå, êúðòèöèòå ñòðîÿõà êúùè.

Íå áåøå çà ëþáîâ, à áåøå ëþáîâ. Êàê äà ãî îáÿñíÿ? Ïðîñòî â îíçè äåí ñïðÿõ äà ñå ìîëÿ. *** Èçãóáâàì ñå âúâ ñèíÿòà ñèìåòðèÿ íà âðåìåòî, èçáóõâàì ïî ñìúë÷àíè òðîòîàðè, íå ìè å ÷óæä ãðåõúò è âñÿêà óëèöà ìå ïîìíè - ãðåøíèöà – ñúñ äâå ëèöà è õèëÿäè êîïíåíèÿ. Íå ñúì îáëå÷åíà âúâ áëÿñêàâè îäåæäè, íå ñúì ïîðî÷íà, âúïðåêè ãðåõà ìè, è íå åäíà æåíà âúâ ìåí æèâåå, íî ñàìî ïúðâàòà ùå áúäå è ïîñëåäíà. Êîÿ å ïúðâàòà, ïîïèòà âÿòúðúò è ðàçñúáëå÷å ÿêåòî ìè ñòàðî, äàëè å òàçè, ðàçñúáëå÷åíà îò ìåíå èëè ùå òðÿáâà äà ïî÷àêàì, ãðåøíèöå? Èçìúêíàõà ñå êåñòåíè îò êîðåíà, êàï÷óêúò ïðîãîâîðè íåðàçáðàíî è õèëÿäè ëèöà ñå âòðåí÷èõà âúâ ìåíå: “Êîÿ å ïúðâàòà, çàùî å è ïîñëåäíà?” Ùå áúäà âñÿêàêâà - è ñèëíà è ðàíèìà, ïðåòåíöèîçíà èëè ãúâêàâà ïî äåòñêè, íî ïúðâàòà çà ïúðâî è ïîñëåäíî íàïèñà ñ òèõè áóêâè òâîåòî èìå. Íàïèñà ñìèñúëà íà âñÿêà äóìà, ðîäè ìúë÷àíèå îò ñàìîòàòà, ñåãà áðîè è ðàíèòå íà äðóãè, íî ñàìî â òâîéòî èìå èìà ñìèñúë.


Äèìèòúð Ïåòðîâ Ðàçãðàä

òîêó çàä êúùèòå íàäíè÷àò. Ìåëíèê, þæåí îãúí è ñúðöå çà âëþáåíè è çà èçãóáåíè. Îáè÷àìå òå! Îáèòåë ñâÿòà! Áúëãàðñêè óþòåí Âèòëååì!  òåá ñå ðàæäàìå íàíîâî ñ Ðîæåíñêà Áîæåñòâåíà ïîçëàòà.

èðèí ïèðèí

71

Ðîäåí ïðåç 1956 ã., æèâåå è ðàáîòè â Ðàçãðàä. Ïèøå ïîåçèÿ è ïðîçà. Àâòîð å íà íÿêîëêî êíèãè /õóäîæåñòâåíà ìåìîàðèñòèêà/, åòíîïñèõîëîãè÷åñêî èçñëåäâàíå è ïîåçèÿ.

ÌÚÆÚÒ Ñ ×ÅÐÍÀÒÀ ÐÈÇÀ ÌÅËÍÈÊ Âå÷åðíèÿò è çëàòåí Ìåëíèê – î÷àðîâàíèå è ñáúäíàòà ìå÷òà – ïîëÿãà ñ âúçðîæäåíñêèòå ñè çâóöè âúâ äóøèòå íè. Ïðîïàäàìå â áåçâðåìèå è âëþáåíè íåõàåì ïðàçíèê ëè å èëè äåëíèê. Ùóðöè – çàìåñòíèöè íà çèìíèòå êàï÷óöè – íàëèâàò ïåñíè â ÷àøèòå ñ ïÿñú÷íè îòáëÿñúöè è íèå ñå îáè÷àìå ïîä õèëÿäîëåòíèòå ÷èíàðè. Òðúï÷èâî ÷åðíî âèíî, óçðÿëî â óòðîáè íà èçáè ñòàðè ñ òàéíñòâî ñìóãëî è ìàãè÷åñêî ïî óñòíèòå íè ëåïíå. È òîëêîâà ðåàëíî ñëèçàò ìåëíèöè îò âÿòúðà èçâàÿíè – íåïîâòîðèìè –

*** Àç ñúì ìúæúò ñúñ ÷åðíàòà ðèçà, êîéòî öåïè äúðâà âúâ ìàçàòà. Îò÷àÿíî, ñ ðóãàòíè è ñúñ ìíîãî ôèíåñ, ðàçñè÷àì íà äâå íåñúùåñòâóâàùèòå ñè ïðèÿòåëè. Î÷àêâàì äà ïîñâåòëåå íåùî âúâ òúìíîòî. Íåùî ÷îâåøêî, íåùî äâóêðàêî. ...È äà ìå âèêíå íà ñâåòëî. Äà âèäÿ, ÷å ãðåå íåáåòî è ÷å âñå îùå èìà ùúðêåëè. Ïî óëèöèòå äà ñðåùíà õîðà, êîèòî íå çíàÿò êúäå õîäÿò íîùåì äåöàòà èì. Äà ñè êóïÿ âåñòíèê.  êàôåòî ñ íÿêîãî äà ïîñïîðÿ. Çà óáèéñòâà, çà èçãîðåëè âëàêîâå. Çà ïîòúíàëè êîðàáè ...è çà Äóøàòà âè. Àç ñúì âñå îùå ìúæúò, íåîðèåíòèðàí âúâ íîâèòå ïðåäïî÷èòàíèÿ. Íåùî êàòî ïàäíàë ìàõëåíñêè Àíãåë, åëåêòðîòåõíèê áåçðàáîòåí, òàêñèäæèÿ, êîìïþòúðåí ñïåöèàëèñò, íÿìàù íèùî îáùî ñúñ Àäàì – Áîæèåòî ñúçäàíèå. È àêî çàñïèòå âå÷åð ñëàäêî, áåç äà âè ïóêà çà äíåøíîòî ìèíàëî, à ñúðöåòî âè å áåç íåðâè èëè ñúñ êðúâ íåîöàïàíî, àêî âè ñå ñòîðè íåùî íåðåäíî îò ïèåíåòî, îò çàõàðòà, îò óãàðêèòå –


èëè â ñúâåñòòà âè áóìòè ïóëñúò, îñòàòú÷íî...

Ïúðâîëåòà Ìàäæàðñêà Ïåðíèê

Àç ñúì ìúæúò ñúñ ÷åðíàòà ðèçà, êîéòî öåïè äúðâà âúâ ìàçàòà âè! *** èðèí ïèðèí

72

Îìåñâàíå. Òåñòî íàïðúõíàëî è òîïëî. È òÿëîòî ìè – îò áàùàòà íà Àäàì. À Òîé, îêàëÿí äî óøè, ïðåç ìåíå ãëåäà, ðàäîñòåí îò òâîð÷åñêèÿ àêò. Ðúöåòå ìè ìèíàâàò ïî âñè÷êè òàéíè, ìåêè, êðúãëè, âëàæíè, äúõàâè è òðúïíè ôîðìè íà æåíà. È ìà÷êàò íåæíî... Êàòî áàùà ñè ïèÿ ñ óñòíè âäúõíîâåíèå ïîä çâóöè íà íåáåñíà ïåñåí è àíãåëñêî ïðèãëàñÿíå. Ñâåùåíîäåéñòâàì ëè âúâ àêòà íà îìåñâàíå?

ÁÐÀÒÎÂ×ÅÄ ÌÈ ÎÒÈÄÅ ÍÀ ÇÂÅÇÄÍÀ ÄÈÑÊÎÒÅÊÀ Äîðè íà ìàéêà ñè íå ñå îáàäè. Äîðè äåòåòî ñè íåâðúñòíî íå öåëóíà. Ïîòúíà â áÿëà, áåçäèõàííà ñâåòëèíà, ïèÿí îò áîëêà, âêîï÷åí ñ íîêòè âúâ æèâîòà. À àç êàðòèíà íå ìó íàðèñóâàõ. Îáåùàõ ìó íàé-êðàñèâàòà êàðòèíà ñ ìíîãî ñëúíöå, ïòèöè è öâåòÿ, â êîÿòî ñèíúò ìó ùàñòëèâ äà èãðàå… Íî äúæäúò âñå ìè êðèåøå ïàëèòðàòà, è âñå îïúâàøå çóíèöàòà íà äúãàòà.

1-2/2009

Áðàòîâ÷åä ìè îòèäå íà äèñêîòåêà. Çàòîâà ñè íàìèãà�� çâåçäèòå, çàòîâà ñå óñìèõâàò è ïëà÷àò. Òîëêîâà ìíîãî îáè÷à äà òàíöóâà. Òîëêîâà ìíîãî îáè÷à ñèíà ñè. Âñÿêà âå÷åð ìó ìàõà ñ ðúêà è ìó õâúðëÿ ïàðè çà çàêóñêà... À òî, ìèëîòî, ãëåäà è ìèñëè, ÷å îò ñâîäà ñå ñèïÿò çâåçäè.


ÃÎÑÏÎÄ Å ÎÂ×ÀÐ è ïîäïèðà íåáåòî ñ ãåãà. Íàïúëíèë äèñàãèòå ñ åäèí ïåùíèê õëÿá, Òîé îáèêàëÿ ëèâàäèòå è âîäè ñòàäàòà îò àíãåëè íà íàé-òó÷íàòà ïàøà.

Ïðèâå÷åð èçâàæäà êàâàëà è çàäèïëÿ ñâîÿòà ïðîòÿæíà ïåñåí, à Âñåëåíàòà ìó îòâðúùà ñ «Èçëåë å Äåëþ õàéäóòèí».

ÂÚ ÐÀß ÖÚÔÒßÒ ËÈ ÊÎÊÈ×ÅÒÀ? Áåëè, ñ êðèëå êàòî àíãåë÷åòà, è âåòðîâèòî ñòúáúëöå? Ñèãóðíî ìàìà ãè ïîëèâà?... Òàêà èì ñå ðàäâàøå, êîãàòî ïðîáèÿò çåìÿòà ñúñ ÷îâêè, êîãàòî ãëàâè÷êèòå èì ïîáåëåÿò... Ñúðöåòî é ñå âúçðàæäàøå çà æèâîò, çà ñðåùè ñ äåöàòà è ñ âíóöèòå. Ñêðèâàøå ñòðàõîâåòå íàáúðçî â äæîáà… Ïðîëåò å! È òÿ, ìèëàòà, îùå ùå æèâåå. Çíàÿ, ÷å â ðàÿ öúôòÿò êîêè÷åòà – íà ñíåæíè òóôè, íà áåëè ñúðöà. È îêîëî òÿõ öúôòè è ñå òþõêà ìàìà. Êàòî êîêè÷åòî – ñ áÿëà ãëàâà, ïðåáÿëà, ïðîáèëà çàìðúçíàëàòà ïî÷âà íà íåáåñíàòà òðåâà.

ÊËÎØÀÐßÒ ÁÅØÅ Ñ ËÅÄÅÍÈ ÐÚÖÅ Íàìåðèëè ãî â ïðåñïàòà ïðåìðúçíàë. Îòðÿçàõà ìó ïðúñòèòå è ïàê íà óëèöàòà âúðíà ñå ïðåâúðçàí. - Êúäå îòèâàòå? – ïîïèòà ãî íàâúí èðèí ïèðèí ìîìè÷å ñ êàìåðà è ìèêðîôîí. 73 - Ïðè Ñâåòè Ïåòúð – é îòâúðíà òîé, è, áåç äà ñå îáðúùà, ïðîñòî òðúãíà…

Ìàðòèíà Âè÷åâà, 18 ã. Ñëèâåí 11-è „ã” êëàñ íà ÃÏÇÅ „Ç.Ñòîÿíîâ”. Ó÷åíè÷êà â êëàñà ïî ëèòåðàòóðíî òâîð÷åñòâî êúì ÎØÈ „Ì. Òîäîðî┠ñ ïðåïîäàâàòåë Åâãåíèÿ Ãåíîâà Ïîñðåùàì èçãðåâà (ïñèõîëîãè÷íî*) I Ïîñðåùàì èçãðåâà. Õîëåðè÷íî*. Ñ òðåïåðåùè ðúöå. È ñ î÷è, ïðîïèòè ñ ëóäîñò. Îáëàöèòå ñå íàäñìèâàò. Ôàëøèâà òîïëèíà â ñúðöàòà èì. È îùå ëóäîñò... Îðèñíèöèòå çàõâúðëèõà ïåëåðèíèòå. È ìàãè÷åñêèòå ïðú÷êè, ñ êîèòî èçâàéâàõà èçãðåâà. Ðèöàðèòå èç÷åçíàõà â áåççâåçäíîòî íîùíî íåáå. Áåçñëàâíî. Áåçñëåäíî. Áåç íèêîé, êîéòî äà ãè ïîìíè. Çàãèíàõà è ïåãàñèòå – îòêðàäíàõà êðèëåòå èì. È ñâîáîäàòà. È ìîÿòà ñâîáîäà. È äóøàòà ìè. Âúâ âÿòúðà åõòè ãëàñúò íà òèøèíàòà. Ñàìîòà...


II Ïîñðåùàì èçãðåâà. Ôëåãìàòè÷íî*. Ñúñ ñúðöå, îáðå÷åíî íà ñòóä. Îòâúä õîðèçîíòà – ãðîõîò íà îðúäèÿ, âîéíà è ïëà÷. Çåìÿ, îáëå÷åíà â ÷åðíî. È ñìúðò. èðèí ïèðèí Áúäåùåòî ñå ëóòà ñðåä êúðâàâèòå ëàñêè íà 74 çàãèíàëèòå. Èçãóáåíî. Áåç íàäåæäà. Áåç íèêîé, êîéòî äà ãî òúðñè. Õèåíèòå ðàçòåãíàõà ëèöàòà ñè êàðèêàòóðíî â ïîáåäîíîñåí èñòåðè÷åí ñìÿõ. Ñåðàôèìèòå ïëà÷àò. Çà ëþáîâòà, ñ ÷èÿòî ïëúò ïèðóâà ãàðâàíúò. Ëèêóâàéòå, ÷åðâåè! Âèå ñòå ãîñïîäàðè íà òàçè çåìÿ! III Ïîñðåùàì èçãðåâà. Ñàíãâèíè÷íî*. Ïðîòÿãàì äëàíèòå ñè. Êúì îáëà÷íàòà ãðèâà íà íåáåòî. È øàðåíàòà ñëúí÷åâà ëþáîâ. Ïî êåðåìèäåíèòå øàïêè íà ãðàäà ñå ñòè÷àò ìèëóâêè îò îòìèíàëàòà íîù. Óòðîòî ëóäåå. È ñ ïúðõàíå íà ïåïåðóäåíè êðèëà ñúáóäè ñïÿùàòà óñìèâêà íà äåíÿ ìè. È ïàê ïîëèòàì. Âúðõó êðèëå íà õåðóâèìè. Âèñîêî. Òàì – ïðè ñâåòëèíàòà. È ïðè ùàñòèåòî...

1-2/2009

IV Ïîñðåùàì èçãðåâà. Ìåëàíõîëè÷íî*. È ïàê ïåðîòî ìè îáëå÷åíî å â èçñúõíàëî ìàñòèëî. ×àñîâíèêúò îòìåðâà ïîñëåäíèòå âúçäèøêè è îáðå÷åíèòå íà çàáðàâà è òúãà íàäåæäè. Îáëàöèòå ìè íàøåïâàò îáåùàíèÿ. È ñ âëàæíèòå ñè óñòíè ìå öåëóâàò. Ñòóäåíî å.  äóøàòà ìè.  ñúðöåòî. Âúâ ìå÷òèòå. Èçòå÷å ïÿñúêúò â ÷àñîâíèêà ìè. È âðåìåòî, êîãàòî ìîæåõ äà ñúì èñòèíñêà. À èñêàõ ñàìî äà óìåÿ äà ïëåòà îò ìèñëèòå ñè ñòèõîâå. --------------------*ïñèõîëîãè÷åí – êîéòî ñå îòíàñÿ äî îñîáåíîñòèòå íà õàðàêòåðà è ïîâåäåíèåòî íà äàäåí èíäèâèä èëè êîëåêòèâ; *õîëåðè÷åí – êîéòî ñå îòëè÷àâà ñ íåóðàâíîâåñåíîñò è ëåñíà âúçáóäèìîñò; *ôëåãìàòè÷åí – êîéòî íå ñå ïîääàâà ëåñíî íà ÷óâñòâà; ñòóäåí, áåçðàçëè÷åí; *ñàíãâèíè÷åí – êîéòî ñå îòëè÷àâà ñ æèâîñò è âåñåëîñò; æèçíåðàäîñòåí; *ìåëàíõîëè÷åí – êîéòî ñå îòëè÷àâà ñ ïîâèøåíà ÷óâñòâèòåëíîñò; òúæåí, óíèë.


èðèí ïèðèí

75

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ


Íîíêà ×àðäàêîâà ñ. Ïîïèíöè, îáù. Ïàíàãþðèùå

ÐÎÄÈÍÎ ÌÈËÀ èðèí ïèðèí

76

Áúëãàðèéî, ðîäèíî ìèëà, çà ìåí ñè âñè÷êî íà ñâåòà, ãðàäèíà êèòíà, ðîñíà äåòåëèíà, íàé-ñâèäíà ðîæáà â áàùèí êúò ñâåùåí. Êîãàòî ñóòðèí ñòàíà è ïîãëåäíà ðåêèòå áóéíè, ñíåæíèòå áèëà, ìîðàâèòå çåëåíè êðàé ðåêèòå, îáøèðíèòå òè ðàâíè äîëèíè, öâåòÿòà ïúñòðè, ïòè÷êèòå çâúíëèâè, ãîðèòå âå÷íè, ïëàíèíèòå ñèíè, ñåëàòà áåëè, áóäíè ãðàäîâå, âúâ ìåí íàõëóâà ðàäîñòòà ãîëÿìà, ÷å àç ñúì ÷àñò îò òàçè ïðåëåñò äèâíà è ñ ãîðäîñò êàçâàì: „Èñêàì äà æèâåÿ”, íà òàçè ìîÿ, Áúëãàðñêà çåìÿ!

Ìèëåíà Öîíêîâà - Òðîÿí

ÌÎßÒ ÄÓÍÀ Ñòîÿò íà ñòðàæà ðîäíèòå òîïîëè è ìîÿò Äóíàâ ïîêðàé òÿõ òå÷å. Òó áóðåí è ïåíëèâ ïðåç ðàííà ïðîëåò, òó êðîòúê è ëåíèâ ïîä ëÿòíîòî íåáå. Òóêà ìîéòî äåòñòâî ìèíà è îñòàíà çàâèíàãè ïîä ñòàðèòå âúðáè… Åäíî ìîìè÷åíöå ñúñ ðîêëè÷êà áàñìåíà áðîäèðà òóê áåçãðèæíèòå ñè äíè. 1-2/2009

Åäíî äåâîé÷å òúíêî, çàãîðÿëî îò ëàñêèòå íà ñèíèòå âúëíè, ñå âðúùàøå ïðè òåáå âñÿêî ëÿòî äà âçåìå îáè÷, âÿðà è ìå÷òè.

Åäíà æåíà êàòî óçðÿëà íèâà ïîòàïÿ óìîðåíèòå íîçå âúâ âîäèòå òè çà íåæíîñò è çà ñèëà, êîãàòî ãðèæà ìèñëèòå ñïëåòå. Äîðè äà îñòàðåÿ ñëåä ãîäèíè, àç ùå íàìåðÿ ñèëè, çà äà äîéäà ïàê. Äà òè ðàçêðèÿ ñâîéòà ìàëêà òàéíà, ÷å òðóäíî å áåç òåá, ìîé ñâèäåí áðÿã!

Åëåíà Ïàíîâñêà Ãîðíà Îðÿõîâèöà

ÄÎ ÏÀÌÅÒÍÈÊÀ ÍÀ ÖÀÐ ÑÀÌÓÈË Çàëåçúò ïèå ñ êúðâàâà ÷àøà ìåëíèøêî âèíî. Íîùòà ïðîêîáíà – äåíÿò áèë ñòðàøåí, öàðþ Ñàìóèëå! Äúëãà âåðèãà ñëåïè âîéíèöè òåæêî ñå âëà÷àò… Òè ãè ïîñðåùàø, öàðþ Ñàìóèëå, è ãîðêî ïëà÷åø! Æåíèòå ÷àêàò… Áîæå, äàé ñèëè äåöà äà ðàæäàò, çà äà îñòàíå ïðåç âåêîâåòå Áúëãàðñêî èìå!

Ìàÿ Ìèòîâà - Êðåñíà

ÁÅÇÊÎÑÎÂÑÊÀ ÑÚÐÁÈß Â÷åðà Ñúðáèÿ áåçêîñîâñêî íè ïðåñðåùíà ñ ãðîáèùà. Òúæíè ñå÷èùà íà Õúëìà íà Ñâîáîäàòà, â ÷åðíè ìðàìîðè áðàäÿñàë. Òèíåñò êàòî äúíîòî íà áëàòî. Ïàìåòòà â áåòîí âãðàäåíà áå, ëèøåí èçïúëçÿ æèâîòúò. Ñúñ ñàíäàëè áåç êðèëå. Íà äåñïîòè – ôåîäàëè, äóõíà êàíäèëàòà.


Çàäèìÿ ïîëåòî – êîííèöà ïðåïóñêà òàì – îò âåêîâå. Ãíèëè è èçñúõíàëè ñòúð÷àõà ïîãðàíè÷íèòå äúðâåòà. Ñÿêàø ñà íà ïëúòíèê* ïðúñòè. Ñ æåñò ïðîêîáÿùè íåñðåòàòà. Ñ îâäîâåëè êëîíè – áåñèëà çà ìúñòè. Ãðàê íà ãàðâàíè ðàçäðà ïîäçåìíèòå õàñòàðè... Ñúðáèÿ áåçêîñîâñêà â øåïà ñìà÷êà çðúíöå íàðîâî. Êîìàðäæèÿ ïàê áå ïðîèãðàë ðîä åðëèÿ**, âúâ âîéíà ñúñ çàðîâå. * Ñïîðåä íàðîäíèòå ïîâåðèÿ îæèâÿë è ñòàíàë îò ãðîáà ìúðòâåö ** Ìåñòåí, òóêàøåí æèòåë, êîðåíÿê; ñòàðîñåëåö

Ìàðèàíà Òèí÷åâà Åêëåñèÿ - Ñîôèÿ

ÁÚËÃÀÐÑÊÀ ÐÀÏÑÎÄÈß* (1991 – 2008) Òåðàïèÿ - øîêîâà: âðúçâàò òå â ñòîëà è ÷àêàø óäàðè – ïðåç äåí ïîñêúïâàò áåíçèíúò, õðàíàòà, ëåêàðñòâàòà... Âåäíúæ íà ãîäèíà ïîêà÷âàò çàïëàòèòå. À óìîðåíèòå êîíå ãè óáèâàò. Âèòðèíèòå – õèùíèê ñ ëèöå íà àíãåë, ïðåäëàãàò õóáîñò, ðàçêîø, çàáàâà. Äæîáà òè ïðàçåí, äóøàòà – ñúðäèòà – äðóãè ùå ïèÿò îò ðîãà íà èçîáèëèåòî.

Îïèòíè çàéöè ñìå – êàê äà èçáÿãàìå?  áèòèåòî “Ãîëåìèÿ áðàò” ñå ãàâðè íà æèâî. Ïðîñòèòóòêà ïå÷åëè äâåñòà äîëàðà â äåíîíîùèåòî, òè – áåçðàáîòåí è ãëàäåí íà óëèöàòà. Áàíêèòå â öåíòúðà – ìðàìîð è áëÿñúê; ñèðîìàõ âúí áðîè ñòîòèíêè çà õëÿáà, çà ìëÿêîòî... Êàêúâ å ñìèñúëúò îò ïîçëàòåíè ñúäîâå íà òðàïåçàòà, àêî Õðèñòîñ íà óëèöàòà îñòàâà ãëàäåí? Èçìú÷âà òå áîëåñò, âåùàå òè êðàÿ – ïàðè çà ëåêàðñòâà íÿìàø. Æèâîòúò å áúäåùå çà “çâåçäè” ñ ìèëèîíè... Å, áðàòå, ïðèò÷àòà çà áåäíèÿ Ëàçàð è áîãàòàøà ïðîäúëæàâà äà ñå ÷åòå â õðàìîâåòå. Íåñðåòíèê ñ îêúðïåíè äðåõè â òðàìâàÿ èçâèêà: “Íå å ÷åñòíî äà ìðåì îò áåäíîñò, íî æèâ å Áîã...” – òîé ñëåçå íà ïúðâàòà ñïèðêà; àç òðúãíàõ ñëåä íåãî – íàëè âñåêè ÷îâåê å Áîæè îáðàç, ñâåòåùà ìàëêà âñåëåíà... Ïðèÿòåëþ, àêî ìîãà äà òè èçäèãíà äâîðåö îò õàðòèÿ, áèõ ãî íàïðàâèëà; íî òå îñòàâÿì äà ñâèðèø ñ õàðìîíèêà â ïîäëåçà. Âúðõó õàðòèÿòà ïèøà, ÷å òå îáè÷àì – êúäåòî è äà ñè! È äàíî òàçè õðàíà çà äåíÿ äà òè ñòèãíå. Äåöàòà òè ïðàùàò ïèñìà îò Åâðîïà; àëà íå ìèñëÿò äà òå ïîâèêàò íà ãîñòè â ðàÿ. Òàì ñà íè÷èè, íà êâàðòèðà, ãíåòè ãè íîñòàëãèÿ. Çà óòåõà òè ïèøàò, ÷å ñà çàìîæíè è ñå âðúùàò çà Êîëåäà. Òóê íîâèíèòå åõòÿò îò óáèéñòâà; èçìàìèòå – ñêðèòà êàðòèíà.

èðèí ïèðèí

77


Ëþáîâòà å âÿòúðíà ìåëíèöà; ñâîáîäàòà – ïðàâî íà ñèëíèÿ. Ìîæåø äà ïðîòåñòèðàø – íî êîé ëè äíåñ òè ñú÷óâñòâà? ... Âñå ïàê – âèêàé ÷åñòíî è ñèëíî! Òåàòúðúò ïðîäúëæàâà... ... èðèí ïèðèí

78

Ñòàðöè ñåäÿò íà ïåéêàòà è âåùàÿò àïîêàëèïñèñ: “Îòèâà ñè òîçè ñâÿò, îòìèíàâàò ìó äíèòå... Áîã ùå èçòðåáè õîðàòà çàðàäè çëèíè è ðàçâðàòíîñò, òà åäâà ëè è íîâèÿò êîðàá íà Íîé ùå îöåëåå...” Ñòàðè æåíè âúðâÿò ñ áàñòóí÷åòà è ñè ãîâîðÿò: “Ëîøè ñà òåçè ìëàäåæè: íå ÷åòàò ñëîâîòî Áîæèå, íå ðàáîòÿò; ïóáëè÷íî ñå öåëóâàò ïî ñïèðêèòå, ïóøàò ìàðèõóàíà... Äîêúäå ëè ùå ñòèãíàò â ãðåõîâåòå ñè, ïàçè Ãîñïîäè!” Íà ïëîùàäêàòà çà ìàë÷óãàíè – çåìíî êúëáî ñ âúðòåëåæêà, êàòåðÿò ñå øóìíî íåâðúñòíè ïî ïàðàëåëè è ìåðèäèàíè, ëèêóâàò... Ìàéêàòà íà Íîé îòíîâî âúðâè íåïðàçíà ñ áëèçíàöè – Òÿ ùå ñïàñè êîðàáà íà íàäåæäàòà ñ äåöàòà ñè. ... Òè êàçâàø, ÷å ìîèòå ñòðàíèöè ùå îñòàíàò â èñòîðèÿòà. Íèìà? Êîìó ùå áúäàò ïîòðåáíè ñëåä âðåìå? Íå ñúì íàñëåäíèöà íà êîðîíà, òîïìàíåêåí, ôóòáîëèñò ¹ 1... Íå ñúì êîëåíè÷èëà ïðåä ñòàòóÿòà íà Ñâîáîäàòà â Íþ Éîðê.

1-2/2009

Æèâåÿ â ñòàðà êúùè÷êà âúðõó áèëîòî íà Áàëêàíà; ñ äâå ñòîìíè íîñÿ âîäà îò êëàäåíåö; ñúñ ñîêîëèòå ñè ãîâîðÿ. Íÿìàì Ôåðàðè, áàíêîâà ñìåòêà, åëåêòðîíåí àäðåñ – ïî êîçè ïúòåêè ìè èäâàò íà ãîñòè – è çàâèæäàò íà æèòèåòî ìè.

Íå óñïÿõ äà íàïðàâÿ ñëúíöå, êîåòî äà ðàçòîïè îìðàçàòà. Íå óìúðòâèõ æèëîòî íà ãðåõà, íå çà÷åíàõ ãåíèé... ×îâåê ñè îñòàâàì, à èñêàõ äà ïîëåòÿ íàãîðå – äà âèäÿ çåìÿòà îò íåâèäèìîòî Îêî â îòâúäíîòî. Çà ìåí ãåðîÿò â èñòîðèÿòà å êðàòêà ñòàòèñòèêà: äíåñ å òóê – óòðå ãî íÿìà. Êàêâî å áèëî â ìèíàëîòî, çíàÿò ñàìî äåäèòå íè; Êàêâî ùå áúäå ñëåä íàñ – ùå âèäÿò ïðàâíóöèòå íè. Íå îñòàâèõ áåçñìúðòíè ïåñíè çà âðåìåòî, â êîåòî ïðåìèíàõ. È ðúöåòå ìè íå ñúòâîðèõà øåäüîâðè. Àëà âè ìîëÿ: Íå òúðñåòå êîïíåæà ìè çà Âå÷íà Ëþáîâ ìåæäó êíèãèòå ïî èñòîðèÿ – â áúäåùåòî íà âåêîâåòå ãî ïðåíåñåòå – êàòî ëþëêà çà õîðàòà! * Ðàïñîäèÿòà å òâîðáà, èçãðàäåíà âúðõó òåìè îò íàðîäíè ïåñíè è òàíöè

ÏÅÑÅÍ Îòèâàò ñè ïîåòè íåèçâåñòíè, óáèòè íà âîéíà èëè äóåë. Ñëåä òÿõ îñòàâàò ëèñòèòå ðàíåíè ñúñ ñòèõîâå çà ìèð è ñâåòëèíà... Îòèâàò ñè òàëàíòè íåïðî÷óòè. È Ìîöàðò å äî äíåñ â íåçíàåí ãðîá. Ñëåä íåãî ìóçèêà – íåòëåííà è âåëèêà, åõòè íàä âðåìåííèÿ êðúãîâðàò... Îòèâàò ñè õóäîæíèöèòå áåäíè, çàñïèâàò âå÷åí ñúí ñ åäíà ìå÷òà: äà íàðèñóâàò òîçè ñâÿò êðàñèâ è âëþáåí, çà äà ãî íîñÿò çà ìîäåë âúâ âå÷íîñòòà.


Ëþáîìèð Ãàéäàðîâ - Ñàìîêîâ

ÑÅËÑÊÈÒÅ ÊÚÙÈ Ñåëñêèòå êúùè – àðõàè÷íè ïðèçðàöè áåëè – ïðèçîâàëè ñàìîòàòà çà ñâîé ñúäíèê, áåç ðîïîò íåìåÿò… Êàòî ãðàíÿñàëè âåçàíèöè îò öàðåâèöà, êàòî èçêúðòåíà ìîçàéêà îò âðåìåòî – ïðåç êúùà, ïðåç äâå – âå÷å ïðåç äâàäåñåò è äâå, ïî âèòèòå ñòúëáè íà ñåëñêèòå êúùè, ïðåñêî÷èëè íà ãîäèíèòå ñòðåìåòî – ñòàðèòå æåíè, îãëóøàëè îò ÷àêàíå, ëþëÿ÷íè íàïåâè ïåÿò… Èëè â ðåäêèòå ñëó÷àè, êîãàòî ãîâîðÿò – ãîâîðÿò ñàìî ñ íåáåòî. Ìàêàð ÷å è íåãî íå âèæäàò ñ î÷èòå ñè ñëåïè… Íà ïðèïåê êðàé äóâàðèòå ñòàðè, îáðàñëè ñ êîïðèâà è áóðåíè, ñòàðöè ïóøàò ñâèòè îò âåñòíèê öèãàðè. È âãðàäåíè – îò ñåäåíå, êàòî ëåáåäè áåëè, ãëåäàò ñ ìúêà è îáè÷ çåìÿòà, â êîÿòî âñÿêà ïðîëåò çàñÿâàò ñ áðàäÿñàëè ïðúñòè – íà ñâîÿòà ìëàäîñò ñúðöàòà… À íèå, ñèíîâåòå íà ñåëñêèòå êúùè, ïîäãîíåíè îò íåïîñèëíîòî óòðå çà íàñúùíèÿ – èçëåòÿõìå â ÷åòèðèòå ïîñîêè íà âðåìåòî… Çà äà ñå ñãðîìîëÿñàìå áåçïîùàäíî èçëúãàíè â ïåïåëòà íà ñ â å ò ë î ò î áúäåùå. Ñåãà èñêàìå äà ñå çàâúðíåì ïðè ñåëñêèòå êúùè ñ ìîçàéêèòå, ïðè áàáèòå (âå÷å èçìðåëè), ïðè ìàéêèòå è ïðè äóâàðèòå ñ áåëèòå ëåáåäè, íî íå ìîæåì, çàùîòî îòäàâíà ñìå ìúðòâè.

èðèí ïèðèí

79


Ðåíåòà Áàêàëîâà Ïëîâäèâ

ÏÐÈÑÚÄÀ ÇÀ ÎÁÈ×ÀÍÅ èðèí ïèðèí

80

Èçìèñëèõ òå. (Áåç ïðàâî íà îòðè÷àíå.) Íàðåêîõ òå íà âñè÷êè ïúëíîëóíèÿ. Ïîêðúñòèõ òå â æàðàâà. Çà îáè÷àíå. À òè áå ñàìî îãúí – çà ïîãóáâàíå. Íå ñúæàëÿâàõ. Ïðîñòî òå öåëóâàõ. À ïîñëå ìå îïëàêàõà çâåçäèòå. Íî àç íå ñïèðàõ. Æàðêî òè òàíöóâàõ. È íåùî òè íàøåïâàõà êîñèòå. Íå ãè äîêîñíà. (Ñàìî ãè îòðÿçà.) Ñ óñìèâêàòà íà òúìíèòå ïàëà÷è. Òå ïàäàõà… êðàñèâî. Íî áåçãëàñíî. (È ñ ïèñúê òå êúëíåøå äàæå çäðà÷úò.) Íå çíàåøå. Íå ìîæåøå äà çíàåø. Ïîèñêà ÷åðíèòå êîñè… çà ñïîìåí. Îò äúæä è ïåïåë òèõî òå èçâàÿõ. Íî ñè îñòàíàõ… äÿâîëñêè âèíîâíà. Èçìèñëèõ òå. (Áåç ïðàâî íà îòðè÷àíå.) Íî òå èçìèñëèõ… è áåç øåïà âÿðà. Íå îãúí. À ïðèñúäà çà îáè÷àíå.  êîÿòî íÿìàõ ñèëè… äà ïîâÿðâàì.

Õðèñòèíà Áîðèñîâà Ñåâëèåâî

ÅÕÎ Â ÓÕÎÒÎ

1-2/2009

Æåãàòà õâàíà, èãëàòà é òúíêà òðîïîñà ëèñòàòà, òðåâèòå è æàäíèòå êëîíè. Òúêìî ãíåçäîòî ñè ñâè è ïðîãîíè ãóãóòêèòå, ñïúíà îâöåòå â ÷àäúðåñòè ñåíêè, âèñíà òîðáà è çàäÿíà â öåäèëêà è ñëúíöåòî. Ùóðè ùóðöèòå – ïî-òúíêè îò ñÿíêà ñà –

äúðïàò, íå èñêàò äà ñïèðàò ëúêà, ïî-áåçêðàåí îò ëÿòîòî. Äèâàòà ìåíòà è ïðèõíàëè ìàêîâå ÷óäî ñà, õâàíàòè ëèñò äî ëèñòî çà ðúöå. Çàòóïêà ïîëåòî, ùå õâðúêíå ñúðöåòî ìó, âúðçàíî â áÿëà çàáðàäêà – íå ìó ñå ãîâîðè. Ãåðàíúò ìúðìîðè (íà ñòàðöèòå âñå èì å êðèâî) ïîä òúìíèÿ îðåõ, ñèíäæèðúò ïîäðúíêâà, âúðòè áðîåíèöà. Ïîä òåæêàòà ñÿíêà ñà áàâíè ãîäèíèòå. Òîêó âñå ïîãëåæäà íàãîðå â îêîòî ñè ÷åðíî äà õâàíå ÿ ñëúíöåòî èëè çàðåÿíà ïòèöà, óñïåå ëè ïàê ùå ïîòúíàò â äúëáîêîòî òúìíî, ùå öîïíàò òúé êàêòî äåöà ñè èãðàÿò äà õâúðëÿò ïî êàìú÷å ñ åõî â óõîòî. Ñðåäàòà íà ëÿòî å. Îò ïúïà ìó çðåå çúðíîòî.

Èâàí Ñåâåðíÿøêè Áÿëà, îáë. Ðóñå

ÑÒÐÀÍÍÈ ÄÓÌÈ Íà Ñòîÿíêà Ïåíåâà Ïðèÿòåëêî îò äåòñòâîòî ìè ðàííî, íå ìå çàáðàâÿé â òîçè òðóäåí ÷àñ! Çíàì, äóìèòå ñåãà èçãëåæäàò ñòðàííî ñðåä êîðîçèðàëàòà ïàìåò â íàñ. Öâåòÿòà îò õåðáàðèÿ ìîëåö èçãðèçà. Ïèñìàòà âðåìåòî ñúñ ïðàõ ïîêðè. Àç ÷àêàì âñåêè äåí çà ïúò äàëå÷åí âèçà äî íÿêàêâè èçìèñëåíè ñòðàíè, êúäåòî ñïè áàùà ìè ñëåä ïî÷èâêà îò òîëêîâà îòðóäåíè è òðóäíè äíè, êúäåòî ìàéêà ìè êúäåëÿòà äîïðèäà, ñúáèðà ïðåæäà è íå ìå âèíè,


÷å òîëêîç ðÿäêî, ðÿäêî ñå çàâðúùàõ äà õâúðëÿ ñú÷êè â îãúíÿ, çà äà ãîðè, äà ñòîïëÿ ñêúðöàùèòå âå÷å êîñòè, ñúðöàòà èì èçìú÷åíè, íî âñå äîáðè. È ñúõíàò êîðåíèòå íà äúðâîòî, è äóìèòå ñåãà èçãëåæäàò ñòðàííî. Íî òè èì âÿðâàé, âÿðâàé âúâ äîáðîòî, äî ñåòíèÿ ñè ìèã è íåïðåñòàííî!

Ãåîðãè Âåñíàêîâ - Ñîôèÿ

ÑËÅÄ ÄÚÆÄÀ Äúæäúò ïëþùÿ ïî êàëäúðúìà è ìíîãî ãëóïîñòè îòìè. Ñåãà íàâñÿêúäå å òúìíî è íèå ïàê ñìå ñè ñàìè. Ñ õàéäóøêà êðúâ ñå ïðîñâåòëÿâàò ðåçáîâàíè ñëúíöà íàä íàñ è ñ òúìåí ìèðèñ íà òèíòÿâà äî òåáå ñå äîêîñâàì àç. Ðàçêàçâàõ òè, ÷å ïàê ñúíóâàõ Èíäæå ñúñ ñðåáúðíà êîñà. È ïàê ãî ïèòàõ êîëêî ñòðóâàò îíåçè ïðîñòè ÷óäåñà, â êîèòî êúðâàâîòî çëàòî âúðõó ìîòèêè ïî÷åðíÿ, à çëàòíè ñòàíàõà ñúðöàòà è òàçè ïëîäíà ðàâíèíà. À òîé ìúë÷à. À òîé ó÷óäåí ñå âçèðàùå íàâúí â íîùòà. Íàâÿðíî Ìó å áèëî òðóäíî äà ñïîìíÿ æåðòâåíè íåùà. Òàêà äúæäúò ïëþùÿ ïî êàëäúðúìà è ñòðàõ è ãëóïîñòè îòìè. Ñåãà íàâñÿêúäå å òúìíî, ñåãà ñìå æåðòâåíî ñàìè.

ÍÎÙ Â ÆÅÐÀÂÍÀ Ïîñëåäíàòà óñìèâêà íà äåíÿ å æúëòà äþëÿ ïîä ðåçáîâàíîòî ñëúíöå. Ñ íàèâíà òèøèíà æàðòà â îãíèùåòî óãàñâà. Ïðåëèòà ïòèöà íàä ñíåãà è ìðàêúò ïîä êðèëàòà é ñå ñïóùà. èðèí ïèðèí Îñòàâàì ñàì êàòî Èíäæå 81 ñ ðàçáîéíè÷åñêà ñòðàñò êúì îãúí. Ðåçáîâàíîòî ñëúíöå ïàäà â ïåïåëòà, à äþëÿòà âíåçàïíî ñâåòâà êàòî ñúëçà íà ìàìà. Äî êúñíî íÿìà äà çàñïÿ è âåðîÿòíî íèùî íÿìà äà ñúíóâàì.

ÏÎÅÒÈ×ÅÑÊÎ ÈÇÊÓÑÒÂÎ Åäèí íåíîðìàëåí êóïè íà “Íîùíàòà ñòðàæà” áðîíèðàíà êîëà è àâòîìàòè. À òÿ ãî çàñòðåëÿ. Åäíà ãëàäíà æåíà íàðèñóâà íà “Ìîíà Ëèçà” ìóñòàöè è ïîíå÷è äà ÿ öåëóíå. À òÿ ãî ñúáëàçíè è èçÿäå. Åäèí âåõòîøàð êóïè íà “Ïðîëåòòà” íîâè äðåõè. Çàâàëÿ ïðåç àâãóñò ñíÿã. À âåõòîøàðÿò çàìðúçíà. Åäèí áîãàò ÷îâåê êóïè íà Ìàëêàòà êèáðèòîïðîäàâà÷êà íîâè îáóâêè îò íàé-ìîäíèÿ ìàãàçèí. Äåöàòà çàïàëèõà êúùàòà ìó. Åäèí “ìëàä” ïîåò ïîêðè ñâåòà â ÷åðíî. Ñâåòúò ñà óñìèõíà è ãî ïîäìèíà. Ïîñëå âñè÷êî òîâà ñå ïîâòîðè.


Ñèìåîí Êüîñåâ Ïîðòñìóò, Àíãëèÿ

Íèêîëàé Ðèçîâ Áëàãîåâãðàä

ÑÂÎÁÎÄÀ

ÏÎÇÍÀÍÈÅ

Ñ ïîëåòî òè÷àõìå âúâ äâå ïîñîêè, ñàìèÿò àç, ðàçáèðà ñå – â îáðàòíàòà. Ñúðöåòî ìó áðîåøå ìîéòå ñêîêîâå, èðèí ïèðèí íå÷óâàëî çà íèùî ïî-ïðèÿòíî.

82

Âåòðåö íàõàëåí â ìåíå ïóñíà êîðåíè è êàçà: „Ñ òÿõ äà äèøàø íå å ëåñíî!” Çàä íàñ ãðàäúò ñúñ ñâîåòî ìúðìîðåíå çàäðåìâàøå êàòî ôèíàë íà ïåñåí. Ïðèçíàâàì – íÿìàì íàâèê äà ñúì ïúðâè, íî íåóñïåõúò äíåñ ïî÷èâà íÿêúäå. Ïîáåäèòå ìó – â ïðèçðàöè ïðåâúðíàòè, íå ìå ïðåñëåäâàò. Âïðî÷åì, òå ìå ÷àêàò...

ÁÅÇÑÚÍÈÅ Ñ ïîäïóõíàë ïîãëåä ðèçàòà ñè ïëàêíå ïîáúðêàí îò áåçñúíèåòî äúæä. Òàêñèòî òàì å ñïðÿëî âúâ î÷àêâàíå ãðàäúò äà ñå ñúáóäè èçâåäíúæ. Çàðÿçâàì âñè÷êî, ñòèãà ñúì ïðåëèñòâàë õèëÿäàòîìîâàòà ñè ìå÷òà. Áðàòëå, çàêàðàé ìå äî áàð „Áåçñìèñëèå” äà ñè ïîðú÷àì äâîéíà ñóåòà.

Îò äåâåò êëàäåíåöà âîäà ñúáèðàõ ëàêòèòå ñè ðàçäðàõ îò äðàïàíå ìîçúêà ñè èçïåïåëèõ îáåçóìÿõ î÷èòå ñè èçöúêëèõ îò âçèðàíå – äà äîêàæà íåùî êîåòî íå ìîæå äà ñå äîêàæå à è íå òðÿáâà

ÏÐÈ×ÀÑÒÈÅ Íà ìîèòå ðîäèòåëè

Ðàçðîâèõ ñòàðè ñíèìêè â÷åðà ïîçíàõ âúâ òÿõ ñèíîâåí ãðÿõ è õëÿáà ÿäîõ íà âå÷åðÿ ñ ïîëåïíàë ïî ðúöåòå ïðàõ...

ÐÈËÀ, ÏÎ ÎÒÎÂÈØÊÈß ÐÈÄ Áðîäèì ïî ïëàíèíèòå íàâðúõ íàäëúæ è íàøèð – òúðñèì Áîãà À òîé áÿãà îò íàñ ïðåç äåâåò íåáåñà â äåñåòî

1-2/2009

È ñå âðúùàìå ñóòðèí ìîêðè è æàäíè


Íàòàëèÿ Öâåòàíîâà Ìîíòàíà

ÂÅÙÈÖÀ òàçè íîù å ëþáîâ àç îáëè÷àì íåáåòî ïîñëå òèõî â ðèáàðñêèòå ìðåæè ðàçëèâàì ñìåõà ñè çíàì íå ñúì òàçè æåíà êîÿòî áè íàïðàâèë ñâîÿ ñúïðóãà íèòî òàçè êîÿòî áè èñêàë äà ðàæäà äåöàòà òè … àç ñúì âåùèöà êàòî òåçè êîèòî ìúæåòå èçãàðÿò íà êëàäà à ñ ïåïåëòà îò êîñèòå èì ïîñèïâàò ìúæêèòå ñè æåëàíèÿ êàòî òåçè êîèòî ñå ðàçõîæäàò ïî ðàçêîï÷àíèòå ñúíèùà íà ìîðÿöèòå òàçè íîù ùå èçãàðÿø íà êëàäàòà çàåäíî ñ ìåí âèæ – ìîðåòî áàâíî ñúáëè÷à ïÿñú÷íàòà ìè ðîêëÿ è ïðèøèâà çåëåíîòî îò î÷èòå òè âúðõó êîæàòà ìè òî÷íî òàì êúäåòî åäíà òàòóèðàíà ÷àéêà ðàçìàõâà êðèëà êîãàòî ïðèñòúïâàì òàì êúäåòî ëóíàòà å íàé-îáëà à çâåçäèòå ñà ïðúñíàëè ìîêðèòå ñè îòáëÿñúöè ñâèé ëóíàòà âúâ øåïè è ñúáèðàé çâåçäèòå ñ öåëóâêè … òàçè íîù å çåëåíà îò âåùèöè.

Äîðèêà Öà÷åâà - Ñîôèÿ

ÅÑÅÍÍÎ ÌÎÐÅ Ñ îòïå÷àòàíè ñòúïêè ïî ïÿñúêà ñå ðàçõîæäàì ïî ëóííà ïúòåêà. Äðåìÿò íÿêúäå ìèäè è ãëàðóñè, âîäîðàñëè òàíöóâàò ïîëåêà. èðèí ïèðèí Òóê äîâåÿ ìå âÿòúðúò åñåíåí, êîéòî îáëàöè ãîíè â íåáåòî, 83 ïðåç ïðîçîðåöà øåïíåøå ïåñåííî: “Òðúãâàé, òàì òå î÷àêâà ìîðåòî”. Ïëàæúò ïóñò å è íÿìà ãè õîðàòà, è ìîðåòî ñïîêîéíî ñå ïëèñêà, èçîñòàâåíî âëà÷è óìîðàòà è íà êúñíè òóðèñòè ñå êèñêà. Êàòî íåãî ñúì òúé óìîðåíà è ñïîêîéñòâèå òúðñÿ âúâ ïðèëèâà, âïèëà ïîãëåä âúâ âîäàòà çåëåíà ñúñ âúëíèòå ìó áàâíî ñå ñëèâàì. Õîðèçîíò çàïå÷àòâàì â ñúðöåòî ñè, ïúò íà êîðàáè ïðàâÿ, äà ìèíàò, ìàëêè ìèäè÷êè ñáèðàì â ðúöåòå ñè äà ìå òîïëÿò ïðåç äúëãàòà çèìà. Áëàãîäàðíà ñúì àç, ÷å òå çúðíàõ, ÷å äîêîñíàõ òå, âúïðåêè åñåííî, è óñïÿõ ïàê îòíîâî äà âúðíà âúâ ñúðöåòî ñè òâîÿòà ïåñåí.

Ïàâëèí Áåëèøåâ - Ëîâå÷

ÏÒÈÖÀÒÀ Ïî ãðúá â òðåâàòà íåêîñåíà ëåæåøå ïòèöàòà áåç äúõ.  î÷èòå é çàìðÿë ïðîñòîðà è îíÿ òúé æàäóâàí âðúõ. Ëåæåøå ïòèöàòà â òðåâàòà – äúùåðÿòà íà ïîëåòî – êðàñèâà, ñ îïíàòè êðèëà, òÿ áå öàðèöà âúâ íåáåòî! Ëåæåøå ïòèöàòà ïî ãðúá, â ïîëåò ñïðÿëî å ñúðöåòî; ñ êðà÷åòà òúíêè êàòî ñëàìêè, ñòúïèëà âúðõó íåáåòî. … È ëåê âåòðåö ïðîøóìîëÿ, è ñ äúõ ïåðöàòà é ïîãàëè. È òèõ äúæäåö çàðîìîëÿ íàä ñìúë÷àíèòå ëèâàäè!...


Öîíêà Õðèñòîâà Äðÿíîâî

ÌÎÄÅÐÍÈßÒ ×ÎÂÅÊ èðèí ïèðèí

84

Òîçè ÷îâåê âñÿêà ñóòðèí ñå ñúáóæäà ñ ãðúá, çàáîäåí â íåáåòî, ëèöåòî ìó å ñ öâåòà íà æúëòèòå äåëíèöè, à ðúöåòå ìó ñà êðèëå íà ñúðöåòî è ìàõàò ëè ìàõàò êàòî âÿòúðíè ìåëíèöè... Ñÿíêàòà ìó ïðîáîæäà êúùèòå ñêóï÷åíè ïðåñòàðåëè êëþêàðêè, ïðåäúâêâàùè ñëó÷àÿ. Âçèðà ñå ïðàçíî â ãîëîòàòà íà èçãðåâà ñ äèâèÿ ïîãëåä ��à óëè÷íî êó÷å. Òîçè ÷îâåê âñåêè äåí îòïðàâÿ ñâîÿ ñàìîòåí êîðàá îò âúëíîëîìà íà ïðàãà äî áëèçêàòà ñïèðêà, ñëèâà ñå ñ ðàçëþëÿíîòî ãðàäñêî ìîðå, à ÷àñîâíèêúò ìó å êîðàáíà ñâèðêà. Ïîñëå – áåëåçè âúðõó áþðî â ïðàøíà êàíòîðà.

Ïîñëå – äåæóðíàòà ÷àøêà â áëèçêîòî êàôåíå. Ïîñëå – âå÷åðÿ ñ ðóñîêîñà è äúëãîêðàêà óìîðà. Ïîñëå – âèíà îòðàçåíà â ïîãëåäà íà äåòå. Òîçè ÷îâåê âñÿêà âå÷åð ñâèâà íàäåæäàòà ñè â ìàçíà êåñèÿ, èçëúñêàí êàòî ïðàçíà ÷åðóïêà íà ïëàæà, ñ îðèñèÿòà íà òîêó-ùî èçëÿòà áóòèëêà îò âÿòúðà, ïðîñíàò òúæíî âúðõó ïàâàæà. Êúñíî íîùåì òîé ñè ëÿãà ñ îáóâêèòå è îòäàâíà âå÷å íå ãè ðàçâúðçâà, çàùîòî çíàå, ÷å ñúíÿò ìó å ïàëà÷, êîéòî íà çàëåç êúì íåãî áúðçà. Òîçè ÷îâåê âñÿêà íîù ñúíóâà ïðèñúäàòà íà äåíÿ, à äóøàòà ìó å ñ øàïêà íà ïðîñÿê.  íåÿ ñàìîòíèòå ïòèöè âèÿò òúæíè ãíåçäà è îïëàêâàò ñúäáàòà ìó áîñà. Òîé îòäàâíà å çàáðàâèë êàêâî å íåáå – æèâîòúò ìó – êðúãúë è ãëàäúê êàòî êîðìèëî... È ñóòðèí, äîêàòî ïèå ïîðåäíîòî ñè êàôå, íåâîëíî çàïëèòà îò âðúçêèòå ñè áåñèëî.

1-2/2009

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ


Éîðäàí Ïåòðèíñêè Êî÷åðèíîâî

Íèêîëàé Íèêîëîâ Âàðíà

ÇÈÌÍÎ

ËÞÁÎÂÒÐÈ×ÅÑÒÂÎ

...Íÿìà ÿ èñòèíñêàòà äóìà. Îò÷óæäåíèåòî ìåæäó õîðàòà å ñòðàøíî!

Ñàìîòíà ïòè÷êà â ãîëè êëîíè õâúðêà, åäâàì ñå ÷óâà íåéíîòî ãëàñ÷å, à ñíÿã âàëè, âàëè è ïðåñïè òðóïà, ïîä ïðåñïèòå æèâîòúò ñè òå÷å – âñå òàêà êðàñèâ è áëàãîäàòåí, è áîãàò ïîä òîïëèÿ êîæóõ – êúëíîâå áåçáðîé, áåç÷åò, èçÿùíè... Ñòèãà äà íå ïëúçíå âÿòúð ñóõ. ×å ñòóäúò ùå ñòåãíå çäðàâî âñè÷êî, ìîðåéêè íàé-êðåõêèÿ âúçõîä, ùå ïðåïàðèðà è ñàìîòíîòî ìè ïòè÷å, èçìðúçíàëî ïîä ëóíåí íåáîñâîä... Ïðèâëè÷à ìå íà äâîðà è ãî ãëåäàì êàê ñå ãóøè â ãîëàòà àñìà: àç ïîä íåÿ áäÿ ïðèñåäíàë – äà íå áúäå ïòè÷êàòà ñàìà. À ñíÿã âàëè, ñíåæèíêè – ïåïåðóäè, /çèìàòà å â ñâîÿ àïîãåé/, íèé ñ ïòè÷åòî ñè áúáðèì, áúáðèì ÷óäíî... Çàùî ñ ÷îâåê íå ìîæåø òúé äà ïååø?!

Âñÿêà íîù å ïðîåêòèðàíà äà áúäå àòîìíà öåíòðàëà çà ëþáîâ äîïóñêàø ìå ïî ìàëêî â óðàíîâèòå ìèíè íà î÷èòå ñè ùå òè ðàçêàæà êàê äíèòå ìè ñà ñòàíàëè êðàñèâè êàòî ìàíàñòèð è êàê èãóìåíêà å áîëêàòà äà, ëþáîâòà äîéäå ñåãà îòáèðà íàé-ñâèäíèòå ìè äóìè çà åíè÷àðè òå ùå ñå âúðíàò è ùå èñêàò ñìåòêà íà ìîåòî îãðàáåíî è áåäíè÷êî „îáè÷àì òå” âèæäàì êàê îò âåöîâåòå íà ñúëçèòå òè ëóíàòà ñó÷å êàòî âåùèöà íî äà ìó ìèñëÿò âëþáåíèòå äåòî ùå ÿ çÿïàò àç çÿïàì òåá îïðîïàñòÿâàø è îíåáåñòÿâàø åäíîâðåìåííî è ñåáå ñè è ìåí â çàäúõàíèòå òåöîâå íà ñðåùàíåòî íè ñå ñâúðøâàò íåóñåòíî âúãëèùàòà íà íîùòà äåíÿò äîêàðâà ðàâíîäóøíî øëåïîâåòå ñâåòëèíà çâåçäèòå íè - ñòðîøåíèòå áàäåìè â óèñêèòî íà ëþáîâòà

èðèí ïèðèí

85


Äèìè Ôèëüîâà Ìîíòàíà

Õðèñòèíà Êîìàðåâñêà Ïëåâåí

ÕÓÁÀÂ ÑÈ

ÑÀÌÎ ÄÀ ÌÎÆÅÕ

Õóáàâ ñè – êàðòèíà íà ×åëèíè, ìåêî ëÿãà ãîëîòî òè òÿëî, íÿêîãà áèëî ëè å îáëè÷àíî? èðèí ïèðèí Ìîæå áè, íî äíåñ íå ìè äîïàäà! Èìàò ëè çíà÷åíèå îáóâêèòå 86 è êîñòþìè – âñÿêàêâè ìîäåëè, ùîì ïðåç òÿõ íå ìîãà äà äî÷óÿ êàê ìå âèêàø ñ êîæàòà ñè íåæíà? Äðóã íå çíàÿ äà ñå å îòêðèâàë ñ öÿëàòà ñè êðåõêà äåëèêàòíîñò, äà ñúáèðà ìúæêàòà ñè ñèëà â äâå òúé óìîëÿâàùè îáÿòèÿ. Âÿðíî å, ÷å ñàìî òåáå âèæäàì – äðóã, ïðèçíàâàì ñè, íå ñúì ïîçíàëà, íî íå ñå ñìóùàâàì äà îïèøà êîëêî òè îòèâà ãîëîòàòà! À å ìèã, çàñòèíàë âúòðå â ðàìêàòà – êîëêîòî è æèâ, íå ìè äîñòèãà, íÿìà äà òå êàðàì äà ìå ÷àêàø, õóáàâ ñè è àç íå ñúì ×åëèíè!

Kðàñèìèð Òåíåâ Êî÷åðèíîâî

ÁÅËÈ ÀÍÃÅËÈ Íà äåöàòà îò ãðàä Ñâèùîâ, çàãèíàëè íà 04. 04. 2004 ã. â ðåêà Ëèì

Êîãàòî òîÿ ñâÿò íàïóñêà íåâèííî è äîáðî äåòå, îò ðàÿ Àíãåë áÿë ñå ñïóñêà, çà äà ãî îòâåäå. Äóõúò ìó – ñåòåí ïúò îáõîæäà ëþáèìè ïðèæèâå ìåñòà è Àíãåëúò ãî ñúïðîâîæäà äî ðàéñêèòå âðàòà.

1-2/2009

Ùîì Ãîñïîä ãî ïðèåìå â ðàÿ, ïðåâðúùà ãî âúâ Àíãåë áÿë – äà áäè íàä âñè÷êè íàñ äî êðàÿ íà çåìíèÿ íè äÿë. Íå ñå ïðåðàæäàò â õîðà âå÷å íåâèííî ÷èñòèòå äóøè – òå ñòàâàò Àíãåëè âñåâå÷íè, êîãàòî Áîã ðåøè.

Êîãàòî äóìèòå áÿõà ïî-ëåêè îò ãëóõàð÷åòà è íå èì òðÿáâàøå âÿòúð äà ñå ðàçïèëåÿò êàòî ïàðàøóòè íà äåñàíò÷èöè, êîãàòî ïîëàòà ìè ìëàäà âîëàíåíîöèãàíñêà, ãàëåøå ñ äàíòåëè ñàáîòî ìè ïðåäèçâèêàòåëíî, à ãðèâíèòå íà ðúöåòå ìè – êîëà÷åòà íà êîëåäàðè â ìðàçîâèò äåêåìâðè, çâúíÿõà êàòî êàñòàíåòè â òîìèòåëíà íîù, íå ìèñëåõ çà ðàçñòîÿíèÿ – áóêàè âúðõó ìîèòå ãëåçåíè. Çåìÿòà áå êðúãëà ÿáúëêà è ÷àêàøå ìåí – äà ÿ èçâúðâÿ. Ïîäèð ãîäèíè – òðè ïúòè ïîâå÷å îò ïðúñòèòå íà ðúöåòå ìè, ìúë÷àíèåòî âå÷å å çëàòî / êàòî èçíà÷àëíàòà çàïîâåä/ è èçäàâà ïðèñúäè â êþë÷åòà îò àíîíèìåí òðåçîð. Îò öÿëîòî ñìóãëî áåçâðåìèå, íå ïîãîëîâíî, ïî÷òè èçáèðàòåëíî õâàíàõà “ñëîíñêà” áîëåñò êóìèðèòå – âúçäóõúò îðåõàâÿ. Äîìîâåòå íè ñå ñàíèðàõà â êèòíè êðåïîñòè çà ñëåïöè. Çàä ðåøåòêèòå íà ïðîçîðöèòå – ïðåç âèíêåë íàäíè÷àò ñàêúç÷åòà è öèêëàìåíî íåùî ìúëâÿò â áóôîíàäà, è íå ñïèðàò îò ñóòðèí äî çäðà÷. Ñàìî äà ìîæåõ äà ÷óÿ ñèãíàëà èì, ñàìî äà ìîæåõ…


Àíãåë ×îðòîâ-Àíãàð Ñîôèÿ

ÐÅÊÈÒÅ ÒÐÚÃÂÀÒ ÎÒ ÑÚÐÖÀÒÀ ÍÀ ÏËÀÍÈÍÈÒÅ Ðåêèòå òðúãâàò îò ñúðöàòà íà ïëàíèíèòå è òúðñÿò ìîðåòî, íà êîåòî ñà îáðå÷åíè. Íåîáîçðèìè ïðåãðàäè íàïðàçíî ñå ñòðåìÿò äà ãè ñïðàò! Ìîÿòà ëþáîâ èçâèðà îò ñðåäàòà íà ñúðöåòî ìè. Òÿ ñå äâèæè êúì òåá – ïî ðúáà íà îìðàçàòà, ïî ëåäà íà çëîñëîâèåòî, ïðåç áëàòàòà íà êëþêèòå, êðàé ïðèìêèòå íà èíòðèãèòå, ïî ïóñòèíÿòà íà áåçðàçëè÷èåòî. Íî òÿ ùå äîêîñíå ñúðöåòî òè! Òîâà å òîëêîâà ñèãóðíî, êàêòî ðåêèòå äîñòèãàò ìîðåòàòà!

Àëòåíêà Ñàïóíäæèåâà Àíè - Ëîâå÷

ÑÒÐÀÄÀÍÈÅ ÍÀ ÅÑÅÍÒÀ ÏÎ ËßÒÎÒÎ Åñåí òèõà, òúæíà è çàìèñëåíà, ëÿòîòî ìè âñå òàêà êîïíååø! Äà çàñïèâàø ïîä êóïîëà íà ìèëèîí çâåçäè è äà ñå ñúáóæäàø ñðåä óõàíèå íà öâåòÿ è áèëêè, à êðàé òåá äà ïúðõàò ïåïåðóäè è ïîòîöè ëóäè äà áúëáóêàò... Äà ñå äîêîñâàø äî ãðúäòà ìè òîïëà è ñ óñòíè äà êðúæèø îêîëî çúðíàòà é.

Äà ñå âúðãàëÿø â äîëèíàòà ìè ñúñ íåïîâòîðèìè áàãðè è â äèâíè çâóöè äà âèáðèðàø... Äà ñå ðàçñèïåø â ìåíå è â ïëàìúöèòå ñè äà òå ïîãúëíà. Åñåí òèõà, òúæíà è çàìèñëåíà àç äî òåá ùå ñåäíà, íî äî ìåíå íÿìà êîé äà ñåäíå! Ïî ÷åëîòî òè ñå ñèïâàò áðú÷êè. Âëþáåíèòå òè î÷è ìå òîïëÿò...

 ËÎÄÊÀÒÀ ÍÀ ËÞÁÎÂÒÀ „Ïúðâà ðàäîñò – ðàäîñò, ÷å òå èìà; âòîðà ðàäîñò – ðàäîñò äà òå âèäÿ, òðåòà ðàäîñò – ðàäîñò äà òå ëþáÿ”. Àíãàð Ñëúíöå ìèëî, ìîÿ ñâèäíà ðàäîñò, èñêàì ñ òåáå âñåêè êúò äà ñòîïëÿ, íî òîâà çà ìåíå íå å ðåäíî, à çà òåáå, Ñëúí÷èöå, å âðåäíî. Âÿòúðúò îò ðåâíîñò ëóäî âèå, â ÷åðåí îáëàê èñêà äà òå ñêðèå, äà òå ñêðèå è äà òå çàòðèå. Àêî èñêàø àç äà ñå ðàçëèñòâàì, äà öúôòÿ è äà áëåñòÿ îò çëàòî â òîïëî âðåìå íå îðè Çåìÿòà. Êîëêî å áúáðèâà òèøèíàòà! Ñëúíöå ìèëî, ìîÿ ñâèäíà ðàäîñò, â çëàòíà ëîäêà ïëàâàé, ïëàâàé, ïëàâàé… Íîé ñ êîâ÷åãà å ñïàñèë Çåìÿòà.

èðèí ïèðèí

87


Àáäóëðàõìàí Àêðà Ïàëåñòèíà

ÇËÀÒÅÍ ÑÌßÕ Çëàòíè êàïêè ïàäàò â íèâèòå íà ìîÿòà äóøà – çåëåíà ðàäîñò öúôòè â òÿõ… èðèí ïèðèí Ñìååø ñå ïðåç óñòíè îò ðóáèí, 88 àëåíè è ñî÷íè. Áëåñòÿùè áåëè ïåðëè èçëèâàò çëàòî, íåæíà ìåëîäèÿ îò äàëå÷íè ðàéñêè ãðàäèíè è àíãåëñêî åõî öàðè â ìåí… Óíåñåíî ãëåäàì â òâîåòî ëèöå, âúâ âîàëà îò âúëøåáíî ùàñòèå… È â ïëîäîðîäíîòî ìè ñúðöå ðàçëèñòâàò ñå ìå÷òè. (Àâòîðúò æèâåå â Áúëãàðèÿ è òâîðè íà áúëãàðñêè.)

Ëèëèÿ Çëàòêîâà Ïåðíèê

ÃÎËÃÎÒÀ Êîãàòî âäîâèöàòà ïëà÷å, èçãðÿâà ñúëçàòà é â ìðàêà âúâ ñÿíêàòà òàéíî ïî çäðà÷à. Ïî ñúìíàëî âñè÷êî îòíîâî ïðèåìà ïðåäèøíàòà ôîðìà – æåíàòà ïîåìà íàäîëó. Ïî ñòðúìíèÿ ïúò íà æèâîòà â çåìÿ è íåáå ñå ïðåëèâà, ñàìàòà òÿ ñèÿéíà ãîëãîòà.

1-2/2009

Ïîäðåæäà íàäåæäèòå äèâî. Òÿ çíàå, ÷îâåê ñå íå âðúùà è áîëêàòà âå÷íî å æèâà. Êàêâî ÿ äúðæè íà çåìÿòà èçïðàâåíà, ãîðäà è ñâÿòà? Áåçêðàéíèÿò ñâàò â ñàìîòàòà!

Èëîíà Ïåòðîâa - Ñîôèÿ

ÃÐÎÇÄÅ Ðàçïóêíà ñå îò ãðîçäå çúðíî ïîòå÷å ñîê ïðèìåñåí ñ êðúâòà ïî óñòíèòå êàæè èì êàê ìè ñâåòåøå ëèöåòî ïðåõàïâàõ ãè â îíçè úãúë â êîéòî ÷àêàõ äà ãî ÷óÿ åäíî - îáè÷àì òå. Eäíà ëèñèöà íÿìà êîé çíàé êàêâà íàäåæäà åäíà ëèñèöà íå áèâà äà e ñ íèêîé ìíîãî íåæíà åäíà ëèñèöà å ëóêàâà ÷åòå òè ìèñëèòå òîâà ïîíÿêîãà ÿ íàòúæàâà îùå ïîâå÷å êîãàòî çíàå ëîçíèöè íå âèðåÿò è òúäÿâà, òîãàâà òÿ ñè êàçâà, ÷å å êèñåëî îïàøêàòà é íÿêàê å ïðîâèñíàëà ïðèëè÷à íà åäíà ëèñèöà, êîÿòî èçãëåæäà å óìðÿëà. Çàòâîðèõ ñè î÷èòå çàõàïàõ çúðíî ñîê ïîòå÷å êàæè èì êàê ìè ñâåòåøå ëèöåòî íå êàçâàé äðóãî çíàì ëèñèöè íèêîé íå îáè÷à.

ÒÎÃÀÂÀ ÀÇ ÁßÕ ÂÎÄÀÒÀ è íÿìàøå íèùî äðóãî ïúðâè ñå ðîäèõà ðèáèòå òîãàâà àç áÿõ êîòêàòà êîÿòî ëîâóâà ñâåòåùè çåëåíè êúñ÷åòà ñòðàõ àç áÿõ æåðòâåí ãúëúá ío íå èçëåòÿõ â èçãðåâà íàé-íàêðàÿ àç áÿõ æåíà à íÿêîãà ìíîãî îòäàâíà àç áÿõ âîäà à òè áåøå áðåãúò êîéòî ìå ñïðÿ ïîñëå ðîäèõìå ñâÿò


Ðóìåíà Êîëàðîâà Øèíäëåð - Tóí, Øâåéöàðèÿ *** Ïúòóâàíå íàçàä êúì ìëàäîñòòà..., à ãàðèòå ñà íÿêàê íåïîçíàòè. Ïîä ñòðåõèòå èì ëÿñòîâè÷èòå ãíåçäà âñå îùå ÷àêàò îòëåòåëè ïòèöè. *** Ðàçöúôòåëè äúðâåòà – äîâåð÷èâè äóøè. Ïîðîéíà ïðèèæäà ðåêàòà – âëà÷è ïðåêúðøåíè êëîíè. ***  Ïàðèæ, íà ìÿñòîòî íà ãèëîòèíàòà – “Êîíåòå íà Ìàðëè”: íåóäúðæèìè â ïîðèâà ñè, âêàìåíåíè â ñòàòóè... Îñòàíàëè ñ îòâîðåíè î÷è.

Ëþáåí Ðàäîéêîâ Ãîöå Äåë÷åâ

ÒÅØÊÎÂÑÊÀÒÀ ÊÓËÀ  ñåëîòî ñíàãà å èçâèëà, íà ðèìëÿíèòå òàéíèòå å ñêðèëà. Ó÷àñòâàëà â ñòðàøíè áîåâå, êîé äóøàòà é ùå ðàçáåðå! Ñ ãîëåìè êàìúíè – ãðàíèò çèäúò â çåìÿòà å çàáèò. Êàê ëè òÿ å ïîñòðîåíà, ñ æèâîò áåçêðàåí íàäàðåíà? Îïèïâàì õëàäíèòå ñòåíè, ðàíåíè îò îñòðèòå ñòðåëè. ×óâñòâàì ñå òîëêîâà áëàæåí ñ êóëàòà, èçïðàâåíà ïðåä ìåí! Óâè, òàêà å îòðåäåíî – äà ÿ ãëåäàì ñìèðåíî. Íà âúïðîñè òÿ íå îòãîâàðÿ, íàâÿðíî îùå ñå îòìàðÿ...

Áèñòðà Ìàëèíîâà Ïåðíèê

ÏÎÂßÐÂÀÉ ÌÈ Ïîâÿðâàé ìè - íå ïîìíÿ ñòðàõîâåòå ñè, ïîòúíàõà â äúëáîêîòî íà èðèí ïèðèí äóìèòå. Íî ïîìíÿ îðåîëà íà ðúöåòå òè 89 è êàê ìå óáåæäàâàò, ÷å ñúì õóáàâà. Äîêîñâàõà ëèöåòî ìè óñìèõíàòè. Î÷èòå òè, ñ âúçêðúñâàùîòî ëÿòî. Ïðåïóñêàøå ñìåõúò òè èç òðàï÷èíêèòå, ïðåãðúùàøå ìå ñ íåæíîñòòà ñè öÿëàòà. Çåëåíî��î íà ëåòíèòå íè ìèãîâå - ìîðå, êîåòî èìàøå çà ãðèæà äà ñêðèå ëþáîâòà âúâ äúëáèíèòå ñè, çà äà óñåòè êàê êðúâòà ñå äâèæè. Êàòåðåõìå ïðåç þíè áåëè îáëàöè, çàìàÿíè îò ëþëÿöèòå âëþáåíè. È âÿòúðúò ñå ïîä÷èíè íà ïîðèâà, ëþëååøå íè â ñëúí÷åâàòà ëþëêà. È íîùèòå íè âÿðâàõà, çàùîòî ñâåòåõìå. Ïîâòàðÿõìå ñúçâåçäèÿòà â ëàñêèòå. Èçãóáâàõìå ñå, ìîæå áè îò ñåáå ñè, â ðîäåíèòå ïðåç ëÿòîòî ãàëàêòèêè. È, Ãîñïîäè, êàê ñâåòåõà âñåëåíèòå! Ñðåáðèñòè îðåîëè - ñåòèâàòà íè. Ñ èçÿùíîòî äâèæåíèå íà ëåáåäè èçëèçàõìå ïîëåêà îò òåëàòà ñè. È ïîñëå ñå çàâðúùàõìå ïðè ñåáå ñè, è ãëåäàõìå çåëåíîòî êàê ñòàâà çëàòíî... Ïîâÿðâàé ìè - íå ïîìíÿ ñòðàõîâåòå ñè, ÷å áèõìå ñå èçãóáèëè ñëåä ëÿòîòî...


Ìèëåñëàâà Áîãäàíîâà Ãîöå Äåë÷åâ

èðèí ïèðèí

*** Äàëå÷å ñà. Øóìè ðåêà. Çâåçäà åäíà ñå âèæäà ñàìî. Ñúñ òúæåí ñìÿõ ñå ñìåå Òÿ, à Òîé ïúê ñâåë å ìîðíî ðàìî.

90 Äàëå÷å ñà. Åäèí îò äðóã ïúòåêè õèëÿäè äåëÿò ãè. Çàìèíàëà å. Òîé å òóê. Îñòàíàë ñàì… È òîçè ïúò ëè?

ÑÏÎÌÅÍÈ Îùå âèæäàì â ñúíÿ ñè ìîðåòî… Íà òàëàçè ïðèèæäàùà ïÿíà… ×àéêè, ïëàâàùè ãîðå, â íåáåòî… Ñâåòëèíàòà ïî êåÿ ðàçëÿíà… Îùå ñïîìíÿì ñè ìîðñêèòå íîùè… Îòðàçåíè íà âîäàòà çâåçäè… Âîäîðàñëè – ñëåä ïðèëèâà ãîñòè… Òîïëè, ïàðåùè, æàðêè ëú÷è… Îùå ÷óâñòâàì íà éîä àðîìàòà… Ìèäè ãàëÿò íîçåòå ìè áîñè… Ëîäêà ïëàâà… Îïúíàë ïëàòíàòà ïàðàõîä êúì áåçêðàÿ ñå íîñè… 1-2/2009

Àëà, åòî, áóøóâà âúí âÿòúð… Îãúí òðåïêà òèõî â êàìèíàòà… Êîëêî òúæíî… Ìîðåòî å òåàòúð, êîéòî ÿâíî ïî÷èâà ïðåç çèìàòà…

Äàëå÷å ñà è, Áîæå ìîé, òàêà áîëè îò òàç ðàçäÿëà. Ñàìà å Òÿ È ñàì å Òîé… À ñàìî íîù å îòëåòÿëà… Äàëå÷å ñà, íî øåïíå Òÿ „Îáè÷àì òå!” è Òîé ÿ ÷óâà. Óñìèõâà ñå ñëåä òåç ñëîâà è ïðåç íåáåòî ÿ öåëóâà. Äàëå÷å ñà, íî ÷óâñòâà Òîé, ÷å òåõíèòå äóøè ñå ñëèâàò. È òàì, âúâ íîùíèÿ ïîêîé, òå ëþáîâòà ñè ïðåîòêðèâàò.


Àíòîíèÿ Íîòåâà Ñîôèÿ

ÍÅÈÇÁÅÆÍÎ Ãèáåëòà ïàê ÷óêà íà âðàòàòà. Ñèëíî. Íå óìåå òèõî èäâàíå. Ìàêàð ÷å íÿêîãà ïðîìúêâà ñå ïîäìîëíî, ñòèëíî – äèâà êîòêà, íàáåëÿçàëà êàíàð÷å. ×åñòî Ãèáåëòà ïðèñòèãà ñ ãðúì è òðÿñúê. Çà äà âïå÷àòëè – ñ ðàçðóõà è ïîæàðè. Çà äà áúäå äàìàòà â ÷åðâåíî, ñ áëÿñúê, â öåíòúðà íà äàíñèíãà. Áåç ñâÿí – ñ ôàíôàðè! Ãëàäíà çà âíèìàíèå. Íå ñå øåãóâà. Ãèáåëòà ñ êàïðèç æàäóâà âëàñò... è äðàìà. Ñïîðúò ñ íåÿ å áåçñìèñëåí. Òÿ íå ÷óâà. Ìîæå áè íåâèíåí ñè, äîáúð (çà äâàìà!). Çàìúë÷è! Íàñðåùà òè å æåíñêè äåìîí. Òÿ ìå÷òàå êðúâ, ñúëçè è ïëàõè æåðòâè. Òî÷è çúáè ñúâåñòíî è ÷åñòî äåíåì (äâîéíî íîùåì!). Ïëúò äóøåâíà (â æàð!) îáè÷à. È íà îò÷àÿíèå (ñ ìîëáè çà ìèëîñò!). Èñêà äà êîìàíäâà âñåêè äúõ è ìèñúë. Ñúïðîòèâàòà òè ñ âêóñ íà íåðâè ñìèëà. È ïîáåäàòà ïîñÿëà å (ñúñ ïèñúê!). Íà âðàòà òè æèâà ïðèìêà ñòðàõ çàòÿãà – ïúñòðà å çìèÿòà (!) è ðèñóâà æðåáèé. Ãèáåëòà îòíîâî ÷óêà. Íå îòâàðÿé! Íÿìà íóæäà. Òÿ å âå÷å âúòðå â òåáå.

Öåöà Íåíîâà - Ìåçäðà *** Åñåííî è ìðà÷íî. Âå÷å çàõëàäíÿ. Äúëúã ùå å çäðà÷à, êðàòêà – óòðèíòà.  òåçè ñèâè äíè, êàëíè è ñòóäåíè, ñëúíöåòî ùå ñïè, âå÷å óìîðåíî. È ìúãëè , ìúãëè… Åñåííî è ìðà÷íî. Ñàìî ñòèõ òðåïòè, áàðä ñ êèòàðà êðà÷è. ÅÑÅÍÍÈ ÊÀÐÒÈÍÈ … Ïàëèòðà – ÿðêà è áîãàòà,  îãíåíî, çëàòíî è êàôÿâî. Âúçäèøà åñåííî çåìÿòà. Ùðèõúò çàãàòâà çà ðàçäÿëà. ... Îñòàðÿëà å âúðáàòà. Ïîæúëòÿëà îò ãîäèíèòå. Êðèå ñå â ìúãëàòà. Ëÿòîòî îòìèíà. ... Îñòàðÿëà å âúðáàòà, îòúíÿëà è ïðåãúðáåíà. Ñëóøà ðå÷íàòà ñîíàòà. Âÿòúðúò ïðåãúðíà ÿ. ... Ïàäà åñåííî ëèñòî, êàòî ñìà÷êàíî ñúðöå. Åñåíòà óõàå…Áîëåðî… Íåçàâúðøåí åñåíåí êóïëåò.

èðèí ïèðèí

91


Öâåòàíêà Ãåîðãèåâà Ïëîâäèâ *** Ëèêúò ìå ãëåäà ñòðîãî îò áåçêðàÿ, îòòàì, êúäåòî äèøà âå÷íîñòòà è ëóííàòà ïúòåêà äúíî íÿìà, èðèí ïèðèí

92

êúäåòî âðåìåòî ìå ïðèòåæàâà, æèâîòúò ñúñòîè ñå îò ìèãà è ñïîìåí çà íåáå çâåçäèòå íÿìàò, êúäåòî âñÿêà ñòúïêà å êàìáàíà è ÷àñîâåòå ñ ðàâåí òîí êúíòÿò, äóøàòà, èçâúðâÿëà ñâîÿ ïúò, ñå âðúùà ãîëà òàì, çà äà îñòàíå.

Òàòÿíà Åçåêèåâà Ìîíòàíà

ÊÀÊ ÈÑÊÀÌ ÄÀ ×Óß “ÎÁÈ×ÀÌ ÒŔ

1-2/2009

Êàê èñêàì äà ÷óÿ “Îáè÷àì òå”! “Îáè÷àì òå” – âëàñòíî, íî ïúëíî íå ñàìî ñ òâîåòî “Àç”! “Îáè÷àì òå”, íåïîçíàâàùî óñëîâèÿ, îáñòîÿòåëñòâà, ðàçëè÷íè ïðè÷èíè è îáâèíåíèÿ, è ðåçåðâè… “Îáè÷àì òå”, íåïîäâëàñòíî íà êîðèñò, íà ïîçà, íà íåäîâåðèå… Î, ñòèãà ñ òàêîâà “Îáè÷àì òå”, â êîåòî íÿìàò çíà÷åíèå íè ìîåòî áðåìå, íè ìîèòå êîïíåæè! Êàê èñêàì äà ÷óÿ “Îáè÷àì òå” – òúé êàêòî òðåâèòå øóìîëÿò, òúé êàêòî ïîòîöè ñòðóÿò è ïòèöèòå êàêòî ñå ðåÿò… Äà ðàçöúôòè êàòî äåòñêà óñìèâêà â ìîðå îò ëàñêàâà ùåäðîñò… Êàê èñêàì äà ÷óÿ “Îáè÷àì òå”, â êîåòî äà òðúïíå âñåëåíàòà òàêà – â îðåîë îò çâåçäè è îò âñåïðåäàíîñò!

* * * Âàëè äúæä ñ ïðåä÷óâñòâèå çà ïúðâè ñíÿã… Â êîïíåæ ïî áÿëà ïðåãðúäêà ïóëñèðà çåìÿòà. Ñúðöåòî óñåùà ïðèÿòåëñêè ñòúïêè è äúõ íà ìå÷òè… Â òúðæåñòâåí çâúí îò ëþáîâ íàîêîëî òðúïíå âñè÷êî. È âåí÷åëèñò÷åòà íà ðàäîñòòà ðàçòâàðÿò êàòî êðèëå öâÿò ñëåä öâÿò… Äúæäúò íàïèðà è áëèêà ñ ïðåä÷óâñòâèå çà ïðàçíèê… Äîêîñâàíå äî âå÷íîñòòà – ëþáîâ!

Ãðèãîð Èñêðåíîâ (1956 -1992) - Çåìåí Ìíîãî ÷óâñòâèòåëíà, äîáðà è äóõîâíî ùåäðà ëè÷íîñò, ñ øèðîêî îòâîðåíà äóøà êúì õîðàòà è ñâåòà. Ïðè âñè÷êè ïðåâðàòíîñòè íà æèâîòà îñòàâà âåðåí íà ñâîÿòà èçêëþ÷èòåëíî âçèñêàòåëíà è áåçêîìïðîìèñíà íàòóðà, îòõâúðëÿéêè ïî êàòåãîðè÷åí íà÷èí âñÿêà ïðîÿâà íà åãîèçúì, åñíàôñòâî è ïîøëîñò. Íà 18 àâãóñò 1992 ã. èç÷åçâà îò äîìà ñè, îñòàâÿéêè ïðåäñìúðòíî ïèñìî. Ñòèõîñáèðêàòà ìó „Äî îíçè ìè㓠èçëèçà ïîñìúðòíî ïðåç 1993 ã., èçäàäåíà îò ïðèÿòåëè. *** Íàñêîðî àç òå âèäÿõ. Íå òå íàìèðàì ñòðàøíà. È êàê äà èìàì ñòðàõ îò ôèíàòà òè èçÿùíîñò? Äàæå áèõ òå ñðàâíèë ñ àìôîðà, ïúëíà ñ òå÷íîñò. Âñåêè äðóã áè ñå ïðåâèë, à òè... òè ñè âå÷íà. Òðÿáâà ëè äà ñå áîÿ îò äúëãîêîñè ìàãèè? Ïðåä òåá ñìèðåíî ñòîÿ è ÷àêàì äà òå îòïèÿ.


Ñ äúëãè áåäðà ñè è ÷àð – âñåêè îò íàñ òå óõàæâà ùîì ñå óñåòè ñòàð. Çàùî ñè òîëêîç ïðîäàæíà? Èìàø ëè ñâîé ëþáèì? Òúæäåñòâåíà íà íîùòà ñè, íî ñëúíöåòî òè å ñèí, à ñâåòëèíàòà óêðàñà. Âåëèêîëåïíà æåíà! Íå òå æåëàÿ, ïîâÿðâàé. Îêîëî ìåí ñòåíà – ñòðàøíà å òâîÿòà ìÿðà. Î÷èòå òè ñà îò öâÿò, íèêîãà íåíàðèñóâàí. Èëè ñàìàòà ñè ñâÿò, èëè òàêà ìè ñå ñòðóâà. Òúêàí, òúêàíà îò çîâ ñ íàé-ìåëîäè÷íàòà ñòðóíà. Óñòíèòå òè ñà ëþáî⠖ çíàÿ, ÷å ùå ìå öåëóíåø. Êðèÿ áóòèëêà ñúñ ñìÿõ. Íÿêîé äåí ùå òå íàïèÿ. Õåé, òåá íå òå ëè å ñòðàõ, ÷å ìîãà äà òå óáèÿ?

Èâàéëî Äæèëÿíîâ ñ. Ãóðêîâî, îáù. Áàë÷èê

ÏÎ ÁÐÅÃÀ ÍÀ ÆÈÂÎÒÀ Âúðâÿ ïî áðåãà íà ìîðåòî è ãëåäàì êîðàá ñàìîòåí äàëå÷ âúâ âîäàòà. èðèí ïèðèí Áàâíî ñå áîðè ñ âúëíèòå îãðîìíè 93 è áúðçà âúâ çàëèâà òèõ äà ñå ñêðèå. Êîëêî ïðèëè÷à ÷îâåêúò íà êîðàá, ïîðåù óìåëî âúëíèòå æèòåéñêè. Òúðñåéêè áðÿã íà íàäåæäà è îáè÷, âñåêè ñå ìîëè öÿë äà èçëåçå. Âúëíèòå è ñèëíèÿò âÿòúð ðàçáèõà ãîëåìèÿ êîðàá íà ìàëêè ïàð÷åòà. Íÿìàøå âå÷å æèâîò âúâ ìîðåòî, ñàìî îñòàíêè ñå íîñÿò ïîëåêà. Âèæäàõ ïàð÷åòà, ðàçïðúñíàòè â ìðàêà, âèæäàõ åòþäè îò âå÷åí ðîìàí. Âå÷å ðàçáðàõ, ÷å æèâîòúò å êðàòúê, âå÷å ðàçáðàõ, ÷å âñåêè å ñàì.

Êàçâàò... èìàø è áðàò. Äóõ íà òðåâè è æèâîòíè. Ãðîçåí, íî ñèëåí è ìëàä. Èìåòî ìó – æèâîò å.

Àëåêñàíäúð Êîñàêîâ Õàäæèäèìîâî

Ìíîçèíà ñå áîÿò îò òâîÿòà áåçïîùàäíîñò. Òè ñè îò îíçè ñâÿò. Âèä ôèëîñîôñêà íàãðàäà.

Îò Ðèëà ïëàíèíà èçâèðàø, íà ïðèòîöèòå ñè âîäèòå ñáèðàø, ïðåç Ìîìèíà êëèñóðà êðèâîëè÷èø - èçÿùíà, ïúðãàâà êàòî ìîìè÷å.

È ìúäúð, è ìàëêî ïèÿí òðúãâàì ñìèðåíî ñëåä òåáå. Ñ âèê, äà íå áúäà ñàì: ñ íàäåæäà, ÷å ñúì ïîòðåáåí. Öåëóâàì òâîÿòà ãðúä. (Ñìúðòíèòå ñìúðòíî îáèæäàò.) Òè ñè êðàñèâà. Ñìúðò! Ïîíå òàêà òå âèæäàì.

ÐÅÊÀ ÌÅÑÒÀ

Òîïîëè è âúðáè êðàé òåá ðàñòàò è ïòèöè â òÿõ èãðàÿò è ãíåçäÿò. Þæíÿêúò ïðîëåò ùîì êðàé òåá ïîâåå è æàáèòå êðåñëèâè ñâîÿ ïåñåí ïåÿò. Ëÿòíî âðåìå ÷èñòà è ñïîêîéíà – íà äåâîéêà þæíà ñíàãà ñòðîéíà, â áóðÿ ñòðàøíà, ãðúìîâèòà – äóõ ðàçñúðäåí âúâ êîðèòî. Ðåêà Ìåñòà – áèñòúð èçâîð îò äàëå÷å, ñðåáúðíà çìèÿ â Îðìàíèòå, óòîëåíà æàæäà çà ÷îâåöèòå, íàøå çåìíî óïîâàíèå...


Àíæåëà Äèì÷åâà-Òîìîâà - Ñîôèÿ

ÂÚÇÊÐÅÑÅÍÈÅ Òðÿñúê, òúòåí è ïîðîé. Áîëêà â ñìèëàùèòå çâóöè. Æåãà, äèì, êîëè, òúëïà. Ñÿêàø çâÿð î÷èòå ñìó÷å. èðèí ïèðèí

94

Ñòåíåù ñìîã íàä Ñîôèÿ. Áëåäè êåñòåíè öúôòÿò. ×àëãàòà ïîãëúùà ßâîðîâ è íå ñïèðà â ñúí äåíÿò. Êîé ëè ïîãëåä ùå ïîâäèãíå? Ïîä îìúðëÿí íåáîñâîä çåëåíÿñàë êðúñò ñå ÷óäè èìà ëè êúì áîãà âõîä. Èìà ëè ïî òÿëîòî íè ðàíè îò êóðøóìèòå íà çàâèñòòà èëè ñ òî÷åí ãðèì ùå ñêðèåì ñòàðîñò, àë÷íîñò è òúãà? “Âèòîøêà” ïðîäàâà ñëàâà. Áúðçà, óìîðåíà å. Åòî áëÿñâàò ëèìóçèíè – çà ïîðåäíî ïîãðåáåíèå... Ïðîñÿê ñïè áëàæåíî ïðåä öåíòðàëàòà íà ïàðòèÿ è ñúíóâà êàê ãî õðàíÿò ñ ìîäíè åâðîîáåùàíèÿ. Íÿêúäå íà çàïàä ãðúìâà, õîðàòà îáðúùàò ìàñêè – âñúùíîñò èìà ëè çíà÷åíèå. Íèå ñìå ìèìàíñà. Íèå ñìå îíàçè ïëàçìà, ÷ðåç êîÿòî áîãàòàøèòå îìåñâàò äóìè, æåñòîâå, èäåè... Çà äà èì èçëåçå ñìåòêàòà. Áîðîâå èçäèãàò êëàäà ñðåä ãîðà îò ìëúêíàëè ïîåòè. - Íèêîé ëè íå ïðîòåñòèðà? – ìðúùÿò ñå Ñëàâåéêîâè. - Õåé, ðàçâàëÿø ìè êóïîíà! – âèêâà èì òèéíåéäæúð, - Ïîñëå ïëèñâà êîêà-êîëà â áðîíçîâîòî äîñòîëåïèå. Íÿêúäå ïî òúìíà äîáà ñðåä íåîíîâàòà ãîòèêà àñîâåòå íà äåíÿ ðàçìåñâàò ëèêîâåòå îò áàíêíîòèòå. Âëèçà, ùðàêâà è èçëèçà êóôàð÷å èíêîãíèòî, ïðåä Òåìèäà êîëåíè÷è íàé-æåëàíèÿò ëþáîâíèê. Âÿòúðúò èçáóòâà ñóòðèí ñòàðöèòå ïðåä Ïàðëàìåíòà, âúòðå íÿêîé ðúêîïëÿñêà – çàäåëèë ñè å ïðîöåíòà. Îùå ëè îñòàíà âúçäóõ – íåçàêëþ÷åí, íåïðîäàäåí? Îùå ùúðêåë ëè îáè÷à Âèòîøêîòî ìè ïðåäãðàäèå?

1-2/2009

Äðúïâàì ñàìîðàñëî öâåòå – çäðàâî ñå äúðæè çà êîðåíà. Òîçè ãðàä íå êîëåíè÷è, òîçè äîì å íåïîêîðåí. Æàäíàòà çåìÿ íè ÷àêà, òÿ å ìèëîñòèâà ôåÿ. Âçèìà âñè÷êî, ñàìî â ñòèõ âúçêðúñâàì è æèâåÿ.


EÏÈÒÀÔÈß Íîùòà ðàçëèñòâà êúðâàâèòå ñòðàíèöè, êîèòî óòðîòî ùå íàïå÷àòà ñ ãëàâíè áóêâè. Çàùî ëè ñòðàõ ïðåãëúùàì ñ ìëÿêîòî? Óñìèâêàòà å ìàñêà, êîÿòî íå ðàçáèðàì... Íàä Ñîôèÿ èçðèãâà áóðÿ, äúëáàå ñ ÷åðíè ïðúñòè âÿòúðúò, ñíåãúò íå ìèñëè çà ïîðîöèòå, ïîä íåãîâàòà òîïëèíà ãðàäúò çàìèð��... Ñåãà è íèêîãà ïî-ðàíî ñìúðòòà å òîëêîâà ïîçíàòà, èçïèâà ñè êàôåòî òàì, îòñðåùà, ïðåñè÷à óëèöàòà, íî íå îòìèíàâà. Íå êàçâàé íèùî, âåñòíèêà íå êúñàé, ñúëçàòà å èçëèøíà äàìà, íàìåòíàòà ñ òúãàòà íà ïðåêúðøåíàòà ñëàâà. Âúðâè, íå ñïèðàé äà ðàçêàçâàø, íîùòà ùå ÷óå âñè÷êî – îò øåïîòà äî òúòåíà, îò îãúíÿ äî áîëêàòà, îò íåùîòî, ñ êîåòî ñå îáè÷àìå, äî íèùîòî, êîåòî íè ðàçäåëÿ.

Äèàíà Äèìèõ - Ñîôèÿ

ÈÇÁËÈÊ Íà åäèí åñòåò Èçâîðè áèñòðè î÷èòå ìè áÿõà. Ðàçìúòè. Ïðåîðà. Çàñèïà ïðúñò íà áóöè è øåïè ìîðñêà ñîë – ìîçàéêà ÷åðíîáÿëà. Çà óêðàñà. Çàòúïêà ãè íà êðúñò ñúñ äóìè-âàëÿê. ×åðíà äà ñúì àç.  êîíòðàñò – òè ñ áÿëî äà ïðåõëàñâàø. Ïðè òåá å ÿìàòà. Áåç ïðúñò. Áåç ñîë. Áåç êàìúê, áåç äúðâî – íàõâúðëÿ ãè âðúç ìåí. Âúâ òåáå – ïóñòî. Íàä ìåí – ðóèíè. Êëîíàê îïëåòå æèëàâ ñâîä.  çåëåíî îöåëÿõ. Íàáèðàì áèñòðîòà, çà ñâåòëî æàæäà. Ïðå÷èñòåíè â çåìÿòà, ïðåç êàë, âãîð÷åíà è ñîëåíà, ñúëçÿò âîäèòå îñëåïåëè. Ïðîëàçâàò â øóìàòà è áëèêâàò. Òîïëè, ìèíåðàëíè, ëåêîâèòè. Î÷èòå ìè ïðîãëåæäàò èçöåëåíè. Âèæäàì öâåòíî.

èðèí ïèðèí

95


Äîðà Êúðïà÷åâà - Ñîôèÿ

ÐÀÄÎÑÒ Â ÌÅËÍÈÊ

Ìîðåòî òàéíèòå ñè ïàçè. Â ñðåáðèñòàòà îìàÿ íà òðúñòèêèòå íåñòðîåí õîð ïîäåìà ñòàðà ïåñåí è ñïóñêà ñå íàä åçåðíèÿ õëàä ÷óâñòâèòåëíàòà ãîðäà ñàìîòà.

Òèÿ áåëè ïòèöè, êàöíàëè êðàé Ïèðèí, èðèí ïèðèí êúùè-õóáàâèöè, âÿòúðúò íåìèðåí

„ ÷àñà íà ñèíÿòà ìúãëà...”

96

ñ þæåí äúõ ìèëóâà è âúâ âèñèíèòå ñëúíöåòî öåëóâà îãíåíî ñêàëèòå.

Êàòÿ Äåíêîâà - Ñîôèÿ

ÆÅÍÀ

Ìåëíèê áåëîêàìåí, ñúñ ïðåãðúäêà âëàñòíà, êàòî âèíî ïëàìåí ìå îïèâàé ñ ùàñòèå! Ìåëíèê, ìîå ñëúíöå, ïðúïíàëà ëîçíèöà! Ìåëíèê – â ãðîçäå çðúíöå ñëúí÷åâà ñúëçèöà! Ïåÿò ìè â äóøàòà òèÿ áåëè ïòèöè – ïîêðàé ïëàíèíàòà êúùè-õóáàâèöè!

Òÿ íå áåøå ñàìî ùàñòëèâà æåíà – ðàçêîï÷àíîòî êîï÷å íà êðúøíà ñíàãà ñòàâàøå ìíîãîòî÷èå Òÿ íå áåøå ñàìî ñèëíà æåíà – áóäíèÿò ðàçóì â íåéíèÿ ïîãëåä ñòàâàøå âúïðîñèòåëíà Òÿ íå áåøå ñàìî ñòðàñòíà æåíà – êðàñèâàòà èçâèâêà íà íåéíàòà ãðúä ñòàâàøå óäèâèòåëíà

Õðèñòî Ãðàìàòèêîâ Áóðãàñ

ÑÂÅ×ÅÐßÂÀÍÅ „Èçâúðøâà ñëúíöåòî çàêëåòèÿ ñè õîä...” Ï. ßâîðîâ

1-2/2009

è áëåäîðîçîâèÿò çâåçäåí ïðàõ ïîòúâà â áåçðàçëè÷íèòå òàëàçè.

Îðàíæåâèÿò ëú÷ íà çàëåçà ïîåìà ïî ïîñîêàòà íà âðåìåòî, çà äà îòêðèå âõîäà íà íîùòà ïîä âèîëåòîâèÿ ñâîä íà çäðà÷à. Ñêàëàòà íà ìå÷òèòå ïëà÷å. Íà ïðèñòàíà çåëåíèòå ôåíåðè íà òàíö ïîñëåäåí êàíÿò åäíîäíåâêèòå

Áåøå æåíà, áóäíà æåíà – êàòî ðåêà ìëàäà æåíà – êàòî âúðáà æåíà áåç òî÷êà ñ áåçáðîé çàïåòàè â áåçêðàÿ


Ëþäìèëà Äæîíåâà Ïåðíèê

Íîíêà Áîãîìèëîâà Ñîôèÿ

ÌÎßÒÀ ÊÀÐÒÈÍÀ

×ÓÕ ÌÎÐÅÒÎ

Êàòî ñòðàæè ñúñ ïÿñú÷íè ðèçíèöè áäÿò ñêàëèòå íàä Ìåëíèê èçïðàâåíè, ïàçÿò òàéíèòå ñêðèòè âúâ èçáèòå, ñ âåòðîâåòå ñè ñïîìíÿò çà ßíå è ïðåìåðèëè ñèëè ñúñ Âðåìåòî ñòàâàò íåãîâè âåðíè ïîáðàòèìè, à ãðàä÷åòî ñ áåç÷åò ïîêîëåíèÿ å ïåíäàðà áëåñòÿùà â êðàêàòà èì.

Íàïèñàõ ïîñëåäíîòî ïèñìî. Çàòâîðèõ êíèãàòà. Ñïðÿõ ðàäèîòî. èðèí ïèðèí Èçêëþ÷èõ òåëåâèçîðà. Shut down – êîìïþòúðà. 97 Èçïðàòèõ ïðèÿòåëèòå (äåöàòà îòäàâíà áÿõà ñè çàìèíàëè). Ìúæúò ìè îòèäå äà âå÷åðÿ.

Íàòàëè Êàë÷îâñêà Òúðãîâèùå

ÏÐÅÄÈ ËßÃÀÍÅ Îêúïàíà â ÷èñòîòàòà íà ìðàêà çàñïèâàì êàòî ìàëêî äåòå.  çàâèâêèòå íà ñàìîòàòà ñå ñãóøâàì, ñÿêàø â òâîèòå ðúöå. Ñ öåíàòà íà åäíà ñúëçè÷êà îòêóïâàì óòðåøíîòî ùàñòèå. Èñêàì ñ íåÿ äà íå ñâèêâàì è ñ òâîåòî îòñúñòâèå… Ñìèðåíî øåïíà íÿêàêâà „ìîëèòâà”, êîÿòî àç ñàìà ñúçäàäîõ è îáèêíàõ… È íåêà òàçè íîù ñúíÿò ìè äà å ïðàçåí, çà äà íå ìîãàò ÷óæäàòà è ñîáñòâåíàòà áîëêà äà ìå ñìàæàò!!!

Òîãàâà ÷óõ ìîðåòî.

ÄÓÌÈ ÂÚÐÕÓ ÏßÑÚÊ Íà ïëàæà â Ñîçîïîë ïðåç îêòîìâðè òàêà å îæèâåíî: ìîìè÷å ñ ôîòîàïàðàò è òúæåí ïîãëåä îòäàëå÷àâàùà ñå ñÿíêà íà ÷îâåê è êó÷å áàùà ñúñ ñâîèòå äâå ìîì÷åòà ãîíåùè õâúð÷èëî ñ ÿðêè ëåòíè öâåòîâå è ñòúïêèòå íà îòëåòåëè ÷àéêè – åäíî ïèñìî çà ñïîìåí îò ìîðåòî

ÏÎÄÐÅÆÄÀÍÅ ÍÀ ÊÍÈÆÀÒÀ Òîëêîâà ìíîãî CV-òà! È òîëêîâà ìàëêî æèâîò.


Íèíà Çàðêîâà Êîñòèíáðîä

èðèí ïèðèí

98

ÍÅ ÌÅ ÇÀÁÓËÂÀÉ Íå ìå çàáóëâàé ñúñ êîïðèíà è áðîêàò, íå ñêðèâàé õóáàâîòî ìè ëèöå! Ñúñ ÷àðà ìè ùå ñè è çíàòåí, è áîãàò, êîãàòî òîé íå å ïîä ôåðåäæå. Íå ìå çàêëþ÷âàé âúâ îãðîìíèÿ ïàëàò ñ êàìúíè è çëàòî äà èãðàÿ, à íåêà øàðåíèÿò, íåîáÿòåí ñâÿò äà íè å äîì, èçïúëíåí ñúñ îìàÿ!

Ñòàíèñëàâ Ìàðàøêè Áóðãàñ

×ÎÂÅÊÚÒ ×ÅÑÒÅÍ ÏËÀ×Å È ÑÅ ÁÎÐÈ...

1-2/2009

Ðúìæàò êðàé íåãî çëèòå çâåðîâå. Íàäâèñâàò ñòðàøíî íîêòèòå îòãîðå, ïðîáëÿñâàò çúáè, ñêúðöàò âðàòîâå! À ñúñ íàèâíàòà ñè ïðàâäà ñàìî âîþâà òîé ñðåä ÷åëþñòíèÿ àä... Åäèíñòâåí, ñàì, ñ ðàçêúðâàâåíî ðàìî, åäíè÷êî òîé

íà òîçè çâåðñêè ñâÿò! È çà êàêâî ñå ×åñòíèÿò ñðàæàâà? Òàêà å ñòðàøíà äèâàòà èì ñòðúâ! Íàõâúðëÿò ñå... È ìèã ñëåä òóé îñòàâà êóï÷èíà êîñòè, òèøèíà è êðúâ. Íî ìîãàò ëè, êàæè ìè, ñå çàñèòè ñ åäèí ÷îâåê ñòî çåéíàëè óñòà? È äóøàò òå, íàä êîñòèòå ïðåâèòè, îñòàíêèòå äîðè îò ÷åñòíîñòòà. Îáëèçâàò ñóõèòå ñè áúðíè æàäíè. Ãîðè â î÷èòå ïëàìúê çëîáíî ñèí. Çàòóé ñà çâåðîâåòå âå÷íî ãëàäíè, ÷å ×åñòíèÿò å âèíàãè åäèí.

Çëàòêî Ìàçíèêîâ Ñòàðà Çàãîðà

ÊÀÐÒÈÍÀÒÀ Íà ßíàêè Êàâðúêîâ (1945-2002): „Þíîøà” è äðóãè âúçòîðçè! Ñòîÿ ïðåä êàðòèíàòà, êàêòî ïðåäè ïðåä ìíîãî êàðòèíè ñòîÿë ñúì. Íî äà ñòîÿ ïðîäúëæàâàì, êàêòî îùå ïðåä íèêîÿ êàðòèíà çàñòîÿâàë íå ñúì ñå. Íà ïëàòíîòî íîù å, à çâåçäèòå äðóæåëþáíè âúëøåáíè ðèáè ñà â î÷èòå ñèíè íà ìîì÷åòî, ïîëåãíàëî ïî ãðúá â ðèáàðñêà ëîäêà. È ñðåùó çâåçäèòå ìèãàì, çàñëåïåí îò ñðåáðèñòèòå èì ëþñïè â î÷èòå íà ìîì÷åòî íàðèñóâàíî.


Ìàðèÿ Çàãîð÷åâà Áóðãàñ

ÖÈÃÀÍÊÀ áðîè ñòîòèíêè çà áèëåò. Ïðîçÿâà ñå íåïðèëè÷íî. Íå ïîñòàâÿ ïðåä ëèöåòî ÷åðíàòà ðúêà, ñ êîÿòî áðîè ïàðèòå ñè.

Äåáåëèÿò êèëèì – ïúñòúð è óõàíåí, çàñòëàë íàâðåä ñìúë÷àíàòà çåìÿ, ìúðòâèòå ëèñòà æèâîòà ùå îïàçÿò, ñòðîã è íåèçìåíåí ïðèðîäåí êðúãîâðàò.

Öâåòàíêà Ãåîðãèåâà Ïëîâäèâ èðèí ïèðèí

*** Ëèêúò ìå ãëåäà ñòðîãî îò áåçêðàÿ, îòòàì, êúäåòî äèøà âå÷íîñòòà è ëóííàòà ïúòåêà äúíî íÿìà,

Áÿíêà Åôòåíîâà Ïëîâäèâ

êúäåòî âðåìåòî ìå ïðèòåæàâà, æèâîòúò ñúñòîè ñå îò ìèãà è ñïîìåí çà íåáå çâåçäèòå íÿìàò,

Áëàãîäàðÿ çà ÷óäåñíèÿ Àëìàíàõ, êîéòî ñòå ïîäãîòâèëè Âèå è Âàøèÿò åêèï çà ìèíàëîãîäèøíèÿ ïðàçíèê íà  ïîåçèÿòà. Äàäå ìè âúçìîæíîñò äà ñå äîêîñíà  äî ìíîãî õîðà – áúëãàðè è ÷óæäåíöèè, æèòåëè íà Áàëêàíèòå è íà ñâåòà. Áëàãîäàðÿ Âè! Äîáðå å, ÷å Âè èìà è Óñïåõ !!!!  

êúäåòî âñÿêà ñòúïêà å êàìáàíà è ÷àñîâåòå ñ ðàâåí òîí êúíòÿò,

ËÈÑÒÎÏÀÄ

Èçáóõíàëè îãíüîâå ñðåä öâåòíà ïúñòðîòà, ãðåéíàëè äúðâåòà ñúñ ñëúí÷åâè ëèñòà, ñâåòÿò è èçëú÷âàò ìåêà òîïëèíà, ïðåäè äà êàæàò ñáîãîì íà ñâåòà. Ñúëçè îò çëàòî ñ âúçäèøêà ñå îòðîíâàò, ñïîìåíè íåçàáðàâèìè çà äðóãè âðåìåíà, èç âúçäóõà âëàæåí ñå ëþëåÿò ãðàöèîçíî, òàíöóâàéêè â óíåñ ïîñëåäíîòî òàíãî. Ðàçïåðåíèòå êëîíè öâåòíèòå ëèñòà íàïóñêàò, ïàäàò ëåêî è ñå ïðèçåìÿâàò, òðóïàò ñå íà êóï, øóìÿùà, øàðåíà ïðåìÿíà ñúòâîðÿâàò, òîïëà äðåõà ñðåùó íàñòúïâàùèÿ ñòóä.

äóøàòà, èçâúðâÿëà ñâîÿ ïúò, ñå âðúùà ãîëà òàì, çà äà îñòàíå.

Ñòåôêà Àíäðååâà Ñîôèÿ

ÑÒÀÐÀÒÀ ÊÚÙÀ

Òÿ íà õúëìà ñå áåëåå êàòî ïëàòíî íà êîðàá, áðóëåíî îò âÿòúðà. Ñòàðàòà êúùà ñ ëÿñòîâè÷è ãíåçäà ïîä ñòðåõèòå ñðåùà èçãðåâà. Îâåõòÿë ðåêâèçèò íà ïèåñà îò ìèíàëè âðåìåíà. Ñêúðöà âðàòàòà è ñòúïêèòå ãëóõî îòåêâàò êàòî âúçäèøêà. Ñðåä ïðàõîëÿêà íà ãîäèíèòå ïàÿöèòå ïëåòàò ìðåæè. Îòäàâíà ñà çàãëúõíàëè ãëàñîâåòå íà ïðåäöèòå. Íÿìà ãëú÷, íÿìà ñìÿõ, íèòî äèì îò êîìèíà. Ñàìî ìàçèëêàòà ñå ðîíè è øåïòè ìîíîòîííî. Ñòàðàòà êúùà îò õúëìà ãëåäà ñóåòàòà íà äíèòå íè è ðàçãîâàðÿ ñ âðåìåòî.

99


Äåòåëèíà Äåí÷åâà Ïåðíèê *** Öèãóëêà. „Ìàëêà íîùíà ìóçèêà“. Çà äðåáíè ìîíåòè â ïîäëåçà ñâèðè ñèëóåò. Îò÷óæäåíèå â ïîëóñÿíêà èðèí ïèðèí è ïîëóòîí. Èçêóñòâî. Ðåàëíîñò. 100 Äèñõàðìîíèÿ. Äî èçõîäà å ìíîãî äàëå÷...

Ñâèëåíà Êåðåìÿíîâà Áåëîñëàâ

ÍÅ ÐÀÇÏËÈÒÀÉ ÊÚËÁÎÒÎ ÎÒ ÄÓÌÈ... Íå ðàçïëèòàé êúëáîòî îò äóìè òåçè íèøêè íå ñà îò âúëøåáíèòå.  ëàáèðèíòà íà íàøèòå ÷óâñòâà ñå èçãóáèõìå. Íÿìàìå èçõîä. Íå ðàçíèùâàé ïðè÷èíè è ñëåäñòâèÿ, çàïàçè ñè ïîíå îò äîñòîéíñòâîòî. Íå å íóæíî âúâ òúìíèòå äåáðè äà ñå ñêèòàø. Ñïè ñè ñïîêîéíî. Òúðêóëíè êúëáîòî íà äóìèòå íàäîëó ïî ñêëîíà íà çèìàòà. Íåêà òàì ñå íàòðóïàò çàáëóäèòå, íåêà ïàäíàò íà áÿëà ëàâèíà! Çàïàçè ìå âúâ ñâîèòå ñïîìåíè, íî ðàçêúñàé ëþáîâíàòà ïðåæäà. À êúëáîòî å ôîðìà îñîáåíà íåðàçïëåòåíî äàâà íàäåæäà...  

1-2/2009

Ðàëèöà Èâàíîâà Éîðäàíîâà, 16 ã. Ïåðíèê,

ó÷åíè÷êà â 11”ã” êëàñ íà ÃÏ×Å “Ñ. Ðàäå┠*** Íÿìàì âðåìå äîðè äà ïîïëà÷à, ñúëçèòå çàñòèâàò â î÷èòå ìè. Âñå äà ìèñëÿ çà íîâà çàäà÷à, äà âúðâÿ, äà ïðåïóñêà ñúðöåòî ìè. Íÿìàì âðåìå äà êàçâàì ïàê „ñáîãîì”, âå÷å çíàì, ÷å òîâà å áèë êðàÿò. Íÿìàì âðåìå çà ñòàðèòå ðàíè äà ïðèãîòâÿì îòíîâî îòâàðà. Íÿìàì âðåìå, îòìèíàëà îáè÷ âúçðîäè ñå ñëåä çèìíàòà äðÿìêà. Íÿìàì âðåìå, òÿ âå÷å å íîâà, èìàì íóæäà îò òàÿ îòðîâà!

ÀÊÒÐÈÑÀÒÀ Î÷èòå ñ ÷åðåí ìîëèâ î÷åðòàâà, äà âêàðà èñêà áëÿñúêà â êîíòóðè. È âñåêè ïîãëåä ìèãîì ïðèêîâàâà êîñàòà é, íàâèòà íà ìàñóðè. Íà ñöåíàòà ñ àïëàóçè ÿ âèêàò, óñìèâêàòà äà âèäÿò íà ëèöåòî. Êàêâî ïî-ëåñíî? Íî äàëè ñå ïèòàò êàêâî ïðîáîëî å àêòðèñàòà â ñúðöåòî. Ñëåä åõîòî íà áóðíèòå õâàëåíèÿ ïîåìà òÿ ïî ïúòÿ íà÷óìåðåíà. Ñðåä ïóñòîòà, íî ïðèêàçíè âèäåíèÿ ñà íåéíàòà óòåõà íåíàìåðåíà. È áàâíî ñ íåæåí ãëàñ äóøàòà é øåïòè: „Ãðèìúò èçòðèâà ñå íàé-ëåñíî ñúñ ñúëçè.”


Ðóæà Ìàòååâà Ãåîðãèåâà - Ñîôèÿ

ÏÐÅÐÀÆÄÀÍÅ Ïîäñòðèãàõà ñè êúùèòå êîìèíà è ïóøåêúò ìó ïàäíà çàä äóâàðà. Èçñòèíà, ïîáåëÿ... êàòî ïúðòèíà. À áåøå îùå òîïúë òðîòîàðà, à áÿõà îùå ñâåòëè ñòúïàëàòà îò äåòñêèòå íàäåæäè ïîêîðåíè. Òå çíàåõà êàêâî å äà ñè ïÿñúê è êîëêî òúðïåëèâî ñà ãðàäåíè îñíîâèòå, â êîèòî äà ñå âëèâàò. Çàùîòî ñè ñãëîáåí îò íàòðîøåíî. Ñêàëàòà ñ òâúðäà âÿðà ñå ðàçáèâà, ïúê ïîñëå ñå èçîñòðÿ êàòî êðåìúê... Ïîäúãúëíè ñà ñòúëáèòå. È ÷èñòè. Îòðÿçàíèÿò ïóøåê ñïè íà äâîðà. Êîìèíúò ïðèþòÿâà ñ��ìî ìèñëè, êîèòî ñå ïðåðàæäàò êàòî... õîðà.

Âàñêà Àíãåëîâà - Òðîÿí

ÇËÀÒÅÍ ÊÎÐÅÍ Íà ìàéêà ìè!

Ðîäèõ ñå òàì, ãäå êîðåíúò çëàòåí íà õëÿáà äúëáîêî â çåìÿòà å âïèò, ãäå ñëúíöåòî ëåòå îò îãúí ïðèìðåæâà ðåñíèöè, à ìàðàíÿòà åôèðíà ãðèæîâíî ìó ïàçè çåíèöè, ãäå êëàñ äî êëàñà â ðúêîéêà ñå ñëèâà, à ñíîïúò äî ñíîï, íà êðúñòöè öÿëàòà íèâà. Òóê íà êè÷åñòà êðóøà ìè âÿòúðúò ëþëêà ëþëÿë, à ñëàâåé ïîìàãàë íà ìàìà, ëþë÷èíà ïåñåí ìè ïÿë. À ïîñëå íà æàðêîòî ïëàäíå âúâ çíîÿ, ìàìà, ãîðêàòà, êàêâî ëè å èìàëî òîëêîç â òîðáàòà, íà ðàìî ñúñ ñúðïà, íà ãëàâà ñ áÿëàòà êúðïà â ðúêà ñ ëó÷åö è ñóõî êîìàò÷å,

ïðè ìåíå ïðèñÿäàëà, òà äà íå ïëà÷à. Òóê ñðåä çëàòíèòå æèòíè ñòúðíèùà ìàìà ìè âëÿëà, ïðåëÿëà îáè÷ êàòî íåáåòî ãîëÿìà è ñèëà íà áóéíà íèâà êëàñèëà.

Åäóàðä Ìàðèíîâ - Ñîôèÿ

ÑÈ ÏÅÉÇÀÆ Ìàëêàòà êúùà îòñðåùà å ñèâà ñúñ ñèâè ïðîçîðöè è ñèâà ñòåíà, ñèâà àíòåíà ñ íåáåòî ñå ñëèâà, ñèâà òåðàñà ñúñ ñèâà âðàòà. Ñèâ å òðîòîàðúò, ñèâà îãðàäà, ñèâà êîëà ïðåä íåÿ ñòîè, ñèâè ëèñòà ñà ïîêðèëè ïàâàæà, îò ñâîèòå ñèâè äúðâåòà äîøëè. Íåáåòî å ñèâî, à îáëàêúò-êîðàá ñèâ ïëàâà âúâ ñâîåòî ñèâî ìîðå, ñèâ õîðèçîíò, ñèâ å ïðîñòîðà, ñèâèÿò ñòóä íàâúí ñèâî áîäå. Âèäÿõ ñèâà ìàéêà ñúñ ñèâî äåòåíöå âúâ ñèâàòà, ïîøëà, áåçëèêà òúëïà, äúðæåøå äåòåíöåòî ñèâî ìå÷åíöå è äæàïàøå â ëîêâè ñúñ ñèâà âîäà. È òè ñè òúé ñèâà, ñúñ ñèâ ïîãëåä áëåäåí, ÷óâñòâàø ñèâî, ñèâî ãîâîðèø, ñèâî ìúë÷èø. À ñèâ íàáëþäàòåë îòãîðå íè ãëåäà è ìèñëè íè íîâè, âñå ñèâè ñúäáè…

èðèí ïèðèí

101


Ìàðèÿ Ëþäìèëîâà Ìîíòàíà

Íàäÿ Âúëêàíîâà Ðàäíåâî

ÊÚÌ ÒÅÁ...

ÁÎÉËÅÐ

Êîãàòî ïòèöàòà ïðîìåíÿ ñâîÿ ïîëåò è âÿòúðúò ïðåêúñâà èðèí ïèðèí ñâîÿ òàíö, òè òèõî ñå ïðîìúêâàø 102 êàòî ïðîëåò ñúñ ëåêî ðîçîâ ïðèêàçåí íþàíñ. Êúäåòî áëÿñúêúò íà äåâñòâåíà ïðèðîäà ñå ñìåñâà ñ äúõ íà óòðèííà ðîñà ìå êàíèø òè äà äîéäà, íî íå ìîãà, íå ìîãà ñ òåá äîðè äà ñå ñðàâíÿ. È êàêòî ðîçèòå ñúñ âðåìåòî èçðàñòâàò, ðàçâèâàò ñå è ñëåä òîâà öúôòÿò, âñå ïîâå÷å â î÷èòå ìè ïîðàñòâàø è òè çà ìåí ñè âå÷å âðúõ. Çàùîòî ñëúíöåòî çàëÿçâà âñÿêà âå÷åð, çà äà èçãðåå ïàê íà ñóòðèíòà, è êàêòî ñëúíöåòî ïîåìàì ïúòÿ êúì òåá, äà ñáúäíà ñâîÿòà ìå÷òà.

1-2/2009

áîéëåðúò ñå å ïîâðåäèë òàì êúäåòî ïîäãðÿâàõ ÷óâñòâàòà ñåãà òå÷å ñàìî ñòóäåíî íàãðåâàòåëÿò ñå å âêàìåíèë îò ìå÷òè ïðèëè÷à íà îãðîìåí ñòàëàêòèò â ïåùåðàòà íà ñåìåéíàòà îáèòåë ôðåíñêèÿò êëþ÷ îòâèâà êëåÿñàëèòå áîëò÷åòà íà ìèíàëîòî åäèí íèïåë ñå ïðå÷óïâà â òúðñåíå íà íîâî íà÷àëî îòïðèùâàò ñå ñòàðè âîäè è ïîòè÷à î÷àêâàíåòî

ÏÎ ÑÐÅÄÀÒÀ ÍÀ ÇÈÌÀÒÀ â ðúöåòå íà áàáà àðîìàò íà ïå÷åíè äþëè è ðàçïóêâà êàðàìåëåíà êîðè÷êà ïîä ìîèòå ïðúñòè à íÿêúäå ïîä ïðîçîðåöà â ñòàðèÿ ñêðèí ñà ñòàðàòåëíî ñãúíàòè ñïîìåíèòå îò ïúðâèÿ ïðîùúïóëíèê äî âòîðàòà ïúïêà íà âèñîêàòà ëîçà òåòðàäêà ñ ÷åðòè÷êè äî îïóøåíàòà ëóëà íà äÿäî ñòàðè íîñèè ñ ïóë÷åòà è ìúíèñòà äî ñòúêëåíè ïàâóð÷åòà ñ òúíêè ãúðëà íåçàâúðøåíî êîâüîð÷å äî ÷àñîâíèê ñ êàïà÷å çà þáèëåÿ öàðåâèöàòà å ïî áÿëà îò ñíÿã ðàçïóêàíà â îãúíÿ ïî ñðåäàòà íà çèìàòà


Äèìèòðèíà Ðàâàëèåâà Êàðíîáàò

ÏÅÒÚÊ ÂÅ×ÅÐ Ãðàõ. Êîòåøêà õðàíà. È ñîë. Äà êóïÿ ñâåùè. Äà ïëàòÿ áèëåòà. Èçëèòàò ñàìîëåòè.  ñè-áåìîë çâúíòÿò ñòúêëàòà. È å âå÷åð. Ïåòúê. Ïðîãíîçàòà å äúæä. Êàòî ñúäáà. Áåçäúíåí – ùå íè âðúõëåòè, ùå ðóêíå. Êàòî ïðèçíàíèå â ëþáîâ âúðõó ãúðáà íà ñïèñúêà ñúñ íóæíèòå ïðîäóêòè.

ÍÀÅÑÅÍ Ïîëèòà ëèñò.  çåëåíàòà âîäà íà øàäðàâàíà êðúãîâå ïîòðåïâàò. Ñïèðàëíàòà ñëåäà îò ñâîáîäà ùå òðàå, êîëêîòî äà ìèãíàò êëåïêè. Ñåçîíúò ðàçïèëÿâà äåí ñëåä äåí – ñúñ ðàçòî÷èòåëíîñò íàä øàäðàâàíà ðàçäàâà çëàòî è êàðìèí, è ìåí, äîêàòî ñàìî ñúùíîñòòà îñòàíå. *** Ñâåòóëêàòà, ðàçñÿêëà òúìíîòî, å îñòðèå íà ñâåòëèíàòà. Ïðåäè íîùòà äà ÿ ïîãúëíå ïî ïúòÿ íè ùå íè èçïðàòè. Ïîòúâà â óëèöèòå ñòðúìíè, èçãðÿâà íàä ïëîùàäíà ïóñòîø. Ñâåòóëêàòà, ðàçñÿêëà òúìíîòî, å îòïå÷àòúêúò îò óñòíè.

Âèîëåòà Ñúáåâà - Ñîôèÿ

ÅÍÜÎÂÄÅÍ Äíåñ Ñëúíöåòî ïî-ðàíî ñå ñúáóäè. Êàçâàò, ÷å “èãðàå” ïðèçîðè. Ïîñëå â èçâîðíà âîäà ñå ãìóðâà è ðàçðåñâà íàä ñâåòà êîñè. èðèí ïèðèí À ìîìèòå – ðóìåíè è õóáàâè êàòî êàïêè åíüîâñêà ðîñà, 103 áèëå ñáèðàò è ïëåòàò âåíöè. Êèòêè âèÿò è íàðè÷àò Åíüî ñúñ ëþáîâ äà ãè äàðè. È ìîìöèòå ñ êèòêè ùå íàêè÷àò – äà ñà çäðàâè, ñèëíè è äîáðè; è êúì äðóãà õè÷ äà íå ïîäòè÷âàò, ÷å ìàãèÿ ñà äåâè÷èòå î÷è. Áðîäíèöè, áèëÿðêè, æèòîìàìíèöè áèëå ñáèðàò è íàðè÷àò: çà äîáðî è çëî. È çà ëþáîâòà èçìàìíèöà áèëå èìà íÿêúäå. Åäíî! Áèëåòî, êîåòî âñå íè òðÿáâà, è äúðæè íè öÿë æèâîò âúâ ïëåí. Îñòàíè!  ìàãèÿòà ïîâÿðâàé! Ïîäàðè ìè ëóäà íîù íà Åíüîâäåí!

Õðèñòî Íåíîâ - Ñàìîêîâ

ÍÅ ÒÚÃÓÂÀÌ Äà îñòàâèì çà ïîñëå ñúëçèòå. Äà ïðåãëúòíåì îáèäè ïðåäèøíè. Íÿìà ñìèñúë äîðè äà òå ïèòàì êàê ïîïàäíàõ â ãðàôàòà „èçëèøåí”. Áå íåèçáåæíî. Ðàçáèðàì. Íàâÿðíî òàêà ñúì îðèñàí. Çàòîâà ñè îòèâàì. Ñúáèðàì ñè äóìè è âñè÷êî íàïèñàíî. Îñòàâÿì òè äâå-òðè ïðè÷èíè äà òè ÷îâúðêàò äóøàòà. Íå òúãóâàì. Ñêîðî ùå ìèíå. Âñè÷êî òúæíî ùå áúäå íàòàòúê.


Õðèñòî Ìàíäåâ-Õèæàð Ãàáðîâî

ÈÌÏÐÅÑÈß Âúðâÿ êðàé âèðîâåòå ÷èñòè íà ìîÿòà äîáðà ðåêà. Ñâåæàò íàä ìåíå ãîðñêè ëèñòè, èðèí ïèðèí òà èäå ìè äà èçðåêà:

104

„Ðåêè÷êå ìîÿ, ìèëîñòèâà, ïîêîÿò òè òàêà òåøè, ïðå÷èñòâà, ñëàäîñòíî îïèâà è ãàëè õîðñêèòå äóøè, ÷å èñêà ìè ñå ïî çåìÿòà äà áëèêàò ìíîãî êàòî òåá, äà íîñÿò ÷èñòîòàòà ñâÿòà – äóøèòå íè äà ìèÿò òå!” 14.04.2008 ã. Ñòàðîçàãîðñêè áàíè

Âàñèëêà Âîéíîâà Ñàìîêîâ

Æ Å Í À Èìà ëè íåùî ïî-åêçîòè÷íî, èìà ëè íåùî ïî-åðîòè÷íî ñúòâîðåíî îò Áîãà íà òàçè Çåìÿ – îò íàé-êðàñèâîòî öâåòå, êîåòî óõàå ñ àðîìàò íà Ëþáîâ è ñ èìå – ÆÅÍÀ? 1-2/2009

Òÿ å Æèâîò, òÿ å Íàäåæäà – áåçäíà äúëáîêà, îêåàí îò ìå÷òè, èçãðåâ è çàëåç, ïðèëèâ è îòëèâ, ïåñåí è âîïúë, íîù è çâåçäè! Ëþáèìà è Ìàéêà – îïîðà çà âñåêè, ñ íàé-íåæíè, ñ íàé-òîïëè ðúöå,

ùîì òå ïîãëåäíå, îñòàâàø íàâåêè â ïëåí íà ëþáÿùîòî æåíñêî ñúðöå.  î÷èòå é ìîæåø Ñâåòà äà îòêðèåø è ïðèñòàí â äóøàòà – êîãàòî áîëè, â êîñèòå óõàííè ñúëçèòå äà ñêðèåø ùîì íàðàíåí ñè è âúòðå êúðâè. Êàêâî å Ìúæúò áåç Æåíàòà ëþáèìà, êàêâî ñà äåöàòà áåç Ìàéêà äîáðà, ïðîëåò è ëÿòî, åñåí è çèìà – ñúçäàäåíà âå÷íî äà áúäå ÆÅÍÀ!

Éîðäàíêà Áúðçèíñêà Àñåíîâãðàä

ÑÂÅÒËÎ Ãîðåùèòå åçèöè íà êàìèíàòà, ðàçïàëåíà îò òåá, ãîâîðÿò ïîâå÷å îò óñòíè. Äîðè è äà íå èñêàø. Òðàïåçàòà íà âå÷åðòà ïðåëþäèÿ å ñàìî êúì óòðå íåèçâåñòíî. Çíàì ìîéòî èñêàì. À ïðîñòè÷êî å òî äà ÷óÿ çâúí, äî áîëêà äðåçãàâ â íîùèòå, ðàçõîæäàùè íà ïðúñòè ëóäîçðåëè òðåïåòè. È äà ïðèòèõíà äî íåæíîñò óìîðåíà â ñâåòëîòî äàëå÷íî íà î÷èòå òè.

ÏÎ ÑÒÐÚÌÍÎÒÎ ÍÀ ÑÒÐÀÑÒÒÀ “Ñëåç íà çåìÿòà...” Íå ìîãà. È òàì å çåìÿ, íî å Ïèðèí íåáåñíà çåìÿ. Ëîïåíè öúôòÿò - ãðîçäîâå îáè÷.


Âúðõîâå ñå èçäèãàò - ìðàìîðíè, ñèïåéíè. Ìàãè÷íî ìå èñêàò. Íå äà ãè ïîêîðÿ. Âúðõîâå íå ñå ïîêîðÿâàò.  íèñêîòî ìàëîäóøèåòî ñúáëè÷àì è òðúãâàì íàãîðå, íà ñåáå ñè äà äîêàæà, ÷å ìîãà, âñå îùå ìîãà. Çàâèõðÿ ìå òàíö íà ãðàäóøêà, ïîñëå ñëúíöå è âÿòúð, áÿã ïî óõàííè òðåâè. Âå÷åðòà å íåìèðíèöà ãðåøíà â î÷èòå, óçðåëè çà âîëíîñò. Íîùòà å ïúòåêà ïî áåëè ìîðåíè êúì Ïîðòà íà îòêðîâåíèå. Óòðîòî ñå ïðîòÿãà ùàñòëèâî. Ïëèñâà øåïè ðîñà. È ïîåìàì ïî ñòðúìíîòî íà ñòðàñòòà, êîÿòî å âñúùíîñò æèâîò.

ÍÀ ÑÅÑÒÐÀ ÌÈ Òÿ óñåùà çàãëúõâàíåòî íà íåäåëèòå îò ìúë÷àíèå è ñëèçàíå ïîä íóëàòà. Òî÷íî òîãàâà èäâà îò äåòñòâîòî ñ âå÷íîòî ëÿòî. Ïàê å ñïîðòíî îáëå÷åíà ëèïñâà é êúðïè÷êàòà, çàâúðçàíà ïðåç ÷åëîòî (êúäå ëè å...). Òðúãâàìå ìèãîì íàíÿêúäå, äåòî íè âîäÿò î÷è è êîïíåæè. Ñàìî äâåòå - ñåñòðà ìè è àç. Ïîñëåäíèÿò ïúò ïèõìå ÷àé ñúñ ñëàäêî îò ñïîìåíè. Àêî êàöíå áÿëàòà ëÿñòîâèöà îùå âåäíúæ íà ðàìîòî ìè, ùå è çàðú÷àì ïîäàðúê âåðíèÿ êîí îò ìå÷òèòå íà Ìàíÿ.

Âëàäèìèð Ãåíîâ - Âàðíà

ÄÂÅ ÌÈÍÓÒÈ Â ÀÂÀÍÑ Ìàëêî ãðàä÷å – êàòî áåëåã íà ïðúñò. Êúñè óëèöè – ñëåäîáåäíà äðÿìêà. èðèí ïèðèí Áúðçàø – çà ÷àñ ãè îáõîæäàø íà 105 êðúñò. Ãîíè ÷àñîâíèêúò ñâîÿòà ñÿíêà. Õîðàòà òðèÿò íåðâíè êëåïà÷è. Äèàãíîçàòà å – áîëíè îò ñêóêà. Ïîíÿêîãà ðåøèø äà çàïëà÷åø, íî – èçïðåâàðèëà òå å êëþêàòà. Çà âñè÷êè óëèöè â öåëèÿ ãðàä – äâà ñâåòîôàðà. È òå íå ðàáîòÿò. Ïðåñè÷àø, çúðíàë îòñðåùà ïîçíàò – ïåñòèø ìèíóòà åäíà îò æèâîòà. À ùîì òðúãíåø êúì ñâîéòî ìîìè÷å, áëàãîñëàâÿø òèõî êàïðèçíèÿ øàíñ – äî ÷àñà, â êîéòî ùå êàæåø „îáè÷àì”, òè âå÷å èìàø äâå ìèíóòè â àâàíñ.


Èâàí Áóõîâ - Ñîôèÿ

ÑÒÀÐ ÕÈÌÍ Â ÄÍÅØÍÀ ÃÀÌÀ Ïî õèìíà çà 24 ìàé èðèí ïèðèí

106

Âúðâèø íàðîäå óìîðåíè, âúðâèø êúì ñâåòëà áúäíèíà, íî ñ êðà÷êè áàâíè è ñìàëåíè, ùî ïàê ñè ñ âúðçàíè êðàêà! Îò âúí è âúòðå å áåäàòà! Êîõîðòà îò ëúæöè, êðàäöè, îñâåí êðàêàòà è êðèëàòà, è ðàçóìúò òè ïîâðåäè! Íå ãðåå íèéäå ñâîáîäàòà, ïðîñâåòàòà å ñëàáà ñâåù, îòâñúäå ïëèñêà íè ëúæàòà, çà íåÿ ïëàùàò ñêúïî äíåñ! À èìàõìå íàäåæäà, âÿðà, â ñâåòè Ìåòîäèé è Êèðèë, â áåçáðîéíàòà ñëåä òÿõ ïëåÿäà, ñ äåéöè â äóõîâíàòà íè øèð! È ìîæåõìå äà áúäåì ïúðâè, âúâ âñüî è âñÿ, êàêòî å áèëî, íî äíåñ íà ñåáå ñè ñå ñúðäè... èçáðà òàêàâà âëàñò... Çàùî?! Íî íåêà Áîã òå áëàãîñëàâÿ! Äåäè îñòàâèõà çàâåò, ùî òåáå ñòðîãî çàäúëæàâà äà êðà÷èø ñìåëî âñå íàïðåä!

1-2/2009

Äàíî îòíîâî ñ Áîæà ïîìîù... î ìîé, ñèðîò è ñëÿï íàðîä, ïàäåíèåòî äà âúçìîãíåø è ñòúïèø â íîâ ïî-ñâåòúë áðîä!

Íàòàëè Êàë÷îâñêà Òúðãîâèùå

ÏÐÅÄÈ ËßÃÀÍÅ Îêúïàíà â ÷èñòîòàòà íà ìðàêà, çàñïèâàì êàòî ìàëêî äåòå.  çàâèâêèòå íà ñàìîòàòà ñå ñãóøâàì, ñÿêàø â òâîèòå ðúöå. Ñ öåíàòà íà åäíà ñúëçè÷êà îòêóïâàì óòðåøíîòî ùàñòèå. Èñêàì ñ íåÿ äà íå ñâèêâàì è ñ òâîåòî îòñúñòâèå… Ñìèðåíî øåïíà íÿêàêâà „ìîëèòâà”, êîÿòî àç ñàìà ñúçäàäîõ è îáèêíàõ… È íåêà òàçè íîù ñúíÿò ìè äà å ïðàçåí, çà äà íå ìîãàò ÷óæäàòà è ñîáñòâåíàòà áîëêàòà äà ìå ñìàæàò!!!

Áèëÿíà Õðèñòîâà, 14 ã. Áëàãîåâãðàä

ÑÚÍ, ÌÅ×ÒÀ È ÏÚÒ Ñïè, äåòå! Èñêàì äà òå ãëåäàì – êàê ñëàäêî ñå óñìèõâàø âúâ ñúíÿ... Àç ñúì òóê è ùå òå ïàçÿ! Ùå áúäà òèõà... Äî òåá ùå ñåäíà, ùå òå ãëåäàì êðîòêî... Ùå ñëóøàì äèøàíåòî òè! Ùå âçåìà ëèñò õàðòèÿ è ùå òå èçðèñóâàì ñ äóìè! Êîãàòî ñëúíöåòî ñ ëú÷èòå òå çàãàëè è òè çàïî÷íåø î÷è äà ðàçòúðêâàø, àç ñâîÿ ïîäïèñ íà ëèñòà ùå äðàñíà, ùå ãî îñòàâÿ äî òâîéòà âúçãëàâíèöà. Íåæíî ùå òå öåëóíà... Ùå òå ïîãëåäàì îùå ìèã, äåòå, ïðèòèõíàëà, çàñòàíàëà äî âðàòàòà... Ïîñëå ùå èçëÿçà, ùå ìå çàìåñòè çîðàòà... Íî àç ùå ñå âúðíà... Çà òâîÿ ñëåäâàù ñúí, ñàìî çàùîòî îáè÷àì äà òå ãëåäàì...


Äà ñëóøàì êàê äèøàø... Äà ñå íàñëàæäàâàì íà óñìèâêàòà òè... Çàòîâà ùå äîéäà ïàê, êîãàòî ñëúíöåòî ñè òðúãíå! ’ Àííà Ìàðèíà Ïàçàðäæèê

Èðåíà Öâåòêîâà Ïëåâåí

ÌÎÐÅÒÎ Ìîðåòî ñúì ñúáðàëà âúâ ÷åðóïêà è ïÿñúêà ñúì ñêðèëà âúâ ðúöåòå, êàêâà âúëøåáíà è ñîëåíà òðúïêà – âúëíèòå äà ìè ïëèñêàò äî ñúðöåòî. èðèí ïèðèí Ìîðåòî âúâ ÷åðóïêàòà ëóäóâà, íå èñêà äà å òîëêîâà íàòÿñíî, ïðîïëàêâà äèâî, ìÿòà ñå, áóøóâà, â çàòâîðà îò ñåäåô ñå áëúñêà áÿñíî. Ìîðåòî ñ ïÿñúêà â ðúöåòå ñòèñêàì, äàëå÷å êîðàá ñâîÿ ïðèñòàí òúðñè, çà ìåí ìîðåòî äà çàïàçÿ èñêàì, íî êîðàáúò íà ñóõî êîòâà õâúðëè. Âúðâè, ìîðå, ðàçëåé ñå íàøèðîêî, ùå ïðúñíà ïÿñúêà äî òâîéòî òÿëî, áúäè áåçêðàéíî ñèíüî è äúëáîêî, ìîðå, êîåòî âñè÷êî å âèäÿëî...

È ÑËÅÄ ÑÒÎ ÃÎÄÈÍÈ È ñëåä ñòî ãîäèíè ïàê ùå òå îáè÷àì, ñ ìîèòå ñòèõîâå ãàëüîâíè ïàê ñëåä òåá ùå òè÷àì. È ñëåä ñòî ãîäèíè ïàê ùå òå æåëàÿ, ìîéòà íåæíîñò íåîáÿòíà ùå òå òúðñè âúâ áåçêðàÿ. È ñëåä ñòî ãîäèíè ñòèõîâå çà îáè÷òà ùå ïèøà, ìîÿòà ëþáîâ âúâ òÿõ íÿêúäå êðàé òåá ùå äèøà. È ñëåä ñòî ãîäèíè ùå ñúì ñúùîòî ìîìè÷å, êîåòî âÿðâà âúâ ìå÷òèòå è áåçóìíî òå îáè÷à.

Ïðàçíàòà ÷åðóïêà âúðõó ïÿñúêà îñòàâèõ è ñå âãëåäàõ âúâ áåçêðàÿ, íà ÷àéêèòå ñå âñëóøàõ â êðÿñúêà, ìîðåòî å íà âñè÷êè, âå÷å çíàÿ.

Ñòàíêà Ãðóäåâà Êàçàíëúê

ËÞÁÎÂÒÀ Ðèñóâàõà òå õèëÿäè ðúöå è õèëÿäè î÷è îò òåá êðàäÿõà, óìèðàøå ñúñ âñåêè ñëåäâàù äåí îãðàáâàíà, èçäúõâàùà è ñëÿïà. Ïîäðèòâàõà òå õèëÿäè íîçå è õèëÿäè òå òúï÷åõà, çîâÿõà, â ãðåõà íà ñâîéòå òúæíè äíè îòíîâî èñêàõà òå è êîïíÿõà.  çàáëóäàòà íà êðúïêèòå â äåíÿ òè áå áè÷óâàíà, íî íå èçäúõíà, âúçêðúñâàøå è ñëåä òîâà áåçñèëíà áîðåøå ñå, çà äà íè îòêóïèø.

107


 ãðåøêèòå òè ïðàâåøå íè ñèëíè, ïî-èñêðåíè åäèí êúì äðóã, òâîèòå ïîâåõíàëè ÷åðòè îñìèñëÿõà çåìíèÿ íè ïúò.

Ìàãäà Ìîõàìåä Íàçåð Ñîôèÿ èðèí ïèðèí

108

ËßÒÎ Íà âëàêà ñå êà÷âà ïîðåäíîòî ëÿòî - ñúñ äúõ íà ìîðå è ñ êîñèòå îò çëàòî. Íàìèãà ñ óñìèâêà, çà “ñáîãîì” ìè ìàõà, ñúñ ñåáå ñè âçåìà íàäåæäàòà ïëàõà. Çàíèçâàò ñå äíè - êîé îò êîé ïî-ñòóäåíè, óìèðàò ìå÷òèòå çà îáè÷ ðîäåíè, îñòàâà åäèíñòâåíî ñïîìåíúò áëåä, ïðåâúðíàë ñúðöåòî âúâ áóöà îò ëåä.

Ïåòúð Èâàí÷îâñêè ßìáîë

ÑÏÐÈ ÄÀ ÌÅ ÎÁÈ×ÀØ! Ðàçêúñà öÿëàòà äóøà âúâ ìåíå íà ïàð÷åíöà, êîèòî â ìðàêà ñòåíàò, òîâà ñúì àç åäíà øåïà ïðàõ âúâ òâîèòå ðúöå, êîèòî ìîëåõà äà ñïðå, äà ñïðà äà òå æåëàÿ äíåñ!

1-2/2009

Óáèâàø íåæíî âñÿêà ìîÿ ìèñúë è äóìèòå çà òåá íå çíà÷àò íèùî òîâà ðàçáðàõ è òîâà âèäÿõ âúâ äâåòå òè î÷è, êîèòî øåïíåõà ìè: ñïðè, î, ñïðè äà ìå îáè÷àø òè!

Âèêòîðèÿ Ìèòîâà Ïëîâäèâ

ÅÄÍÀ ÈÇÃÓÁÅÍÀ ÑÚËÇÀ Ñìúðòòà äîéäå è òèõî çàãîâîðè, â óõîòî ìè ïðîøåïíà òÿ “Åëà!”, î÷èòå ìîè ëåêî òÿ ïðèòâîðè è ìå äîêîñíà ñ ëåäåíà ðúêà. Çà ìåíå íÿìàøå ñïàñåíèå è ïðîøêà òúðñåõ àç çà ñâîÿ ãðÿõ. Àëà íå çàñëóæèõ îïðîùåíèå, ÷å çà òâîéòà îáè÷ ñëÿïà áÿõ. Òîãàç ñúñ ñåòíè ñèëè àç çàïëàêàõ, çà ìèã óñåòèõ íåæíà òîïëèíà. Òúðêóëíàëà ñå áå â äëàíòà íà ìðàêà åäíà èçãóáåíà ñúëçà.

Êàëèíêà Ãàéòàíèí÷åâà Õàäæèäèìîâî

Î×ÀÊÂÀÍÅ Áåç òåáå â ñòàÿòà å íåóþòíî, çàòóé è íà äóøàòà ìè å ñìóòíî. Ñ òðåâîãàòà ìèíóòèòå áðîÿ è ñ âå÷åðòà òå ÷àêàì è ñòîÿ. Ïîñòåëÿòà ìè áÿëà ñúùî ÷àêà, íàä íåÿ äàæå òðúïíåùà ïîïëàêâàì. Íîùòà íàâúí âúïðîñà ìè ïîíåñå: êúäå ñè, ðàäîñò ìîÿ òè, êúäå ñè? È ìàñàòà âúâ êóõíè÷êàòà ÷àêà, ñ äâå ÷àøè ïúëíè ñâåòè ìè âúâ ìðàêà. Ñâåùòà òîïè ñå òúæíè÷êà, äîãàðÿ, è òÿ ñúñ ìåí òðåïòè è ðàçãîâàðÿ. Íî èçâåäíúæ çâúíåöúò íè çàïÿâà, âðàòàòà ñå îòâàðÿ, çàñèÿâà. Ñâåùòà óãàñíàëà å è íå ìèãà: Òè, ìîÿ îáè÷ ñëúí÷åâà, ïðèñòèãàø!


Êàëèí Êàëèíîâ Àñåíîâãðàä

Íîíêà Êðúñòåâà Ïåðíèê

ÊÓÏÓÂÀÌ ÍÀÄÅÆÄÀ

*** Òàêàâà ñúì – íåóòîëèìà, ñúñ æàäåí âçîð ñâåòà äà ïèÿ… È àêî ìîæå âñè÷êèòå ìó õóáîñòè äà èìàì, ïðåäè â çåìÿòà äà ñå ñêðèÿ…

Íÿìàì âðåìå çà çàâèñò è çëîáà. Íÿìàì ñèëè çà ãíÿâ è áîðáà. Ñâîèòå íåñãîäè äíåñ â èçíåìîãà ïîñðåùàì ñ ãîð÷èâà òúãà. Íÿìà ñìèñúë äà áèÿ òðåâîãà. Íÿìà ìèñúë – áåçïðîñâåòíà ìúãëà… Çàä ìåí êðà÷è äâóêðàêà ïîäëîãà, ïðåç ðàìî ñ ïðîòðèòà òîðáà. Íÿìà îáè÷ è âÿðà â Áîãà. Íÿìà ìèëîñò è íÿìà âèíà. Êóïóâàì íàäåæäà, ÷å „óòðå” ùå ìîãà äà ïðåãðúùàì ñâîáîäåí ñâåòà.

Ìàðèöà Áåëîâñêà Ñîôèÿ

ÌÎÃÀ ËÈ Ñðåáúðíàòà ëàâà íà âîäàòà ñ ÷åðíèòå ñêàëè îáùóâà. Ñïóñêà ñå ïî òÿõ è ñ âîëåí ïëÿñúê ñ ïðúñêè áèñåðíè ëóäóâà. Ðîìîëè áåçãðèæíî è èçâèâà ïúòÿ ñè íàäîëó, êúì ïîëåòî. Òðåïåòà ñè íîñè ìúë÷àëèâî, íåæíîñòòà ñè êúì òðåâà è öâåòå. Ùå ñå ãìóðíà â ëàñêàòà ñòóäåíà äà îïèòàì ñâåæåñòòà é âèòà. Áëèçúê è äàëå÷åí ñè òè â ìåíå. Ìîãà ëè ñ âîäà äà ñå íàñèòÿ?

Òàêàâà ñúì – íåóìîðèìà, äà áðîäÿ ïî ïúòåêè íåèçâåñòíè, âúâ çíîéíî ëÿòî èëè â ëþòà çèìà äåíÿ äà ñðåùàì è èçïðàùàì ñ ïåñíè… Òàêàâà ñúì – íåóìîëèìà, ïîçíàëà ãîðåñòè è áîëêà, è òúãà. Äîáðî è ðàäîñòè â ñâåòà äà èìà – âúâ áèòêà ùå ïðåáîðÿ è ñìúðòòà. Òàêàâà ñúì – íåóêðîòèìà, ðåêà ïåíëèâà, ãúñòî âèíî, ëþáîâ, ìàãèÿ, ñòðàñò íåîáÿñíèìà â åäíà æåíà ñ äóøà ðàíèìà… Òàêàâà ñúì… È àêî ÷åçíå íåùî, ùå ãî îòêðèÿ äàæå è íàñúí. Ñâåòà ùå ïðåîáúðíà âåùî. È òîé ùå çíàå, ÷å òàêàâà ñúì!

Ìàðãàðèòà Âåðãèëîâà Ïåðíèê

ÑÒÐÓÌÀ Âñåêè äåí òå ãëåäàì, íåíàãëåäíà, áåç îòäèõ êàê ñå íîñèø êúì íîâè, íåïîçíàòè áðåãîâå – îòòàì ëè íÿêîé òå çîâå? Èçâèëà ñè ñíàãà îò ñâèëà, ïðèìàìëèâî è ñëàñòíî, òå÷åø êàòî ìàãèÿ âëàñòíà ñ íåóêðîòèìî è äèâî ñúðöå. Èñêàì êàòî òåá äà áúäà âîëíà, íåîòìåííà è ñâîáîäíà, æèâîò äà äàâàì íà çåìÿòà ðîäíà. Âëþáåíî äóõúò òè âîäåí äà ìå âîäè êúì äàëå÷íè, ìå÷òàíè ïðîñòîðè. 23.05.2006

èðèí ïèðèí

109


Ãåîðãè Äðàìáîçîâ - Ñîôèÿ

ÑÀÌÎÒÍÎ ÑÒÈÕÎÒÂÎÐÅÍÈÅ …Äîáúð âå÷åð, ãîñïîæà Ñàìîòíîñò!... Äàìÿí Äàìÿíîâ èðèí ïèðèí

110

Ñåäÿõ ñè íà êðàéïúòåí êàìúê. Áåøå ïåòúê.  ñàìîòî úãúë÷å íà êàðòàòà. Íàêðàÿ íà æèâîòà. Ïðåä ìåíå – ìàãèñòðàëà. Óñïîðåäíî ñ Ëåòà – è òÿ òå÷å êúì ïúïà íà Åâðîïà. Ïî íåÿ ïëàâàõà êîëèòå ñ ìíîãî åêñòðè. Êîðì÷èèòå èì áÿõà þïèòà è áèçíåñìåíè. Äî òÿõ ïðèñÿäàõà èçèñêàíè ìåòðåñè. À âñè÷êè æðèöè ìóðãàâè – äî ìåíå. Íå ñïðÿ ñå íÿêîé, íèòî íÿêîé ìå ïîïèòà: - Êîãà çà ñåòåí ïúò òóê áÿëà ëÿñòîâèöà ìèíà? Íè ëÿñòîâèöà, î, entschuldigen sie bitte!* Íè êè÷åñò ÿâîð, êëîíè ñïëåë ñ êàëèíà. Ëàâèíàòà íà çàïàäíèòå ëèñòîïàäè çàòðóïà è ïîåòà â ìåí, òÿ íå ïðîùàâà. Äåöàòà ìè ñà óìíè åâðîïåéöè ìëàäè: - Êîé áèë Âèñîöêè, êîé áèë Îêóäæàâà?... È „ñ æåíñêî èìå èëè ñ ìúæêè îáðàç âå÷åí”, ñâåòúò å òî÷íî êàòî Ðîáèíçîíîâ îñòðîâ. Îòãäå ñå âçå è ëÿñòîâè÷è ãðèï, ÷îâå÷å? È Guten abend**, ãîñïîæà Ñàìîòíîñò! * Èçâèíåòå, ìîëÿ ** Äîáúð âå÷åð

1-2/2009


Àíãåë Ãîðàíîâ Âåëèíãðàä

Õðèñòî Õðèñòîâ Ïîïîâî

ÊÀÐÒÈÍÀ

ÅËÀÒÅ Ñ ÌÅÍÅ

Íàðèñóâà êàðòèíà Òâîðåöúò, àêâàðåëíà êàðòèíà. Íà íåáåñíèÿ ëèñò ÷óäíîâàòèòå îáðàçè ñ áàãðèëà îò äúãàòà íà íàäíè÷àùî ñëúí÷èöå æèââàò. È îòêðèâàì íà ïðåäåí ïëàí ìîè ïðåäöè è íà ìàìà ëèêà áîãîðîäè÷åí. È äà çíàåòå êîëêî áëàãàò ñúì. Îò òâîðáàòà ïîêúðòåí, èçêà÷åí íà íåáåòî, íà Ñåäìîòî, ïðèïîçíàâà â ïåéçàæà ñàì ñåáå ñè Ùúðêåëîâ.

Àç ÷åñòî õîäÿ – áðîäÿ â óíåñ ñàì-ñàìèí ïîä çâåçäíàòà æàðàâà â ïëåí îò èðèí ïèðèí ãîðñêè õèìí. Åëàòå ñ ìåíå â íîùåí ÷àñ ïðåç 111 ïðîëåòòà, äà ñå îïèåì îò âúëøåáíà êðàñîòà!

Ìàðèàíà Õðèñòîâà Ïîïîâî

ÏÐÎËÅÒÍÎ Ìëàäà ïðîëåò ïîëúõíà, êðàé ìåíå äîéäå è äàðè ìè áóêåò÷å çþìáþëè.  ìèã ðàçïúíà êîïðèíåíî ñèíüî íåáå, ãðåéíà ñëúíöå ñ ëú÷è èçóìðóäåíè. Òÿ äîâåäå áåçáðîéíèòå ïòè÷è ÿòà, ÷óâàì ñëàäêè, âúëøåáíè àêîðäè. Âñåêè äåí îò ïðîçîðåöà ñ ðàäîñò ñëåäÿ êàê ðàçöúôâàò êîðîíèòå ãîðäè. Ìîå âåäðî íåáå, íå ïîìðúêâàé çà ìèã, äàé ìè çâóöè è âðåìå ÷óäåñíî! Àç â ñúðöåòî ñè èìàì è ïåñåí, è ñòèõ, è ùå áúäå â äóøàòà ìè ñâåòëî!

Æèâîòíè, ïòèöè ñïÿò ñïîêîåí, ñëàäúê ñúí. ùóðöè-ñâèðöè ïîäåìàò â òàêò ïðèñïèâåí çâúí. Òóê-òàì äî÷óâàì ñàì-ñàìîòåí ãëàñ â íîùòà, ïîåìàì äúõ íà ãîðñêè áèëêè è öâåòÿ. Ëóíàòà çëàòíà ãóøè ñå çàä îáëàê áÿë è ïàê ïîêàæå ñâåòúë, ïðàçíè÷åí âîàë. Çâåçäè-ñâåùè íàä ìåí áëåùóêàò ñ ÷óäåí ÷àð! Íàñëàäà íà äóøà ìè ïàäà êàòî öÿð! Ìúë÷è, â ëú÷è îáëÿíà ñúííàòà ãîðà, âåòðåö ñ ëèñòåö ïîäõâàíå òèõè÷êî èãðà. À ñåíêè êàòî æèâè ñàìîäèâè òàì ñíàãè ïîëþøâàò â òèõ, áåçìúëâåí òàíö. Ùîì ÷óÿ íà ðàíèëè ïòèöè ïåñåíòà, ïðåä ìåí çîðàòà êúïå â ïóðïóð óòðèíòà. Îáè÷àì òîçè ñâÿò ïîòàåí â ëóíåí ÷àñ! Åëàòå ñ ìåíå! Ïî-ùàñòëèâ ùå áúäà ñ âàñ!


Àíãåë Àíãåëîâ - Ñîôèÿ

Ïåòúð Õèíêîâ - Ðóñå

***

ÄÓÍÀÂÑÊÀ ÈÌÏÐÅÑÈß

Î, òîÿ ìåñåö áå êàòî ðåêà, ïîâëå÷å ìå íàíÿêúäå âîäàòà, èçõâúðëè ìå ñðåäíîùåì íà áðåãà, èçòðè ìå ñ êàìúíàê èç ïóùèíàêà. èðèí ïèðèí

112

Å, êàçàõ ñè, òàêà å ïî-äîáðå – ÿ âèæ íàîêîëî êàêâà äîáðà ïóñòèíÿ. Ùå ñå óäàâÿ â íåéíîòî ìîðå, ùå ñå èçòðúñêàì â òîÿ ïÿñúê êàòî ïñå, êàòî íà êó÷å âñè÷êî ùå ìè ìèíå. Ïîëåãíàõ íà ñòîïåíàòà çåìÿ – ÷îâåê òàêà óìèðà è ñå ðàæäà, íî íÿêúäå áúëáóêàøå âîäà è èçâåäíúæ ïî÷óâñòâàõ ïàê – ïî÷óâñòâàõ æàæäà. Çàãðåáàõ ïÿñúê ñ äâåòå ñè ðúöå è ïàê ïîòå÷å âðåìåòî è ñìåñè âúðõó ãúðáà ìè äúæä è âåòðîâå – åäíî ìå ïðà, à äðóãîòî ìå ìåñè. Äóøàòà ìå áîëÿ è ïðåáîëÿ, íî âñå èçòðúñêâà ñ áÿñ èç ïúòÿ òåñåí òó òàçè íîù âúâ ñóõàòà ðåêà, òó â ìîêðàòà ïóñòèíÿ îíçè ìåñåö.

Ãåîðãè Êëèìîâ, 12 ã. Ëîâå÷

ÑÏÎÌÅÍÈ Äÿäî ÷åñòî ñ áàáà ñå çàêà÷à. Âîäè êðàâèòå íà ïàøà. Ãðèæè ñå çà äâîðà – ñúñ æèâîòíèòå ãîâîðè êàòî ñ õîðà.

1-2/2009

Áàáà íèêîãà íå ñïèðà – âñå öâåòÿòà òÿ ïîëèâà è ïðàíåòî ñè ïðîñòèðà, è ÷èíèèòå èçìèâà. Äÿäî âèíàãè ñè ïåå. Áàáà âñÿêîãà ïëåòå. Òå ñà âñå ùàñòëèâè, ìèëè – âñå çàñìåíè è äîáðè.

Åäíà êðàéáðåæíà ëîäêà ïàê ïîå ïî çåëåíàòà ñëúí÷åâà ïúòåêà è ïëÿñúêúò íà ñèëíèòå âåñëà ñúáóäè òèøèíàòà íà ðåêàòà. Ðèáàðñêà ìðåæà ñ áëàãîñëîâ ñå ïëèñíà â çàäðÿìàëèòå ñðåáúðíè âîäè. Ìèíóòà-äâå… È â ëîäêàòà ïðîáëåñíà ïðîùàëåí ëú÷ – îò ëþñïèòå íà ðèáà, äîñòàòú÷åí äà ïðåäèçâèêà ðàäîñò â äóøàòà íà îòðóäåíèÿ ìúæ. Áðåãúò ïîòúíà â òèõà çäðà÷èíà, çâåçäèòå ñå îãëåæäàò è óñìèõâàò âúâ ðå÷íîòî, âúëøåáíî îãëåäàëî, à â øëåïîâåòå ëóìíà ñâåòëèíà. Îò „Ìîñòà íà âúçäèøêèòå” çâó÷è ìëàäåæêà ïåñåí, ñ âîïúë íà êèòàðà, à ñòàðöèòå, ïî ïåéêèòå íà êåÿ, ÿ ñëóøàò è ñè øåïíàò… Íî êàêâî?

Ðàé÷î Ðóñåâ - Ñîôèÿ *** Çèìíî ïîëå, çèìåí ñâÿò. Ñâåòëî å íÿêàê, à íÿìà ãî ñëúíöåòî. Áÿëî è ðàâíî ïîëå. Òèõî è ñúíåíî, êàòî ÷å âúòðåøíîñò íà äðóãè åäíè ñâåòîâå. Íÿìà ãî ñìåøíîòî, íÿìà ãî òúæíîòî. Íÿìà ïðåäè, íèòî ñëåä. Íÿìà ãî æåíñêîòî, íÿìà ãî ìúæêîòî. Âðåìåòî ñòàíàëî ëåä. Òóé ïúê êàêâî ùå å? Äåí ëè å, íîù ëè å, äåòî ñèâåå îòâúä? Ìîæå äîáðîòî, à ìîæå è ëîøîòî. Ìîæå è áÿëàòà ñìúðò. Ñèíè ñà óñòíèòå… Äèøàé, ïðèÿòåëþ, äèøàé, ÷å åòî, âå÷å íà íÿêîëêî ïúòè, Ãîñïîä äî òÿõ äîëåïÿ íåáåòî – äà ïðîâåðÿâà äúõà òè.


Âåëèíà Ãåîðãèåâà Ñàìîêîâ

Ìàðèÿ Éîíêîâà - Òðîÿí

ÈÇÓÌËÅÍÈÅ Ïðîíèêâà â ìåíå ÷óäîòî íà áèòèåòî – äúëáîêî è âúçòîðæåíî. Êàòî ñëåïåö, åäâà ñåãà ïðîãëåäíàë, ñå âçèðàì â ïðîëåòíîòî öâåòå, âúâ ëàäèÿòà íà èçÿùíèòå ìó óñòíè, èðèí ïèðèí à ñîêîâåòå íà òðåâè è íà äúðâåòà 113 âúâ ìîéòà êðúâ ïðåëèâàò è ïðåïóñêàò – äà ÿ èçïèòàò è ïðå÷èñòÿò. Äóøàòà ìè, îáëå÷åíà â çåëåíî, îòíîâî òúðñè ñâîÿòà íåâèííîñò è ñèëàòà íà íåïîðî÷íîòî çà÷àòèå. Çà äà ðîäè íàé-ñâåòëèòå ñè ïåñíè è äà ñå ñëåå ñ Âå÷íîñòòà.

ËÈÐÀ Äóøàòà ìè ñåãà å êàòî ëèðà. Îðôåé ùå òðÿáâà äà ñè òè çà íåÿ. Íî åòî, òè íå ìîæåø äà çàñâèðèø è òÿ çàòóé íå èñêà äà çàïåå. Ìåëîäèÿòà ñÿêàø ñè çàáðàâèë, à ìóçàòà ñúâñåì íå òå ñïîõîæäà è ìèñëèø òúæíî ëèðàòà îñòàâèë, ÷å òîçè ñòèë òàêà íå òè ïîäõîæäà. Îòäðúïâàø ëåêî ïðúñòèòå ñè õëàäíè, èçòðúïíàëè îò äîïèð íåëèðè÷åí, à ñòðóíèòå ïðîñòåíâàò òèõî, æàäíè çà çâóê ïî-íåæåí è ïî-ìåëîäè÷åí. È òåæúê ñìóò ïîêîÿ òè ïðîðÿçâà. Êàêú⠄òðàãè÷åí” òâîð÷åñêè ìîìåíò! Äóøàòà ìè çà òåáå ñå îêàçâà ìàé äîñòà íåïîñèëåí èíñòðóìåíò.

Ìàðèÿ Ðèáàðîâà Ïëîâäèâ

ÂÍÅÇÀÏÍÎ ÑËÚÍÖÅ Ñèðîìàøêîòî ëÿòî ñè òðúãíà, íåïðèâåòëèâ ñå áóäè äåíÿò è â ïúòåêàòà òúæíà è ñòðúìíà ñëåïåøêîì âåòðîâåòå âúðâÿò. È ëþëåÿò äúðâåòàòà êëîíè, è ïðîñòåíâàò â êîøìàðíèÿ ñúí, ñïîòàåíà âúçäèøêà îòðîíâàò, ïðîóìÿíà îò ñêèòíèêà âúí. Îò÷óæäåíîòî ñëúíöå ïîãëåæäà íåíàäåéíî ïðåç ïðîöåï çà ìèã, èçîñòàâåíà áëåäà íàäåæäà òè íàïîìíÿ, ïîêàçâàéêè ëèê. Ñ àðîìàòà íà ìàêà íåòðàåí, íåóãàñíàë â òåá çàëåç öàðè è äóøàòà ïúòóâà â áåçêðàåí íåîáÿò. È òúãàòà èñêðè.


Ìàãäàëåíà Áîÿäæèåâà ßìáîë

ÑÒÀÐÎÒÎ ßÊÅ Íà òàòêî èðèí ïèðèí

114

Íàìåðèõ â÷åðà ñòàðîòî òè ÿêå, äîêàòî òúðñåõ íåùî â ñêðèíà, à â íåãî – íàøèòå íàäåæäè, ìå÷òèòå íè, êîãàòî áÿõìå òðèìà. È ñòîðè ìè ñå, ÷å åäíà íàäåæäà îò ÿêåòî òè ñêðèòî ìå ïîãëåæäà, à ïîñëå è åäíà ìå÷òà íàäíèêíà ñðàìåæëèâî ñúñ ãëàâà. Íàêðàÿ âñè÷êè – ìàëêè è ãîëåìè, ðàçáóäèõà çàäðÿìàëîòî Âðåìå, à òî – ïðåç ïðàøíè î÷èëà ñúñ ëþáîïèòñòâî â ìåí ñå âçðÿ. È êàçà ìè, ÷å ìîãà äà ãè âçåìà, ÷å ìè ãè äàâà – âñè÷êè äî åäíà. „Íå ìîãà âå÷íî äà ãè ïàçÿ” – âúçäúõíà Âðåìåòî è ñå ïðîçÿ. Ïîðú÷à ìè ñ ìå÷òèòå äà âíèìàâàì – äà áúäàò âèíàãè íà ñâîáîäà, ìàêàð ÷å òå ñà äîñòà íåïîñëóøíè è ìîãàò äà èçáÿãàò ïðåç ãëàâà. Ïðåãúðíàõ ñ ðàäîñò ïúðâàòà íàäåæäà, åäíà ìå÷òà çàêè÷èõ îò ïðàõòà. Îáëÿêîõ ïîñëå ÿêåòî òè, òàòêî, ïðåäñòàâÿéêè ñè, ÷å ìå âîäèø çà ðúêà.

Ïåòêî Êèöîâ - Ñîôèÿ

ÄÀ ÑÈ ÑÏÎÌÍÈÌ ÑÀÌÎ ÊÎËÊÎÒÎ ÒÐßÁÂÀ

1-2/2009

Áÿõìå çàïî÷íàëè äà êàòåðèì ñòåíàòà, íî âúâ ãëàâèòå íè ñàìî âÿòúð è ñòèõîâå. Èçâèêà ëè íÿêîé?  åäíà äóìà óìðÿ ìîÿò ïðèÿòåë. Êàçàõ ìó ñàìî: - Ñ îìðàçà íå âèêàé!

Íî êðúñòúò è ñàáÿòà ñà òîëêîâà ÷åñòî äâåòå ëèöà íà åäíà è ñúùà ìîíåòà. Áåç äà ïîìèñëÿ, ÷å å îïàñíî äà áúäåø ÷åñòåí – àç çàòâîðèõ ñúðöåòî ñè çà ñëó÷àéíè ñâèäåòåëè. Íàé-íåòî÷íèÿò çíàê, áèõ íàïèñàë, å äóìàòà. Çàòîâà äà ñè ñïîìíèì ñàìî êîëêîòî òðÿáâà. Ñÿêàø ÷óæäà ðúêà ïðåâúðòÿ êëþ÷à óìíàòà è âðàòàòà ïðåä ìåí ñå çàòâîðè âíåçàïíî. È çàáëúñêàõ íàïðàçíî. È ÿ áëúñêàõ... Íî âñóå. Êàêâî ëè îò ìîåòî áúäåùå îñòàíà çàä íåÿ? Áÿõ ïðèïàäíàë ñðåä äóìè îò áóðåíè. Êîé ùå òå ÷óå? Ìàêàð è çàêëþ÷åí âúâ ñåáå ñè, êàçàõ: Âñå ïàê ùå æèâåÿ! Ïîñëåäíàòà ñâîÿ íàäåæäà ñúñ ïëàìúê íàïèñàõ. Êàêâî ëè ùå ìîæå äà ñè ñïîìíè äíåñ ïëàìúêúò? Äà ìîæåøå äà íè íàó÷è, äîêàòî èçãàðÿìå äà ñè ñïîìíÿìå ñàìî êîëêîòî òðÿáâà. Ïàê ùå îáè÷àì! Ñàìî äâà òàêòà ñúðöåòî äà èìà. Ïàê ùå ñå ðàäâàì íà òúíêàòà îáè÷ îñòàíàëà. Ùå ìå ñïàñÿâà òîïëèÿò ãëàñ íà ëþáèìàòà. È îò ãëàñà é ùå ñâåòè äóøàòà ìè. Öÿëàòà!...


Íèêîëà Àïîñòîëîâ Ñîôèÿ

ÍÅÏÐÅÕÎÄÍÎÑÒ Ñìàëÿâàì ñå êúì ñëàáèòå îñíîâè íà ñòàðî òÿëî ñ ãðèæè ìíîãîëåòíè. Çàãúðáâàì âå÷å ðàäîñòèòå íîâè âúâ ìèñëèòå è äåéñòâèÿ êîíêðåòíè. Ñòåíèòå íà äóøàòà ìè ïîäãèçâàò îò êúðâàâàòà âëàãà íà ñúðöåòî è äíåøíèòå ìåðàöè ñå èçíèçâàò ïî âèäèìèòå áðú÷êè íà ëèöåòî. È ëÿãàéêè â òåìåëà íà òúãàòà, ñúáëå÷åíà – äóøàòà ùå íàïóñíå èçìèñëåíàòà êðåïîñò íà ñíàãàòà è êîðåíè âúâ áúäíîòî ùå ïóñíå!

Þëèÿ Èâàíîâà - Íèêîïîë

ÑÒÀÐÀÒÀ ÊÐÅÏÎÑÒ Áèëà å òóêà ñòàðàòà íè êðåïîñò… Ñåãà òðåâè è õðàñòè çåëåíåÿò, âúçïðàâÿò ñå àêàöèè íà ïîñò, â íåáåòî âåòðîâå è ïòèöè ïåÿò. È ñàìî ïîðòàòà îò ìíîãî âðåìå îòâîðåíà ñòîè è òúæíî ãëåäà, íàïðàçíî áäè, ãîòîâà äà ïðèåìå áîéöèòå ñè, ïðèñòèãàùè ñ ïîáåäà. Ïî õúëìà, èçîñòàâåí è áåçëþäåí, îòíîâî ïàê ùå öúôíå àëåí ìàê – òîâà å âåðåí çíàê îò ñâÿò ïîãóáåí, è îò áåçñìúðòíèÿ æèâîò å çíàê!

Ëèíà Äèíêîâà - Õàñêîâî

ÄÚÆÄ Íàä Ñîëóí ìàéñêèÿò äúæä çàâàëÿ. Êàïêèòå êàöàõà åäðè è òîïëè – ñ äúõ íà ìîðå, è íà æàäíà çåìÿ. È îñòàíà â äóøàòà ìè òîçè äúæä – êàòî ñïîìåí îò ìèëóâêà íà ëþáèìà ðúêà.

Ìàðèÿ Íèêîëîâà - Ñîôèÿ

ÑËÅÄ ÒÈØÈÍÀÒÀ Ùå ñå ïðåâúðíà â ñòðúê çåëåí, â ðàçöúôíàë êëîí èëè âúâ ïåñåí ïòè÷à… Ùå ñòàíà ðó÷åé ðîìîëÿù è â çíîåí äåí çà ñòðàííèê æàäåí ùå áúäà ãëúòêàòà ñïàñèòåëíà… È êàòî âÿòúð-ðàçâèãîð çàñïàëè ïúïêè ùå ñúáóæäàì. Ùå áúäà äúæä áëàãîñëîâåí… Ñëåä òèøèíàòà…

Ðîñèöà Êîïóêîâà Ñîôèÿ

ÑÏÎÌÅÍÈ Ñïîìåíèòå ñå ðàçõîæäàò â äâîðà – ñòúïêè, äóìè, îáðàçè è äóõ, è ñå ðàçãîâàðÿò ñúñ ïðîñòîðà, àç ñúì öÿëàòà î÷è è ñëóõ – äà äîãîíÿ ãëàñîâå ïîçíàòè â òàçè òúé âúëøåáíà ñèíåâà, äà ðàçãëåäàì ñúñ î÷è íà ëÿòî ñïîìåíè, äîøëè îò âå÷íîñòòà. Õîðàòà ãè íÿìà. Èäâà âðåìå çà çàâðúùàíå êúì òåõíèòå äóøè, à æèâîòúò å áåçêðàéíî ñòðåìå, àëà õóáàâîòî íå ðóøè. Õóáàâîòî èäâà òóê – â òðåâàòà, âúâ öâåòÿòà è âúâ ïåñåíòà – îùå ÷óâàì ÿ ïî ñòúïàëàòà êàê çâúíè è ñòîïëÿ âå÷åðòà. 24.08.2008ã., Ñèìåîíîâî

èðèí ïèðèí

115


Ïàíàéîò Ìèòåâ Ñëèâåí

ËÞÁÎÂÅÍ ÒÐÅÏÅÒ Ïîòåãëè êîðàáúò íà ëþáîâòà ìè, ñ îïúíàòè äî ñêúñâàíå ïëàòíà. À ñ íåãî òè – æåíàòà îò ñúíÿ ìè, èðèí ïèðèí íåçíàåí êóðñ ïîå ñúâñåì ñàìà…

116

À àç, îñòàíàë ñàì, ñòîÿ íà êåÿ äà òå ïîñëåäâàì ñúùî íå óñïÿõ. Äà ìîëÿ çà áåçâåòðèå íå ñìåÿ, ìàêàð ÷å áåçâúçâðàòíî çàêúñíÿõ. Íî êîðàá äðóã íå ùå ïîäèðÿ, ùå ÷àêàì òóê ñàìîòåí, íåæåëàí. Àç íà êèòàðà ïåñåí ùå òè ñâèðÿ: „Âúðíè ñå, àç ñúì òâîÿò êàïèòàí!” À ñ ãðîõîò ñòðàøåí ïàê øóìè ìîðåòî ñ âúëíè îãðîìíè, ñèíè, ðàçëþëåíè… È ïðúñêè ëåä çàáèâàò ñå â ñúðöåòî, íî ïàê îñòàâà ñâÿòà ëþáîâòà ìè.

Àëåêñàíäðà Èâîéëîâà Ñîôèÿ

ÌÎÐÅÒÎ Ìîðåòî ñúùåñòâóâà – ñ ïååùèòå ñè ðàêîâèíè, ãîëî è ñâåòëî ñ ðàêîâèíèòå ñè, ëèëàâè ïî çàëåç, è ñ ìèðèñà íà òåæêèÿ âÿòúð. Ìîðåòî ñúùåñòâóâà – ïðèëèâè – îòëèâè, ïðèëèâè – îòëèâè – îòðàæåíèå â íåáåòî – îðåîëè îò âúëíè è êðàéáðåæèÿ îáëà÷íè…

1-2/2009

Êàê äà òå îòêðèÿ, ìîðå? Âå÷íîñòòà íà ìîèòå ìèãîâå, ïðèþò çà ñòúïêèòå ìè îò ñîë è âîäà. Êàê äà òå îòêðèÿ… Äàëè äà èçáðîäÿ ïóñòèíÿòà – òîëêîâà äúëãà è æàäíà, æàäíà è äúëãà ïóñòèíÿòà –

äîäåòî ñòèãíà äî ñåáå ñè. Êàê äà òå îòêðèÿ, ìîðå? Ñêðèòèÿò ïëàìúê âúâ òåáå, ãëàñà îòäàëå÷, èçäúëáîêî. Àç ñúì âñå òàì – íà îíàçè çåìÿ îòïúòóâàëà. Ñàìî åõîòî òè äî÷óâàì,  ìèíàëîòî ñè ñàìî òå âèæäàì.

Âàëåíòèí ×åðíåâ Ñèëèñòðà

ÇÀÂÐÚÙÀÍÅ „Ïðàõ åñìü è â ïðàõà ùå ñå âúðíà” Áèáëèÿòà

Òåæè ìè ãëèíàòà. Îíàçè, îò êîÿòî ïðåäè Àäàìà Áîã íè å ñúçäàë. Ñåãà îò âåæäèòå äî ñòúïàëàòà ñúì ãëèíà è âîäà. Ïðîêëåòà êàë! Íà ãëèíåíè íîçå ñâåòà ïðåáðîæäàì äà òúðñÿ ñïðàâåäëèâîñò è äîáðî. Óäàðÿ ëè ñå – áîëêàòà ïðîáîæäà ïðúñòòà çàä ãëèíåíîòî ìè ðåáðî. Çàùîòî è ñúðöåòî å îò ãëèíà – òðåâîæíà áóöà ÿðîñòåí æèâîò, êîÿòî îò ãîäèíà íà ãîäèíà çàáàâÿ ïóëñ è íàìàëÿâà õîä. Îò ïðúñò ñà óñòíèòå ìè è î÷èòå… Äóøàòà èìà íåñúùåñòâåí äÿë! Òàêà ëè å ïðè âàñ? Çàùî ìúë÷èòå? Íàèñòèíà ëè âñè÷êè ñìå îò êàë? È ìèñëèòå ìè ñà îò êàë è âëàãà, ìå÷òèòå ìè íàâÿðíî ñà îò ïðúñò. Îò ãëèíàòà íå ìîãà äà èçáÿãàì, ìàêàð è íàä ïðúñòòà äà âäèãàì ðúñò. Íàâúí âàëè. È ñëúíöåòî íå ñâåòè, è âñè÷êî å âîäà îêîëîâðúñò… Íî àç íå ñå áîÿ îò äúæäîâåòå, ìàêàð äà ñúì îò ãëèíà – ìîêðà ïðúñò. Íàñ äðóãè òúæíè äúæäîâå íè ñòàïÿò


è íè îòìèâàò â ïðàõ…, ïî-òî÷íî â êàë. Íàä íàñ äúæäúò íà âðåìåíàòà êàïå – òîé âèíàãè íàä âñè÷êî å âàëÿë, äúæäúò íàä ñïîìåíèòå âå÷å ïëèñêà, ïîðîé îò äíè â ñúðöàòà íè ïîïè. Çåìÿòà âñúùíîñò èäâà âñå ïî-áëèçêî è ãëèíàòà ïî-áúðçî ñå òîïè. Òåæè ìè òÿ. Îíàÿ, îò êîÿòî ïðåäè Àäàìà Áîã íè å ñúçäàë, çà äà ñìå ñàìî øåïà îò çåìÿòà, êîÿòî ÷àêà íàñ. Ïðîêëåòà êàë!

Èâàí Íåíîâ - Ñàìîêîâ

ÏÎÅÒ Òîé ïèøå ñòèõîâå – íå ãè ÷åòàò. Èçäàâà êíèãà – íèêîé íå êóïóâà… Êàêâî ìó ñòàâà äíåñ íà òîçè ñâÿò? Ìàé îñëåïÿ! È íèùè÷êî íå ÷óâà! Òîé ïèøå ñòèõîâå. È òúðñè äóìè, çà äà ëåêóâà áîëíèòå äóøè… À ïîêðàé íåãî ñòðåëÿò ñúñ êóðøóìè è íÿìà êîé ïëà÷à äà óòåøè. - Çàùî ëè ïèøå è äóõúò ìó ñêèòà ïî íÿêàêâè íåçåìíè âèñîòè? Òî âñå åäíî å àç äà âè ïîïèòàì: - Çàùî òîãàâà ïòèöàòà ëåòè?

Äåíèöà Ìèõàéëîâà Ïåðíèê

ÒÐÅÂÀ

Îìàéíèòå âîäè ïîä êðàêàòà íè – çåëåíÿñàëî ñòúð÷àò è â÷åñâàò âúçäóõà. Âÿòúðúò íå äèøà… Ðúæäÿñàëîòî ñëúíöå èçñêúðöâà â òèøèíàòà êàòî ñòàðà ïîðòà – çàïî÷âà äà ñå ðîíè – ðúæäà âúâ âîäàòà… … ïîæúëòÿëà òðåâà.

Èâàí Äèìèòðîâ Ðàçãðàä

ÓÌÍÎÆÅÍÈÅ Ñóòðèí ñå ñúáóæäàì êðúñòîïúòåí, ïðîáúëíóâàë ïðåäíèÿ îñóêàí äåí è ïðåïàñâàì ìå÷à ñè áåçïëúòåí – ïàê íà áîé, è êúì óñïåõà óñòðåìåí. èðèí ïèðèí … À çàâúðòà ñå êúëáîòî çåìíî, 117 ïúëíÿò øåïè ñòðóæêè îò ðúæäèâà îñ; øóðâà äúæä – îò õúëìà íåïðåìåííî âàäè÷êè ñå ñïóñêàò ñ öâÿò íà àáàíîñ… È ïðåäâêóñâàì äíåøíàòà ïîáåäà, çíàåéêè çà ìíîãîöâåòíàòà äúãà êàê îò ñâîäà ìîêúð ùå íè ãëåäà è ñú÷óâñòâåíî, è ìàëêî íà øåãà. Òÿ – áåçäðóãî òèõî ùå èç÷åçíå, íî çàä ìèãëèòå íà òîçè ÷àñ áëåñòÿò êàï÷èöè äúæäîâíè íà ñúçâåçäèÿ, óìíîæèëè ìíîãîêðàòíî ìîÿ ñâÿò.

Éîòêî Êàäåìîâ - Ñîôèÿ

ÂÚÐÕÎÂÅÒÅ Ñúïúòñòâà ìå âèíàãè âèäèì çà íàñ êðúãîçîðúò, áåç ñòðàõ ñúì, ÷å ìîæå äà ïàäíà â îòâúäíî ïðîñòðàíñòâî è ìîæå áè äíåñ ñúì âèñîêî íà ìÿñòî ïîáåäíî.  ïîäêðåïà íà ïîëåò ñå òúðñè íà âúçäóõ îòïîðúò, à âñÿêàêúâ ïðåõîä èçèñêâà áîðáà ñ ïîñòîÿíñòâî è ñ ãëåäêà îò òîçè ëè âðúõ ñúì ñåãà çà ïîñëåäíî? Ðàçáèðàì íàé-ïîñëå, ÷å èçãðåâúò âñúùíîñò å ðàíà, çà êúðâàâè êàïêè ðàçáèðàì, ÷å àç ñúì âèíîâåí è íÿìà, è íÿìà äà âçåìà òîâà çà ïîãðåøêà. Íàñèëíèöè ñðåùàò çà ðàçóì çàäðóæíà îòáðàíà è ïëàìåííî âñå çàùèòàâàì çàêîí áåçóñëîâåí,


÷å ëè÷íàòà æåðòâîãîòîâíîñò å äëúæíîñò ÷îâåøêà. Íà çåìíàòà ñâàòáà ñúì âèíàãè â îáùà çàìàÿ, îòíàñÿò ìå íÿêúäå ñèòíèòå, ñèòíèòå ñòúïêè, òà âå÷å äî Áîã ñå âúçíàñÿì îò òóê ëè, îò òóê ëè? èðèí ïèðèí Èãðàÿ ñâðúõñèòíèòå ñòúïêè, íåñâåñòåí èãðàÿ, 118 òðåñàò íè ïî òàçè çåìÿ çåìåòðúñíèòå òðúïêè è ëóäè â çàõëàñ ëè ñìå ïàê íà ñúäáàòà ñè êóêëè? Çà õîï è çà ãðîá ñ îáëåêëî ñúì ðàçëè÷åí ÷àñòè÷íî, íàêàçâàò ìå ñ ïðîøêà åäèíñòâåíî ìàìà è òàòêî, è òúêìî ïî æàëáà íà ïëåâåë ñúì àç ñúäèÿòà. Íè ñâîåòî ðàæäàíå âèæäàõ ñ î÷èòå ñè ëè÷íî, íè ñâîÿòà ãèáåë ùå ìîãà äà çúðíà çàêðàòêî, íî âñÿêîãà ÂÐÚÕ ñúì, êîãàòî âúðâÿ ïî Çåìÿòà!

Êèðèë Ìàëàêîâ Ãîöå Äåë÷åâ

ÑÌßÕ Íà ÿãîäêè ãîðñêè ñìåõúò òè ïðèëè÷à. Òúé âêóñíè ñà òåçè òðåëè, êîèòî â äóøàòà ìè ïúñòðà íàäíè÷àò ñ âúëøåáíèÿ çîâ: - Îñòàíè! Öåëóâàì î÷èòå òè, óñòíèòå. Áîæå, ãîðàòà óõàå íà ñìÿõ! È âå÷å ðàçáèðàì Àäàì êàê íå ìîæå äà èçáÿãà îò âå÷íèÿ ãðÿõ. 1-2/2009

Êàìåí Âàñåâñêè - Ñëèâåí

ÑËÅÄÇÀËÅÇÍÀ ÒÐÅÂÀ Ñëåäçàëåçíà òðåâà, çàùî ìúë÷èø? êúäå å òâîÿò øåïîò, ñúííî çàëþëÿë ùóðöè è çäðà÷, äúðâåòà è ëú÷è? Ñòîÿ ïðåä òåá ñìúë÷àí. Çà íåùî ìè å æàë. Âèñîêà áåøå òè – òîâà ãî çíàì, ïî òâîÿòà ñíàãà øóìåøå áèñòúð ñîê. Ïðåç þíñêè äåí – ïðîçðà÷åí è ãîëÿì, ãîðåùà áå â ïðúñòòà, çåëåíà íàâúçáîã. Ñåãà ñè òè çàáðàâåíà, ñàìà, ïîñå÷åíà îò äúæä â ãîð÷èâèÿ ñè ÷àñ. Âåòðåé òå âÿòúð, ëåïêàâà òúìà òå÷å ïî òåá áåç æàë. È èäå âå÷å ìðàç... Ñëåäçàëåçíà òðåâà, ñåñòðà ñè òè, çàùîòî ñ òèõ öúôòåæ î÷èòå ìè äàðè. È, áåç äà ùà, îò òâîèòå ÷åðòè ïðèåìàì áàâíî àç. È áîëêà ìå ãîðè.

Êðàñèìèð Ìàäæàðîâ Ñîôèÿ ... Íîùòà ùå ìå ïðåãúðíå êàòî íåâåñòà, äåíÿò ùå ìå ïðèåìå êàòî áðàò. Ùå ìèíà â ñâîÿ ïúò äàëå÷åí, îòíîâî âñå íà ãîðåñòè áîãàò.


Âåñåëèíà Èâàíîâà Ëîâå÷

Âàñèë Ãåîðãèåâ Áëàãîåâãðàä

ÍÀ ÌÀÌÀ

ÏÐÅÄ ÏÀÌÅÒÍÈÊÀ ÍÀ ÃÎÖÅ ÄÅË×ÅÂ

Ùå õîäÿ íà ãðîáà òè óòðå ñ öâåòÿ, à èñêàì ñ òåá ìàìî äíåñ äà ãîâîðÿ, ÷å òîëêîâà ìíîãî äóøàòà ìè ñáðà è ðàäîñò, è áîëêè – çà òÿõ òè ñïîäåëÿì. Îáè÷àò ìå. Èñêàò ìå. Àç ñúì ñàìà. Îñòàíàõ ñè âÿðíà íà... çíàåø – íà íåÿ. Îíàçè ãîëÿìàòà ìîÿ ëþáîâ, êîÿòî èçãàðÿ ìå íîùåì è äåíåì. Íàâÿðíî ìå âèæäàø – ïîìàãàø ìè, çíàì, çàùîòî ãî ÷óâñòâàì, òúé ñÿêàø ñè ñ ìåíå. Ïðåãðúùàì òå, îáè÷ òè äàâàì è òàì íà ãðîáà òè óòðå öâåòÿòà ùå ñëîæà. À ãúðëîòî ñòåãíà ñå îùå ñåãà. Ïðåãëúùàì è ìîëÿ ñå Áîã äà å ñ òåáå. È ÷èñòà, è áèñòðà ìîéòà ñúëçà ùå ñêðèÿ îò âñè÷êè – îò òåáå íå ìîãà.

Åêàòåðèíà Ïåí÷åâà Ëîâå÷

ËÞÁÎÂÒÀ ÍÀ ÏÎÅÒÅÑÀÒÀ Ëþáîâòà íà ïîåòåñàòà å ìúë÷àíèå, âçðèâèëî ÷óâñòâàòà âúðõó áåëèÿ ëèñò; ñòðàäàíèå, ïðåâúðíàëî ñúëçèòå â ìåòàôîðà; èçöåëåíèå, äàëî íà æàäíèÿ ãëúòêà âîäà; ñòðàñò, ñúáðàëà â åäíî äâå äóøè; èçïåïåëÿâàíå íà äóìè, êîèòî ïàðÿò.

Ëþáîâòà íà ïîåòåñàòà...

Ñòîÿ âîéíèøêè ìèðíî, ïðàâ, èðèí ïèðèí ïðåä ìåí òèòàí ñè âåëè÷àâ. Îò ïîãëåäà òè ñòðîã íà áîæåñòâî 119 â äóøàòà ìè ïàê êðåïíå ìúæåñòâî. Ïî ÷óâñòâà, ìèñëè, áðàò ñè ìîé, çàòóé ñå âêëþ÷âàì â ñòðîÿ òâîé, äà áðàíÿ ñ ãîðäîñò ðàçíè òâúðäèíè, äà ñå çàêëåâàì â òåá, âúâ ïðàâäèíè. Îñòàâè íè çàâåòè áðîä äà áúäà ñ ìîÿ ñìåë íàðîä, äà ñòèãíåì ñ íåãî ãîðäè âúðõîâå – âèñîêè äà ñà íàøòå óìîâå. Ñ Áúëãàðèÿ ïðåä òåá ñòîÿ è âÿðâàì, ùå ñå èçâèñÿ. Ïðåç ñâîÿ òðóäåí ïðîñòîñìúðòåí âåê ùå áúäà àç ñâîáîäíèÿ ÷îâåê.

Àíãåë Ïàñêîâ ñ. Êîïðèâëåí, îáù. Õàäæèäèìîâî *** ×óâàø ëè? Ëóäèÿò øåïîò íà âîäíèòå êàïêè êàê íè çîâå? Íåáåñíàòà ÷àøà – ãîëÿìà è ìàëêà, è ïúëíà è ïðàçíà, íî âèíàãè íàøà, íè êàíè äà ïèåì ëàçóð. ×óâàø ëè? Ëóäèÿò øåïîò íà âîäíèòå êàïêè êàê íè çîâå? Åäèí áóìåðàíã êúì ÷àøàòà ïðàòåí ðàçñè÷à è ÷àøà, è øåïîò íà äâå...


Êðàñèìèðà Ñòîÿíîâà Ñîôèÿ

ÊÀÒÓÍÀÐÊÀ Íà äúùåðÿ ìè èðèí ïèðèí

120

Àç öèãàíêà ñúì, êàòóíàðêà, è îãúí æèâ å â ìåí êðúâòà, ñ äóøà ñúì âîëíà, íåïîêîðíà, òúé êàêòî âÿòúðúò â ñòåïòà.  ìåí äÿâîëñêà å êðàñîòàòà è âëàñò îò ïîãëåäà ñòðóè. Êîãàòî ìúæ âåäíúæ ìå çúðíå, íå ìîæå òîé äà óñòîè! Ìàãèÿ çà ëþáîâ ìó ïðàâÿ – òÿ êàòî ôàêåë äà ïëàìòè, òà íèâãà äà íå ìå çàáðàâÿ è êàòî ñòðóíà äà òðåïòè! Àç öèãàíêà ñúì, êàòóíàðêà, è îãúí æèâ å â ìåí êðúâòà, ñ äóøà ñúì âîëíà íåïîêîðíà, òúé êàêòî âÿòúðúò â ñòåïòà…

Ìèãëåíà Ãåîðãèåâà Ïëîâäèâ *** Ñòúïâàì è ïàçÿ ïîâåÿ, äåòî äúõà ìè ãàëè, óâèâà ìèíçóõàðèòå íàïðîëåò, ïîñëå ðàçãîëâà ëÿòîòî – öâåò÷å ïî öâåò÷å, è ñëèçà êúì ãîðäàòà åñåí, çà äà ñå ðîäè ñúâúðøåíñòâîòî íà çèìàòà. À êúì äóøàòà ìè íà æåíà ïðèèæäà óíåñåíî öÿëàòà íåîáÿòíà ïðèðîäà!... 1-2/2009

Ìàðèÿ Ãþðîâà - Ñîôèÿ *** Ñàìîòà. Ñòóäåíèíà. Äóøà îò ìúêà. È ïàê - óòðî! Ìèíçóõàð.

Òîäîð Ãåîðãèåâ - Ëîâå÷

ÁÅÇÊÐÀÅÍ ÒÀÍÖ Êàê èñêàì òîçè òàíö äà ïðîäúëæè áåçêðàéíî, äî çîðè, äî ñòàðèíè! Äà ãëåäàì âåñåëèòå òè î÷è, äà òå óñåùàì âëþáåíà, ùàñòëèâà. Ñúðöåòî ìè äà áèå äî ïîëóäà, äà ìúë÷èì. Àç âñè÷êî ñúì òè êàçàë è âñè÷êî ñúì â î÷èòå òè âèäÿë. Êàê èñêàì òîçè òàíö äà íÿìà êðàé! Ïî äÿâîëèòå, ìóçèêàòà ñïðÿ!

Àíãåë Àñåíîâ - ñ. Ãúðìåí, Ãîöåäåë÷åâñêî

ÍÅÎÁßÑÍÈÌÎ Íà Äèìêà Ìèð÷åâà „Ñòðàõóâàé ñå îò îáÿñíåíèÿ, êîèòî îáÿñíÿâàò îáÿñíèìè íåùà“ À. Ëèíêúëí Èñêàõ äà ìèíà îòòàòúê ðåêàòà. Òàì áåøå ïðåêðàñíî, òàì áåøå ìíîãî êðàñèâî, íî ïúðâî òðÿáâàøå äà ñå íàó÷à äà ñòðîÿ ìîñòîâå. Ó÷èõ äúëãî. Çðåíèåòî ìè îòñëàáíà. Ìîñòúò áå ãîòîâ. Ìîñòúò áå è êðàñèâ. Áÿõ îòòàòúê âå÷å è òàì íàèñòèíà áå ìíîãî êðàñèâî. Îáúðíàõ ñå íàçàä, íàòàì, îòêúäåòî áÿõ äîøúë, è âèäÿõ, ÷å òàì ñúùî å ïðåêðàñíî. Ðàçáðàõ, ÷å ñúì ïîñòðîèë ìîñòà, çà äà ñå çàâúðíà. Çàñàäèõ åäíà ðîçà.


Òÿ ïîðàñíà è ðàçöúôíà, íî ñèëåí äúæä ÿ ðàçðóøè. Èñêàõ äà çàáðàâÿ, äà ñå âúðíà. Òðÿáâàøå äà ñå íàó÷à äà îòãëåæäàì ðîçè è äà ñå íàó÷à äà ãè ïàçÿ. Áÿõ ñå âúðíàë âå÷å. Ó÷èõ äúëãî è âå÷å áÿõ ñúñ ñèëíè î÷èëà. Çàñàäèõ ãðàäèíà ñ ðîçè è ìîñòúò áå èçëèøåí. Òðÿáâàøå äà ñå íàó÷à äà ðàçðóøàâàì ìîñòîâå, çàùîòî íå âèæäàõ îòñðåùíèÿ áðÿã...

Êàòÿ Áîçîâà Õàäæèäèìîâî

ÐÎÄÎÏÑÊÎ ÕÀËÈÙÅ Íà ðîäîï÷àíêàòà Êàêâà å òàçè ïðèêàçêà âúëøåáíà, èçïîä ðúöåòå ëàñêàâè èçãðÿëà? Äóøàòà é å ñ áàãðè óêðàñåíà, åäíî ñúðöå æèâîò é âå÷åí äàëî! Ðîäîïñêî õàëèùå! Äîøëî îò âåêîâåòå: ñúñ ÷åðíîòî – îò ìúêà ïîòúìíÿëî, îò ñúëçèòå å ïîñèâÿëî; òúãà äîëàâÿì â ìàñëåíî çåëåíî, ãàëèëî íåæíî âèæäàì âúâ ÷åðâåíî, â ïåìáåòî ñëàäêî – ìàëêà ðàäîñò÷èöà, íàäåæäà òàéíà â áÿëà ïðîñôîð÷èöà*, â îðàíæåâî – äîìàøíîòî îãíèùå, îò ïóðïóðà – äóøàòà ñå îòïðèùâà! Çåëåíîòî å ãóáåð â ïëàíèíàòà, à æúëòîòî – ïøåíèöàòà â ïîëÿòà! Âúâ çëàòíî-òåìåíóæíî å çîðàòà, à â ñâåòëîñèíüî – ðîìîíè âîäàòà. È ìíîãî îáè÷ â êðîòêîòî ëèëàâî, à õëÿáúò íè íàñúùåí – âúâ êàôÿâî. Ìàãèÿ îò êîïíåæè ïúñòðîòå÷íè îòêðèâàì â òóé ìîìèíñêî îòêðîâåíèå. Òî âëèçà âúâ æèâîòà âå÷åí íà ìîåòî ñòèõîòâîðåíèå. ïðîñôîð÷èöà – ïðîçîð÷å, èçòúêàíî îò áÿëà ïðåæäà

*

Äèàíà Ìàíàõîâà Õàäæèäèìîâî *** Ùå áúäå äåí íà ùàñòèå è ðàäîñò, ùå òå öåëóíà ñóòðèí ñúñ êàôåòî. Àðîìàòíî, ïîäëóäÿâàùî è ãúñòî. Ùå âäèøâàì àðîìàòà òè íà ãëúòêè, îíçè àðîìàò íà çðÿëà åñåí. Ùå îñòàâÿ äà ñå óòàèø âúâ âñÿêà èðèí ïèðèí ìîÿ êëåòêà 121 è íàðèñóâàø áúäåùåòî ìè ñúñ óñòíè. Ùå ìå ïîãàëèø ñ ïîãëåä òåìåíóæåí, ìåê, ïðå÷èñòåí è âúëøåáåí êàòî áåçìúëâíà èñòèíà, êîÿòî êàçâà êîëêî ìíîãî ìå îáè÷àø. Ùå áúäå äåí íà ùàñòèå è ðàäîñò, åäíà âúëøåáíà çàêúñíÿëà åñåí.

Àíêà Ïàïàçîâà Õàäæèäèìîâî

ÏÐÎÑßÊÈÍß Òÿ âëà÷è óìîðåíèòå êðàêà, ìúëâè ñëîâà, íàïóêàíè îò æàæäà, ïðîòÿãà ïðåìàëÿëàòà ðúêà ñ íàäåæäà äà ïîëó÷è ãðîø÷å ïðàâäà. Íàïðàçíî, âñåêè áúðçî îòìèíàâà, èçâðúùà ñâîéòà ïëàìíàëà ãëàâà, íå ìîæå ëåïòàòà ñè òîé äà äàâà: ñàì ñåäíàë áè ñ ïðîòåãíàòà ðúêà. Ìå÷òàòà é çà òîïëèíà – áëàæåíñòâî, óâèñâà ñðåä áåçìèëîñòíèÿ ãðàä. Ñàìîòíà ãëàäíà ñâðàêà îò ïîëåòî íàïîìíÿ é, ÷å òàì å ñúùî àä. Òÿ âëà÷è óìîðåíèòå êðàêà, ìúëâè ñëîâà, íàïóêàíè îò æàæäà. Ïðîòÿãàì ïðåìàëÿëàòà ðúêà, çà äà é äàì ñâîéòî ãðîø÷å ïðàâäà.


èðèí ïèðèí

122

1-2/2009

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ


ÑÒÈÕÎÂÅ ÇÀ ÂÈÍÎÒÎ Êðèñòèàíà ÄîáðåâàÑòàíêîâà - Ñëèâåí *** Îòïèâàé ìå áàâíî, íà ãëúòêè, ïîëåêà… Ñåãà íå èñêàì áàâíî äà ìå ïèåø, ÷å óòðîòî íàâúí ïî÷òè èçãðÿâà, ñ óñòíè íåòúðïÿùè ñúïðîòèâà îòïèâàé ìå, äî êðàé ñúì ñå îòäàëà. Ñåãà íå èñêàì áàâíî äà ìå ïèåø, ÷å ëþáîâòà íà âèíîòî ïðèëè÷à, îòïèâàò ëè ãî óñòíè íåóìåëè âêóñúò ìó ñå ïðîìåíÿ – ñòàâà ñòðè÷àâ. Ñåãà íåäåé íà ãëúòêè ìå îòïèâà, âçåìè íà åêñ äóøàòà ìè ïðèìðÿëà, íå ïèòàé êàê, ñúñ óñòíè ìå ñúáëè÷àé, ÷å óòðîòî íàâúí ïî÷òè èçãðÿâà...

Õðèñòèíà Áîðèñîâà Ñåâëèåâî

ÄÀ ÁÅØÅ ÌÈÍÀËÀ ÏÎÍÅ ÃÎÄÈÍÀ Êîñîâåòå íàäñâèðâàò âåòðîâåòå, áëóæäàåùè ñðåä ãðîçäîâåòå ïðàøíè, à òå ãîð÷àò, ïîïèëè äúæäîâåòå, è ïðúñò, êîÿòî âå÷å ìè å ñòðàøíà. Êðúæà. Ëåòåíåòî å òÿñíî, ïîòúâà â ñóõîâåéíà áú÷âà. Óõàåøå äî â÷åðà ïðÿñíî âèíî êàòî êèïÿùà êðú÷ìà. Ðàçäàäîõ ãè – ìîòèêèòå, õâúðëåöà, äà áåøå ��èíàëà ïîíå ãîäèíà. Äúëáàå óãðèçèòåëíî çúáåöà, ÷å ñ îùå íåùî òàòêî ñè çàìèíà. Çà ïúðâè ïúò íå ñòàíà ãðîçäîáåðà è ùåäðàòà ìó êîøíèöà ñå ïðúñíà. Êàêâîòî è äà ñòàâà, ùå å â÷åðà. Âèíàòà å, ÷å íÿìà äà âúçêðúñíå.

Ñòàíêà Áîíåâà - Âàðíà

ÊÀÒÎ ÂÈÍÎ Òàçè ëóäîñò ñå ïëúçâà ïî äëàíèòå, èðèí ïèðèí âàå ñíîïîâå èçãðåâ. Ïðèòèõâà. Ïîñëå ðàæäà æåëàíèÿ. Ìàìè ìå. 123 Íåëîãè÷íî ñ î÷è ñå óñìèõâàì. Èäâàì àç – ñúñ èçâèâêè íà àìôîðà, òðúñêàì êúäðè, ïúñòðåÿ â äúãà. Òè ïîåìàø ñúðöåòî ìè – íàôîðà. Íàòåæàâàì îò ñëàäêà ìúçãà. Êàòî ìåëíèøêî âèíî ìå ïèåø. Ëàñêàâ èçáëèê ìè ñïèðà äúõà. Àêî âðåìåòî â êàïêà ñå ñâèå, íèå ïàê ùå ðîäèì âå÷íîñòòà.

Ìèõàåëà Àëåêñèåâà - Ìåÿ ãð. Ïúðâîìàé, îáë. Ïëîâäèâ

ÃËÚÒÊÀ ÂÈÍÎ Ïîèñêàì ëè, ùå ìè íàïèåø âèíîòî. Âîäàòà, ìåíöèòå – îòäàâíà ñà èñòîðèÿ. À àç îùå ïàçÿ òîïëàòà íåâèííîñò íà ÷àøàòà ìè ïúëíà ñ ìåí äîãîðå. Íàëÿõ ÿ ìíîãî, ìíîãî ïîäðàíèëà. Íàñàì íå áåøå îùå ñå çàïúòèë. Íî òå óñåùàõ. Âèíî áÿõ òè ñêðèëà è ñúì òå ÷àêàëà ñúñ íåãî òîëêîç ïúòè. Íî òè íå èäâàøå. Ïúòóâàøå áåçäîìåí, à òî ïðèåìàøå âêóñà íà óñòíèòå ìè. Ñåãà ãî ïèé è ùå çàáðàâèø ñïîìåíèòå. Íàïèé ìè âèíîòî è óñòíèòå ìè âêóñíè. Ïîñëå ïúòÿò ùå ïîòúíå â ïèòèåòî òè. Îòíîâî ñòðàñòèòå òè ùå èçãóáÿò ìÿðà. Ñëåä ãëúòêà ùå îñòàíà âúâ ñúðöåòî òè. Çàâèíàãè â äóøàòà òè ùå òå èçãàðÿì.


èðèí ïèðèí

124

ÏÎ ÃÐÎÇÄÎÁÅÐ

Àëåêñàíäúð Êàë÷åâ Ñîôèÿ

Ðàçõëàæäà ñÿíêàòà ñòàåíîòî ãîðåùî. Îò âèíîòî äî Áîãà èìà ñàìî ñòúïêà. Ïî÷òè å åñåí, âðåìå äà ñå ñðåùàì ñðåä èñòèíè è êúëíîâå ïîòúïêàíè.

ÂÈÍÎ ÎÒ ÑÏÎÌÅÍÈ

Èçïèâà ñîêîâå íåáåòî îò çåìÿòà è ðàçêàçâà÷è ñà áåðà÷èòå íà ãðîçäå.  äâèæåíèÿòà èì ïðîçèðà ñâÿòîñò è àðîìàò äîêîñâà Áîæèèòå íîçäðè. Ïðúñòòà ãúë÷è ëîçèòå. Èäâà êðàÿò è â ãðîçäåòî å âðåìå çà âúçêðúñâàíå. Ïðåìèíàõ áîëêàòà ñè – íàôîðà çà ðàÿ. Îòïèâàì âèíî êàòî çà ïîêðúñòâàíå.

1-2/2009

Íàòåæàëè  ãðîçäîâå  îò ñïîìåíè ïðåçðÿâàò  íåîáðàíè  â  ïàìåòòà ìè. Çúðíàòà èì, çàáðàâèëè çà ôîðìàòà, áîëåçíåíî ñå ïóêàò – êàòî ðàíè.  À ñîêîâåòå ôåðìåíòèðàò áàâíî – äî ìëàäî âèíî, êèïíàëî îò îãúí. Òî ïðîñòî ìå ïîäòèêâà êúì çàáðàâà è ãëúòêèòå ñè äà áðîÿ – íå ìîãà. 

Ðóæà Âåë÷åâà Âåëèêî Òúðíîâî

Íå òúðñÿ  âå÷å ñìèñúë âúâ íåùàòà – ïðè÷èíèòå çà òÿõ ìå ïîäëóäÿâàò. Áëóæäàë ñúì äúëãî èç æèâîòà êðàòúê, çà äà èçãóáÿ ñâîÿòà äðåáíàâîñò.

ÃËÚÒÊÀ ÌÅËÍÈØÊÎ ÂÈÍÎ

À íå èçìàìíè ñïîìåíè äà ÷îïëÿ îò ãðîçäîâå, êîèòî íå  îòêúñíàõ. Ëúæà å, ÷å âèíîòî ùå ìå ñòîïëè – êîãàòî å îò ñïîìåíè, òî âòðúñâà.

Íåæíîòî äîêîñâàíå íà óñòíèòå ìè äî ãëèíåíàòà ÷àøà ïúëíà ñ èñêðÿùî ìëàäî âèíî ðàçáóäè ñëúí÷åâèÿ äóõ ëóäóâàë öÿëî ëÿòî ñ êåõëèáàðåíèòå ãðîçäîâå òîé êèõíà âåñåëî ðàçòúðñè çëàòíè êúäðè è ñåäíà íà ðúáà íà ÷àøàòà òàêà ñå ñëÿõìå âúâ ìàãè÷åñêà öåëóâêà àç ñëúíöåòî è âèíîòî îðôè÷åñêî...

Äîí÷î Áàêàëîâ - Ãàáðîâî

ÂÈÍÎÒÎ – ÅÄÍÀ ÌÀÃÈß Âèíîòî ñè å åäíà ìàãèÿ, çíàå ñå îò âñè÷êè ïî ñâåòà. Àëà çíàåì ñúùî, áåç äà êðèÿ, ÷å âúðõîâíàòà å ëþáîâòà. Íåæíè ÷óâñòâà âèíîòî ñúáóæäà – ðåâíîñò, ãíÿâ, ïîíÿêîãà òúãà, è ÷îâåê îò íåãî èìà íóæäà ùîì å âëþáåí, èëè ïî-òàêà… Âèíîòî ïîëåêà òå îïèâà – íå íà ãëàäíî, ïèå ñå ñ ìåçå. Íà öåíèòåëÿ ñå òî îòêðèâà – áÿëî è ÷åðâåíî, è ðîçå… Çà î÷èòå ñ áëÿñúê çâåçäåí, çà òÿëîòî ñúñ ìåêà òîïëèíà,


ñ ïèñúê çà óøèòå ìåäåí, ñ âêóñ è àðîìàòà çà óìà. Ïèåø ñëåä ïðîâàë èëè ðàçëúêà, áåç ïðè÷èíà èëè ñúñ ìîòèâ. Ïèå ñå îò ðàäîñò è îò ìúêà! Ïèåø ãî, êîãàòî ñè ùàñòëèâ!

×îíè ×îíåâ - Ñîôèÿ

ÏÅÑÅÍ Êúäå ñòå, êàïèòàíè íà ãåìèè, ñ íàïóêàíè îò ìîðñêà ñîë ðúöå? Åëàòå ÷àøà âèíî äà èçïèåì, ñåäíåòå äà ïîïååì îò ñúðöå! Êúäå ñòå âèå, áîöìàíè ñúðäèòè, ïðåìèíàõòå ëè ñâîåòî ìîðå? Âçåìåòå âñè÷êè þíãè ãëàñîâèòè, åëàòå äà ïîïååì îò ñúðöå! Îìðúçíà ìè äà ïèÿ â ãðàä áåç çàëèâ ìîðÿøêè ðîì ñúñ õèëàâè ìúæå... Êúäå ñòå âèé, ïðèñòàíèùíè õàìàëè? Åëàòå äà ïîïååì îò ñúðöå! Ùå âçåìåì ñ íàñ îò øóìíàòà òàâåðíà òàíöüîðêàòà ñ äúëáîêî äåêîëòå. Íàëåéòå âèíî – ÷åðíî è íåâåðíî: “Ìîðÿöèòå ñå âðúùàò îò áóðíîòî ìîðå!”

Öâåòàí Òîäîðîâ - Ðóñå

ÊËÀÒÅØÊÎÌ Âèíîòî ìè å èçïèòî, à ëèöåòî – ïî. Òàíöÿ à ëà êîìïàðñèòà ñ ãàðâàíà íà Ïî. Ïîèç÷àêâàì êàòàôàëêà äà ïîäïðå áîðäþð – äà ìå âåéíå – îòêà÷àëêà â øàíåöà ñ ïàïóð… Ïîèçêúë÷åíî å ðàìî è ñúì îãîëÿë, è å ìàëêî ïðåïèêàíî, è ñúì ïîóìðÿë…

Íî îòúðñÿ ëè ñå, ìàëåé! – ïàê ùå ñå ðîäÿ, ùå ñúì êàòî çìåé-êðîòàëå, ùå ñúì âðàçóìÿë!... ß, âå÷ ïðàâ ñúì! Ìîãà, ìîãà – ìîãà äà âúðâÿ… Ñòúëá ïî ñòúëá… Òè, âèíî, ñ-ñáîãîì!... Çäðàñòè, êúùî è æåíà!!!

Èâàí Èâàíîâ ×åðâåí áðÿã

ÏÎÑËÅÄÍÀ ÃËÚÒÊÀ Êîëêî âèíî èçïèõìå, ïðèÿòåëè, òà ïîæàðà â äóøèòå çàãàñíà?  òàçè ìåëíèøêà âå÷åð äî èçáàòà – âñÿêà ðàíà èç÷åçíà, çàðàñíà.  êúñíà åñåí íè ñáðà êàòî ÿòî äúõ îìàåí íà ìÿñòî âúëøåáíî. Âñÿêà ãëúòêà îò ìåëíèøêî âèíî ñå ðàçíàñÿ â ãúðäèòå öåëåáíî. Òî îìàéâà ñ ïðèâêóñ íà ïîêîé, â êîéòî âñåêè áåçãðèæíî ìå÷òàå… Ãëúòêà, ÷àøà, êàíà, à ïîñëå… Çà ãðèæèòå âñåêè íåõàå. Ãðîçäîáåðúò îòäàâíà ïðåìèíàë å, à âèíîòî êèïÿëî îò ìúêà. Âñÿêà ãîäèíà òî ñòîïëÿëî õîðàòà, íî èäâàë ÷àñ íà ðàçëúêà. Íî âèíîòî, â Ìåëíèê èçïèòî, íè íàïðàâè áëèçêè, äîáðè! Ïîñëåäíàòà ãëúòêà ïîóêà íè äàäå, ÷å âñÿêà ðàçäÿëà ðàæäà ñúëçè.

èðèí ïèðèí

125


Ïàíàéîò Ìèòåâ Ñëèâåí

ÁÎÆÅÑÒÂÅÍ ÅËÅÊÑÈÐ èðèí ïèðèí

126

Òè ñïúòíèê âå÷åí ñè íà õîðàòà, ïîäíåñåí â ÷àøà âúðõó ñêúï ïîäíîñ. Ïðîãîíâàø ñàìîòàòà è óìîðàòà, áëàãîñëîâåíî îò ðúêàòà íà Õðèñòîñ… ×åðâåíî ñè è áóéíî êàòî ìúæêà êðúâ, à ùîì ñè áÿëî, ñè ñúëçà äåâè÷à.  äîáðî è çëî ïðèÿòåë ïðúâ, êîãàòî ìëàäèòå â ëþáîâ ñå âðè÷àò! Àç îò äåäèòå ïîìíÿ ïðèò÷à ñòàðà, ÷å òå ïî ñâàòáè ïèëè ñà òå îò áàêúðà, äåöà çàõðàíâàëè ñà ñ âèíåíà ïîïàðà íàäèãàëè ñà áúêåëà íà êúðà… È äíåñ ëîçàðè âäèãàò ñ ãîðäîñò òîñò, íàåñåí ùîì ïàê çàøåïòè øèðàòà… Äîáðå äîøúë ïðè òÿõ å âñåêè ãîñò, çà äà ñïîäåëÿò íà òðóäà áëàãàòà!

Ñàâà Ïååâ - Ñëèâåí

ÑÒÀÐÎ ÂÈÍÎ Ñòàðî âèíî ïèå ñå ñ äðóãàðè, ùîì íà ïðàçíèê âñè÷êè ñå ñáåðàò. Ñúùî ñ íåãî ñðåùàò ñå ñâàòáàðè, ìîìà ñ áóëî ùîì ÿ ðàçêðàñÿò. ×àøà ñ âèíî âäèãà ñå çà çäðàâå, çà äà áúäå âñåêè äâîð âúâ ðåä, íà ñòîïàíèíà ñ ðúöå êîðàâè, äîáðèíèòå çà äà ñà áåç÷åò… 1-2/2009

À ïðèñòèãíå ëè îò êðàé äàëå÷åí â áåäåí äîì äúëãîî÷àêâàí ãîñò, ñ íåãî è ñëåä ðàçãîâîð ñúðäå÷åí, ñ âèíîòî íàëÿòî âäèãàò òîñò. Âèíîòî è â áèçíåñà ïîìàãà – äà èçìèíåø ïúòÿ ñè äîêðàé.

Íîâîäîìåö â êúùà ñîôðà ñëàãà è ðàç÷óïâà ñàì ñ ðúêà êðàâàé! Ñúùî íà ãðîá âèíî ñå ïðåëèâà è ñå ñïàçâà îáè÷àÿò ñòðîã, ÷å íà îíÿ ñâÿò êîãà îòèâà, ìúðòâèÿò äà å áåç ãðÿõ ïðåä Áîã! Ñòàðî âèíî ñáîð ùå èçïðåâàðè, ìúæå âÿðíà äóìà ùîì äàäàò, çåìÿ, êîãà ïîä êðàêàòà ïàðè, òå ïîæàðà äðóæíî äà ãàñÿò! Èçáèòå ñúñ âèíî äà çàïàçÿò, à ñ ëþáîâ ëîçíèöè çàñàäÿò. Ïîäúë âðàã äî ñåòíè äíè äà ìðàçÿò, à ñ êóðøóì îò ïóøêà ïîçäðàâÿò!

Åëèñàâåòà Èëèåâà Ñîôèÿ *** Êàçâàø ìè – àç ñúì ïåíëèâîòî âèíî ÷åðâåíî è òå îïèÿíÿâàì. Êàçâàø ìè – àç ñúì íåçíàéíîòî âèíî ãîð÷èâî è òè âíóøàâàì ìèñëè áåçóìíè, æåëàíèÿ äèâè… Êàçâàø ìè – ñèëíî, èñòèíñêè æèâî â êðúâòà òè íàõëóâàì. Êàçâàø ìè – ñ íåïîçíàòà ìåëîäèÿ â ñúðöåòî òàêòóâàì. Êàçâàø ìè – íåèñòîâî æåëàíèå â òåáå êðåùè… Êàçâàø ìè – íå çíàåø êîé ñè è ñúíóâàø… Ñúíóâàø ñúíÿ íà ÌÅÄÀËÜÎÍÀ â ïúðõàùèòå ìè ãúðäè!


Éîðäàí Òîíåâ Áëàãîåâãðàä

ÍÀËÈÂÍÎ Àêî ìîæåõ äà áúäà âåñòíèêà, êîéòî ÷åòåø... Òàíöúò äà áúäà, êîéòî èãðàåø... È îíàçè ïåñåí – îò îíÿ ëåòåæ, êîÿòî ÷óâàø, êîãàòî æåëàåø... Íî íå ñúì... Çàùîòî ñúì ñúí, êîéòî ñëåïÿ î÷èòå òè âå÷åð, êîãàòî âñè÷êî îñòàâà îòâúí, à àç íå ñúì êàòî âÿòúðà âå÷åí... Äà ïîäóõâàì íåæíî ïî òâîèòå áåäðà, äà ïîâåÿ ãúðäèòå òè ñ ïðîëåòíà ëàñêà è ïîíåñúë äúæäà òè â íàé-÷èñòè âåäðà äà ñå èçëåÿ íàä òåáå áåç îáëà÷íà ìàñêà. Êàêâî ñèÿíèå îò ñêðúáòà òè ñòðóè, â êàêâà íàäåæäà åñåíòà ìå ïðåïðàùà, êàêâè ëèñòåíöà ìè ñúðöåòî áðîè è êîé ñðåä âúëíèòå çà êîñèòå ìå õâàùà? Åñåí ÷àðîâíà ðåäè ïëîäîâå, ïàäàò îáëåêëàòà íà ëÿòîòî äèâíî... Íà ãîëî çëàòîòî ìå áðàçäè â ðåäîâå, à ïðåä çèìà ëþáîâòà ñå ïèå íàëèâíî!

Íèêîëà Àíêîâ - Âàðíà *** Ïîäãîíåíè îò ðàçáåñíåëè ñå ñàòèðè âàêõàíêè òè÷àõà ñúñ çåéíàëè óñòà, îïðúñêàíè ñ ÷åðâåíî âèíî, ïîëóãîëè, óâèòè â êëîíè è áðúøëÿíåñòè ëèñòà. È àç âúðâÿõ ñëåä òÿõ, èðèí ïèðèí ñúáèðàõ â øåïàòà òðîõèòå îò ñïîìåíè, æåëàíèÿ, ìå÷òè 127 è ÷àêàõ îò Ñèëåí äà ïîäàäå ìåõà ñ ÷åðâåíîòî è ðóéíî âèíî íà ëîçèòå, êîïíååõ èçêóøåíèåòî íà ãðåõà, èãðàåõ ëåêî òàíöà íà ñúðíèòå è ïèåõ..., ïèåõ áàâíî ñëàäêàòà ìàëàãà.  Ñåçîíúò áåøå ïðîòèâîñòîåíå, óñåùàõ âèíîòî ó ìåíå êàê óëÿãà. Çàáàâÿøå Çåìÿòà ñâîåòî âúðòåíå è òîãàâà â ñëàäîñòíà íåãà äóøàòà ìè ùàñòëèâà, óñåòèëà áå Ìîöàðò è öâåòíàòà ïàëèòðà íà Äåãà ñå ðååøå ñâîáîäíà èç âñåìèðà.


Êðàñèìèðà Ñòîÿíîâà Ñîôèÿ

ÄÀ ÏÈÅÌ ÄÎ ÄÚÍÎ èðèí ïèðèí

128

Äà ïèåì äî äúíî îò ðóéíîòî âèíî çà âå÷íàòà, ñâÿòà, ïðåêðàñíà ëþáîâ! Ñúðöàòà íè íåêà äà áúäàò ãðàäèíà, êúäåòî öúôòè ëþáîâòà ñ áëàãîñëîâ! Æàäóâàíà òÿ å, ïî-ñâåòëà îò ðàÿ, èçïúëâà äóøàòà ñ ÷óäåñíà îìàÿ, ëåòèì âúâ áåçêðàÿ è ñÿêàø ãîðèìå, ñòðåìåæúò êúì îáè÷ íåïîâòîðèì å!

Äîðà Ìàðèíîâà - Ñîôèÿ

ÌÀÃÜÎÑÍÈÖÀ Èäâàì äà âèäÿ ëîçàòà ñ îãðîìíè ëèñòà êàòî øåïè, Èäâàì äà âèäÿ ëîçàòà, ÷èÿòî ìàãèÿ ñâåòà å ïëåíèëà. Èäâàì îò òàçè ìàãèÿ îáè÷ è ñëúíöå äà ïèÿ. Èäâàì è íîñÿ ñè êúðïàòà çà ìåëíèøêî äúõàâî âèíî, ñáðàëî íà ñëúíöåòî òðúïêàòà, êèïâàëî ñ âñÿêà ãîäèíà. Òà âúâ êðúâòà ìè, ãîðåùàòà, áóðÿòà äèâî äà ïåå! Ìåëíèê, íàçäðàâå çà ñðåùàòà! – ðóéíî ñå âèíîòî ëåå. Èäâàì äà âèäÿ ëîçàòà ñ øåïè âúëøåáíè, ìàãüîñíè, ñáðàëè íåáåòî, çåìÿòà, â ìåëíèøêî âèíî ïðåêðàñíî! Èäâàì è íîñÿ ñè êúðïàòà.

1-2/2009


ÍÀØÈ ÃÎÑÒÈ

èðèí ïèðèí

129

Äðàãèöà Ãúðáè÷ Âèøåãðàä, Ð Ñðúáñêà

Ìèõàéëî Îðëîâè÷ Áàíÿ Ëóêà, Ð Ñðúáñêà

ÌÅ×ÒÀÒÅËÊÀ

ÅÄÈÍÀÉÑÅÒÀ ÇÀÏÎÂÅÄ

Îñòàíàõà î÷èòå ìè â ïðåïúëíåí ìåäíèê ñúíèùà. Îãëåäàëîòî – ìå÷òàòåëíî óíèëî, ìèñëèòå ìè ãðàáâà â ñëàäîñòíî æåëàíèå.  íåãà ñå ïðîòÿãàì – æåíñêè è ðàçãëåçåíî. Òðåïåòèòå ñïëèòàì – âñè÷êèòå â åäèí.  ïðåïúëíåíè�� ìåäíèê ìåäåíàòà âå÷åð ñïè.

Äà íÿìàø äðóãà ìàéêà – êàêâàòî å, òàêàâà å, òâîÿ å… Íå ÿ òúðñè, êúäåòî å.  ñåáå ñè òúðñè ÿ. Ãîëÿìà å êîëêîòî ïîèñêàø, õóáàâà – êîëêîòî æåëàåø. Íå ÿ ïñóâàé, ìîæå ùåðêà äà òè áúäå. Ïàçè ÿ êàòî çåíèöàòà â îêîòî ñè, êàòî çðúíöå ñâåòëèíà â ïåùåðà. Òÿ õëÿá íÿìà äà òè èñêà. Êúäåòî è äà ñè, ãðàäè ÿ, â ñåáå ñè ãðàäè ÿ – íàé-ãîëÿìà! À â ñìúðòíèÿ ñè ÷àñ – óñìèõíè ñå è êàæè: Ñðúáñêà!


ÌÀËÊÈßÒ ÞÄÀ Îò îòäàâíà èìàì ñúìíåíèå, ÷å ó ìåíå ñå êðèå. ×óâàì ãî, êîãàòî ñå áóäè íîùåì, êàê ïèå âîäà è îòèâà äî òîàëåòíàòà. èðèí ïèðèí

130

Òúðñÿò ãî âñè÷êè, êîèòî íåùî çà íåãî çíàÿò. Òúêìî ãî áÿõ îòêðèë è òúêìî ìèñëåõ äà ãî ïðåäàì, ðàçáðàõ, ÷å âñúùíîñò àç ãî ñêðèâàì. Òîé, òàêà èëè èíà÷å, èñêà äà èçëåçå íà âèäåëî. Áèõ ñå îòúðâàë îò íåãî ëåñíî, íî òîé òâúðäè, ÷å àç ñúì â íåãî. È ÷å, àêî îòâîðÿ óñòà, ïðåä ïàëà÷èòå ùÿë äà ìå öåëóíå ïî áóçàòà. Ïîäîáíà ñöåíà áèë âèäÿë â òåàòúðà.

ÀÍÀÑÒÀÑÈß

Âåðà Ïàâè÷-Àíòè÷ Ãîðíè Ìèëàíîâàö, Ð Ñúðáèÿ

Êàòî êîøóëÿ ïðîñòðÿíà ïðåä òåá ðàçòâàðÿì î÷è è äóøà, Àíãåëå çåìåí, íàñúí èëè íàÿâå ïîäëóäÿâàò ìå öâåòîâåòå íà ñêðîåíàòà çà òåáå ñóìðà÷íà ðóáà, ñïóñíàëà ñå äî ñâåòà ïîä íîçåòå òè.

ÆÅËÀÍÈÅ Èñêàì äà ñå ïðåâúðíà â ñúðíà è äà ïèÿ âîäà îò áèñòðîòî åçåðî íà î÷èòå òè.

1-2/2009

Ñèìî Ëàêåòè÷ Áèåëüèíà, Ð Ñðúáñêà

Ãðàöèÿ Áîæèÿ, âêàìåíåí âèêàì îò áëÿñúêà â òúìàòà íà î÷èòå òè. Îò ñâåòà âèêàì â î÷àêâàíå íà òâîèòå ñòúïêè – êàòî íàãðàäà è êàçúí çà ìîÿòà íàèâíîñò, èçìèòà â ÷èñòà ÷àøà. Áëàãîäàðèø ñ óñìèâêà íà äóøèòå íè ÷èñòè è çà ñåáå ñè êàçâàø, ÷å îáè÷àø Ïóøêèí, Ïðåâåð è Ëîðêà, ÷å ñè çà ëàäèÿòà, çà íàñ ñòúêìåíà. Òåá î÷àêâàõ – âåê èëè äâà, è ñàì íå ïîìíÿ, íî çíàì, ÷å ñìå ñå òúðñèëè äúëãî ïî îáúðêàíèòå ïåðîíè íà ãàðàòà â Ãîìîð.


ÑÚÏÐÓÃÀÒÀ

Ìèîäðàã Ìè÷à ßêøè÷ Áåëãðàä, Ð Ñúðáèÿ

Òèõà, êàòî ñÿíêà ìèíàâà ïðåç æèâîòà ìè. Àêî ñòèõúò é íå ðîìîíåøå, ùåøå íåçàáåëÿçàíî äà èçòå÷å è äà îòíåñå áðåãà...

Éîâàí Ìèõàèëî Ïåòðîâàðàäèí, Ð Ñúðáèÿ

ÍÀ ÌÎÌÈ×ÅÒÎ ÎÒ ÄÈÍÀÐÀ - Ãëåäàì òå, ìîìè÷å, ÿâíî è ïîòàéíî, îòêúäå ñè, õóáîñò íåçíàéíà? - Àç, ìîì÷åíöå, âèëà ñúì îò Øàòîð, êðàèøêèíÿ ðàñëà ñúì ïîä ñòðîåí áîð. Çàäîåíà ñúì ñ ìëÿêî íà êðàèøêèíÿ, åëà, ìîì÷å, äà òè îòêúñíà äèíÿ. - Ðàçêîøíà ñè êàòî ñèíÿ Äèíàðà, åëà ìè òè, îìàåí ìèðèñ íà áàõàð. Åëà â ðàâíèíàòà, ïðè ìåíå åëà, ñòèõ ùå òè ñòúêìÿ, êðàñèâè ñëîâà. Êàòî Ôðóøêà ãîðà ùå òå îáè÷àì, â íàøèÿ äâîð çàåäíî ùå òè÷àìå.  öúðêâàòà ùå èäåì, äî îëòàðà, ñèëíà å ëþáîâòà òè êàòî ðàêèÿ ñòàðà.  êðèëîòî ñè ùå òå ëþëåÿ íåæíî – òàêà òå îáè÷àì, ëóäî, íåèçáåæíî!

èðèí ïèðèí

131

ÅÄÍÀ ÄÐÓÃÀ Íàé-äîáðå å äà çàïîçíàÿ åäíà ñ äðóãà âñè÷êèòå æåíè â æèâîòà ìè, òà äà ñè äðóæàò è äà ìå îãîâàðÿò çàåäíî. È â îíèÿ õóáàâè ãðàäèíè íà êàôåíåòàòà íà Îáèëè÷åâ âåíàö çàåäíî äà ïèÿò êàôå, äà àíàëèçèðàò ìîåòî ðîæäåíèå è äà ñè ãîâîðÿò çà âëèÿíèåòî èì âúðõó ìåí. Ñ ìåí äà ñå íàñëàæäàâàò, äà íå ñå ðåâíóâàò åäíà äðóãà è, íàé-íàêðàÿ, åäíà îò äðóãà èñêðåíî äà óçíàÿò èñòèíàòà, ÷å íå ñúì èìàë íèùî ñ íèòî åäíà îò òÿõ...


Ëþáèöà Âóêîâ-Äàâ÷èê Ïåòðîâàðàäèí, Ð Ñúðáèÿ

Äèâíà Áèåëè÷ Íîâè Ñàä, Ð Ñúðáèÿ

èðèí ïèðèí

132

ÐÀÇÄßËÀ Ñìåê÷àâà ðàçãîâîðà – èñêðåí è áëà㠖 êàêòî â íà÷àëîòî. Íà÷àëîòî å êðàé íà åìîöèèòå è áîëêàòà. Áîëêàòà ñìåê÷àâà ñ äóìè, íà õàðòèÿ íàðåäåíè. Ñëîæè ðúêà íà ñúðöåòî, ïîìèëâàé ãî, ïîòóïàé ãî ïî ðàìîòî – çà óòåõà. Óòåõàòà å æàë è ñúæàëåíèå, èç÷åçâàùî ñëåä íåÿ. Èç÷åçâà êàòî ïÿíà íà îòâîðåíî, èçïèòî øàìïàíñêî. Øàìïàíñêîòî å òàéíàòà íà ðàçïèëÿíàòà òðåâà. 1-2/2009

Òðåâàòà å ïîñòåëÿòà íà ëþáîâòà, ñòúïêàíà îò âðåìåòî. Âðåìåòî å ñïðÿíî îò ðàçäÿëàòà.

ÎÒÈÂÀÌ Â ÅÄÈÍ ÃÐÀÄ Îòèâàì â åäèí ãðàä, â åäíà ñòðàíà, â êîÿòî èçðå÷åíàòà ðå÷ öåíà ñè èìà è îáåùàíèåòî – ñúùî, â êîÿòî ñòîíúò èìà åõî, ùàñòèåòî – ìÿñòî è âðåìå, ãðàä, â êîéòî ëþäåòå âúðâÿò ñ âäèãíàòè ãëàâè, áåç íóæäà ÷èñòîòàòà äà ñå îìúðñÿâà. Îòèâàì â åäèí ãðàä, êúäåòî èñêðåíîñòòà å äîáðîäåòåë, èñòèíàòà å ïîòðåáíîñò, â åäíà ñòðàíà, â êîÿòî ñïîìåíèòå íå ñúáóæäàò ãðîçíè ìèñëè, â åäíè îáÿòèÿ, â êîèòî íå ñúùåñòâóâà ïðàçíîòàòà...


Ñàíÿ Ïåòðîâè÷ Íîâè Ñàä, Ð Ñúðáèÿ

ÍÅ ÌÅ ÒÚÐÑÈ Â ÌÈÐÈÑÀ ÍÀ ËÞËßÊÀ Áÿõ ìëàäîñò, êîÿòî åäâà ÷àêàøå äà ñå ðàçêëîíè â õóáîñòòà íà æèâîòà. Òè âëåçå â áèòèåòî ìè, ñ ìîèòå ñòúïêè ñÿêàø. Íå ñúì è ïðåäïîëàãàëà, ÷å ùå áúäà ðàíåíà îò Àìóð. Äóìèòå òè çâúíòÿò âñå îùå êàòî òîïîòà íà ïîäêîâàíè êîíå â ãàëîï ïî êàëäúðúì. Ñúáðàõ ãè â ïàçâàòà ñè è ãè ïðåâúðíàõ â ñòîí. Ñëÿõà ñå â ñúëçè, êîé çíàå îòêîãà âïðåãíàòè â î÷èòå ìè. Ñìåñåíè ñ äúæäà, îòíåñîõà áîëêàòà è òúãàòà. Ñåãà, êîãàòî ñêúñàõ âñè÷êè þçäè, ñ êîèòî ìå áå âúðçàë, ñãóøåíà â ïðåãðúäêàòà íà äðóã, äóøàòà ìè ñå ïðîìúêâà ïðåç ñåíêèòå íà âèñîêèòå äúðâåòà, ëåêà êàòî ïåðöå, è óñìèâêàòà ïî ëèöåòî ìè òðåïòè. Ïîâå÷å íå ìå òúðñè â ìèðèñà íà ëþëÿêà...

Ëèëÿíà Ìèëîñàâëåâè÷ Ñìåäåðåâñêà ïàëàíêà, Ð Ñúðáèÿ *** Çà ñëúíöåòî è ëþáîâòà ìîëèòâà ñëúíöå íà ìîÿ ïðîçîðåö èðèí ïèðèí âèæäàì è â äðóãèòå ñå 133 îãëåæäà äâå-òðè îáëà÷åòà âìåñòî âåæäè íà íåáåòî ñå ïåð÷àò ãðåÿ ñå ñúñ ñïîìåíè òàìÿíúò õèëåíäàðñêè ìèðèøå ÷åðêîâíàòà êàìáàíà äî÷óâàì ìèíàâàò äíèòå ìúë÷èø ËÞÁΠïèøà ÿ ñ ãîëåìè áóêâè ËÞÁß ÒÅ çàïàëè ñâåòëèíàòà ó ìåí ùå ñè îòèäà ïðåäè êðàÿ

Âåñåëèí Ãàéäàøåâè÷ Ôåêåòè÷, Ð Ñúðáèÿ

ÈËÈÍÄÅÍÑÊÎ ÁÈËÅ Ïî âÿòúðà òè ïðàùàì ñëîâî, àëà èìàò ëè äóìèòå ñìèñúë? Êîãàòî Äúõúò Òè èì ëèïñâà, òå ìå ëåêóâàò ñ îòðîâà. ×å íàä Òåáå ïðàâî íÿìàì è ÷å ñòúïêèòå ìè ñëåäâàø, Èëèíäåíñêîòî áèëå çíàå – òè äà çíàåø íå æåëàåø. Òè çà äðóã ñè íèæåø òàéíè, áðîåíèöè îò íàäåæäè, è âúçäèøêèòå îìàéíè òîé êðàäå è òå îòâåæäà. Êúì êîñèòå òè âñå îùå â ñúí ðúêàòà ìè ñòðåìè ñå, íèùî ÷å è âÿðàòà ãàñè ñå â ïåïåë òëååùà ñðåäíîùíà.


èðèí ïèðèí

134

Îùå âåíèòå ìè ïàëèø è æàðòà ïî òÿõ ñå ñòè÷à, à ëåäúò ñêîâàë å äî ïðåìàëà íà äóøàòà îãíåíà ìå÷òèòå.

Ëèëÿíà Ïåòðîâ Äèìèòðîâãðàä, Ð Ñúðáèÿ

Ñúíèùà ñúñ òåá ðîÿò ñå, íî çîðàòà ãè èçïèâà, ùîì òîâà, ùî áåøå ìîå, âå÷å íå å, äðóã ãî èìà.

ÑÀÌÀ

Çàä ñòî êëþ÷àëêè ñà òå ñêðèëè îò ìîåòî óáåæèùå äàëå÷å. Çíàå ãî Èëèíäåíñêîòî áèëå, ñàìî Òè… è íèùî äðóãî âå÷å.

Ìèëîðàä Ãåðîâ Áåëãðàä, Ð Ñúðáèÿ

ÄÀ ÁÚÄÅ ÄÅÍ

(àïîòåîç)

Çåëåíè õîðèçîíòè íà ñúáóäåíè ìå÷òè. Ñúñ êîðåíè â ïðúñòòà, ñ öâÿò â ðàçêîøà íà ñëúíöåòî. Êðèëî íà ïòèöà – âúçìîæíîñò íà áåçêðàÿ! Ðàçêðèòè òàéíè íà ñúêðîâèùà ñëåä çåìíî ïîâòîðåíèå.  æèâîòà óòðîáåí – ìîëèòâà íà âëþáåíè… Åäíî ñúçâó÷èå íà äóøà è ìèñúë, ïðåäè äà ñå èçïèå îòðîâàòà íà ùàñòèåòî. Äà áúäå äåí! Òàêà äà å! (Ñòèõîòâîðåíèåòî å íàïèñàíî íà áúëãàðñêè åçèê.)

1-2/2009

Ìàõíåòå ñå îò ìåíå, äÿâîëè! Ïóñíåòå ñòðóíèòå îïëåòåíè! Îò æèâîòà ìè èäåòå ñè! Êîâ÷åã íå ìè êîâåòå, íåìàéñòîðè, îñòàâåòå ìå ñàìà ñâîé òâîðåö äà áúäà, ðóøèòåëè, íåäåéòå äà ðóøèòå, íà ñâîåòî äâîðåöà ñè ñúãðàæäàì… Íå âçåìàéòå ïîñëåäíàòà ìè êàïêà, íåêà ñàìà äîêàïÿ, íåêà ñàìà äîêîâà, íåêà ñàìà äà óìðà… Ïîìîù íå ìè òðÿáâà, è áåç âàñ ñúì òåæêà, îò ñÿíêàòà ìè ñå ìàõíåòå – èñêàì ñàìà äà ÿ ñãðàá÷à. Îò ìåí ñå ìàõíåòå âèå, ïðîñòàöè, äåòî ñàìî ìå äóøèòå, íå êðàäåòå ìèíóòèòå ìè ñâåòèíè äà ñè ãðàäèòå… Âúðâåòå ñè âêúùè, ãðîáàðè, òóê òðóï íÿìà… Íîñåòå ñúðïîâåòå ñè, öâåòàðè, à âèå, êîïà÷è, äóïêèòå ñà èçêîïàíè è çàòðóïàíè è ðàáîòà íÿìàòå, è âèå âêúùè èäåòå ñè… Ïðåä ñâîèòå ïîðòè ëèøåèòå èçòðúãíåòå, ïðåîðåòå áàõ÷èòå ñè, êëîíèòå ñè îêàñòðåòå… Íèùî ìîå íå äàâàì, ìàêàð è òàêà, äèâî… Íå äàâàì ñâîåòî íèêîìó, íå äàâàì ãðîá äà ìè ïðàâèòå… Çàòîâà, âúðâåòå ïî ïúòÿ ñè, òóê ñàìà çà âñè÷êî àç ñè ñå ãðèæà… Èäåòå ñè, òóê ïðå÷èòå! Ðåêîõ âè, äà íå ñòå ïîñìåëè, ðåêîõ âè, íå ìè òðÿáâàòå, äîñàäíè ñòå, èäåòå ñè, íå ìè ñå íàòðàïâàéòå! Çà Áîãà, îò ìåíå èäåòå ñè! (Ïðåâîä îò ñðúáñêè.)


Îçðåíêà Ìèëîéêîâè÷ Ñîêîáàíÿ, Ð Ñúðáèÿ

Âåñåëèíêà Ñòîéêîâè÷ Âðàíüå, Ð Ñúðáèÿ

ÌÀÊ

ÅËÀ

Êàòî ìàê ñå å ïóêíàëà ðåàëíîñòòà ïðåä ìåíå…

È äà èñêàø äà òè÷àìå, àç íå èñêàì.

Ñúáèðàì ñåìåòî, ÷àñòèöè îò ñúí, è íå äàâàì âðåìåòî äà ãè ðàçíàñÿ! Êàòî ìàê ñå å ïóêíàëà ìëàäîñòòà òè ïðåä ìåíå… Ñúáèðàì ñåìåòî, ÷àñòèöè áëÿí, è ñå çàëúãâàì, ÷å ëþáîâ ùå ñå ðîäè! Êàòî ìàê ñúì ñå ïóêíàëà ñàìà ïðåä ñåáå ñè è êàòî ìàê ñå ðàçïðúñêâàì ïðåä òåáå…

Âåñíà Äåí÷è÷ Áåëãðàä, Ð Ñúðáèÿ

ÏÎÄÈÓÌ Êðàÿ íà äåíÿ äî÷àêà ïîä ìîñòà, íàáðàçäåí îò âëàæíè ìèñëè, îò êîèòî ñå öåäåøå íåïðîâåòðåíà ïëåñåí, ñïåêëà ñå ïî úãëèòå íà ñúâåñòòà, óêðîòåíà â î÷àêâàíå íà ïîñëåäíàòà êîíâóëñèÿ â ÷åñò íà ïîåòà, ÷èÿòî ñëàâà ðàçíàñÿøå òúíè÷êàòà ìåñå÷èíêà â êðàé÷åöà íà íåáåòî.

È äà èñêàø äà ïëóâàìå, àç íå èñêàì. È äà èñêàø äà ëåòèì, àç íå èñêàì. Íå ñåãà. Àëà, àêî ïîèñêàø äà ãëåäàìå êàê ñëúíöåòî âúâ âîäàòà ïàäà, è óòðå êàê îò âîäàòà ùå èçïëóâà, åëà, åëà âåäíàãà!

Áîðèñàâ Áîðà Áëàãîåâè÷ - ×óïðèÿ, Ð Ñúðáèÿ

ÆÅÍÎ Êàæè êúäå ñè: êîé ëè òè å ïúòÿò, ãðåå ëè ãî íîùåì ìåñåö ÿñåí, äàëè âîäà ñè, îãúí, ñâåòëèíà ëè, çíàåø ëè ñàìà êîÿ ñè? Êàæè êàêâî ñè: áèëêà, öâÿò èëè ãëóõàð÷å, ìàéñêà êèøà, ðàéñêà ïòèöà, áëÿí; à ÷èÿ ñè, è òîâà êàæè ìè, èëè ñè ñúí ñðåä çâåçäåí îêåàí? Êàæè êàêâî ñè: êàìúê, ëåäíèê èëè ñè ñúëçà ñîëåíà, ðîçà ðóìåíà, áðúøëÿí èëè ëîçà, òà âÿòúðúò òå âåå êàòî áóðåí, ñÿêàø èìàø õèëÿäè ëèöà? Êàæè êîÿ ñè: Áîæèå ëè ñëîâî, ìîæå áè èêîíà, ïóëñúò íà ñúðöåòî, ñëàäêà òàéíà, ìîðñêà ïÿíà, ìîæå áè íàäåæäà â äúëáèíèòå íà áåçêðàÿ,

èðèí ïèðèí

135


ñêúïîöåííîñò, áèñåð, ìèäà íåîòâîðåíà? Êàæè: ñúñ öâÿò, ñúñ çâóê, ñúñ ïåñåí, ñ ðèìà; èëè ñ øåïîò, èëè ñ òèøèíà – êàæè: äàëè èëþçèÿ ãîð÷èâà òè íå ñè, åäíà èçìàìà, ñÿíêà ëè ñè, íå ëúæè! èðèí ïèðèí

136

Êàæè íà âñè÷êè: êàêâî ëè îùå ùå íàïðàâèø êàòî ñàìîâèëà â îáëàöè íåäîñòèæèìà è êîãà ëè, êàòî ìîðåí äåí, óìîðåíà òè ùå ñå ñìèðèø, íåóìîëèìà?

Ïîêðèé ìå ñ Ìëå÷íèÿ ïúò, íå êîâè âúïðîñè, îòêúñíè Íàäåæäèòå è ãè ïðèñàäè â Ãèëçèòå íà ïðèêàçêèòå. Ùå òå ëþáÿ. Óòðå… Â ðàçêîøíèÿ Õðàì íà ìîåòî Òÿëî ùå áúäåø äî ñðàì ïîêîðíî îáñëóæåí Ãîñò…

Êàæè êîãà â ãíåçäîòî ñè ùå ñå çàâúðíåø, ùî ëè ìèñëèø è êúäå ñå ìàåø, ìîæå áè òå ìàìÿò âåòðîâå, ïëàíåòè, äîêàòî â ëþáîâ ñèÿåø è çà íàñ íåõàåø?

Ñëîáîäàíêà Ëóêîâè÷ Êðàãóåâàö, Ð Ñúðáèÿ

Ñàíÿ Íåäåëêîâè÷ Ñìåäåðåâî, Ð Ñúðáèÿ

Øèðíà ñå îò ìåíå èçãðåâ æèâ, èçöúôòÿ ñ ïîðèâ. Èçïëóâà ïðåä î÷èòå ñðàìåí ëèê, íà öâÿò ïîäîáåí, îò öâÿò äàëå÷: íèòî å ìåê, íèòî å òâúðä, íèòî ïëàõ, íèòî å äàðà, íèòî å ìÿðà, íèòî äâóëèê, îñâåí çà ìåí, çà âñè÷êè ñúìíèòåëåí.

ÕÐÀÌ Òàÿ âå÷åð îñòàíè áåçäååí, íå ïðåìåñòâàé áåäðàòà ìè íà óäîáíè äåñòèíàöèè, íå ñúáëè÷àé îò ïðúñòèòå ìè ïåòíàòà êîáàëòîâî ìàñòèëî. Íå ñúáèðàé êðàé÷åòàòà íà óñòíèòå ìè, èñêàì äà ñå ñìåÿ íà Õóëèòå. Øàï÷èöèòå ìè íå ñìåíÿé, íå ñå ìðúùè, ÷å ñúì Âèðîãëàâà. Åäâà ñå ñìúêíàõ îò ñàïàòà íà ñâîèòå Ïúëíîêðúâíè ñúíèùà. 1-2/2009

Êðåõêà ñúì…

Ñúíåíà ñúì… Ïîêëàùàì ñå ðàçðîøåíà. Íà ëîâ áÿõ ïî ñâîèòå Ïúðâè Èëþçèè, èçòðúãíàõ çàäèìåíèòå Õîðèçîíòè.

ÑÚÌÍÈÒÅËÅÍ ÈÇÃÐÅÂ

Øèðíà ñå îò ìåíå èçãðåâ æèâ, èçöúôòÿ ñ ïîðèâ. Èçïëóâà ïðåä óøèòå ñðàìåí çâóê, íà ïåñåí ïîäîáåí, îò ñèìôîíèÿ äàëå÷: íèòî å ñòîí, íèòî å âèê, íèòî å ðåâ, íèòî å øóì, íèòî å òðÿñúê, íèòî êðÿñúê, îñâåí çà ìåí, çà âñè÷êè ñúìíèòåëåí. Øèðíà ñå îò ìåíå èçãðåâ æèâ, èçöúôòÿ ñ ïîðèâ. Èçïëóâà ïðåä äóøèòå ñðàìåí äóøåïðèêàç÷èê, íà èíîê ïîäîáåí, îò ñâÿòîñò äàëå÷: íèòî å ãðîõîò, íèòî å ðîïîò, íèòî áÿñ, íî å ïîëúõ, íî å òðåïåò, íî å ìèð, îñâåí çà ìåí, çà âñè÷êè ñúìíèòåëåí.


Áèëÿíà Ñòîè÷ Âàëüåâî, Ð Ñúðáèÿ

ÇÀÏÎÂÅÄ Àêî ñè èìàë íàäåæäà, â ïðàçíîòî ïîãëåäà ñè çàêîâè. Ñ ëåäåíè ïðúñòè ÷àêàì îãúíÿ äà ðàçãîðèø. Ñåãà! Ñåãà ìó å âðåìåòî! ×óõ, ÷å ñå ñòðàõóâàø îò ñúíèùàòà ìè äà íå èçïëóâà. Îò ñåäåì ñîëè ìåõëåì òè ïðàâÿ. Îòêðèé ìèñúëòà, êîÿòî îòâúä îñòàâÿì. Ïî ñâåòà ãúðìè. Íåáåòî îáúðíè. Ñåãà ñúì ñèãóðíà, ÷å ìîæåø âñè÷êî – è çàòîâà èñêàì äà òå÷åø! Çà äà èçïëóâàø îò ìåíå!

Ðàäìèëî Ðèñòè÷ Êðàãóåâàö, Ð Ñúðáèÿ

ÑÚÍ Â ñúíèùàòà âèæäàì àíãåëñêî ëèöå, ïðåä îëòàðà ñâÿò ñå ìîëè, êîëåíè÷è, ñÿêàø âñè÷êè ãðåõîâå íîñè íà ðúöå ñúñ ñòðàõ è òðåïåò íÿêîãî äà çàîáè÷à. Êàíäèëàòà ãðåÿò ñðåä òàìÿíåí ìèðèñ ïîä êóïîëà ñâîäåñò, íàä ãëàâèòå ñâåäåíè, êðèëà äà äîáèå èñêàì òâîÿòà ìèñúë, äà ïîëèòíå íàä ñëóãàòà òè âåðåí.

òè äàëè ñå áóäèø ñúñ çîðàòà ñèâà, ñúñ ñúíèùàòà ñâîè àç ùå òå äàðóâàì, íåêà òâîè áúäàò, äîêàòî ñè æèâà.

Æèâàäèíêà Æèæà Ìàðêîâè÷ Êðàãóåâàö, Ð Ñúðáèÿ

ÌÀÄÎÍÀÒÀ ÎÒ ÁÅËÎÃÐÀÄ×ÈÊ Íîùåñ îðëèòå ñëóøàõ, öàðåòå íà íåáåñíàòà âèñèíà, íàä Áåëîãðàä÷èê, íà Ñòàðà ïëàíèíà, êàê íà îáëàöèòå ïðèêàçêà ðàçêàçâàõà çà ìîíàõèíÿòà – Ìàäîíà Âàëåíòèíà.  ñàìîòà è áîëêà óáåæèùå â Áîãà òúðñèëà, â ìàíàñòèðñêèòå êîíàöè. Êúïàëà ñå, ïîñâåòåíà, â åäåìñêèòå êëàäåíöè, à ñàìîâèëèòå ñâàòáóâàëè ïîä òúæíèòå âúðáè ñ îðêåñòúð îò àðôè è íåáåñíè òðúáè. Äåìîíè ñ êðèëå îãíåíè êðúñò ïðîêúëíàò é äàðèëè… Êðàé çèäîâåòå ìàíàñòèðñêè êîííèöè ÿçäåëè. Ïðåä Ìàäîíàòà êîëåíè÷èë êàòî ñâàò ïîêëîííèê ãîëîáðàä.  òèøèíàòà íà ñâåòèòå ñâîäîâå, ïîä âîàë îò ñëúí÷åâè âåòðîâå, òðåïåðåëè òåëàòà àëàáàñòðåíè, òúìàòà íîùíà ãè ñêðèâàëà è òðåâàòà ìëàäà ïîä ðîñàòà íà ëîçàòà.

Äîðè â ñúíÿ ñúðöåòî ìè çà òåáå áèå è íà òåá èçïðàùà òðåïåòèòå ñâîè, ñåòíå ÷àêà äà ñå âúðíàò, â ïàçâà äà ãè ñêðèå, ïðåäè äà ñå ñúáóäè â çâåçäíèòå ïîêîè.

Êîãàòî ñèí çàäîè íà òîïëèòå ñè ãúðäè, áëåäàòà ãðåøíèöà â èçãðåâ îò ñâèëà ñúñ çàêúñíÿëî ïîêîðñòâî ñå ïðåäàäå íà íåâèäèìà ñèëà. Çàñúñêàõà çìèè ïî ðèäèùàòà, ìúëíèèòå ðàçãíåâèõà. Ñúñ ñâÿò îãúí ãðåõîâíîòî ÷åäî è ñâàòîâåòå âêàìåíèõà.

Äàëè äà ñå ñúáóäÿ, äàëè äà íå ñúíóâàì,

Ñåãà îðëèòå âúâ âèñèíèòå çà Ìàäîíàòà æàëÿò.

èðèí ïèðèí

137


Ìàãäà Äæîðäæåâè÷ Êðàãóåâàö, Ð Ñúðáèÿ

ÊÀÏÍÀËÀ ÇÎÐÀ

(íà Ñèëâèÿ Ïàâè÷)

Ùåøå äà ïëà÷å, íî èçñúõíà çîðàòà. èðèí ïèðèí Êàïíàõà î÷èòå îò ïóñòî î÷àêâàíå. 138 Çàùî ëè íà âñè÷êî ïóñòîøòà îòâðúùà? Îò òúðñåíåòî – ïðàçíè ñà ïúïêèòå. Ðåàëíîñòòà ñÿêàø ñàìî â ïðèêàçêèòå ñúùåñòâóâà. Íàïóñòî ÿ òúðñèõà ïðèíöîâåòå ñðåä ãðàäèíèòå ðîçîâè. Íàïóñòî ëþáîâòà ñè ïðåäëàãàõà ñ ïåñíè íàé-íåæíè. Íåëþáåíà è çîðàòà êàïíà.  î÷àêâàíå íà íåÿ.

Çàãîðêà ÒîïîëàöÐèñòèâîåâè÷ Òðúñòåíèê, Ð Ñúðáèÿ

ÁËÀÆÅÍÈ ÑÚÍÈÙÀ Âèêàì òå. Åëà, ñ âåí÷åëèñò÷åòà îò ëàéêà èçâîðèòå äà îêèòèì, êðàé èçâîðèòå äà îñòàíåì. Íàé-ïðèêàçíîòî öàðñòâî – òè ñè. Çâåçäè, öåëóâêàòà âúðíåòå! Ìåñå÷èíî, öåëóíè ãî íåæíî, âìåñòî óñòíèòå ìè. 1-2/2009

Ñ òåá çîðàòà ÷àêàì. Âñè÷êî òðåïòè è ñå ëîìè, àç ñúì êèïíàëà ëàâèíà áëÿíîâå.

Òàì ëþáîâòà æèâååøå, ðúêà ðúêàòà äúðæåøå. Âñåëåíàòà äîêîñâàõìå, â çâåçäà ëþáîâòà ïàçåõìå. Áëàæåíè ñúíèùà, ìîæåòå ëè ïàê äà îæèâååòå? Ùå áúäà ñÿíêà, îò ëþáîâ óìèðàùà… Áåç òâîÿòà óñìèâêà çà êúäå ñúì? Ñàìî ñ òåáå ëþáîâòà ùå ñå ðîäè îòíîâî!

Äðèíà Ïåòðîâè÷ - Ãîðíè Ìèëàíîâàö, Ð Ñúðáèÿ

ÕÐÈÑÒÎÑ ÑÅ ßÂÈ Òàÿ íîù î÷àêâàõ íåáåòî äà ñå îòâîðè, Âñåäúðæèòåëÿò äà ñå ÿâè èëè äà ïðîãîâîðè. È, åäâà ñå çàçîðè, íåáåñíèòå ïîðòè ñå îòâîðèõà. Îò òúìíèíàòà íà áåçêðàÿ ñå ïîÿâè çâåçäà ñèÿéíà è çåìíèÿ ðàé îãðÿ; êàêâî ñè ïîæåëàõ – íåêà ñè îñòàíå òàéíà, êàòî ïðåñòîë öàðñêè âñè÷êî çàáëåñòÿ. Ïîíå÷èõ íà êîëåíå äà ïàäíà ïðåä çëàòíèÿ ìó îðåîë, äî íîçåòå ìó äà ñå ïðîêðàäíà, íî èçâåäíúæ óñåòèõ êîëêî ìàëêà è íåâèäèìà ñúì â ñÿíêàòà íà Áîãà. Òîãàâà îíåìÿõ. ßâè ñå Õðèñòîñ ñúñ çîðàòà, íî êîãàòî çåìÿòà ñëúíöåòî îãðÿ, çàòâîðè ñå íåáåñíàòà âðàòà.


Íàòàøà Ðèñòîâè÷ Ãîðíè Ìèëàíîâàö, Ð Ñúðáèÿ

Î×ÈÒÅ Òèÿ ìàëêè äâå êðúã÷åòà çåëåíè â òúìíîòî ñâåòÿò, ñÿêàø ñèãíàëè. Ãëåäàò ïðàâî è äðúçêè íå ñà, ìèëè ñà òèÿ êðúã÷åòà äâå. Ìèñëÿò ãè çà íåâåðíè, à òå ñà áèñòðè è ÷èñòè, è âåäðè, è âèíàãè âåðíè. Ïî íÿêîÿ êàï÷èöà îò òÿõ ñå ñòè÷à, íèùî íå ìîãàò äà ñêðèÿò. Òúãà è áîëêà, ùàñòèå, óñìèâêà, âñè÷êî èçäàâàò òèÿ êðúã÷åòà äâå. ×èñòè, áèñòðè è âåðíè.

Ñâåòëàíà Âó÷êîâè÷ ×à÷àê, Ð Ñúðáèÿ Áÿãà ìè âðåìåòî êàòî îò ñòàð, ðàçâàëåí ïÿñú÷åí ÷àñîâíèê. Áÿãà ìè âðåìåòî â ãàëîï, íà íåâèäèì, áóåí àò. Áÿãà ìè âðåìåòî. Ðúöå ðàçòâàðÿì, ñ ïðåãðúäêà äà ãî ñïðà. È ìàêàð äà å ìîå, äðàãî, áëèçêî, ñòàâà íåäîñåãàåìî, íåóäúðæèìî, êàòî ñëóçåñòà ðèáà, à àç ñúì áåçïîìîùíà, îáúðêàíà, êàêâî äà ñòîðÿ? Åäâà ñåãà, â íàâå÷åðèåòî íà æèâîòà âñè÷êî ìè å ñëàäêî. Êîãàòî çàìèðèøå æàñìèíúò, ñ íåãî ðàçãîâàðÿì çà âñåêèäíåâíèòå ìàëêè íåùà… Íî áÿãà âðåìåòî – íåìèñëèìî, íåðàçáèðàåìî, áåçâúçâðàòíî, íåóäúðæèìî, èçïëúçâà ñå êðàé ìåí, òè÷à ïðåä ìåí è íàïðàçåí å âñåêè ìîé õîä, çàùîòî ìè áÿãà âðåìåòî.

Âîéî Ñðåòåíîâè÷ ×à÷àê, Ð Ñúðáèÿ

ÈÌÀ ÄÀÐ ÇÀ ÐÀÄÎÑÒÒÀ Êîéòî ìèñëè, íåêà ïðåìèñëè; êîéòî íå çíàå, ìîæå è äà óçíàå, ÷å è ïîñëåäíèÿò äàðáà èìà. Ìîæå ìåæäó ïúðâèòå äà áúäå ïðúâ è ïðúâ ìåæäó ïîñëåäíèòå. Êîéòî ìèñëè êàêâî ùå ïîñòèãíå, ìîæå äà ïîñòèãíå âñè÷êî.

Íàîä Çîðè÷ - ×à÷àê, Ð Ñúðáèÿ

ÏÐÈÇÈ Ñúáóäè ñå è âäèãíè ñå, Ùèò íà òðîíà, è âèå, Ìàðòèðè, âñè÷êè äî åäèí, çíàò, âäèãíè ñå ìúðòâà îò ãðîáà – áðàò äî áðàòà è áàùà äî ñèí. Ïîä áàéðàêà åëàòå, íà÷åëî ñúñ Ëàçàð, íàðåäåòå ñå òóêà, ðîäà äî ðîäàòà, ïðåä ìå÷à íà íàøèÿ ñâÿò öàð íåêà âñåêè çàñòàíå, äîðè è ïðåäàòåë. Î, Âèå, çà êîèòî Çàâåòúò áåøå æèâîò, âèå ñåãà ñòå îò íàñ ïîðóãàíè, óìèðàõòå âèå çà íàøèÿ ðîä, íåêà ñå âäèãíåì ñåãà, çàåäíî ñáðàíè!

èðèí ïèðèí

139


Ìèëèöà Ìèëîñàâëåâè÷ ×à÷àê, Ð Ñúðáèÿ

èðèí ïèðèí

Íàäà Äæîðäæåâè÷ Òúðáóøàíè, Ð Ñúðáèÿ

140

1-2/2009

Îñúäåíè íà ïðîêëÿòèå, íà áåçæèçíåíîñò, íà ñðàìà íà òîÿ ñâÿò… À áÿõìå òîëêîâà ìëàäè… èñêàõìå ñâåòëèíà… ïðå÷èñòâàíå… Ïîëó÷èõìå ìðàê… Òè è àç…

ÒÈ È ÀÇ

ÑÏÎÊÎÅÍ ÑÚÍ

Âñè÷êî áåøå ïðîòèâ íàñ… Âñÿêà ÷àñòèöà îò ñåêóíäàòà… Âñÿêî ïðîñòðàíñòâî… Âñÿêî âðåìå… Íå çíàåõìå êàêâî èñêàìå… Áÿõìå ìëàäè… Èçïúëíåíè ñ åíåðãèÿ, æàäíè çà ñâîáîäà, ãëàäíè çà êðàñîòà è ñúâúðøåíñòâî… Ïåòèìíè åäèí çà äðóã… Áåç íèêàêúâ ñòðàõ êúì âèñèíèòå ñå ñòðåìÿõìå, òàêà ñëåïè è íåïîñòîÿííè, íåçíàåéêè, ÷å îùå íå ñìå ñå èçìúêíàëè îò äúíîòî… À íåñúçíàòåëíî êðà÷åõìå êúì áåçíàäåæäíîñòòà, ñúíóâàéêè ïðèâèäåíèÿ, äåìîíè, çëè äóõîâå… Ñòàâàõìå âñå ïî-íåìîðàëíè, áåçëèêè…

Íå ïëà÷åòå, êîãàòî óìðà, è ñâåù íå ïàëåòå, ñúëçèòå îñòàâåòå çà äðóã äåí.

Î, âñè÷êî áå ïðîòèâ íàñ, âñÿêà ÷àñòèöà îò ñåêóíäàòà, âñÿêî ïðîñòðàíñòâî, âñÿêî âðåìå… Ñëåäèòå ñå ïðåâúðíàõà â íàòðàï÷èâè ìèñëè, â ñåíêèòå âèæäàõìå äÿâîëà, à â äóøàòà – ïðîâàë, êðàõ.

Áóñ ïîñàäåòå – íà ìîãèëà íå îòèâà öâåòå, è ïðîøåïíåòå: íåêà é å ñúíÿò ñïîêîåí!  ïúðâàòà êðú÷ìà íà ïî ÷àøêà ñåäíåòå, íå äàâàéòå äà âè îáîðè òúãà. Çà ñïîìåí íàïèøåòå: áåøå áîõåì, ïåñíèòå ñè æèâååøå è ãè ñúíóâà ñåãà.

Äàíèöà Áëàãîåâè÷ ×à÷àê, Ð Ñúðáèÿ

ÃÚÐÌÚÒ ÍÀ ÒÈØÈÍÀÒÀ Ãðúì èëè òèøèíà íåèçðå÷åíèòå äóìè çàãëóøè.

Äîðè ëþáîâòà íå ìîæåøå âå÷å äà íè ïîìîãíå…

Íÿêàêâà ñèëà èëè ïúê ìúäðîñò ñëîâàòà ìè âúçïèðà.

ñòàíàõìå óäàâíèöè â ñîáñòâåíèòå ñè äóøè…

Äàëè íÿêîé îòâîðè î÷èòå ìè ïðåä èñòèíàòà?


Èëè ñ ëúæîâíà äîáðîäåòåë ùàñòèåòî çàìúãëè? Äèëåìàòà íå ðàçðåøèõ, ìîæå áè íèêîãà íå ùå ÿ ðàçðåøà… (Ïðîâåðÿâàì ñàìà çà ñåáå ñè…) Íî, Áîæå, ùå ðåêà íà Òåáå, ñàìî íà Òåáå, òàéíàòà ñè ñòðîãà, íà Òåáå, âñåìîãúùèÿ Áîã: Îùå ìíîãî èìàì äà íàïðàâÿ, íî, âÿðâàé ìè, âñå ïî-ìàëêî ìîãà.

Ðàäìèëà Ðóáàêîâè÷ ×à÷àê, Ð Ñúðáèÿ

ÎÄÀ ÇÀ ÆÅÍÀÒÀ

(Ïúòÿò íà ñÿíêàòàâ èìåòî íà äóõà é)

Ïðåç òðúíè ñè ìèíàëà, áåøå íèêîÿ è íèùî. Ñàìî âå÷åí òðåïåò íà áðåãà íà âðåìåòî. Òðåïåðåùà ñå ëóòàøå, áåøå òâàð åãîèñòè÷íà, îò êîÿòî ñå ðàæäàøå íåùî íîâî, ìðà÷íè ðåëèãèè, èñòèíè òåæêè. Çà íèêîãî íå çíà÷åøå íèùî. Àëà èçòðàÿ ïðåç âåêîâåòå. Ãîëà äàìî, ãðàôèíüî íà ëþáîâòà, ïðîðî÷èöå è âàðâàðêî, òîïëî ñëúíöå íà âúçðàæäàíåòî, Òàëèéî, Âåùèöå, ñúí çà ÿâå ñè ñìåíèëà. Ïðîãîíåíà îò ðàÿ çàðàäè ïëîäà ðóìåí, ãîñïîäàðêà ñòàíà ñâÿòà, ãíèëà áîãàòàøêà, êðàñàâèöà, ïóðèòàíêà, ëþáîâíèöà, ïàðÿñíèöà, ó÷èòåëêà íà âñè÷êè, õðèñòèÿíêà è ïîåòåñà,

ìèðîòâîðíà ÷óäîòâîðêà, ìàãüîñíèöà.  ãíåçäî òîïëî ñâèé íè, õðàíèòåëêî, è âåñåëè íè. Ñâîåòî äðóãî àç è òîÿ ñâÿò ñïàñè, ëþáèìêî íàøà, ÷åñò è èìå ñâÿòî, áîãèíüî íàøà!

Îëèâåðà Îëÿ Öóïà÷ ×à÷àê, Ð Ñúðáèÿ

ÐÅÊÀ ÁÅÇ ÈÌÅ Çàçîðèëî óòðî â ðåêàòà ñå êúïå. Íîñÿò âúëíèòå îò ïÿíà äàíòåëà, êàìú÷åòà ñèòíè; ïòè÷êè ñå êðèÿò âúâ âúðáèòå. Ñèïå ñëúíöåòî çðàöè îò çëàòî ïî áåäðàòà é, ïî ðàìåíåòå, à òÿ, ñ êðàñîòàòà ñè ãîðäà, íåæíî ðîìîíè, ñÿêàø æåíà å. Êðàñÿò ãðàäèíè íåéíèòå ñòðàíè, çåëåíåå âîäàòà â òðúñòèêà è èâà, ïëèñêà ñå ìåêî è ìèå çàñïàëèòå íèâè. Ñïîìåíè ïàçè è ìèíàëîòî çàïèñâà, íà ïëåùèòå ñâîè âåêîâå íîñè. Òàéíî ìúë÷è, ñóåòíà íå å, êè÷óðèòå ñèâè íå áðîè â êîñèòå ñè. È äîêàòî ìîñòîâå áðåãîâåòå é ñâúðçâàò ñúñ ñåäåôåíà íèçà â äèàäåìà, òÿ ãîðäà áóäóâà, ñúíåíà øåïíå, íå áðîè ÷àñîâåòå, âðåìå íå ìåðè.

èðèí ïèðèí

141


Òàòÿíà Ñàëèíãåð Áåëãðàä, Ð Ñúðáèÿ

Æèâêî Ïðîäàíîâè÷ Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà

ÌÎËÁÀ

ÈÇÂÎÐ Â ÍÅÄÅÉÑÒÂÈÒÅËÅÍ ÏÅÉÇÀÆ

Îáåùàé ìè, ÷å íèêîãà íÿìà äà îñòàðååì, íå ñè òå ïðåäñòàâÿì â êîñòþì, ñ èðèí ïèðèí êîðåì÷å. È ìðàçÿ ðîêëèòå ñ ïðèãëóøåíè 142 öâåòîâå è äúëæèíà „à ëà Øàíåë”. Îáåùàé ìè, ÷å â äîìà íè íèêîãà íÿìà äà âíåñåì íÿêàêâè ñè ñòèëíè ìåáåëè è êðèñòàëíè ÷àøè. Îáåùàé, ÷å ñòåíèòå ùå áúäàò çåëåíè è ÷å ïðèÿòåëèòå íè ùå èäâàò áåç äà ñå îáàæäàò, è ÷å ùå îñòàâàò ñëåä ïîëóíîù. Íÿìà äà ãîòâèì íåïîíÿòíè ÿñòèÿ, ùå ëåòóâàìå, êàêòî âèíàãè, íà Ìëåò. Äåöàòà íè ñâîáîäíî ùå ðèñóâàò ïî ñòåíèòå è ùå òè÷àò, íàöàïàíè ñ øîêîëàä. Îáåùàé ìè, ÷å ùå òú÷åì ãîäèíèòå ñúñ çåëåíèÿ öâÿò íà ìëàäîñòòà, ÷å íîùèòå ùå ïðåâúðíåì â ìîðå îò ðàäîñò, îáåùàé ìè ãî, ìîëÿ òå!

Ïëåòà÷êà êðàé èçâîð áèñòðà âîäà – ïðåêðàñíà ñòàðîâðåìñêà êàðòèíà, íî, êîãàòî îòâîðèõ î÷è – íèêúäå èçâîð, íèêúäå ïëåòà÷êà, ñàìî åäíà ïðèñìåõóëíà âðàíà íà âúðõà íà åëåêòðè÷åñêè ñòúëá.

ÏÐÎÊËßÒÈÅÒÎ ÍÀ ÊÀÌÅÍÍÈß ÅÇÄÀ× Êàìåííèÿò âèòÿç ÿçäè.  çâåçäíèòå íîùè îêîòî ìó ñèÿå, íî ïðîêëÿòèåòî ñâîå íîñè òîé: âå÷å íèêîé íå çíàå êîëêî å áèë õðàáúð, à òîé, â êàìúêà âðÿçàí, íå çíàå êîëêî å òðàåí êàìúêúò.

1-2/2009


Éîñèï Åóãåí Øåòà Ðèåêà, Ð Õúðâàòñêà

Ñàíÿ Êîçëèöà - Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà

èðèí ïèðèí

143

ÏÐÈßÒÅËޅ Ïðèÿòåëþ, íÿêîãà áå äîñòàòú÷íî äà èçâàäèø ñúðöåòî ñè è íà ïîäíîñ äà ãî ïðåäëîæèø íà òúëïàòà. Äíåñ, ïðèÿòåëþ ìîé, òðÿáâà äà èçâàäèø ñúðöåòî ñè, äà ãî ñëîæèø ïðåä òúëïàòà, íî… è ñ äÿñíàòà ñè ðúêà íîæ äà é äàäåø. Ïðèÿòåëè, ïî÷åðïåòå ñå, èçäúëæåòå ìè ñå!

È ÍÎÙÅх Ìåæäó íàøèòå äâå òèøèíè íà âúçãëàâåòî ãðèâàòà òè ÷åðâåíà, ïîêðèëà íè, çàëþëÿëà ñå è, ïðîáóäèëà äîêîñâàíåòî, ãî ïðåâúðíà â ãîí÷èÿ.

ÎÃÍÅÍÀ ÑÒÈÕÈß Îùå ãîðÿ â øåïîòà òè è çàñòèâàì, âçåìàø ìå íåæíî, ñÿêàø ÷àñò îò òåá ñúì, âäúõâàø ìå è ãúðëîòî òè èçãàðÿì, ïúòóâàì â îãíåíàòà ñòèõèÿ íà êîïíåæà. Èç÷åçâàì. Îùå ìèðèøà íà óñòíèòå è ðúöåòå òè, îùå âäèøâàì àðîìàòà íà ëàâàíäóëà è âàíèëèÿ, îáðúùàì ëèöå êúì ñëúíöåòî â îêîòî òè êàòî ñëúí÷îãëåäîâà áóëêà â çëàòíè îäåæäè. Ðàæäàì ñå. Îùå ÷óâàì âñÿêà òâîÿ äóìà â óõîòî ñè è öåëèÿò ñè âðÿçàí âúâ âðàòà ìè, íîêòè, ñúëçè, ïîò, çúáè, ñëþíêà – âñè÷êî ìîå âçåìàø è öåëóâàø êàòî ñâèëà. Ðàñòà. Îùå ïëàìòÿ è æàæäàì âñåêè ÷àñ, â áúëíóâàíå ñå áóäÿ è òå ïîæåëàâàì, è åäèí êðàòúê, íåäîñòàòú÷åí æèâîò äà ïîäåëÿ ñ òåá. Îñòàâàì.


Æåëüêà Þð÷è÷Êëåêîâè÷ - Öðèêâåíèöà, Ð Õúðâàòñêà

ÁÅÇÊÐÀÉÍÎ ÌÚË×ÀÍÈÅ

Âàëåðèî Îðëè÷ - Ðèåêà, Ð Õúðâàòñêà

ÇÀÄ ÇÀÂÅÑÀÒÀ ÍÀ ÌÈÍÀËÎÒÎ

èðèí ïèðèí

144

×åñòî ñìå ëèøåíè îò óòåõà, ÷åñòî íÿìà êúì ñïàñåíèåòî ïúò. Ñòðàõúò â ïðàõòà íè áëúñêà. À â êðàÿ – èçõîä íÿìà. Ñàìî íÿìà òèøèíà, ñúñ ñèíäæèðè çàâúðçàíà, ïðåëúñòåíà. Ãóáèì ñå â çëàòåí, çàëóòàë ñå ñëúí÷åâ ëú÷, òðåïòÿù çàãàäú÷íî, îïèÿíÿâàù íè äî óíåñ.

1-2/2009

Óìîðåíà è èçïåïåëåíà â êðàÿ íà äåíÿ îñòàâÿì ìèñëè è òÿëî â ðúöåòå òè. Íà òâîÿòà ìèëîñò. Òàéíà âúðõó òàéíà â ñúðöåòî òè ðàäîñòíî îòêðèâàì, ñúçíàâàéêè, ÷å îùå æèâåÿ, ÷å ñúì íàé-èñòèíñêà â ñúíèùàòà, â ñâîåòî áåçêðàéíî ìúë÷àíèå, â êîåòî âñå îùå ìå ïîñåùàâàø, ìàêàð ÷å ãîäèíèòå ñå íàìíîæèõà – òàêà, èçíåâèäåëèöà, âíèìàâàéêè äà íå èçòðèÿò ñëåäèòå. Àç îùå íå çíàì îòêúäå èäâàì, íèòî êúäå òðÿáâà äà èäà. Íèòî ùå íàìåðÿ ëè, òúðñåéêè, ìÿñòî óñàìîòåíî – òîëêîâà ïîòðåáíî ÷îâåêó çà áÿãñòâî îò Ñâåòà è Âðåìåòî.

Àêî íÿêîãà ìå ïîæåëàåø, ùå ìå íàìåðèø çàä çàâåñàòà íà ìèíàëîòî êàê çàñòèíàë è îò ñëúíöåòî èçïå÷åí äðåìÿ… ïî ïîëÿíèòå óõàííè, ïî êëîíêèòå íà ÷åðåøàòà, â ðàçïëàêàí îáëàê…, ïî âúëíèòå íà ìîðåòî, â ïóêíàòèíàòà íà ñêàëàòà, â îãëåäàëîòî íà æèâîòà, â îòðàæåíèåòî íà òèøèíàòà… ùå ìå íàìåðèø â ìèãà íà èñòèíñêî äðóãàðñòâî… ùå ìå íàìåðèø â èçðàç ñêðèò, â äóõ îòâîðåí, â ÷èñòà ðå÷, â áåçñúííè íîùè… Ùå ìå íàìåðèø â ïðèÿòåëñòâîòî…


Âåñíà Ìèöóëèíè÷ Ïðåøíÿê - Ðèåêà, Ð Õúðâàòñêà

ÑÒÀÐÈÖÀÒÀ

Ñ

òîåøå âèíàãè íà åäíî è ñúùî ìÿñòî, íà âõîäà íà ïúðâèÿ ïàâèëèîí íà ïàçàðà. Ïðåäëàãàøå öâåòÿ. Áåøå ïîçíàòà ïî òîâà, ÷å íîñåøå åäíà ïðåêðàñíà ñëàâîíñêà íîñèÿ – ÷èñòà, èçãëàäåíà. Ñòîåøå íåíàòðàï÷èâî è ìúë÷àëèâî, ñ òîÿæêà â ðúêà, äîêàòî íå ïðîäàäåøå è ïîñëåäíîòî öâåòå. Êàêâè ëè íå ïðàçíèöè ìèíàâàõà, íî íèùî íå ñå å ïðîìåíèëî, îòêàêòî çíàì çà Äåíÿ íà æåíàòà – ñêúïè îáåäè, âå÷åðè è, ðàçáèðà ñå, ãðèæàòà äà ñå êóïè íàéñêúïèÿò áóêåò, íàé-ñêúïàòà áîíáîíèåðà… Òàêà å è äî äíåñ. Îáèêíîâåíî õîäåõìå íà ïàçàðà çàåäíî, äâà ïúòè ñåäìè÷íî. Àç âñå ñå îáðúùàõ êúì îòðóïàíèòå ñ öâåòÿ òåçãÿñè. È äâàìàòà îáè÷àõìå öâåòÿòà. Ìèñëåõìå, ÷å è òå ñà æèâè, ÷å íè ãîâîðÿò íà íåïîçíàò åçèê, èñêàõìå äà ðàñòàò òàì, êúäåòî ñà ïîíèêíàëè èëè ïîñàäåíè. Âñå ïàê èñêàõ ìàëêî ïîâå÷å âíèìàíèå, áåç äà ïðîìåíÿì ñâîåòî è íåãîâîòî ìíåíèå çà âñè÷êî, êîåòî íè äàâà ïðèðîäàòà – äà é ñå íàñëàæäàâàìå, äà ÿ ïàçèì. Çàäúðæàõìå ñå èçâåñòíî âðåìå, îáèêàëÿéêè òåçãÿñèòå, è îáèêíîâåíî êóïóâàõìå íà ïî-íèñêà öåíà, çàùîòî äæîáîâåòå íè íå íè ïîçâîëÿâàõà ðàçòî÷èòåëíîñò. Êàòî äîìàêèíÿ ìíîãî äîáðå çíàåõ êàê äà ðàçïðåäåëÿ ïåíñèÿòà ñè, çà äà èìàìå âñè÷êî, êîåòî íè å ïîòðåáíî êàòî çà ìàëêî ñåìåéñòâî – çà äåíÿ è çà ìåñåöà. Ñòàðèöàòà äúðæåøå â äÿñíàòà ñè ðúêà òîÿæêà. Áðú÷êèòå é ãîâîðåõà, ÷å èìà äîñòà ãîäèíè, íî è ÷å äîáðå ãè íîñè. Ïèòàõ ñå êàêâî ëè òîëêîâà ñèëíî ÿ êàðà äîðè è ïðè äúæä äà ïðîäàâà öâåòÿ, äîðè è â íàé-ñòóäåíîòî âðåìå. Ïîèñêàõ ñè ñòðúê÷å òåìåíóæêè òî÷íî îò íåéíàòà êîøíè÷êà, ïîæåëàâàéêè é, îùå êàòî ÿ âèäÿõ íà ïàçàðà, äà ïðîäàäå âñè÷êî, êîåòî ïðåäëàãàøå. Ñïðÿõìå ñå ïðåä íåÿ. Òè ñÿêàø ïðî÷åòå ìèñëèòå ìè. Ïîïèòà êîëêî ñòðóâàò. Òÿ ñðàìåæëèâî êàçà öåíàòà. Òè ïîãëåäíà äðåáíèòå, êîèòî íè îñòàâàõà, è òúæíî ìè ïîäñêàçà, ÷å íÿìàìå äîñòàòú÷íî. Î÷èòå íà ìúäðàòà ñòàðèöà íè ãëåäàõà ïðåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî ðîâåõìå â ïîðòìîíåòî. Âèæäàéêè, ÷å ïàðèòå íå íè äîñòèãàò, òÿ ðå÷å áëàãî, ñ óñìèâêà: „Äðóãè ìè äàäîõà ïîâå÷å, îòêîëêîòî åäíî ñòðúê÷å ñòðóâà, çíàåòå ëè, äíåñ äîáðå ñïå÷åëèõ…, çà íÿêîëêî äíè! Íåêà è çà âàñ áúäå ùàñòëèâ òîçè äåí, è âñåêè äðóã!” Âçå òåìåíóæêèòå è òè ãè ïîäàäå. „Áåðà ãè ïîä êëîíèòå íà åëèòå – ðàçêàçà íè, – êîèòî ðàñòàò áëèçî äî äîìà ìè.” Çàìîòà öâåòåíöàòà â ñàëôåòêà. Ìèðèøåõà òî÷íî òàêà, êàêòî ìîãàò äà ìèðèøàò ñàìî ãîðñêèòå öâåòÿ, à èìàõà è îñîáåí öâÿò. Îòâúðíàõìå íà ñòàðèöàòà ñ óñìèâêà. Òè ãè âçå, ïîñëå ìè ãè äàäå, à ñòàðàòà æåíà äúëãî íè ìàõà êàòî ñè òðúãíàõìå. È íèå íà íåÿ. Îùå å æèâà. Èäâà íà ñúùîòî ìÿñòî, ñ êîøíè÷êà ðàçëè÷íè öâåòÿ. Âåäíúæ é ïðèïîìíèõ çà îíçè äåí. Äàäîõ é ïàðè çà íÿêîëêî ñòðúê÷åòà. Èñêàøå äà é ïîæåëàÿ áëàãîñëîâèÿ è äà ïîæèâåå îùå äúëãî. À Òè, Òè â ðàííîòî óòðî ìè èçïðàòè ìóçèêàëíà êàðòè÷êà ñ òîïëè äóìè, êîèòî ìîæå äà íàïèøå ñàìî íÿêîé, êîãîòî è äî äíåñ ïàçÿ â íàé-òàéíèòå îäàè íà ñúðöåòî ìè. Îòãîâîðèõ òè ñ ëþáîâíà ïåñåí. Íå áåøå âàæíî, ÷å áå Äåíÿò íà æåíàòà. Ïðåäñòàâÿõ ñè êàê íèå äâàìàòà çàåäíî îáèêàëÿìå ïàçàðà è ñ ïîãëåäè òúðñèì íàøàòà ñòàðèöà.

èðèí ïèðèí

145


Åëåíà Ñ. Ïðåíäæîâà Ñêîïèå, Ð Ìàêåäîíèÿ

èðèí ïèðèí

146

ÆÈÂÎÒ ÏÎÄ ÇÂÅÇÄÈÒÅ

1-2/2009

Çàìèñëåí ãëåäàøå çâåçäèòå. ×óâñòâàøå êàê ñòóäåí âÿòúð çàëåäÿâà ëèöåòî ìó. Äÿñíàòà ìó ðúêà äîêîñâàøå ðúêàòà íà äåâîéêàòà, ëåæàùà äî íåãî. Êàêâî äà é êàæå? Êàê äà ÿ âïå÷àòëè? Äà é ñâàëè çâåçäè? Òîâà íå å ëè ìíîãî ñìåøíî? À òîëêîâà äúëãî ñà çàåäíî… Çàìèñëåí ãëåäàøå çâåçäèòå è ìúë÷åøå – ñàìîòåí è îòíåñåí. Èçâåäíúæ, åäíà çâåçäà ïàäíà, îòëåïè ñå îò òàâàíà è ãî óäàðè ïî îêîòî, à è òå÷åíèåòî ãî óáèâà, îòåã÷åí å âå÷å è îò íàäóâàåìèòå êóêëè! Åãàòè æèâîòà ïîä çâåçäèòå!

Æ.Ï.: ÇÀ ÍÀÑ, ËÞÁÎÂ ÌÎß Îòèäîõ íà ïàçàðà çà ëþáîâ è èñêàõ äà êóïÿ ëþáîâ çà íàñ, ëþáîâ ìîÿ. Îòèäîõ íà ïàçàðà çà ùàñòèå è èñêàõ äà êóïÿ ùàñòèå çà íàñ, ëþáîâ ìîÿ. Îòèäîõ íà ïàçàðà çà æèâîò è èñêàõ äà êóïÿ êðúâ çà íàñ, ëþáîâ ìîÿ. Îòèäîõ íà ïàçàðà çà ñìúðò è èñêàõ äà íàìåðÿ êðàÿ, íî òàì íå íè íàìåðèõ, Ëþáîâ ìîÿ.

Ìàÿ Êóçìàíîâñêà Áèòîëÿ, Ð Ìàêåäîíèÿ

×ÅÒÈÐÈ ÑÅÇÎÍÀ Ïðîëåò å. Ñëúíöåòî òâîðè â î÷èòå ñâåòëèíà, à äúæäîâåòå ñúáóæäàò ñúðöåòî ìè. Òè ìå çàâëàäÿâàø ñ âåäðèÿ ñè ëèê. Çâåçäèòå ñè øåïòÿò çà íàñ, äîêàòî ïåòèòå ìè ãàëÿò òðîòîàðèòå, áðîÿùè ñòúïêèòå íè. Ëÿòî å. Êàïêè ïîò ïî òåëàòà íè ñå õëúçãàò. Ñóøàòà ãðàáè âñè÷êî ïðåä ñåáå ñè, òè îò÷àÿíî æåëàåø êàï÷èöà âîäà.


Êàïêàòà äîêîñâà óñòíèòå òè. Ïðåäñòàâÿø ñè, ÷å òîâà ñúì àç. À àç… Íÿêúäå äàëå÷ ñúì.

Ìèëåíà Ðèñòîâà Íåãîòèíî, Ð Ìàêåäîíèÿ

Åñåí å. Áóðèòå íå ñïèðàò. Òðîòîàðèòå òúæîâíî æàëÿò. Îòíîâî ñòúïêèòå íè ÷àêàò. Òè è ÷àäúðúò òè ñå ïðîòèâèòå íà âÿòúðà, ìúãëàòà è ñòóäà. Àç âäèøâàì ìèðèñà íà òîêó-ùî èçïå÷åíèòå êåñòåíè, ñêðèòà êðàé òîïëîòî îãíèùå. Áåç òåá. Çèìà å. Ñíåæèíêèòå áåçìèëîñòíî ïîêðèâàò ïîñëåäíèòå çëàòíè ëèñòåíöà, îñòàíàëè îò åñåíòà. Ñòóäåíè ñåâåðíè âåòðîâå ñúñ ñòðàøíà îñòðîòà äðàñêàò ëèöåòî ìè. Íèòî êàïêà êðúâ. Êúðâè ñàìî äóøàòà ìè, êúðâè è ïëà÷å… Çà òåá.

ÏÎÈÑÊÀ ÌÈ ÑÒÈÕ Ïîèñêà ìè ñòèõ. Çà äà ñúòâîðèø ñâÿò îò ëþáîâ. Äàäîõ òè ãî. Âñè÷êî, êîåòî ïîèñêà îò ìåí, àç íàïèñàõ íà áÿëà õàðòèÿ, ñ ÷åðíî ìàñòèëî. Ïîèñêà ìè ñòèõ. Çà ïåñåí, íà êèòàðà èçñâèðåíà. Ñòèõîâåòå òè äàäîõ, à òè ñè çàìèíà. Èç÷åçíà â íîùòà, ñòóäåíà è çèìíà. Ñåãà ñå çàâúðíà, ïàê èñêàø ñòè��. Êàçâàø, ïîñëåäíèÿ. Ïîñëåäíîòî êàìú÷å â òâîÿòà ìîçàéêà. .

èðèí ïèðèí

147

ÌÅËÍÈÊ Çëàòîâåç îò ïÿñú÷åí ïðèðîäîïèñ, ïðîïèò äî íåáåñàòà, ïîçëàòåí îò èçãðåâà, ïîðóìåíÿë îò çàëåçà, íÿêàê ñè ïÿñú÷íî, â äúæäîâíè ñúëçè ðàçòâîðèì, à âå÷åí. Òóê ñ ìèëóâêà íåáåñàòà äî çåìÿòà ñå ïðèëåïâàò, êúäåòî äúëáîêà áðàçäà èñòîðèÿòà å èçäúëáàëà, ãîñòîïðèåìíà ïðåãðúäêà òå ðàçíåæâà, ñòèõîòâîðíî óõàíèå òå îáâèâà, ñúñ ñòðàñò êàïêà îò ìåëíèøêè âèíîãðàä òå îïèâà,


ïåñåí çà õóáîñò íà ëè÷íà ìîìà ñå ïåå, òîïëèíà îò áðàòîëþáèå ñå ëåå.

Ñëàâå Ãüîðãî Äèìîñêè Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

Òóê ïèðàìèäà ïÿñú÷íà å æèâîïèñ,

ÏÎËÅ. ÁÎÉÍÎ ÏÎËÅ

áèòîâà òâîðáà – ÷îâåøêî òâîðåíèå, èðèí ïèðèí

148

êèòêà âïå÷àòëåíèÿ – áåçáðåæíî âäúõíîâåíèå, ñïîìåí îò õàðìîíèÿ, â ñúðöåòî âðÿçàí íàâåêè.

Õâàíàò â ìðåæàòà ñòðúâíî ãúëòàø îçîíà èçêîíåí.

Òîäå Èëèåâñêè - Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

Ñðåä áóêâèòå ñè êàìåíîòðîøà÷. Óïîðèò è òúðïåëèâ, ñàìîâãëúáåí, ïðåæèâÿâàø óäàðà íà ÷óêà:

ÏÈÑÌÀÒÀ ÎÒ ÑÚÍß Ìåæäó äâåòå êúùè ñëÿçîõ êðàé ðåêàòà, ïðèäîøëà å÷åøå, àëà ÷óäíî ÷èñòà. Êóïèùà õàðòèè çúðíàõ íà áðåãà è ïèñìà íà äèïëè – äâåñòà èëè òðèñòà. Ðàçïîçíàõ ðúêàòà, íàïèñàëà ãè íÿâãà. Ïîíå÷èõ äà ãè âçåìà, íî âúëíà ãè âäèãíà! Ðóñëîòî ïîå ãè, ïî÷íàõà äà áÿãàò – ùî ëè ìîæåõ äðóãî, èñêàõ äà ãè ñòèãíà! Áëåñòåøå âîäàòà – ñëúí÷åâî óñìèõíàòî ìîìè÷å. áîñîíîã êúì ìîñòà è íàäîëó òè÷àõ äî ïèñìîòî ïúðâî ïúòÿò áåøå ìú÷åí! Ùå ãî ãðàáíà, ðåêîõ, íà çàâîÿ ïëàâåí! Ïîñëå ïàê íàäîëó – ÿòîòî ùå õâàíà: Òî å ðàçïèëÿíî, àëà àç ñúì ñðú÷åí! 1-2/2009

Áóêâèòå îò ñòàðèòå êíèãè, ïðåâúðíàòè â äðåáíè ïàÿöè, ìúòÿò íåáåñíèÿ ñâîä.

À äîëó?

íàøåñòâèå íà ïàÿöè – áóêâè ïîêðèâàò òðåïåðåùîòî ïîëå. Áîéíîòî ïîëå?

ÂÎÅÍÍÎ ËßÒÎ, 25.08.2001 Ã. Íà ïúòÿ Ñêîïèå – Îõðèä, ïðè Ñòðàæà, àñôàëòúò ñòåíå ïîä ñòîìàíåíèòå ãúñåíèöè, öåâèòå ñà ïðÿê âõîä êúì àäà. Ïðåä âîéíèøêàòà ïàëàòêà – ÷óâàëè ïÿñúê. Ïîä êàñêèòå òðåïòè ïëàíèíñêèÿò ïåéçàæ: çåëåíèíàòà, ñòðîåíà â óíèôîðìà, ñòðîãî äåáíå, ñúìíÿâà ñå â öâåòÿòà âîñú÷íè; íà ñâîäà áåçãëàñåí âçðèâ ñå ñòåëå. Ïî ïëàäíå íåáåòî å îñåÿíî îò îðåîëè. Öåâèòå ñà ïðÿê âõîä êúì àäà.


Ñìèëå Íàóìîñêè-Áðúñÿê - Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

Çîðàí ßêèìîñêè Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

 Î×ÀÊÂÀÍÅ ÍÀ Å ×àêàø äúëãî, èðèí ïèðèí ñÿêàø öÿëà âå÷íîñò ÷àêàø äà ñå ïîÿâÿò (îòíîâî?) îò âîäàòà 149 è êàçâàø: Êîëêî å íåóäîáíî îò êðúñòà äà ñå ãëåäà ïàíîðàìàòà â ïîäíîæèåòî íà Ãîëãîòà.

ÏÐÅÄÅË Òâîÿòà êúùà å íà áàèðà, ìîÿòà å â äîëà. Ìîèòå ïñåòà ñå ìîòàÿò èç ñåëîòî. Òâîÿò áàëêîí å íà áàèðà, ìîÿò – â äîëà. Ñêëþ÷åíè äëàíè íàä ãëàâàòà ìè âèñÿò, ñ ìîëèòâà òå âèêàì – òè íå ìå ÷óâàø. Òè ñè íà áàèðà, àç â äîëà, âñå åäíî, êîãàòî òè íàâåæäàø ãëàâà äà ìå âèäèø, àç ÿ âäèãàì. Ìîÿòà êúùà å â äîëà, òâîÿòà – íà áàèðà. Òâîÿòà êó÷êà ñå îêó÷è íàñðåä ñåëîòî. Ìîÿò áàëêîí å â äîëà, òâîÿò å íà áàèðà. Âäèãíàòè ðúöå êúì óòðîòî ãëåäàø – àç ñúì â äîëà, òè íà áàèðà, âñå åäíî. Êîãàòî àç âäèãàì ãëàâà äà òå âèäÿ, òè ÿ íàâåæäàø. Èçïðàòè êó÷êàòà ñè íà ìîèòå ïñåòà, òå ùå é êàæàò êîëêî òå îáè÷àì.

 êóòèÿ êåõëèáàðåíà ñòðàõà òè ïðèáèðàì. Äîêàòî òðåïåðèø – îãîð÷åíà è ìàëîäóøíà, òè êàçâàì: Íå çíàåø êîëêî å ïî-ëåñíî äà áúäåø íà êðúñòà, îòêîëêîòî ñ íåãî ïî ðèäà äà ñå èçêà÷âàø. Íàâñÿêúäå ëúæè, ëèãàâè êàòî ëèìôè ñå ëåÿò. Ìúë÷èø (ìúäðî?) è, áåç ñúìíåíèå, ÷àêàø. À òèøèíàòà å ñòúëá, êîéòî íè íàäâèøàâà.


èðèí ïèðèí

150

Òðàéêî Äóð÷îâñêè Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

Ëèëÿíà Êðåæåñêà Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

ÑÌÈÐÈ ÑÅ, ÑÒÀÐ×Å!

ÏÚÒ ÏÐÅÇ ÏÓÑÒÈÍßÒÀ

Âÿðâàé ìè, âåòðå, âÿðâàé ìè! Äîëó ïîä áàëêîíà ìè êó÷åòî âèå. Àç ñåäÿ ãîðå. Çà òåá ñè ìèñëÿ è çà òåá ïåñíè ïèøà. Õèëÿäàãîäèøåí ñòàðåö ñè òè! Òîÿæêàòà ñúñ ñåáå ñè íîñèø. Êîãàòî ñ íåÿ çàìàõíåø, äúðâî îò êîðåí èçòðúãâàø. Ïî ìîðåòàòà âðÿâà âäèãàø, êîðàáè ðàçáèâàø. Íå ìîãà àç äà òå óñìèðÿ. Ñìèðè ñå! Ñìèðè ñå, ñòàð÷å, òè!

Ñëúíöåòî ïå÷å è ìå èçãàðÿ, ñàìà èç ïóñòèíÿòà ñå ñêèòàì – îãðîìíà íåïðîãëåäíà ïóñòîø – íàêúäåòî è äà òðúãíåø: ïÿñúê.

Ëèäèÿ Ñòåôàíîâñêà Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

ÏÐÅÄÀÍÈÅ Êîãàòî öÿëîòî çëî ïðîãîâàðÿ, îò î÷èòå íà çìèèòå èçòè÷à âîäà íåêðúñòåíà. Ãúëòàò óñìèâêè, íàä êîèòî øàìàíèòå èçâúðøâàò îáðåäè. Ïúòÿò ñå ñâèâà è êúì ìúë÷àíèå âîäè. Çàïî÷âà ìîëèòâàòà, ïîêúëâàùà îò ïî÷âàòà. Ïòèöè ñ òàìÿí ïîñÿâàò ìÿñòîòî íà ïðåäàíèåòî. Îòòîãàâà óñìèâêàòà èäâà ñàìà ñðåä ëþäåòå, êîãàòî âàëè ñíÿã. 1-2/2009

Æàäíà çà êàï÷èöà ðîñà íà ïÿñú÷íà áóðÿ íàëèòàì, î÷èòå ìè ñå çàñëåïèõà, óñòàòà ìè ñå íàïúëíè ñ ïÿñúê… ×àêàì, è òîâà ùå ìèíå… Ëóòàì ñå æàäíà, ãëàäíà, âèæäàì òðåâàòà – çåëåíà, êðåõêà, çàãðèçâàì è ÷óâñòâàì êàê ãîð÷èâ âêóñ â óòðîáàòà ìè ñå ðàçëèâà. Ñ ïåëèí ïèÿ æàæäàòà.

Àíà Èëèéîñêà-Áîãè÷ Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

ÎÁÚÐÊÀÍÀ ÏÐÈÊÀÇÊÀ Åìîöèîíàëíà ñêîíôóçåíîñò. Ñïÿùàòà êðàñàâèöà íå èñêà äà ñå ñúáóäè. Ïðèíöúò ÿ öåëóâà çà êîé ëè ïúò, íî òÿ ñè îñòàâà âñå òàêà ñòóäåíà è íÿìà. Íàõàïàíàòà ÿáúëêà èçïóñêà îòðîâàòà ñè áàâíî, ñ íàñëàäà. Äæóäæåòàòà, îêîêîðèëè î÷è, ñà èçìàìåíè. Ìàãèÿòà ùå ïðåñòàíå. Äàëè ëîâåöúò ùå ñòèãíå íàâðåìå çëîòî ñúñ çëî äà óíèùîæè? Ïòèöèòå èçêúëâàõà òðîõèòå, êîèòî õâúðëÿõìå ïî ïúòÿ. Èçãóáèõìå ñå.


Òúðæåñòâåíèÿò áàë òðÿáâà äà ñå ñúñòîè áåç íàñ. Îáúðêàíè ïðèêàçêè. Âñå åäíî, è òàêà âå÷å íèêîé íå âÿðâà â òÿõ.

Êðóíîñëàâ Øåòêà Ñàðàåâî, Áîñíà è Õåðöåãîâèíà

Åìèëèÿ Âåëåâñêà Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

Ñìèðåíà å ïðîëåòòà. Âëþáåíèòå ëåêî êðà÷àò ïî áðåãà - èðèí ïèðèí íåïîäâèæíî å îòñúñòâèåòî íà òîÿ 151 ïàðàëåëåí ñâÿò. Ïåñåí ìîÿ, êîëêî å ñìèðåíà ïðîëåòòà! Ïåñåí ìîÿ, ïîäàé ðúêà è îòâåäè ìå...

ÑÒÀÐÈßÒ ÏÐÎÇÎÐÅÖ Êàòî íåâåñòà å íàêè÷åí ñ êèòêà ñìèë è òðåâà õàéäóøêà ïðîçîðåöúò îò ñúðöåâèíà ÷åðåøîâà. Ïîä íåãî ïèùè ïîÿñúò, ïðåïîëîâåí îò ÷åðâîÿäè. Ïðåãúðáèë ñå å ñòàðåöúò, ãëåäàéêè ïðåç ðåøåòêèòå â ãðàäèíàòà áóéíà.

Ãîðàí Êàðàíîâè÷ Ìîñòàð, Áîñíà è Õåðöåãîâèíà

ÍÀØÀ ÏÅÑÅÍ Ìíîçèíà ìóñòàêëèè òóê íîùåì ñàìè ñêèòàò. Ïðèñòèãàò âåñòè – ñâåòúò çàãèâà ïîä íåìèëîñúðäåí íàïðåäúê. Êîëèòå ìèíàâàò. Éîâàí, Éîñèï è Þñóô êëå÷àò è ïèÿò íà âõîäà íà äèñïàíñåðà ïîä ïúðâèÿ ìðàê, ïàäàù íàä çåìÿòà êàòî òåæúê áîòóø. Ìðàçÿò, ìúë÷àò è ñè ìèñëÿò çà åëèñåéñêèòå ïîëåòà, êúäåòî áèõà ãðàáèëè ñ ïúëíè øåïè ïîðòîêàëè è ùàñòëèâè ïèêàÿò â áèñåðíà âîäèöà. Íàäÿâàò ñå íà ãúðáàâàòà äåâîéêà.

ÏÐÎËÅÒ

Èâî Ôúðáåæàð Ëþáëÿíà, Ð Ñëîâåíèÿ

ÌÈÃÍÎÂÅÍÈß Ìèíàâàõà ìèíóòèòå. Ìèíàâàõà è ÷àñîâåòå. Êàêòî äíèòå è ãîäèíèòå. Äåñåòèëåòèÿòà. Ìèãíîâåíèÿòà ñå ïðåâðúùàõà íà ñïîìåíè. Ñíèìêè ïîæúëòåëè. Äà èì èçáÿãàì íå óñïÿõ. À ìèíàâàõà ìèíóòèòå è ÷àñîâåòå, äíèòå è ãîäèíèòå. Îòíîâî ñå íàìèðàì â êðúã áåç èçõîä. Çàáðàâèõ êàê ñå ñëó÷è âñè÷êî. Èçãëåæäà, êàêòî âñè÷êî äðóãî. Èäâà è ñè îòèâà. Ìèãà èçáèðàò áîãîâåòå. Çà äà ñå ñáúäíàò íà æåðòâèòå ñúäáèòå. À àç íå ìîæåõ äà ñè òðúãíà, äîðè íå ìîæåõ äà ñå âúðíà. Îòëåòÿõà ïòèöèòå. Ëþäåòå èç÷åçíàõà. È ñëúíöåòî èç÷åçíà. Î÷è îòâîðèõ è ïðîãëåäíàõ. Ïðèðîäàòà ïðîçðÿõ. È ÿ çàêëþ÷èõ.


ÑÏÎÌÅÍÈ Íàìåðèõ íÿêàêâè ñêðèòè ïèñìà, ñêðèòè ãðèæëèâî â ìàëêî ÷åêìåäæå. Áÿõà ñúâñåì çàáðàâåíè ñïîìåíè. Ñ ïëàõî ñúðöå èðèí ïèðèí â ðúöå ãè âçåõ – ñòàðèòå ñïîìåíè, 152 îòêðàäíàòè ðîìîíëèâè ïîòî÷åòà íà âðåìåòî. À òå ñà ñàìî ìîè. (Ïðåâîä îò ñëîâåíñêè.)

Åâà Çîíåíáåðã Êðàêîâ, Ïîëøà

ÑÒÚËÁÈÖÀÒÀ ÍÀ ×ÓÂÑÒÂÈÒÅËÍÎÑÒÒÀ Ñëåä îíîâà, êîåòî ñå ñëó÷è, àç íå óìåÿ äà ðàçãîâàðÿì ñ ìúðòâèòå, íå óìåÿ è ñ æèâèòå, íå ìîãà äà ðàçäåëÿì æèâîòà íà äåí è íîù, íå ìîãà è íà ÷àñîâå, íå ìè èäå îòðúêè íèòî ìîëèòâàòà â øåïîò, íèòî è ìîëèòâàòà íà ãëàñ, íå èñêàì äà ãëåäàì â îãëåäàëîòî, íå èñêàì è õîðàòà äà ãëåäàì.

1-2/2009

Ñëåä îíîâà îò âÿðàòà ìè îñòàíàõà ñàìî íÿêîëêî çðúíöà îò áðîåíèöàòà, îò ñúíèùàòà – íÿêîëêî áåëè òàáëåòêè, îò ñòèõîâåòå – åäíî êîìïðîìåòèðàùî çàãëàâèå, îò ðàçãîâîðèòå – çàìåðâàíåòî ñ ïëúò, îò ïðèÿòåëñòâîòî – óæàñúò ñëåä ïúðâàòà áóêâà îò èìåòî, îò ïîçíàíèåòî – ñìðàäòà îò ëàêèðàíàòà îïàêîâêà, îò ñïîìåíèòå – âñå òàêà ïðåñíèòå ñúñèðåöè. Ëèøèõ ñå îò èñòèíñêèÿ æèâîò,

çàáðàâèõ çà êàêâî ñëóæè òÿëîòî, ñòðàõóâàì ñå äà áúäà îáè÷àíà. Ñëåä îíîâà, êîåòî ñå ñëó÷è, áÿãàì îò âñÿêî äîêîñâàíå. (Ïðåâîä îò ñðúáñêè. Îò ïîëñêè íà ñðúáñêè ïðåâåëà Áèñåðêà Ðàé÷è÷.)

Âàñèëèñ Ïàïàñ - Âîäåí (Åäåñà, Åãåéñêà Ìàêåäîíèÿ), Ð Ãúðöèÿ *** Çîðàòà å îùå òóê, áåç ñâåòëèíà, ñàìî íàïðåãíàòèòå é ìåäíè æèëè è òîïêèòå íà ãðàäñêèòå ôåíåðè ñå ìèÿò ïîä ïîðîéíèÿ äúæä. ×óâà ñå âÿòúðúò, âàãîíèòå ìó ïúòíèöè íÿìàò. *** Åäèí áÿë îáëàê êàòî ðèáà ïî íåáåòî ïëóâà, à ñëúíöåòî å îçúáåí æåëåçåí êàïàí, õàïåù ãî. Çîðà âúðõó âåæäàòà íà ñêàëàòà, òèøèíàòà å îêà÷åíà â ðàìêà. Âñå îùå äðåìåùè ïðåäåëè – òîêó-ùî èçðåâà äåíÿò ñúñ ñâîÿòà êèòàðà. Ãëåäàì ïàðêà, ôåíèêîâàòà ïàëìà è åëõàòà – ïðåäåë. *** Èçëÿçîõìå è ñëåä íàñ âðàòàòà îñòàíà îòâîðåíà, îò ïîëîâèí âåê íèêîé íå ñå îñìåëÿâà äà ÿ çàòâîðè. Âçåõ ñàìî ñòàòèâà íà äóøàòà ñè, ïîäõâúðëÿì ãî íàñàì-íàòàì è âñå îùå ñå îïèòâàì äà íàðèñóâàì íèùîòî. (Ïðåâîä îò ìàêåäîíñêè. Ïðåâîäúò îò ãðúöêè íà ìàêåäîíñêè å íà Ïàñêàë Ãèëåâñêè.)


ÌÅÆÄÓÍÀÐÎÄÅÍ ÊÎÍÊÓÐÑ

ÌÅËÍÈØÊÈ ÂÅ×ÅÐÈ ÍÀ ÏÎÅÇÈßÒÀ 2, 3 è 4 îêòîìâðè 2009 ã.

òåë.: ++ 359 /0/ 746 3 68 57 ++ 359 889 261 295 ++ 359 896 624 293 ++ 359 889 211 686 e-mail: mvp@email.co.yu katia777bg@yahoo.com Ôîíäàöèÿ „Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà”, ñïèñàíèå „Èðèí Ïèðèí”, Îáùèíà Ñàíäàíñêè, Îáùèíà Êî÷åðèíîâî è Êúùà ìóçåé „Âàïöàðî┠ïðè Íàöèîíàëåí ëèòåðàòóðåí ìóçåé - Ñîôèÿ, îáÿâÿâàò ìåæäóíàðîäåí êîíêóðñ çà ïîåçèÿ. · ÓÑËÎÂÈß ÇÀ Ó×ÀÑÒÈÅ Â ÊÎÍÊÓÐÑÀ: Êîíêóðñúò å ÿâåí íà ñâîáîäíà òåìà. Ó÷àñòíèöèòå ìîãàò äà èçïðàòÿò äî 5 ñòèõîòâîðåíèÿ èëè 10 õàéêó, íåïóáëèêóâàíè, íà ñâîáîäíà òåìà â 2 åêçåìïëÿðà, äà áúäå íàïèñàíî èìåòî íà àâòîðà, àäðåñ, òåëåôîí, GSM è åëåêòðîíåí àäðåñ. Çà ïîëçâàùèòå åëåêòðîííà ïîùà: ñòèõîâåòå äà ñå èçïðàùàò ñ ïðèêà÷åí ôàéë /ÂÑÈ×ÊÈ ÑÒÈÕÎÒÂÎÐÅÍÈß È ÄÀÍÍÈÒÅ ÍÀ ÀÂÒÎÐÀ ÑÀÌÎ ÍÀ ÅÄÈÍ ÔÀÉË/. Êðàåí ñðîê çà èçïðàùàíå íà òâîðáèòå – 1 þíè 2009 ã. · ÇÀ ÊÎÍÒÀÊÒÈ È ÈÍÔÎÐÌÀÖÈß: 2800 Ñàíäàíñêè óë. „Èëèíäåí” ¹24 Êàòåðèíà Ìèõàèëîâà ×îáàíîâà çà êîíêóðñà „Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà” òåë: 0746/ 3 68 57; 0896 62 42 93, 0889 26 12 95, îò ÷óæáèíà òåë. ++ 359 889 211 686 · ÍÀÃÐÀÄÈ: Ìåæäóíàðîäíà íàãðàäà „Ìåëíèøêè âå÷åðè íà ïîåçèÿòà”; Ïúðâà, âòîðà, òðåòà è ïîîùðèòåëíè íàãðàäè; Ñïåöèàëíà íàãðàäà íà ñïèñàíèå “Èðèí Ïèðèí”; Íàãðàäà „Ãîð÷èâî âèíî” çà ñòèõîòâîðåíèå çà âèíîòî; Íàãðàäà ïî ñëó÷àé 100 ãîäèíè îò ðîæäåíèåòî íà Í. É. Âàïöàðîâ; Íàãðàäè çà õàéêó.

èðèí ïèðèí

153


Ñâåòëàíà Íÿãîëîâà - Ñèëèñòðà

ÁÚËÃÀÐÈÍ ÄÀ ÑÅ ÍÀÐÈ×ÀØ Ìíîãî õîðà òâúðäÿò, ÷å íÿìàìå èñòîðèÿ. Çàùîòî ïîä èñòîðèÿ ðàçáèðàò ðèöàðñêè èðèí ïèðèí òóðíèðè. Êàçâàò, ÷å íè ëèïñâà áëÿñúê è áîãàòñòâî, çàùîòî èìàò ïðåäâèä ãåðáîâå è 154 ñêèïòðè. È çàùîòî íå ïîçíàâàò ñòðàäàíèåòî. Îíîâà ñòðàäàíèå, êîåòî ðàæäà áóíòà è êîåòî äàâà ñèëè äà ñå áîðèø è äà ïîáåæäàâàø. Òåçè õîðà ñå ñðàìóâàò äà êàæàò, ÷å ñà áúëãàðè, íî âñúùíîñò íå ñà è äîñòîéíè çà òîâà, çàùîòî òî çàäúëæàâà. Íå ìîãàò äà âúçïðèåìàò áúäåùåòî è ñà ïîìåòåíè îò íåãîâàòà íåóìîëèìîñò. Òå ñà çàáðàâåíè. Îñòàâàò äðóãèòå – íåïîêîðåíèòå. Òåçè, êîèòî íå ñå çàâðúùàò îò ïîñëåäíèÿ áîé è íàä êîèòî ñåãà öúôòè ïåëèí – ãîð÷èâ êàòî ñúëçèòå íà Ðîäèíàòà. Ñ íàñ å òÿõíàòà âÿðà. Òàçè âÿðà, ñ êîÿòî Êî÷î çàñòðåëÿ ñâîÿòà ðîæáà è æåíà ñè, êîãàòî òóðöèòå íàïèðàõà. Òàçè âÿðà, ñ êîÿòî íåìîùíèÿò ñòàðåö òðúãâàøå êúì äðúâíèêà. Âðàãîâåòå áåç÷åñòÿõà, ãàâðåõà ñå è óáèâàõà, íî íå ìîæàõà äà ÿ óíèùîæàò. Âÿðàòà íå ìîæå äà áúäå ðàçñòðåëÿíà. È âñè÷êè íèå, áúëãàðèòå îò XXI âåê, çàÿâÿâàìå: „Ãåðîèòå íÿìà äà áúäàò çàáðàâåíè!” Òå ùå æèâåÿò âúâ âñè÷êè íàñ, â ïîëåòèòå íà ïòèöèòå êúì ñëúíöåòî, â ÷åðâåíèÿ öâÿò íà ðîçèòå, â áóäíàòà ñúâåñò íà ïîêîëåíèÿòà. Èìàìå ïðàâî äà êàæåì òîâà, çàùîòî íå ñìå áåçó÷àñòíè íàáëþäàòåëè. Íèå ñìå áúäåùåòî – óãðèæåíè õîðà, ñ î÷è, ñèíè êàòî íåáåòî íàä íàñ, ìèíüîðè – èçöàïàíè ñúñ ñàæäè è â ÷èèòî çåíèöè ãîðè ïëàìúêúò íà Áîòåâ. Íèå ñìå áîãàòè, çàùîòî èìàìå áîãàòñòâî íà èìå Ðîäèíà! Íèå ñìå áúäåùåòî íà Áúëãàðèÿ! È àêî íÿêîãà ñå çàïèòàø êîå íè äàâà ñàìî÷óâñòâèå, èäè â ãîðàòà è âäèøàé óõàíèåòî íà åëèòå. Âèæ ìîñòà, ïðåõâúðëåí ïðåç ãîäèíèòå, êîéòî ñâúðçâà Áîòåâàòà ÷åòà ñ ìíîãîáðîéíèòå ïúòèùà íà Äÿêîíà. È âèíàãè ñè ñïîìíÿé îíåçè õèëÿäè ìëàäåæè – îïúë÷åíöè, êîèòî óìèðàõà çà Áúëãàðèÿ. Èìåííî òå íè äàâàò ñèëè äà ïðåâçèìàìå âåêîâåòå, äà ùóðìóâàìå çâåçäèòå. Âëåç â çàëàòà íà „Ëà Ñêàëà” è ÷óé àïëîäèñìåíòèòå ñëåä èçïúëíåíèÿòà íà Ãÿóðîâ, Õðèñòîâ è Êàáàèâàíñêà. Ïðîñúëçåí ñòàíè ïðàâ, êîãàòî çâó÷è õèìíúò, ñëåä ïîðåäíàòà ïîáåäà íà Ñòåôêà Êîñòàäèíîâà, Åêàòåðèíà Äàôîâñêà è Éîðäàí Éîâ÷åâ. Ñåãà ñå îáðúùàìå êúì òåá, Ðîäèíî: È òå ìîëèì, çåìÿ, ïîìîãíè íè, äîêðàé äà îñòàíåì âëþáåíè â ïúñòðèòå ëþëêè íà òâîèòå íîùè è äíè, çàëþëåé íè íàä ïðîïàñò, ïðèñïè íè íà ðàâíà ïîëÿíà è ñúðöàòà íè â èçâîð, â êàìáàíà è â ìå÷ ïðåâúðíè! 1-2/2009

ÏÐÎÑÒÎ ËÞÁΠÒúðñèø ÿ ïî òðúíëèâè ïúòåêè, â äúëáîêè ãîðè, ïî çàáðàâåíè ïúòèùà. À ÿ ñðåùàø äî òåá. Ñêðèòà çàä úãúëà. Òðåïåðåùà, ðàçðèäàíà, èçîñòàâåíà. Ñìà÷êàíà îò ÷îâåøêàòà çëîáà. Åäâà äèøàùà. Åäâà æèâà.


Ïðèáèðàø ÿ â ñúðöåòî ñè – íåÿ, ëþáîâòà. Ìàëêà è íåçíà÷èòåëíà. Çàïî÷âàø äà ñå ãðèæèø çà íåÿ. Ñòîïëÿø ÿ è ÿ íàõðàíâàø ñ èëþçèèòå, ñ íàäåæäèòå, ñúñ ñïîìåíèòå ñè. Âÿðâàø é áåçãðàíè÷íî. Êàê äà íå âÿðâàø íà òîâà áåçïîìîùíî ñúçäàíèå, âúðõó êîåòî ñå ñìèëè è ïîäñëîíè? À òÿ ðàñòå è ñúáèðà ñèëè, ïðåâçåìà öÿëîòî òè ñúùåñòâî. Çàâëàäÿâà ìèñëèòå òè, ÷óâñòâàòà òè, äîðè è ñúðöåòî òè å íåéíî. Íà íåÿ, âåëè÷åñòâåíàòà è íåïîáåäèìà, íà ëþáîâòà. Òÿ òè äàðÿâà ìèãîâå, â êîèòî ëåòèø.  êîèòî åãîèñòè÷íî âèæäàø ñàìî òîâà, êîåòî òå èíòåðåñóâà. Äàâà òè ñìåëîñò. Ïîäàðÿâà òè óñìèâêà. Çàáðàâÿø äà ìðàçèø. Çàáðàâÿø äà ìèñëèø çà ñåáå ñè. Ìèñëèø ñàìî çà èðèí ïèðèí íåÿ. Çà ëþáîâòà, äàðÿâàùà ùàñòèå, çà åäèíñòâåíîòî íåùî, çàðàäè êîåòî 155 ñè ñòðóâà äà æèâååø.  åäèí ìèã òÿ ðåøàâà, ÷å âñè÷êî, êîåòî é äàâàø, âå÷å å íåäîñòàòú÷íî. Óñåùàø êàê ñè îòèâà. È âñè÷êî, êîåòî òè å äàâàëà, ñå ïðåâðúùà â îò÷àÿíèå. Îò÷àÿíèå äà ÿ çàïàçèø, äà ÿ çàäúðæèø, äà ÿ âúðíåø. Íî òÿ ñè îòèâà. Íàïóñêà òå. È îñòàâÿ ñëåä ñåáå ñè ðàçðóõà. Èçòè÷à ìåæäó ïðúñòèòå òè, à òè íå ìîæåø äà ÿ õâàíåø è äà ÿ ñïðåø. Çàùîòî òÿ å íåóëîâèìà. È íåçàáðàâèìà. Îñòàâà â ñïîìåíèòå è â ìèñëèòå òè. Óáèâà òå ñ ìúêàòà ïî íåîáðàòèìîòî. Ïðîêðàäâà ñå â ìå÷òèòå òè, â ñúíèùàòà òè. Íî íå ñå âðúùà. À òè íå ÿ çàáðàâÿø. Åäèíñòâåíà è íåïîâòîðèìà... Ïðîñòî ëþáîâ!

Ñòåôêà Ãàëåâà - Ñàíäàíñêè Ðîäåíà å ïðåç 1960 ã. â ñ. Êàéíàðäæà, Ñèëèñòðåíñêî. Îò 25 ãîäèíè æèâåå â Ñàíäàíñêè. Çàâúðøèëà å ÂÔÑÈ „Ä. À. Öåíîâ”, Ñâèùîâ, ñïåöèàëíîñò ôèíàíñè è êðåäèò. Ðàáîòèëà å â áàíêîâàòà ñôåðà. Ñåìåéíà, ñ äâå äåöà.

ÄÎÁÐÓÄÆÀ – ÑÅËÎ ÃÀÐÂÀÍ Çà âòîðè ïúò ñå îïèòàõ äà îïèøà Äîáðóäæà. Çàðàäè Êàòÿ è Ìèòêî. Òå ñà îò Äîáðè÷, ñåì. Êàë÷åâè. Ñåìåéñòâîòî, êîåòî íè ïîìîãíà è ìè íàïå÷àòè ÷åðíîâèòå. Çà âàñ äâàìàòà å „Äîáðóäæà – ñåëî Ãàðâàí”

Ëåæèì â òúìíîòî. Êðóøêàòà å çàãàñåíà, ñàìî òåëåâèçîðúò ðàáîòè. Ìèíàâà ïîëóíîù. - Ðàçêàæè ìè çà Äîáðóäæà? – òèõî ìå ìîëè òîé. Ìèíàâà âðåìå. Òîé, áåç äà å ïîìðúäíàë, ïàê òèõî ìå ìîëè: - Ðàçêàæè ìè çà Äîáðóäæà? Àç ìúë÷à, ãëåäàì âÿëî â òåëåâèçîðà. - Õàéäå, ðàçêàæè ìè – íå ïðåñòàâà äà óïîðñòâà òîé. - Î, íå ìîãà. Òîâà å ìíîãî òðóäíî. - È òàç äîáðà. Å, âñè÷êî äðóãî ìîæåø äà îïèøåø, ñåãà íå ìîæåø...


- Íàèñòèíà íå ìîãà, Äæàíà. Ñúæàëÿâàì. - Òè åäíà ÷åðíà ðÿïà îò ïàçàðà íà „Êðàñíà ïîëÿíà” ìîæåø äà îïèøåø êàòî ïðèíöåñà. Ìîì÷åòî ñ ëóïàòà ìîæåø äà îïèøåø çà ñòî è êîëêî ìèëèîíà, ñåãà íå, íå ìîãà. Äîáðå, îïèòàé. - Íå-å, íàèñòèíà íå ìîãà. Òîé âå÷å ñå å îáúðíàë êúì ìåí, ãîòîâ äà ìå çàòèñíå ñúñ ñòîòå ñè êèëîãðàìà. Íàñèëà ìå êàðà äà ïðîãîâîðÿ. - Äîáðå, îïèòàé ñàìî – öåëèÿò å âúðõó ìåí, ñìà÷êâà ìå. Àç, ïî÷òè áåç ãëàñ, áåç âúçäóõ – äèøàì: èðèí ïèðèí - Êàæè, êàê äà òè îïèøà îíèÿ òåæêè è ãîëåìè, òúìíîçåëåíè ëèñòà íà öàðåâèöàòà. Êàæè ìè êàê? È ïî òÿõ èìà ìúõ è êîãàòî èìà ñëúíöå òå 156 áëåñòÿò â ñìàðàãäîâî çåëåíî. Íà òàêàâà îãðîìíà íèâà. Áëîê ïî õèëÿäà äåêàðà. Ïðåäñòàâÿø ëè ñè ãè? Òèÿ äúëãè ëèñòà, òàêèâà èçòî÷åíè. Åäèí ÷îâåøêè áîé âèñîêè. Çäðàâè è ìëàäè. Êîãàòî èìà âÿòúð, ñå äâèæàò. Êàêâà ãðàöèÿ èçëú÷âàò, àðèñòîêðàòèçúì äàæå. È òèÿ êî÷àíè ìåæäó òÿõ, åäðè, â ïî-ñâåòëî çåëåíî, ñ áëåäî êàôÿâà êîñè÷êà. Òàíöóâàò. Íåïîâòîðèìî å. Êàê äà òè îïèøà! Òî ìèðèøå è ñå ïîïèâà ñàìî. Ïðåãëúùàì, è òîé ïðåãëúùà, âñå îùå âúðõó ìåí. - Îùå èñêàì – äîïèðà óñòíè. - Äà, Äîáðóäæà ñå ïèïà ñàìî, âäèøâà, è ïóëñèðà, äèøà â òåá. Íî êàê äà òè îïèøà îíçè êîìáàéíåð, êîéòî ìè ðàçêàçâàøå çà æúòâàòà. Ïî âðåìå íà æúòâàòà íå ñëèçàë îò êîìáàéíà è êîãàòî âå÷å ñòúïèë íà çåìÿòà èìàë ÷óâñòâîòî, ÷å òÿ âúðâè. Õàéäå, îïèøè ãî òîÿ ÷îâåê. Îïèøè ãî òè. Ùå òè êàæà êàê ñå êàçâà – Ìèëüî ñå êàçâà – ìëàä è õóáàâ äîáðóäæàíåö, ñèëåí, óìåí – åäèí îò íàé-äîáðèòå êîìáàéíåðè èëè êàêòî ñåãà èì êàçâàò – ìåõàíèçàòîðè. Êîìáàéíúò ìó å ñ êîìïþòúð – „Äæîéñòèê” – íåìñêè. Õàéäå, îïèøè ãî íà òàÿ âúðâÿùà çåìÿ. Ñ æèòî. Öÿë ìåñåö, äâà – äåíîíîùíî. Êàê æúíå õëÿáà íè. Îïèøè ìè ïðåäñåäàòåëÿ íà êîîïåðàöèÿòà. Íî íå ëèöåòî, ðúöåòå, êîñèòå, î÷èòå. Îïèøè ìè øåïèòå ìó, êîãàòî ìè ïîêàçâàøå êàê ñëåä ñóøàòà ïîæúíàëè ïî 30 êã îò äåêàð. 30 êã. Øåïà. Äà ãî áåøå âèäÿë ñàìî òîçè Äîáðåâ, êàê ìó ñå èçêðèâèõà ïðúñòèòå, êàê ìú÷èòåëíî ñå îãúíàõà, çà äà ñå ñúáåðàò, êàê òàÿ ãîëÿìà ìúæêà äëàí ñå ñìàëè, ñìàëè, ñâè ñå, çà äà îñòàâè áîëêàòà â øåïàòà ñè. Çà äà ìè ïîêàæå äîáèâà ñëåä ñóøàòà. Êàê ãî çàáîëÿ. À ðúöåòå ìó ñà õóáàâè, òÿõ ìîãà äà ãè îïèøà - è êîñúì÷åòàòà, è êîêàë÷åòàòà, è ïðúñòèòå, è âúðõîâåòå, íî äðóãîòî, äðóãîòî, òîâà, êîåòî áåøå âúòðå â òÿõ, â øåïàòà ìó – òî íå ñå îïèñâà. Òî ìè óáÿãâà âñå. Åé òàÿ íàé-÷îâåøêà áîëêà.  øåïèòå. Áÿãà... Êàòî äîáðóäæàíñêè ñèëåí âÿòúð. Âèõðåí. Ìëúêâàì. È òîé ìúë÷è. Íàâúí âå÷å äðåçãàâåå, à òîé íÿêàê îòäúëáîêî, îòäúëáîêî ïèòà: - Ïîñëå? - Çàãàäêà å Äîáðóäæà, Äæàíà. Òîâà å! È òî ãîëÿìà. Çåìÿ êàòî îãðîìíà æúëòà ïèòà. Ðàâíà, ïëîäîâèòà. Ìèëà. Êîå äà òè îïèøà? - Êîãà çàáëåéâàò àãíåòàòà. Èëè íîùòà, â êîÿòî ñå êîñè ëþöåðíàòà. Ëóäà íîù. - Ïúðâî ìèðèçìàòà çàëÿ öÿëîòî ñåëî. È õîðàòà ïîùóðÿõà ñ îíèÿ áàëè ïðåñíè è çåëåíè. È ãîëåìè. Ïî÷òè íå âèæäàø íèùî â òúìíàòà íîù. Íà ñåëî å êàòî ðîã òúìíèöà, ñàìî ìèðèøåø, êîñèø, êîñèø, êîñèø è ïðèáèðàø îêîñåíàòà ëþöåðíà. Çåìÿòà ñè îòäúõâà îò òîíîâåòå ïðÿñíà è çåëåíà, ñî÷íà 1-2/2009 ëþöåðíà. Íàäèãà ñå äîðè. Îïèÿíåíèåòî å îãðîìíî. Ìàãèÿòà ñúùî. Äàëè â ëþöåðíàòà íå ñå ñúäúðæàò âåùåñòâà îò ðîäà íà íàðêîòèöèòå? Èëè îò ðàäîñòòà? Íèêîé îò äâàìà íè íå ïîìðúäâà. Ñàìî ïðåä î÷èòå ìè ïëóâà öÿëîòî ñåëî. Ìàé ãî ïîçíàâàì âå÷å. È ïàðîëàòà èì çíàì – „Íå å îïàñíî”. Âñå åäíî ìè êàçâàò: “Íå å îïàñíî, ðàçêàæè!” „Íå ìîãà áå, õîðà, êàçâàì èì àç,


íàèñòèíà íå ìîãà.” À èñêàì. Íî íåùî âñå ìè óáÿãâà èëè â ïîâå÷å ìè èäâà. Ìèðèçìè è öâåòîâå, çâóöè, ïðåïúëíåíè õàìáàðè, äâîðîâå ñ äîáèòúê, ÷àíîâå, êîçè, êîíå, åäðè è êðàñèâè êî÷îâå.  ÷åðíî. - Ñàìî òîâà ëè? – ïàê òèõî ìå ïîïèòà òîé. Óñåùàì, ÷å ñå å ðàç÷óâñòâàë, êàê ïîëåêà ìå ïðåãðúùà ñàìî. Äúëãî ñòîèì òàêà. Íàâúíêà ðîçîâåå, àç áàâíî èäâàì íà ñåáå ñè. Ñàìî óñåùàì, ÷å åäíàòà ìó ðúêà å âúðõó áåäðàòà ìè. - Òå ñå ãîðäåÿò ñ ìåí. Íî è àç ñ òÿõ. - Òè ñ êîãî? - Òîâà å ìúæêî ñåëî. Òðóäíî ìè å. Åäíà çåìÿ èìàò ñàìî, íàìîêðåíà îò èðèí ïèðèí Äóíàâà, è äâå ðúöå. È îùå - ñëúíöå íà áàèðà. Òàì âñè÷êî å êîäèðàíî – 157 Äæèãåðà, Ãúá÷î, Áîìáàòà è Ïèëåêà, Ôàöàòà è Ïåòàëäæèÿòà è ò.í. Òàì ÷åðïÿò çà ðàæäàíåòî íà òåëåíöàòà ñè è êóïóâàò òðàêè, ðàçìåíÿò ñè ÿéöà è êëî÷êè, ïëàùàò ãè â ðàêèÿ, âèíî è ïåÿò â õîð. Ïëåâÿò è òðîòîàðèòå ñè ÷èñòÿò äî ïîñëåäíàòà òðåâè÷êà. È êúùèòå èì ñà êðàñèâè îò ðóìúíñêî âðåìå.  øàðêè â íàé-ðàçëè÷íè öâåòîâå. Àç íàïðèìåð åäâà íà ñåëî ðàçáðàõ, ÷å ÷è÷î Àíãåë ìîæå äà ìå âèæäà è íåñðåñàíà, è íåóìèòà, è ïî íîùíè÷êà, èçëèçàùà îò òîàëåòíàòà íà äâîðà íàðàíî è âñå äà ìå õàðåñâà, è âñå äà ìè äàâà öèãàðè, òàì ïðåç òåëåíàòà ìðåæà, è âñå äà ñè ãîâîðèì. À òîé íå ïóøè, íî ñòîè ïðè ìåí, òàì, íàðàíî, äî òåëåíàòà ìðåæà è ñëúíöåòî íè ãëåäà, íàäèãà ñå, íàäèãà ñå èçìåæäó áàèðèòå, ìîêðîòî îò Äóíàâà áëåñòè – óõàå äî íàñ íà öúôíàëè öåëè äåêàðè äðúâ÷åòà â ðîçîâî, è âñè÷êè ñà ñúáóäåíè - õîðà, êó÷åòà, ï÷åëè, è àç ïîñðåùàì íàé-÷óäåñíèÿ èçãðåâ.  Äîáðóäæà. Çàáëåéâàò àãíåòàòà. Òîé áàâíî ïëúçãà äâåòå ñè ðúöå ïî ìåí. Óñåùàì íåæíîñò. Ïðåãëúùàì. Óñåùàì çîâ. È ñèëà. Íåáåòî ñå å îñâåòèëî â ñâåòëî ñèíüî. Ñúìâà. Çàäúõàíà, ãîðåùà ñå èçìúêâàì èçïîä íåãî. Äëàíèòå ìó, îòïå÷àòàíè ïî ìåí, ñå îòêðîÿâàò êàòî íàïîåíà äîáðóäæàíñêà íèâà, ðúöåòå ìó êàòî ëèñòà íà äîáðóäæàíñêà öàðåâèöà îùå ìå îáâèâàò, óñòíèòå óõàÿò íà ëþöåðíà, î÷èòå ìó - îãðîìíî æúëòî ñëúíöå ãðåå íà áàèðà. Òîïëî.  äàëå÷èíàòà àãíåòàòà áëåÿò. - ×óâàø ëè ãè, Äæàíà? ×óâàø ëè ãè? Óñòíèòå ìó ñà îìåêíàëè, åäâàì øåïòÿò. Ñî÷íè ñà, è ïëúòíè, òåæêè, äîïèðàò ñå äî äâåòå ìè ðúöå. - Òè çà òîâà ëè ìå íàðå÷å Äæàíà? - Íå, ïðîñòî â èñòîðèÿòà ñå áÿõà èç÷åðïàëè èìåíàòà ñ ÄÆ..., îíèÿ ñïåöèàëíèòå áóêâè. Òàêúâ ëè ñè? 007! Òîâà ëè ñè? Ìúë÷àíèåòî å îãðîìíî. Çàãàäêàòà ìè ñúùî. Êàòî íà ñåëî. - Àãíåòàòà áëåÿò Äæàíà, ÷óâàø ëè ãè? Òàì, â Äîáðóäæà. Ñîôèÿ, 2008

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ


Äåíêî Ðàíãåëîâ - Íèø, Ð Ñúðáèÿ Ðîäåí å ïðåç 1949 ãîäèíà â ñ. Áàíñêè äîë, îáù. Äèìèòðîâãðàä, Ð Ñúðáèÿ. Îñíîâíî ó÷èëèùå ó÷è â ðîäíîòî ñè ñåëî è â ñ. Ïîãàíîâî. Çàâúðøâà Ôèëîëîãè÷åñêèÿ ôàêóëòåò èðèí ïèðèí íà óíèâåðñèòåòà â Áåëãðàä. Áèë å ó÷èòåë ïî áúëãàðñêè 158 åçèê è ëèòåðàòóðà â ñåëî Ïîãàíîâî. Îò 1977 ãîäèíà ðàáîòè â èçäàòåëñòâî „Áðàòñòâî” – Íèø. Ãëàâåí ðåäàêòîð íà ñïèñàíèÿòà „Äðóãàð÷å” è „Ìîñò”. Çàíèìàâà ñå ñ æóðíàëèñòèêà, ëèòåðàòóðíà è ïðåâîäà÷åñêà äåéíîñò. Ïèøå íà áúëãàðñêè è ñðúáñêè åçèê. Ñòèõîâå è ðàçêàçè çà äåöà å ïóáëèêóâàë ⠄Äðóãàð÷å”, „Òèê-òàê”, „Ìàëè íåâåí”, „Íåâåí”, „Âåñåëà ñâåñêà” è äð. Ðàçêàçè, ñòèõîâå è êðèòèêè å ïóáëèêóâàë ⠄Ìîñò”, „Ñòðåìëåíÿ”, „Áäåíèå” è â äðóãè ñïèñàíèÿ è ëèòåðàòóðíè èçäàíèÿ. Ïðåâåæäà îò ñðúáñêè íà áúëãàðñêè åçèê è îáðàòíî. Åäèí îò èíèöèàòîðèòå, ñúñòàâèòåëèòå è ïðåâîäà÷èòå íà àíòîëîãèèòå ñúñ ñòèõîâå çà äåöà „Öâåòå ìèëî”, 1995 ã., èçäàíèå íà „Çìàåâèòå äåòñêè èãðè”, Íîâè Ñàä; è „Áóêåò îò äîëèíàòà íà ðîçèòå”, 1999 ã., èçäàíèå íà „Èçâîð íà æèâàòà ðå÷”, Êîëàðè. Åäèí îò ïðåâîäà÷èòå íà ïîäáîðà íà ñðúáñêà ïîåçèÿ çà äåöà „Âñè÷êî, êîåòî ðàñíå, áè èñêàëî äà ïåå”, èçäàòåëñòâî „Áðàòñòâî”, Íèø, 2005. Åäèí îò ðåäàêòîðèòå è ñúñòàâèòåëèòå íà ñáîðíèêà (â ²²² êíèãè) ëèòåðàòóðíè òåêñòîâå çà èçâúíêëàñíî ÷åòåíå ïî áúëãàðñêè åçèê çà V²²² êëàñ íà îñíîâíèòå ó÷èëèùà. (Èçäàíèå íà „Áðàòñòâî” è Èíñòèòóòà çà ó÷åáíèöè â Áåëãðàä.) Æèâåå è ðàáîòè â ãðàä Íèø.

ÏÅÍÑÈÎÍÅÐÚÒ 1-2/2009

Ñåëöåòî ñå áåøå ñãóøèëî â ïàçâèòå íà ïëàíèíàòà. Öàðåøå òèøèíà è ñïîêîéñòâèå. Äîðè è êó÷åòàòà áÿõà çàìëúêíàëè. Âñè÷êî ñå ãîòâåøå çà ñúí. Íèêîëà áúðçàøå äà ñòèãíå ïî-ñêîðî â áàùèíàòà êúùà. È ñàì íå çíàåøå êîëêî ãîäèíè áÿõà èçìèíàëè, îòêàêòî áå íàïóñíàë ðîäíîòî ñè ñåëî!  íåãî ïðåêàðà äåòñòâîòî ñè.  ìíîãî÷èñëåíîòî ñåìåéñòâî ñå æèâååøå òðóäíî. Ðîäèòåëèòå ìó áÿõà òðóäîëþáèâè, ðàáîòåõà äåíîíîùíî – è ÷óæäè èìîòè, è èçïîëèöè, íî ïàê íå ñòèãàøå. Òîé áå øåñòíàäåñåòãîäèøåí, êîãàòî íàïóñíà ñåëîòî. Îòèäå â Íèø, ñåòíå â Áåëãðàä, êúäåòî ñå çàäúðæà íàé-


ïðîäúëæèòåëíî â æåëåçîïúòíîòî äåïî. Îêîëî ëîêîìîòèâèòå è âàãîíèòå âðåìåòî ìèíàâàøå íåóñåòíî. Äîéäå âîéíàòà. Ïëåííè÷åñòâî â Ãåðìàíèÿ. È òàì ìú÷åíèå è ðàáîòà. Ïàê áå ñ ëîêîìîòèâèòå. Êîãàòî ñå âúðíà îò Ãåðìàíèÿ, ðîäèíàòà áå ñâîáîäíà. Õâàíà ñå â çàâîäà çà ðåìîíò íà ëîêîìîòèâè è âàãîíè. È îòíîâî íàìåðè ñåáå ñè. Ñðåä æåëåçíèÿ òðÿñúê ñå ÷óâñòâàøå ñèëåí, ñâîáîäåí, âåñåë. Îáè÷àøå äà íàáëþäàâà êàê ñëåä ðåìîíò ëîêîìîòèâúò òåãëè âàãîíèòå è çàòðàêâà ïî ðåëñèòå. Ñ ëîêîìîòèâèòå è âàãîíèòå æèâååøå äåíîíîùíî. Ñ òÿõ äî÷àêà è ïåíñèÿ. Ìàéñòîð Íèêîëà ãî âèêàõà â çàâîäà. À êàê ùå ãî âèêàò ñåãà íà ñåëî? Äàëè ùå ãî ïîçíàÿò? Ðîäèòåëèòå ìó áÿõà ïî÷èíàëè.  ðîäíàòà êúùà áå èðèí ïèðèí îñòàíàë ñàìî ïî-ìàëêèÿò ìó áðàò, Ìèëêî, íî è òîé íå æèâååøå â íåÿ, 159 çàùîòî ñè áåøå ïîñòðîèë íîâà, ïî-õóáàâà êúùà. Ïðèïàäàøå ñòóäåíà ôåâðóàðñêà íîù. Ùîì ïðèñòèãíà â ñåëîòî, Íèêîëà ñå ïî÷óâñòâà íÿêàê îñîáåíî: êúùèòå ìó èçãëåæäàõà ñòðàííè è ÷óæäè, äîðè ðîäíàòà åäâàì ïîçíà. Îòêðåõíà ñòàðàòà ïîðòà è âëåçå â äîìà, êîéòî åäíî âðåìå áåøå íîâ è õóáàâ, èçïúëíåí ñ ïåñíè è ñìÿõ, ñ ïëà÷ íà äåöà è ñ ìàé÷èíè äóìè… À ñåãà – òèøèíà. Ïðàçíî è ïóñòî. Æèâà äóøà íÿìà. Ïðîçîðöèòå – ñêîâàíè îò ñòóäà. Íà ïúðòèíàòà âúí çàñêèìòÿ êó÷å. Òîé âëèçàøå îò ñòàÿ â ñòàÿ è âñåêè ìèã ñè ñïîìíÿøå ïî íåùî îò ìèíàëîòî… Ïðåç çèìàòà áå íàé-èíòåðåñíî íà ñåëî. Ñåäåíêè, òëàêè, âåñåëáè. È ó òÿõ ÷åñòî ïðàâåõà ñåäåíêè. Ìàéêà ìó è ñåñòðèòå ïðåäÿõà âúëíà, à Íèêîëà ïàçåøå áðàò÷åòî ñè, ïðèñïèâàøå ãî ñ ïðèêàçêè è áúðçàøå äà ñå ñìåñè ñ åðãåíèòå. Ïîíÿêîãà ñåäåíêèòå ïðîäúëæàâàõà äî çîðè è êúùàòà ãúðìåøå îò ñìåõîâå è çàêà÷êè. - Íå èñêàì âå÷å íèùî äà ñè ñïîìíÿì – ðå÷å Íèêîëà íà ñåáå ñè è ðåøè äà ñè ëÿãà. Äúðâåíèÿò êðåâàò âñå òúé ñè áåøå äî ïðîçîðåöà. Ïîâäèãíà òþôëåêà è âèäÿ, ÷å ñëàìàòà å ñòàíàëà ñèòíà êàòî ïëÿâà. Ëåãíà è ñå ïîêðè ñ âìèðèñàíèòå ÷åðãè. Íî ñúíÿò ìó áÿãàøå. Áå îáçåò è îò òúãà, è îò ðàäîñò. Ñóòðèíòà ñòàíà ðàíî. Äàëå÷å, äîëó â íèçèíàòà, ñå ïðîòî÷è ïèñúê íà ëîêîìîòèâ. Íèêîëà òðåïíà. Íåãîâèÿò ëîêîìîòèâ îãëàñÿâàøå ïðîñòðàíñòâîòî è ñÿêàø ãî òúðñåøå. Íî ìàéñòîðúò ñå áåøå çàâúðíàë â ñåëîòî, êîåòî îáè÷àøå íå ïî-ìàëêî îò ëîêîìîòèâà. Òóê, ñðåä ñâîèòå, èñêàøå äà âúçñòàíîâè ðàçêëàòåíîòî ñè çäðàâå è äà ïðåêàðà ïåíñèîíåðñêèòå ñè äíè. Íà ïåòäåñåòèíà ìåòðà îò çàïóñòåëèÿ äâîð ñå èçäèãàøå íîâîïîñòðîåíàòà êúùà íà Ìèëêî. Ñâåòëèíàòà ÿ îòêðîè â öÿëàòà é õóáîñò. Íÿìàøå äðóãà òàêàâà êúùà â ñåëîòî. Ñ áðàò ñè íå ñå áÿõà âèæäàëè ïîâå÷å îò äâàäåñåò ãîäèíè. Ìèëêî áåøå ìíîãî òðóäîëþáèâ. Íàé-äîáðèÿò òþòþíîïðîèçâîäèòåë â ðàéîíà. Ñ òþòþíà èçäèãíà äîìà ñè. Äâåòå ìó äåöà ó÷åõà â ãèìíàçèÿòà â ãðàäà.  íåãîâèòå íèâè è ëèâàäè íå äàâàøå íèêîé äà ïðèïàðè. Ìèëååøå çà çåìÿòà è ÿ îáðàáîòâàøå ñ ëþáîâ è óñúðäèå. Ìèëêî ñå âúðòåøå îêîëî äðúâíèêà è îòäàëå÷ âèäÿ áðàò ñè Íèêîëà. Òðúãíà äî ãî ïîñðåùíå. Ñúðäå÷íî ñå ïðåãúðíàõà. È äâàìàòà áÿõà åäðè, ëè÷íè ìúæå. Îò ëèöåòî íà Ìèëêî áëèêàøå ðóìåíèíà, à Íèêîëà èìàøå íåçäðàâ, óìîðåí âèä. Áðàòîâàòà êúùà áå îáçàâåäåíà ñúñ ñúâðåìåííè ìåáåëè è äîìàøíà òåõíèêà. È æåíàòà íà Ìèëêî, Ñòàíêà, ñå çàðàäâà íà ãîñòåíèíà. Íèêîëà çàðàçêàçâà çà ëîêîìîòèâè, çà âàãîíè. Ìèëêî ãî ñëóøàøå çàõëàñíàòî è òúêìî äà ïîïèòà çà êîëêî äíè å äîøúë, Íèêîëà ñìåíè òåìàòà: - Áðàòêî, àç ñåãà ñúì ïåíñèîíåð. Æåëàÿ òóê äà èçêàðàì ñòàðèíèòå ñè. Ùå ðàáîòÿ ïî ìàëêî, ïîâå÷å ùå ñå ðàçõîæäàì. Òðÿáâà ìè ïî÷èâêà, ÷èñò âúçäóõ è ñòóäåíà âîäà. Ìèëêî ñå ñòúïèñà. Ïîìèñëè çà çåìÿòà. Êàê ùå ÿ äåëÿò? Êàê ùå ðàçâàëè íàé-õóáàâèòå íèâè? Îò òÿõ ñå çàìîãíà. À íèêàê íå ìó ñå ùå äà ãè ðàçïîëîâÿâà. Îáçå ãî íåñïîêîéñòâèå. Íåùî ñå âúðòåøå â ãëàâàòà ìó. Íèêîëà ïúê ðèñóâàøå áúäåùèòå ñè äíè ñ ìàëêà ïòèöåôåðìà â øèðîêèÿ äâîð, ñ íîâ ñîðò öàðåâèöà, êîÿòî ñìÿòàøå äà îòãëåæäà çà õðàíà íà êîêîøêèòå…


Ñòàíêà øåòàøå îêîëî ïå÷êàòà, âñå îùå â äîáðî íàñòðîåíèå. Èñêàøå äà ñå îòñðàìè ïðåä íåî÷àêâàíèÿ ãîñòåíèí. Ìèëêî ìèñëåíî îãëåæäàøå íèâèòå, èçìåðâàøå ãè, ïñóâàøå íàóì è ïëþåøå. È óñåòè íåíàâèñò êúì áðàò ñè. „Çàùî ñå å äîìúêíàë? Çàùî íå ñè å îñòàíàë â ãðàäà? Ñàìî çà ëîêîìîòèâè ïðèêàçâà, à áÿãà îò òÿõ” – íåãîäóâàøå â ñåáå ñè Ìèëêî. Íèêîëà íå ìîæåøå äà íå çàáåëåæè, ÷å áðàò ìó âå÷å íå ãî ñëóøà ñ ïðåäèøíèÿ èíòåðåñ. Ñìÿòàøå çà ñïðàâåäëèâî è åñòåñòâåíî òå, îò åäíà ìàéêà ðîäåíè, ïî áðàòñêè äà ðàçäåëÿò èìîòà. Ñëåä îáÿäà Íèêîëà òðúãíà äà ñå ïîðàçõîäè èç ñåëîòî. Òóê-òàìå ïî èðèí ïèðèí ïàäèíèòå ñå áåëååøå ñíÿã. Âçèðàøå ñå âúâ âñè÷êî, çà äà ãî ðàçïîçíàå. Ñòàðàòà ÷åøìà ÿ íÿìàøå. Ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè íà òîâà ìÿñòî å ïîñòðîåí 160 ðåçåðâîàð çà âîäîïðîâîäà. Âúâ âñÿêà êúùà âå÷å èìà ïèòåéíà âîäà. Åäíî âðåìå íà ÷åøìàòà áåøå ìíîãî îæèâåíî. Îñîáåíî åñåí. Òóê ñå ñúáèðàõà ìîìèòå è åðãåíèòå. Òóê äîõîæäàõà è ìëàäè äðóãîñåëöè. Êëàäÿõà ñå îãíüîâå, öàðåâèöà è êàðòîôè ñå ïå÷åõà, õîðî ñå èãðàåøå. Îò ïëàíèíàòà ñå ñïóñêàøå ãúñòà ìúãëà. Äîëó, â íèçèíàòà, èçïèùÿ ëîêîìîòèâ. Íèêîëà ñè ñïîìíè äóìèòå íà áàùà ñè: „Ùîì ñå ÷óâà âëàêúò, ùå ñå ðàçâàëè âðåìåòî.” È òîé çàáúðçà äà ñå ïðèáåðå â ñòàðàòà êúùà. Õâàíà ñå äà íàñå÷å äúðâà, ïå÷êàòà äà íàêëàäå. Ìèëêî è Ñòàíêà áÿõà îñòàíàëè ñàìè. Ìèëêî ñíîâåøå íàïðåä-íàçàä èç ñòàÿòà, ìðà÷åí è ìúë÷àëèâ. Æåíà ìó ñå îáàäè: - Êàêâî ñè ñå îêóìèë? Áðàò òè å äîøúë, ðàäâàé ñå, ïåé! Ìèëêî é ñå òðîñíà: - Ïîëîâèíàòà èìîò å íåãîâ. Òîé ùå ñè ãî âçåìå. Èñêà æèâ äà ìå çàêîïàå. Àìà íèùî íÿìà äà ìó äàì. Èìà ñè ïåíñèÿ è òÿ ìó å ïðåäîñòàòú÷íà. Ñòàíêà ãî ïîãëåäíà óìîëèòåëíî: - Íåäåé ñå ÿäîñâà! Ùå ìó äàäåì ÷àñò îò çåìÿòà. Íà íàñ çàùî íè å òîëêîâà èìîò! Äåöàòà íè êàòî èçó÷àò, õè÷ íå ùå èì å äî ñåëî. Ïúê àç è òè ùå îòãëåæäàìå òþòþí è äîðè ñàìî ñ íåãî ùå ìîæåì äà ñå ïðåïèòàâàìå. - Íå, è ïàð÷åíöå çåìÿ íå ùå âèäè îò ìåíå! – çàêàíè ñå Ìèëêî, òóïàéêè ñ þìðóê ãúðäèòå ñè. Íèêîëà ÷àêàøå äà ñå çàïðîëåòè. Òîãàâà ùå ñå ðàçáåðàò ñ áðàòà. Ùå èçîðå ñâîÿ äÿë çåìÿ, ùå çàâúäè êîêîøêè è ùå ñè èìà ïðåñíè ÿéöà è ìåñî, êàêòî ãî áÿõà ïîñúâåòâàëè äîêòîðèòå. Ïîíÿêîãà ñëèçàøå â ãðàäà. È íàé-ïðîäúëæèòåëíî ñå çàñòîÿâàøå íà æåëåçîïúòíàòà ãàðà. Êàòî ïðîòðàêàò ðåëñèòå, ñúðöåòî ìó ñå èçïúëâàøå ñ ðàäîñò. Íà òðúãâàíå ñå îáðúùàøå äà âèäè îùå âåäíúæ âëàêîâèòå êîìïîçèöèè è èì ìàõàøå çà äîâèæäàíå. Ñòîïèõà ñå ñíåãîâåò��. Ðàçäâèæè ñå ñåëîòî. Îâ÷àðèòå çàïî÷íàõà äà èçêàðâàò ñòàäàòà íà ïàøà. Íèêîëà èçëåçå äà íàãëåäà íèâèòå. Êðàêàòà ìó çàäæâàêàõà èç ïðîãèçíàëàòà ïî÷âà. Ïî òèÿ ìåñòà áå ïàñúë êàòî äåòå êðàâèòå. Ñåãà ïîäèð íåãî ñ áîòóøè è âúæå â ðúêà êðà÷åøå è Ìèëêî. Äâàìàòà âúðâÿõà ìúë÷åøêîì. - Äà âèäèì êàê ùå ñå ïîëó÷àò îò åäíà äâå íèâè! – ðå÷å Íèêîëà. - Íÿìà äà ñå ïîëó÷è íèùî. Òîâà å ìîÿ íèâà. Àç æèâåÿ îò íåÿ. Òè ñè èìàø ïåíñèÿ, íå òè òðÿáâà çåìÿ! – ðàçñúðäè ñå Ìèëêî. - Íàëè ñìå áðàòÿ? - Òè íå ñè ìè áðàò! Àç íÿìàì áðàò! – ðàçâèêà ñå Ìèëêî. Íèêîëà èçòðúïíà. Íîçåòå ìó çàòúâàõà âñå ïî-äúëáîêî â êàëòà. Ñòðóâàøå 1-2/2009 ìó ñå, ÷å öåëèÿò ïðîïàäà â çåìÿòà, çàðàäè êîÿòî Ìèëêî ñå îòðè÷àøå îò åäèíñòâåíèÿ ñè áðàò. Îòíîâî ñå ðàçíåñå îòêúì íèçèíàòà ïðîäúëæèòåëíèÿò çîâ íà ëîêîìîòèâíàòà ñâèðêà. Íèêîëà ñå ïðèáðà, âçå ñè êóôàðà è ïîå êúì ãðàäà.


ÁÈÑÀ Äÿäî Èâàí æèâååøå â Ãúëúáîâà ìàõàëà, â ïîñëåäíàòà êúùà íà ïúòÿ çà ïëàíèíàòà. Áåøå íà âúçðàñò, íî çà åäèí ìúæ äîñòàòú÷íî äîáðå ñå ñïðàâÿøå ñàìè÷úê. Ñèíîâåòå ìó Ñòîÿí, Ïúðâàí è Ìàëèí áÿõà ëåêàðè. Ñòîÿí áåøå íàé-ìàëêèÿò áðàò è æèâååøå â Áåëãðàä, à Ïúðâàí è Ìàëèí â Ñîôèÿ. Êàê ñå ãîðäååøå äÿäî Èâàí ñúñ ñâîèòå ñïîëó÷ëèâè äåöà. „Íå å ìàëêà ðàáîòà äà èìàø òðèìà ñèíà ëåêàðè”, êàçâàøå ãîðäåëèâî äÿäî Èâàí íà ñúñåëÿíèòå ñè. èðèí ïèðèí „Åâàëà, âÿðíî å”, äóìàõà òå è òîãàâà â íåãîâèòå ñèíè î÷è áëèêâàøå ñúëçà 161 îò ãîðäîñò è îò òúãà. Ïúðâàí è Ìàëèí êàòî ìíîçèíà îò òîÿ êðàé èçáÿãàõà ïðåç ãðàíèöàòà. Îò òÿõ ñ ãîäèíè íàðåä íèòî ïèñìî ïîëó÷è, íèòî ïúê çíàåøå êúäå äà èì ïèøå. Âÿðâàøå, ÷å íå ñà ãî çàáðàâèëè è ÷å ïèøàò ïèñìà, êîèòî íå ñòèãàò äî íåãî. Îò ÷óæäè õîðà íàó÷àâàøå, ÷å ñà äîáðå è òîâà ìó áåøå äîñòàòú÷íî. Ñòîÿí ìó ïèøåøå ðåäîâíî, íî íå èäâàøå. Çà ïîñëåäåí ïúò ñå âèäÿõà ïðåäè ïåò ãîäèíè, êîãàòî äîéäå íà ïîãðåáåíèåòî íà ìàéêà ñè. Ñëåä òîâà îò íåãî ïðèñòèãàõà ñàìî ïèñìà. Âÿðíî å, ÷å ïîíÿêîãà ñëàãàøå è ïî íÿêîÿ õàðòèåíà ïàðà â ïèñìîòî, íî íà Èâàí ïàðè íå ìó òðÿáâàõà. Ãëåäàøå äâå êðàâè è òîâà, êîåòî èçêàðâàøå îò òÿõ, áåøå äîñòàòú÷íî çà åäèí ñòàð÷åñêè æèâîò. Ïúðâàí è Ìàëèí, êàòî áåæàíöè, íÿìàõà ïðàâî äà èäâàò, èçêàðàõà ãè, ÷å ñà ïîëèòè÷åñêè èçáÿãàëè ïðåç ãðàíèöàòà è ÷å ñà âðàãîâå íà äúðæàâàòà. Òîâà áåøå áîëíà èçìèñëèöà, íî âðåìåíàòà áÿõà òàêèâà, îñòàâàøå ìó ñàìî äà ìúë÷è. Ñâèäíî ìó áåøå, ÷å Ñòîÿí ñå îòðîäè. Âèíàãè ïèøåøå, ÷å ìíîãî ðàáîòè, ãîòâè íÿêàêâè ñïåöèàëèçàöèè. Ìíîãî ñå çàðàäâà, êîãàòî ìó ïèñà, ÷å ñå å îæåíèë. Ïîâÿðâà, ÷å íåùàòà ùå ñå ïðîìåíÿò, ùå äîâåäå áóëêàòà äà âèäè ðîäíèÿ ìó êðàé è áàùà ìó. Äÿäî Èâàí îòèäå â ìàãàçèíà è ÷åðïè âñè÷êè, êîèòî çàâàðè òàì. È ïàê Ñòîÿí íå íàìåðè âðåìå äà äîéäå. Ïèøåøå, ÷å âðåìåòî å ñòóäåíî, íå å óäîáíî çà ïúòóâàíå, áóëêàòà áðåìåííà – ïàê íå å óäîáíî, à êîãàòî ñå ðîäè äåòåòî, õè÷ íÿìàøå íà÷èí äà ïúòóâàò ñ ìàëêî äåòå áåç ëåêà êîëà. Íî òîé òðÿáâàøå äà ñå ðàäâà, ÷å âíóêúò ïîëó÷è íåãîâîòî èìå. Êðúñòèõà ãî Èâàí. Ïàê äÿäî Èâàí ÷åðïè ñúñåëÿíèòå ñè, íî ìó áåøå ìú÷íî äà îáÿñíÿâà íà õîðàòà çàùî Ñòîÿí íå èäâà, òà è òîé íå çíàåøå èñòèíñêàòà ïðè÷èíà. Ìîæå áè ñå ñðàìóâà äà âèäè æåíà ìó îòêúäå å ïîíèêíàë, ìèñëåøå ñè. È òàêà ìèíàâàõà ãîäèíèòå, à Ñòîÿí âñå ïî-ðÿäêî ïèøåøå. Âå÷å íå èçïðàùàøå ïàðè, íèòî ïúê ïèòàøå òðÿáâàò ëè ìó. Èâàí îòäàâíà âå÷å íå ðàáîòåøå èìîòà ñè. Èìîòúò ãîëÿì, òîé ñàìè÷úê è çà êàêâî ìó å? Çåìåäåëñêàòà êîîïåðàöèÿ íå èñêàøå äà ãî êóïè, íèòî ïúê äà ãî âçåìå êàòî ïîäàðúê. „Íà êîé ìó òðÿáâà èìîò, íå âèæäàø ëè, ÷å âñè÷êè áÿãàò â ãðàäîâåòå”, ïîëó÷àâàøå âèíàãè åäèí è ñúùè îòãîâîð, êîãàòî îòèâàøå ïðè óïðàâèòåëÿ íà çåìåäåëñêàòà êîîïåðàöèÿ äà ãî ìîëè äà âçåìàò èìîòà. Ðåøè äà ïðîäàäå åäíà êðàâà. Áåøå ìó òðóäíî äà ãëåäà äâå. Ïðîäàäå ïîñòàðàòà, òÿ èìàøå è òåëå, à îñòàâè Áèñà äà ÿ ãëåäà çà ìëÿêî. Áèñà áåøå ìíîãî óìíî äîáè÷å. Èçïúëíÿâàøå âñè÷êî, êîåòî é êàæå, è òîé íèêîãà íå âäèãíà òîÿãàòà ïî íåÿ. Ïàðèòå, êîèòî âçå çà äîáèòúêà, à è òîâà, êîåòî áåøå ñïåñòèë çà ñòàðè äíè, èçïðàòè íà Ñòîÿí äà ñè êóïè ëåêà êîëà. „Íàäÿâàì ñå, ÷å äîáðå ñòîðèõ”, ðàçêàçâàøå íà Áèñà, äîêàòî ÿ õðàíåøå. Îòêàêòî îñòàíà ñàìà, òîé íå ÿ âðúçâàøå â êîøàðàòà. À òÿ áåøå ñâèêíàëà, ùîì âëåçå äîìàêèíúò â êîøàðàòà, ñòàâàøå íà êðàê, ãëåäàøå ãî ïðàâî â î÷èòå è ìàõàøå ñ îïàøêàòà, ñÿêàø ãî ïîçäðàâÿâà.


Äÿäî Èâàí é ñëàãàøå ñóòðèí ñåíî, íà îáåä ñëàìà, à íà âå÷åðÿ çîá è êàçâàøå: „Åòî Áèñî, ñåãà ùå òè ñëîæà ñëàìà, ìîæå áè íÿìà äà òè õàðåñà, íî è àç íå ÿì ìåñî, êîãàòî ìè ñå ÿäå, à êîãàòî èìà”. Ñëåä òîâà ÿ òèìàðåøå, ðèíåøå êîøàðàòà è ïîñòèëàøå ïîä êðàêàòà é ñëàìà äà ñïè íà òîïëî, ñâàëÿøå îò ñòåíàòà òðèêðàêîòî ñòîë÷å, ñÿäàøå è äúëãî ïðèêàçâàøå ñ íåÿ, ñÿêàø ïðèêàçâàøå ñ äîâåðåí ÷îâåê. Ïîíÿêîãà é ðàçêàçâàøå çà ìëàäåæêèòå ñè äíè, êîãàòî äåöàòà áÿõà ìàëêè, à êúùàòà ïúëíà ñ ãëú÷ è ùàñòèå. Æàëåøå ñå çà ñòàðîñòòà, áîëêèòå è ñàìîòàòà. „Ñèãóðíî ñè ìèñëÿò õîðàòà îò ñåëîòî, ÷å íå ñúì ñ âñè÷êèÿ ñè èðèí ïèðèí àêúë, êîãàòî ñúì ãî äîêàðàë äîòóê äà ïðèêàçâàì ñ äîáèòúêà ïîêðàé òîëêîâà íàðîä. Íî êîé èìà âðåìå çà ìîèòå ìúêè è êîé ùå ìå ðàçáåðå? 162 Íÿêîé ùå êàæå, êàêâî èñêàì, âñè÷êèòå óìíè è ó÷åíè õîðà èçáÿãàõà îò êîâàðíèÿ ñåëñêè æèâîò è êîé ìè å êðèâ, ÷å äåöàòà ñà ìè ó÷åíè. Òî è òàêà ñè å. Íà òÿõ äà èì å õóáàâî, à ìîåòî âå÷å å ìèíàëî. È êàêâî íè òðÿáâà? Íà òåá ìàëêî ñåíî, íà ìåí ìàëêî ìëÿêî è òîâà ìó å.” Êîãàòî ñå íàïðèêàçâàøå ñ Áèñà, îòèâàøå âêúùè äà íàêëàäå ïå÷êàòà è äà ïðèãîòâè íÿêàêâà ìàíäæà. „Êîãàòî ÷îâåê ìîæå äà ñå ãðèæè çà ñåáå ñè, ñàìîòèÿòà íå å íàêàçàíèå îò Ãîñïîäà”, ìèñëåøå ñè. Âêúùè äúðæåøå ÷èñòî, à ïîääúðæàøå è ñåáå ñè. Âå÷åðíî âðåìå, êîãàòî ñå ïðèáåðåøå îò êîøàðàòà, ïàëåøå ëàìïàòà è ñÿäàøå êðàé íåÿ äà ÷åòå ñòàðèòå âåñòíèöè, êîèòî ðåäîâíî ìó äàâàõà ó÷èòåëèòå îò ó÷èëèùåòî, êîåòî áåøå áëèçî äî íåãîâàòà êúùà. „Å, Áèñî – êàçà åäíî óòðî äÿäî Èâàí, – îò îíîâà ìîå ìàãàðå íÿìàì ïèñìî âå÷å òðè ìåñåöà. Çíàì è çàùî. Ñðàì ãî å âå÷å äà ìå ëúæå, ÷å ùå äîéäå. Íàäÿâàì ñå âèíàãè, êîãàòî âèäÿ ïîùàëüîíà, íî íèùî. Íå èñêàì äà ìó ïèøà. Òîé ìîæå áåç ìåíå, íî äîéäå âðåìå àç äà íå ìîãà ñàì. ßñíî å, ÷å íèêúäå çà ìåíå ìÿñòî íÿìà.” Åäèí äåí âèäÿ ïîùàëüîíà â äâîðà ñè è ðàäîñòíî èçòè÷à äà ãî ïîñðåùíå. „Îò Ñòîÿí ëè å ïèñìîòî”, âèêàøå. „Îò ñúäà îò Öàðèáðîä, è íå ñå ðàäâàé òîëêîâà, òå êîìóòî ïèøàò, íå å çà äîáðî.” Òàêà è ñòàíà. Íàðåæäàõà ìó äî åäíà ñåäìèöà äà ïëàòè ñìåòêàòà çà äàíúêà íà èìîòà, êîéòî îò ãîäèíè íå áå ïëàùàë. „Òå ëóäè ëè ñà, îòêúäå òîëêîâà ïàðè, òà èìîòúò òîëêîâà íå ñòðóâà!” „Àêî íå ïëàòèø, ùå òè âçåìàò íà ñèëà, íà äúðæàâàòà íèùî íå ïðîïàäà. Ïèøè íà Ñòîÿí äà òè èçïðàòè ïàðè èëè ïðîäàé êðàâàòà”, ïîñúâåòâà ãî ïîùàëüîíúò è ñè òðúãíà. Äÿäî Èâàí ãëåäàøå ìúëêîì ïîäèð íåãî, áåøå ñòðàøíî îáèäåí îò äóìèòå, êîèòî ÷ó. Äà ïðîäàäå Áèñà? Íå, òîâà íÿìà íèêîãà äà ãî íàïðàâè! Êàêúâ ñìèñúë ùåøå äà èìà íåãîâèÿò æèâîò áåç íåÿ. Òîé ñå ðàäâàøå, ÷å èìà çà êîé äà ñå ãðèæè, ÷å èìà íà êîé äà ïðèêàçâà, ÷å íèêîé íÿìà äà ìó ñå ïîäèãðàâà, äà ãî îäóìâà èëè êðèâî ñúâåòâà. Áèñà ãî ñëóøàøå, ãëåäàéêè ãî ïðàâî â î÷èòå. Çíàåøå äÿäî Èâàí, ÷å òÿ ãî ðàçáèðà íàïúëíî. Ïîíÿêîãà, êîãàòî îò òúãà ìó ñå ïúëíåõà î÷èòå ñúñ ñúëçè, òÿ ìó áëèæåøå ðúêàòà, ñÿêàø ãî ìîëåøå äà íå ïëà÷å. Åäèí äåí ïðåä ïîðòàòà ìó çàñòàíà êîëà, îò êîÿòî èçëÿçîõà íåïîçíàòè õîðà è åäèí ìèëèöèîíåð. „Èäàò äà òè îïèøàò êàêâî èìàø â êúùè ïîðàäè äúëãà”, êàçà ìó ìèëèöèîíåðúò. 1-2/2009 „Çíàì – êàçà äÿäî Èâàí, – íî êàêâî ùå âçåìàò? Èìàì åäíà ÷åðíà ñ÷óïåíà ïå÷êà, äúðâåí êðåâàò, ìàñà è íÿêîëêî ðàçêëàòåíè ñòîëà, ãàçîâà ëàìïà è åäèí øêàô. Íà êîé ìó òðÿáâàò ìîèòå âåõòîðèè?” „À äîáèòúê?”, ïîïèòà ñúäèÿòà. „Ñàìî åäíà êðàâà. Íî íåÿ íåäåéòå äà ÿ çàêà÷àòå. Åòî, êàðàéòå ìå â çàòâîðà, ùå ëåæà!”


„Íà íàñ íå íè òðÿáâàø òè, à ïàðè!” Âúðâåøå ïîäèð òÿõ êúì êîøàðàòà è ñÿêàø âúðâåøå ïðåç ÷åðåí âúçäóõ, êîéòî ìó ñòÿãàøå ãúðëîòî. Ñòðóâàøå ìó ñå, ÷å âñè÷êî å ñúí. Îò ñúëçè íå âèäÿ êàê èçâåäîõà Áèñà îò êîøàðàòà, íî íåéíèÿò òúæåí ðåâ, ñÿêàø ïëà÷åøå, ÷å ñå ðàçäåëÿò, ìó ñå çàáè â ñúðöåòî êàòî íîæ. Òðè äíè äÿäî Èâàí íÿìàøå ñèëè äà ñòàíå îò ëåãëîòî. Íà ÷åòâúðòèÿ äåí ãî íàìåðèõà êîìøèèòå êàê ñïîêîéíî ëåæè â ÿñëèòå íà Áèñà ñ óãàñíàëè î÷è, âïåðåíè â òàâàíà. Íàé-ñåòíå Ñòîÿí äîéäå. Ïîíå òîëêîâà äúëæåøå íà áàùà ñè... (Ðàçêàçèòå ñà íàïèñàíè íà áúëãàðñêè åçèê.)

Ôîòîãðàôèÿ Àòàíàñ Òàëåâñêè

èðèí ïèðèí

163


Êàòå Éîâàíîâñêà - Êóìàíîâî, Ð Ìàêåäîíèÿ

èðèí ïèðèí

164

1-2/2009

Ðîäåíà e íà 06.12.1980ã. â Êóìàíîâî, Ð Ìàêåäîíèÿ. Ñòóäåíòêà å â Ñêîïñêèÿ óíèâåðñèòåò „Ñâ. Êèðèë è Ìåòîäèé” ñúñ ñïåöèàëíîñò ôðåíñêà ôèëîëîãèÿ. Íåéíè òâîðáè ñå ïóáëèêóâàò â ìíîæåñòâî ëèòåðàòóðíè èçäàíèÿ â ðîäèíàòà é, êàêòî è â äðóãèòå þæíîñëàâÿíñêè ñòðàíè. Ïèøå íà ìàêåäîíñêè, ñðúáñêè, ôðåíñêè, èñïàíñêè è àíãëèéñêè åçèê. ×åñò, íî è ñêúï è èíòåðåñåí ãîñò å íå ñàìî íà ëèòåðàòóðíèòå ôåñòèâàëè, íî è íà òåëåâèçèîííè è ðàäèîïðåäàâàíèÿ îò íàé-ðàçëè÷íè îáëàñòè íà êóëòóðàòà è èçêóñòâîòî. ×ëåí å íà Äðóæåñòâîòî íà ïèñàòåëèòå â Êóìàíîâî.


ÄÓØÀ ÏÐÎÄÀÂÀÌ „Äîáðå, íå ñëàãàé ïîâå÷å äúðâà, òàçè òåìïåðàòóðà å äîáðà...Íåêà ãè èçâàäèì, ãîòîâè ñà.” Ñåòíå èçâàæäàò èçïå÷åíèòå ãëèíåíè ôèãóðêè ñ æåëåçíè ìàøè. „Äàìÿíå, ïîäðåäè ãè òàì, íåêà ñå îõëàäÿò, âíèìàâàé äà íå ñå èçãîðèø, ùå ãè óêðàñèì ïî-êúñíî”, ðå÷å ñòàðèÿò ìàéñòîð Ðèñòî, êîéòî îò ãîäèíè áåøå â çàíàÿòà, à ñåãà ñèíîâåòå ìó è ÷èðàöèòå ñå ó÷åõà îò íåãî. Òîé ïðèãîòâÿøå ñìåñòà, âàëÿøå è îôîðìÿøå âàçè è ñòîìíè ñ ãëàçóðà, êîèòî ïîñëå ñå îçîâàâàõà â ïî÷òè âñåêè äîì, äîíàñÿéêè ñúñ ñåáå ñè êðàñîòà. Äîêàòî ðàáîòåøå, èçáúðñà ïîòòà îò ÷åëîòî ñè è çàáåëÿçà ïî-ìàëêèÿ ñè ñèí, Õðèñòî, êîéòî èì íîñåøå çàêóñêà. „Äîáðî óòðî! Òàòå, ïàê ñè ïîòåí! Õàéäå, ïî÷èíè ñè ìàëêî, íèå ñ ÷èðàêà ùå òå îòìåíèì”, îáðúùà ñå êúì ñòàðèÿ ÷îâåê Õðèñòî è çàåìà ìÿñòîòî ìó. Ñëîæèõà äà ñå ïåêàò îùå íÿêîëêî ñòîìíè, äîêàòî òàòêî ìó õàïâàøå áàíèöà. Õðèñòî íîñåøå òúæíà âåñò, òðÿáâàøå íÿêàê ñè äà èì ÿ ñúîáùè, íî ïîòðåñåí îò ñëó÷èëîòî ñå, çàïî÷íà äà ãîâîðè íà ïðåñåêóëêè: „Âèæòå, àç... çàêúñíÿõ..., íî ìíîãî áúðçàõ..., âèäÿõ íåùî, äîêàòî...âúðâÿõ ïî ïúòÿ...” „Êàêâî, äà íå ñè âèäÿë äóõ?”- çàñìÿ ñå ñòàðåöúò è îòïè âîäà. „Àìè, èìàøå ìíîãî õîðà, íàñúáðàíè â äâîðà..., æåíàòà íà Ïàâëå, Éîâàíà... óìðÿëà..., ïîëó÷èëà ñúðäå÷åí óäàð.” „Ëåëå, àç òðÿáâà ñúñ ñâåù äà èäà, ìëàäà å - ðå÷å èçíåíàäàí ñòàðèÿò Ðèñòî. - Õàéäå, Äàìÿíå, çàêóñâàé, ïúê..., à êîãà å ïîãðåáåíèåòî?” „Ñëåä îáÿä.” „Òðÿáâà äà îòèäà! À òåçè âàçè ãè íàðèñóâàõ â ÷åðâåíî è ÷åðíî, õàðåñâàò ëè âè?” - ïîïèòà ñèíîâåòå ñè. „Ïðåêðàñíè ñà!” - îòâúðíàõà ìó ñ âúçõèòà, ìàêàð ÷å áÿõà ðàçâúëíóâàíè îò âåñòòà. Ðèñòî êóïóâà öâåòÿ è îòèâà ïðåä êúùàòà íà Ïàâëå, à òàì - íàâñÿêúäå õîðà, ïëà÷ äî Áîãà, ïèñúöè, ðèäàíèÿ... „Õàéäå, íå ïëà÷è, òàêàâà áèëà ñúäáàòà” - óòåøàâà Ïàâëå ìàëêàòà ñè äúùåðè÷êà, Áîÿíà. „Íî çàùî? Çàùî íè îñòàâè? Òÿ ëè ãî èñêàøå? Íåóäúðæèì ïîòîê â î÷èòå ñè èìàì, íå ìîãà äà ãî ñïðà..., íà ìàìà íå é å ãðèæà çà íàñ...”, ïðåç ñúëçè íàðåæäà ìîìè÷åíöåòî. „Òÿ òå îáè÷à, ìèëà äúùå, íå ãî å èñêàëà. Êîãàòî ïîæåëàåø, ìîæåø â ñïîìåí äà ÿ âèäèø, ìîæå äà òå ïðåãúðíå, öåëóíå, óìèëíî äà òè ãîâîðè, ìîæå äà òå ãëåäà îò çâåçäàòà íàä ïðîçîðåöà òè..., õàéäå, íåäåé!”, óñïîêîÿâà ÿ, ïëà÷åéêè, áàùàòà. Ìàéêàòà íà Áîÿíà ëåæåøå íåïîäâèæíà, ëèöåòî é - ìúðòâåøêè áëåäî, î÷èòå é - çàòâîðåíè, à äëàíèòå - ñòóäåíè, íÿìàøå íèêàêâà íàäåæäà äà ñå ñúáóäè, áåøå çàîáèêîëåíà îò öâåòÿ, ïîäàðúöè, õîðà â ÷åðíî ñúñ ñâåùè â ðúöåòå. Ñðåä îñòàíàëèòå áåøå è áúðáîðêîòî Ïåðî, ïîäïèéíàë, êëàòóøêàù ñå. Áåøå ïðåêàðàë ìëàäîñòòà ñè ïî åâðîïåéñêèòå êàçèíà, õàçàðòúò è ïèåíåòî áÿõà íåãîâàòà ñòðàñò. Íî áåøå èçãóáèë âñè÷êî è ñåãà ñå æàëâàøå, ÷å íå å ìîãúë æèâîòà ñè äà óðåäè, òà çàòîâà ñå ëóòà íàòàì, íàêúäåòî ãî äóõíå âÿòúðúò. Äîêàòî òîé ìúðìîðåøå íåùî, ñ ÷àøà ðàêèÿ â ðúêà, Ðèñòî çàïàëè ñâåù è èçëåçå. Ñêðîìåí çàíàÿò÷èÿ, óâàæàâàí îò ñòàðî è ìëàäî, ðàáîòåøå íå ñàìî çà ñåáå ñè, íî è çà ëþäåòå. Ïåðî ïúê, áúðøåéêè ñúëçèòå ñè, ïèòàøå ñàìèÿ ñåáå ñè: „Ìú÷íî ìè å çà Éîâàíêà, òðÿáâàøå àç äà óìðà, à íå òÿ, çàùî ñúì àç, çà êàêâî ñúì, êîìó ñúì íóæåí?”

èðèí ïèðèí

165


„Õàéäå, Ïåðî, íåäåé ñåãà, ìîëÿ òå! Õàéäå, èçëåç íàâúí, íà óëèöàòà!” ïîäêàíè ãî ñúñåäúò ìó. Õîðàòà ãî ãëåäàõà è òèõè÷êî êëþêàðñòâàõà, íÿêîè ñ ó÷óäåí ïîãëåä, äðóãè - ñ ïðåçðåíèå, à òîé âúðâåøå íåñèãóðíî òó âëÿâî, òó âäÿñíî, â ñòàðèÿ ñè îêúñàí êîñòþì è âåõòè îáóâêè è ïîäâèêâàøå: „Ïðèÿòåëþ, ìîæå ëè åäíà áèðà?  Ïàðèæ ïèåõ âñÿêàêâà áèðà, êàòî ãîñïîäèí ìå îáñëóæâàøå ðóñîêîñà ìîìà, äàìà, êîòêà, ðèáà! Êàêâî ñòå ìå çÿïíàëè âñè÷êè, à? Ìå÷êà ëè èãðàå?! Èñêàì ñàìî äóøàòà ñè äà îòâîðÿ, âèæòå ìå îòâúòðå! Ëåøîÿäè ãàäíè, ìèëîñò íÿìàòå..., âñè÷êî ùå èðèí ïèðèí âè äàì - è òîâà, è îíîâà... - ñúáóâà îáóâêèòå ñè è ãè õâúðëÿ. - È òîÿ îêúñàí êîñòþì ùå âè äàì..., èçîáùî íå ñúæàëÿâàì, æèâÿõ, êàêòî æåëàåõ, 166 áÿõ „Ïåðî Ãîëåìèÿ”, ñ ìîäåðíà øàïêà íà ãëàâàòà, ÷åðåí êîñòþì, áÿë âúëíåí øàë îêîëî øèÿòà, êàðòèòå ïðåä ìåí ñè îòêðèâàõà,”òâîÿ ñúì” ìè êàçâàõà.” Âúðâè òàêà ïî óëèöàòà, ïèå, ñïèðà ñå, íàäçúðòà â ðàáîòèëíèöàòà íà Ðèñòî. „Ëþáîâ èìàõìå ñ êàçèíàòà, ñ ìóçèêàòà, ñúñ ñàëîíèòå, ñ îãëåäàëàòà, âñè÷êè ñàìî ìåí ãëåäàõà...” - îòêðèâà ñ íàâëàæíåíà äóøà Ïåðî ìëàäåæêàòà ñè ðàäîñò. Ðèñòî ãî íàáëþäàâàøå, îòêàêòî ñå ñïðÿ íà âðàòàòà ìó, è ðå÷å íà ÷èðàêà è íà ñèíà ñè äà èçëÿçàò è äà âèäÿò êàêâî ïðàâè ïðåä ïðàãà èì. „Òîçè ïàê å ïðåêàëèë, ìíîãî å ïèë, î÷èòå ìó ñà ÷åðâåíè êàòî íà âàìïèð! Êàêâî èìà, Ïåðî, äà íå ñè ãëàäåí? Äàéòå ìó õëÿá!” - çàïîâÿäâà Ðèñòî. Äàìÿí îñòàâÿ ñúäèíèòå â ïåùòà è ïîäàâà ïàð÷å õëÿá íà ñòàðåöà, î÷åâèäíî ïðåãëàäíÿë. Äîêàòî òîé ÿäå, Ðèñòî ãî ïèòà ëþáîïèòíî: „Çà êàêâî ñå êàåø, Ïåðî?” „Íå èñêàì äà æèâåÿ, ìèñëåõ, ÷å ñàìî êàðòèòå ñà ñòðàñò èëè ìèðèçëèâèòå ïàðèæêè áàðäàöè...” - îòãîâàðÿ êîìàðäæèÿòà. „Âñåêè äåí åäíî è ñúùî, õàéäå äà óêðàñèì ñòîìíèòå, òàêèâà êàòî íåãî - êîëêîòî èñêàø, íî...òîÿ ìàé æåëàå äà ñå èçïîâÿäà?! - ïîçàìèñëè ñå çà ìîìåíò Ðèñòî, íî ìàõíà ñ ðúêà. - Èìàìå ðàáîòà!” Ñåòíå îòèäå â äðóãàòà ñòàÿ, ñ ÷åòêà â ðúêà, ïðè îõëàäåíèòå âå÷å ãëèíåíè ñòîìíè. À Ïåðî ïðîäúëæàâàøå íåóêðîòèìî äà ñå âúðòè íàîêîëî è ïðîäúëæàâàøå äà ãîâîðè: „×óéòå ìå, èñêàì äà ìå ÷óåòå, íå ïðàâÿ çëî...” Êëàòóøêàøå ñå è èçïðàçâàøå øèøåòî ñ ðàêèÿ. Ïîñëå ãî õâúðëè íà çåìÿòà. „Çà åäèí ìèã ïîëó÷èõ âñè÷êî - òîïëèíà, ëþáîâ, âñåêèìó ùàñòèå ïðîäàâàõ, ìúæå è æåíè áëàãîäàðíè ìè áÿõà, íî â Åâðîïà, íå òóê! Òóê âñè÷êè ñà äâóãëàâè çìèè, ñàìî èñêàò!  êàìèîí ñ óðàí ñúì ñïàë, â çàòâîðà âëèçàõ è èçáÿãàõ..., èñêàõ äà ñå ñàìîóáèÿ, àìà... òèÿ êîïåëåòà..., ãðúìíàõ ãè, ëèòíàõà âúâ âúçäóõà, õà, õà, õà, ãîëÿìà ðàáîòà, ïðèÿòåëêàòà ìè ìå ëåêóâàøå ñ ëèìîí, ãðèæåøå ñå çà ìåí, èçãóáèõ ÿ!” - ùîì ñïîìåíà çà ìîìè÷åòî ñè, çàïëàêà. „À îòñåãà ùå ÿì, ïîâå÷å íÿìà äà îáè÷àì!” îòêúñíà çàëúê õëÿá, ñëîæè ãî â óñòà, çàâè õëÿáà â êåñèÿ, íàïúõà ãî â äæîáà ñè è ïðîäúëæè ñ èçïîâåäòà: „Ùå êàæà íà ñòîìàõà ñè, ÷å îòñåãà òîé ùå òðÿáâà äà òúðñè, çà äà ïîëó÷è âñè÷êî, à íà ñúðöåòî ùå êóïÿ æåëåçåí êîñòþì - äà íå ñå ïîòè..., íåêà ñïè, äà íå ìå íåðâèðà...” - îïèòâà ñå äà îáóå îáóâêèòå ñè, íî ïàäà, ñÿäà ïîëåêà íà åäíà ïåéêà, à îòñðåùà ãî ãëåäà ñòàòóÿ íà æåíà, ñ æèòíè êëàñîâå â ðúöåòå, âäèãíàòè êúì íåáåòî. È òîé ÿ ïîãëåæäà: „×åñòíîñòòà ìè å ïî-âèñîêà îò òåá!” Íàîêîëî ìèíàâàò õîðà, ïðåãúðíàòè 1-2/2009 ìëàäè âëþáåíè, áúðçàùè, ïîäèãðàâàùè ìó ñå, íî ñàìî òîé çíàåøå èñòèíàòà çà ñåáå ñè, ÷å áå ãðåøàë íà ìëàäèíè, ÷å áå îáèæäàë, ÷å áå òúðïÿë íåïðàâäè. È ñå âàéêàøå: ”Èçâàäåòå èñêðåíàòà ìè äóøà, êàìúíè èìàì âúòðå, îñâîáîäåòå ìå îò íåÿ..., íå èñêàì äà æèâåÿ!” Õîðàòà ãî ãëåäàõà ó÷óäåíî, ìàéòàïåõà ñå ñ íåãî. Òîé ñå ïðèâäèãà, çà äà õâàíå ðúêàòà íà åäíî ìîìè÷å, êîåòî èçïëàøåíî ïîáÿãâà.


„Åé, âñè÷êî ìè âçåõà, íåâåðíèöèòå!” - óêîðÿâàøå æåíèòå, êîèòî ãî áÿõà èçïîëçâàëè. Åäèí âúçðàñòåí ÷îâåê ìó ïîäàäå áàñòóí è Ïåðî ïàê ñåäíà íà ïåéêàòà, âçèðàéêè ñå â çåëåíèòå øóìîëÿùè ëèñòà íà äúðâåòàòà. Ñåäè óìèñëåí, îò åäíàòà ìó ñòðàíà ñå ñòðåëâà ãúëúá, à îò äðóãàòà - ãàðâàí, ñèëíî ãðà÷åù, è êàöâà íà ñóõî êëîí÷å. ×óâà ñå è ïåñåíòà íà ñëàâåé. Òîãàâà Ïåðî, ñèëíî ðàçâúëíóâàí, ñÿêàø îáñåáåí îò ïòèöèòå, çàáåëÿçâà, ÷å êîñòþìúò ìó å ÷èñòî íîâ, êàôÿâ è íà ðàéåòà, ÷å áðàäàòà ìó å áÿëà è ÷èñòà, êîãàòî ÿ äîêîñíå, îáóâêèòå - ñúâñåì íîâè, òîêó-ùî êóïåíè, âèæäà ñå öåëèÿò â áëÿñúê, êîæàòà ìó ñèÿå. Íÿêàêâî íåâúçìîæíî çàâðúùàíå â ìèíàëîòî: „Êàêúâ áÿõ àç, Ãîëåìèÿ Ïåðî, çàïîâÿäàéòå, ñåãà àç ùå âèêàì, çàïîâÿäàéòå, êàêâî ùå æåëàåòå?” - ñòàâà îò ïåéêàòà è ãîâîðè íà âñåêè ìèíóâà÷: „Õîðà, äóøà ïðîäàâàì, êîé èñêà äà ÿ êóïè?” - îáðúùà ñå êúì åäíà íàäóòà äàìà ñ øàïêà íà ãëàâàòà, êîÿòî âîäè êó÷å ñ êàèøêà. Òÿ ñå ñåïâà è ïîáÿãâà, çà äà íå ÿ äîêîñíå. „Äóøà ïðîäàâàì, âçåìåòå ÿ! Äóøà-à-à, äóøà ïðîäàâàì! Òîëêîâà ñêúïî ìè ñòðóâàøå!” Èçâàæäà çëàòåí ïðúñòåí, õâúðëÿ ãî, à òîé ñå òúðêàëÿ ïî óëèöàòà.” Äóøàòà ìè ñòðóâà ìíîãî ïîâå÷å, õèëÿäè òàêèâà... Äóøà ïðîäàâàì, êîé èñêà äà áúäå ãîñïîäàð íà äóøàòà ìè?” Ïðèáëèæàâàò ñå äâàìà ïîëèöàè è ãî ïèòàò: „Êàêúâ å ïðîáëåìúò, ñòàð÷å?” À òîé îòãîâàðÿ: ”Íèùî, ïðîáëåìúò å âúòðå â ìåí.” „Õàéäå ñ íàñ äà ðåøèì ïðîáëåìà” - âèêàò ïîëèöàèòå è ãî ïîâåæäàò. Åäèíèÿò ñå îáàæäà íÿêúäå: „Äà, íàìåðèõìå ãî!”

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ

èðèí ïèðèí

167


Ìèøî Þçìåñêè - Îõðèä, Ð Ìàêåäîíèÿ

ÖÚÐÊÂÀÒÀ Â ÊÀÍÅÎ èðèí ïèðèí

168

Òÿ èñêàøå ÷àñ ïî-ñêîðî äà èçìèíå òîçè ïúò, òðàåù íÿêîëêî ÷àñà è ðàçäåëÿù ÿ îò öåëòà íà íåéíèòå êîïíåæè. Çàòîâà è ïîáúðçà äà òðúãíå îùå â çîðè. Íàäÿâàøå ñå äà èçáåãíå ñóòðåøíèòå çàäðúñòâàíèÿ â ïîêðàéíèíèòå íà Ïðèùèíà è òàêà äà ïîëó÷è íÿêîÿ ìèíóòà â ïîâå÷å, òúé êàòî ñåãà áúðçàøå, êàêòî íèêîãà ïî-ðàíî. Îò ñâîÿ ñòðàíà òîé íå ïðîïóñíà äà é ñå îáàäè ïî òåëåôîíà, çà äà é èçêàæå îùå âåäíúæ çàãðèæåíîñòòà ñè ïî îòíîøåíèå íà ñèãóðíîñòòà íà ïúòóâàíåòî é è ñêîðîøíîòî é ïðèñòèãàíå. È íà íåãî ìó ñå èñêàøå äà ÿ èìà âúçìîæíî ïî-ñêîðî äî ñåáå ñè. Ïîæåëà é äîáúð ïúò ñ îáè÷àéíèòå ñè èçðàçè íà ãðèæà è ïðåäóïðåæäåíèå: - Âíèìàâàé êàê êàðàø, ìîëÿ òå! Íàëè çíàåø, ïîíÿêîãà å ïî-äîáðå äà çàêúñíååø, îòêîëêîòî... Íÿìàøå íóæäà îò ïðåäóïðåæäåíèÿ. È áåç ïîäîáíè ñúâåòè òÿ áåøå ìíîãî âíèìàòåëíà. Îñîáåíî ñåãà, êîãàòî èìàøå òîëêîâà äîáðà ïðè÷èíà.

Êðèñòèíà

1-2/2009

Ïî ìàêåäîíñêèòå ìàãèñòðàëè ñêîðîñòòà å îãðàíè÷åíà äî 120 êì â ÷àñ. Êðèñòèíà çíàåøå òîâà è êàòî âñåêè äðóã ñúçíàòåëåí âîäà÷ ñå îïèòâàøå äà ñïàçâà ïðàâèëàòà äîêðàé; âïðî÷åì òîâà âàæåøå è çà âñè÷êè äðóãè ïðàâèëà. Ñ âñè÷êè ñâîè ñèëè ñå òðóäåøå äà áúäå êðàéíî âíèìàòåëíà ïðè øîôèðàíåòî, îñîáåíî ñåãà, êîãàòî ãîëÿì áðîé ðàçíîîáðàçíè âîçèëà ñå íàäïðåâàðâàõà ïî ìàãèñòðàëàòà. À òÿ áåç ñúìíåíèå áå åäèí îò íàéðàâíèòå ïúòèùà â ñâåòà, áå òîëêîâà ïðàâà, ÷å ïîâå÷å ïðèëè÷àøå íà ñàìîëåòíà ïèñòà, îòêîëêîòî íà íÿêàêúâ àâòîìîáèëåí ïúò. Òàêà ÷å Êðèñòèíà äîáèâàøå ÷óâñòâîòî íà ÷îâåê, îçîâàë ñå íà ñïîðòíî àâòîìîáèëíî ñúñòåçàíèå. Òîâà íà íÿêîëêî ïúòè ÿ ïîäòèêâàøå äà óâåëè÷è ñêîðîñòòà è ñìåëî äà ñå âòóðíå êúì öåëòà, çà äà âçåìå ãîëÿìàòà íàãðàäà. Íî âñå ïàê ñå âúçäúðæàøå îò ïîäîáíî íåùî, çíàåøå, ÷å íå òðÿáâà äà áúðçà, òâúðäî óáåäåíà, ÷å äîðè è ïðè íàé-áàâíîòî øîôèðàíå Ãîëÿìàòà íàãðàäà ïàê ùåøå äà áúäå íåéíà. Òîâà áåøå íàãðàäàòà, êîÿòî ñåãà è íàé-áúðçèÿò ïèëîò íà ñâåòà íå áè ìîãúë äà é îòíåìå. Ãîëÿìà áåøå è áëúñêàíèöàòà â óìà íà Êðèñòèíà. Ïðåç öÿëîòî âðåìå íà ïúòóâàíåòî é íà þã â ãëàâàòà é ñå ñìåñâàõà è âçàèìíî ñå èçìåñòâàõà ìíîãîáðîéíè è ðàçíîîáðàçíè ñïîìåíè è ÷óâñòâà. Àëà âñå ïàê òîâà ñèãóðíî áÿõà ïðèÿòíè ïðåæèâÿâàíèÿ, ïîíåæå ëèöåòî é èçäàâàøå èçðàç íà ùàñòèå è çàäîâîëñòâî. Ñëåä ÷åòèðè óñèëíè ãîäèíè, èçìèíàòè â ñëóæáà íà ÎÎÍ â Êîñîâî è Ìåòîõèÿ, íàáëèæàâàøå äåíÿò, êîãàòî èçòè÷àøå äîãîâîðúò é çà ðàáîòà, à ìàëêî ïî-ðàíî òðÿáâàøå äà ïîäïèøå íîâ, êîéòî äîñòà ñå ðàçëè÷àâàøå îò âñè÷êè äîñåãàøíè. Íåùî, êîåòî òðÿáâàøå â öÿëîñò äà ïðîìåíè æèâîòà é è äà ÿ ïîíåñå â íîâà ïîñîêà, ïî íÿêîè ñúâñåì íîâè æèòåéñêè ïúòèùà. Çâó÷íàòà ñìåñèöà îò ðåâà íà äâèãàòåëèòå è òúòåíà îò êîëåëàòà âúðõó àñôàëòà èçâåäíúæ ñå èçïúëâà ñ íîâ çâóê. ×óâà ñå çâúí íà òåëåôîí.


Êðèñòèíà ãî âçåìà è ãî äîëåïâà äî óõîòî ñè. Äà ïîñëóøàìå ìúíè÷êî îò ðàçãîâîðà é... - Çäðàâåé, ëþáîâ ìîÿ... Äà, äà, äà... Ðàçáèðà ñå! Òîêó-ùî îòìèíàõ Òåòîâî, ïðåäè òðè-÷åòèðè ìèíóòè... Êàðàì êúì Ãîñòèâàð... Äà, äà... Äî äâà ÷àñà áè òðÿáâàëî äà ñúì ïðè òåá. Äîáðå... Íå ñå òðåâîæè, ìîëÿ òå, âñè÷êî å íàðåä... Êàðàì âíèìàòåëíî... Äîáðå... Ùå ñå âèäèì â õîòåëà... Ïîñëåäíèÿò òåëåôîíåí ðàçãîâîð óâåëè÷è ðàäîñòòà âúðõó ëèöåòî íà Êðèñòèíà. Êàêòî è íåéíîòî íåòúðïåíèå êîëêîòî ñå ìîæå ïî-ñêîðî äà ñå îçîâå êðàé íàé-îáè÷íèÿ ñè ñúáåñåäíèê íà ñâåòà. À ñåãà íå òðÿáâàøå äà áúðçà. Âñÿêî áúðçàíå èëè íÿêîÿ íåîáìèñëåíà ñòúïêà ìîæåøå äà ðàçâàëè ðàäîñòòà, äîðè äà óáèå ìå÷òàòà é. Òîâà íå òðÿáâàøå äà ñå ïîçâîëÿâà. - Òðÿáâà äà ïîïðå÷à íà ÷óâñòâàòà äà ðàçìúòÿò ðàçóìà ìè. Òðÿáâà äà âíèìàâàì ïî ïúòÿ, äà ãëåäàì çíàöèòå, êîëèòå... À ñåòíå, êîãàòî ïðèñòèãíà â Îõðèä... Êîëêîòî è äà ñå îïèòâàøå äà îñòàíå õëàäíîêðúâíà, Êðèñòèíà âñå ïàê íå ïðåñòàâàøå äà ìèñëè åäèíñòâåíî çà Äæàíïàîëî. Ïðåç öÿëîòî âðåìå îáðàçúò è ãëàñúò ìó áëóæäàåõà èç ãëàâàòà é è òÿ â ìèñëèòå ñè ïðåñêà÷àøå äàëå÷ íà þã, êðàé åçåðîòî. Ãëåäà êàê Äæàíïàîëî âúðâè íàïðåä, äúðïàéêè è íåÿ çà ðúêà. Òÿ ãî ñëåäâà è ñúñ çàòâîðåíè î÷è: - Ïîëåêà, ëåêî... Íå îòâàðÿé î÷è, çàêëåâàì òå! Äðúæ ãè çàòâîðåíè, äîêàòî íå òè êàæà äðóãî, çàùîòî ùå ðàçâàëèø âúëøåáñòâîòî íà îíîâà, êîåòî òå î÷àêâà. Òÿ ñòèñêà êëåïà÷è. Òîëêîâà ñèëíî ãè ñòèñêà, ÷å ÿ çàáîëÿâàò. Î÷àêâà ãîëÿìà è õóáàâà èçíåíàäà. Êàêâà ëè áè ìîãëà äà áúäå? Èìà äîâåðèå íà Äæàíïàîëî è âÿðâà, ÷å òîé çíàå êàêâî ïðèêàçâà. Ñèãóðíî å ìíîãî êðàñèâî íåùî, íåùî îñîáåíî è äîñåãà íåâèæäàíî. Èçíåíàäàòà å òî÷íî çàä úãúëà. Êðèñòèíà îòâàðÿ î÷è è âèæäà íåùî íåâåðîÿòíî. ×óäîòî å òóê, ïðåä íåÿ. Äîñòàòú÷íî å ñàìî äà íàïðàâè íÿêîëêî êðà÷êè ïîâå÷å, çà äà ìîæå äà ïî÷óâñòâà êðàñîòàòà ñ åäíî äîêîñâàíå íà ðúêàòà ñè. - Äæàíïàîëî, òîâà å íåùî íåâåðîÿòíî! Òàêàâà âúëøåáíà õóáîñò íèêîãà íå ñúì è ñúíóâàëà. Íå ñúì ñè è ïîìèñëèëà, ÷å íÿêúäå íà ñâåòà ìîæå äà ñúùåñòâóâà ïîäîáíî íåùî. Èñòèíà òè êàçâàì! Êðèñòèíà ïîäñêà÷à âúâ âúçäóõà, ïðåãðúùà ñâîÿ ëþáèì. Ïîñëå ñå âòóðâà íàïðåä, êúì öúðêâàòà. Ïàê ñå âðúùà ïðè Äæàíïàîëî, ïàê ïîäñêà÷à íà ìÿñòî. Î÷åâèäíî íå ìîæå äà ñêðèå âúîäóøåâëåíèåòî ñè îò èçæèâÿíàòà ðàäîñò. Ðàäâà ñå êàòî ìàëêî äåòå. Îò íåæíèòå ñè ðúöå ïëåòå âåíåö, ñ êîéòî îáâèâà øèÿòà íà ëþáèìèÿ. È òîé å äîâîëåí îò ïîñòèãíàòàòà öåë. Ùàñòëèâ å, ÷å å ïðè÷èíèë åäíà ðàäîñò ïîâå÷å. Íå íà êîãî äà å, à íà íàé-îáè÷íàòà ñè ëè÷íîñò. Íà Êðèñòèíà! - Ïîçâîëåòå ìè äà âè ïðåäñòàâÿ öúðêâàòà „Ñâåòè Éîàí Áîãîñëîâ.” Ïîñòðîåíà å êúì êðàÿ íà XIII âåê â äóõà íà íàé-äîáðîòî âèçàíòèéñêî èçêóñòâî, ïîïðàâÿíà å ìíîãî ïúòè... À íå òè ëè ñå ñòðóâà, ÷å å ïðåêðàñíà? - Äæàíïàîëî! Îòêúäå ãè çíàåø âñè÷êè òèÿ íåùà? Íî... äà! Ðàçáèðà ñå, ÷å å ïðåêðàñíà! Êðàñîòàòà íà öúðêâàòà å ñàìî ìàëêà ÷àñòèöà îò âúëøåáñòâîòî. Çàä íåÿ ñå ïðîñòèðà ëàçóðíàòà è ëåêî âúëíóâàùà ñå ïîâúðõíîñò íà Îõðèäñêîòî åçåðî, ðàçïîñòëàíà â áëÿñúêà íà ñëúí÷åâèòå ëú÷è. Ñâåòëèíàòà ñå ïðåëèâà â ìàëêèòå âúëíè è ñ áëÿñúêà ñè ïðàâè òàêà, ÷å åçåðîòî äà ïðèëè÷à íà åäíà îãðîìíà ñúêðîâèùíèöà, â êîÿòî ñÿêàø ñà íàñúáðàíè âñè÷êè ñêúïîöåííîñòè íà ñâåòà. Òèõèÿò øóì íà âúëíèòå, ïëèñêàùè ñå ïî åçåðíèÿ áðÿã, è èãðàòà íà ñëúí÷åâèòå ëú÷è âúðõó

èðèí ïèðèí

169


ïîâúðõíîñòòà íà åçåðîòî ìåæäó âèñîêèòå ïëàíèíè ïîðàæäàò êîïíåæà ïî êðàñîòàòà.Òîçè êîïíåæ å òîëêîâà íåóñòîèì, ÷å ÷îâåê íå ìîæå äà ìó ñå ïðîòèâîïîñòàâè. Ñèëóåòèòå íà ìëàäèòå âëþáåíè, ëþáîâíî ïðåãúðíàòè, ïîòúâàò â ïðåãðúäêàòà íà âúëøåáíîòî îáêðúæåíèå. Âñè÷êî òîâà íà êðàÿ ñå ñúáèðà â åäèí âîäîâúðòåæ îò ìèñëè, îòáëúñêâàùè äîðè è íàéäðåáíèòå òðîõè÷êè ðàâíîäóøíîñò êúì êðàñîòàòà. Ñïîìåíèòå îò ïðåæèâÿíîòî êðàé åçåðíèÿ áðÿã ðàçïëàìâàò îãúíÿ íà ëþáîâíà ñòðàñò. Ñ íåÿ ó Êðèñòèíà ðàñòå è êîïíåæúò çà åäèíåíèå ñ îíÿ, êîéòî òàì íåòúðïåëèâî ÿ ÷àêà. èðèí ïèðèí Âúïðåêè íàðàñòâàùèÿ áëÿí ïî þãà, Êðèñòèíà çíàå, ÷å òðÿáâà äà ñå ïðîòèâîïîñòàâè íà ëþáîâíîòî îïèÿíåíèå. Ñàìî òàêà áè ìîãëà íàé170 ñèãóðíî äà äîñòèãíå êðàéíàòà ñè öåë.  èìåòî íà òàçè öåë ñå îïèòâà äà èçòðúãíå âñè÷êè äðóãè ìèñëè è äà ïîòèñíå ó ñåáå ñè ÷óâñòâàòà çà ïîêúñíî, êîãàòî ùå äîéäå òÿõíîòî âðåìå. Ñåãà òðÿáâà äà ñå ñúñðåäîòî÷è íà ïúòÿ, íà ñâîåòî ïî-áåçîïàñíî è ïî-ñïîêîéíî ïðèñòèãàíå ïðè ÷îâåêà, êîéòî íåòúðïåëèâî ÿ î÷àêâà íà áðåãà íà åçåðîòî. Êðèñòèíà íàïóñêà Ïîëîã. Ñåãà ìèíàâà ïî ìîñòà íà Âàðäàð, çà äà ñå îçîâå òâúðäå ñêîðî â çåëåíèòå ïàçâè íà âèñîêèòå ïëàíèíè íà Çàïàäíà Ìàêåäîíèÿ. Êîëêîòî ïî íà þã îòèâà, òîëêîâà å ïî-áëèçî äî èçâîðà íà ùàñòèåòî. Î÷èòå é èçïèâàò êàðòèíèòå íà çåëåíèòå ïëàíèíñêè ïðåäåëè, ñìåñâàùè ñå ñúñ ñïîìåíèòå îò Îõðèäñêîòî åçåðî è ìàëêàòà öúðêâèöà íà íàäâåñåíàòà íàä âîäàòà ñêàëà.  ãëàâàòà íà Êðèñòèíà ïðîäúëæàâà äà öàðè áúðêîòèÿòà îò ñïîìåíè è âúçáóäàòà îò îíîâà, êîåòî ÿ î÷àêâà.

Äæàíïàîëî

1-2/2009

Äæàíïàîëî ñå íàìèðàøå â õîòåë „Ãîðèöà”, â ñâîÿòà ñòàÿ, ãëåäàùà êúì åçåðîòî. Ïîêàçâàøå íåòúðïåíèå è ñ âñåêè èçìèíàë ÷àñ íåðâíîñòòà ìó íàðàñòâàøå, íàðàñòâàøå è áîëêàòà â äóøàòà ìó. Òÿ áåøå òîëêîâà ãîëÿìà è ëåñíî âèäèìà, ÷å íå ìîæåøå èçîáùî äà ñå ñêðèå. Îñòàíà ìó ìíîãî ìàëêî âðåìå äà ïðèêëþ÷è ñ îñòàíàëèòå çàäúëæåíèÿ, à â íàäïðåâàðàòà ñ âðåìåòî íàé-ìíîãî ñå ñòðàõóâàøå îò ãðåøêè. Ñàìî åäíà ïî-ãîëÿìà èëè íÿêîé ïðîïóñê è íàé-òúðæåñòâåíèÿò äåí â æèâîòà ìó ìîæåøå äà ñå ïðåâúðíå â íàé-ãîëÿì ñðàì. Íå ñàìî çà íåãî, à è çà öÿëîòî ñåìåéñòâî Ðîìàíüîëè. - Òàêîâà íåùî íÿìàì ïðàâî äà ñè ïîçâîëÿ - çàðàäè ñåáå ñè è îùå ïîâå÷å çàðàäè ñåìåéñòâîòî ñè! - Äæàíïàîëî íå èñêàøå è äà ñè ïîìèñëè, ÷å òîé áè ìîòúë äà óíèùîæè òðóäíî ïðèäîáèòèÿ àâòîðèòåò íà áðîéíèòå ïîêîëåíèÿ îò ðîäà Ðîìàíüîëè. Òåæêèÿò îáëàê îò íàñúáðàíè ãðèæè, ïîíå çà ìèã, áåøå ïðîãîíåí îò òåëåôîííèÿ çâúí â õîòåëñêàòà ñòàÿ.  ñëóøàëêàòà ñå ÷ó ãëàñúò íà âúçðàñòåí ìúæ, íåãîâ ïîçíàò îò ïî-ðàíî. Îáàäè ìó ñå, êîëêîòî äà ìó êàæå, ÷å ÷àêàíåòî íå å áèëî íàïðàçíî. - Ñâåùåíèêúò òðÿáâà äà ïðèñòèãíå âñåêè ìèã. Áèõòå ëè ìîãëè äà äîéäåòå äî öúðêâàòà? Êîãà? Äà ðå÷åì äî 10-15 ìèíóòè? Ùîì ïðèñòèãíå, òîé âåäíàãà ùå âè ïðèåìå. Äæàíïàîëî íå ìîæåøå äà ãóáè âðåìå. Íàé-ñåòíå áå äîøúë êëþ÷îâèÿò ìèã çà ðåøàâàíå íà ãîëÿìàòà íåäîóìèöà, èçìú÷âàùà ãî ïðåç ïîñëåäíèòå íÿêîëêî äíè. Òðÿáâàøå äà ïîáúðçà, çà äà ïðåñðåùíå òðóäíîñòèòå è òàêà ïî-ëåñíî äà ðåøè ñúäáàòà ñè. Âèäèìî âúçáóäåí, Äæàíïàîëî ñïðÿ àâòîìîáèëà ñè òî÷íî ïðåä ãëàâíèÿ âõîä íà êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà „Ñâåòèòå Êèðèë è Ìåòîäèé” â öåíòúðà íà Îõðèä. Ïàðêèðàíàòà êîëà â äâîðà íà õðàìà íå óáÿãíà îò ïîãëåäà ìó. Ðåãèñòðàöèîííèòå íîìåðà áÿõà îò Áèòîëÿ è òå ãî íàêàðàõà äà ïîìèñëè,


÷å ñâåùåíèêúò ñèãóðíî âå÷å å ïðèñòèãíàë. Îêàçà ñå òî÷íî òàêà. Íà ñâåùåíèêà íå ìó áåøå íóæíî âðåìå, çà äà ïðåìèíå íà ãëàâíàòà òåìà íà ðàçãîâîðà. - Ãîñïîäèí Ðîìàíüîëè, ïîçâîëåòå... ×åñòèòÿ Âè è ìîèòå íàé-äîáðè ïîæåëàíèÿ! Ðàäâàì ñå çà... - Áëàãîäàðÿ çà ïîæåëàíèÿòà, Âàøà ÷åñò! Ìíîãî ñòå ëþáåçåí... Ïðåäïîëàãàì, ÷å çíàåòå çà êàêâî èñêàõ äà ñå âèäèì?! - Äà, äà! Êàçàõòå ìè... Ðàçáèðà ñå - íÿìà äà èìà íèêàêúâ ïðîáëåì. Ñòîÿ èçöÿëî íà Âàøå ðàçïîëîæåíèå. Îñòàâà ñàìî äà óòî÷íèì ïîäðîáíîñòèòå. Äâàìàòà ñå îçîâàõà â ïëåí íà íàñòàíàëàòà òèøèíà. Íå çíàåõà êàê äà ïðîäúëæàò íàòàòúê, â î÷àêâàíå âñåêè ìèã äðóãèÿò äà âçåìå äóìàòà è òàêà äà ïðîäúëæè ðàçãîâîðúò. Âñå íÿêîé òðÿáâàøå äà íàðóøè ìúë÷àíèåòî, à Äæàíïàîëî áåøå òîçè, êîéòî òðÿáâàøå äà áúðçà. Èçïúëíè äðîáîâåòå ñè ñ âúçäóõ è ñå âòóðíà äà ðàçêàçâà öÿëàòà ñè èñòîðèÿ êàòî òàêà ñòèãíà è äî êðàÿ, äî îíîâà, êîåòî èìàøå íàìåðåíèå äà êàæå. Ñàìî ñëåä äâå-òðè ôðàçè, ÷óòè îò óñòàòà íà äàëå÷ ïî-ìëàäèÿ ñè ñúáåñåäíèê, áèòîëñêèÿò êîòîëè÷åñêè ñâåùåíèê çàïî÷íà äà ïðîìåíÿ öâåòà íà ëèöåòî ñè. Äîïðåäè ìàëêî øèðîêî óñìèõíàò, ñåãà âèäèìî áå ïîáëåäíÿë è ñ èçðàç íà ðàçî÷àðîâàíèå. Áåøå î÷åâèäíî, ÷å íå ñå ðàäâàøå, äîðè è íå ñå êðèåøå. Ðàçáèðà ñå, òîé ïðîäúëæè äà ãîâîðè êàòî ñå îïèòâàøå äà èçãëåæäà ñúðäå÷åí è ëþáåçåí, íî ãëàñúò ìó áåøå õëàäåí. Âåðîÿòíî è òîé ñàìèÿò íå áåøå ïîäãîòâåí çà ïîäîáíà èçíåíàäà. Èëè ìîæå áè ïðåä÷óâñòâàøå íåùî îùå ïî-íåæåëàíî è ïî-òúæíî íåùî îò ïðåäèøíîòî. - Òðÿáâà äà ïðèçíàÿ, ÷å íå Âè ðàçáèðàì. Çàùî íå áèõòå èñêàëè òîâà äà ñòàíå òóê, â íàøàòà öúðêâà? Íå çíàì äàëè çíàåòå, íî òÿ å åäèíñòâåíàòà êàòîëè÷åñêà öúðêâà â Îõðèä è â îêîëíîñòòà. - Òîâà ìè å äîáðå èçâåñòíî.  Ìàêåäîíèÿ ñúì ïîâå÷å îò ïåò ìåñåöà. Êàêòî Âè ñïîìåíàõ ïî-ðàíî, àêî ñè ñïîìíÿòå íàøèÿ òåëåôîíåí ðàçãîâîð, òóê äîéäîõ êàòî íàáëþäàòåë íà ïîñëåäíèòå ïàðëàìåíòàðíè èçáîðè. Èìàõ âúçìîæíîñòòà äà ïîñåòÿ ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ñòðàíàòà. Òàêà íÿêîè íåùà ìè ñå èçÿñíèõà... - Òîãàâà êàê ñè ïðåäñòàâÿòå, ÷å ùå ìîæå äà ñòàíå òàÿ ðàáîòà? Ìîæå áè íÿêúäå íàâúí, êðàé åçåðîòî?! - ïîïèòà ñâåùåíèêúò, ñ èðîíè÷åí èçðàç íà ëèöåòî, áåç äà ñúçíàâà, ÷å å ñàìî íà êðà÷êà îò èñòèíàòà. - Îò÷å..., èñêàì òîâà äà ñòàíå â åäíà ìàëêà öúðêâèöà... Íå ñòàâà âúïðîñ çà êîÿ è äà å öúðêâà, àìè çà åäíà ìíîãî ñïåöèàëíà öúðêâà, íà åäíî ìíîãî ñïåöèàëíî ìÿñòî. Îùå êàòî ÿ âèäÿõ çà ïðúâ ïúò, ñå âëþáèõ â íåÿ. È äâàìàòà - è àç, è ãîäåíèöàòà ìè, ùîì ÿ âèäÿõìå, ïîæåëàõìå òîâà äà ñòàíå òàì. Òîâà å òîëêîâà õóáàâî ìÿñòî... Òîâà âñúùíîñò å åäèíñòâåíàòà ïðè÷èíà, ïîðàäè êîÿòî ðåøèõìå òúðæåñòâîòî äà áúäå èìåííî òóê, â Ìàêåäîíèÿ. - Ãîñïîäèí Ðîìàíüîëè... Ïðåäïîëàãàì çíàåòå, ÷å òàçè öúðêâà å ïðàâîñëàâåí õðàì? - Èìåííî çàòîâà èñêàõ äà ñå âèäÿ ëè÷íî ñ Âàñ, Âàøà ÷åñò. Äàëè òîâà áè áèëî âúçìîæíî... Âñúùíîñò, íàäÿâàì ñå, ÷å ùå áúäå òàêà, êàêòî ñìå ñè ãî ïðåäñòàâÿëè. Ñâåùåíèêúò ñå âçèðà â ïîäà, õàïå óñòíè, ïîñëå ïîäåìà: - Òåîðåòè÷åñêè - äà; áè áèëî âúçìîæíî. Çíàåòå ëè, âñå ïàê âñè÷êè íèå ñìå îò åäíà âÿðà â åäèíñòâåíèÿ è îáù Áîã. Íî òóê èìà åäíà ãîëÿìà ïðå÷êà... Äæàíïàîëî çíàåøå êúäå òî÷íî å ïðîáëåìúò. Íå çíàåøå êàê äà ïðåîäîëåå åäèíñòâåíàòà, àëà íàé-ãîëÿìà ïðå÷êà íà ïúòÿ äî îñúùåñòâÿâàíåòî íà ñâîÿ çàìèñúë. Òóê ìó áåøå íóæíà ÷óæäà ïîìîù. Îò÷å, àç áÿõ ïðè ìèòðîïîëèòà íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà! - èçâèêà Äæàíïàîëî, êîéòî íå ìîæåøå äà ñêðèå ðàçî÷àðîâàíèåòî ñè îò íåæåëàíèÿ

èðèí ïèðèí

171


õîä íà ñúáèòèÿòà. - È? Äàäå ëè Âè ñúãëàñèåòî ñè? Äæàíïàîëî îíåìÿ. Âìåñòî äà äàäå îòãîâîð, â ìèñëèòå ñè ñå âúðíà íà íåîòäàâíàøíàòà ñðåùà ñ îõðèäñêèÿ ìèòðîïîëèò. *** Ïåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî ãîâîðåøå Äæàíïàîëî, ìèòðîïîëèòúò íå îòðîíè äóìà. Åäâà êîãàòî ïîñåòèòåëÿò ñïðÿ äà ãîâîðè, äîìàêèíúò ñå èçïðàâè è çàêðà÷è êúì ïðîçîðåöà. Îòòàì íàñî÷è ïîãëåäà ñè êúì åçåðñêàòà ñèíåâà, èðèí ïèðèí ñÿêàø òàì ñå íàìèðàøå îòãîâîðúò, ìàêàð ÷å îò èçðàçà íà ëèöåòî ìó ìîæåøå äà ñå ïðåäïîëîæè, ÷å ïðåäâàðèòåëíî çíàåøå êàêâî ùåøå äà 172 êàæå íà ïîñåòèòåëÿ. Ñëåä êðàòêî âðåìå, ìèíàëî â òèøèíà, è ñ âïåðåí ïîãëåä â ïëàíèíèòå, íàíèçàíè îêîëî åçåðîòî, âëàäèêàòà ñå îáúðíà êúì ãîñòà ñè, çà äà ìó êàæå: - Àêî èìàòå ïîòðåáíîñò èëè àêî ïðîñòî èñêàòå äà èçïîëçâàòå íàøàòà öúðêâà - èìàòå ìîÿòà áëàãîñëîâèÿ. Àç ùå ÿ ñïîäåëÿ ñ Âàñ è ñ öÿëîòî Âàøå ñåìåéñòâî... Ùå ñïîäåëÿ ãîëÿìàòà ðàäîñò îò òîÿ âåëè÷àâ àêò. Îùå ïîâå÷å, çà ìåí å ÷åñò ïîäîáåí Âàø èçáîð. Íàïúëíî ðàçáèðàì æåëàíèåòî Âè íàé-òúðæåñòâåíèÿò äåí â æèâîòà ñè äà îâåêîâå÷èòå íà åäíî òàêîâà ðàéñêî ìÿñòî. Öúðêâàòà â Êàíåî å åäíà îò íàé-õóáàâèòå â íàøàòà ñòðàíà, êàöíàëà íà åäíî îò íàé-êðàñèâèòå ìåñòà, êàêâèòî ðÿäêî ìîãàò äà ñå íàìåðÿò íà ñâåòà. Ñâîáîäíî ìîæåòå äà èçïîëçâàòå öúðêâàòà. Åñòåñòâåíî, íå òðÿáâà îáà÷å äà ñå ïîãàçâàò êàíîíèòå íà íàøàòà ñâåòà ïðàâîñëàâíà âÿðà. Äæàíïàîëî ïîëó÷è ïîçâîëåíèåòî íà ìèòðîïîëèòà è òàêà ñå îçîâà íà êðà÷êà ïî-áëèçî äî îñúùåñòâÿâàíåòî íà ìå÷òàòà ñè. Âñè÷êî âúðâåøå â æåëàíàòà ïîñîêà - òàêà, êàêòî ñè ãî áåøå ïðåäñòàâÿë è êàêòî èñêàøå äà áúäå. Ñ ãîëÿìà ðàäîñò â ñúðöåòî è ñ áëàãîäàðíîñò çà ïîêàçàíîòî ðàçáèðàíå îò ñòðàíà íà îõðèäñêèÿ ìèòðîïîëèò, Äæàíïàîëî òðúãíà äà ñëèçà êúì äîëíèÿ ãðàä. Ìèíà êðàé öúðêâàòà „Ñâåòà Ñîôèÿ”, çà äà ñå ñïóñíå ïî êðàéáðåæíàòà óëèöà, âîäåùà äî ãðàäñêîòî ïðèñòàíèùå. Ïúòüîì â óøèòå ìó îòåêâàõà ïîñëåäíèòå äóìè íà ìèòðîïîëèòà. Îêàçâàøå ñå, ÷å òå áÿõà åäíîâðåìåííî è íàé-ñòðàøíèòå. Òå áÿõà îíîâà, êîåòî íàé-ìíîãî òðåâîæåøå Äæàíïàîëî è åäèíñòâåíîòî íåùî, êîåòî ìîæåøå äà ðàçâàëè äîáðå ïîäãîòâåíîòî ñúáèòèå.

1-2/2009

*** Íÿìàøå ìíîãî âðåìå, à ïúê è ñâåùåíèêúò íå ìîæåøå ïîâå÷å äà ÷àêà ïîñëåäíèÿ îòãîâîð. Âñè÷êî òðÿáâàøå äà ñå ðåøè ñåãà, íåçàâèñèìî êàê. À çà Äæàíïàîëî íÿìàøå è ñúìíåíèå êàê òðÿáâàøå äà ñå ðåøè âñè÷êî. Ïî òîçè âúïðîñ íÿìàøå íèêàêâî êîëåáàíèå. - Çà ìåí ñúùåñòâóâà ñàìî åäíî ïðèåìëèâî ðåøåíèå: òîâà òðÿáâà äà áúäå öúðêâàòà â Êàíåî. Èíà÷å âñè÷êî ñå îáåçñìèñëÿ. Òàçè öúðêâà, ñ íåéíîòî ìåñòîïîëîæåíèå è îðèãèíàëíà àðõèòåêòóðà, å íåùî, êîåòî íèå ãî íÿìàìå ó íàñ... Ðàçáèðàòå ìå, íàëè? Òàêîâà íåùî íÿìà â öÿëà Èòàëèÿ!  òîâà å ñúùíîñòòà íà ìîÿ çàìèñúë. Èñêàìå äà íàïðàâèì íåùî íàèñòèíà íåïîâòîðèìî. Èíà÷å, êàêòî âå÷å Âè êàçàõ, âñè÷êî, êîåòî ïîäãîòâÿìå òóê... Ñúáåñåäíèêúò íå ïîçâîëè íà Äæàíïàîëî äà ïðîäúëæè: - Íàïúëíî Âè ðàçáèðàì, ãîñïîäèí Ðîìàíüîëè. Íàøàòà öúðêâà å íîâà è íå å íà ìíîãî ïðèâëåêàòåëíî ìÿñòî, äà, òÿ íå ìîæå äà ñå ñðàâíÿâà ñ öúðêâàòà â Êàíåî. Ðàçáèðàì çàìèñúëà Âè è êàòî ÷îâåê, îáè÷àù êðàñèâîòî, ñ öÿëîòî ñè ñúðöå ïîäêðåïÿì íàìåðåíèåòî Âè. Íî íåêà íå çàáðàâÿìå ñâåòèòå çàêîíè íà ïðåñâåòàòà íè êàòîëè÷åñêà öúðêâà! Êàòî


âÿðâàù êàòîëèê è îùå ïîâå÷å êàòî ñâåùåíèê íà Êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà, â ÷èÿòî ñëóæáà ñúì ìèíàë öåëèÿ ñè äîñåãàøåí æèâîò, àç ñúì çàäúëæåí íàé-ñòðîãî äà ïî÷èòàì íåéíèòå ïðàâèëà. - Êîåòî îçíà÷àâà... - Ðàçãîâàðÿéòå îùå âåäíúæ è ïîòúðñåòå ïîçâîëåíèå îò ìåñòíèÿ àðõèåðåé íà Ìàêåäîíñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Àêî Âè ñå ðàçðåøè äà èçâúðøèì òúðæåñòâåíèÿ àêò â öúðêâàòà „Ñâåòè Éîàí Áîãîñëî┠â Êàíåî, íî ñ öÿëîñòíî çà÷èòàíå íà êàòîëè÷åñêèÿ îáðÿä, àç ñúì íà ðàçïîëîæåíèå. - Èíà÷å? - Ùå òðÿáâà äà ñå ïðèìèðèòå ñ íàøèÿ êàòîëè÷åñêè õðàì òóê, â Îõðèä. Èëè íÿêîé äðóã, íî êàòîëè÷åñêè! Èìà ãè â Áèòîëÿ, Ñêîïèå... Èíà÷å íå ìîæå, ïîâÿðâàéòå! Ñòàâà âúïðîñ çà çà÷èòàíå íà âåðñêèòå ïðèíöèïè, êîèòî àç íå áèõ ìîãúë äà ïîãàçÿ. Äæàíïàîëî ñå ÷óâñòâàøå óæàñíî. Âñå ïàê áëàãîäàðè íà ñâåùåíèêà è òðúãíà äà ñè âúðâè.

Êðèñòèíà è Äæàíïàîëî Êîãàòî ñå âúðíà îáðàòíî â õîòåëà, Äæàíïàîëî çàâàðè Êðèñòèíà, êîÿòî áåøå ïðèñòèãíàëà. Òÿ ãî ïîñðåùíà ñ ðàäîñò è óñìèâêà, ïîìðúêíàëà ïðåä òúæíèÿ ìó âèä. - Çàùî ñè òîëêîâà êèñåë, ëþáîâ ìîÿ? Êàêâî ñå å ñëó÷èëî?! - ïîïèòà ãî çàãðèæåíî Êðèñòèíà. - Áÿõ â ãðàäà, â êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà... Èìàõ ñðåùà ñúñ ñâåùåíèêà... Áåøå äîøúë îò Áèòîëÿ è îòèäîõ äà ñå óãîâîðèì... - È? Ïðåäïîëàãàì, ÷å ñòå ñå ðàçáðàëè?! - Ñàìî òîâà íå íàïðàâèõìå. Íå îòñòúïâàò! Ïðàâîñëàâíèÿò ìèòðîïîëèò íå ïîçâîëÿâà äà âëåçåì â îëòàðà. Ïî-òî÷íî ïðàâîñëàâíîòî õðèñòèÿíñòâî íå ïîçâîëÿâà òàì äà âëèçàò æåíè. À êàòîëè÷åñêèÿò ñâåùåíèê íå èñêà äà ÷óå çà äðóãî ðåøåíèå. Ïðè òîâà ïîëîæåíèå èìà ñàìî åäèí èçõîä! À òîâà å... Äæàíïàîëî íå äîâúðøè. Íå ìîæåøå äà èçäúðæè ãîëÿìàòà áîëêà. Ïðåç öÿëîòî âðåìå ñå áîåøå îò íåïðåäâèäèìîòî èëè îò íÿêîÿ ïî-ãîëÿìà ãðåøêà. Ñëó÷è ñå îíîâà, êîåòî íàé-ìíîãî ãî òðåâîæåøå. Îçîâà ñå â áåçèçõîäèöà. Ñúâñåì íåî÷àêâàíî ïðåä íåãî ñå èçïðàâè åäíà ïðå÷êà, çà êîÿòî íå ìîæåøå äà íàìåðè ðåøåíèå. Âñúùíîñò ðåøåíèå ìîæå è äà èìàøå, íî íå è â ãëàâàòà ìó. Íàìåðè ñâåùåíèê, íàìåðè è öúðêâà, íî òå ñÿêàø áÿõà îêîïàíè íà ïðîòèâîïîëîæíèòå ïîëþñè íà çåìíîòî êúëáî. Íèùî íå ãè ñáëèæàâàøå. - Ïðåç ñåäìèöàòà ùå äîéäàò ñåìåéñòâàòà íè. Ùå èçìèíàò òîëêîâà ïúò, çà äà ïðèñúñòâàò íà åäíà íàé-îáèêíîâåíà ñâàòáà â åäíà íàé-îáèêíîâåíà öúðêâà, êàêâèòî ãè èìà è â Èòàëèÿ. Êðàé. Ïúëåí ïðîâàë. Óáåæäàâàõìå ðîäíèíèòå äà òðúãíàò íà äúëúã ïúò è äà ïîõàð÷àò êóï ïàðè, çà äà ïðåæèâåÿò íåùî íåâèæäàíî, íåùî, êîåòî íå ñà è ñúíóâàëè. Âïðî÷åì, çíàåø ëè, ìîèòå ðîäíèíè íå çíàÿò äðóã åçèê, îñâåí èòàëèàíñêè, è íèêîãà íå ñà ïúòóâàëè â ÷óæäà ñòðàíà, íå ñà íàïóñêàëè Èòàëèÿ. Ìîæåø äà ñè ïðåäñòàâèø êîëêî óïîðèòî îòêàçâàõà äà ïúòóâàò íàñàì. À êàêâî ùå âèäÿò êàòî äîéäàò? Ñâàòáà â åäíà ìàëêà öúðêâà ñ àðõèòåêòóðà îò XXI âåê, çàîáèêîëåíà îò âñè÷êè ñòðàíè ñ æèëèùíè áëîêîâå... È àâòîìîáèëè... - Äæàíïàîëî, ìîëÿ òå! Íåêà ñå óñïîêîèì, äà âèäèì êàêâî áèõìå ìîãëè äà íàïðàâèì. Äæàíïàîëî ñåäíà, ïîäïðÿë ãëàâà ñ ðúöå. Íå ìó ñå ãîâîðåøå. Êðèñòèíà ñå âúçïîëçâà îò ìúë÷àíèåòî ìó. - Çíà÷è, èìàìå ïîçâîëåíèå äà èçïîëçâàìå õóáàâàòà öúðêâà, íî íå íè ñå

èðèí ïèðèí

173


ïîçâîëÿâà äà âëèçàìå â îëòàðà, ïîíåæå õðàìúò å ïðàâîñëàâåí... Ïîòî÷íî, àêî äîáðå ðàçáèðàì, àç íå ìîãà äà âëÿçà òàì, çàùîòî ñúì æåíà! Äîáðå! Èìàìå êàòîëè÷åñêè ñâåùåíèê, êîéòî íàñòîÿâà äà âëåçåì â îëòàðà íà ïðàâîñëàâíèÿ õðàì, òúé êàòî òàêà ãî èçèñêâàëà êàòîëè÷åñêàòà òðàäèöèÿ. Äà âèäèì ñåãà êàêâî ìîæåì äà íàïðàâèì ïðè òîâà ïîëîæåíèå! - Âúâ âñåêè ñëó÷àé íå ìîæåì äà íàïðàâèì õóáàâà êàòîëè÷åñêà öúðêâà íà åäíî òàêîâà êðàñèâî ìÿñòî, êðàé åçåðîòî - ðå÷å Äæàíïàîëî, ðàçïåðèë áåçïîìîùíî ðúöå. - Äà âúðâèì ïî ðåä, Äæàíè. Íàøèòå ñåìåéñòâà, êàêòî âñè÷êè äðóãè èðèí ïèðèí äîáðè êàòîëèöè, èñêàò âñè÷êî äà áúäå ñïîðåä êàòîëè÷åñêàòà òðàäèöèÿ. Êîåòî çíà÷è: çàäúëæèòåëíî ùå èìàìå êàòîëè÷åñêè ñâåùåíèê! Òàêà ëè å 174 èëè íå å òàêà? - Òàêà å, íî... - ×àêàé ìàëêî! Ïî-íàòàòúê - ôàêò å, ÷å ïðàâîñëàâíèÿò áèñêóï... - Ìèòðîïîëèò! Òàêà ãî íàðè÷àò òóê - ïîïðàâÿ ÿ Äæàíïàîëî. - Õóáàâî, òàêà äà áúäå! Ìèòðîïîëèò èëè íåùî äðóãî, êàêòî ìó âèêàò. Âàæíî å, ÷å òîçè ãîñïîäèí èçèñêâà äà ñå óâàæàâà ðåäúò â íåãîâàòà öúðêâà. - Ðàçáèðà ñå, ÷å òàêà èñêà, Êðèñòèíà! Íåãîâî ïðàâî å äà èñêà ïîäîáíî íåùî, ùîì êàòî öúðêâàòà å íåãîâà. - Îñòàâà íè ñàìî åäíî ðåøåíèå: äà íàêàðàìå êàòîëè÷åñêèÿ ñâåùåíèê äà âëåçå â ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà, áåç äà âëèçà îáà÷å â îëòàðíàòà ÷àñò íà õðàìà. Òàêà âñè÷êè ùå áúäàò äîâîëíè! Èëè ìîæå áè ãðåøà?! - Èìåííî çà òîâà òè ãîâîðÿ öÿëî âðåìå, Êðèñòèíà.  òîâà å ñúùíîñòòà íà ïðîáëåìà! Òîé íå èñêà è äà ÷óå. Èñêà äà âëåçå â öúðêâàòà, ñàìî àêî ìó áúäå ïîçâîëåíî è íàñ äâàìàòà äà íè âúâåäå â îëòàðà. À ìèòðîïîëèòúò, êîãàòî áÿõ ïðè íåãî äà òúðñÿ ïîçâîëåíèå çà öúðêâàòà, ÿñíî ìè çàðú÷à, ÷å ùÿë äà èçïðàòè ñâîé ÷îâåê, êîéòî â íèêàêúâ ñëó÷àé íÿìàëî äà íè ïîçâîëè äà âëåçåì â îëòàðà. Ïîìèñëè ñè êàêúâ ñêàíäàë ùå íè ñïîëåòè, ñàìî àêî ñå îïèòàìå äà ïðèñòúïèì êúì ïðåãðàäàòà íà îëòàðà! - Èìàø ïðàâî, èìàìå ìàëúê èçáîð. Ùå òðÿáâà äà ïîëó÷èì ïîçâîëåíèå çà äîñòúï äî îëòàðà èëè äà èçìèñëèì íèùî äðóãî. Âúâ âñåêè ñëó÷àé ðîäíèíèòå íè íÿìà äà îñòàíàò ðàçî÷àðîâàíè. Íÿìà äà äîïóñíåì ïîäîáíî íåùî!

Ñâàòáàòà â Êàíåî

1-2/2009

Öúðêâàòà „Ñâåòè Éîàí Áîãîñëî┠áåøå ïðåêàëåíî òÿñíà äà ïðèåìå ãîëÿìàòà ãðóïà ïîñåòèòåëè. Ñëåä êàòî âúòðåøíîñòòà é áåøå ïðåïúëíåíà ñ íàðîä, ÷àñò îò ãîñòèòå ñå èçñèïàõà íàâúí, ïðåä âõîäà. Âúòðå èëè âúí, âñè÷êè áÿõà øèðîêî óñìèõíàòè, äîâîëíè, ÷å ìîãàò íå ñàìî äà ïðèñúñòâàò, íî è äà áúäàò ÷àñò îò åäíî õóáàâî ñúáèòèå. Îò âñè÷êè ïðèñúñòâà��è ñàìî ïàçà÷úò íà öúðêâàòà ïîêàçâàøå âèäèìè çíàöè íà çàãðèæåíîñò. Òîé ñ áóäåí è ðàçòðåâîæåí ïîãëåä âíèìàâàøå íÿêîé äà íå âëåçå â îëòàðà. Âñåêè ïúò, êîãàòî íÿêîé ëþáîïèòíî ñå îïèòâàøå äà õâúðëè ïîíå åäèí ïîãëåä çàä ÷åðêîâíàòà çàâåñà, êîÿòî ðåâíèâî êðèåøå ïðîñòðàíñòâîòî íà îëòàðà, ïàçà÷úò ïîäâèêâàøå è ðàçìàõâàøå ïîêàçàëåö â çíàê íà íåîäîáðåíèå íà òîâà íàìåðåíèå. Ñâåùåíèêúò çàñòàíà ïðåä ãëàâíèÿ âõîä íà îëòàðà íà öúðêâàòà „Ñâåòè Éîàí Áîãîñëî┠â Îõðèä, íà ìÿñòîòî, íàðè÷àíî îò âñè÷êè Êàíåî. - Ùîì íå íè ñå ïîçâîëÿâà äà âëåçåì â îëòàðíàòà ÷àñò íà õðàìà, òîãàâà íåêà òàêà äà áúäå. Íÿìà äà âëèçàìå òàì. À âåí÷àâêàòà ìîæåì äà ÿ íàïðàâèì è òóê, ïðåä âõîäà íà îëòàðà. Íàèñòèíà íÿìà äà å íàïúëíî


ñïîðåä êîòîëè÷åñêàòà òðàäèöèÿ, íî Ãîñïîä Áîã íÿìà äà íè ñå ðàçñúðäè, íàëè? Îñîáåíî, êîãàòî ñòàâà âúïðîñ çà ùàñòèåòî íà äâå íåãîâè ÷åäà... Êðèñòèíà è Äæàíïàîëî íå êàçàõà íèùî. Øèðîêèòå èì óñìèâêè ãîâîðåõà ñàìè. Ñâåùåíèêúò ÷åòåøå îòêúñè îò ñâåùåíèòå êíèãè. Æåíèõúò è áóëêàòà ïîâòàðÿõà äóìèòå íà êëåòâàòà. Çàåäíî ñ äðóãèòå ïðèñúñòâàùè, ÷ðåç õèìíèòå, òå ìîëåõà Ãîñïîä Áîã çà çäðàâå è ÷åëÿä. Ãðúìîãëàñíèÿò õîð îò ÷îâåøêè ãëàñîâå íàäâèøàâàøå çâóêà îò åçåðíèòå âúëíè, ðàçáèâàùè ñå â ñêàëèòå ïîä öúðêâàòà „Ñâåòè Éîàí Áîãîñëî┠â Êàíåî. Ìàëêî ïî-êúñíî áðà÷íàòà äâîéêà Ðîìàíüîëè ñëèçàøå ïî ñòúëáèòå êúì êîðàáà „Êðèñòèíà”, ïðèäðóæàâàíè îò ïåòäåñåòèíà äðóãè ïúòíèöè. - Ïî-áúðçî, ïî-áúðçî... - âèêàøå êàïèòàíúò. - Âúëíèòå ñå óñèëâàò è ùå óäàðÿò êîðàáà â ñêàëèòå. Òðÿáâà äà ïîáúðçàìå, ïðåäè âÿòúðúò äà çàäóõà îùå ïî-ñèëíî! Ñêîðî âåñåëàòà äðóæèíà çàïëàâà êúì õîòåë „Ãîðèöà”. Òàì ãè î÷àêâàõà âèíî, âêóñíè ìåçåòà è ìíîãî ìóçèêà. Âåñåëáàòà ìîæåøå äà çàïî÷íå. - Íå ìè êàçà êúäå íàìåðè òîçè ñâåùåíèê, íàøèÿ ñïàñèòåë!? - Äæàíïàîëî íàìåðè âðåìå ìåæäó äâà òàíöà äà ïîäåìå åäèí îò íåîòäàâíà íåïðèÿòåí âúïðîñ. - Çàïîçíàõ ñå ñ íåãî îùå êàòî ïðèñòèãíàõ â Êîñîâî è Ìåòîõèÿ.  áëèçîñò äî Ïðèùèíà èìà åäíî êàòîëè÷åñêî ñåëî. Ïðè ïîñåùåíèÿòà ìè òàì èìàõ âúçìîæíîñò äà ñå ñðåùíà è íà íÿêîëêî ïúòè äà ðàçãîâàðÿì ñúñ ñåëñêèÿ ñâåùåíèê. Âèäÿ ìè ñå ìíîãî ðàçáðàí ÷îâåê, ñ øèðîê ïîãëåä êúì ñâåòà è ñúñ ñúâðåìåííè ðàçáèðàíèÿ çà æèâîòà. Íå ñè áÿõ è ïîìèñëÿëà, ÷å òîé áè ìîãúë äà ìå âåí÷àå ñ òåá. Äîêàòî... - ...àç íå îáúðêàõ ðàáîòàòà! Äîáðå å, ÷å òè ñè êðàé ìåí, èíà÷å êàêâî ëè áèõ ïðàâèë àç áåç òåá!? Äæàíïàîëî ïîâåäå Êðèñòèíà êúì ñðåäàòà íà õîòåëñêèÿ ðåñòîðàíò. Òàì äâàìàòà, ñ øèðîêî óñìèõíàòè ëèöà, ñå îòäàäîõà íà áúðçèòå çâóöè íà ìóçèêàòà è âåñåëî çàòàíöóâàõà. Îò âèñîêàòà ìóçèêà âå÷å íå ìîæåøå äà ñå ÷óå çà êàêâî ãîâîðÿò. À ðàçãîâàðÿõà ïðåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî òàíöóâàõà. Òàêà ïîñðåùíàõà íîâèÿ äåí, à ñ íåãî è íà÷àëîòî íà íîâèÿ æèâîò çàåäíî.

èðèí ïèðèí

175


Íàó÷íà ôàíòàñòèêà

èðèí ïèðèí

176

Ñ

1-2/2009

ÍÀÏÐÅÄÚÊÀ ÍÀ ÍÀÓÊÀÒÀ È ÒÅÕÍÈÊÀÒÀ,

ñ åñòåñòâåíîòî ïúòóâàíå íà ÷îâåêà êúì âúîáðàæàåìèòå ñâåòîâå èçâúí íàøàòà ïëàíåòà, ñúâñåì â ðåäà íà íåùàòà ñå ðàçâèâà è íàó÷íîôàíòàñòè÷íèÿò æàíð â ëèòåðàòóðàòà – îò Æóë Âåðí, òà äî íàøè äíè. Ïåäïîëàãàåìèòå êàðòèíè îò æèâîòà íà ÷îâå÷åñòâîòî â áúäåùåòî ñå ñìåñâàò â òåçè ïðîèçâåäåíèÿ è ñúñ ñúâðåìåííèòå ïîñëàíèÿ íà àâòîðèòå, êîèòî, èçïîëçâàéêè ñèëàòà íà æàíðà è èíòåðåñà êúì íåãî, ñå îáðúùàò êúì ñúâðåìåííèöèòå ñè ïî åäèí èíîñêàçàòåëåí íà÷èí. Ñâèêíàëè ñìå äà ñâúðçâàìå íàó÷íàòà ôàíòàñòèêà íàé-âå÷å ñúñ çàïàäíàòà èëè ñ ðóñêàòà ëèòåðàòóðà. Òÿ îáà÷å óñïåøíî ñå ðàçâèâà è ñðåä çàïàäíèòå /äîñòàòú÷íî å äà ñïîìåíåì èìåòî íà Êàðåë ×àïåê, êîìóòî „äúëæèì” äóìàòà „ðîáîò”/, íî è ñðåä þæíèòå ñëàâÿíè. Íà ÷èòàòåëèòå íà àëìàíàõ „Èðèí Ïèðèí” â íàñòîÿùèÿ áðîé ïðåäëàãàìå íÿêîëêî îò íàé-äîáðèòå òâîðáè íà õúðâàòñêàòà ëèòåðàòóðà â òîçè æàíð. Âå÷å äîáðå ïîçíàòèÿò íè êàòî ïîåò Æèâêî Ïðîäàíîâè÷, äúëãîãîäèøåí ó÷àñòíèê â Ìåëíèøêèòå âå÷åðè íà ïîåçèÿòà, êàêòî è Àëåêñàíäúð Æèëÿê, Äàðêî Ìàöàí è Òàòÿíà ßìáðèøàê ñà åäíè îò íàé-ÿðêèòå ïðåäñòàâèòåëè íà çàãðåáñêàòà øêîëà íàó÷íè ôàíòàñòè, ÷èèòî ïðîèçâåäåíèÿ íîñÿò íà òâîðöèòå ñè íå ìàëêî íàãðàäè. À ñåãà, ïîòàïÿéêè ñå â åäèí íåðåàëåí ñâÿò, íåêà îòêðèåì è ñúâðåìåííèòå ïîñëàíèÿ íà íàó÷íî-ôàíòàñòè÷íàòà ëèòåðàòóðà íà äíåøíà Õúðâàòñêà...


Àëåêñàíäúð Æèëÿê - Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà

ÅËÑÁÅÒ È ÊÍÈÃÀÒÀ ÍÀ ÄÐÀÊÎÍÈÒÅ

Ó

ëè÷êàòà å òÿñíà, ñòðúìíà, ñòúïêèòå íà Åëñáåò îòåêâàò ïî ïëî÷êèòå, ñ êîèòî å çàñòëàíà. Ñòàðèòå êúùè ñà ñå íàäâåñèëè íàä óëè÷êàòà, ñÿêàø âñåêè ìèã ùå ñå ñðèíàò è ùå ÿ çàòðóïàò. Âèñîêè çèäîâå, îáðàñëè ñ áðúøëÿí è ëîçè÷êè, ïàçÿò äâîðîâåòå îò ïîãëåäèòå, êîðîíèòå íà äúðâåòàòà ñå ïðåâèâàò íàä ìîìè÷åòî, äîêàòî ñå èçêà÷âà êúì ïîñëåäíàòà èðèí ïèðèí êúùà íà óëè÷êàòà. 177 Êúùàòà å êàòî âñè÷êè îñòàíàëè, íà äâà åòàæà, ñ õëúòíàë ïîêðèâ. Âîäîïàäè áðúøëÿí ñå ñïóñêàò îò çèäîâåòå â äâîðà, ïàäàò êàòî çåëåíè êîñè îêîëî äåáåëèòå äúðâåíè ïîðòè ñ áðîíçîâè õàëêè – òåæêè ïðúñòåíè â ëúâñêè ÷åëþñòè. Ñòàðèÿò êåñòåí å îáñèïàí ñ öâÿò, ñëàäíèêàâ àðîìàò ïðèìàìâà Åëñáåò. Íÿêúäå íàä íåÿ êîñ òèõî ïðåäóïðåæäàâà ïòè÷åòàòà äà ñå ïðèòàÿò, çàùîòî å äîøúë íåïîçíàò è íåêàíåí ãîñò. Åëñáåò ñè ïîåìà äúõ ñëåä èçêà÷âàíåòî, ñâèâà íîñåíèÿ ïîä ðúêà ñêèöíèê, ïîïðàâÿ êè÷óð÷åòî êîñà ñ öâÿò íà çëàòíî æèòî, ïàäíàëî íà ÷åëîòî é. Ïîñëå, ñúáðàëà êóðàæ, ÷óêà ñ õàëêàòà òðè ïúòè. Åäâà òîãàâà çàáåëÿçâà, ÷å ïîðòèòå íÿìàò íèòî äðúæêè, íèòî êëþ÷àëêè. Ìèíàâàò íÿêîëêî ìèãà, âå÷íîñò ñÿêàø. Ìîìè÷åòî ïî÷óêâà îùå òðè ïúòè è òîãàâà ïîðòèòå ñå îòâàðÿò ñúñ çâó÷íî ùðàêàíå íà íÿêàêúâ ñêðèò ìåõàíèçúì è, ñêúðöàéêè, äîïóñêàò Åëñáåò â äâîðà. Òÿ âëèçà è ñå îãëåæäà.  îáðàñëèÿ äâîð íÿìà íèêîé îñâåí íåÿ, ïîðòèòå ñà ñå îòâîðèëè îò ñàìîñåáå ñè. Âïðî÷åì, çàùî ïúê íå, ñëåä êàòî è ñàìè ñå è çàòâàðÿò. Áðúøëÿíúò ïúëçè ïî çåìÿòà, êà÷âà ñå ïî íàïóêàíàòà êåñòåíîâà êîðà, îáðàñòâà çèäîâåòå, îòñòúïâàéêè ìÿñòî â îãðÿíèÿ úãúë íà êëèíàâ÷åòî, ò.å. íà êîçÿòà êðúâ èëè îðëîâèòå íîêòè, êàêòî ïî-÷åñòî õîðàòà íàðè÷àò òàçè ëåêîâèòà áèëêà. Ïîëóäåëèòå ðîçîâè õðàñòè ñà ñå îáñèïàëè ñ àëåíè è áëåäî÷åðâåíè ïúïêè. Çàåäíî ñúñ ñòàðèÿ, çà ìÿñòî ïîä ñëúíöåòî ñå áîðè è åäèí ìëàä êåñòåí. Êàëäúðúìåíà ïúòå÷êà âîäè äî îðåõà â äðóãèÿ úãúë íà äâîðà, ïîä íåãî – äúðâåíà ïåéêà, ñòàðà, áðúøëÿí ÿ îáâèâà... „Öÿë äåí ëè ùå ñòîèòå òóê? – îñòúð ãëàñ êàðà Åëñáåò äà ïîòðúïíå, òÿ âäèãà âçîð. Êàìåííè ñòúëáè âîäÿò íà òåðàñàòà, îáðàñëà ñ æàñìèí, àëà ãîðå íÿìà íèêîé, îòâúòðå ñå äî÷óâà ñàìî ìåòëà, ìåòÿùà. – Àìà, åëàòå!” Åëñáåò ñå èçêà÷âà è çàñòàâà ïðåä îòâîðåíàòà âðàòà. Èñêà äà âëåçå â äîìà, êîãàòî ïðåä íåÿ èçñêà÷à ìåòëàòà. Íèêîé íå ÿ äúðæè, ñàìà ìåòå êîðèäîðà, òàíöóâà ïî äúðâåíèòå äúñêè, íàñî÷âàéêè ïðàõîëÿêà íàïðàâî êúì ìîìè÷åòî. Åëñáåò ïîäâèêâà, à ìåòëàòà â ñúùèÿ ìèã ñå ñïèðà è ñå îáëÿãà íà ñòåíàòà. „Âëåçòå, âëåçòå! Ïî êîðèäîðà, â äúíîòî.” Åëñáåò ñëóøà âíèìàòåëíî, ñ ïîãëåä âúðõó ìåòëàòà, ãîòîâà äà ñêî÷è, àêî òÿ ñå ðàçäâèæè îòíîâî. Âðàòàòà ñå îòâàðÿ ïðåä Åëñáåò è òÿ âëèçà â ãîëÿì êàáèíåò. Äåáåëèòå ïîëèöè ñå ïðåâèâàò ïîä êíèãè, øèøåíöà, áóðêàí÷åòà, ìîðòèðè. Ìîìè÷åòî ìîæå ñàìî äà ïðåäïîëàãà êàêâî êðèå ñòàðèÿò øêàô. Ïîä ïðîçîðåöà – ìàñèâíà ìàñà. Íà íåÿ – êíèãè, íàòðóïàíè â íÿêîëêî îïàñíî íàêðèâåíè êóï÷èíè. Ñòàðè ñâèòúöè, ñúáðàíè èëè ïúê ðàçãúíàòè è ïðèòèñíàòè ñ êàêâîòî è äà å ïî-òåæêî, çà äà èì ïîïðå÷è ïàê äà ñå ñâèÿò. Ãàçåíà ëàìïà, çàãàñåíà. Åäèí ÷åðåï. “Áîæå, ïîìèñëÿ ñè äåâîé÷åòî, çàùî ëè âèíàãè ÷åðåï?” Ìàñòèëíèöà, îòâîðåíà. Ïåðî – ãîëÿìî, áÿëî, â ðúêàòà íà ÷îâåêà, ñåäÿù îáúðíàò ãúðáîì êúì Åëñáåò. „Àìà, ïðèáëèæåòå ñå, ìîìè÷å!” Îòâúí, â êîðèäîðà, ìåòëàòà ïàê ìåòå. Åëñáåò ñå ïðèáëèæàâà äî ÷îâåêà. Òîé å íàìåòíàë ïåëåðèíà, ñòèãàùà äî


ïîäà. Çàäúëáî÷èë ñå å â ïèñàíå, ïåðîòî ñå ïëúçãà ïî õàðòèÿòà, íî ñëåäàòà îò ìàñòèëîòî, êîÿòî îñòàâÿ, èç÷åçâà â ñúùèÿ ìèã è õàðòèÿòà ñè îñòàâà ïðèâèäíî ÷èñòà. Ïîñëå ðúêàòà ñïèðà, ëèöåòî ñå ïðèâäèãà è Åëñáåò çà ïðúâ ïúò â æèâîòà ñè âèæäà Åäèãèóñ – íåîáùèòåëíèÿ è çàãàäú÷åí, íåäîñòúïåí, âåëèêèÿ Åäèãèóñ, ïðî÷óòèÿ è ñëàâåí, è óâàæàâàí, çà êîãîòî ñå ðàçêàçâàò ïîâå÷å ëåãåíäè, îòêîëêîòî çà êîéòî è äà å äðóã ìàãüîñíèê â ãðàäà èëè çà âñè÷êè çàåäíî. Ëèöåòî ìó å èçäúëæåíî, îñòðîáðàäî, âèñîêî÷åëî, ñ ëåêî çà÷åðâåíè áóçè, ñÿêàø èçïèòî, íî ñúñ çäðàâ òåí. Òúíêèòå ìó óñòíè ñå ïîâäèãàò â óñìèâêà, èðèí ïèðèí ïî÷òè ïîêðîâèòåëñêà, è Åëñáåò íå å ñèãóðíà, ÷å òîâà é õàðåñâà. Íîñúò ìó å îðëîâ, ïîêàçâà ñèëà, íàäìîùèå, áè èçãëåæäàë õèùíè÷åñêè, àêî íå 178 áÿõà ïðîíèçâàùèòå, æèâè î÷è ïîä ãúñòèòå âåæäè, êîèòî ëþáîïèòíî, íî ïðèÿòåëñêè íàáëþäàâàò äåâîé÷åòî èçïîä äåáåëèòå î÷èëà. “Çà Áîãà, ïîìèñëÿ ñè Åëñáåò, áåç òÿõ ñèãóðíî å êàòî ñëåïåö.” Êîñàòà ìó å âúãëåí, ïðîøàðåí ñúñ ñðåáðî. Íèêîé íå çíàå íà êîëêî å ãîäèíè, àëà òðÿáâà äà å ñòàð, àêî ñå âÿðâà íà ïðèêàçêèòå. „Çíà÷è, Âèå ñòå òàçè, êîÿòî å îáðèñóâàëà Ìàãèèòå, óðîêèòå è êëåòâèòå íà æèâîòèíñêèÿ ñâÿò? Õì, ïî-ðàçëè÷íî ñè âè ïðåäñòàâÿõ.” Ãëàñúò íà ìàãüîñíèêà å òîïúë è ïðèÿòåí, ìåê, ïðèÿòåëñêè, óñïîêîÿâàù. Äîêàòî ãîâîðè, ðúöåòå ìó îïèñâàò ñëîæíè è, íàäÿâà ñå äåâîé÷åòî, ñëó÷àéíè äâèæåíèÿ âúâ âúçäóõà. „Àõ, à êàê ñè ìå ïðåäñòàâÿõòå?” – Åëñáåò ëþáîïèòíî ïîâäèãà åäíàòà ñè âåæäà. „Çíàåòå âå÷å. Íåóãëåäíà, ìîæå áè äåáåëè÷êà, ìîæå áè ñ î÷èëà, áåçèíòåðåñíà çà óõàæîðèòå, ðàçáèâàùà ñàìîòàòà ñ èçêóñòâî. Îò äðóãà ñòðàíà, àç ñúì ïîñëåäíèÿò, êîéòî áè ñå îïëàêàë îò êîìïàíèÿòà íà õóáàâà äåâîéêà.” Åëñáåò ñúçíàâà êðàñîòàòà ñè, çíàå çà âñè÷êè îíèÿ ïîãëåäè, ñïèðàùè ñå íà ñíàãàòà é è íà õóáàâîòî é ïðàâèëíî ëèöå, íà ïàäàùèòå êàòî âîäîïàäè âúðõó ðàìåíåòå é êè÷óðè, íà î÷èòå é, ñ öâÿò íà ïëàíèíñêî íåáå, áèñòðî è ñâåæî. Íî âñå ïàê óñåùà êàê ïî áóçèòå é ñå ðàçëèâà ðóìåíèíà.  óñìèâêàòà íà Åäèãèóñ ñúçèðà, ÷å òî�� íå å ïðîïóñíàë òîâà è òÿ ñå ÿäîñâà. „Õàðåñà ëè Âè êíèãàòà?” „Íå, çà Áîãà! Íå, íå è íå! – Åäèãèóñîâèÿò èçáëèê íà ñúðäèòîñò óïëàøâà Åëñáåò è òÿ ñå ñêîâàâà. – Íà êîé óìåí ÷îâåê ìîæå äà ñå õàðåñà íåùî, íàïèñàíî îò Òåìïåñòà? Äúðäîðåíå è ãëóïîñòè! Àêî íå áÿõà îïàñíè, ùÿõà äà ñà ñìåøíè!” – ìàãüîñíèêúò ïîñÿãà êúì ñêèöíèêà íà Åëñáåò, ðúêàòà íåòúðïåëèâî ÷àêà äà ìó ãî ïðåäàäå. „Åäèíñòâåíîòî, çàðàäè êîåòî, çà ñúæàëåíèå, òàçè äðàñêàíèöà íÿìà äà ïîòúíå â çàáðàâà, ãîñïîæèöå, ñà Âàøèòå èëþñòðàöèè!” Åäèãèóñ ðàçãúâà ñêèöíèêà, ïðåõâúðëÿ íÿêîëêî ëèñòà, ñïèðà ñå íà åäèí, âçåìà ãî ìåæäó äúëãèòå ñè ïðúñòè è ãî îòìåñòâà: „Ñàìà ëè ëèòîãðàôèðàòå?” „Ñàìà – ïîòâúðæäàâà Åëñáåò, íå áåç ãîðäîñò. – Ðèñóâàì è ëèòîãðàôèðàì. Âñè÷êî îò ïðèðîäàòà...” ”Õà! – ïðåêúñâà äåâîéêàòà Åäèãèóñ. – Îò ïðèðîäàòà, êàê ëè ïúê íå!” „Óâåðÿâàì Âè, ãîñïîäèíå...” „Ñêúïî ìîå äåòå – ìàãüîñíèêúò ñå íàâåæäà êúì Åëñáåò è ÿ ïðîíèçâà ñ ïîãëåä. – Íåêà ñå ïîñâåòèì çà ìèã íà òîÿ áàçèëèñê òóê. Âèå íèêîãà íå 1-2/2009 ñòå âèæäàëè æèâ áàçèëèñê. Àêî áÿõòå, ïðè Âàøèÿ îïèò èëè, ïî-äîáðå êàçàíî, ïðè Âàøàòà íåîïèòíîñò, ñåãà ùÿõòå äà áúäåòå øåïà ïåïåë è â ìîìåíòà íÿìàøå äà áúáðèòå ñ ìåí. Íî àç Âè èçâèêàõ çàðàäè âåùèíàòà, ñ êîÿòî ñòå îáðèñóâàëè âñè÷êî, ñ êîÿòî ñòå ìó âäúõíàëè æèâîò. – Åäèãèóñ ïîãëåæäà ìíîãîçíà÷èòåëíî Åëñáåò èçïîä î÷èëàòà ñè. – Çíàì, ÷å å íÿìàëî îòêúäå äà ãî êîïèðàòå è çíàì, ïîíåæå çíàì êàêâî èìà Òåìïåñòà, ÷å ñòå


ãî ïðåðèñóâàëè îò íåãî. È âúïðåêè òîâà å êàòî æèâ, ñÿêàø ñå äâèæè ñðåä ïðèðîäàòà. Çà ñúæàëåíèå è Òåìïåñòà íèêîãà íå å âèæäàë æèâ áàçèëèñê – ìàêàð ÷å ñè ïîçâîëÿâà äà ñè äàâà ñúâåòèòå îòíîñíî íåãî, - çàùîòî èíà÷å áè Âè íàïðàâèë çàáåëåæêà, ÷å ãðåáåíúò è êîñìèòå ìó íå ñà òîëêîâà áëåäîðóìåíè, à ÿðêîàëåíè. Èìàì ëè ïðàâî?” Åëñáåò íå îòãîâàðÿ, à íà Åäèãèóñ â îêîòî ïðîáëÿñâà îãúí÷åòî íà ïîáåäàòà. Ïîñëå îìåêâà. „Íî íå ñå îñêúðáÿâàéòå! Ñ Òåìïåñòà ñòå íàïðàâèëè íàé-äîáðîòî, êîåòî ñòå ìîãëè, ïðè òîâà ñ ìíîãî ìàëêè ãðåøêè. Äà êàæåì, ÷å äîáðå ñòå ñå ïîóïðàæíÿâàëè. À ñåãà áèõòå ëè ñå îòäàëè íà ïî-ñåðèîçíà ðàáîòà?” èðèí ïèðèí „Ïî-ñåðèîçíà?” – ìúíêà Åëñáåò. Êíèãàòà íà Òåìïåñòà é áå îòíåëà ïî÷òè 179 ãîäèíà åæåäíåâåí òðóä. Åäèãèóñ ïðåìåñòâà ñòîëà ñè. Èçìúêâà îòíÿêúäå ÷âîðåñòà òîÿãà, íà êîÿòî ñå ïîäïèðà, äîêàòî ñòàâà. Ïåëåðèíàòà ìó ñå ðàçòâàðÿ è Åëñáåò çàáåëÿçâà, ÷å êðàêúò ìó å êàòî ïåòëüî⠖ ëþñïåñò, æúëò, ñ îñòðè íîêòè è øèïîâå. Óæàñúò é íå ìó óáÿãâà, ïîãëåäúò ìó èçâåäíúæ ñå èçîñòðÿ. „Ïîíÿêîãà ìàãüîñíè÷åñòâàòà òðúãâàò íàîïàêè. Òîãàâà ïîñëåäñòâèÿòà ìîãàò äà áúäàò ìíîãî íåïðèÿòíè. Ïðå÷è ëè Âè òîâà?” Åëñáåò èñêà äà ñå èçâèíè, íî íàâðåìå ñúîáðàçÿâà, ÷å áè ìîãëà îùå ïîâå÷å äà ãî ðàçñúðäè: ìîæå èçâèíåíèåòî äà ñå ðàçáåðå êàòî ñúæàëåíèå. „Ïðå÷è ëè Âè?” Ïîãëåäúò íà Åäèãèóñ å îòíîâî áëàã. Çàáåëåæèìî êóöóêàéêè, îòèâà äî øêàôà. „Êàêòî âèæäàòå, òðóäíî ñå õîäè íà êîêîøè êðàê. Íå çíàì êàê ñå ñïðàâÿò êîêîøêèòå. – Åäèãèóñ îòâàðÿ øêàôà, èçâàæäà äåáåë ñíîï õàðòèÿ è ãî ïîäàâà íà Åëñáåò. Âúðõó õàðòèÿòà íÿìà íèùî. Ïðèâèäíî íèùî – ñõâàùà ìîìè÷åòî. – Ïîâèêàõ Âè äà èëþñòðèðàòå ìîÿòà Êíèãà íà äðàêîíèòå. Âñè÷êî îò ïðèðîäàòà!” „Äðàêîíè? Îò ïðèðîäàòà...” „Ùå Âè ïëàòÿ äîáðå! Äà íå ãîâîðèì çà ñëàâàòà, êîÿòî ùå Âè ïîñëåäâà. Çíàÿ, ÷å æèâååòå ñ áîëíàòà ñè ìàéêà è ñ ìàëêèÿ ñè áðàò. Çíàì è ÷å èìàòå íóæäà, èíà÷å íå áèõòå ïðîäàâàëè òàëàíòà ñè íà íèùîæåñòâî êàòî Òåìïåñòà. Ïðåäïîëàãàì, ÷å íå Âè å ïëàùàë äîáðå, íàëè? Ìàëêî è òî ñëåä äúëãè óâåùàíèÿ è ìîëáè?” „Íî, äðàêîíèòå! Ìèñëÿ...” „Äà, ðèñêîâåòå ñúùåñòâóâàò. Êîéòî ñå ïëàøè îò ðèñêà, íå å òðÿáâàëî è äà ñå ðàæäà! Ñàìà ðåøåòå! Ìîæå äà ñè ãóáèòå âðåìåòî ñ ðàçíè Òåìïåñòè è äà ãúëòàòå ïðàõòà ïî ïàíàèðäæèéñêèòå èì êàáèíåòè. Èëè ìîæåòå äà òðúãíåòå ñ ìåí, äà âèäèòå íåùà, çà êîèòî äðóãèòå äîðè íå ìå÷òàÿò è äà íàïðàâèòå íåùî, ñ êîåòî ùå Âè ïîìíÿò ñúñ ñòîëåòèÿ! Òîâà Âè ïðåäëàãàì! Çíà÷è?” „Åòî ãî!” – øåïòè Åäèãèóñ íà óõîòî íà Åëñáåò. È òÿ äî÷óâà ïóêîòà íà ñóõîòî êëîí÷å è âíèìàòåëíî âäèãà ãëàâà çàä çàñëîíà îò ñòâîëà íà ñòàðîòî, ïîâàëåíî êîé çíàå ïðåäè êîëêî çèìè äúðâî, îáðàñëî ñúñ çåëåíà ìúõåñòà ìåêîòà. Íàä òÿõ êðÿñêàò ðàçòðåâîæåíè ñîéêè, ãîðñêè ïàçà÷è: Åëñáåò ñ êðàé÷åöà íà îêîòî ñè ñëåäâà åäíà îò òÿõ. Îò òåñíèíàòà, îò êîÿòî èçòè÷à ïîòî÷å, èçëèòà ïòè÷å-îðåõ÷å è íà ìèãà èç÷åçâà ñðåä ëåñêèòå çàä ìîìè÷åòî è ìàãüîñíèêà. È êúëâà÷úò ñïèðà äà áàðàáàíè è äà ðàçãëàñÿâà äîêúäå å íåãîâîòî, è êîñúò ïðèòèõâà, à è ãîðñêèÿò ìèøîê ñå å ñòàèë â øóìàêà, íà íÿêîëêî êðà÷êè îò Åëñáåò, ñêîâàíà îò äúëãîòî, íåïîäâèæíî î÷àêâàíå. Ëèñòÿòà øóìÿò è êëîí÷åòàòà ñå êúðøàò, òðèäåñåò ñòúïêè äúëãî ëþñïåñòî òÿëî ñå ïðîìúêâà ñðåä äúáîâåòå, ïðåç ãîðàòà, ïúõòåéêè, äóøåéêè, ñïèðàéêè ñå, ñåòíå íàâëèçà â òåñíèíêàòà è ñå íàâåæäà íàä ïîòî÷åòî, ïðèäîøëî ñëåä ïðîëåòíèòå äúæäîâå.


Çëàòíèÿò ãîðñêè äðàêîí óòîëÿâà æàæäàòà ñè ñ áèñòðà âîäèöà. Åëñáåò ðàçòâàðÿ ñêèöíèêà è ñ áúðçè äâèæåíèÿ ÷åðòàå êîíòóðèòå ìó. Ñòðîéíî òÿëî íà ñèëíè íîçå, ñ ïðúñòè, âúîðúæåíè ñ èçâèòè íîêòè. Îïàøêà, âúçäúëãà, ñ êîæåíî êîðìèëî íà êðàÿ, øèáàùî ïî êëîíàêà. Ìîùåí âðàò, ñèëíî ïðîòåãíàò, äîêàòî æèâîòíîòî ïèå. Ãîëÿìà ãëàâà, èçîñòðÿùà ñå â êëþí âúâ âèä íà êóêà, êàòî íà õèùíà ïòèöà, íîçäðèòå âäèøâàò ðàííîóòðèííèÿ âúçäóõ è ìèðèñà íà ãîðàòà. Îñòðè çúáè, êîèòî íå áèõà èçïóñíàëè íèùî, ñãðàá÷åíî âåäíúæ. Äúëãèÿò åçèê ïðîáóæäà ó Åëñáåò ñúáëàçúí. Ïëàìåííè î÷è, íåâèæäàùè ðèñóâàùàòà ãè äåâîéêà, âúçõèòåíà îò êðàñîòàòà íà çâÿðà èðèí ïèðèí ïðåä íåÿ è ñúùåâðåìåííî óïëàøåíà îò ïîãëåäà íà òîçè ëîâåö, îò êðèëåòå ìó, ñïîêîéíî îòïóñíàòè ñåãà, íî êîèòî áèõà ìîãëè ñ íÿêîëêî ìàõà äà ñå 180 çàâèõðÿò è äà ãè âðúõëåòÿò è äâàìàòà, áåçïîìîùíè çàä ñòàðèÿ äúá. Åëñáåò íå ïðîïóñêà íèòî åäèí äåòàéë, ñ ïîãëåä ëåòè îò õàðòèÿòà êúì çìåÿ è îò çìåÿ êúì ëèñòà, ñ ìîëèâà ãî ëîâè, äîêàòî ïèå èëè äîêàòî ñå èçïðàâÿ, ïðèâëå÷åí îò äàëå÷íèÿ òðîïîò îò êîïèòàòà íà íÿêîÿ ñúðíà. Åëñáåò ðèñóâà ãëàâàòà, ëþñïèòå îêîëî óñòàòà, çúáèòå, î÷èòå, êëåïà÷èòå. Ìîëèâúò ñå èçòúïÿâà, òÿ ãî îñòàâÿ â ëèñòàêà äî ñåáå ñè è âçåìà íîâ, ïðèãîòâåí, ïîäîñòðåí. Äîâúðøâà êðèëàòà, öèïàòà, îïúíàòà ìåæäó äúëãèòå ïðúñòè, ïîäîáíè íà íÿêàêâè ÷åâðúñòè ñïèöè. Íàõâúðëÿ ðàçêúñâàíèÿòà ïî öèïàòà: çëàòíèÿò ãîðñêè äðàêîí å – êàêòî êàçâà Åäèãèóñ – äúëãîâå÷åí, à òîçè ïðåä òÿõ íàèñòèíà ìíîãî å ïðåæèâÿë. Åëñáåò ãî ðàçãëåæäà âíèìàòåëíî, íàìèðà èçöåëåíèòå áåëåçè îò îòäàâíàøíè áèòêè. Äðàñêîòèíà, áåëåã âúðõó ðåáðàòà. Îùå åäíà íà çàäíèÿ ëÿâ êðàê. Íÿêîëêî ïî-ìàëêè ïî âðàòà è îùå åäèí áåëåã, îò óõàïâàíå ñÿêàø. È ëþñïèòå, ñ èñêðÿùî çëàòåí áëÿñúê â èãðàòà íà ñâåòëèíàòà è ñåíêèòå, èãðàíà îò ëú÷èòå ñëúí÷åâè â äúðâåñíèòå êîðîíè. Âñè÷êî òîâà ìîìè÷åòî ãî ðèñóâà, íà õàðòèÿ çìåÿò îæèâÿâà, òîëêîâà å æèâ, êîëêîòî è òîÿ ïðåä òÿõ, ñðåä øóìàêà. Åäèãèóñ äîâîëíî ñå óñìèõâà, âíèìàâàéêè çà âñÿêî äâèæåíèå íà çâÿðà, ñòèñêàéêè òîÿãàòà ñè, ãîòîâ äà ãè íàïðàâè íåâèäèìè, àêî äðàêîíúò ãè çàáåëåæè. Äîáðå ÿ å èçáðàë, ìèñëè ñè, îíÿ ãëóïàê Òåìïåñòà íå áè ìîãúë è äà ñúíóâà êàêâà õóäîæíè÷êà å ðàáîòèëà. Âíåçàïíî çìåÿò ñèëíî òðúñêà ãëàâà è ñå èçïðàâÿ, âîäàòà êàïå îò äîëíàòà ìó ÷åëþñò, äîêàòî òîé ñ ðàçøèðåíè íîçäðè ïîäóøâà íÿêàêúâ íîâ ìèðèñ. „Óñåòèë íè å!” – óïëàøåíî ïðîøåïâà Åëñáåò ñúñ ñåêíàë äúõ, ãîòîâà áúðçî äà çàòâîðè ñêèöíèêà. „Ñòîéòå ñïîêîéíî” – ñ øåïîò é îòâðúùà ìàãüîñíèêúò. Ñÿêàø çíàå çà êàêâî ñòàâà äóìà. Ðúêàòà ìó, ñëîæåíà íà ðàìîòî é, ÿ óñïîêîÿâà, äîêàòî òÿ ñëóõòè íà âñè÷êè ñòðàíè â îïèò äà îòêðèå ñðåä ãúñòàòà ãîðà îíîâà, êîåòî áå îáåçïîêîèëî çìåÿ. À òîãàâà èçìåæäó äúðâåòàòà ñå ïðîêðàäâà îùå åäèí çìåé, ìàëêî ïîìàëúê, íî ñúùî òîëêîâà ñíàæåí. Ñàìî ÷å íåãîâèòå ëþñïè ñà æúëòåíèêàâîêåñòåíÿâè, áåç çëàòèñò îòáëÿñúê. „Æåíñêè?” Åäèãèóñ ñàìî êèìâà ñ ãëàâà, à Åëñáåò, áåç íèùî äà é êàæå, îòâàðÿ íîâ ëèñò è ñ áúðçè äâèæåíèÿ ñêèöèðà ïðèøåëåöà. Æåíñêàòà ðàçïåðâà êðèëå è âíèìàòåëíî ñå ïðèáëèæàâà äî ìúæêèÿ, ìåæäó òÿõ å òåñíèíêàòà ñ ïîòîêà. Òÿ ñÿêàø ñå êîëåáàå äà ãî ïðåìèíå, ñÿêàø òàì å ãðàíèöàòà. À ñåòíå è ìúæêàðÿò ðàçïåðâà êðèëå â öÿëîòî èì âåëè÷èå è, äúðæåéêè ãè òàêà ðàçïåðåíè, ïðåãàçâà ïîòîêà è ïðèñòúïâà êúì çìåèöàòà. Òÿ å âöåïåíåíà, 1-2/2009 ãîòîâà âñåêè ìèã äà ñå îòòëàñíå âúâ âèñèíèòå, àêî òðÿáâà äà èçáåãíå òåçè íåóìîëèìè ÷åëþñòè è ñòðàøíè íîêòè. Àëà ìúæêàðÿò íå íàïàäà, òúêìî îáðàòíîòî. Ïîëåêà ñå ïðèáëèæàâà êúì æåíñêàòà, îòïóñêà ãëàâà äî íåéíàòà, äóøè, à ñåòíå ñ êëþíà ñè ëåêè÷êî äîêîñâà íåéíèÿ. Åëñáåò áúðçî ñêèöèðà ïîðòðåòèòå íà äâàòà çìåÿ, ïîëîæåíèÿòà íà òåëàòà


èì çàìðúçâàò âúðõó ìíîæåñòâî ëèñòà. Äîïèð íà êëþíîâåòå, êðàòúê, ëåê, ãàëåù, ïîñëå ïî-ïðîäúëæèòåëåí, ìúæêàðÿò ñ êëþíà ñè ìèëâà äîëíàòà ÷åëþñò íà æåíñêàòà è òÿ ñå îòïóñêà, èçâèâà øèÿ, îïàøêà, ñïóñêà êðèëà íà çåìÿòà. Ìúæêèÿò ïðîäúëæÿâà äà ãàëè ãëàâàòà é ñúñ ñâîÿòà, ñåòíå ïàëàâèÿò ìó åçèê îáëèçâà áóçàòà é. Òÿ ìó îòâðúùà, à äåâîéêàòà ÷óâñòâà êàê ïîðóìåíÿâà, äîêàòî ðèñóâà îáëèçâàùèòå ñå ñ äúëãèòå ñè åçèöè äðàêîíè, ìèëâàùè ñå ñ áóçè è êëþíîâå â èãðà, êîÿòî ñòàâà âñå ïî-ñòðàñòíà. Ìàêàð ÷å ñå îïèòâà ñ õëàäíèòå î÷è íà õóäîæíèê äà ãëåäà ïðåäñòàâëåíèåòî ïðåä ñåáå ñè, â ñëóæáà íà ïîçíàíèåòî, ñòàâà é íåóäîáíî, äîêàòî ãëåäà êàê äðàêîíîâîòî ìúæåñòâî íàðàñòâà, óäúëæàâà ñå è íàáúáâà â ïúëíà èðèí ïèðèí åðåêöèÿ. Çâÿðúò âúçáóäåíî ïðúõòè ñ ðàçøèðåíè íîçäðè, à î÷èòå ìó ãîðÿò 181 îò îáõâàíàëàòà ãî ñòðàñò. È æåíñêàòà å ñúùî òàêà ðàçãîðåùåíà, åçèêúò íà ìúæêàðÿ ðàçïëàìòÿâà ëþáîâíèÿ æàð â íåÿ è òÿ ïîâäèãà çàäíàòà ÷àñò íà òÿëîòî ñè, êàêòî è îïàøêàòà ñè. È äîêàòî äåâîéêàòà ñìåíÿ ìîëèâà, ìúæêàðÿò âúçêà÷âà æåíñêàòà, è ñëåä íÿêîëêî íåòúðïåëèâî ïðîïóñíàòè ïðîáîæäàíèÿ ïðîíèêâà â íåÿ. Îìîòàâà îïàøêà îêîëî íåéíàòà, ñ êðèëå ïîêðèâà íåéíèòå. Áëåñòè â çëàòî ñðåä ëú÷èòå ñëúí÷åâè, îáñèïâàùè ãî ïðåç êëîíèòå íà äúðâåòàòà. Åëñáåò ñå çàáðàâÿ, ìîëèâúò ñïèðà íàñðåä êîíòóðà. Ìîìè÷åòî âòðåí÷åíî ãëåäà çëàòíèòå ãîðñêè çìåéîâå, êîèòî ïðúõòÿò, ïóõòÿò, çàäúõâàò ñå, ðúìæàò, ðàçìàõâàò êðèëå, ÷óïÿò êëîíè – ñúâúêóïëÿâàò ñå, íàïúëíî îòêúñíàòà å òÿ îò âñè÷êî íàîêîëî ïðåç òåçè íÿêîëêî ìèíóòè ëþáîâíà èãðà. À êîãàòî çìåÿò ñ âèê èçõâúðëÿ ñåìåòî ñè, äåâîéêàòà íåñúçíàòåëíî íàòèñêà ìîëèâà òîëêîâà ñèëíî, ÷å ãðàôèòúò èçïðàùÿâà è òîâà ñÿêàø ÿ èçòðúãâà îò òðàíñà, â êîéòî å èçïàäíàëà, ëèöå â ëèöå ñ äèâàòà ñðú÷íîñò íà ëþáîâíàòà èãðà ïðåä ñåáå ñè. „Òîâà ùå áúäå äîáðå” – ñ ïîêëàùàíå íà ãëàâà îäîáðÿâà Åäèãèóñ, äîêàòî ðàçëèñòâà ñêèöèòå, íàïðàâåíè ñ ìîëèâ è íàðèñóâàíè ñ ïàñòåëè íàáúðçî, êîëêîòî äà ñå íàõâúðëÿò îñíîâíèòå öâåòîâå íà çâåðîâåòå. Ìîìè÷åòî èçâàæäà îò ðàíè÷êàòà ñè ïëåòåíà áóòèëêà ñ ðóéíî âèíî, ñëàãà ÿ íà òðåâàòà ïðè áó÷êà ïðÿñíî ñèðåíå, òîïúë õëÿá è íÿêîëêî êîëáàñà. Êîãàòî çìåéîâåòå ñå ðàçäåëèõà, ìàãüîñíèêúò é äàäå çíàê, ÷å å âðåìå è òå äà ñå âðúùàò. È ñåãà, ñëåä äâà ÷àñà õîäåíå, ïðè âèñîêîòî íà íåáåòî ñëúíöå, ðåäíî å äà ñå ïîäêðåïÿò â òèøèíàòà íà ãîðñêàòà ïîëÿíà. „Ìíîãî äîáðå, íå ïîçíàâàì äðóã, êîéòî áè ìîãúë òàêà äîáðå äà îáðèñóâà è çâåðîâåòå, è ïîâåäåíèåòî èì. Íàèñòèíà îò ïðèðîäàòà, è òî òîëêîâà åñòåñòâåíî!” Åäèãèóñ ñåäè ñðåùó Åëñáåò, ïîäâèë êðàêà ïîä ñåáå ñè, ïîêðèòè ãðèæëèâî ñ äúëãî òúìíîêàôÿâî íàìåòàëî. ×âîðåñòàòà òîÿãà ìó å ïîä ðúêà, ñ íåÿ ñè ïîìàãà, äîêàòî êóöóêà èç øóìàêà. „Öâåòîâåòå ñà ïðîáëåì – çàáåëÿçâà ìîìè÷åòî. Åäèãèóñ âäèãà âçîð îò ñêèöèòå. – Íå å ëåñíî äà ñå ïðåäàäàò çëàòíèòå ëþñïè.” „×óâñòâàì, ÷å èìàòå íÿêàêâî ðåøåíèå” – ìàãüîñíèêúò îñòàâÿ ñêèöíèêà äî ñåáå ñè, èçâàæäà è ðàçãúâà íîæ èçïîä íàìåòàëîòî. Ñ íåãî ðàçðÿçâà õëÿáà, äàâà ïîëîâèíàòà íà ìîìè÷åòî. Ãëàäúò ïîòèñêà óòðèííèòå âúëíåíèÿ è òÿ, åäâà ñäúðæàéêè ñå äà íå çàõàïå õëÿáà ïðîñòàøêè, îòêúñâà çàëú÷å, êàêòî ïðèëÿãà íà äàìà. Êîëáàñèòå ñà ÷óäåñíè, ñèðåíåòî íå å ïî-ëîøî, âèíîòî å èñòèíñêè áóêåò. „×óâàëè ëè ñòå çà Ìîíîãðàôèÿòà çà ñåìåéñòâîòî îò Òðîõèëèäà?” „Êîëèáðèòàòà? Äà, âèæäàëà ñúì íÿêîëêî ïîñòàâåíè â ðàìêà òàáëè. – Åäèãèóñ îòïèâà ãëúòêà âèíî íàïðàâî îò áóòèëêàòà. Åäèíñòâåíàòà ÷àøà, êîÿòî å äîíåñúë, å çà Åëñáåò. – Çíàåòå ëè êàê å ðàáîòåíî?” „Åñòåñòâåíî, ÷å êðèÿò ïîäðîáíîñòèòå. Âúâ âñåêè ñëó÷àé, îöâåòÿâàëè ñà âúðõó çëàòî. Áèõ ìîãëà äà íàïðàâÿ íÿêîëêî îïèòà...”


„Àìè ïðè ïîëîæåíèå,÷å âúïðîñúò ñúñ çëàòîòî...” Åäèãèóñ ïðåêúñâà èçðå÷åíèåòî, Åëñáåò ñå îáðúùà. Çàä äúðâîòî ñå ïîêàçâà ÷îâåê, îáëå÷åí â êîæåíè ïàíòàëîíè, âèñîêè, êàëíè äî êîëåíåòå áîòóøè è åëåê âúðõó ìðúñíà ðèçà. Íà ïîÿñà ìó – ðàïèðà, íà ãëàâàòà – âîéíèøêè øëåì, ñìà÷êàí îò ñèëåí óäàð.  ðúêàòà ñè äúðæè íîæ, ñÿêàø ñè èãðàå ñ íåãî. Íåáðúñíàò, íåìèò. Íà Åëñáåò é ñå ñâèâà ñúðöåòî îò áëÿñúêà íà æåëàíèåòî â ìðà÷íèÿ ìó ïîãëåä, ñïðÿë ñå âúðõó íåÿ.  òîçè ìèã îò äðóãàòà ñòðàíà íà ïîëÿíêàòà èçëèçà îùå åäèí ÷îâåê, ñëåä íåãî òðåòè, ïðåñè÷àéêè ïúòÿ çà îòñòúïëåíèå íà ìàãüîñíèêà è íà ìîìè÷åòî. èðèí ïèðèí È òå ñà âúîðúæåíè, åäèíèÿò äîðè è ñ ïèñòîëåò, àëà âñå îùå íå âàäÿò ìå÷îâåòå ñè. Åëñáåò âåäíàãà ñúîáðàçÿâà ñ êîãî ñè èìàò ðàáîòà. Ãîðèòå 182 ãúìæàò îò ðàçáîéíèöè, îãðàáâàò ñåëÿíèòå è ïëÿ÷êîñâàò ïúòíèöèòå. È îùå ïî-ëîøî ïðàâÿò, êàêâî ëè íå ñå ãîâîðè... Õâàíàò ëè ãè ïúäàðèòå, íàìàçâàò âúæåòî áåç ìíîãî öåðåìîíèè. Íî Åëñáåò è Åäèãèóñ ñà îñòàâåíè ñàìè íà ñåáå ñè, äúëáîêî â ãîðàòà, äàëå÷ îò ïúòèùàòà, áåç íèêàêâà ïîìîù. Ìîìè÷åòî å â ïàíèêà, ñåãà äîðè áè ñå çàðàäâàëî íà çëàòíèÿ çâÿð, îò êîãîòî äîïðåäè ìàëêî ñå èçïúëâàøå ñúñ ñòðàõ, âúçõèùåíèå è íÿêàêâî íåóäîáñòâî ñúùåâðåìåííî. Ìàãüîñíèêúò äîðè íå ïîìðúäâà, åäâà ñ ëåêî äâèæåíèå íà ðúêàòà âçåìà òîÿãàòà è çäðàâî ÿ ñòèñêà. „Ïðîñòåòå íà íàñ, íåó÷òèâèòå è ìðúñíèòå îò äúëãèÿ ïúò – çàïî÷âà ïúðâèÿò ðàçáîéíèê, - ÷å òàêà ãðóáî ïðåêúñâàìå áåç ñúìíåíèå çàñëóæåíèÿ Âè îáÿä. Íî, åòî, ìèíàâàõìå ïðåç òàÿ ÷àñò íà ãîðàòà è äî÷óõìå äóìàòà „çëàòî”, èçðå÷åíà íÿêîëêî ïúòè. À ïúê è êàòî âèäÿõìå ñëîæåíàòà ìàñà...” „È òàêà, ìíîãî íè å íåóäîáíî – ïðîäúëæàâà âòîðèÿò ðàçáîéíèê, ïîäèãðàâàòåëíî íàâåæäàéêè ñå êúì ìîìè÷åòî, – íî ñëåä êàòî òîëêîâà ñïîìåíàâàòå çëàòîòî, ñèãóðíî ãî èìàòå, òàêà ÷å, àêî èñêàòå, áèõòå ìîãëè äà ãî ñïîäåëèòå ñ íàñ, ñèðîìàñèòå...” „À äà ñå ïðåñòîðèòå, ÷å íå ñòå íè âèæäàëè è äà ñè âúðâèòå ïî ïúòÿ, ãîñïîäà?” – ñúñ ñòóäåí ãëàñ ïðîãîâàðÿ Åäèãèóñ. Óñòíèòå ìó ñà ñòèñíàòè â òúíêà ëèíèÿ, î÷èòå ìó ñà ïðèñâèòè çàä î÷èëàòà. „À ìîæå áè êðàñèâàòà ãîñïîæèöà áè ìîãëà ñ íåùî äà íè ïîìîãíå?!” – íàõàëñòâà âòîðèÿò, ñÿêàø íå å ÷óë ìàãüîñíèêà. „Ìèñëèø ëè, ÷å ìàëêàòà èìà çëàòî?” – ïèòà ïúðâèÿò, õèëåéêè ñå. „Àìè äà, àìè äà! Ñ òàêàâà çëàòíà êîñà – íà áàñ, ÷å êðèå è çëàòíî ðóíî!”è òðèìàòà ðàçáîéíèêà ïðúñâàò â ñìÿõ, óñìèõâà èì ñå äîõîäåí è çàáàâåí ñëåäîáåä. À ïðúñòèòå îêîëî òîÿãàòà íà Åäèãèóñ ñà ïîáåëåëè îò ñèëàòà, ñ êîÿòî òîé ÿ ñòèñêà, ãíåâúò ìó êèïè è Åëñáåò èñêà äà ãî âúçïðå. Áèëà å ñâèäåòåë íà íÿêîëêî áîÿ è çíàå, ÷å øàíñîâåòå ìó, òàêúâ êúñîãëåä è íåäúãàâ, ñðåùó òðèìà âúîðúæåíè ðàçáîéíèöè, ñúñ ñèãóðíîñò âåùè â ìðúñíèÿ ñè çàíàÿò, ñà ïî÷òè ðàâíè íà íóëà. „Ïîêðèéòå î÷èòå ñè, ìèëî äåòå” – áëàãî èçðè÷à Åäèãèóñ. „À ñåãà, ñòèãà òîëêîâà...” – èçðúìæàâà ïúðâèÿò ðàçáîéíèê è ñå âòóðâà êúì ìîìè÷åòî è ìàãüîñíèêà. Åäèãèóñ âäèãà òîÿãàòà è çàìàõâà ñ íåÿ â êðúã, íàä ãëàâàòà íà äåâîé÷åòî. Åëñáåò çàòâàðÿ î÷è è ñèëíî ãè ïðèòèñêà ñ äëàíè, ÷óâà êàê ìàãüîñíèêúò èçðè÷à íÿêàêâà êëåòâà, áàå ëè, êàêâî ëè, íà íÿêàêúâ åçèê, êîéòî íå å ÷óâàëà, ñòàð åçèê, íåîáÿñíèìî çàùî èçïúëâàù ÿ ñúñ ñòðàõ. È òîãàâà òðè áëÿñúêà ñå âðÿçâàò â î÷èòå é äîðè ïðåç ñòèñíàòèòå êëåïà÷è è äëàíè, òðè áëÿñêàâîáåëè ïðîáîæäàíèÿ, êîèòî åäâà 1-2/2009 íå ÿ îñëåïÿâàò. À êîãàòî óãàñâàò â òúìàòà çàä êëåïà÷èòå é, òÿ áîÿçëèâî îòâàðÿ î÷è. Åäèãèóñ ñïóñêà òîÿãàòà äî ñåáå ñè, ñ òðåïåðåùà ðúêà ïîñÿãà êúì áóòèëêàòà è îòïèâà ãîëÿìà ãëúòêà âèíî. Òàì, êúäåòî äî ïðåäè ìàëêî áÿõà ñòîÿëè ðàçáîéíèöèòå, ñåãà èìàøå ñàìî êóï÷èíêè ìðúñíè äðèïè è îðúæèå. – „Êàêâî èì ñå ñëó÷è?”


Èçïîä ðèçàòà íà ïúðâèÿ ðàçáîéíèê ñå èçìúêâà êðàñòàâà æàáà, êàôåíèêàâà, ïîêðèòà ñ æëåçè, îò êîèòî èçòè÷à ñìðàäëèâà ãíîé. Õëàäíèòå æàáåøêè î÷è ñúçåðöàâàò ìîìè÷åòî è ìàãüîñíèêà íÿêîëêî ìèãà, ñåòíå çåìíîâîäíîòî ñå çàòúòðÿ íàíÿêúäå áàâíî, áàâíî. Åëñáåò ïîãëåæäà ñïúòíèêà ñè. „Íå èñêàò õîðàòà äà ñëóøàò ãëàñà íà ðàçóìà, íå ùàò è íå ùàò” – ïîâäèãà ðàìåíå Åäèãèóñ. „È êàêâî ùå ñòàíå ñ òÿõ ñåãà?” „Íèùî. Ùå èçæèâåÿò êðàñòàâèÿ ñè æèâîò. Îñâåí, ðàçáèðà ñå, àêî íå Âè ñå öåëóâàò êðàñòàâè æàáè.”  õèæàòà, â êîÿòî áàõà îòñåäíàëè, Åëñáåò è Åäèãèóñ ïðèñòèãàò êúñíî ñëåäîáåä. Ïðåç öåëèÿ ïúò íà âðúùàíå ñòàðåöúò áå ìúë÷àë. Åëñáåò çàãðèæåíî ãî áå ãëåäàëà êàê âëà÷è íåäúãàâèÿ ñè êðàê, ïîäïðÿí íà òîÿãàòà ñè, äîêàòî êàï÷èöè ïîò ñå ñòè÷àõà ïî ÷åëîòî ìó, à äèøàíåòî ìó ñòàâàøå âñå ïî-òðóäíî. Áå ìó ïðåäëîæèëà äà îòäúõíàò – áîÿçëèâî, äà íå ãî ðàçñúðäè, – òîé áå îòìàõíàë ñ ðúêà. Ïîñëå áå ñïðÿë çà íÿêîëêî ìèíóòè, ïðåãúðáåí. Ïðåäè äà ïðîäúëæè, äúëáîêî áå âäúõíàë ãîðñêèÿ âúçäóõ. Òðåòèÿò ïúò ïî÷òè áå ïàäíàë ñðåä ëèñòàòà, Åëñáåò áå äîòè÷àëà è ãî áå çàäúðæàëà. Ñàìî ÿ áå ïîãëåäíàë – ñ íÿêàêâà ÷óäíà ñìåñèöà îò íåóäîáñòâî, ÿä è áëàãîäàðíîñò. „Àêî ñëåäâàùèÿò ïúò ñïðåì, íÿìà äà ìîãà ëåñíî äà ïðîäúëæà”, áå ïðîöåäèë ïðåç çúáè, îñëàíÿéêè ñå íà ïîäàäåíàòà é ðúêà. Ïðåä âðàòàòà íà õèæàòà ïóñêà ðúêàòà é è ñå âúçïðàâÿ. Èçâàæäà êúðïè÷êà è ïîïèâà ïîòòà îò ÷åëîòî ñè. Ïîñëå ïîïðàâÿ êîñàòà ñè, ïîäêàøëÿ ñå è âëèçà. Ñ ïðåñòîðåíî âåñåë ãëàñ ïîçäðàâÿâà ñëóãèíÿòà, íîñåùà ñúä ñ ãîâåæäà ñóïà çà øóìíàòà êîìïàíèÿ íà ìàñàòà â úãúëà. Èçêà÷âà ñå ïî ñëàáèòå è ñêúðöàùè ñòúëáè íà åòàæà, êúäåòî ñà ñòàèòå èì. Äåâîéêàòà íàïðåãíàòî ãî ñëåäâà, ãîòîâà äà ìó ñå ïðèòå÷å íà ïîìîù: ñàìî òÿ çàáåëÿçâà íîâèòå êàïêè òåæêà ïîò ïî ÷åëîòî ìó. Åëñáåò ãî èçïðàùà äî ñòàÿòà. Ìàãüîñíèêúò èçâàæäà êëþ÷à è ñå îïèòâà äà ãî ïúõíå â êëþ÷àëêàòà, àëà íå óñïÿâà, âçîðúò ìó å çàìúòåí. Ìîìè÷åòî âå÷å íå ïèòà êàêâî ìó å, âçåìà êëþ÷à è ìó îòêëþ÷âà. Åäèãèóñ ïðèñòúïâà ïðåç ïðàãà è òîãàâà òîÿãàòà ìó èçïàäà îò ðúöåòå. Òîé ïîìðúêâà. Åëñáåò õâúðëÿ ñêèöíèêà è ïðèõâàùà ìàãüîñíèêà, òåæåñòòà ìó ïî÷òè ÿ ñúáàðÿ íà ïîäà, àëà òÿ å ñèëíà – ñëàãà ãî èçíåìîùÿë â ïîñòåëÿòà. „Êàêâî ñòàíà? – ïèòà óïëàøåíî. – Êàêâî Âè å?” Åäèãèóñ ñå óñìèõâà èçíóðåíî: „Íèùî, ñêúïî äåòå, êîåòî íå ìîæå äà ñå ïðèïèøå íà ïîñëåäèöèòå îò ïðåâðúùàíåòî íà òðèìàòà ðàçáîéíèöè â êðàñòàâè æàáè. Ìàãèèòå èçíóðÿâàò, çíàåòå ëè... Îñîáåíî àêî òÿëîòî âå÷å íå å ìëàäî.” Åëñáåò ìó ïîìàãà äà ìàõíå ïåëåðèíàòà. Ðàçêîï÷àâà äðåõèòå ìó, ñúáóâà îáóâêàòà îò çäðàâèÿ ìó êðàê, ðàçìîòàâà äåáåëèÿ ïëàò, îáâèâàù äðóãèÿ, ïåòëüîâèÿ. Ïîêðèâà ãî, íàìåñòâà ìó âúçãëàâíèöàòà, âäèãà îò ïîäà òîÿãàòà è ÿ îñòàâÿ áëèçî äî íåãî. Íàêðàÿ ìó ñâàëÿ î÷èëàòà è ãè ïîñòàâÿ íà íîùíîòî øêàô÷å. „Âèæäàì, ÷å çíàåòå...” „Ìàìà – åäâà ïðîøåïâà Åëñáåò. – Êîãàòî é ñòàíå îñîáåíî çëå. Ìàêàð ÷å ëåêúò Âè é ïîìàãà, ïî-äîáðå å.” „Äðàãî ìè å äà ãî ÷óÿ. À ñåãà ìå îñòàâåòå äà ñè ïî÷èíà... Ñëåçòå äîëó, îíàÿ ñóïà õóáàâî óõàåøå è àêî ïîáúðçàòå...” „À Âèå?” „Ñ óäîâîëñòâèå, íî òàêà íå ìîãà íèêúäå. Âúðâåòå, Åëñáåò, íå ñå ïðèòåñíÿâàéòå...” Ìîìè÷åòî êèìâà ñ ãëàâà, ñëàãà ñêèöíèêà íà ìàñàòà, ñåòíå òèõè÷êî çàòâàðÿ âðàòàòà ñëåä ñåáå ñè. Åäèãèóñ ïðèòâàðÿ î÷è, âäèøâà è èçäèøâà äúëáîêî, ñãóøâà ñå, òÿëîòî ìó å èçöåäåíî, íî òúðñè

èðèí ïèðèí

183


ïîñëåäíèòå òðîõè÷êè ñèëà, çà äà ãè ñúáåðå â íîâà èñêðà, êîÿòî äà ñå âúçïëàìåíè. Ãóáè âñÿêàêàâà ïðåäñòàâà çà âðåìåòî. Òîãàâà âðàòàòà øóìíî ñå îòâàðÿ è òîé ñå ñåïâà îò òð��íñà, â êîéòî å èçïàäíàë. Åëñáåò âëèçà â ñòàÿòà, ñëåäâàíà îò ñëóãèíÿòà ñ ãîëÿì ïðåïúëíåí ïîäíîñ â ðúöå. Äâå ÷èíèè ñóïà, ïðèÿòíî óõàåù ñèìèä è íÿêîëêî ïàð÷åòà âàðåíî ãîâåæäî çà ïî-êúñíî è Åäèãèóñ âå÷å ñå ÷óâñòâà ïî-äîáðå. Óìîðåí å, íî å ïî-äîáðå. Îòâàðÿ óñòà íåùî äà ïîïèòà. „Èçãëåæäà íà âñè÷êè èì å îëåêíàëî, ãîâîðè ñå, ÷å â ãîðàòà èìà òðèìà íåõðàíèìàéêîâöè ïî-ìàëêî, à òðè êðàñòàâè æàáè ïîâå÷å” – èçïðåâàðâà ãî èðèí ïèðèí Åëñáåò, ðàçòðåáâàéêè. Åäèãèóñ ñå óñìèõâà, ñåòíå ñå ïðåäàâà íà óìîðàòà è ñëåä íÿêîëêî ìèãà ïîòúâà â çäðàâ, óêðåïâàù ñúí.

184

1-2/2009

„Òàêà, òî÷íî òàêà, ìíîãî äîáðå! Ñåãà ñàìî ñòîéòå ñïîêîéíî!” – Åëñáåò ñ áúðçè äâèæåíèÿ íà ìîëèâà õâàùà ÷åðòèòå íà Åäèãèóñîâîòî ëèöå, îñíîâíèòå êîíòóðè. À ñåòíå ãî îæèâîòâîðÿâà, íàõâúðëÿ ñåíêè íà ñòðàíèòå, óñòíèòå è íîñà ìó. Íà î÷èòå çàä î÷èëàòà ìó, êîèòî ÿ íàáëþäàâàò ñ èíòåðåñ òàêà, êàêòî å çàäúëáî÷åíà â ðàáîòàòà ñè. Óòðèííîòî ñëúíöå îãðÿâà ÷åëîòî íà ìàãüîñíèêà, èçòðèâà íàïðåæåíèåòî è èçíóðåíîñòòà, âðÿçàíè ïðåäèøíèÿ äåí. Íà çàêóñêà òîé ñå ÷óâñòâà ïî÷òè âúçñòàíîâåí, íî ìîìè÷åòî ðåøàâà, ÷å å âñå îùå íåñïîñîáåí äà ïðîäúëæàò ïúòåøåñòâèåòî. È ìàêàð ÷å òîé íåãîäóâà – ïî÷èâàò â ãîðàòà, íà äåñåòèíà ìèíóòêè áàâåí õîä îò õèæàòà. Íàìèðàò òèõî ìåñòåíöå, ìàëêà ïîëÿíêà, èç÷èñòåíà îò äúðâåòàòà. „Íå Âè áëàãîäàðèõ çà èçìèíàëàòà íîù.” Åäíà ãîðñêà çèäàðêà ïîäñâèðâà çàä ðàìîòî íà äåâîéêàòà, äðóãî ïòè÷åíöå ïîäñêà÷à ïî êîðàòà íà äúáà â òúðñåíå íà ëàðâè. Ñèíèãåð÷å çâúíêî ïåå â êîðîíàòà. Åëñáåò çà ìèã âäèãà âçîð îò ðèñóíêàòà. Áå áäÿëà íàä çàñïàëèÿ ìàãüîñíèê äî êúñíî ïðåç íîùòà, à êàòî áå óñåòèëà, ÷å óìîðàòà ùå ÿ îáîðè, áå çàñïàëà ñâèòà íà êúëáî â êðåñëîòî, ïîêðèòà ñ îäåÿëî, çà äà áúäå áëèçî äî íåãî, àêî ìó ïîòðÿáâà. „Àç òðÿáâà äà Âè áëàãîäàðÿ. Íå âÿðâàì, ÷å ñ îíåçè òðèìàòà ùåøå äà ìè áúäå ïðèÿòíî.” „Àõ, òîâà ëè? – Åäèãèóñ èñêà äà îòìàõíå ñ ðúêà, íî â ïîñëåäíèÿ ìèã ñå ñïèðà äà íå ðàçâàëè ïîçàòà. – Íèìà ìèñëèòå, ÷å è çà ìèã ñìå áèëè â îïàñíîñò?” „Àìè òîãàâà, ðàçáèðà ñå – ïðîäúëæàâà Åëñáåò, ðèñóâàéêè, – àêî íå ìå áÿõòå íàãîâîðèëè äà ïðèåìà ïðåäëîæåíèåòî Âè, íÿìàøå äà èìàì âúçìîæíîñò äà äúðæà ñâåùòà íà äâîéêàòà çëàòíè ãîðñêè äðàêîíè.” “Òîâà, çíà÷è, Âè èçìú÷âà – çàêà÷à ÿ íåæíî ñòàðåöúò. – Çàáåëÿçàõ, ÷å íå îñòàíàõòå ðàâíîäóøíà...” Åëñáåò íå îòãîâàðÿ, çàäúëáî÷åíà â òîêó-ùî çàâúðøåíàòà ðèñóíêà. Îùå ñàìî íÿêîëêî äâèæåíèÿ ñ ìîëèâà – äà ïîïðàâè êè÷óðà îò êîñàòà ìó, ñåòíå âäèãà ïîðòðåòà è ìó ãî ïîêàçâà: „Åòî, ãîòîâî å !” Òîé ìúë÷àëèâî ãî ñúçåðöàâà íÿêîëêî ìèãà, óñìèõâà ñå è êèìâà äîâîëíî ñ ãëàâà. „Äîáðå å èçëÿçúë. Ñåãà ëèïñâà ñàìî Âàøèÿò ïîðòðåò.” „Êíèãàòà íà äðàêîíèòå å Âàøà êíèãà.” „È Âàøà, Åëñáåò. Íå áè ÿ èìàëî áåç Âàñ.” Åëñáåò íå îòãîâàðÿ. Ðàçòâàðÿ ñêèöíèêà, ñëàãà âúòðå ïîðòðåòà, ïàê ãî çàòâàðÿ è çàâúðçâà. Åäèãèóñ ÿ íàáëþäàâà êàê ñòàâà îò ïúíà, íà êîéòî ñåäè. Èñêà è òîé äà ñòàíå, âçåìà òîÿãàòà äà ñè ïîìîãíå è òîãàâà Åëñáåò âíåçàïíî ñå íàâåæäà íàä ìàãüîñíèêà è ãî öåëóâà â óñòàòà. Áúðçî ñå îòäðúïâà, áîåéêè ñå äà íå ãî ðàçñúðäè. È ñàìàòà å îáúðêàíà îò ïîñòúïêàòà ñè, íå çíàå êàêâî ÿ å ïðèõâàíàëî, êàêâî ÿ áå íàâåëî íà ìèñúëòà äà ãî öåëóíå. Íà Åäèãèóñ äúõúò ìó å ñïðÿë. Ïîñòàâÿ äëàí íà óñòíèòå ñè, ñÿêàø æåëàå äà çàäúðæè öåëóâêàòà íà äåâîéêàòà, äà ÿ ñïðå äà íå èç÷åçíå, äà çàïàçè òàÿ íåî÷àêâàíà òîïëîòà.


„Áîæè÷êî, ïî÷òè áÿõ çàáðàâèë êàêâî å òîâà ÷óâñòâî.” Áîëêàòà â Åäèãèóñîâèòå î÷è ïîðàçÿâà ìîìè÷åòî, èñêðàòà íà ìúêàòà è ñòðàäàíèåòî, íà äàëå÷åí íÿêàêúâ ñïîìåí çà íåùî ñòðàøíî ïðîáëÿñâà, àëà âåäíàãà óãàñâà. Ïîäïèðàéêè ñå íà òîÿãàòà ñè, ìàãüîñíèêúò ñå èçïðàâÿ. Ïåëåðèíàòà ìó îòêðèâà çà ìèã ïåòëüîâèÿ êðàê, îìîòàí ñ äåáåëà ïðåâðúçêà. „Ñëó÷è ñå, êîãàòî ïîëó÷èõ òîâà – ñî÷è êðàêà ñè. – Âîéíàòà íà ìàãüîñíèêà, ìîæå íÿêîãà è äà Âè ðàçêàæà. Ìàêàð ÷å å ïî-äîáðå äà íå çíàåòå. Òîãàâà çàãèíà Ìàðèêà, æåíà ìè...” „Íèìà íå ìîæåõòå äà é ïîìîãíåòå? Ãîâîðè ñå, ÷å ìàãüîñíèê êàòî Âàñ...” „Åõ, ñêúïî ìîå ìîìè÷å – ãðóáî ñå óñìèõâà Åäèãèóñ, - ìèñëèòå ñè, ÷å èðèí ïèðèí òîâà å òîëêîâà ïðîñòî? Ôîêóñ-ìîêóñ, àáðàêàäàáðà è íåêà ìúðòâàòà 185 îæèâåå? – ìàãüîñíèêúò ÿ ãëåäà ïðàâî â î÷èòå, òúìàòà â ïîãëåäà ìó ÿ ïëàøè. Ãëàñúò ìó å òâúðä, Åëñáåò íå ãî å ÷óâàëà òàêúâ, èçïúëíåí ñ ãíÿâ, íåìîù è ìúêà. Òÿ ïîòðúïâà. – Èìà òàêèâà ìàãèè, ìðà÷íè ìàãüîñíè÷åñòâà, èçöåëÿâàùè äîðè è ìúðòâî òÿëî. Èñòèíàòà ãîâîðÿò, Åëñáåò, àç ñúì äîñòàòú÷íî ñèëåí ìàãüîñíèê, çà äà ìîãà äà ãè íàïðàâÿ... Çíàÿ ãî, óñïåøíî ñúì ãè ïðàâèë.” „Òîãàâà çàùî... – Åëñáåò ìëúêâà, ðàçáðàëà óæàñà íà ñëó÷èëîòî ñå, íà îíîâà, êîåòî íÿêîãà îòäàâíà å ñòîðèë Åäèãèóñ â îò÷àÿíèåòî ñè íàä ìúðòâîòî òÿëî. – Äóøàòà é...” „Äà, ìèëî ìîìè÷å, âèæäàì, ÷å ðàçáèðàòå! – ïîêëàùà ãëàâà ìàãüîñíèêúò, ãëàñúò ìó ïîìðúêâà â øåïîò. – Ñàìî ïðàçíà ÷åðóïêà. Êðàñèâà, äà, êàêâàòî áåøå êàòî æèâà. È æèâà, ïî íÿêàêúâ íà÷èí ìîæå äà ñå íàðå÷å æèâà. Âúðâåøå, íàêúäåòî é çàïîâÿäàõ, ñÿäàøå, êúäåòî ÿ ñëîæåõ, ÿäåøå îíîâà, êîåòî é äàâàõ. Ëÿãàøå òàì, êúäåòî è àç. Äîðè...” „Ñòèãà, íåäåéòå, íå ïðîäúëæàâàéòå! Ïðîñòåòå, íå èñêàõ...” „Âñè÷êè âèæäàòå ñàìî ñèëàòà! Ìàãèÿòà! Òàéíî ïîçíàíèå! Íî íèêîé îò âàñ, ñìúðòíèòå, íå ñúçíàâà îïàñíîñòòà. È áåçñèëèåòî, íå ãî îñúçíàâàõ è àç, äîêàòî íå ãî èçïèòàõ ñàì...” „Íÿìàõ ïðàâî...” „Íå ðàçáèðàòå, Åëñáåò, íå ìîæåòå äà ðàçáåðåòå, íå ñòå âèæäàëè òåçè î÷è! Ïðàçíè, ïóñòè, â æèâî òÿëî, àëà áåç èñêðèöà æèâîò. Ïîñëåäíîòî, êîåòî ñè ñïîìíÿì... Ïîñëåäíîòî, ïðåäè äà ðàçáèÿ òàÿ ÷åðóïêà... Îò äâàéñåò ãîäèíè òåçè î÷è ñà âñè÷êî, ñ êîåòî ïîìíÿ Ìàðèêà. – Åäèãèóñ õâàùà ðúêàòà íà Åëñáåò è ÿ ïîäíàñÿ êúì áóçàòà ñè. Ñåòíå ÿ öåëóâà è ïóñêà. – Èíà÷å íÿìàòå íèùî îáùî, Ìàðèêà èìàøå êåñòåíÿâè êîñè è ëåøíèêîâè î÷è. Áåøå è ïî-íèñêà îò Âàñ, ïî-ðàçëè÷íî ñå äúðæåøå, ïîðàçëè÷íî ñå ñìååøå... Íàèñòèíà íÿìàòå íèùî îáùî. Îñâåí öåëóâêàòà. Áîæå, ìèñëåõ, ÷å ñúì ÿ èçãóáèë çàâèíàãè! Çàâèíàãè! À âèå ìè ÿ âúðíàõòå, Åëñáåò.” Òåëàòà ëåæàò ðàçõâúðëÿíè è îâúãëåíè, ñìðàäòà îò èçãîðÿëî ìåñî âè êàðà äà ïîâúðíåòå. Åëñáåò ñå ïðèëåïâà äî Åäèãóñò, òîïëèíàòà íà ðúêàòà ìó âúðõó íåéíàòà ÿ óñïîêîÿâà, íî çâÿðúò ñèãóðíî íå å äàëå÷å è ìîæå áè â ìîìåíòà ãè íàáëþäàâà, ñêðèò çàä íÿêîÿ êàíàðà, íàäâèñíàëà íàä äîë÷èíêàòà. „Äîáðàòà íîâèíà å, ÷å çà ñëåäâàùèòå äåí-äâà å èçõàáèë îãúíÿ ñè.” Äîêîëêîòî ìàãüîñíèêúò è ìîìè÷åòî ìîãàò äà óçíàÿò îò ïîëîæåíèåòî íà òåëàòà, õîðàòà ñà ñå ðàçáÿãàëè íà ðàçíè ñòðàíè, âåäíàãà ùîì çìåÿò ãè å íàïàäíàë. Àëà íàïðàçíî, çâÿðúò ãè å íàñòèãàë è îâúãëÿâàë îòâèñîêî, åäèí ïî åäèí.  äîë÷èíêàòà ñà ìó áèëè êàòî íà äëàí. „À ëîøàòà?” Âÿòúðúò íîñè îáëàöèòå íàä çàîáëåíèòå ÷óêè è õúëìîâå. Åëñáåò ñ âúçõèòà å èçðèñóâàëà ïîëîâèíàòà ñêèöíèê ñ ãîëè êàìåííè êóëè, áåëè ïîä ñèíåâàòà íåáåñíà, ìåíÿùè ñå êàòî îìàãüîñàíè ïðè âñåêè çàâîé íà ïúòåêàòà, ñëåä


âñÿêà ïî÷èâêà, ñëåä âñåêè íîâ ïîãëåä. Åäèãèóñ íåæíî è ñ óñìèâêà ÿ ïðåäóïðåæäàâà, ÷å áè òðÿáâàëî äà îñòàâè íÿêîé ëèñò è çà çìåÿ. Äî äîë÷èíêàòà èì òðÿáâàøå öÿëàòà ñóòðèí, õëàäà íà áóêîâàòà ãîðà, íà ÿâîðèòå è ïàïóðà îòäàâíà áÿõà îñòàâèëè ñëåä ñåáå ñè. Íà èçâîðà ñå áÿõà îñâåæèëè ñúñ ñòóäåíà áèñòðà âîäà è áÿõà íàïúëíèëè áúêëè÷êèòå çà èçêà÷âàíåòî äî õúëìîâåòå. „Ëîøàòà å, ÷å å ìíîãî, ìíîãî ñúðäèò.” Åäèãèóñ ñèëíî ñòèñêà òîÿãàòà ñè, ìîìè÷åòî å çàáåëÿçàëî, ÷å â íåÿ êîíöåíòðèðà ñèëàòà ñè, äà ìó áúäå ãîòîâà, àêî ñå îçîâàò î÷è â î÷è ñ ðàçÿðåíîòî ÷óäîâèùå. èðèí ïèðèí „Êîè ñà áèëè òåçè?”  òðåâàòà äî Åëñáåò ëåæè ñ÷óïåíà ïóøêà, ìàëêî ïî-íàòàòúê åäíà 186 îâúãëåíà ðúêà ñòèñêà ìå÷. Íèùî íå å ïîìîãíàëî ïðåä ðàçáåñíåëèÿ ñå çâÿð, êîéòî îòãîðå ñèïå ïëàìúê. „Ñèãóðíî ñà íÿêàêâè ðàçáîéíèöè. Íÿìà çíà÷åíèå, íàâëåçëè ñà â òåðèòîðèÿòà ìó. Êàêòî è íèå, ìåæäó âïðî÷åì – îáðúùà ñå êúì ìîìè÷åòî Åäèãèóñ. – Ñåãà ìå ÷óé äîáðå, Åëñáåò! Êàòî êàæà, õâúðëè ñå íà çåìÿòà è íå ìúðäàé! Ðàçáðà ëè, êàêâîòî è äà ñòàâà, íå ìúðäàé! ×ó ëè?” Äåâîéêàòà êèìâà, ãëàñúò íà ìàãüîñíèêà íå òúðïè âúçðàæåíèå: „Ñåãà äà âúðâèì!” Èçêà÷âàíåòî èì áåøå íàïðàçíî, òðóä íàõàëîñò. Íÿìà äà ìîãàò äà ñå ïðîêðàäíàò áëèçî äî äðàêîíà, à òîé çàáåëåæè ëè ãè, êîëêîòî å áåñåí, ùå ãè íàïàäíå áåç êîëåáàíèå. Ñïàñåíèåòî èì å ñàìî â òèõîòî è áúðçî îòñòúïëåíèå. Íàçàä êúì èçîñòàâåíèòå ïàñòèðñêè êîëèáè â êðàÿ íà äîë÷èíêàòà, ïðè îòäàâíà ïîðóòåíèòå êàìåííè êúùè÷êè, îáðàñëè ñ õâîéíà – äà ñå ïîäñëîíÿò è ñêðèÿò îò áåñíèòå ìó î÷è, äîêàòî íå ïàäíå íîùòà. Äðàêîíèòå íå îáè÷àò äà ëåòÿò ñëåä çàëåç è äîáåðàò ëè ñå ïîä ïëàùà íà òúìàòà è ãîðàòà Åëñáåò è Åäèãèóñ, ùå áúäàò íà ñèãóðíî. „Õàéäå, íÿìàìå ïîâå÷å âðåìå çà ãóáåíå!” – Åäèãèóñ öåëóâà Åëñáåò è ÿ ïîâåæäà çà ðúêà, òÿ áåçìúëâíî ãî ñëåäâà. Íåäúãàâèÿò êðàê ïðå÷è íà ìàãüîñíèêà äà ñå äâèæè ïî-áúðçî, òîé êóöóêà è ñàìî áëàãîäàðåíèå íà òîÿãàòà íå ñå ñïúâà è íå ïàäà íà êàìúíèòå. Äåâîéêàòà ãî ïîäêðåïÿ, ðàìîòî é ìó å ïîäêðåïà, à ðúêàòà ìó ÿ ñòèñêà ñ áëàãîäàðíîñò, äîêàòî äúõúò ìó íà ïðåñåêóëêè ñå çàïëèòà â êîñèòå íà òèëà é. Èçâåäíúæ íàä òÿõ, ñ åäâà ÷óòî ñâèñòåíå íà êðèëà, ðàçñè÷àùè âúçäóõà, ñå ñïóñêà òúìíà ñÿíêà! Îòêúäå ëè ñå íàìåðè, ìèñëè ñè Åëñáåò. Òîëêîâà òèõî... Ñÿêàø ñìúðò å. „Íà çåìÿòà!” – êðåùè Åäèãèóñ è îòáëúñêâà Åëñáåò îò ñåáå ñè. Òÿ ïàäà íà òðåâàòà, áîëåçíåíî óäðÿ ëàêåò â êàìúêà, èçïóñêà ñêèöíèêà, äîêàòî ñå îáðúùà ïî ãðúá. Ïîñëåäíîòî, êîåòî âèæäà, å ãîðñêèÿ äðàêîí. Îãðîìåí, íàä ñòî êðà÷êè äúëúã. Ñíàæåí. Ñ áðîíçîâ áëÿñúê, îáëèçâàù âðàòà, òÿëîòî è îïàøêàòà ìó. Ñ äîêðàé ðàçïåðåíè êðèëà. Ñ ðàçòâîðåíè ÷åëþñòè è çúáè êàòî íîæîâå. Ñ îãíåí ïîãëåä, íåïîçíàâàù ïðîøêà è ìèëîñò. Çâÿðúò ñå îáðúùà âúâ âúçäóõà è ñå ñòðåëâà êúì òÿõ. Ìàãüîñíèêúò âäèãà òîÿãàòà è îïèñâà ñ íåÿ êðúã íàä ãëàâàòà ñè, èçðè÷àéêè íÿêàêâè íåðàçáèðàåìè ìàãüîñíè÷åñêè ñëîâà. Çìåÿò ðàçìàõâà îïàøêà, âñå ïî-áëèçî è ïî-áëèçî å, òî÷åí êàòî ÿñòðåá, ñïóñêàù ñå íàä ïèòîìíî çàé÷å, äîêàòî Åäèãèóñ ïðèâúðøâà ñ ìàãèÿòà è èçâåäíúæ Åëñáåò ïîâå÷å íå âèæäà íèùî! Îáçåìà ÿ ïàíèêà îò âíåçàïíàòà ñëåïîòà, èçâèðàùà íÿêúäå îòâúòðå, îò ñúðöåòî íà íåéíîòî ïðàáèòèå, è ìîìè÷åòî åäâà ÿ îâëàäÿâà ñ ìàëêîòî îñòàíàë é ðàçóì. Åñòåñòâåíî, ÷å íå âèæäà! Åäèãèóñ å õâúðëèë ìàãèÿòà íà íåâèäèìîòî è ñâåòëèíàòà ìèíàâà ïðåç íåÿ è ïðåç î÷èòå é òàêà, ñÿêàø 1-2/2009 ãè íÿìà. Äîêàòî ìàãèÿòà äåéñòâà, òå ñà íåâèäèìè. È ñëåïè, ìîãàò ñàìî äà ëåæàò â òðåâàòà, ïðèìèðåíî è òèõî, è äà ÷àêàò, äîêàòî îáúðêàíèÿò çìåé îòëåòè. Òàêà çàñëåïåíè, íÿìà íóæäà äà òè÷àò èç äîë÷èíêàòà äî ñêðèøíîòî ìÿñòî â êîëèáèòå, ñàìî áèõà ñè èçïî÷óïèëè êðàêàòà â êàìúíàêà. Ðàçôó÷àëàòà ñå ìàñà âíåçàïíî ñå ñãðîìîëÿñâà îò âúçäóõà âúðõó Åëñáåò,


ïðåêúñâà ìèñúëòà é è âúïðåêè áîëåçíåíèÿ é âèê ïðåêúðøâà òÿëîòî é êàòî íÿêàêâà ñëàì÷èöà. Íåùî îñòðî ÿ ðàçêúñâà, êîñòèòå é ïóêàò êàòî ñú÷êè, äîêàòî çâÿðúò ÿ ãàçè è ðàç÷ëåíÿâà. Ìîìè÷åòî ñàìî ïèùè è ïèùè, è ÷óâà ðåâ è êëåòâà, ñâèñòåíå è óäàð, è îùå åäèí âèê, çîâÿù ÿ ïî èìå, à ñåòíå ñàìî ïèñúê. Ñèãóðíî ñâîÿ ñîáñòâåí, íî íå ðàçïîçíàâà âå÷å òîçè ãëàñ, íå ïîçíàâà ñàìàòà ñåáå ñè, òîâà âå÷å íå å Åëñáåò, òîâà å ïðîñòî äðèïàâà êóêëà â ðúöåòå íà ëîøî äåòå. Ñåòíå âå÷å íÿìà íèùî, ñàìî òúðæåñòâåíèÿ ðåâ íà ïîáåñíåëèÿ çâÿð, óíèùîæèë âñè÷êî ïî ïúòÿ ñè, è ïëÿñúêà íà êðèëàòà ìó, ãóáåùè ñå â äàëíèíàòà, è âÿòúðà, ãîíåù îáëàöèòå íàä õúëìîâåòå. Òúìà. ×åðíî. Áîëêà... Áîëêà? Êúäå å áîëêàòà? Íå ÿ ÷óâñòâà. Ñàìî òúìà. ×åðíî. Ìàãèÿòà? Îòìèíàëà å. Åëñáåò ñå îïèòâà äà îòâîðè î÷è, íå óñïÿâà. Êîëêî ëè âðåìå å ìèíàëî? Íå çíàå. Ìîæå áè ÷àñ? Ìîæå áè öÿë äåí? Íÿìà êàê äà çíàå. Íå ñå îñòàâè äà áúäå èçìàìåí. Çìåÿò. Óìåí å. Çàïîìíèë å êúäå ñà áèëè ìîìè÷åòî è ìàãüîñíèêúò â ìèãà íà èç÷åçâàíåòî èì, ïðîñòî áå ïðîäúëæèë íàïàäåíèåòî ñè, ñïóñíàë ñå áå íàñëÿïî äà òúï÷å è óäðÿ ñ îïàøêàòà, äà ãðèçå è äà êúñà ñ íîêòè. Íÿìàøå êàê äà ïðîïóñíå. Åëñáåò ñå ìú÷è äà ïîìðúäíå, àëà ñÿêàø âå÷å íÿìà òÿëî. Èñêà äà îòâîðè óñòà, íå èçëèçà íèòî õðèï. Ðàçáèðà, ÷å å îêîâàíà, ïëåííèöà â ñäðîáåíà ÷åðóïêà, îùå åäíî òÿëî ñðåä äåñåòèíàòà îâúãëåíè òîÿ äåí. Òúìà. ×åðíî. Íÿêîé ïàäà äî íåÿ íà êîëåíå, îáãðúùàò ÿ ðúöå. Ïîçíàâà ãè, äîáðå ãè ïîçíàâà, îáè÷à ãè, òà íàëè ÿ áÿõà äúðæàëè, ïðåãðúùàëè è ìèëâàëè! Ñåãà òåçè ðúöå ÿ âäèãàò – îòïóñíàòà, ïîòðîøåíà, áåçæèçíåíà. Êàòî ìúðòâà. Ìúðòâà? Íå, íå ìúðòâà, ïðîñòî ñêîâàíà è áåçïîìîùíà. Ïðúñòèòå îòìåñòâàò ñ êðúâ çàëåïåíèòå íà ÷åëîòî é êè÷óðè çëàòî, íåæíî ìèëâàò áóçèòå é. Ïîçíàâà òåçè ïðúñòè, äîáðå ãè ïîçíàâà, îáè÷à ãè, òà íàëè ÿ áÿõà äðàñêàëè è îïèïâàëè â æåæêàòà ïîñòåëÿ, íàëè áÿõà òðåïåòíî íàâëèçàëè â ãúñòàòà é ãîðè÷êà, òàì, êúäåòî íå å îñîáåíî ïðèëè÷íî. Åäèãèóñ ïðåãðúùà ìîìè÷åøêîòî òÿëî, ðàçòúðñâàò ãî íåìè ñòîíîâå. È òîé å ðàíåí îò åäèí óäàð íà äðàêîíîâàòà îïàøêà. Òúìàòà îêîëî Åëñáåò ñå ñãúñòÿâà, âîäîâúðòåæúò íà íåáèòèåòî íåìèëîñúðäíî ñãðàá÷âà è ïîâëè÷à ìîìè÷åòî, ñÿêàø å ñúñ ñèíäæèðè âúðçàíà íàñðåä âèð. „Ïîìîãíè ìè!”, íåìîùíî çîâå ìàãüîñíèêà, îïèòâà ñå äà ãî ïîâèêà, àëà íå ìîæå, íå óñïÿâà äîðè äà èçõëèïà, çà äà ìó ïîêàæå, ÷å îùå å æèâà, à íå å êàòî Ìàðèêà! Îùå å òóê, äúðæè ñå çà òîâà ðàçïîêúñàíî òÿëî, ñ ïîñëåäíèòå íèøêè, àëà îùå ñå äúðæè. À ìàãüîñíèêúò òðåïåòíî è óãíåòåíî ïðåãðúùà Åëñáåò, îáëÿòà â êðúâ, ãëåäà ðàíèòå é è äîêîñâà ñìàçàíèòå é êîñòè. Äåâîéêàòà óæàñåíî ðàçáèðà, ÷å äîðè íÿìà äà ñå îïèòà äà ÿ ñúæèâè. Âå÷å íå äàâà çíàöè íà æèâîò è Åäèãèóñ âÿðâà, ÷å å ìúðòâà, óñìúðòåíà â óñòðåìà íà ðàçáåñíåëèÿ ñå äðàêîíîâ ãíÿâ. Íÿìà êóðàæ îùå âåäíúæ äà îïèòà äà ïðèçîâå ìðà÷íèòå ìàãèè, èçöåëÿâàùè äîðè è ìúðòâî òÿëî, íÿìà ñèëè ñëåä ñëó÷èëîòî ìó ñå ñ Ìàðèêà. Íå ìîæå äà ñå îçîâå ëèöå â ëèöå ñ îùå åäíà áåçïîìîùíà ÷åðóïêà ñ ïðàçåí ïîãëåä. Åäèãèóñ ïîëàãà Åëñáåò â òðåâàòà, òÿ óñåùà óñòíèòå ìó íà ñâîèòå, öåëóâêàòà, äúõà ìó òîïúë. Ðàäâà ñå íà òèÿ óñòíè, äîáðå ãè ïîçíàâà, îáè÷à ãè, òà íàëè ÿ áÿõà îáñèïâàëè ñ öåëóâêè, äîêàòî ñå ðàæäàøå çîðàòà, íàëè áÿõà öåëóâàëè òÿëîòî é è îãúíÿ ó íåÿ áÿõà ðàçïëàìòÿâàëè! „Ïðîñòè ìè, Åëñáåò – øåïòè â óõîòî é ìàãüîñíèêúò, - íå òðÿáâàøå äà òå âîäÿ òóê. Ïðîñòè ìè!” Åëñáåò èñêà äà èçêðåùè, áåçïîìîùíà è ãíåâíà. Åäèãèóñ ñå ïðèâäèãà äà ÿ îñòàâè â òðåâàòà, ïîä õúëìîâåòå – äà ÿ ïàçÿò âúâ âå÷íîñòòà êàòî ñòðàæàðè, èçâèñÿâàùè ñå êúì íåáåòî. „Íå ìå îñòàâÿé ñàìà!”, êðåùè Åëñáåò áåç ãëàñ, õëèïà çàêëþ÷åíà â òúìíèöàòà íà ðàçïîêúñàíîòî ñè òÿëî, ñòåíå è ïëà÷å, à ìðàêúò áëèêà îò âñè÷êè ñòðàíè, çàäóøàâà ÿ, ñúëçèòå òåêàò ïî êúðâàâèòå é áóçè.

èðèí ïèðèí

187


Òúìàòà å âîäà, ñêëþ÷âàùà ñå íàä óäàâíèöàòà, ìúòíà, òåæêà. Íîêòèòå é ÿ ïîâëè÷àò, äúðïàò ÿ â íàé-äúëáîêîòî è Åëñáåò, èçíåìîùÿëà, ñå ïðåäàâà. È òîãàâà ñ ïîñëåäíîòî çðúíöå ñúçíàíèå óñåùà êàê åäíè ðúöå îòíîâî ÿ ñãðàá÷âàò, ðàçòúðñâàò, ÷óâà ïñóâíèòå íà ìàãüîñíèêà, ñàì íà ñåáå ñè áåñåí, äîêàòî ñ íåâåðèå èçòðèâà ñúëçèòå îò áóçàòà é. Òÿ óñåùà Åäèãèóñîâèòå ïðúñòè, âñè÷êèòå äåñåò, îáõâàùàùè ëèöåòî é, äåñåòòå âðúõ÷åòòà íà ïðúñòèòå ìó – äåñåò òîïëè òî÷èöè íà áóçèòå ñè. Òîïëèíàòà íà ìàãèÿòà ñå âëèâà â íåÿ ïðåç êîæàòà, ñèëàòà ïðîíèêâà äúëáîêî è êàòî ïúðâèòå ëú÷è íà çîðàòà ðàçêúñâà è ïðîãîíâà ÷åðíèëêàòà. Æèçíåíèòå ñèëè ñå ïðåëèâàò èðèí ïèðèí îò Åäèãèóñ ó Åëñáåò ïî÷òè äî ïîñëåäíàòà êàïêà, íàñî÷åíè îò äðåâíèòå ïîçíàíèÿ, îò èçãóáåíèòå â çàáðàâà êîðåíè è îò óìåíèÿòà, ñ êîèòî ñàìî 188 âåëèêèòå ìàãüîñíèöè óñïÿâàò äîêðàé äà ñå ñïðàâÿò. Òîïëèíàòà å ïðîòåãíàòàòà ðúêà íà èçáàâëåíèåòî, êîÿòî ÿ èçìúêâà îò âîäîâúðòåæà è ñ öÿëàòà ìîù íà ìàãèÿòà ÿ èçòðúãâà îò íîêòèòå ìó.  ïðåãðúäêàòà íà ìàãèÿòà Åëñáåò îòêàçâà äà ñå ïðåäàäå, áîðè ñå äà ñè ïîåìå äúõ. Ïî òÿëîòî é ñòðóè ñèëà, èçïúëâà ÿ öÿëàòà è é âðúùà æèâîòà, èçöåëÿâà ðàíèòå é – ïúðâî íàé-òåæêèòå, íàé-îïàñíèòå, ñìúðòîíîñíèòå. Êîé çíàå êîëêî âðåìå ùå òðÿáâà, äîêàòî ñå îïðàâè íàïúëíî, àëà Åäèãèóñ ÿ å õâàíàë è âå÷å íÿìà äà ÿ ïóñíå, è ñ õëèï, ïðåðàñòâàù â ðàäîñòåí âèê íà æèâîòà, ëþáîâòà è ñúòâîðåíèåòî, Åëñáåò ñå çàâðúùà, âîäåíà îò ðúêàòà íà ìàãüîñíèêà â ñèÿéíàòà ñâåòëèíà íà Êíèãàòà íà äðàêîíèòå.

Äàðêî Ìàöàí - Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà

ÈÍÎÇÅÌÖÈ Êîãàòî ñâåòëèíèòå ñå çàïàëèõà, ïî-íèñêèÿò èíîçåìåö áå ìúðòúâ. Ìåñòíèòå ñå íàòðóïàõà îêîëî íåãî. Ïî-âèñîêèÿò ñêðè ëèöå â ðúöå è çàïëàêà.

1-2/2009

*** Äîìèíèê è Ãþðî ðàáîòåõà îò ÷åòèðèäåñåò ñåäìèöè íà îðáèòàëíàòà ñòàíöèÿ îêîëî äàëå÷íîòî ñèíüî ñëúíöå è Ãþðî áå ñâèêíàë äà íàðè÷à ãîëèòå, õëàäíè ñòåíè ñâîé äîì. ×åòèðèäåñåò ñåäìèöè – òîé íå ìîæå äà ñè ñïîìíè êîãà äâàìàòà ñ Äîìèíèê áÿõà ïîëó÷àâàëè çàïëàòè òîëêîâà äúëãî íà åäíî ìÿñòî. È äâàìàòà âúðøåõà åäíà è ñúùà òåæêà ðàáîòà, ìàêàð ÷å, çà äà ñïåñòÿò ïàðè, áÿõà â ðàçëè÷íè ñìåíè – òàêà èçïîëçâàõà ñàìî åäíî ëåãëî. Äîèçãðàæäàõà ñòàíöèÿòà, ñ ÷àñîâå ñå ðååõà â òúìàòà è â ïîáúðêâàùèÿ ãè ñòðàõ îò ìàòåðèè, îò äåôåêò â àïàðàòóðàòà, îò ñîáñòâåíà èëè ÷óæäà ãðåøêà, èëè îò îáèêíîâåíà ïîâðåäà íà êóïåíèÿ íà ÷åðíî, ïîçàêúðïåí è ïðåïðàâåí çàùèòåí êîñòþì. Äîêîëêîòî Ãþðî ìîæåøå äà ñè ñïîìíè, âèíàãè áÿõà âúðøèëè ïîäîáíà ðàáîòà. Êúäåòî è äà ñå áÿõà îçîâàâàëè, äîëåòåëè, „êàïíàëè”, Äîìèíèê áå îòèâàë äà ïîòàðàøóâà, îñòàâÿéêè Ãþðî äà ñå îïðàâè îò ñúïúòñòâàùèòå ãî áîëåæêè, ñåòíå ñå âðúùàøå ñ ïîçíàòèÿ ñè áëÿñúê â î÷èòå, ñ ðàçïåðåíè êúì ðúöå è ñ óñìèâêà, â êîÿòî îùå îò åïèçîäà íà Õåðìåñ ëèïñâàõà òðè çúáà. - Ãþðî! – èçâèêâàøå îùå îòäàëåêî èëè ïúê, àêî Ãþðî îùå íå ñå áåøå îïðàâèë, òðîïàøå ïî âðàòàòà íà ëåòèùíàòà òîàëåòíà. – Èìàìå êúñìåò! È Ãþðî áúðçî ñëåä òîâà ÷óâàøå, ÷å Äîìèíèê èì å íàìåðèë îùå åäíà ðàáîòà, çà êîÿòî íå ñå èçèñêâàõà îñîáåíè óìåíèÿ, çà êîÿòî, ìåæäó äðóãîòî, ïàê íÿìàøå äà ïîëó÷àâàò îñèãóðîâêè, íî êîÿòî áå äîáðå ïëàòåíà è çà


êîÿòî èì áå íóæíî ñíàðÿæåíèå, êîåòî áèõà ìîãëè äà ñè íàáàâÿò, àêî âëîæåõà ÷àñò îò ñïåñòÿâàíèÿòà ñè, îñòàíàëè èì ñëåä êàòî ñè áÿõà ïëàòèëè áèëåòèòå äî íàé-íîâèÿ ïðèñòàí – áèë òîé ìîðñêè, âúçäóøåí èëè çâåçäåí. À íàé-íîâèÿò ïðèñòàí íèêîãà íå áèâàøå ïîñëåäåí. Ðàáîòåõà ïî íÿêîé è äðóã ìåñåö, ñåäìèöà èëè äîðè äåí, è òîãàâà Äîìèíèê ÷óâàøå çà íÿêîÿ äðóãà ðàáîòà, ïî-ëåêà è ïî-äîáðå ïëàòåíà, íÿêúäå äðóãàäå, è òå äâàìàòà ñúáèðàõà áàãàæà ñè, ïðîäàâàõà ñíàðÿæåíèåòî ñè, àêî ìîæåõà, è èç÷åçâàõà, áåç äà äî÷àêàò äà èì ñå ïëàòè, òà òàêà ñïåñòÿâàíèÿòà èì ñå ïðåòîïÿâàõà â ïðîïóñê äî íÿêîé íîâ ïðèñòàí. Íà Ãþðî âå÷å ìó áÿõà îìðúçíàëè ïúòåøåñòâèÿòà. Âå÷å è íå ìèñëåøå, èðèí ïèðèí ÷å íÿêîãà áè ìîãúë äà ñå çàâúðíå âêúùè, íî áåøå ñúãëàñåí äà ñå óðåäè è 189 çàäîìè, êúäåòî è äà å, àëà ñàìî äà ìîæå äà èìà íàä ãëàâàòà ñè ïîêðèâ, êîéòî áè ìîãúë äà íàðå÷å ñâîé, è äà èìà ëåãëî, êîåòî âèíàãè åäíàêâî äà ìèðèøå. Áå ñå îïèòàë âåäíúæ äà íàìåêíå òîâà íà Äîìèíèê, íî òîé íå áå èñêàë è äà ãî èçñëóøà. - À ñâîáîäàòà, Ãþðî? – ðàçâúëíóâàë ñå Äîìèíèê êàòî æåñòèêóëèðàë ñèëíî â æåëàíèåòî ñè ïðèÿòåëÿò ìó äà ñå ðàçñìåå è äà ðå÷å, ÷å ñå å ïîøåãóâàë. – Íèìà áè ñå îòðåêúë îò ñâîáîäàòà ñè çàðàäè íÿêàêàâà êúùóðêà? Îò áëàæåíàòà ñâîáîäà? - Êàêâà ñâîáîäà? – ðàçáóíòóâàë ñå Ãþðî, íî íÿêàêñè òúæíî, ñïîðåä õàðàêòåðà ñè. – Îò êàêâî ñìå ñâîáîäíè, îñâåí îò ïàðèòå? Íÿìàìå íèùî! - Íî è íèùî íå íè âðúçâà! – âúçêëèêíàë Äîìèíèê è ïðîäúëæèë äà ãî óáåæäàâà, äîêàòî Ãþðî íå âúçäúõíàë, îòêàçàë ñå äà ñïîðè è ñå ïðèìèðèë. Ãþðî íèêîãà íèùî íå áå îòêàçâàë íà Äîìèíèê, íèêîãà íå ìó áå êàçâàë „íå”. Êîãàòî î÷èòå ìó çàñèÿâàëè, ðúöåòå ìó ñå ðàçòðåïåðâàëè, à äóìèòå ïîòè÷àëè, âå÷å ñå çíàåëî – ùå ñå ïúòóâà.  íà÷àëîòî Ãþðî ïîíÿêîãà ñå áóíòóâàë, íî è òîãàâà âÿëî, à â ìèñëèòå ñè âå÷å ïóñêàë ñúëçàòà íà ñáîãóâàíåòî è çàïî÷âàë äà îïàêîâà íèùîæíàòà ñè ñîáñòâåíîñò. Êîëêîòî ïîâå÷å ãîäèíèòå, ñâåòëèííè è æèòåéñêè, îñòàâàõà çàä òÿõ, Ãþðî âñå ïîìàëêî ñå âúçïðîòèâÿâàøå, à âñå ïîâå÷å ñå îïèòâàøå äà íå ñå ïðèâúðçâà êúì âñå ïî-íîâèòå è ïî-íîâè âðåìåííè äîìîâå, äà íå çàïîìíÿ ïóêíàòèíàòà íà òàâàíà íàä êðåâàòà ñè, çà äà íå ìó ëèïñâà, êîãàòî, ñêîðî è áåçâúçâðàòíî, Äîìèíèê è òîé îòíîâî ïîåìàò íà ïúò. Ó Ãþðî âñå ïàê òëååøå íÿêàêàâà íàäåæäèöà: ÷å íÿêîãà Äîìèíèê ùåøå äà ñãðåøè è äà ãè óñó÷å íÿêúäå, îòêúäåòî íå áèõà ìîãëè äà ñå îòúðâàò, êúäåòî ùå òðÿáâà äà ñå óñìèðÿò. Àëà Äîìèíèê áåøå íåïîêîëåáèì. Äîðè êîãàòî ðàáîòàòà ïðîïàäàøå è òå îñòàâàõà áåç íàäíèöè, äîðè êîãàòî òúðãîâñêàòà âîéíà ñïèðàøå öåëèÿ ñòîêîîáîðîò â òÿõíîòî êúò÷å îò Âñåëåíàòà è äîðè íåáåòî äà ïàäàøå, òîé íàìèðàøå íà÷èí äà ïðîäúëæè êúì íÿêîå íîâî íà÷àëî â îùå ïî-äàëå÷íî ìÿñòî. Òàêà íà Õåðìåñ ñ ìåñåöè ñå ñêèòîñâàõà áåç ïóêíàòà ïàðà è íàäåæäàòà íà Ãþðî ðàñòåøå. Îò åäíà ñòðàíà ñå ðàäâàøå íà âúçìîæíîñòòà, ÷å ùå îñòàíàò, à îò äðóãà ñòðàíà ñúðöåòî ìó ñå êúñàøå êàòî ãëåäàøå äðóãàðÿ ñè. Òîé ÿäåøå ìàëêî, ïî÷òè íå ñïåøå, à ÷åñòî íåðâíî áðîåøå è ïðåáðîÿâàøå îñêúäíèòå ñðåäñòâà îò îáùèòå èì ñïåñòÿâàíèÿ. Òîïåøå ñå è ïðåæúëòÿâàøå, êîñàòà ìó êàïåøå îò ëîøàòà õðàíà è îò ÷åñòîòî é ñêóáàíå, à î÷èòå ìó áÿõà õëúòíàëè è çà÷åðâåíè. Ãþðî ãî ãëåäàøå è íå çíàåøå êàêâî äà ìó êàæå, áåç äà ãî ðàçñúðäè èëè ïðîñòî äà íå áúäå óäîñòîåí äîðè ñ ãíåâåí ïîãëåä. Òîé ñÿêàø ñå ãðèæåøå çà òåæêî áîëåí ïðèÿòåë: èñêðåíî íå æåëàåøå Äîìèíèê äà óìðå â ðúöåòå ìó, ìàêàð ÷å îò âðåìå íà âðåìå ñè ìèñëåøå, óêîðÿâàéêè ñå çà òîâà, ÷å òîâà áè áèëî åäèíñòâåíîòî âúçìîæíî ðåøåíèå, êîåòî áè ãè îñâîáîäèëî îò ìúêèòå. È òîãàâà åäíà ñóòðèí Äîìèíèê ñå áå âúðíàë îò ïðèñòàíà è îùå îòäàëå÷ áå ñúáóäèë Ãþðî /âèíàãè ëåêî ñïÿù – òîëêîâà ëåãëà, âñå ðàçëè÷íè, íèêîãà åäíàêâè/ ñ âèê:


- Ãþðîîî! Èìàìå êúñìåò! - Êàêâî èìà? – áå ïîïèòàë Ãþðî îò êðåâàòà, îáëå÷åí â äðåõèòå, êîèòî åäíîâðåìåííî áÿõà è äåëíè÷íè, è ïðàçíè÷íè, è ðàáîòíè, è çà ñïàíå. Äîìèíèê ñå áå ïðèáëèæèë, ñãðàá÷èë ãî áå ñ ðúöå è äîáðå ãî áå ðàçòúðñèë, õèëåéêè ñå â ëèöåòî ìó. - Óäàðè ìå, Ãþðî! – ðåêúë Äîìèíèê, îùå áîëåí, àëà ñ îæèâåëè î÷è, è ïîñî÷èë ëÿâàòà ñè áóçà. – Òóê! Ñ øàìàð! ßêî! - Äîáðå ëè ñè, Äîìèíèê? – çàãðèæèë ñå Ãþðî, êîé çíàå êàêâà òðåñêà áèëà çàòðåñëà ïðèÿòåëÿ ìó. – Êàêâè ãè ãîâîðèø? èðèí ïèðèí - Óäàðè ìå òè êàçâàì! – Äîìèíèê ïîäñêî÷èë íåòúðïåëèâî, à íåòúðïåíèåòî ìó ïðå÷åëî äà ïîäðåäè ìèñëèòå ñè è äóìèòå, êîèòî íåùî áèõà îáÿñíèëè 190 íà Ãþðî. - Àêî òå óäàðÿ, ùå òå óáèÿ – îòêàçâàë Ãþðî, ñúçíàâàéêè, ÷å å äâà ïúòè ïî-åäúð îò íåãî. – Ñëàá ñè! - Òè ñè ñëàá! – èçãóáèë êîíòðîë Äîìèíèê è çàïî÷íàë äà âèêà è äà óäðÿ äðóãàðÿ ñè, êîéòî íå óñåòèë óäàðèòå, àëà îùå ïîâå÷å ñå çàãðèæèë çà íåãî. - Óäàðè ìå, ãëóïàêî! – êèïíàë Äîìèíèê. – Óäàðè ìå, ìàìèöàòà òè! Ãþðî, ãîëÿì è ÿê, áå íàó÷åí äà òúðïè è äóìè, è óäàðè. Ñàìî ÷å íèêîãà íå ìîæåøå äà ñå îáóçäàå, êîãàòî íÿêîé ñïîìåíåøå ìàéêà ìó. Îò íåÿ îò ãîäèíè íÿìàøå âåñòè, áîåøå ñå, ÷å å óìðÿëà, äîêàòî òîé å áèë íÿêúäå äàëå÷å è ñòðàäàøå âñåêè ïúò, êîãàòî ñè ñïîìíåøå çà íåÿ. À Äîìèíèê çíàåøå âñè÷êî òîâà è òîãàâà ïðîñòî áå ñèïàë ñîë â ðàíàòà – òîëêîâà ìíîãî æåëàíèåòî äà áúäå óäàðåí ãî òåãëåøå è çàäóøàâàøå! Ãþðî áå ïîìðúêíàë íà ìèãà, áå ñãðàá÷èë Äîìèíèê ñ ëÿâàòà è áå çàìàõíàë ñ äÿñíàòà ðúêà. Áóçàòà íà ïðèÿòåëÿ ìó áå èçïëþùàëà òàêà, êàêòî êîãàòî ìåòåîð óäàðè ïî ñêàôàíäúðà íà íÿêîé íåùàñòíèê íà âúíøíàòà ïëàòôîðìà – áúðçî, íåóäúðæèìî, ïàãóáíî. Êîãàòî, íÿêîëêî ìèãà ïî-êúñíî, òúìíàòà ìðåæà ïðåä î÷èòå íà Ãþðî ñå áå âäèãíàëà, Äîìèíèê ëåæåøå ïî êîðåì â îáãîðÿëîòî ïðîñòðàíñòâî îêîëî òÿõíîòî âðåìåííî èãëó è ïëþåøå êðúâ è çúáè. Ãþðî ãî áåøå çàáîëÿëî ñúðöåòî ïðè òàçè ãëåäêà, áå ñå ðàçêàÿë è ðàçïëàêàë çà ìèã, ñåòíå áå ñêî÷èë äà ïîìàãà íà äðóãàðÿ ñè À Äîìèíèê ñå ñìååøå. Ñìååøå ñå è ùàñòëèâî õðèïòåøå, ñúáèðàéêè ñ òúíêèòå ñè ïðúñòè ïàð÷åíöà êîñòèöè îò ëåïêàâàòà, ñâåòëî÷åðâåíà ïëþíêà, ïîñëå âíèìàòåëíî ãè áúðøåøå â êîìáèíåçîíà ñè. Ãþðî îáúðêàíî áå ñïðÿë, à èçâèíåíèÿòà ìó ñå èçãóáèõà íÿêúäå ïî ïúòÿ äî øèðîêî îòâîðåíàòà óñòà. Äîìèíèê áå ñòàíàë, çàëèòàéêè, è áå ïîêàçàë íà Ãþðî òðè ïîæúëòåëè çúáà, ðàäîñòíî îáÿñíÿâàéêè ñ âå÷å îòè÷àùè óñòíè: - Ãëåäàé, Ãþðî! Åòî íè áèëåòèòå! Êàêòî ñå áå îêàçàëî, òàçè ñóòðèí â ïðèñòàíà íà Õåðìåñ ñå áå îçîâàë íÿêàêúâ òúðãîâñêè êîðàá, â òúðñåíå íà ðàçëè÷íè ìîäíè ñòîêè. Äîìèíèê, åñòåñòâåíî, áå ïðîâåðèë ñïèñúêà íà òúðñåíîòî è íàé-íàêðàÿ áå íàìåðèë íåùî, êîåòî ìîæåøå äà ïðîäàäå.  åäíà îò âñåëåíñêèòå öèâèëèçàöèè â îêîëíîñòèòå íà ÿäðîòî çúáèòå èçâåäíúæ ñå áÿõà ïðåâúðíàëè â ñêúïè óêðàøåíèÿ è â ãëàâíà òåìà çà ðàçãîâîð ñðåä áåçäåëíèöèòå. Íî íå êàêâèòî è äà å çúáè, à ñàìî çúáèòå, èçáèòè ïðè ïîáîé, ñ äîêàçàí ïðîèçõîä è áåç îãëåä íà öåíàòà íà äîáèâêàòà, ìîæåõà äà äàäàò ïðåñòèæ íà êóïóâà÷à, êúì êîéòî òîé ñå ñòðåìåøå. Íà òúðãîâöèòå íå 1-2/2009 èì òðÿáâàøå äâà ïúòè äà èì ñå ïîâòàðÿ, êàêòî è íà Äîìèíèê. Òîé áå íàìåðèë èçõîä, à íà Ãþðî ìó îñòàâàøå ïðîñòî äà âúçäúõíå, äà íàïúõà íåùàòà ñè â òîðáàòà è äà òðúãíå äà òúðñè êóïóâà÷ çà òÿõíîòî èãëó. È ñåãà, ñëåä áåçáðîé „îêàïâàíèÿ”, ñå áÿõà îçîâàëè â ïðåäãðàäèÿòà íà ñèíüîòî ñëúíöå, â ìîíîòîííèÿ ðèòúì íà èçãðàæäàíåòî íà ñòúëáàòà ïî ïúòÿ îò çâåçäà äî çâåçäà.


Ãþðî òúêìî ñå áå âúðíàë îò ñìÿíà, ñ ïîãëåä, áëóæäàåù â ïðàçíîòî è óïëàøåí çàðàäè æåðòâàòà, êîÿòî è òîçè äåí áÿõà ïðèíåñëè. Èñêàøå äà ñïè äúëãî, äîêàòî íå çàáðàâè èçãóáåíàòà íàäåæäà, òåæêàòà óìîðà â êîñòèòå è âñè÷êèòå îíèÿ òðóïîâå, íà êîèòî ñå áåøå íàãëåäàë. Ñ äåáåëèòå ñè ïðúñòè ìåõàíè÷íî îòêîï÷àâàøå êîï÷å ñëåä êîï÷å, äîêàòî íå ðàçõëàáè êîñòþìà äîòîëêîâà, ÷å äà ìîæå ïðîñòî äà ñå èçõëóçè îò íåãî. ×óêíà ñ òâúðä íîêúò ïî ñòúêëîòî íà óðåäà çà íàëÿãàíåòî äà âèäè äàëè å ïðîðàáîòèë, íî ñòðåëêàòà ïðîäúëæàâàøå äà ñòîè íà îïòèìèñòè÷íàòà ñòîéíîñò. Âúçäúõíà, èçõâúðëè ìåòàëíèÿ äúõ îò äðîáîâåòå ñè è îáåñè êîñòþìà ïðè èíñòðóìåíòèòå. Ïîñëå äî÷ó Äîìèíèê è îùå ïî çâóêà îò èðèí ïèðèí ñòúïêèòå ìó çíàåøå êàêâè âåñòè ìó íîñè. 191 - Ãþðî! – ðå÷å Äîìèíèê è ñå âçðÿ âúâ âå÷íî èñêðåíèòå è óìîðåíè î÷è íà Ãþðî. – Êàæè „êúñìåò÷å!” Ãþðî êàçà êàêâîòî ñå èñêàøå îò íåãî. Äîìèíèê ñå óñìèõíà îùå ïîøèðîêî. - Èìàìå êúñìåò, Ãþðî! Ùå ïîçíàåø ëè? Ãþðî ïîâäèãíà ðúìåíå è ïîêëàòè ãëàâà. Êàêúâòî è äà áå êúñìåòúò, íå âÿðâàøå, ÷å å íà äîáðî. - Ìèêèòàòà! – ðå÷å Äîìèíèê. - Ìèêèòàòà? – íàìðúùè ñå Ãþðî, áåç äà ðàçáåðå äðóãàðÿ ñè. Êîãàòî ñâúðøèõà ñ ìèòîëîãèÿòà è ïðåïîëîâèõà ãåîãðàôèÿòà, çåìíèòå ó÷åíè îòâîðèõà èñòîðè÷åñêèòå êíèãè è îò òÿõ çàïî÷íàõà äà èçâàæäàò èìåíà çà çâåçäèòå è ïëàíåòèòå. Åäíî îò òåçè èìåíà – îíîâà íà Ìèêåëàíäæåëî, áå ïîëó÷èëà è çâåçäàòà â áëèçîñò äî ãàëàêòè÷åñêèÿ öåíòúð. Æèòåëèòå íà íåéíèòå çàñåëåíè ïëàíåòè /Ïèåòà, Äàâèä, Ìîéñåé/ ïîñëå áÿõà íàðå÷åíè Ìèêè-Ìàóñ-àíãåëè, à ïî-êúñíî è îùå ïî-êðàòêî – Ìèêèòà – äàëè îò æåëàíèå çà êðàòêîñò èëè çàðàäè ÷óäíèòå èì ãëàäêè è áåçèçðàçíè, ïî÷òè ñòèëèçèðàíè ôèçèîíîìèè. Ìèêèòàòà íå áÿõà àíãåëè. Íå áÿõà è äÿâîëè – êàòî íÿêîè îò ðàñèòå, êîèòî çåìíèòå õîðà ñðåùàõà ïî ïúòÿ ñè. È çà åäíîòî, è çà äðóãîòî òðÿáâà äà ñè ìëàä è èçïúëíåí ñ æàð è ñàìî÷óâñòâèå – à ìèêèòàòà íå áÿõà íèùî ïîäîáíî, ìàêàð ÷å íå áÿõà è ñòàðè.  ïî÷òè äâàòà ìèëèàðäà ãîäèíè îò ñâîÿòà èñòîðèÿ ìèêèòàòà áÿõà îáèêîëèëè íàâñÿêúäå è âèäåëè âñè÷êî. Áÿõà âîäèëè âîéíè, áèëè ñà íà ðúáà íà èçòðåáëåíèåòî, ïîêîðÿâàëè ñà öàðñòâà è ïîíÿêîãà ñà áèëè áîãîðàâíè, ïàäàëè ñà âúâ âàðâàðñòâî è ñà ñå âúçïðàâÿëè îòíîâî è îòíîâî äî ïðåäèøíèòå âèñèíè íà íàóêàòà è èçêóñòâîòî. Íàé-íàêðàÿ ñå áÿõà óìîðèëè; âå÷å íÿìàõà êàêâî äà çàâëàäÿâàò, íèùî âå÷å íå ãè èçêóøàâàøå, íÿìàøå ïðåäèçâèêàòåëñòâî, çà êîåòî ñúðöàòà èì áèõà çàáèëè ïî-ñèëíî, íèùî íå ïðåäñòàâëÿâàøå èíòåðåñ çà òÿõ. Áÿõà ñå îòòåãëèëè â íåïðåâçåìàåìèòå ãðàíèöè íà ðîäíàòà ñè ñèñòåìà è òàì ñè æèâååõà – ïî÷òè áåçñìúðòíè â ðàñîâ è èíäèâèäóàëåí ïëàí. Íå ìîæåøå äà ñå íàìåðè äðóãà ðàñà, êîÿòî áè ìîãëà äà áúäå òîëêîâà ñòàðà, êîëêîòî òÿõíàòà, è ìîæå áè ñòðàñòòà, êîÿòî ãè ñâúðçâàøå ñ íèøêàòà íà æèâîòà, áåøå èìåííî æåëàíèåòî äà áúäàò íå ñàìî íàé-ñòàðèòå, àìè è ïîñëåäíèòå. Íàïîñëåäúê òå ñàìî áÿõà â î÷àêâàíå. À ìèêèòàòà óìååõà äà ÷àêàò. Ïîäîáíè åäèí íà äðóã, äíèòå ñÿêàø íå ìèíàâàõà. Êàòî îñòàðåëè ôèëìîâè çâåçäè òå, ñ åäíàêâî ïëàñòè÷íèòå ñè, îïúíàòè è íåðàçãàäàåìè ëèöà, ìàìåõà âðåìåòî è ïîíÿêîãà ñå ïîäìëàäÿâàõà ñúñ ñîêîâåòå îò äðóæáàòà èì ñ íÿêîè ìëàäè ðàñè. Îáè÷àõà äà îïèòâàò ðàçíè íåùà – òîâà èì áåøå ëþáèìî ðàçâëå÷åíèå. Àêî íà ìèêèòàòà, êàòî êóëòóðà, âñè÷êî èì áåøå ïîçíàòî, èíäèâèäèòå âñå ïàê îùå íàìèðàõà íåùî çà çàáàâà, ñòèìóëè, èçìúêâàùè ãè îò ìåëàíõîëèÿòà è äàâàùè èì ñèëè äà çàïëóâàò ïî òå÷åíèåòî íà ñèâàòà ðåêà íà áèòèåòî. Âåùåñòâî îò äàëå÷íè çâåçäè, îïèòè íà ñåòèâàòà, àðòåôàêòè,


ðîáè... Âñè÷êî ñå âíàñÿøå – öåíàòà íå áåøå îò çíà÷åíèå, íå è çà ìèêèòàòà – âñè÷êî ñå îïèòâàøå, èçëàãàøå, ïðåäëàãàøå, ñ âñè÷êî ñå èãðàåøå. Çà äåñåòêè õèëÿäè ãîäèíè ìèêèòàòà áÿõà èçïðîáâàëè è îòõâúðëèëè ìèëèîíè ïðîèçâåäåíèÿ íà õèëÿäè öèâèëèçàöèè. Ïî ñîáñòâåíà âîëÿ èëè áåç íåÿ êóëòóðèòå èäâàõà èëè ñè îòèâàõà îò ìîäà; ìèêèòàòà ãè êîíñóìèðàõà, äåãóñòèðàõà, îöåíÿâàõà è ïðîäúëæàâàõà íàòàòúê. Èãðàòà ñ îïèòèòå å ðàçâèòà íà Ìèêåëàíäæåëîâèòå ïëàíåòè êàòî âèä îáùåñòâåíà äåéíîñò, êàòî ðÿäêî çàáàâëåíèå ñ ðåàëíà äîçà îïàñíîñòè è êàòî ìîæå áè ïîñëåäåí îñòàòúê ðåëèãèîçíà ïîòðåáíîñò íà ñúçäàíèÿòà, èðèí ïèðèí êîèòî âå÷å â íèùî íå âÿðâàõà. Íîâîòî, êîé çíàå îòêúäå äîìúêíàòî – äàëè æèâîòíî, õðàíà, áîëåñò, ðåëèêâà, èäåÿ èëè êàêâîòî è äà å – ñå 192 îòêðèâàøå ïðåä ãðóïàòà. Íèêîãà ïî-ìàëêî, à ðÿäêî ïîâå÷å îò îñåì ìèêèòà ñå ñúáèðàõà è ãî ðàçãëåæäàõà. ×óæäåíåö åäâà ëè áè ðàçáðàë ��à êàêâî ñè ìèñëåõà, àêî èçîáùî ìèñëåõà. „×àêàìå îïèòúò äà íè èçáåðå”, êàçàë âåäíúæ åäèí ìèêè íà íÿêàêúâ èíîïëàíåòÿíèí. Àêî èçîáùî ìó ãî å êàçàë, ïîíåæå ìèêèòàòà íå ãîâîðÿò ÷åñòî ñ ÷óæäîçåìöè, è àêî îíçè äîáðå ãî å ðàçáðàë è äîáðå ïðåâåë. Êàêòî è äà å, åäèí îò îñåìòå ìèêèòà ñëåä èçâåñòíî âðåìå íàðóøàâà ïîêîÿ è ñå ïðèáëèæàâà äî íîâîòî. Îïèòâà ãî, âòðåí÷åíî è áåçèçðàçíî íàáëþäàâàí îò îñòàíàëèòå, è ÷àêà. È äðóãèòå ñ íåãî, è òå ÷àêàò. Òàçè âå÷åð èãðàòà òðÿáâàøå äà ñå ñúñòîè â äîìà, â êîéòî Ãþðî è Äîìèíèê ðàáîòåõà êàòî ïðèñëóæíèöè ïðåç ïîñëåäíèòå òðè ìåñåöà. Òúêìî ïðèâúðøâàõà ñ ïîäãîòîâêàòà íà ïîìåùåíèåòî çà èãðà, êîãàòî Äîìèíèê ãíåâíî ñâàëè äèàäåìàòà çà ïðèíàäëåæíîñò îò ãëàâàòà ñè è ÿ çàïîêèòè êúì ñòåíàòà. Äèàäåìàòà íåæíî ñå îòáè îò íåÿ è ñúùî òîëêîâà íåæíî ïàäíà íà ïîäà. Äîìèíèê çàìàõíà ñ êðàê êúì çèäà: - Òóê íèùî íå ìîæå è äà ñå ñ÷óïè! – çàðåâà. Çèäúò óïîðèòî èçáÿãâàøå ðèòíèöèòå ìó. Òîé ãî ïðèòèñíà ñ äâå ðúöå è ãî çàóäðÿ ñ ÷åëî. Çèäúò ñå èçâèâàøå è ñÿêàø Äîìèíèê óäðÿøå âúçãëàâíèöà. – Êàêâî ïðàâèì òóê? Çàùî äîéäîõìå èçîáùî? Ãþðî ñå íàâåäå äà âäèãíå äèàäåìàòà. Çíàåøå, ÷å íå òðÿáâà äà îòãîâàðÿ, ÷å òðÿáâà äà îñòàâè ïðèÿòåëÿ ñè äà âäèãíå ìàëêî âðÿâà, à íå äà ãî óñìèðÿâà, àëà ñúðöåòî ìó âèíàãè áåøå ïî-ãîëÿìî îò ðàçóìà è ñå íàäÿâàøå, ÷å ìîæå äà ïîìîãíå, ìàêàð øàíñîâåòå ìó äà áÿõà íèùîæíè. - Çàðàäè ïàðèòå!- íàïîìíè Ãþðî òèõî. – Äîáðå íè ïëàùàò. - À ïîìèñëè ñè êàê íè ïëàùàò! – èçðåâà Äîìèíèê. Èñòèíà áåøå, ÷å íèêîãà ïðåäè íå áÿõà ïîëó÷àâàëè ïî-äîáðè íàäíèöè, àëà áåøå èñòèíà è ÷å ñïåñòÿâàíèÿòà èì ïàê ùÿõà äà áúäàò äîñòàòú÷íè ñàìî çà ïúò, êîãàòî ìèêèòàòà ùÿõà äà ñå íàñèòÿò íà çàáàâëåíèÿòà èì. Ìèêåëàíäæåëîâîòî ñëúíöå áå äàëå÷. – Íèùî íå íè ïëàùàò, â ñðàâíåíèå ñ òîâà, êîåòî èìàò! - Ïëàùàò òîëêîâà, çà êîëêîòî ñå ñïàçàðèõìå! – ðå÷å Ãþðî è ñúæàëè. - Íå ãè çàùèòàâàé! – ïðîñúñêà Äîìèíèê è ãî ñòðåëíà ñ ïîãëåä. – Èçöåäèõà íè! Èçïîëçâàò ïîòòà è ìúêàòà íè! - Èìàëè ñìå è ïî-ëîøà ðàáîòà. À è åäâà ëè ñìå èì ÷àê òîëêîâà íóæíè. - Òîâà! Òîâà ìå óáèâà! – ïîäñêà÷àøå Äîìèíèê.  òîçè ìèã âñè÷êî ãî óáèâàøå. – Äîðè íå èì òðÿáâàò ðîáè! Òåçè êúùè âñè÷êî ìîãàò è ñàìè! Íî òå èñêàò íàñ äà íè èçöåäÿò! Æèâîòà íè èñêàò, Ãþðî! Ãþðî èñêàøå äà êàæå íåùî óñïîêîèòåëíî: ÷å íå âñè÷êî å òîëêîâà ÷åðíî, ÷å è ïðåäè ñà ãè èçöåæäàëè è ÷å íå òðÿáâà äà ñå íåðâèðàò, ñëåä êàòî 1-2/2009 íèùî íå ìîæå äà ñå íàïðàâè – ùîì åäíè ñà òóê äà öåäÿò, à äðóãè äà áúäàò èçöåæäàíè; òîãàâà Äîìèíèê ñãðàá÷è åäíî óêðàñåíî ñòîë÷å è ñ âñè÷êà ñèëà ãî çàïîêèòè ïðåç ãîëåìèÿ ïðîçîðåö â ãðàäèíàòà. - Ëåëå, çàùî! – êðåñíà Ãþðî. – Æàëêî! - Íå å æàëêî! – ïóõòåøå Äîìèíèê, ïî÷åðâåíÿë îò áÿñ è îò óñèëèåòî. – Íåêà è òîé ïîòúðïè ìàëêî! Äâå íåùà ñå ñëó÷èõà òîãàâà. Îò åäíà ñòðàíà ïðîçîðåöúò çàïî÷íà äà ñå


ïîïðàâÿ, ñàì äà ñå çàòâàðÿ, ÷àñòèöà ïî ÷àñòèöà, îò ðúáîâåòå êúì ñðåäàòà – âðàòàòà ñå îòâîðè è òåõíèÿò „ñîáñòâåíèê” âëåçå â ñòàÿòà. Ãþðî ñå ñòúïèñà. Áåøå ïî-ãîëÿì îò ìèêèòî è âåðîÿòíî ïî-ñèëåí, à è íå áÿõà âèæäàëè èíîïëàíåòÿíèòå äà ïðàâÿò äîðè ðåçêè äâèæåíèÿ èëè ïúê äà ñå çàêàíâàò, íî çà Ãþðî ðàáîòîäàòåëÿò ñè áåøå íåùî êàòî ãîñïîäàð. - Âèäÿë òå å! – âúçäúõíà Ãþðî, óïëàøåí ïîâå÷å çà Äîìèíèê, îòêîëêîòî îò òîâà, êîåòî áè ìîãëî åâåíòóàëíî äà ìó ñå ñëó÷è íà íåãî. - Å, è? – ïðîöåäè Äîìèíèê ïðåç çúáè, öåëèÿò íàñòðúõíàë. È òîé ñàìèÿò áåøå óïëàøåí, íî ïî-ñêîðî áè ñå ïðåäàë íà äÿâîëà, îòêîëêîòî áè ñè ãî ïðèçíàë. – Íåêà ñàìî ìè êàæå íåùî! Íåêà ñàìî ìå ïèïíå! èðèí ïèðèí Ìèêèòî, îáà÷å, íèùî íå íàïðàâè. Ñàìî ñå ïðèáëèæè äî íåãî è ãî çàðàçãëåæäà îò âñè÷êè ñòðàíè. Ñëåä òîâà âçå îò Ãþðî Äîìèíèêîâàòà 193 äèàäåìà è ëåêè÷êî ïîäðúïíà íåùî îò íåÿ. Ñåòíå ÿ âúðíà íà Äîìèíèê è èçëåçå îò ñòàÿòà. - Ìàéìóíàòà ñèãóðíî îòðÿçà îò çàïëàòàòà ìè çà ïðîçîðåöà! – ðàçáåñíÿ ñå Äîìèíèê è ïîãëåäíà ìàëêèÿ äèñïëåé, íà êîéòî ñå âèæäàøå äîòîãàâàøíàòà èì çàðàáîòêà. – Ñêúïåðíèê ìðúñåí! À ïîñëå òîé ñàìèÿò îñòàíà áåçìúëâåí. Ãþðî íàäíèêíà ïðåç ðàìîòî ìó è åäâà óñïÿ äà ïðîìúëâè: - Àó! Ñóìàòà íà äèàäåìàòà áåøå ïî-ãîëÿìà ñ åäíà òðåòà. - Äà íå áè òîâà äà å îáåçùåòåíèå çà óâîëíåíèå? – óïëàøåíî ïîïèòà Ãþðî. - Íå – ïîêëàòè ãëàâà Äîìèíèê. Òîé âèíàãè ñõâàùàøå áúðçî. – Íà ìðúñíèêà ìó å õàðåñàëî òîâà, êîåòî ñòîðèõ. Íî⠄îïèò!” Âðàòàòà ñå îòâîðè è èçõâúðëåíîòî ñòîë÷å âëåçå â ñòàÿòà è çàñòàíà íà ìÿñòîòî ñè. - Âèæ! – ðå÷å Äîìèíèê, îòíîâî ãðàáíà ñòîë÷åòî è ãî çàïðàòè êúì ïðîçîðåöà. Ãþðî íàñòðúõíà. Ñåòíå çà÷àêàõà. Ïðîçîðåöúò ñå ïîïðàâè, ñòîë÷åòî ñå çàâúðíà, àëà „ãîñïîäàðÿò” íå ñå ïîÿâè. - Âèæäàø ëè? Âå÷å íå ìó å èíòåðåñíî. Ïðîêëåò ïåäàë! Âíåçàïíî Äîìèíèê ñå ðàçòè÷à èç ñòàÿòà ñ âèêîâå è ñ æåñòèêóëèðàíå – ñÿêàø ãîâîðåøå ñ íÿêîé íåâèäèì. - Õàéäå, êúäå ñè? – âèêàøå. – Çíàì,÷å íè ãëåäàø! Íåùî íîâî, à, òîâà ëè èñêàø? Ìîæå! Çà äîáðà öåíà – âñè÷êî! Åòî, âèæ! Äîìèíèê ðàçêîï÷à ïàíòàëîíà ñè, èçâàäè ÷ëåíà ñè è ñå èçïèêà íàñðåä ñòàÿòà. - Òîâà ñè ñòðóâà ìåñå÷íàòà çàïëàòà, íå ìèñëèø ëè? – çàêðåùÿ ïîñëå, âúðòåéêè ñå íàîêîëî ñ ðàçïåðåíè ðúöå, ñ ðàçêîï÷àí ïàíòàëîí è çà÷åðâåíè î÷è. Ñòúïâàøå è â ëîêâàòà, êîÿòî áå íàïðàâèë, íî òîâà íå ãî âúëíóâàøå. – Èñêàø ëè äà ãî ïèïíåø? À äà ãî öåëóíåø, à? Ìîæå! Çà ïàðè – âñè÷êî! Ñàìî åëà! Ñåòíå ñå ñïðÿ, ðúöåòå ìó îùå áÿõà ðàçïåðåíè, ÷ëåíúò ìó âèñåøå îòâúí, ëóäèòå ìó î÷è èñêðÿõà, à Ãþðî óïëàøåíî ãî íàáëþäàâàøå. Îáà÷å ìèêèòî íå ñå ïîÿâè, äîðè íå äàâàøå ïðèçíàê, ÷å å âèäÿë ïðåäñòàâëåíèåòî. Äîìèíèê ñå îìúðëóøè, îòïóñíà ñå, êëþìíà. Ãþðî ñå çàâòå÷å è ãî ïðåãúðíà. Ïðèÿòåëÿò ìó óìîðåíî âúðòåøå ãëàâà. - Öåäÿò íè, Ãþðî – ðå÷å. – Äî ïîñëåäíàòà êàïêà. Ãþðî ìó ïîìîãíà äà ñå èçòúòðè îò ñòàÿòà, êîÿòî ïúê ñå ïîãðèæè äà óíèùîæè è ïîñëåäíàòà ñëåäà îò óðèíàòà. Îïðåäåëåíîòî çà èãðàòà âðåìå äîéäå è îòìèíà, à Äîìèíèê è Ãþðî, ñòîÿùè êàòî îðíàìåíòè ïðè âðàòàòà, ñå áÿõà ïîêëîíèëè ñàìî øåñò ïúòè. Òîâà îçíà÷àâàøå, ÷å, çàåäíî ñ äîìàêèíà, ìèêèòàòà áÿõà ñàìî ñåäåì. Íåäîñòàòú÷íî. Ìèêèòàòà ñåäÿõà â êðúã, àëà åäíî ìÿñòî ñòîåøå ïðàçíî è èãðàòà íå ìîæåøå äà çàïî÷íå.


- Àìè àêî íå äîéäå? – ïîïèòà Ãþðî, êîëêîòî äà êàæå íåùî. Îòãîâîðúò çàïî÷íà äà ãî èíòåðåñóâà åäâà êîãàòî Äîìèíèê íå ìó îòãîâîðè. Ãþðî ãî ïîãëåäíà, Äîìèíèê íå ãî ñëóøàøå. Î÷èòå ìó ñòðàííî èñêðÿõà. - Äîìèíèê! – îïèòà ñå äà ãî èçòðúãíå îò âöåïåíåíèåòî äðóãàðÿò ìó. - Íÿìà äà äîéäå, Ãþðî – ðå÷å Äîìèíèê è ãî ïîãëåäíà òàêà, ÷å íà äðóãèÿ ñúðöåòî ñå ñâè. – Èìàìå êúñìåò! - Àìà êàêâî ãîâîðèø? – ìàêàð ÷å ïèòàøå, âå÷å çíàåøå, çíàåøå Ãþðî. – Êàêúâ êúñìåò? - Àç ùå áúäà îñìèÿò! – óñìèâêàòà ñèÿåøå íà ëèöåòî íà Äîìèíèê. èðèí ïèðèí Íà Ãþðî äúõúò ìó ñïðÿ, íåùî ãî ïðîáîäå â ãúðäèòå, à äðóãàðÿò ìó ñàìî ëåêî ãî ïîòóïà ïî ðàìîòî. 194 - Òè íå ñå ïðèòåñíÿâàé, âñè÷êî ñúì îáìèñëèë! Âèæäàë ñè êàê ñå èãðàå. Ñåäÿò, ñåäÿò, ñåòíå åäèí ñòàâà è ïðàâè îíîâà, êîåòî òðÿáâà, ïîñëå ñÿäà â ñðåäàòà. Ñëåä êàòî ìó ñå íàãëåäàò, ñè îòèâàò. - Íî çàùî? - Àêî íè ïëàòè òîëêîâà çà ñ÷óïåíèÿ ïðîçîðåö, ïîìèñëè ñè êîëêî ùå íè ïëàòè çà òîâà! Èíîçåìåö èãðàå èãðàòà ñ òÿõ! Èíîçåìåöúò ùå èì ïîêàæå íåùî íîâî! Ùå áúäåì áîãàòè, Ãþðî, áîãàòè! - Îïàñíî å – ðå÷å Ãþðî. Áÿõà ÷óâàëè è äâàìàòà êàêâî ñòàâà íà èãðèòå. Åäèí ìèêè ñå áå êðèñòàëèçèðàë, ðàçêàçâàõà ñëóõîâåòå, äðóã íà ìèãà áå ñþáëèìèðàë. Åäèí áå ðàçöúôíàë, â äðóã ëàðâà ñå áå ðàçâèëà â äåñåòîíîãî ÷óäîâèùå, êîåòî áå ðàçêúñàëî ñ êëåùè âñè÷êèòå îñìèíà â ñòàÿòà, òðåòè ñå áå ïðåâúðíàë â êîìïëåêñíî óðàâíåíèå. Âåäíúæ âñè÷êèòå îñåì ñå áÿõà ôóçèîíèðàëè â åäèí åäèíñòâåí, çíàåøå ñå è çà ìèêèòà, êîèòî áÿõà ðåãðåñèðàëè â åâîëþöèîííàòà âåðèãà èëè áÿõà óìðåëè îò áàâíà è áîëåçíåíà ñìúðò. Òàêà ñå ðàçêàçâàøå – ñëóõîâåòå ñòèãàõà ãðàíèöèòå íà ôàíòàçèÿòà. - Áàáèíè äåâåòèíè, Ãþðî. Âèæäàë ñè êàê ñå èãðàå. Íÿêîãà íåùî äà ñå å ñëó÷èëî? Íàèñòèíà, îòêàêòî áÿõà äîøëè ñ Äîìèíèê, Ãþðî áå íàáëþäàâàë ÷åòèðè èãðè. Ñòðàøíèòå ñëóõîâå íå èçëÿçîõà âåðíè. Äîíåñåíîòî æèâîòèí÷å íå áåøå îïàñíî, ìèêèòàòà èìàõà èìóíèòåò ñðåùó âèðóñà, îò äðîãàòà ñúâñåì ìàëêî ïðîìåíèõà öâåòà ñè, à äîðè è ñâåùåíèÿò ñèí êàìúê îò íÿêàêàâà äàëå÷íà ïëàíåòà íå èì áå ïîâëèÿë. Âñå åäíî, Ãþðî íå èñêàøå Äîìèíèê äà èãðàå. Ìèêèòàòà ñà ñè ìèêèòà. È äà ñòàíåøå íåùî ñ òÿõ, äâàìàòà íå ãè çàñÿãàøå. Àëà Äîìèíèê å Äîìèíèê, ñàìî åäèí – íåãîâ ïðèÿòåë. Êàêâî ëè íå ïîæåëà òîãàâà äà ìó íàãîâîðè, íî ñàìî ðå÷å: - Ïàçè ñå, ìîëÿ òå! - Àìà íå ñúì ãëóïàâ! – çàñìÿ ñå Äîìèíèê. – Íå áèõ ñå áóòàë, àêî èìàøå øëåì ñ êîé çíàå êàêâà àòìîñôåðà! Àìà àêî èìà êëüîïà÷êà èëè íåùî òàêîâà – ñàìî ìå ãëåäàé! Äîðè è äà ñè èçòóðÿ ÷åðâàòà, ñèãóðíî ùå ìè äàäàò áîíóñ! Äîìèíèê õâúðëè îùå åäèí ïîãëåä êúì ïúòåêàòà äà âèäè äàëè íå ñå çàäàâà çàêúñíÿëîòî ìèêè. Íÿìàøå íèêîé è òîé îêóðàæèòåëíî íàìèãíà íà Ãþðî, êîéòî ñ óñèëèå óñïÿ íÿêàê äà ñå óñìèõíå. Ïîñëå Äîìèíèê ñå îáúðíà è âëåçå â èãðàëíàòà çàëà. Ìèêèòàòà ãî ïîãëåäíàõà èçïèòàòåëíî. - Ùå ãî èçõâúðëÿò – ïîìèñëè ñè Ãþðî, ðàçäâîåí ìåæäó ñòðàõà è ðàäîñòòà, çàñòàíàë êðàé âðàòàòà. - Ïîáåäà! – ëèêóâàøå Äîìèíèê. – Çàèíòðèãóâàõ ãè! 1-2/2009 Êàêòî îáèêíîâåíî, ïðåä÷óâñòâèåòî ìó íå ãî áå ïîäâåëî. Ìèêèòàòà ãî îñòàâèõà äà ñåäíå íà îñìîòî ìÿñòî è îáúðíàõà ïîãëåäèòå ñè îòíîâî â ñðåäàòà íà êðúãà. Ïîâå÷å íå ãî ïîãëåäíàõà, àëà è îíÿ êðàòúê ïîãëåä áåøå ïî-ïðîäúëæèòåëåí îò êîéòî è äà å äðóã, ïîñâåòåí íà íÿêîé ñëóãà. Ñâåòëèíèòå óãàñíàõà. Ïîäúò ñå ðàçòâîðè â ñðåäàòà è îòòàì èçïëóâà ñúä ñ íÿêàêâà òå÷íîñò â óñïîêîèòåëåí ðîçîâ öâÿò. Ãþðî âèäÿ èñêðèòå â


Äîìèíèêîâèòå î÷è, êîãàòî áå ñúçðÿë ñúäà, è âå÷å çíàåøå êàêâî å íàìèñëèë ïðèÿòåëÿò ìó. - Âñè÷êî ùå áúäå äîáðå! – ñäúðæàøå íàïèðàùèòå ñúëçè. – Äîìèíèê çíàå êàêâî ïðàâè. Òîé âèíàãè çíàå êàêâî òðÿáâà äà ñå ñòîðè. Ñåäåìòå ìèêèòà ñåäÿõà ñïîêîéíî ñúñ çàòâîðåíè î÷è. Ñàìî íà Äîìèíèê íå ìó ñå óäàâàøå äà áúäå ñïîêîåí. Âíèìàâàøå äà íå íàïðàâè íÿêîå íåïðèëè÷íî äâèæåíèå è äà íå øóìè, íî íå ìîæåøå äà íå ïðîâåðè êàêâî ïðàâÿò îñòàíàëèòå. Çíàåøå, ÷å ôàçàòà íà ñïîêîéñòâèå è êîíöåíòðàöèÿ ïîíÿêîãà ïðîäúëæàâà ñ ÷àñîâå / äîðè è äíè, òàêà áå ÷óë /, íî ñå áîåøå äà íå áè íÿêîå ìèêè äà íàïðàâè ïðúâ îïèò. Òîé îùå ñåãà èñêàøå äà ñêî÷è è èðèí ïèðèí äà ñãðàá÷è ñúäà, íî ñå ñòðàõóâàøå, ÷å ùå èçáúðçà. Çàòîâà ñåäåøå ñ 195 óñèëèå è òðåïâàøå âñåêè ïúò, êîãàòî ìó ñå ñòîðåøå, ÷å íÿêîå ìèêè ìúðäà. Öåëèÿò áå ïëóâíàë â ïîò. Îòâúí íà Ãþðî ñúâñåì íå ìó áåøå ïî-ëåêî. Âèæäàøå êàê ñå ÷óâñòâà äðóãàðÿò ìó è ñòðàäàøå çàåäíî ñ íåãî. Ñúùåâðåìåííî ñòðàäàøå è çàðàäè íåãî. Âðåìåòî, íåîòáåëÿçàíî ñ ÷àñîâå, ìèíàâàøå. Ìèêèòàòà ñåäÿõà â êðúãà, à ñ òÿõ è Äîìèíèê. Ãþðî íå ñìååøå è äà äèøà. Íîùòà ñå ñïóñíà è â ïðèãëóøåíàòà ñâåòëèíà â çàëàòà ìîæåõà äà ñå âèäÿò ñàìî íåïîäâèæíè ñèëóåòè. Òîãàâà Äîìèíèê ñòàíà. Ãþðî íå ìîæåøå äà âèäè ëèöåòî ìó, íî çíàåøå, ÷å ñåãà, êîãàòî áå âçåë ðåøåíèå, å ìíîãî ïî-ñïîêîåí – íåèçâåñòíîñòòà áå èç÷åçíàëà. Äîìèíèê ëåêî, áåç äà áúðçà, íàïðàâè òðè êðà÷êè êúì öåíòúðà íà êðúãà. Ìèêèòàòà ìîæå áè ãî ãëåäàõà, ìîæå áè è íå ãî ãëåäàõà. Ãëàäêèòå èì ëèöà èçãëåæäàõà â ïîëóìðàêà êàòî ÷åðíè, íåèçïèñàíè ïëî÷è. Äîìèíèê õâàíà ñúäà è îòíîâî ñåäíà, òîçè ïúò â ñðåäàòà, ñ ïðåêðúñòåíè êðàêà. Âå÷å íå ìó ñå áúðçàøå, ñåãà òîé äèêòóâàøå òåìïîòî. Ñåäåøå òèõî, ñúñ çàòâîðåíè î÷è è âäèãíàòà ãëàâà. Èíîïëàíåòÿíèòå ãî íàáëþäàâàõà. Íàé-íàêðàÿ âäèãíà ñúäà ñ äëàíè è ãî ïîäíåñå êúì óñòíèòå ñè. Ñâåòëèíèòå â êúùàòà èçãàñíàõà íàïúëíî.  òúìíèíàòà íà ìðàêà Ãþðî îñúçíà, ÷å ñå ìîëè. Ìúðìîðåøå íåçíàéíî îòêîãà, îïèòâàéêè ñå ñúñ ñëàáèòå ñè î÷è äà ïðîáèå òúìàòà, äà âèäè ñïúòíèêà ñè. Êàêòî êîãàòî áå äåòå è ñå áîåøå äà çàñïè, ìðàêúò òàíöóâàøå ïðåä î÷èòå ìó âúâ ôîðìàòà íà ðàçíè ÷óäîâèùà ñ ïèïàëà, çúáè, ðîãöà, ïðåîáðàçÿâàéêè Äîìèíèê â êóï÷èíêà ïðàõ, ëîêâè÷êà ãíîé, èçñúõíàëà ìóìèÿ, ñîëåí ñòúëá. Ëèöåòî íà Ãþðî ãîðåøå è ãúðëîòî ìó áå ïðåñúõíàëî, ðàìåíåòå ìó ñå áÿõà ñâåëè ïîä òåæåñòòà íà ñòðàõà è íåèçâåñòíîòî. Âðåìåòî, êîåòî áå ïðîòåêëî îò èçãàñâàíåòî íà ñâåòëèíàòà, äî ìèãà, â êîéòî ñòîïàíèíúò áå çàïîâÿäàë íà êúùàòà ïàê äà ÿ çàïàëè, ìó ñå ñòðóâàøå ñòîêðàòíî ïî-äúëãî, îòêîëêîòî áå â äåéñòâèòåëíîñò. À êîãàòî ëàìïèòå ñâåòíàõà, Äîìèíèê áå ìúðòúâ. Èçîáùî íåïðîìåíåí, áåç äà å ìóòèðàë, âèäèìî íåäîêîñíàò, ñåäåøå, êàêòî è ïðåäè, íî ëåêî ïðåãúðáåí, ñ ïðàçíèÿ ñúä â ðúöå è ñ îòïóñíàòà íà ãúðäèòå ãëàâà. Äîìàêèíèòå ñå íàñúáðàõà îêîëî íåãî è âíèìàòåëíî òî îãëåæäàõà. Îáèêàëÿõà, äîêîñâàõà ãî, îò âðåìå íà âðåìå ðàçìåíÿõà ïî íÿêîÿ äóìà. Ãþðî ñêðè ëèöå â ðúöåòå ñè è çàïëàêà. Ïðèòèñíà î÷è ñ äëàíèòå ñè, ñÿêàø èñêàøå äà çàäúðæè ñúëçèòå, ñÿêàø è î÷èòå ñè èñêàøå äà âêàðà ïî-íàäúëáîêî, äà ãè íàïúõà â ÷åðíèòå úãúë÷åòà íà ÷åðåïà ñè, çà äà íå âèäÿò âå÷å íèùî äðóãî ñëåä òîâà, êîåòî áÿõà âèäåëè. Àëà î÷èòå ìó íå ñå äàâàõà è ïðîñòî ëååõà ïîòîöè òúãà è ñòðàäàíèå, êàêâèòî ìîæåøå äà çíàå ñàìî îíÿ, êîéòî âíåçàïíî è íåíàäåéíî å îñòàíàë ñàì, ñúâñåì ñàì â öÿëàòà âñåëåíà. Öÿëàòà âëàãà, ïîòèñêàíà îò ãîäèíè â ñóõè âúçäèøêè, ñåãà ñå ëååøå è Ãþðî ðèäàåøå, ïîäïðÿí


íà âðàòàòà, ðàçòúðñåí, èçõâúðëÿù îò ñåáå ñè ìúðòâèòå íàäåæäè, íàñëîÿâàíîòî ðàçî÷àðîâàíèå è ïóñòèòå ãîäèíè, êîèòî ãî ðàçäåëÿõà îò äîìà. Êîãàòî äîìàêèíúò ñå ïðèáëèæè è ëåêî ãî ïðèõâàíà çà ðåâåðèòå, çà äà äðúïíå äëàíèòå îò ëèöåòî ìó, Ãþðî ñå îïèòà äà îáúðíå ãëàâà. Îïèòà ñå äà íå ïëà÷å ïîâå÷å, íî íå ìîæåøå. Ñúëçèòå ñå ñòè÷àõà ïî äúëãîòî ìó ãðóáî ëèöå ïðåä ñåäåì ÷èôòà áåçèçðàçíè î÷è. Äîìàêèíúò âäèãíà ðúêà è äîêîñíà ìîêðèòå ìó áóçè. Ñåòíå ïîãëåäíà âëàãàòà íà ïðúñòèòå ñè è ñ òÿõ äîêîñíà ñâîåòî ëèöå. Ñ äðóãàòà ñè ðúêà èðèí ïèðèí ñìúêíà äèàäåìàòà îò ãëàâàòà íà Ãþðî è ëåêî ïðåìåñòè áðîÿ÷à. Îòñòúïè âñòðàíè è äðóãî ìèêè çàå ìÿñòîòî ìó, äîêîñíà áóçèòå íà Ãþðî è ïîå 196 äèàäåìàòà îò äîìàêèíà. Ñëåä íåãî òîâà íàïðàâè è òðåòèÿò èíîïëàíåòÿíèí, à ïîñëå è âñè÷êè îñòàíàëè. Êîãàòî ìèíàõà ïî ðåäà ñè, åäèí ïî åäèí íàïóñíàõà ñòàÿòà. Ãþðî îùå äúëãî îñòàíà ïîäïðÿí íà âðàòàòà, îáëÿí â ïëà÷ íà ïðåñåêóëêè, ïèòàéêè ñå êàê å îùå æèâ ïðè òîëêîâà áîëêà. Ïðåä íåãî ñåäåøå ìúðòâèÿò ìó ïðèÿòåë, â î÷àêâàíå ñòàÿòà äà ñå ïîãðèæè çà íåãî, à íà ìàëêèÿ äèñïëåé â ñòèñíàòàòà ñè øåïà Ãþðî çäðàâî äúðæåøå ïðåñìåòíàòàòà ñòîéíîñò èëè öåíàòà íà òåõíèòå æèâîòè.

Òàòÿíà ßìáðèøàê - Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà

×ÅÐÂÅÍÎ È ×ÅÐÍÎ

Ê

1-2/2009

îãàòî ÿ âèäÿõìå çà ïðúâ ïúò, â ïúðâèÿ ó÷åáåí äåí â íîâîòî ó÷èëèùå, òÿ íè ïðèâëå÷å òàêà, êàêòî ìàãíèòúò ïðèâëè÷à ïðúñíàòèòå ïî ïîäà èãëè÷êè. Íèå, íîâèòå ó÷åíèöè â ñòàðàòà ñãðàäà íà ñòîãîäèøíàòà ãèìíàçèÿ, äîðè íå ïðåäïîëàãàõìå êîëêî ìíîãî íè ïðèâëè÷à âñè÷êè, êàê íè èçñëåäâà ñ ìèñëîâíè ïèïàëà, êàê íàâëèçà ïðåç íåóìåëî èçòúêàíèòå âîàëè íà ñúçíàíèåòî â ñòðàõîâåòå è æåëàíèÿòà íè, âíèìàòåëíî îòáå-ëÿçâàéêè âñè÷êî, êîåòî ïî-êúñíî ùåøå äà é áúäå îò ïîëçà. Ìîì÷åòàòà â êúñè ïàíòàëîíêè â íåÿ îòêðèõà óõàíèåòî íà çðåëèòå æåíè. Ïðåä ìîìè÷åòàòà íåéíàòà ñèãóðíîñò îòêðåõíà âðàòàòà ïðåä îíîâà, êîåòî åäâà ïðåäóãàæäàõà â øåïîòà íà ìàéêèòå è ïî-ãîëåìèòå ñè ñåñòðè, êàòî ãè ïðèìàìâàøå ñ îïàñíîñòòà íà æåíñêèòå òàéíè. Íàïóñíàëè ïîçíàòàòà ñðåäà, ðàçäåëèëè ñå ñ äîáðèòå ó÷èòåëè è âå÷íèòå ïðèÿòåëñòâà, ïðîäúëæèëè åäâà äîêàòî íå áå çâúííàë ïîñëåäíèÿò çâúíåö â îñíîâíîòî ó÷èëèùå, óïëàøåíè è íåðåøèòåëíè, åäâà äî÷àêàõìå íÿêîé äà âçåìå â ðúöå êîðìèëîòî è äà íà÷åðòàå êóðñà íà òàçè àâàíòþðà. Áåøå ñúâñåì ðàçëè÷íà îò ìåí. Ìîÿòà ïèÿòåëêà áåøå êðàñèâà êàòî ìëàäà, íàäìåííà âåùèöà îò ïðèêàçêèòå. Öâåòúò íà ëèöåòî é ñÿêàø áåøå íàíåñåí ñ àäñêà ÷åò÷èöà: òåæêè, ðàâíè, ãàðâàíîâî÷åðíè êè÷óðè, ÿðêè ÷åðâåíè óñòíè, î÷è ñ öâÿò íà áåçäíà. Íîñåøå ïðúñòåíè ñ ÷åðíè êàìú÷åòà è íàíèç êîðàëè, óâèòè îêîëî ìåòàëíèÿ îòáëÿñúê íà çàêàíèòåëíèòå é íîêòè. Æèâååøå ñ áàáà ñè è ñ ëåíèâèÿ îãðîìåí êîòàðàê â àïàðòàìåíò ñ ìíîãî ñòàè â öåíòúðà íà ãðàäà. Ìíîæåñòâî ÷åðâåíî-÷åðíè êîìáèíàöèè óêðàñÿâàõà ìåáåëèòå èì. Ìîèòå ñâåòëè î÷è íàäíè÷àõà ïîä ðóñèòå ìè êúäðèöè, êîèòî, âèíàãè íåáðåæíè, ïàäàõà ïî íåãðèìèðàíîòî ìè ëèöå ÷àê äî ðàìåíåòå íà ìîåòî íîâî ÷åðíî êîæåíî ÿêå. Çäðàâî ñòèñíàëà ïàêåòà ñ êíèãè, îìîòàí ñ ðàçòåãàòåëíî òèêñî – òà êîé îùå íîñè ÷àíòà íà ó÷èëèùå, – îáâèòà ñ âèñîê ìèñëîâåí ùèò äà íå ÷óâàì áúðêîòèÿòà îò ìèñëè è ÷óâñòâà, íàõëóâàùè îòêúì êëàñíàòà ñòàÿ, àç âëÿçîõ ïðè íîâèòå ñè ñúó÷åíèöè îò ìîÿ íîâ êëàñ. Ñåäåøå ñàìà íà ïîñëåäíèÿ ÷èí, â úãúëà ñðåùó áþðîòî íà ó÷èòåëÿ, äàëå÷


îò âñè÷êè, îò øóìà íà êðåñëèâèòå ãëàñîâå, îò âîäîâúðòåæà íà òðåâîæíèòå ìèñëè. Òîãàâà íå ðàçáèðàõ çàùî íå äðóæåøå ìíîãî ñ îñòàíàëèòå. Ïî-êúñíî ðàçáðàõ – íå é áåøå íóæíî. ×åòåøå íè îòäàëå÷, íà ìèãà ðàçáèðàøå êàêâîòî ñè ïîèñêà, áåç íèêîé äà ñå óñúìíè â íåÿ. Òàçè èñòèíà àç îòêðèõ çà èðèí ïèðèí ñåáå ñè ÷àê ñëåä ÷åòèðè ãîäèíè. 197 Îãëåæäàøå ñå â îãëåäàëöåòî, ãðèæåøå ñå çà ãðèìà ñè, ïðèãëàæäàøå ïàäíàëèòå íà ïðèçðà÷íîáÿëîòî ñè ÷åëî êè÷óðè êîñà. ×èíîâåòå ïðåä íåÿ ñòîÿõà ïðàçíè. Íåîñúçíàâàùè òåëåïàòè÷íèòå é ñïîñîáíîñòè íîâèòå ó÷åíèöè ñúçäàâàõà ñ òåëàòà ñè îòáðàíèòåëíè ðåäèöè è çàùèòíà îãðàäà çà íåéíèòå åêñïåðèìåíòè. Áå èçâàäèëà îò òîðáè÷êàòà ñè ìíîæåñòâî äðåáîëèéêè, êîèòî áå ïîäðåäèëà ïðåä ñåáå ñè, âè-äèìî íåçàèíòðèãóâàíà îò îêîë-íèÿ ñâÿò, îò íàøèòå ìúíè÷êè ñòðàõîâå è ãîëåìè íàäåæäè, äîíå-ñåíè îò âñè÷êè ñòðàíè íà íàøèÿ ãðàä. Íàäÿâàõìå ñå âñè÷êî äà ñå ïðîìåíè, ùÿõìå äà âèäèì íîâè õîðà, äà ñè èçìèñëèì íîâè ïðÿêîðè. Ñòàðèòå òðåïåòè è íåïðèÿòíèòå çàêà÷êè, êîèòî âëà÷åõìå ñëåä ñåáå ñè ñ ãîäèíè êàòî êîíñåðâåíè êóòèè íà âúæå, ùÿõà äà îñòàíàò çàä íàñ, ùÿõìå äà ñè èçìèñëèì íîâè îáðàçè, äà ñè ñëîæèì íîâè ìàñêè. Ðàçâúëíóâàíè è öåëèòå â î÷àêâàíå âíèìàòåëíî èçáèðàõìå ìåñòàòà ñè è íîâèòå ñè ïðèÿòåëè. Óñìèõâàõìå ñå, çàïîçíàâàõìå ñå, ìåñòåõìå ñòîëîâåòå è èçìåðâàõìå ðàçñòîÿíèåòî äî ÷åðíàòà äúñêà. À òÿ ñïîêîéíî ÷àêàøå. ×àêàøå äà ñå ïîÿâè îíàçè, êîÿòî, áåç ìíîãî äà ìó ìèñëè, ïðèâëå÷åíà îò ñèëà íÿêàêâà, íåïîçíàòà, ùåøå äà òðúãíå êúì íåéíèÿ ÷èí, çà äà ñïîäåëè îò òîçè ìèã íàòàòúê, çà öåëè ÷åòèðè ãîäèíè, âñÿêà ìèíóòà îò âðåìåòî ñè, ïðåêàðàíî â ó÷èëèùå. ×àêàøå îíàçè, ñ êîÿòî ùåøå äà ïðåêàðà íàéõóáàâèòå ñè ãîäèíè, äà ñïîäåëè íàé-ãîëÿìàòà ñè ëþáîâ, äà ñêðîè íàéòàéíèòå ñè ïëàíîâå. Êîÿòî ùåøå äà ÿ îáîæàâà è äà ÿ ñëåäâà íàâñÿêúäå, ïðîòèâ âñè÷êè – êàòî âÿðíî êó÷å. Êîÿòî ùåøå íàêðàÿ äà çàõâúðëè êàòî èçòúðêàíà ñòàðà áúðñàëêà ïðåä âðàòàòà íà êîâàðíèÿ ñè óì è êîÿòî íèêîãà íÿìàøå äà çàáðàâè êîëêî äúëãî ÿ áå áîëÿëî ïðåäàòåëñòâîòî íà íàéäîáðàòà é è åäèíñòâåíà ïðèÿòåëêà. Âäèãíà ïîãëåä. Ïðåç ðîìîíà îò ãëàñîâå ìèñúëòà é êàòî ìúëíèÿ áëåñíà è èçòðåùÿ îêîëî ìåí, ðàçáèâàéêè ñå â áëîêàäàòà íà äóøàòà ìè íà õèëÿäè íåâèäèìè ïàð÷åòà êàòî ãîëÿìà ðàêåòà â íîùíîòî íåáå È íå é óñòîÿõ. Ïîçâîëèõ é äà ìå ïðèâëå÷å, äà ìå ïðèâúðæå êúì ñåáå ñè, äà ìå îáâúðæå è âúðæå çäðàâî. Ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å èäåÿòà å ñòðàøíî õóáàâà. Ìèñëåõ ñè, ÷å ñúì îòêðèëà ñðîäíà äóøà, ÷å ñúì ÿ ðàçïîçíàëà è èçáðàëà ñ îùå íåñèãóðíàòà ñè èíòóèöèÿ. Ñåäíàõ äî íåÿ ñ íàé-êðàñèâàòà ñè óñìèâêà. Íàèâíî è ñ ïðåä÷óâñòâèå çà ñáúäíàòà ìå÷òà òîãàâà íå èñêàõ è äà çíàì êîé âñúùíîñò çàïî÷íà èãðàòà. Èñòèíàòà èìà ìíîãî ëúæîâíè


ëèöà. Ñàìî áúðçåÿò íà ðåêàòà íà âðåìåòî îòìèâà åäèí ïî åäèí ïëàñòîâåòå, äîêàòî íå ñúçðåì îíîâà, èñòèíñêîòî. È îòðàæåíèåòî ñè â íåãî. Äîêàòî áÿõìå çàåäíî, íå ñå ñúìíÿâàõ â íåÿ. Çà ïðèÿòåëèòå ñè ñúäÿ îò ïðúâ ïîãëåä. Àêî ìèíàò òåñòà, ñòàðàÿ ñå äà ñå äúðæà êàòî âñåêè äðóã íîðìàëåí ÷îâåê. Èíà÷å áúðçî ñè òðúãâàò. Ìíîçèíà ñ óæàñ èçáÿãàõà îò ìåí, êîãàòî íàèâíî ñå îïèòâàõ äà èì ïîìîãíà çà íåùà, êîèòî äúëáîêî áÿõà êðèë�� äîðè îò ñàìèòå ñåáå ñè. Àëà òÿ íå áåøå êàòî òÿõ.  ìèã íà ñëàáîñò é ðàçêàçàõ âñè÷êî. Èñêàõ èðèí ïèðèí ïîíå äà çíàì êàêâî ùå êàæå, à òÿ ñå âúîäóøåâè, çàïî÷íà äà êðîè ïëàíîâå – êîå ìîì÷å ùå ñè íàáåëåæèì, ñ êàêâî ùå ãî óïëàøèì èëè çàèíòðèãóâàìå 198 äà èçëåçå ñ åäíà îò íàñ. Ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å âñè÷êî òîâà å íàðåä. Àç êðèåõ ñïîñîáíîñòèòå ñè îùå îòêàêòî îñúçíàõ, ÷å äðóãèòå íå ìîãàò äà ïðàâÿò íåùà, êîèòî çà ìåí áÿõà ôàñóëñêè ëåñíè, îòêàêòî çà ïðúâ ïúò óãðèæåíèòå ïîãëåäè è ÷óæäèÿò ñòðàõ ìè áÿõà ïîêàçàëè êîëêî ñå áîÿò îò ìåí. À ñåòíå òÿ ïîå îòãîâîðíîñòòà, èçâåäå ìå íà ñâåòëèíàòà, êàçà ìè, ÷å âñè÷êî å íàðåä, ÷å íå ñúì ÷óäîâèùå è ÷å íÿìà äà ìå èçãîðÿò íà êëàäà.  òîçè ìèã íèêîé íå áå ïî-ùàñòëèâ îò ìåíå. Ñåãà çíàì çàùî é áÿõ íóæíà. Äîêàòî àç ñå ðååõ â îáëàöèòå, ðàçêðèâàõ òàéíèòå ñè è ñ ðàäîñò ñëåäâàõ èçïúëíåíèòå é ñ âúîáðàæåíèå çàáàâíè ïëàíîâå, òÿ ó÷åøå, óïðàæíÿâàøå ñå, à è çíàåøå, ÷å å ïî-äîáðàòà, ïî-ñèëíàòà è ÷å íåéíàòà çàùèòà íèêîãà íÿìàøå äà ïîääàäå ïðåä âñè÷êè ìîè òèéíåéäæúðñêè îïèòè çà àòàêà. Êîëêîòî ïîâå÷å é ñå ðàçêðèâàõ, òîëêîâà òÿ ñå ÷óâñòâàøå âñå ïî ñèãóðíà è âñå ïîâå÷å ñå ïðèáëèæàâàøå êúì ìåí. È òÿ áåøå òåëåïàò êàòî ìåí. Íî òàëàíòúò é áå ïî-ñèëíî ðàçâèò, âðàòèòå íà óìà é áÿõà áëèíäèðàíè, à âúíøíî ñå ïðåäñòàâÿøå òàêàâà, êàêâàòî èñêàøå äà ÿ âèäÿò. Áå ñå ïîäãîòâèëà äîáðå â ñëó÷àé, ÷å ïîïàäíå íà íÿêîé êàòî ìåí, êîéòî áè èñêàë îò íåÿ ïîâå÷å è êîéòî áè çíàåë êàê äà ãî ïîèñêà. À íà ìåí ñàìî òîâà ìè áå íóæíî. Íÿêîé, êîéòî äà ìå ðàçáèðà, êîéòî íå ìå îòõâúðëÿ, íÿêîé, íà êîãîòî ñúì íóæíà àç, êàêòî è ñèëàòà ìè. Êîëêî ëåñíî ìå èçìàìè! Ñêðîìíîñòòà è ïîñòîÿíñòâîòî, êîèòî ìîèòå ðàäàðè æàäíî ïîïèâàõà, íå áÿõà íèùî äðóãî, à ñàìî çäðàâà ñòîìàíåíà ñòåíà, êîÿòî áå èçãðàäèëà îêîëî ñåáå ñè, çà äà íå ìîæå íèêîé äà âèäè êîëêî ñå ðàçëè÷àâà îò äðóãèòå. Åäâà ïî-êúñíî, êîãàòî ñè çàìèíà îò ãðàäà – âíåçàïíî, áåç îáÿñíåíèÿ, áåç äà îñòàâè íà íèêîãî àäðåñ èëè òåëåôîí; êîãàòî ìå îñòàâè – õëàäíî, áåç ñáîãîì íà ðàçäÿëà; ñëåä âñè÷êèòå ãîäèíè, êîãàòî ñå îïèòâàõ äà ðàçáåðà ïðè÷èíèòå è äà ïðèòúïÿ ÷óâñòâîòî çà âèíà çàðàäè ïðåäàòåëñòâîòî é – åäâà òîãàâà, âðúùàéêè ñå íàçàä â ìèíàëîòî, óñïÿõ äà ñõâàíà êàêâî áå ñòîðèëà ñ ìåí è êàêâî, âñúùíîñò, å áèëà.

1-2/2009

 îíàÿ ñóòðèí íå î÷àêâàõ íèêîãî, íî ïîñåòèòåëÿò óïîðèòî íàòèñêàøå çâúíåöà ñ êðàòêè, íåðàâíîìåðíè ïàóçè ìåæäó âñÿêî ïîçâúíÿâàíå. Òîâà ìîæåøå äà áúäå íÿêîé ñòàð êëèåíò, ñèãóðåí, ÷å ìîæå âèíàãè, ìàêàð è òîëêîâà ðàíî, äà ìå íàìåðè, çà äà ðàçáåðå êàêâî ãî î÷àêâà ïðåç íàñòúïâàùèÿ äåí. À ìîæåøå äà áúäå è íîâ êëèåíò, íåòúðïåëèâî îçúðòàù ñå íàîêîëî ñúñ ñàìî åäíî æåëàíèå – âðàòàòà äà ñå çàòâîðè çàä ãúðáà ìó êîëêîòî ñå ìîæå ïî-ðàíî. Íà íåãî, îùå íà ïðàãà, äîêàòî ñå çàïîçíàâàìå, ùå ìó ïîäàðÿ ìàëêî ïðèÿòåëñêè ÷óâñòâà, ñåòíå ùå ñå âìúêíà â ñúçíàíèåòî ìó è ùå ðàçáåðà íàé-âàæíîòî. Òîé ùå ìè âÿðâà – íàïúëíî è áåçóñëîâíî. Ùå îñòàâè áúäåùåòî ñè â ðúöåòå ìè, ñúäáàòà ñè â ïàçâèòå ìè, à àç ùå ìó êàæà îíîâà, êîåòî çíàì, ÷å æåëàå äà ÷óå. Äîâîëåí, ùå ïëàòè âñÿêà öåíà. Ãîëÿìà çà áîãàòèòå,


äðåáíà çà ñèðîìàñèòå – âñåêèìó ïî ìÿðêà. Ùå ñè îòèäå ùàñòëèâ, ÷å æåëàíèÿòà ìó ùå ñå îñúùåñòâÿò, ùå çàáðàâè äóìèòå ìè, èçðå÷åíè íà ðàçäÿëà, è ùå ñè ãè ñïîìíè, àêî ïðåäñêàçàíîòî îò ìåí ñå ñáúäíå. Òîãàâà ùå äîéäå îòíîâî. Àêî íåùàòà òðúãíàò íà çëå, ùå îáâèíè äðóãèòå, ñåáå ñè, ñúäáàòà, âñåêè äðóã, îñâåí ìåíå.  êðàÿ íà êðàèùàòà çíàåõ, ÷å íà íèêîãî íå å êàçàë, âñå ïàê ñúì íàé-äîáðàòà â ãðàäà. Ñèòóàöèÿòà ñå å ïðîìåíèëà, áúäåùåòî ñå å îáúðíàëî ñ äðóãîòî ñè ëèöå, âñè÷êî òðÿáâàøå äà ñå ïðîìåíè îòíîâî. È ùåøå äà äîéäå ïàê. èðèí ïèðèí Ñèñòåìàòà ìè áå äîáðà. Ïðèêàçêà, ñêðîåíà ïî ìÿðêà çà âñåêè, ñ 199 ïîäõîäÿùèòå ïîäïðàâêè è ìèã â ñâåòëèíàòà íà ïðîæåêòîðèòå. Íàçîâåòå ãî êàêòî âè å óãîäíî: åìïàòèÿ, âðúçêà ñ âñåëåíñêèÿ ðàçóì, ÷åòåíå íà ìèñëè èëè èíòóèöèÿ – îáèêíîâåíèòå ëþäå áÿõà çàáðàâèëè òîâà îòäàâíà, ìíîãî îòäàâíà. Áå ñå ðàçâèë ãîâîðúò, ïðúñòèòå, ìàøèíèòå ðàáîòåõà âìåñòî íàñ. Çà ùàñòèå, âèíàãè áå èìàëî ÷óäàöè, äóõîâíèöè èëè äÿâîëñêè èç÷àäèÿ, ïðåä êîèòî ñå îòâàðÿõà âðàòèòå, âîäåùè êúì ïîäñúçíàíèåòî èëè êúì íÿêàêâî äðóãî ñúçíàíèå – ïî-áëèçêî, ïî-èñòèíñêî, âèæäàùî è äðóãà äåéñòâèòåëíîñò, ÷óâñòâàùî ìèíàëîòî è áúäåùåòî, äî÷óâàùî ïåñåíòà íà àòîìà, óëàâÿùî âúëíèòå íà åìîöèèòå è õàîñà íà ÷óæäèòå ìèñëè. Âèíàãè ñúùåñòâóâàøå âúçìîæíîñòòà íÿêîé îò ìîèòå êëèåíòè äà ñå áå âúçïîëçâàë ïî-äîáðå îò ëàòåíòíèòå ïñèõî-èñêðèöè íà ïîäñúçíàíèåòî. Èëè äà áå ðàçáðàë, ÷å âñè÷êî òîâà ñà êóëèñè è òåàòðàëíè ðåêâèçèòè, ÷å âèæäàì ïîâå÷å îò áëÿñúêà íà ñòúêëåíàòà òîïêà. Ìîåòî èìå å çàïèñàíî âúðõó ìíîãî îöàïàíè ñ ãðèì õàðòèéêè, ñêðèòè â äàìñêèòå ÷àíòè. Àêî ñå ðàç÷óåøå, ùÿõà äà ñå èçïëàøàò, äà áÿãàò îò ìåí, à òîâà ùåøå äà áúäå êðàÿò íà ìîÿòà êàðèåðà. Çíàåõ, ÷å åäèí äåí â ìîÿòà ãðèæëèâî èçòúêàíà âñåëåíà áè ìîãúë äà ñå âðåæå ñêàëïåëúò íà íÿêîÿ ÷óæäà, îùå ïî-îñòðà îò ìîÿòà ìèñúë. Òàçè ðàâíîñòîéíà áèòêà áè ñâúðøèëà ñàìî ñ ïúëíîòî ïîðàæåíèå íà åäíà îò ñòðàíèòå. Áåç êîìïðîìèñè, äîãîâîðè èëè ïîäÿëáà íà òåðèòîðèè.  òîçè ãðàä èìàøå, êàêòî êàçâàò, ìÿñòî ñàìî çà åäíà îò íàñ. Àëà íèêîãà íå áÿõ ñè è ïîìèñëÿëà, ÷å òîâà áè ìîãëà äà áúäå òî÷íî òÿ: ëèöåòî ïðåä âðàòàòà áåøå ÷åðâåíî-÷åðíî. Îòíîâî óñåòèõ îíàÿ ñúùàòà ñëàáîñò â êîëåíåòå ñè, êàêòî êîãàòî îòêðèõ, ÷å áå èç÷åçíàëà îò ãðàäà. Ñòèñíàõ ïî-ñèëíî äðúæêàòà íà áðàâàòà, çàìúãëèõ ïúòÿ äî óìà ñè, çàêëþ÷èõ ÷óâñòâîòî íà áåçïîêîéñòâèå è áÿñ äúëáîêî ïîä ïëàñòîâåòå íà ñúçíàíèåòî ñè. Íàïðàâèõ êðà÷êà íàçàä è îòâîðèõ øèðîêî âðàòàòà. Êàêòî âèíàãè ñå ñëó÷âà, êëàñúò áúðçî ñå ðàçäåëè íà ãðóïè÷êè ñïîðåä ìåñòàòà, íà êîèòî ñå èçëèçàùå èëè ñïîðåä íà÷èíà íà îáëè÷àíå. Çóáðà÷èòå çàåõà ïîçèöèè ïðåä êàòåäðàòà, à äåíãóáèòå è ïóøà÷èòå ìîæåõà ïî-÷åñòî äà ñå ñðåùíàò ïî ìàçåòàòà è áàëêîíèòå. Âñè÷êè èìàõà æåëàíèå äà áúäàò ÷àñò îò íÿêàêâà èäåÿ, îò íÿêàêâè ïëàíîâå, ïî-ãîëåìè è îò ñàìèÿ æèâîò. Ïðèíàäëåæíîñòòà êúì ãðóïàòà íè áåøå ïî-âàæíà îò âñè÷êî. Îùå îò ïúðâèÿ äåí ìè áå ÿñíî, ÷å íå òðÿáâàøå íèòî íåùî äà òúðñÿ, íèòî äà ñå íàòðàïâàì èëè äà ñå äîêàçâàì. Òÿ áåøå ïúðâà, íàé-ñèëíà è áå èçáðàëà ìåí. À ñúùåâðåìåííî áå õâúðëèëà âúäèöàòà ñè íàîêîëî è äúðæåøå âñè÷êè èçêúñî è â áëèçîñò äî íàñ. Íà ïîñëåäíèÿ ÷èí, äàëå÷å îò âçîðà è óøèòå íà ñúíëèâèòå ó÷èòåëè, ìîæåøå òèõè÷êî äà ñè øåïíåì, ñèëíî äà ñå ñìååì, à ñ êðàé÷åöà íà î÷èòå ñè çàáåëÿçâàõìå çàâèñòëèâèòå ïîãëåäè íà îñòàíàëèòå ìîìè÷åòà. ×àñîâåòå â ó÷èëèùå ëåòÿõà, ïîíåæå ñ íåÿ íèêîãà íå áåøå ñêó÷íî. Òÿ


çíàåøå ìíîãî çà âñåêèãî îò íàñ è ìå çàñèïâàøå ñ ïîäðîáíîñòè, èìåíà è êëþêè. Êîãàòî ÿ ïîïèòàõ îòêúäå çíàå âñè÷êî òîâà, òÿ ìè îòêðè ñâîÿòà ïúðâà òàéíà. Ðàçêàçà ìè êàê áàáà é, ãîñïîæà Ïîêîðíè, òðóäíî ïîäâèæíà ñòàðèöà ñ æèâè î÷è, èìàëà íà ìëàäèíè èìîò â Òóðîïîëå – ãîëÿìà êúùà ñ ãðèæëèâî îòãëåæäàíà îâîùíà ãðàäèíà, ïðåç êîÿòî öÿëà ãîäèíà ìèíàâàëè è îòìèíàâàëè êåðâàíè áåçäîìíèöè è ìíîãî÷ëåííè öèãàíñêè ñåìåéñòâà ñ øàòðèòå è êîíåòå ñè. Æèâååëà ñàìà, à ñðåùó äðåáíè óñëóãè ãè ïóñêàëà òàì äà ñè ïî÷èíàò, äà ñå ñðåùíàò ñ èðèí ïèðèí ïðèÿòåëè, äà ñå ïðèãîòâÿò çà ïúòÿ ñè íàòàòúê. Ïðè íåÿ ÷åñòî îòèâàëè òúìíîîêè öèãàíêè ñ äðåáíè äå÷èöà íà ðúöå, çà äà é ãëåäàò íà äëàí 200 çà ïî íÿêîÿ ïàðèöà. Õâúðëÿëè ñòàðè, èçòúðêàíè êàðòè, âúðòåëè ñèíäæèð÷å íàä ÷àøà âîäà, ïîñèïâàëè ñóõè áèëêè ïî òðåìà, à ãîñïîæà Ïîêîðíè âíèìàòåëíî ãè íàáëþäàâàëà è çàïîìíÿëà ïðîìúðìîðåíèòå ìàãè÷åñêè äóìè è çíàöèòå, ÷åðòàíè â ïðàõòà. Ó÷åëà áúðçî.Êîãàòî âîéíàòà ðàçîðèëà èìåíèåòî è òÿ îòèøëà â ãðàäà, íîñåéêè â ïðåãðúäêàòà ñè ìîìè÷åíöå ñ òúìíè êîñè è î÷è, à â êîæåíàòà òîðáè÷êà íà ïîÿñà ñè âñè÷êî, êîåòî ìîãëà äà ñïàñè, òÿ êóïèëà åäíà ïàÿíòîâà êúùè÷êà â çàïàäíèòå ïîêðàéíèíè è ïóñíàëà ñëóõ çà ñåáå ñè è çà ñïîñîáíîñòèòå ñè. À æåíèòå çàîòèâàëè ïðè íåÿ. Îò ëþáîïèòñòâî, îò ñòðàõ çà ðîäíèíè, îò æåëàíèå çà áðàê. Áàáàòà äîáðå ðàç÷èòàëà êàðòèòå, íèêîãà íå âðúùàëà ïîñåòèòåë è âèíàãè îòãàòâàëà ñúäáàòà èì, êàêòî ðàçêàçâàëè. Îáè÷àëè ÿ è óâàæàâàëè, ïîíåæå çíàåëà ìíîãî çà òÿõ, äîâåðÿâàëè é ñå, çà äà ãè èçáàâè îò ñòðàõîâåòå è ñúìíåíèÿòà, êîèòî íîñåëî áúäåùåòî. À êîãàòî ìîìè÷åíöåòî ïîðàñëî è òðúãíàëî íà ó÷èëèùå, íèêîé íå çàäàâàë âúïðîñè îòíîñíî ïðàçíàòà ãðàôà ñ èìåòî íà áàùàòà. Ìàêàð ÷å íîñåëà ôàìèëíîòî èìå íà ñòàðàòà, íèêîãà íå ñå ðàçáðàëî äàëè íàèñòèíà å áèëà íåéíà äúùåðÿ. Êîãàòî ñå ïðåìåñòèëè îò ïîêðàéíèíèòå â ãðàäà, äåâîéêàòà ïîåëà ïî ëîø ïúò è íàáúðçî ãîëåìèÿò àïàðòàìåíò â öåíòúðà çàåõòÿë îò ãúðëåíèÿ ñìÿõ íà íîâî áåáå. Áàáàòà ïðîäúëæàâàëà ñúñ çàíèìàíèåòî ñè, ðàçøèðÿâàéêè êëèåíòåëàòà ñè ñðåä ãðàäñêèòå äàìè. Õóáàâî çàïîìíèõ ðàçêàçà çà áàáàòà. Òàêà íÿêàê ñå ðîäè èäåÿòà è àç ñàìàòà äà îïèòàì. Ìîÿòà ïðèÿòåëêà, ïîìàãàéêè íà áàáà ñè, áå íàó÷èëà ìíîãî è îáåùà äà ìè ïîêàæå êàê ñå ïðåäñêàçâà ñúäáàòà. Êàçà ìè, ÷å ùå ìè ñå óäàäå ëåñíî, òúé êàòî ÷óâàì êàêâî ìèñëÿò äðóãèòå è çíàì êàê ñå ÷óâñòâàò, òà àêî ÿ ñëóøàì, íÿìàëî äà èìà ïðîáëåìè. Âÿðâàõ íà âñÿêà íåéíà äóìà. Âñè÷êî ìè èäâàøå â ïîâå÷å, ìíîãî ïîâå÷å, îòêîëêîòî ñå áÿõ íàäÿâàëà è â íàé-ñìåëèòå ñè ìå÷òè. Áÿõ ðàçëè÷íà îò äðóãèòå õîðà è ñå áÿõ íàó÷èëà äà ãî êðèÿ êàòî ïðîêàæåíî ëèöå, êàòî íàé-òúìíà òàéíà â äúëáèíèòå íà äóøàòà ñè. À ñåãà, åòî, òÿ ìè ïîäàâàøå ñëàìêà. Êàê ñàìî é âÿðâàõ! Äà, ðàçáèðà ñå, êàê íå! Ñàìî äà ìè êàæåøå êàêâî äà íàïðàâÿ è...! Äà ïðî÷åòà âúïðîñèòå çà òåñòà ïî õèìèÿ â ãëàâàòà íà øàíòàâàòà ó÷èòåëêà? Íÿìà ïðîáëåì! È çà äâåòå ãðóïè! Äà íàêàðàì êëàñíèÿ äà ïîâÿðâà íà ôàëøèâèòå é èçâèíåíèÿ? Äà îòâëåêà âíèìàíèåòî íà ìàòåìàòè÷êàòà êúì ïòè÷êèòå, äîêàòî ïðåïèøåì ôîðìóëèòå îò ó÷åáíèêà? Äà çàðåæäàì ñ ëþáîâíè ÷óâñòâà è ñò��àñò îíÿ ðóñèÿ îò I „â” âñåêè ïúò, êîãàòî ìèíàâà êðàé íàñ? Âñè÷êî, âñè÷êî, âñè÷êî! Àëà çà íåÿ ñúì áèëà ñàìî íîâà èãðà÷êà, êóêëà íà êîíöè, êîÿòî ïðèâëè÷à âíèìàíèåòî âúðõó ñåáå ñè, êîÿòî çà ïðèÿòåëñòâîòî áè ïîæåðòâàëà è 1-2/2009 ñîáñòâåíàòà ñè ñúâåñò. Ñëåäâàõ ÿ, èçïúëíåíà ñ íàäåæäà, ÷å îòñåãà íàòàòúê âñè÷êî ùå áúäå ïîíîâîìó, ñèÿéíî è êðàñèâî. Ïðèÿòåëñòâî çàâèíàãè, íèêîãà ïîâå÷å ñàìà! Ïàòåòè÷íî è ãëóïàâî!


Äîêàòî ìîÿòà ïðèÿòåëêà ñúñ ñèãóðíè ñòúïêè âëèçàøå â êàáèíåòà ìè, áåç äà ñå ïðèòåñíÿâà îò íèùî, ó ìåí ñå áîðåõà ðàçëè÷íè ÷óâñòâà. Òðúïêè ìå ïîëàçâàõà íàãîðå-íàäîëó, ñòóäåíà ïîò çàëåïâàøå ôëàíåëêàòà ìè çà íàñòðúõíàëàòà ìè êîæà. Îìðàçàòà ñè ïðîáèâàøå ïúò ïðåç âèõúðà íà åìîöèèòå êàòî âúçäóøåí ìåõóð âúâ âðÿùà âîäà è ñå çàêàíâàøå äà ñå ïðúñíå íà ïîâúðõíîñòòà. Çíàåõ, ÷å âå÷å å ïðî÷åëà ìèñëèòå ìè è ÷å íå ìîãà äà ÿ èçëúæà. Çàùî òîãàâà äà ÿ ùàäÿ è äà êðèÿ îíîâà, êîåòî ÷óâñòâàì? Ñúáðàõ âñè÷êè íåâèäèìè ïëàìú÷åòà íà îìðàçàòà è ãíåâà â ãîðÿùà òîïêà è ÿ îêè÷èõ ñ õèëÿäè âúïðîñè, íà êîèòî èç÷åçâàíåòî é íèêîãà íå áå äàëî îòãîâîð, è ãè èðèí ïèðèí çàïîêèòèõ êúì óìà é. Ìèñëåõ, ÷å ùÿõà äà ñå ðàçáèÿò â ëåäåíèÿ ùèò 201 è äà óãàñíàò íà ìèãà. Èñêàõ ïðîñòî äà é íàïîìíÿ, äà èçõâúðëÿ îò ñåáå ñè äúëãî ñúáèðàíàòà êàë – ñàìî òîëêîâà, êîëêîòî äà çíàå, ÷å çíàì âñè÷êî! Àëà îíîâà, êîåòî ñå ñëó÷è, êîãàòî ìîÿò åìïàòè÷åí ïðîåêòèë ñå óäàðè â íåéíîòî ñúçíàíèå, íèêîé íå áè è ìîãúë äà ïðåäâèäè! Ñúñ çàòâîðåíè êëåïà÷è, îò êîèòî êàïåõà êàïêè ïîò, ïðîñòðÿõ èíñòèêòèâíî ðúöå, çà äà õâàíà áåçæèçíåíîòî òÿëî, ïàäàùî êúì ìåí.  îíÿ êðàòúê ìèã ïðåäè äà èçãóáè ñúçíàíèå, äîêàòî ìîÿò óì îùå áåøå îòêðèò è áåç çàùèòà, óñåòèõ êîëêî áå ñèãóðíà â íàäìîùèåòî ñè íàä ìåí. Áå íàâëÿçëà ðåøèòåëíî â ìîÿ æèâîò, ãîòîâà îòíîâî äà ãî îâëàäåå è çàâëàäåå. Èëè ñå áå âúðíàëà äà âçåìå þçäèòå íà ñúçíàíèåòî ìè è åäèí ïúò çàâèíàãè äà íàêàðà äà çàìúë÷è åäèíñòâåíèÿò ñâèäåòåë íà äåëàòà é. Âñå åäíî, òåæåñòòà íà òÿëîòî é ìå ïîâëå÷å êúì ïîäà. Ïàäíàëà íà êîëåíå è çäðàâî ñòåãíàëà ðàìåíåòå é, çà äà íå óäàðè ãëàâàòà ñè, óñåòèõ êàê ìå îáâèâà ñòóäåíèíà, à ìèñëèòå ìè ñå ïîêðèâàò îò òúìíèÿ âîàë íà ñúíÿ. Íå, íå ñåãà! Íî òÿ, ìàêàð è èçïàäíàëà â áåçñúçíàíèå, ñ íåâèäèìèòå ñè íîêòè ìå çàâëè÷àøå ñúñ ñåáå ñè â ñâîÿ ìðàê. Ñúíèùàòà ñà îãëåäàëî, â êîåòî ñå âçèðàìå îòñòðàíè êàòî ïðåç ìúãëà è âèæäàìå åäâà êúñ÷åòà îò êàðòèíàòà, îòáëÿñúöè îò ìðàêà.  òÿõ ñå ïðåïëèòàò âúçìîæíè ñëó÷êè, ïðè÷èíè è ïîñëåäèöè: ïîíåæå ñúíèùàòà ñà áúäåùå, âñÿêî âúçìîæíî áúäåùå. Òàì ñâàëÿìå ìàñêèòå, èçæèâÿâàìå îíîâà, êîåòî íå áèõìå èçæèâåëè: ñúíèùàòà ñà è íàñòîÿùå, çàìåñòèòåë íà îíîâà, êîåòî íå ìîæåì äà èìàìå. Ïîçíàòî ëèöå, êîåòî ñå ïðåâðúùà â äðóãî, ãðåøíî èìå, çàáðàâåíè äóìè: ñúíèùàòà ñà ìèíàëî, äà íå ñå çàáðàâÿ. Ïîä ïëàñòîâåòå íà íàøåòî ñúçíàòåëíî è íåñúçíàòåëíî áèòèå ñúùåñòâóâà ìÿñòî, â êîåòî îòèâàìå âñÿêà íîù, êúäåòî âñè÷êî å çàïèñàíî. Öåëèÿò íè æèâîò å òî÷íî àðõèâèðàí, ïî äàòè è ïî àçáó÷åí ðåä. Îòòàì èçëèçàò ñúíèùàòà, ðàçõâúðëÿíè îòêúñè îò ôèëìà, êîéòî ñàìî äâà ïúòè ùå âèäèì â öÿëîñò. À ùå ãî çàáðàâèì â îíÿ ìèã, êîãàòî çà ïðúâ ïúò ñå ñúáóäèì â ìàé÷èíàòà óòðîáà è îòíîâî ùå ãî âèäèì öåëèÿ, àëà íàáúðçî, êîãàòî óìèðàìå. Âñè÷êî îñòàíàëî å õàîñ. Ñúí. Çíàåõ äîáðå êúäå ìå âîäè. Ïîíÿêîãà, äîêàòî ÷åòÿõ ìèñëèòå íà äðóãèòå, ñëèçàõ ïî êðèâîëè÷åùèòå ñòúëáè íà òåõíèòå óìîâå, íàäçúðòàõ â ñïîêîéíàòà ãàëåðèÿ îò êàðòèíè äà îòêðàäíà íÿêàêúâ ñèìâîë, äà èì ñïîìåíà èìå èëè äàòà, äà çàñëóæà äîâåðèåòî èì. Ìàêàð ÷å íå âèíàãè æåëàåõ äà ïðîíèêâàì òîëêîâà íàäúëáîêî, èçíåíàäèòå îáè÷àõ ïîâå÷å. Îïàêîâàíèòå ïîäàðúöè ñ ïàíäåëêè. Íåïîçíàòîòî ëèöå çàä âðàòàòà. Íàäåæäàòà â ïî-äîáðîòî óòðå. Íÿêîè ãðàíèöè íå èñêàõ äà ïðåìèíàâàì. Ìåñòàòà â äúíîòî ïîä ÷óæäèòå ñòúëáè áÿõà ðàçëè÷íè. Ïîíÿêîãà íàõúëòâàõ â ïðàøëÿñàëà áèáëèîòåêà ñ âèñîêè ïîëèöè, ñ ìíîæåñòâî äåáåëè è ãðîçíîâàòè êíèãè, àëà ñúñ çëàòíè áóêâè. Èëè ïúê ïðåìèíàâàõ ïðåç áåçêðàåí êîðèäîð ñ åêðàíè, íàä êîèòî ïðèìèãâàõà öèôðè èëè çàãëàâèÿ. Áåçáðîé êàðòèíè è îáëà÷åòà ñ òåêñò. Àìôèòåàòúð è àêòüîðè ñ ìàñêè. Àðõèâ ñ


êàðòè÷êè. Çà âñåêèãî ñïîðåä æåëàíèåòî è ïîòðåáíîñòèòå. Ðàçáèðà ñå, íå ñå èçíåíàäàõ, êîãàòî íàé-íàêðàÿ ñå ñïðÿõìå. ×åðíî-÷åðâåíè ìðàìîðíè êóá÷åòà íà ïîäà è, íàâñÿêúäå îêîëî íàñ, òåæêè ïóðïóðíè çàâåñè, êîèòî ëåêè÷êî ïîìðúäâàõà è îòêðèâàõà íÿêàêâè ïðîðåçè. ×óâñòâîòî çà äåæà-âþ çà ìèã ðàçâÿ ðúáîâåòå íà ÷åðíîòî êîæåíî ÿêå, îòäàâíà îâåõòÿëî, êîåòî áÿõ êðèëà äúëáîêî â ãàðäåðîáà. Òî ñåãà áëåñòåøå êàòî íîâî íà ñèëíàòà ñâåòëèíà. Ìîÿòà ïðèÿòåëêà ñòîåøå äî ìåí ñúñ çàòâîðåíè î÷è, ïî-ðàçëè÷íà, ñ ãîäèíè ïî-ìëàäà – êàòî â îíÿ ïðúâ äåí. Áúðçî ñå ñúâçå è îòìåñòè çàâåñàòà, ñåòíå ìå èðèí ïèðèí ïîâèêà äà âëÿçà. Îòâúòðå ñå ÷ó çâúí îò ó÷èëèùåí çâúíåö. È âñè÷êî ñå ïîâòîðè. Âñåêè äåí, ïðåêàðàí çàåäíî. Ìèíàâàõìå êðàé 202 ÷åðâåíèòå çàâåñè îò ñöåíà â ñöåíà. Àëà âñè÷êî ñå ðàçëè÷àâàøå îò îíîâà, êîåòî ïîìíåõ. Îò íåéíèòå ñïîìåíè èçíèêâàõà îáðàçèòå íà ïîçíàòè õîðà, íî ñ ïðîìåíåíè ëèöà è èçîïà÷åíè äóìè. Âñå îùå äîáðå ñè ñïîìíÿõ ñúëçèòå â î÷èòå íà Ìàðêî, êîãàòî íàé-ñåòíå áå ðàçáðàë, ÷å ãî áÿõìå ìàìèëè. Áåøå äðåáåí, ñëàáè÷úê è íåðàçâèò, âñå îùå ñ ãîäèíè äàëå÷ îò îñòàíàëèòå ìîì÷åòà è îò òåõíèòå âå÷å âèäèìè ìóñòà÷êè. Êîãàòî ìèíàâàøå êðàé íåÿ, ñâåæäàøå ãëàâà, ïðîìúðìîðâàøå íåùî êàòî ïîçäðàâ, à ñåòíå, îò äðóãèÿ êðàé íà êëàñíàòà ñòàÿ, ñêðèøîì ÿ ãëåäàøå, ìèñëåéêè ñè, ÷å ñúñ ñèãóðíîñò íèêîé íå çíàå íàêúäå ñà íàñî÷åíè íàé-ñúêðîâåíèòå ìó æåëàíèÿ. Íî àç ëåñíî áÿõ ïðî÷åëà âñè÷êî, ðàçëèñòâàõ ìèñëèòå ìó êàòî âåñòíèê è ðàçêàçâàõ ñ ïîäðîáíîñòè âñè÷êî íà ïðèÿòåëêàòà ñè. Áå ìè êàçàëà, ÷å é å ñèìïàòè÷åí, ÷å áè èñêàëà ïî-äîáðå äà ñå îïîçíàÿò, ÷å å óìåí è ÷å âèíàãè å õàðåñâàëà ñðàìåæëèâèòå ìîì÷åòà. Áåç äà ïðåäïîëàãàì êàêâîòî è äà å, àç ãî îáâèâàõ ñ ÷óâñòâî íà ëþáîâ è ïðèâúðçàíîñò, âíóøàâàéêè ìó, ÷å è òÿ èçïèòâà ñúùîòî. Äúëãî âðåìå ìó òðÿáâàøå äà ïîâÿðâà, à ïîñëå òÿ ãî ïîêàíè íà êèíî. Ìèñëåõ ñè, ÷å ñúì íàïðàâèëà äîáðî äåëî, ÷å ñúì ñâúðçàëà äâå ñðîäíè äóøè. Íî íà äðóãèÿ äåí òÿ ñòóäåíî îòêàçà êàêúâòî è äà å ðàçãîâîð ñ íåãî, ïîäèãðàâàøå ìó ñå íà ãëàñ, ðàçêàçâàéêè íà âñè÷êè êîëêî å áèë äîñàäåí è ëèãàâ. Ìàðêî áåøå áåç çíà÷åíèå. Âñè÷êè ñå øåãóâàõà çà íåãîâà ñìåòêà, à òîé ñå çàòâîðè â ñåáå ñè è â êðàÿ íà ó÷åáíàòà ãîäèíà ñå ïðåìåñòè â äðóãî ó÷èëèùå. Ïðèåõ íåéíîòî îáÿñíåíèå – çàùî ëè áè ìå ëúãàëà? – ñìååõ ìó ñå è àç êàòî ãî âèäÿõ, áåç äà ñå ïèòàì êàêâî íàèñòèíà ñå áå ñëó÷èëî, áåç äà èñêàì äà âèäÿ èñòèíàòà. Òðÿáâàøå äà áúäà íà íåéíà ñòðàíà, áåç íåÿ áÿõ èçãóáåíà. Åäâà ïî-êúñíî ðàçáðàõ êîëêî ñìå áèëè æåñòîêè. Íî â íåéíèòå ñïîìåíè òîé áåøå ïðîñòî êîìè÷åí åïèçîä. Ïàëÿ÷îòî íà êëàñà, çàíèìàâêà â ñêóêàòà íà åæåäíåâèåòî. Ñúùî êàêòî Ìàðèíà è Âåäðàí. Áÿõà äîøëè îò åäíî è ñúùî ó÷èëèùå, îáè÷àõà ñå ïî äåòñêè, èñêðåíî, îùå îò ïåòè êëàñ. Íåðàçäåëíè, âåñåëè è ùàñòëèâè. Äíåñ çíàì, ÷å íèùî íå áè ìîãëî äà ãè ðàçäåëè, àêî ìåæäó òÿõ íå áÿõìå çàñòàíàëè íèå äâåòå.  ìèñëèòå íà Âåäðàí àç âêàðâàõ êàðòèíè íà Ìàðèíà ñ äðóãè, ïî-ãîëåìè òèïîâå îò êâàðòàëà, ôàëøèâè êàðòèíè, íèêîãà íåèçðå÷åíè äóìè, à ó Ìàðèíà íàñàæäàõ ñúìíåíèÿ â ëþáîâòà íà ìîì÷åòî è ÿ ïîäòèêâàõ êúì íÿêàêâà ïðîìÿíà. Òîâà áåøå äîáðî çàáàâëåíèå, à àç áÿõ óáåäåíà, ÷å íåùî òîëêîâà íàèâíî åäâà ëè áè ìîãëî äà ãè ðàçäåëè. Ïîñëå ìîÿòà ïðèÿòåëêà ïðèâëå÷å Ìàðèíà êúì ñåáå ñè, çàïî÷íà ïî-÷åñòî äà èçëèçà ñ íåÿ, íàäóìâàéêè ÿ, ÷å òðÿáâà äà îïîçíàå è íÿêîè äðóãè, ïîãðóáè ìúæå, çà äà ìîæå äà îöåíè îíîâà, êîåòî èìà äî ñåáå ñè. À àç 1-2/2009 âÿðâàõ, ÷å Ìàðèíà è Âåäðàí ùÿõà çàâèíàãè äà îñòàíàò çàåäíî, äà íàïèøàò ïðèêàçêà ñ êðàñèâ êðàé. Ó÷èëèùå, áðàê, äå÷óðëèãà, âíóöè! È òîãàâà Ìàðèíà íàïóñíà ó÷èëèùå. Ðîäèòåëèòå é åäâà ÿ îòêðèõà â íÿêàêâî âëàæíî, ìðúñíî ìàçå. Êàêâî íå áèõ äàëà ñåãà äà ìîæåõ äà ïðîìåíÿ ìèíàëîòî! Íå ìîãà äà îïðàâäàÿ ïîñòúïêèòå ñè. Ìîæå áè óñåùàõ, ÷å âúðøà íåùî íåðåäíî, íî òÿ


áå äî ìåí. Âåëèêà, âàæíà, åäèíñòâåíà. Ìîÿòà íàé-äîáðà ïðèÿòåëêà. Âèíàãè äî ìåí, êîãàòî ìè áå íóæíà, âèíàãè íà ìîÿ ñòðàíà. Ñ êóï ãîòîâè îòãîâîðè, óáåäèòåëíè îïðàâäàíèÿ, ñèÿéíè îáåùàíèÿ! Êàçâàøå,÷å âñúùíîñò ñìå ïîìîãíàëè íà Ìàðêî. Òîâà, êîåòî íå íè óáèâà, íè ïðàâè ïî-ñèëíè. Âÿðâàõ. Ìàðèíà? Àìè âèíàãè èìà èçáîð, òÿ ñàìà áå èçáðàëà. Ïðèåõ è òîâà îáÿñíåíèå. Áÿõ é ñå îòäàëà íàïúëíî. Ïðåñòàíàõ äà ìèñëÿ. Òðÿáâàøå ñàìî ïîñëóøíî äà ïðîêàðâàì íåéíèòå èäåè è âñè÷êî ùåøå äà áúäå â íàé-äîáúð ðåä! Èç÷åçíà â åäèí äúæäîâåí ïðîëåòåí äåí, ñàìî ìåñåö ïðåäè àáèòóðèåíòñêèÿ áàë. Àïàðòàìåíòúò áåøå çàêëþ÷åí, ñúñåäèòå íå èðèí ïèðèí çíàåõà íèùî. Òå è òàêà íå ñå ïîçíàâàõà. Íå áå âçåëà íèêàêúâ 203 äîêóìåíò îò ó÷èëèùå, áàáèíèòå é êëèåíòè èäâàõà îùå íÿêîå âðåìå, ñåòíå è òå ïðåñòàíàõà äà ñå èíòåðåñóâàò. Ìèñëåõ, ÷å ñà çàìèíàëè íà ïúò, ÷å ñèãóðíî ùÿõà äà ñå âúðíàò â êðàÿ íà ó÷åáíàòà ãîäèíà, à âñúùíîñò çà ìåí áå äîáðå, ÷å ÿ íÿìà, òúé êàòî ìè òðÿáâàøå âðåìå äà äîéäà íà ñåáå ñè ñëåä îíîâà, êîåòî ìè ñå áå ñëó÷èëî íà èçëåòà â Ïîêóïëå. À îò íåÿ íÿìàøå è ñëåäà. Íèòî îáàæäàíå, íèòî ïèñìî èëè êàðòè÷êà. Íèêàêâî îáÿñíåíèå, íèêàêâî ñáîãîì. Òîâà çà íåÿ íå çíà÷åøå íèùî. Âñè÷êèòå ìè íàäåæäè ïîòúíàõà â áóéíèÿ ïîòîê íà ïîòèñíàòèòå ÷óâñòâà. Îñòàíàõ ñàìà, îòõâúðëåíà, ïðåäàäåíà. Âñè÷êî äîáðî è çëî, êîåòî íè áå ñâúðçâàëî ïðåç öÿëàòà ãîäèíà, âñè÷êè ñïîìåíè è èñòèíàòà çà íåÿ, âñè÷êî ñå ñòîâàðè âúðõó ìåí. Êîëêî ñàìî âðåìå ìè òðÿáâàøå, çà äà ìîãà ïîíå äîíÿêúäå ñàìà íà ñåáå ñå äà ïðîñòÿ îíîâà, êîåòî íàïðàâèõ òîãàâà! Êîëêî áÿõ îáèäèëà òîâà íåïîçíàòî ìîìè÷å. Íåéíèòå ïèñúöè äúëãî îòåêâàõà â íîùíèòå ìè êîøìàðè. Âñè÷êî, êîåòî âúðøåõ îòòîãàâà, âúðøåõ çàðàäè íåÿ. Åñòåñòâåíî, èäåÿòà áåøå íà ìîÿòà ïð��ÿòåëêà, íî ìðúñíàòà ðàáîòà âúðøåõ àç.  îíÿ äúæäîâåí óèêåíä íÿêîé ïðåäëîæè ÷óäåñíàòà èäåÿ äà îòèäåì íà êúìïèíã. Ñúáðàõìå ñå ãðóïà, íàåõìå ïàëàòêè è àâòîáóñè è ñ ïîìîùòà íà åäíè ïîîïèòíè ëàãåðíèöè ïîåõìå ïî ïúòÿ. Ïðåç öåëèÿ ïúò âàëåøå, ïàëàòêèòå áÿõà ìîêðè, âîäà ñå ëååøå îòâñÿêúäå. Êîãàòî ïàäíà íîùòà, îìîòàíè âúâ âëàæíèòå çàâèâêè ñè ïîäåëèõìå õëÿáà, ñèðåíåòî è âîäêàòà, êîèòî íîñåõìå â èçîáèëèå. Íèùî íå ìîæåøå äà ðàçâàëè ÷óâñòâîòî çà ñâîáîäà è çðÿëîñò, êîèòî ñå êúëáÿõà â èçïàðåíèÿòà íà àëêîõîëà è âëàæíèòå äðåõè, ñóøàùè ñå íà îãúíÿ â ñðåäàòà íà ïàëàòêàòà. Âå÷å íÿìàøå ñïèðà÷êè, ñìååõìå ñå íà ãëóïîñòè, òúðêàëÿõìå ñå åäíè ñ äðóãè. Ìîæå áè ùÿõìå äà ñè îñòàíåì ñ òîâà, àêî íà ïðèÿòåëêàòà ìè íå é áå äîñêó÷àëî. Èçáðà ñè åäíà ïîäïèéíàëà äåâîéêà è ìå íàêàðà äà ÿ îáðàáîòÿ. Êàêâî ïî-ëåñíî! Òðÿáâàøå äà ñå ïðåñåãíà â ìðàêà, äà ïðå÷óïÿ ìàëêîòî îñòàíàëà é âîëÿ è äà ÿ îòâåäà îò ïàëàòêàòà äî ïàðêèðàíèÿ àâòîáóñ. Òàì ïðèÿòåëêàòà ìè ùåøå äà ÿ çàêëþ÷è, çà äà íå ìîæå äà èçëåçå äî ñóòðèíòà, à ïîñëå âñè÷êè ùÿõìå äà ñå çàáàâëÿâàìå, êîãàòî ùåøå äà ñå ñúáóäè ñ ìàõìóðëóê, ñ ðàçäðàçíåí ñòîìàõ è ïðåïúëíåí ìåõóð. È ïàê âñè÷êî ìè ñå ñòðóâàøå êàòî äîáðî çàáàâëåíèå. Äåâîéêàòà ìíîãî-ìíîãî íå ìè ñå ñúïðîòèâëÿâàøå è àç áúðçî ñëåä òîâà çàñïàõ. Âñå ïàê íÿêàêâî ñúìíåíèå ìå èçìú÷âàøå, ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å äî÷óâàì øóì, íî âñè÷êî òîâà ñå óäàâè â ñúíÿ ìè. Âñè÷êî ùåøå äà áúäå íàðåä íà ñóòðèíòà, êîãàòî ñå ñúáóäÿ. Ñóòðèíòà äîéäå ïîëèöèÿ. Ñòðîèõà íè íà äúæäà è íàðåäèõà âåäíàãà äà ñå âðúùàìå. Ñïîãëåæäàõìå ñå îáúðêàíè. Íà íèêîãî íèùî íå ìó áå ÿñíî. Íà ëèöåòî íà ìîÿòà ïðèÿòåëêà ïîòðåïâàøå óñìèâêàòà íà ïîáåäèòåë è òîãàâà çà ïðúâ ïúò ïîèñêàõ äà ñå äîêîñíà äî ìèñëèòå é. Âÿðâàì, ÷å òÿ íå ãî î÷àêâàøå, íàñëàæäàâàéêè ñå íà ñúâúðøåíî îòðàáîòåíèÿ ïëàí è ìîåòî ñúçíàíèå ñå ïðîìúêíà ïðåç îãðàäàòà íà äóøàòà é. Òðÿáâàøå ìè ñàìî ìèã, çà äà âèäÿ ïðåäñòàâëåíèåòî, êîåòî ñè áå ñïðåòíàëà â îíàÿ íîù.  àâòîáóñà äåâîéêàòà áå èçíàñèëåíà îò îíèÿ, ïî-ñòàðèòå ëàãåðíèöè. Òðèìà.


Ñòóäåíòè. Êàê ãè áå íàãîâîðèëà è äàëè âúîáùå å òðÿáâàëî äà ãè íàãîâîðÿ, òîâà íèêîãà íÿìàøå äà íàó÷à. Íî â íåéíèÿ óì âèäÿõ êàê öÿëà íîù ãè íàáëþäàâà, âìúêâà ñå â ïèÿíèòå èì ìîçúöè è ãè íàñúð÷àâà â ìèíóòèòå èì íà ñëàáîñò, íàñëàæäàâà ñå íà âñå ïîñëàáèÿ îòïîð îò ñòðàíà íà ìîìè÷åòî. À ïðåäè ðàçñúìâàíå ñå áå èçìúêíàëà îò ïàëàòêàòà è áå ïîâèêàëà ïîëèöèÿòà îò ãîñòèëíèöàòà â ñåëîòî. Òÿõ òðèìàòà ãè îòêàðàõà, à ìîìè÷åòî íàáóòàõà â ëèíåéêà, ïðåäè äà íè ñúáóäÿò. Çÿïíàõ óæàñåíà, íå âÿðâàéêè íà êàðòèíèòå, èçãàðÿùè ìîçúêà ìè. Òîãàâà ìîÿòà ïðèÿòåëêà ñå ñåïíà è áúðçî çàêëþ÷è óìà ñè. Îòáëúñíà ìå îò ìèñúëòà ñè, íàñèëà, ñ òàêàâà èðèí ïèðèí îìðàçà, ÷å ãëàâîáîëèåòî ìè íå ïðåñòàíà íÿêîëêî äåíà ñëåä òîâà. Çàêàíàòà â î÷èòå é ìè îáåùàâàøå ñúäáà êàòî íà ìîìè÷åòî, àêî 204 ñàìî ïðîäóìàì è äóìà. Óïëàøåíà, à îùå ïîâå÷å ñìàçàíà îò âèíàòà, ñåäíàõ â äðóãèÿ êðàé íà àâòîáóñà, áåç äà ñìåÿ äà âäèãíà ïîãëåä. Ãðàáâàéêè íåùàòà ñè, òÿ ïúðâà ñëåçå îò àâòîáóñà è áúðçî ñå ñêðè çàä úãúëà. Òîâà áåøå ïîñëåäíèÿò ïúò, êîãàòî ÿ âèäÿõ.

1-2/2009

Äî äíåñ. È ñåãà ñòîÿ, åòî, òóê, â äúëáèíèòå íà ñïîìåíèòå é è îùå ÷óâñòâàì êðúâòà ïî ðúöåòå ñè. Ìîÿòà ïðèÿòåëêà äîáðå çíàåøå êàê äà ìå óíèçè. Äà ìå âúðíå îáðàòíî òàì, îòêúäåòî ñ ìúêà ñå ñòàðàåõ äà èçáÿãàì ïðåç âñè÷êèòå òèÿ ãîäèíè, äà ìå íàêàðà äà îòèãðàÿ íàé-ñëàáèòå ñè êàðòè è äà ìå ïîáåäè íà ñîáñòâåíàòà ìè òåðèòîðèÿ. Íà ñóòðèíòà ìîìè÷åòî áåøå íàìåðåíî ìúðòâî â áîëíèöàòà, ñ ïðåðÿçàíè âåíè ñúñ ñòúêëî îò ñ÷óïåíèÿ ïðîçîðåö. Ñìåõúò îò óñòíèòå é ñå ïðúñíà â ìðàìîðíèÿ ïîä. Îñòðèòå é íîêòè ïðîáëÿñíàõà ìåòàëíî, çàêàíèòåëíî. Âñå îùå äúðæåøå êîíöèòå â ðúöåòå ñè... Àêî ãè ñêúñàøå, ùåøå äà ìå ïîêðèå òåæêî ÷åðâåíî ïëàòíî, çàâèíàãè. Êîéòî óìðå íàñúí, íÿìà äà ñå ïðîáóäè. Èìàõ ñàìî åäíà âúçìîæíîñò. Àêî áúäà äîñòàòú÷íî áúðçà...  ìèãà, â êîéòî òÿ çàïî÷íà äà ìå îáñåáâà, â î÷àêâàíå íà êðàÿ íà îíàÿ, êîÿòî åäèíñòâåíà ÿ áå îïîçíàëà è êîãàòî áå íàñî÷èëà öÿëîòî ñè âíèìàíèå êúì ñìúðòîíîñíèÿ óäàð, àç óñïÿõ äà èçâàäÿ ñâîÿ ñêðèò êîç. Çà íåÿ âðåìåòî áå ñïðÿëî â îíÿ äåí, êîãàòî áå íàïóñíàëà ãðàäà. Ìèñëåøå ñè, ÷å âñå îùå å íàé-äîáðàòà, ÷å ëåñíî ùå ìå óïëàøè ñ ïîòîêà îò ìú÷èòåëíè êàðòèíè îò ìèíàëîòî, ÷å ùå îáúðêà íàïúëíî ìèñëèòå ìè, ÷å ùå áúäå ïî-áúðçà îò ìåí. À íà ìåí ìè òðÿáâàøå ñàìî òîëêîâà âðåìå, êîëêîòî äà ìîãà îíàÿ èñêðà, êîÿòî ñ ãîäèíè áÿõ çàñèïâàëà ñ ïåïåë, íî íèêîãà íå áå óãàñâàëà, äà ÿ ðàçãîðÿ â ïîæàðà íà îìðàçàòà. Ïëàìúöèòå ïðåâðúùàõà ÷åðâåíèòå çàâåñè â ÷åðíè îáãîðåëè ïàðöàëè, ïàäàùè îêîëî íåÿ. Öåëèÿò é æèâîò èç÷åçâàøå â îãúíÿ. Âñè÷êè êàðòèíè ñå ñìåñâàõà, ïðåç ãúñòèÿ äèì íàäçúðòàõà ðàçëè÷íè îáðàçè, êîèòî ÿ îáêðúæàâàõà ñ äèâèÿ òàíö íà ñåíêèòå è ÿ çàäóøàâàõà, ñòÿãàéêè îáðú÷ îêîëî çàñïàëèÿ é óì. Èçòðúãíàõ ñå ñèëíî è èçëåòÿõ îò ÷åðâåíî-÷åðíèÿ ïúêúë íà íåéíîòî ïîäñúçíàíèå, âñå ïî-âèñîêî, âñå ïî-áúðçî, ñúáóæäàéêè ñå îò êîøìàðà, â êîéòî ìå áå âúâëÿêëà. Ìðàêúò îêîëî ìåí ñòàâàøå âñå ïî-ïëúòåí, äàâåøå ìå. Ñ ïîñëåäíè óñèëèÿ ñå îïèòâàøå äà ìå çàäúðæè è çàâëå÷å ñúñ ñåáå ñè â áåçäíàòà. Ñúñ ñèëíà âúçäèøêà, êàòî óäàâíèê, êîéòî èçïëþâà âîäà è îòíîâî çàïî÷âà äà äèøà, äîéäîõ â ñúçíàíèå íà õëàäíèÿ ïîä â êîðèäîðà. Òÿëîòî íà ìîÿòà ïðèÿòåëêà ïîòðåïâàøå â ñâîÿ ïîñëåäåí ñúí, ïîä çàòâîðåíèòå é êëåïà÷è î÷èòå é áúðçî ñå âúðòÿõà â êðúã. Óìèðàøå òóê, â ïðåãðúäêàòà ìè, à àç íå ïðàâåõ íèùî, çà äà é ïîìîãíà. Êîãàòî òÿëîòî é ñïðÿ äà ïîòðåïâà, ïîâèêàõ ïîëèöèÿ. Æèëàòà, êîÿòî áÿõ ïðåñåêëà â ìîçúêà é, ïðîäúëæè äà êúðâè îùå èçâåñòíî âðåìå. Äîñòàòú÷íî, çà äà ìîæå ðåçóëòàòúò îò àóòîïñèÿòà äà èçãëåæäà óáåäèòåëíî. Íå èì êàçàõ èìåòî é. Åòî, íÿêîÿ êëèåíòêà, êîÿòî äíåñ âèæäàõ çà ïðúâ ïúò. Àêî ñå ïîÿâåøå ñúìíåíèå, ùÿõ äà ãî èçòðèÿ îò óìîâåòå èì. È âñè÷êî ùåøå äà áúäå êàêòî ïðåäè. Êàêòî è äîñåãà, èñòèíàòà ùå ÿ çíàÿ ñàìî àç.


Æèâêî Ïðîäàíîâè÷ Çàãðåá, Ð Õúðâàòñêà

ÙÀÑÒËÈÂÈßÒ ÁÎà Óð-çäàð, ïúðâîñâåùåíèêúò íà Öåíòðàëíèÿ õðàì íà ͑áóð – ñúçäàòåëÿò íà ñâåòà, ïðàîòåöúò íà æèâîòà è ïúëíîâëàñò- èðèí ïèðèí íèÿò ãîñïîäàð íà íåáåñíèòå 205 ïðîñòîðè, çàìèñëåíî íàáëþäàâàøå âå÷åðíîòî íåáå, ïðîøàðåíî îò äàëå÷íè òðåïòÿùè çâåçäè. Çâåçäè è íåáå. Ïðåêðàñíî è ÷óäíî å òîâà íåîáîçðèìî ïîëå, íàáðàçäåíî îò ïðåäñòàâàòà è âúçáóäàòà çà áåçêðàéíèòå äàëíèíè, âðÿçàíè â çåíèöèòå íà î÷èòå.

Çâåçäè â ïîãëåäà, à ÷èé å òîé? Êîÿ å íåãîâàòà çâåçäà? Îòêúäå å äîøúë? Íèìà áå âúçìîæíî òîé, Óð-çäàð Âåëèêè, äà å áèë íÿêîé äðóã, òàì íÿêúäå â äúëáèíèòå íà Âñåìèðà, êîèòî î÷èòå ìó âå÷å íèêîãà íÿìàøå äà âèäÿò? Äîðè è òîãàâà, êîãàòî ãî îáçåìà è íàé-ñèëíèÿò êîïíåæ, íåèçìåðèì áëÿí, êîãàòî óñåùà íàé-äúëáîêàòà áîëêà â äóøàòà ñè ïî òèÿ çà íåãî çàâèíàãè ïðåêàëåíî äàëå÷íè è íåäîñòèæèìè ñâåòîâå... Êîé áåøå òîé? Òðèòå ðàçíîöâåòíè ëóíè íà íåãîâàòà ïëàíåòà Ãíàó-òîí ñúñ ñâîÿòà áëåäà ñâåòëèíà îùå ïî-äúëáîêî èçðÿçâàõà áðú÷êèòå íà îòäàâíà îòìèíàëèòå ãîäèíè âúðõó ëèöåòî íà Óð-çäàð, ëèöå, ñòàðî êàòî âåêîâåòå, èçïèñàíî êàòî ñàìîòî âðåìå, òúæíî êàòî ðàçäÿëà. Ïîçíàâàøå äîáðå òîâà âðåìå íà òúãà è ìðà÷íè ñàìîòíè ðàçìèñëè è áåøå äîâîëåí, ÷å å ñàì, ÷å íÿìàøå íèêîé íàáëèçî äà âèäè îò÷àÿíèåòî íà ëèöåòî ìó. Óð-çäàð Âåëèêè. Ñàìèÿò òîé. Êîëêî ëè âðåìå ìó áåøå îòðåäåíî – íà íåãî, íà åäèíñòâåíèÿ îò ñâîÿ âèä â òîâà ÷óæäî ìÿñòî? ×óäíà è ìèëà ìó áåøå òàçè ïëàíåòà, êîÿòî ìó áåøå åäèíñòâåí äîì îò äúëãè, äúëãè ãîäèíè, ïëàíåòà, êîÿòî îò ïúðâèÿ ìèã ãî áå ïðèåëà èñêðåíî, íåñåáå÷íî è ïðèÿòåëñêè, áå ñå ïðåâúðíàëà â èñòèíñêî óáåæèùå çà èçãóáåíèÿ, ïëàíåòà, â ÷èÿòî ïðúñò, êîãàòî äîéäåøå êðàÿò íà æèòåéñêàòà ìó ïðèêàçêà, ùåøå äà èçãíèå òÿëîòî ìó, çà äà ñòàíå ÷àñò îò âå÷íèÿ ïðè-ðîäåí êðúãîâðàò, ìàêàð è ðàçëè÷åí îò îíÿ, â êîéòî íÿêîãà áåøå ñúçäàäåí. Óð-çäàð Âåëèêè è íåãîâèòå âúïðîñè. Êîëêî ãîäèíè áÿõà ìèíàëè, îòëåòåëè îò îíÿ ëóä ìèã â íà÷àëîòî íà êàòàñòðîôàòà, ìèãúò, â êîéòî òåõíèÿò êîñìè÷åñêè èçñëåäîâàòåëñêè êîðàá íåî÷àêâàíî ñå áå ðàçòúðñèë ïîä ìîùíèòå óäàðè îò íåïîçíàòî åñòåñòâî? Èëè, ìîæå áè, âåðîÿòíî, êîé ëè ìîæå äà çíàå, òðàãè÷íèÿò êðàõ íà êîðàáà áå çàïî÷íàë íÿêúäå äðóãàäå, ìíîãî ïî-ðàíî, à íèêîé íå áå è çàáåëÿçàë – íèòî õîðàòà, íèòî èçìåðâàòåëíèòå óðåäè è êîíòðîëíè àïàðàòè, íèòî


êîìïþòðèòå, íèêîé îò òÿõ íå áå ïðåäïîëîæèë êàêâî ìîæåøå äà èì ñå ñëó÷è. Íèùî íå ïðåäïîëàãàøå, ÷å áè ìîãëî äà ñå äîéäå äî êàòàñòðîôà. Êîëêî ëè ãîäèíè áÿõà ìèíàëè îò òîãàâà – òðèäåñåò, ÷åòèðèäåñåò, ïåòäåñåò èëè ñòî? Âðåìåòî íà Ãíàó-òîí áåøå ðàçëè÷íî, à òîé íå áå èìàë âúçìîæíîñòòà äà ïðåñìåòíå ðàçëèêàòà. È äà ÿ ïðåâúðíå â ïîçíàòèÿ ðåä îò äíè, ìåñåöè è ãîäèíè. À ìîæå áè ãîäèíèòå áÿõà íàé-íåçíà÷èòåëíîòî íåùî â ÷îâåøêèÿ æèâîò, ìîæå áè ìíîãî ïî-âàæíîòî áå êàê òå ìèíàâàò, à íå êîëêî ñà ìèíàëè... Êîé ùåøå äà îöåíè òèÿ ãîäèíè? èðèí ïèðèí À ìíîãî áÿõà ìèíàëè. Ïî âñè÷êè êàëåíäàðè. Çåìíè è ãíàó-òîíñêè. 206 Óð-çäàð ñè ñïîìíÿ îòäàâíàøíè ñëó÷êè è ñå ïèòà çàùî èçâåäíúæ âñè÷êè ñòðåëêè íà èíñòðóìåíòèòå è ñèãíàëíèòå ëàìïè â çàëèòå íà Ãëàâíèÿ êîíòðîë çà ëåòåíå áÿõà ïîëóäåëè òàêà íåî÷àêâàíî? Êàêâî ëè áåøå ñïðÿëî çà ÷àñò îò ñåêóíäàòà ìîùíèòå êîðàáíè äâèãàòåëè? Çàùî èçòî÷íèöèòå íà åíåðãèÿ òàêà âíåçàïíî áÿõà ñïðåëè äà ÿ ïîäàâàò? Çàùî äîòîãàâà íåïîãðåøèìèÿò öåíòðàëåí êîðàáåí êîìïþòúð áå çàïî÷íàë äà áúëâà ìíîæåñòâî íåïîòðåáíè äàííè, ãðåøíè öèôðè è ãðàôèêè, îáúðêàíè èçðàçè. Óæàñ... Âúïðîñè çà îòãîâîðè, íåïîçíàòè íèêîìó. Ïîíå íå íåìó, ìàêàð ÷å òî÷íî íà íåãî òåçè îòãîâîðè ìó áÿõà íàé-íóæíè. ×óâñòâàøå, ÷å å òàêà, ÷å íèêîãà íÿìàøå äà óçíàå èñòèíñêèòå îòãîâîðè íà ñâîèòå âúïðîñè, àëà è ñ íàé-ãîëÿìî óñèëèå íà âîëÿòà ñè íå ìîæåøå äà ñïðå äà ãè çàäàâà. Òå ïîñòîÿííî òåðçàåõà äóøàòà ìó, íèùî ÷å îò êàòàñòðîôàòà áå ìèíàëî ñòðàøíî ìíîãî âðåìå. Âúïðîñè, êîèòî íå âîäåõà äî íèùî. Îùå îòäàâíà å êàçàíî, ÷å, àêî çàäàäåø äîáúð âúïðîñ, âå÷å èìàø ïîëîâèí îòãîâîð. Àëà êàê äà ñå äîáåðåì äî äðóãàòà ïîëîâèíà? Èëè òÿ ñè îñòàâàøå íåðàçãàäàåìà... Çàùèòåí îò ìèíàëîòî, òîé âèíàãè ñå âðúùàøå êúì íåãî. Îòòàì íå äåáíåøå íèêàêàâà îïàñíîñò. Íÿìàøå íèùî, îò êîåòî òðÿáâàøå äà ñå ïëàøè èëè ñðàìóâà. Íå òðÿáâàøå äà ñå ãðèæè çà íèùî, êîåòî å áèëî íÿêîãà. Íèìà âèíàòà ìó áåøå â òîâà, ÷å å îùå æèâ? Çàùî ñàìî òîé áå óñïÿë äà ñå ñïàñè? Êîÿ ëè ìàãè÷åñêà ðúêà íà ùàñòèåòî áå äîêîñíàëà ñ ìèëîñòòà ñè ñàìî íåãî, åäèíñòâåí îò ïî÷òè äâå õèëÿäè õîðà, ÷ëåíîâå íà åêèïàæà íà íåãîâèÿ èçñëåäîâàòåëñêè êîñìè÷åñêè êîðàá, ñúâúðøåí ïðîäóêò íà òåõíîëîãèÿòà, îñúäåí ïî íåïîçíàòà ïðè÷èíà íà ñìúðò è ïîãèáåë? Íèêîé íå çíàåøå, ÷å âñè÷êè, îñâåí íåãî, ñà âñúùíîñò ïúòíèöè êúì ñìúðòòà íåâåäîìà, ïîíåæå òÿ, ñìúðòòà, áåøå íÿêúäå îêîëî òÿõ, äåáíåøå ãè è ãè çàâàðè íàïúëíî íåïîäãîòâåíè. Óð-çäàð Âåëèêè. Ãîð÷èâî ñå çàñìÿ íà òèÿ äóìè, íà ñâîåòî èìå. Èçðå÷å ãè îùå âåäíúæ, ïîëóãëàñíî, ñÿêàø â çâóöèòå íà ãëàñà ñè èçïèòâàøå òÿõíàòà ñòîéíîñò è ðåàëíîñòòà íà ñúùåñòâóâàíåòî èì. È íÿêàêâà òàéíà. Çâóöèòå èç÷åçíàõà è îòíîâî îñòàíàõà âúïðîñèòå, çàäàäåíè è íåçàäàäåíè, íå ïî-ìàëêî áîëåçíåíè îòïðåäè. Îùå âåäíúæ âíèìàòåëíî èçãîâîðè èìåòî ñè. Çâóêúò ïîòðàÿ èçâåñòíî âðåìå, à âñè÷êè âúïðîñè ïàê îñòàâàõà äà âèñÿò â ïðîñòðàíñòâîòî. Ïðèìèòèâíèòå èëè ïî-äîáðå êàçàíî ïðîñòîâàòèòå îáèòàòåëè íà ïëàíåòàòà Ãíàó-òîí ãî ïðèåõà ñ ëþáîïèòíîòî ñòúïèñâàíå íà íàèâíè 1-2/2009 äèâàöè, ïðè êîèòî ÷ðåç ìàãè÷åñêà íåáåñíà åêñïëîçèÿ ïðèñòèãà âúçâèøåíî áÿëî áîæåñòâî. Âñè÷êî áåøå ïðåêðàñíî – íÿêàêâè îòäàâíàøíè ìèòîâå è ëåãåíäè ñå ñëÿõà ñ íåãîâàòà ïîÿâà â åäíî è çà òÿõ ñå áÿõà ïðåâúðíàëè â äåéñòâèòåëíîñò. Íèêîãà íå ïîâÿðâàõà, ÷å òîé íå áå ïðèñòèãíàë äèðåêòíî îò åäíà îò òåõíèòå


òðè ãíàó-òîíñêè ëóíè, ìèòè÷íî îáèòàëèùå íà áëàãîðîäíè è âúçâèøåíè áîãîâå. À íà òàêîâà ñâðúõñúùåñòâî íå ñå çàäàâàò èçëèøíè âúïðîñè, òóê íÿìà ìÿñòî çà ñúìíåíèÿ è êîëåáàíèÿ. Äîñòàòú÷íà áå íåãîâàòà ïîÿâà. Íèùî ïîâå÷å. Áîæåñòâîòî ñè å áîæåñòâî. Çà òÿõ òîé ñè îñòàâàøå çàâèíàãè Óð-çäàð, áîæåñòâåí ñèí íà ìåñå÷åâàòà ñòðàíà. Çà âñè÷êî, êîåòî èì áåøå íåïîçíàòî, à áå ñâúðçàíî ñ íåãî, íàìèðàõà îòãîâîð â òàéíñòâåíîñòòà è íåïðåäâèäèìîñòòà íà áîæåñòâåíèòå ïîñòúïêè, êîèòî íå ñå èçìåðâàõà ñ îáè÷àéíèòå ìåðêè. Òîâà èì áå äîñòàòú÷íî çà âñè÷êî, êîåòî íå èì áå ÿñíî. èðèí ïèðèí Ñëåä ïðèñòèãàíåòî ñè òîé íå óñïÿ äà ïðîìåíè ìíîãî íåùà â òÿõíîòî 207 ïðîñòè÷êî è îáèêíîâåíî áèòèå. Ñòðàííîòî ìó êàöàíå íå ïîäïîìîãíà òÿõíîòî ðàçâèòèå, à òîâà, âñúùíîñò, íå ñå è î÷àêâàøå îò íåãî. Íèòî ïúê òîé ãî æåëàåøå. Çàõâúðëåí â íåïîçíàò ñâÿò, áåç íóæíèòå èíñòðóìåíòè, áåç êà÷åñòâåí ìàòåðèàë, áåç ìàøèíè è óðåäè, áåç íÿêàêâè îïðåäåëåíè ïîçíàíèÿ è ïðàêòè÷åñêè óìåíèÿ êàêâî ëè ìîæåøå ïîëåçíî äà íàïðàâè îáúðêàíèÿò îñåìíàéñåòãîäèøåí ìëàäåæ, êîéòî íà ïúðâîòî ñè êîñìè÷åñêî ïúòåøåñòâèå áåøå òðúãíàë êàòî ïîìîùíèê àñòðîêàðòîãðàô? Äîðè è â ñàìàòà ìó òèòëà èìàøå ïîâå÷å ïðåñòèæ è çíà÷åíèå, îòêîëêîòî â ñàìàòà ñúùíîñò íà ïðîôåñèîíàëíèòå ìó çàäà÷è è îáùè çàäúëæåíèÿ íà êîðàáà è â èñòèíñêîòî ìó ïîëîæåíèå â òîëêîâà ìíîãîáðîéíèÿ èçñëåäîâàòåëñêè åêèï. Ïî-ñêîðî ìîæåøå äà ñå êàæå, ÷å áåøå êîðàáíèÿò þíãà, ó÷åíîëþáèâ ó÷åíèê â ãîëÿìîòî âñåëåíñêî ó÷èëèùå çà îïîçíàâàíå è çàâîþâàíå íà èíòåðãàëàêòè÷åñêîòî ïðîñòðàíñòâî, åäèí îò îíèÿ õèëÿäè ìëàäåæè, êîèòî íà òàêèâà èçñëåäîâàòåëñêè ïúòåøåñòâèÿ ñå êàëÿâàõà. È ñúñ çàâèäíà áúðçèíà ñúçðÿâàõà, çà äà ìîãàò åäèí äåí îòãîâîðíî è ñàìè äà ïðèåìàò ïî-ñåðèîçíè, ïî-ñëîæíè è ïî-òåæêè çàäà÷è è òàêà ïúëíîïðàâíî äà ñòàíàò ó÷àñòíèöè â íîâèòå èçñëåäîâàòåëñêè ïîõîäè. Òîãàâà èìåòî ìó áåøå äðóãî, íî ñåãà âå÷å òî áåøå çàáðàâåíî, íàïúëíî íåâàæíî, òà ìó áåøå íóæíî ãîëÿìî óñèëèå äà ñè ãî ñïîìíè è ïðàâèëíî äà ãî èçãîâîðè. Ñÿêàø âñè÷êî, êîåòî íÿêîãà å áèë, áåøå èç÷åçíàëî â ñòðàøíàòà åêñïëîçèÿ íà íåãîâèÿ êîðàá, â åêñïëîçèÿòà, êîÿòî áåçâúçâðàòíî áå óíèùîæèëà ìèíàëîòî, íàñòîÿùåòî, è áå èçòðèëà ñàìîëè÷íîñòòà íà ñúùåñòâîòî ìó, çà äà ãî ïðåîáðàçè â íåùî, êîåòî íèêîãà íå ñè áå è ïðåäñòàâÿë, ÷å ùåøå äà áúäå. À ìîæå áè è ñå ñòðàõóâàøå îò èìåòî ñè â îíÿ ïåðèîä. Òîâà èìå ãî èçðè÷àõà íåãîâèòå ïðèÿòåëè, ðîäèòåëè è öÿëîòî ìó ñåìåéñòâî, êîëåãèòå ìó, äðóãà-ðèòå è ïðåïîäàâàòåëèòå â øêîëàòà çà âñåëåíñêà êàðòîãðàôèÿ. Èìåòî ìó áåøå îíàÿ òúíêà âðúç÷èöà, êîÿòî îùå ãî ñâúðçâàøå ñ âñè÷êèòå òèÿ õîðà îò ïðåäèøíèÿ æèâîò, êîÿòî ãî ïîäñåùàøå, ÷å íÿêúäå ñúùåñòâóâàò èëè ñà ñúùåñòâóâàëè äîáðè ñúùåñòâà, íåìó ñðîäíè è íÿêîãà ìíîãî ñêúïè. Äîðè è âå÷å äà ãè íÿìàøå, íÿêúäå áåøå îñòàíàëî íåùî çà íåãî, ïèñìî, ïîïúëíåí ôîðìóëÿð, äîêóìåíò ñ èìåòî ìó è íÿêàêâà òàêàâà çàïèñêà âñå îùå ñòîè êàòî ïîäàäåíà êúì íåãî ðúêà, êàòî çîâ çà çàâðúùàíå. Çàâðúùàíå íÿìà! Áå ñå ñïàñèë è øóìíî ñå áå èçòúðñèë íà ìèðíèÿ Ãíàó-òîí áëàãîäàðåíèå íà ùàñòëèâàòà ñëó÷àéíîñò, ÷å, áåç äà ùå, ñå áå îêàçàë áëèçî äî ñïàñèòåëíàòà êàáèíà, ÷å, çàäóøàâàéêè ñå îò ïîòîïà íåóäúðæèì ñòðàõ, ïàíè÷åñêè ñå áå îïèòàë äà èçáÿãà îò êðåùÿùèÿ ãëàñ íà íàïúëíî ïîëóäåëèÿ êîðàáåí êîìïþòúð, ÷å áå âëÿçúë, áå ñå íàïúõàë â ïúðâèÿ ìèíèàòþðåí ñïàñèòåëåí àïàðàò, ìàêàð è ñàì, è ÷å, ïî÷òè â áåçñúçíàíèå, íÿêàê áå óñïÿë äà íàïóñíå êîðàáà, êîéòî âå÷å ñå ðàçòúðñâàøå îò ñèëíèòå òðÿñúöè


íà ðàçîðåíèåòî. Äîêàòî êîðàáúò èç÷åçâàøå â ñèëíèÿ îðàíæåâ âçðèâ, óíèùîæåí çàåäíî ñ äâåòå õèëÿäè íåùàñòíè ÷ëåíîâå íà åêèïàæà è ñ âñè÷êè íåóïîòðåáåíè ãîëåìè è ìàëêè ñïàñèòåëíè àïàðàòè è ðàêåòîïëàíè, òîé, ñàì-ñàìè÷úê, ñòèãíà íà ñèãóðíà îòäàëå÷åíîñò è ëóòàéêè ñå îêîëî íàéáëèçêèòå çâåçäè ñúçðÿ íåïîçíàòàòà ïëàíåòà Ãíàó-òîí, êàêòî ðàçáðà, ÷å ñå êàçâà ïî-êúñíî. Òîãàâà ñå ñïóñíà è êàöíà íà íåÿ. Áå ïðèåò èçêëþ÷èòåëíî äîáðå. Ãíàó-òîíöèòå ìó ïîäàðèõà ñâîåòî äîâåðèå. Òàêà ñòàíà Ñèí íà ëóííèòå ñòðàíè, Ïàçà÷ íà ñâåùåíèÿ îãúí, Óð-çäàð Âåëèêè, ñúùåñòâî ñ áîæåñòâåí ïðîèçõîä, ïúðâîñâåùåíèê íà Öåíòðàëíèÿ èðèí ïèðèí õðàì íà ͑áóð èëè, èíà÷å êàçàíî, ñïîðåä íå òîëêîâà ñòðîãîòî ðàçáèðàíå íà ÷îâåøêèòå öåííîñòè, òâúðäå íåíóæíà ëè÷íîñò â åäèí ìèðåí, ïîäðåäåí 208 è òðóäîëþáèâ ñâÿò íà äîáðè è ïðèëåæíè ñúçäàíèÿ. Íà òÿõ íå èì ïðå÷åøå ìëàäîñòòà ìó. Âñúùíîñò ãíàó-òîíöèòå ïðåêàëåíî âÿðâàõà âúâ âúçâèøåíèÿ ìó áîæåñòâåí ïðîèçõîä, çà äà ìó ïîçâîëÿâàò êàêâàòî è äà å ôèçè÷åñêà àêòèâíîñò, íàïðÿãàíå èëè óìîðà îò åæåäíåâíè çàíèìàíèÿ. Òî ïúê è íÿìàøå êîé çíàå êàêúâ èçáîð. Åäèíñòâåíîòî, êîåòî ìó îñòàâàøå, áåøå äà áúäå áîã. Òàêà ñòàíà ïúðâîñâåùåíèê íà ͑áóð – ñèëíèÿ, íî äîáðîäóøåí áîã, êàêâèòî ñà ìåæäó äðóãîòî è âñè÷êè îñòàíàëè ìíîãîáðîéíè ãíàó-òîíñêè áîãîâå, ðàçáèðà ñå, îñâåí ͑ãðèíà, ìðà÷íàòà áîãèíÿ íà ñìúðòòà è óíèùîæåíèåòî. Ñâîÿòà ïúðâîñâåùåíè÷åñêà ðàáîòà âúðøåøå ñúâåñòíî, íàé-äîáðå ïî âúçìîæíîñò, êàêòî çíàåøå è ìîæåøå è òàêà áúðçî ïðèäîáè áåçãðàíè÷íîòî äîâåðèå íà ïðîñòîâàòèòå ãíàó-òîíöè. Ìíîãî áúðçî è áåç íÿêàêâè ïðîáëåìè ñâèêíà ñ òÿõ. Íàèñòèíà, â íà÷àëîòî íåæíèÿò çåëåí öâÿò íà êîæàòà íà ãíàó-òîíöèòå íå ìó áåøå ÷àê òîëêîâà ïðèÿòíà, êàêòî è çà âñÿêî íåñâèêíàëî îêî, íî ñåãà òîé ìó èçãëåæäàøå äîðè è ïðèâëåêàòåëåí, ñàì ïî ñåáå ñè ðàçáèðàåì êàòî åäèí îò âúçìîæíèòå öâåòîâå íà êîæàòà íà æèâèòå ðàçóìíè ñúùåñòâà, òîëêîâà ïðèëè÷àùè ñè ñ õîðàòà. Çåëåíèÿò öâÿò è ÷åòèðèòå ðúöå áÿõà íàé-ãîëÿìàòà ðàçëèêà èëè, àêî íå íàé-ãîëÿìàòà, òî íàé-î÷èãëåäíàòà. Íî èçðàæåíèåòî íà ëèöàòà èì, à îñîáåíî íà î÷èòå èì, ïðèäàâàõà íà òåçè ñúçäàíèÿ ñúâñåì õóìàíîèäåí è ïðèÿòíî õàðìîíè÷åí âèä. Ïîñëåäíàòà ÷àñòèöà îò íÿêàêâî íåïðèÿòíî óñåùàíå èç÷åçíà, êîãàòî ãíàóòîíñêèòå äåöà çàïî÷íàõà áåç ñòðàõ äà ïúëçÿò îêîëî íåãî è äà ìó ïîäàâàò ïðèÿòåëñêè ìúíè÷êèòå ñè ðú÷è÷êè. Òîâà íàé-îáèêíîâåíî äåòñêî äâèæåíèå ìó èçðå÷å âåëèêàòà èñòèíà çà íóæäàòà îò ïðèÿòåëñòâîòî è áðàòñòâîòî íà âñè÷êè ðàñè âúâ Âñåëåíàòà, èñòèíà, êîÿòî â ìíîãî êðàèùà íà èçñëåäâàíèÿ Êîñìîñ íå áå ïîçíàòà äîðè îò ñàìèòå õîðà, êàêòî è îò äðóãè ðàñè, çàòâîðåíè â òåñíèòå ãðàíèöè íà ñàìîäîâîëñòâîòî îò ñîáñòâåíîòî ñè ñúùåñòâóâàíå è ñòðîãî îïðåäåëåíîòî óñòðîéñòâî íà ñâîèòå îáùåñòâà. Ìíîçèíà íå òúðïÿõà äðóãèòå ðàñè. Èìåííî, ñëåä ïúðâîòî âúîäóøåâëåíèå îò ñúçíàíèåòî, ÷å ÷îâåêúò íå å ñàì, ÷å íå å åäèíñòâåíîòî ðàçóìíî ñúçäàíèå âúâ Âñåìèðà, êñåíîôîáèÿòà îñòàâàøå âñå ïî-ðàçïðîñòðàíåíà íàïàñò è áîëåñò. Êñåíîôîáèÿòà – ñòðà-õúò îò ÷óæäåíöèòå. À âñÿêà ðàñà çà äðóãàòà å ÷óæäà. Òîâà ñå îòíàñÿøå çà âñè÷êè ðàñè îò ðàçóìíè ñúùåñòâà. Íà÷àëíèÿò âúçòîðã ñå èçïàðÿâàøå, ïðîêëàìèðàíèòå ïðèíöèïè íà ïðèÿòåëñòâî è ñúòðóäíè÷åñòâî, ãîëåìèòå îáåùàíèÿ, ñèëíèòå è âäúõíîâåíè îò 1-2/2009 äðúçíîâåíèåòî äóìè íå çà ïúðâè ïúò ñå ïðåâðúùàõà â åäíà êðàñèâà èçìàìíà èëþçèÿ. Äåéñòâèòåëíîñòòà áåøå ðàçëè÷íà – ñàìîèçîëàöèÿ. Íà äðóãèòå íå ñå âÿðâà, ñ òÿõ íå ñå ñúòðóäíè÷è. Íî âñå ïîâå÷å ñå äî÷óâàõà è ãëàñîâå çà ëîøèòå ñòðàíè íà ïîäîáíî ïîâåäåíèå, ðàçáèðà ñå, áåç ïî-ñåðèîçíî âëèÿíèå âúðõó ïðîìÿíàòà â îòíîøåíèÿòà, â îñíîâàòà íà êîèòî áåøå ñòðàõúò îò ðàçëè÷íèòå. Ñåãà òåçè ãíàó-


òîíñêè äåöà áÿõà ïîðàñíàëè, îñíîâàëè ñâîè ñåìåéñòâà, îñòàðåëè è òîé ðÿäêî ãè âèæäàøå. Íÿêîè îò òÿõ áÿõà è ïî÷èíàëè è ñåãà ëåæàõà â æàëîñòíèÿ ïàðê íà ìúðòâèòå äóøè. Áÿõà èçæèâåëè äíèòå ñè ñ íåãî èëè â áëèçîñò äî íåãî, áÿõà ìó áåçöåííè ïðèÿòåëè â ñàìîòàòà ìó, êîãàòî ãî îáçåìàøå ìåëàíõîëèÿòà èëè ãî íàëÿãàõà ìðà÷íèòå ìèñëè. Áÿõà è âåñåëè äðóãàðè â ñåäìèöèòå è ìåñåöèòå íà äîáðî íàñòðîåíèå, êîåòî ñå óâåëè÷àâàøå ñ âðåìåòî. À êîëêîòî ïîâå÷å îïîçíàâàøå äîáðîäåòåëèòå íà ãíàó-òîíöèòå, òîëêîâà íàðàñòâàõà è ïðèÿòíèòå è ñïîêîéíè äíè, â êîèòî ïðèåìàøå æèâîòà òàêúâ, êàêúâòî áå â äåéñòâèòåëíîñò, äîêàòî êîïíåæúò çà ÷îâåøêà êîìïàíèÿ èëè çà èðèí ïèðèí ðîäíàòà ïëàíåòà îòñëàáâàøå îò ãîäèíà íà ãîäèíà. 209 Äîáðîäóøíèòå ãíàó-òîíöè íå òúðñåõà îò íåãî íèùî. Ïðèåìàõà ãî òàêúâ, êàêúâòî å. Òå ñàìèòå ñå çàíèìàâàõà ñ åäíî åäèíñòâåíî íåùî – ñ ëîâ. Íèêîãà íå óñïÿ äà ãè íàêàðà äà ñå çàèíòåðåñóâàò îò çåìåäåëèå, îò îòãëåæäàíå íà ðàñòåíèÿ. À è ñàìèÿò òîé ñå ñúìíÿâàøå äàëè íå áè áèëî íåðàçóìíî è ðèñêîâàíî äà ñå îïèòâàò äà ñå õðàíÿò ñ íåèçñëåäâàíèòå, íåïîçíàòè è ÷óäíîâàòè ðàñòåíèÿ íà Ãíàó-òîí. Îñîáåíî ïðè ïîëîæåíèå, ÷å ñàìèòå æèòåëè íà ïëàíåòàòà íèêîãà äîñåãà íå ñå áÿõà îïèòâàëè äà ãè ïîëçâàò çà ïðåõðàíà. Íå, áåç òî÷íè áèîõèìè÷íè àíàëèçè, áåç âúçìîæíîñò çà ñèãóðíà ïðîâåðêà íå áè áèëî äîáðå íèùî äà ñå îïèòâà â íåïîçíàòè ñâåòîâå. Îñîáåíî íå å ïðåïîðú÷èòåëíî äà ñå ïðàâÿò èçñëåäâàíèÿ ñúñ ñîáñòâåíèÿ ñòîìàõ. Îñâåí òîâà ðàñòåíèÿòà áÿõà ñàìè ïî ñåáå ñè îòâðàòèòåëíè, çà äà ñå èçïîëçâàò çà õðàíà. Ìåñîòî íà ãíàó-òîíñêèòå æèâîòíè èìàøå îòëè÷åí âêóñ è çà öÿëàòî âðåìå, îòêàêòî áå êàöíàë, íå áå çàáåëÿçàë íèêàêâè âðåäíè ïîñëåäñòâèÿ çà ñâîåòî çäðàâå, êîèòî áèõà ñå äúëæàëè íà åäíîîáðàçíàòà ìåñíà õðàíà. Âÿðíî, ÷å òåçè æèâîòíè ÿäÿõà îòâðàòèòåëíèòå ãíàó-òîíñêè ðàñòåíèÿ, ÷å æèâååõà îò òÿõ è ÷å èì íÿìàøå íèùî, íî òîé çíàåøå äîñòàòú÷íî äîáðè ïðèìåðè êàê äîðè è îòðîâíàòà õðàíà íå âðåäè íà îïðåäåëåíè æèâîòèíñêè âèäîâå, à çà äðóãè å ïàãóáíà, ñìúðòîíîñíà. Îò äðóãà ñòðàíà, íÿêîè ñúâñåì îáèêíîâåíè ðàñòåíèÿ ìîãàò äà áúäàò îïàñíè. Âúâ âñåêè ñëó÷àé ïðè÷èíè çà õðàíèòåëíà ðåâîëþöèÿ íå îòêðè, ÿäåøå, êàêâîòî è äðóãèòå, à ãíàó-òîíöèòå ïðîäúëæàâàõà äà ñå çàíèìàâàò íà ñïîêîéñòâèå ñ ëîâ è ðèáîëîâ. Ãíàó-òîíöèòå ïðåêàðâàõà ìíîãî âðåìå â ëîâíè ïîõîäè, íî íå çàùîòî â áëèçîñò äî òåõíèòå íàñåëåíè ìåñòà íÿìàøå äîñòàòú÷íî ÿäëèâè æèâîòíè, à ïîíåæå ìíîãî óïîðèòî è óìåëî ïðåñëåäâàõà îíèÿ ñ íàéâêóñíîòî ìåñî. Õâàùàõà èìåííî òÿõ, ìàêàð ïîíÿêîãà äà èì òðÿáâàøå è ïîâå÷å âðåìå. Íÿìàøå ãè â ñåëàòà ñ äíè, àëà âèíàãè ñå âðúùàõà ñ áîãàòà è ðàçíîîáðàçíà ïëÿ÷êà, êîÿòî ñêîðî ñëåä çàâðúùàíåòî èì ñå ïðåâðúùàøå âúâ âêóñíà õðàíà, ïðèãîòâåíà ñ ôàíòàçèÿ, èñòèíñêè äåëèêàòåñ, èñòèíñêà íàñëàäà çà ñåòèâàòà. À ïðè òèÿ óñëîâèÿ ðàñòåíèÿòà åäâà ëè ìîæåõà äà çàèíòðèãóâàò êîãîòî è äà å. Ìàëîáðîéíèòå ãíàó-òîíñêè ñåëèùà áÿõà ðàçïðúñíàòè íà ãîëåìè ïðîñòðàíñòâà è çíà÷èòåëíî îòäàëå÷åíè åäíè îò äðóãè. Ãðàäîâå íÿìàøå, êàêòî è îñîáåíî êà÷åñòâåíè ïúòèùà. Ïî-ñêîðî ìîæåøå äà ñå êàæå, ÷å òîâà ñà äîáðå óòúïêàíè ëîâíè ïúòåêè. Âåäíúæ ãîäèøíî ñå ñúáèðàõà ïðåä öåíòðàëíèÿ õðàì íà ͑áóð, êàìåííî çäàíèå, êîåòî íÿêîãà â äðåâíîñòòà áÿõà ñúãðàäèëè ñ îáù òðóä. Òîâà çíà÷è, ÷å ñà èìàëè è êîíêðåòíè àðõèòåêòóðíè ïîçíàíèÿ, íî ñàìàòà àðõèòåêòóðà íå ãè ïðèâëè÷àøå îñîáåíî. Ïðåä õðàìà ïååõà ñâåùåíè è ìèòîëîãè÷åñêè ïåñíè, ðåöèòèðàõà ïîåìè çà äðåâíèòå âðåìåíà, ðàçãîâàðÿõà, ãîùàâàõà ñå è ñëåä äâà-òðè äåíà çàáàâ-ëåíèÿ çàåäíî ñå ðàçîòèâàõà ìèðíî è òèõî, âñåêè êúì äîìà ñè, çà äà ñå ñúáåðàò


îòíîâî ñëåäâàùàòà ãîäèíà. Óð-çäàð íå çàáåëÿçà íèêàêâè ñëåäè îò âëàñò èëè îò æåëàíèå çà âëàñò è íàäìîùèå íàä äðóãèòå â ñâîåòî ñåëî èëè íàä ñúñåäíèòå ñåëèùà. Ñåëàòà îðãàíèçèðàõà çàåäíî ïðàçíèöèòå ñè, ïîääúðæàõà äðóæåñêè êîíòàêòè, ñåìåéñòâàòà ñå ñâúðçâàõà ñ æåíèòáà, íî íÿìàøå è ñëåäà îò íÿêàêâà ïëåìåííà èëè ïîäîáíà ñòðóêòóðà. Åäâà ñëåä èçâåñòíî âðåìå îò çàïîçíàíñòâîòî ñ òåõíèòå îáè÷àè ïîäðàçáðà ñèëàòà íà òÿõíàòà îáùíîñò è íà îáùåñòâåíèÿ èì ðåä – ñúãëàñèå è äîãîâîð, òðóäîëþáèå, ðàçáèðàòåëñòâî, èñòèíîëþáèâîñò è óâàæåíèå, ÷åñòíîñò, èðèí ïèðèí ïî÷èò êúì âñåêè îòäåëåí ÷ëåí íà îáùíîñòòà. Íåâåäíúæ ñå áå çàïèòâàë ñåðèîçíî äàëè ñà èìàëè ïðåä î÷èòå ñè òàêàâà êàðòèíà îíèÿ, êîèòî â íåãîâèÿ 210 ñâÿò ãîâîðåõà çà èäåàëèòå íà îáùåñòâåíèÿ æèâîò.

1-2/2009

 òîçè äåí æåíèòå îùå ðàíî ñëåäîáÿä áÿõà îòèøëè äî áëèçêàòà ðåêà. Âñúùíîñò áåøå íåâåðîÿòíî êîëêî ñè ïðèëè÷àõà ñ æåíèòå îò äîáðàòà ñòàðà Çåìÿ. Ñåãà ùÿõà íà ìàëêè ãðóïè äà ñå âúðíàò îò ðåêàòà â ñåëîòî, ïååéêè ñâîèòå òèõè è ñâåòëè ìåëîäèè çà ëþáîâòà è ùàñòèåòî, çà êðàñîòàòà íà äàëå÷íèòå çâåçäè èëè ïåñíèòå çà çîðàòà è îòèâàíåòî íà ëîâöèòå íà ëîâ, çà î÷àêâàíåòî, çàâðúùàíåòî è ðàäîñòòà îò íåãî â äîìà. Íå ìó áåøå òðóäíî äà ñè ïðåäñòàâè òàçè ïðåêðàñíà ãíàó-òîíñêà êàðòèíà êàòî ñëó÷êà íà Çåìÿòà, êàòî íÿêúäå è íÿêîãà âå÷å âèäÿíà êàðòèíà, çàïå÷àòàíà â ñúðöåòî ìó. Êðàé íåãî ñåäíà ìàëêàòà Ñóçàíà, íàé-ìúíè÷êîòî âíó÷å íà íåãîâèòå ïðèÿòåëè, äðåáíè÷êî çåëåíî ñúçäàíèå, êîåòî äîíàñÿøå ìíîãî ùàñòèå â äíèòå ìó. Çàòðåïåðè îò çàâëàäÿâàùîòî ãî ÷óâñòâî íà íåæíîñò. Òîé é äàäå çåìíî èìå â çíàê íà îñîáåíà ïðèâúðçàíîñò êúì òîâà äåòå.  ìèñëèòå ìó, êîèòî äúëãî íå ãî áÿõà áåçïîêîèëè òîëêîâà íàñòîÿòåëíî, êàêòî òàçè âå÷åð, ñå ïîÿâè êàðòèíà êàê áè áèëî ïðåêðàñíî äà ñå ïîðàçõîäè ïî ñòàðàòà äîáðà Çåìÿ, ïî ðîäíàòà ñè ïëàíåòà, ìîæå áè çàâèíàãè çàãóáåíà çà íåãî. Áè ñå ðàçõîæäàë êðàé ñãðàäèòå îò äåòñòâîòî ñè. Òîé è ìàëêàòà Ñóçàíà. - Äîáúð âå÷åð – áè êàçàë íà ñúñåäèòå ñè. - Äîáúð âå÷åð – áèõà ìó îòâúðíàëè òå. – Âèæ, âèæ, êîëêî å ïîðàñíàëà íàøàòà ìàëêà Ñóçàíà! Òàêà ãî áåøå âîäèë è äÿäî ìó Ñèëâåñòúð íà âå÷åðíè ðàçõîäêè. Íÿêúäå. Íÿêîãà. Êîëêî ëè âðåìå áå ìèíàëî îòòîãàâà? Íèìà íå ìîæåøå è òîé äà èçâåäå íà ðàçõîäêà ñâîÿòà ëþáèìà, ñâîÿòà ìèëà ìàëêà ïðèÿòåëêà? Äà ÿ õâàíå çà ðú÷è÷êà è äà çàêðà÷àò ïî óëè÷êèòå íà ðîäíîòî ìó ãðàä÷å, îñâåòåíî îò áîèòå íà çàëÿçâàùîòî ñëúíöå... Ñúñåäèòå ùÿõà äà ãè ñëåäâàò ñ ïîãëåä, à òîé ùåøå äà ïîãëàäè íåéíàòà çëàòèñòîæúëòà êîñèöà è äà ïðîäúëæè íàòàòúê. - Äîâèæäàíå, ñëàäêî ìàëêî ìîìè÷åíöå! – ùåøå äà ñå ÷óå íà ðàçäÿëà. – Åëà îòíîâî! Óâè! Òîâà å. Êîé ëè íà öÿëîòî çåìíî êúëáî áè êàçàë, ÷å íåãîâàòà ÷åòèðèðúêà Ñóçàíà å êðàñèâà?! Óâè! Íèêîé! Íèêîãà! Íèêîé íå áè ÿ ïðèåë. Äîðè è äà ãî êàæåøå íÿêîé, âñå ïàê íå áè áèëî èñêðåíî, à çàä ãúðáà é ùåøå äà ÿ îáñúæäàò ñ ïðåçðåíèå. Çà íåÿ, ìàêàð è òîëêîâà ìúíè÷êà, íÿìàøå ìÿñòî íà Çåìÿòà. ßñíî, â ëèöåòî ìó íèêîé íå áè ìó êàçàë íåùî ëîøî, íî òîé äîáðå çíàåøå êàêâî ñå ãîâîðè, êîãàòî çàñåãíàòèÿò íå å íàáëèçî. Íà Ãíàó-òîí âñè÷êî å ðàçëè÷íî, àëà íà Çåìÿòà òå ùÿõà äà áúäàò


ïðîãîíåíè îùå ïðåäè èäâàíåòî èì. Òàêà å. Áåç çíà÷åíèå äàëè ÷îâåê ãî ïðèåìà ñ ïðåçðåíèå èëè ñ òúãà. Ïîãëåäíà çàìèñëåíî ÷åòèðèòå é ðú÷è÷êè, êîèòî ëåêè÷êî çàïî÷âàõà äà ïîäðúïâàò ñòðóíèòå íà ñòðàííèÿ óëèé, ãíàó-òîíñêàòà àðôà ñ äåñåò æèöè. Óëèÿò çàçâúíòÿ â íàé-íåæíèòå òîíîâå. Òèõî ÷óâñòâî íà ùàñòèå äîêîñíà ñúðöåòî ìó, ñàìîòíî, êàêòî íèêîãà äîñåãà. Ìàëêàòà Ñóçàíà óìèëíî íàêëîíè ãëàâèöà íà åäíà ñòðàíà è ÷óäíèÿò óëèé ãè îáâè ñ êðàñîòàòà íà õàðìîíèÿòà íà çâóöèòå, êàêâèòî íèêîãà íå ñå áÿõà ÷óâàëè íà Çåìÿòà. Óð-çäàð äîáðå çíàåøå, ÷å òîçè èíñòðóìåíò ïðåäàâà ìóçèêàòà íà íåéíîòî ñúðöå è íåéíèòå èðèí ïèðèí ÷óâñòâà. 211 Íèêîãà íå óçíà çàùî ñòðóíèòå íà ÷óäíèÿ óëèé âèáðèðàò ñàìî êîãàòî ðúöåòå íà ñâèðà÷à ñå äâèæàò îò äúëáîêèòå ìó ÷óâñòâà. Íèìà ñàìî áëàãîäàðåíèå íà ÷óâñòâàòà ñâèðåøå ÷óäàòèÿò èíñòðóìåíò? Êàêâà áåøå òàéíàòà íà Ãíàó-òîí? Îòãîâîðúò íå áåøå òîëêîâà âàæåí. Óð-çäàð áåøå ùàñòëèâ. Î÷èòå íà ìàëêàòà Ñóçàíà, èñêðÿùè îò óñìèâêà, êðàñîòà è äåòñêà ëþáîâ, ñå îáúðíàõà êúì íåãî, à ÷óäíîâàòèÿò óëèé èçïúëíè âñè÷êî íàîêîëî ñ íàé-äèâíè çâóöè. Êîëêî ðàçëè÷íî èçãëåæäàøå â òîçè ìèã ëèöåòî ìó... Äúëáîêî â õðàìà íà ͑áóð, êðàé ñâåùåíèÿ îãúí è ñòàòóèòå ñ ãîëåìèòå áëåñòÿùè î÷è, ëåæåøå ñïàñèòåëíèÿò àïàðàò, êîéòî ãî áå èçìúêíàë îò êàòàñòðîôàëíàòà åêñïëîçèÿ. Äîñòàòú÷íî áå åäíî åäèíñòâåíî äâèæåíèå è ñ íàòèñê íà ïðúñòà ñè áè ìîãúë äà àêòèâèðà óðåäà. Òàêà, äàëå÷ âúâ Âñåëåíàòà, ÷àê äî íàé-îòäàëå÷åíèòå ñòàíöèè çà íàáëþäåíèå ùåøå äà äîñòèãíå íåãîâèÿò çîâ çà ïîìîù. Çà ïîïðàâêàòà íà òîçè óðåä â íàïîëîâèíà ñìà÷êàíèÿ àïàðàò ìó áå òðÿáâàëî ñòðàøíî ìíîãî âðåìå. Ïúðâî, ñúñ ñâîèòå ïîâå÷å îò ñêðîìíè òåõíè÷åñêè ïîçíàíèÿ, òðÿáâàøå äà ñõâàíå ïðèíöèïà íà ðàáîòà íà ñèãíàëèçàòîðà. Äíèòå è ñåäìèöèòå ìèíàâàõà, à òîé ñå áàâåøå, äîêàòî íàêðàÿ íÿêàê ñè ñå ïîëó÷è. Ñëåä òîâà èçðàáîòè íóæíèÿ èíñòðóìåíò çà ïîïðàâêàòà ìó è íàïðàâè íîâè ÷àñòè â çàìÿíà íà ðàçâàëåíèòå.  òîâà âëîæè öÿëîòî ñè çíàíèå è ïîçíàíèå, ñðú÷íîñò è óìåíèå, àëà âñå ïàê ìèíàõà ìíîãî ìåñåöè, äîêàòî íå äîâúðøè è òàçè ÷àñò îò ðàáîòàòà. Âñè÷êî áåøå ãîòîâî, çà äà èçïðàòè çîâ çà ïîìîù. Äàëå÷íèòå íàáëþäàòåëíè ñòàíöèè ãî î÷àêâàõà. Äà, çîâ! Íåãîâèÿò ñèãíàë. Íî òîé ñå êîëåáàåøå. Äî êîãî ëè ùåøå äà ñòèãíå ñèãíàëúò? Ãîäèíèòå ìèíàâàõà. Îùå íå ãî èçïðàùàøå. Äàëè ìåæäóâðåìåííî íå áå èçáóõíàëà íÿêîÿ ìåæäóãàëàêòè÷åñêà èëè ìåæäóïëàíåòíà âîéíà? Èëè ñáëúñúê ñ îùå ïî-ãîëåìè ðàçìåðè? Äàëè çëîòî ó ÷îâåêà íå áå íàääåëÿëî íàä äîáðîòî? Ïðåäè äà ïîòåãëÿò íà ïúò, ìíîãî ñå ãîâîðåøå çà íÿêàêâè âúçìîæíè ñòúë-êíîâåíèÿ è íèùî íå áè ãî ó÷óäèëî, àêî ñå áå ñòèãíàëî äîòàì, äîêàòî òîé ñè çàäàâàøå âúïðîñà äà ñèãíàëèçèðà èëè íå. Íî äà îñòàâèì íàñòðàíà âîåííîòî ïîëîæåíèå. Êàêâè ùÿõà äà áúäàò åâåíòóàëíèòå ñïàñèòåëè? Ïðèÿòåëè â íåâîëÿòà èëè ãðóáè, íåìèëîñòèâè âîéíèöè? Êàêâà ëè ùåøå äà áúäå ñúäáàòà íà ìèðíèòå ãíàó-òîíöè, íåãîâèòå ñïàñèòåëè, äîìàêèíè è ïðèÿòåëè? Êàêâî ùåøå äà ñòàíå, àêî íà Ãíàó-òîí îòêðèåõà öåííè ìèíåðàëè è ðåäêè åëåìåíòè? Ùÿõà ëè æèòåëèòå äà áúäàò íàòèðåíè â ðóäíèöèòå? Äîðè è äà íå ñå ñòèãíåøå äîòàì, êàêâî ùåøå äà áúäå âëèÿíèåòî íà õîðàòà âúðõó îáèòàòåëèòå íà Ãíàó-òîí? Ùÿõà ëè äà ïðîäúëæàò äà æèâåÿò, êàêòî


äîñåãà, àêî îêîëî òÿõ, êàòî â íÿêàêâà çîîëîãè÷åñêà ãðàäèíà èëè â ðåçåðâàò, ùÿõà äà ñå ìîòàÿò íàõàëíè åêèïè îò àíòðîïîëîçè, åòíîëîçè, ñïåöèàëèñòè çà èçâúíçåìíè ðàñè, çîîëîçè, áèîëîçè, àðõåîëîçè è êàêâè ëè îùå íå? È â êàêâè ïîëèòè÷åñêè èãðè ùÿõà äà ñå îïèòàò äà âêàðàò òîçè ñâÿò? Ñ êàêâè ëè ôàëøèâè îáåùàíèÿ ùÿõà äà ãè äàðÿò? Íå, íèêàêúâ ñèãíàë! Ðèñêúò å ïðåêàëåíî ãîëÿì. Àêî òðÿáâàøå äà ñå îòêðèå Ãíàó-òîí, ïî-äîáðå äà áúäå ïî-êúñíî. Òîé, Óð-çäàð Âåëèêè, íÿêîãàøíèÿò ïîìîùíèêèðèí ïèðèí êàðòîãðàô, êîðàáíèÿò þíãà, åäèíñòâåíèÿò ïðåæèâÿë åäíà îòäàâíàøíà åêñïëîçèÿ, êîðàáîêðóøåíåö è ïúðâîñâåùåíèê íà íåñúùåñòâóâàù áîã, â 212 êîéòî íèêîé íå âÿðâàøå è íà êîãîòî ñúñ ñúðöå ñëóæåøå è ïàëåøå ñâåùåíè îãíüîâå, ÷óâñòâàøå ïúëíàòà ñèëà íà ñâîåòî ñúùåñòâî, ñúùèíàòà íà äîáðîòî è îòãîâîðíîñòòà. ×óäàòèÿò óëèé ïðèòèõíà ñ òèõè çâóöè. - Ñóçàíà, õàéäå äà ñå ïîðàçõîäèì èç ñåëîòî, äà ñå ïîðàçòúï÷åì ìúíè÷êî. - Îòëè÷íà èäåÿ, Âåëèêè! - À óòðå ùå îòèäåì äî ðåêàòà. Ìîæåì äà âçåìåì è ìðåæà çà ðèáîëîâ. - Î, åäâà ÷àêàì äà ñòàíå óòðå! Ìîæå ëè äà äîéäàò è ïðèÿòåëèòå ìè? - Ðàçáèðà ñå, ìàëêà Ñóçàíà, ðàçáèðà ñå! Êîëêîòî ïîâå÷å ïðèÿòåëè, òîëêîâà ïî-âåñåëî ùå áúäå... Èìàëî ëè å íÿêîãà â öÿëàòà Âñåëåíà ïî-ùàñòëèâ áîã?

ÔÐÀÃÌÅÍÒ ÇÀ ÑÌÚÐÒÒÀ ÍÀ ÏÅÐ ÅÏÈÎÍ

1-2/2009

Ãëàâíèÿò ãðàä íà Èìïåðèÿòà ãîðåøå â îãúíÿ íà áóíòà. Áúðçî ñëåä èçáóõâàíåòî íà áåçðåäèöèòå â ðúöåòå íà áóíòîâíèöèòå ïàäíàõà ïî-îòäàëå÷åíèòå ñòîëè÷íè êâàðòàëè, ïîëèöåéñêèòå è âîåííèòå ÷àñòè, êîèòî ñå îïèòâàõà äà ñå íàìåñÿò, áÿõà ðàçáèòè ïîâñåìåñòíî, à ñåòíå âúëíèòå íà áîðáàòà ìúëíèåíîñíî ñå ðàçïðîñòðÿõà íàä öåëèÿ ãðàä è íàñêîðî íà ïðàâèòåëñòâåíèòå ñèëè íå èì îñòàíà íèùî äðóãî, îñâåí åäâà íÿêîëêî óêðåïåíè òî÷êè, êîèòî óñïÿâàõà äà äàâàò îòïîð íà ðàçáåñíåëèòå ñå ìàñè. Íî î÷åâèäíî è òîâà áåøå íàïðàçíî, ïîíåæå âå÷å íà ðåä áÿõà äîøëè ñãðàäèòå íà íàé-âàæíèòå ó÷ðåæäåíèÿ â ñàìèÿ öåíòúð íà ãðàäà, à òîâà íèêîé íå áå ìîãúë äà ïðåäâèäè. Òîâà áúðçî ïîðàæåíèå áåøå ñìàéâàùî. Ìíîçèíà îò ïðåäàíèòå âîèíè íà Èìïåðàòîðà è Èìïåðèÿòà ñåãà áÿõà íàïîäâèæíè òðóïîâå íà âõîäà íà Ñâåùåíèÿ âëàäåòåëñêè äîì. Ìúðòâèòå èì òåëà, ïðèçðà÷íî ãðóïèðàíè îêîëî ñòðàòåãè÷åñêè íàé-âàæíèòå ìåñòà, îñîáåíî ïðåä ïîðòèòå íà Öàðñêèÿ òðèóìô, ñàìî ïîòâúðæäàâàõà âîéíèøêàòà èì ïðåäàíîñò íà áîðöè, êîèòî íèêîãà, íà íèêàêâà öåíà íå íàïóñêàõà ñâîèòå ïîçèöèè. Îñâåí ìúðòâè. Òàêà, êàêòî å çàïèñàíî â êëåòâàòà ïðåä Èìïåðàòîðà è Èìïåðèÿòà. Òàêà è ñå ñëó÷è. Òå áÿõà ìúðòâè. Ïîçèöèèòå íå áÿõà íàïóñíàòè. Òàêà áÿõà ïðîãðàìèðàíè. Âñè÷êè òèÿ âîéíèöè âñúùíîñò áÿõà êëîíèíãè. Áÿõà êëîíèðàíè îò ãåíåòè÷íèÿ ìàòåðèàë íà Òîð Àòëàñ, íàé-äîáðèÿò, íàéñïîñîáíèÿò, íàé-ðåçóëòàòíèÿò, íàé-ïîñëóøíèÿò è íàé-ñìúðòîíîñíèÿò âîéíèê îòïðåäè èìïåðñêèÿ ïåðèîä. Òîé è íåìó ïîäîáíèòå áÿõà ñúçäàëè Èìïåðèÿòà. Ñ íîâèòå ñïîñîáíîñòè íà óáèéöè, ðàçâèâàíè äîïúëíèòåëíî îò ãåííîòî èíæåíåðñòâî, òåçè êëîíèíãè áÿõà ñòàíàëè àáñîëþòíî âåðíè âîéíèöè, âúðõîâíè ïîçíàâà÷è íà áîéíèòå óìåíèÿ è òâúðäî ñå âÿðâàøå, ÷å


íà òÿõ íèêîé è íèùî íå ìîæå äà èì íàâðåäè, ÷å íèêîé íå ìîæå äà èì ñå ïðîòèâîïîñòàâè. Áëàãîäàðåíèå íà òåçè êëîíèíãè èçðàñíà Èìïåðèÿòà è óñïåøíî æèâååøå ñâîÿ æèâîò. Âñè÷êî çàïî÷íà â ãåíåòè÷íèòå ëàáîðàòîðèè íà êîëîíèèòå íà Ìàðñ, òàì, êúäåòî êîíòðîëúò íàä ïîäîáíèòå èçñëåäâàíèÿ íèêîãà íå áåøå ïðåêàëåíî ÷åñò è äîñàäíî âñåîáõâàòåí. Ñåòíå èçñëåäâàíèÿòà òàéíî ñå áÿõà ïðåíåñëè íà áëèçêèòå îðáèòàëíè ñòàíöèè, äîðè ÷àê äî ñëàáî ïîçíàòèòå ñâåòîâå. Ïëàíåòàòà Çåìÿ îùå òîãàâà áåøå îòäàâíà íàïóñíàòà çàðàäè íåïîíîñèìîòî è áåçâúçâðàòíî åêîëîãè÷åñêî çàìúðñÿâàíå, òà áåøå îñòàíàëà èçâúí ñúçäàäåíàòà Èìïåðèÿ, ìàêàð ÷å è ñëåä èçâåñòíî âðåìå èðèí ïèðèí Öàðñêèÿò íàäçîðíèê íà âëàäåíèÿòà îùå ÿ äúðæåøå â ðåãèñòðèòå íà 213 Èìïåðñêèòå òåðèòîðèè. Íî òîâà å äðóãà ïðèêàçêà, òÿ îáÿñíÿâà ñàìî çàùî ðàçïðúñêâàíåòî íà öèâèëèçàöèÿòà èç Âñåìèðà ñå áå îòðàçèëî áëàãîïðèÿòíî íà òàéíèòå ïîäãîòîâêè çà ñúçäàâàíåòî íà Èìïåðèÿòà.  ìúðòâèòå î÷è íà Ïåð Åïèîí, Íà÷àëíèêà íà Äâîðöîâàòà ñòðàæà, çíà÷è åäíà îò íàé-âàæíèòå îñîáè â ñôåðàòà íà ñèãóðíîñòòà è åäèí îò íàéäîâåðåíèòå õîðà â öÿëàòà Èìïåðèÿ, ñÿêàø âñå îùå ïîòðåïâàøå îíÿ îòáëÿñúê íà ñìàéâàùàòà èçíåíàäà è îíÿ óæàñ îò ñìúðòòà, êîéòî, âúïðåêè âñè÷êî, íå áå óñïÿë äà âçåìå âðúõ â ðåøàâàùèÿ ìèã. Êîãàòî áóíòîâíèöèòå ãî áÿõà íàïàäíàëè âíåçàïíî è áÿõà õâàíàëè çäðàâî ðúöåòå ìó, òîé ñè áå ïîìèñëèë, ÷å áåç ïî-ãîëåìè ïðîáëåìè áè ìîãúë äà ðàçðåøè òàçè ãëóïàâà è íåïðèÿòíà ñèòóàöèÿ. Äîðè ñ ìîùíèÿ ñè ãëàñ íà ñàìîóâåðåí íà÷àëíèê èì áå íàðåäèë íåçàáàâíî äà ãî îñâîáîäÿò, ïðåäè äà ãè ñïîëåòè ñòðàøíèÿò ìó ãíÿâ. Íå ãî áÿõà ïîñëóøàëè, íàïðîòèâ, ñòèñêàõà ãî îùå ïî-çäðàâî. Òîãàâà â ðúöåòå íà åäèí îò áóíòîâíèöèòå Ïåð Åïèîí áå âèäÿë âå÷å îêúðâàâåíèÿ íîæ è áúðçî áå ðàçáðàë, ÷å ùåøå äà áúäå óáèò â òîÿ ìèã, íà òîâà ìÿñòî. Êàòî äúëãîãîäèøåí íà÷àëíèê íà âîéíèöèòå, êîèòî áëàãîäàðåíèå íà ïîñòèæåíèÿòà íà ãåííîòî èíæåíåðñòâî áÿõà ñòàíàëè íàé-âÿðíàòà ñòðàæà â öÿëàòà Âñåëåíà, Ïåð Åïèîí áå ïî÷òè íåäîñåãàåì. Íà íåãî íå ìîæåøå äà ìó ñå ñëó÷è íåùî íåïðåäâèäèìî èëè íåïðåîäîëèìî. Ñàìîòî ìó âèñîêî ïîëîæåíèå ãî çàùèòàâàøå îò êàêâîòî è äà å íàïàäåíèå è çàòîâà òâúðäå ðÿäêî ñå áå çàìèñëÿë çà ñìúðòòà, à êîãàòî ìèñëèòå ìó âñå ïàê ñëó÷àéíî çàñêèòâàõà êúì òàÿ òúìíà ñòðàíà, òîé áåøå ñèãóðåí, ÷å â ìèãà íà ñìúðòòà ñè ìúæêè ùåøå äà äîêàæå ñâîÿòà òâúðäîñò, ïîñòîÿíñòâî è ðåøèòåëíà ñèëà íà âîéíèøêîòî ñè ñúùåñòâî. Íî âñè÷êî ñå ñðóòè â ïðàõòà è ñå ïðåâúðíà â ñòðàøåí âèê íà óæàñ, êîãàòî ïðåä ñåáå ñè âèäÿ ëèöåòî íà ñâîÿ óáèåö. Òîâà áåøå Ïåð Åïèîí II, ñîáñòâåíèÿò ìó áðàò, áëèçíàê êëîíèíã, êîéòî ñúùî êàòî íåãî áåøå ñúçäàäåí, çà äà áúäå åëèòåí îôèöåð îò íàé-âèñøàòà êàñòà íà Èìïåðñêèòå âîéíèöè. Ïåð Åïèîí èçâèêà, à íåãîâèÿò âèê ñå ñëÿ ñ ôàíôàðèòå íà ïîáåäàòà. Ãðàäúò áå ïàäíàë! Îò âñè÷êè ïîñîêè êúì Ñâåùåíèÿ âëàäåòåëñêè äîì ñå ñòè÷àõà è ñòúëïîòâîðÿõà êîëîíèòå íà ïîáåäèòåëèòå – êëîíèíãè è ïîòîìöè íà ðîáè, ñëóãè, îáèêíîâåíè âîéíèöè, ðàçíîöâåòíà òúëïà, óìåëî ðúêîâîäåíà îò ïðåäâîäèòåëèòå ñè – Ïåð Åïèîí III è Ïåð Åïèîí IV .  òîÿ ìèã, íàé-êðàòêèÿ ìèã îò æèâîòà ìó, äîñòàòú÷åí ñàìî çà åäèí åäèíñòâåí âèê, Ïåð Åïèîí ðàçáðà, ÷å ãåííîòî èíæåíåðñòâî íå å ñúâúðøåíî. È ÷å íå å ïîñëåäíàòà äóìà. È ÷å òîé óìèðàøå çàðàäè òîâà.


×ÅÐÍÈÒÅ ÄÍÈ ÍÀ ÊÀÏÈÒÀÍ ÂÀËÄÅÌÀÐ ÊÍÓÄÑÅÍ - Ìàììà ìèà... - Ìúë÷è, Ïèåòðî! - Îõ, íå èñêàì, íå ìîãà. - Òè ñè íàé-îáèêíîâåí ñòðàõëèâåö. èðèí ïèðèí - Äà, òàêúâ ñúì ñè. Ìàììèíà ìèà, ìàììèèèíààà... - Ïèåòðî, ïðåñòàíè, çà áîãà, ìëúêíè âå÷å! 214 - À çàùî, ïî äÿâîëèòå, äà ìëúêíà? Àíòîíèî, ïðèÿòåëþ, êàæè ìè åäíà åäèíñòâåíà äîáðà ïðè÷èíà è ùå òå ïîñëóøàì. Âåäíàãà. Áåçïðåêîñëîâíî. Âèêàì, ïëà÷à, öâèëÿ, õëåí÷à, ïñóâàì, âàéêàì ñå, êúëíà è ìè îëåêâà. Äàâèì ñå îò òðèäåñåò è îñåì ÷àñà, ñèëèòå ìè ñâúðøâàò, äóøàòà ìè å â íîñà, à îíèÿ íàøè íåñïîñîáíè ìåðçàâöè ãè íÿìà è ãè íÿìà, äðåìå èì, ÷å áåäíèÿò Ïèåòðî ñå äàâè. Ùå êðåùÿ, àêî òðÿáâà, öåëèÿ äåí. Ìîæå áè òîãàâà òèÿ êðåòåíè ùå íè íàìåðÿò. - Àêî òîâà ñå ñëó÷è, ñèãóðíî íÿìà äà áúäå çàðàäè òâîèòå âèêîâå. - Èñêàì ó äîìà! - È àç áèõ èñêàë êîëêîòî ìîæå ïî-ñêîðî äà ïî÷óâñòâàì çåìíàòà òâúðä ïîä êðàêàòà ñè. È ñàìèÿò íå çíàì êàêâî íå áèõ äàë çà ïàð÷å çåìÿ, íî íèùî â òàÿ ïðîêëåòà ìðúñíà âîéíà íå ñå ñëó÷âà ïî íàøà âîëÿ è çàðàäè íàñ. Íèå íå ñìå âàæíè, ðàçáåðè ãî. Ìåæäó äðóãîòî, àêî íè áÿõà ïèòàëè, íÿìàøå äà èìà âîéíà è íèå ñåãà íå áèõìå ÷àêàëè îò÷àÿíî íÿêîé äà ñå ñìèëè íàä íàñ è äà íè èçìúêíå íà ñóõî. - Íÿìà ãè, íÿìà è äà ãè èìà. - Íÿìà ãè çà òåá, íÿìà ãè çà ìåí. Íà åäèí è ñúùè ñàë è õàë ñìå. Êàêâîòî ñ ìåí – òîâà è ñ òåá. Àêî ïîòúíåì èëè ïî íÿêàêâî ÷óäî ñå ñïàñèì, ùå áúäå åäíàêâî è çà äâàìà íè. - Ìàììà ìèà, òàêà ìå óòåøè – êàòî ïàëà÷ æåðòâàòà ñè, êîãàòî é êàçâà äà íå ñå òðåâîæè, ïîíåæå áðàäâàòà å äîáðå íàòî÷åíà. Ðàíåí ñúì, óìîðåí ñúì, ïîñèíÿë ñúì îò òîçè óæàñåí ñòóä, âñÿêî ìóñêóë÷å ìå áîëè äî áåçñúçíàíèå, æàäåí ñúì, ãëàäåí ñúì è ñêîðî ùå óìðà êàòî ïîñëåäíèÿ íåùàñòíèê. Çàùî òîãàâà äà íå öèâðÿ? Çàùî äà íå âèêàì? - Ïèåòðî... - Ùå êðåùÿ ñ öÿëî ãúðëî. Äà íå áè äà èñêàø ñëó÷àéíî äà òè ïåÿ íåàïîëèòàíñêè êàíöîíåòè. - Íÿìàøå äà å ëîøî, àêî ñàìî çíàåøå è ìîæåøå äà ïååø ñ òîÿ ãðîçíî ïðåãðàêíàë ãëàñ è ñ îòåêëè óñòíè. Ìåæäó äðóãîòî, íÿìà äà óìðåø – íèòî òè, íèòî àç, òðÿáâà äà èçäúðæèø îùå ìàëêî, îùå ìúíè÷êî. Ùîì äîñåãà èçòúðïÿõìå âñè÷êî òîâà è îñòàíàõìå æèâè, äîáðèÿò Ãîñïîä ùå íè ïîìîãíå, îñîáåíî àêî Ãî ñïîìåíàâàø ïî-ìàëêî ñ ëîøè äóìè, à ïîâå÷å ãëåäàø íàîêîëî, çà äà çàáåëåæèø íÿêîÿ ëîäêà, çà êîðàáè äà íå ãîâîðèì, ìàêàð è äà å íàé-ãîëåìèÿò áîåí êîðàá íà îíèÿ ïðîêëåòè àíãëè÷àíè. Ïèåòðî ìëúêíà. Äîáðàòà äóìà å ïðîêëåòèÿ. Ïðîêëåòà äà áúäå è âîéíàòà. Ïðîêëåòî äà áúäå è ìîðåòî, ïðîêëåò íåêà å è ôëîòúò. È êàïèòàíèòå, è àäìèðàëèòå. Ïðîêëåò íåêà áúäå è îíÿ ãëóïàâ ñëàâåí 1-2/2009 ìèã, êîãàòî êðàêúò ìó ñòúïè íà ïàëóáàòà íà òåæêèÿ êðúñòîñâà÷ „Çàðà”, ïðîêëåò äà å è òîé ñàìèÿò, àêî ñòúïè íÿêîãà ïîâå÷å ïðåç æèâîòà ñè íà êàêúâòî è äà å êîðàá íà òîçè ïðîêëåò ñâÿò. Ïî÷òè íàé-ìàëêî áåøå ñúðäèò íà àíãëè÷àíèòå è íà òåõíèòå ïàãóáíè îðúäèÿ, êîèòî ïîñðåä íîù â ñòðàøíèÿ ñáëúñúê íà ôëîòèëèèòå ïðè Ìàòàïàí áÿõà ïîòîïèëè ÷àê òðè òåæêè èòàëèàíñêè êðúñòîñâà÷à – „Ôèóìå”, „Ïîëî”


èðèí ïèðèí

215

è íåãîâàòà åëåãàíòíà çëîùàñòíà „Çàðà”, à çàåäíî ñ òîâà â ñèíÿòà ãðîáíèöà íà ìðà÷íîòî ìîðñêî äúíî áÿõà èçïðàòèëè è äâà òîðïåäîðàçðóøèòåëÿ, áåç ìàëêî öÿëàòà Ïúðâà äèâèçèÿ íà àäìèðàë Êàòàíåî. /Ïðîêëåò äà å àäìèðàë Êàòàíåî è âñè÷êè àäìèðàëè è âñè÷êè êðúñòîñâà÷è íà òîçè ñâÿò! Âîéíà å è íå å âúçìîæíî äà ñå èçáåãíàò áèòêèòå, íî çàùî òúêìî íåãî, Ïèåòðî, ìèðíèÿ, îáèêíîâåí è äîáúð ÷îâåê áÿõà õâúðëèëè è íàìåñèëè â òîâà? Ïðîêëåòà äà áúäå âîéíàòà!/ Òàçè ôðàçà ìîðÿêúò Ïèåòðî íå ÿ ÷óâñòâàøå êàòî íÿêàêâà äåêëàðàöèÿ, ï��ðîëà, ëîçóíã, êëåòâà èëè ïñóâíÿ. Íåãîâîòî ñúùåñòâî âèåøå è ïðîòåñòèðàøå. Áåçíàäåæäíî, ÿñíî, áåçïîìîùíî. Âñúùíîñò Ïèåòðî äîðè íå çíàåøå êàêâî ñå áå ñëó÷èëî ïðåç èçìèíàëàòà íîù. È ïî-äîáðå äà íå çíàåøå ïîäðîáíîñòèòå îò íîùíàòà áèòêà, òúé êàòî ãíåâúò è îò÷àÿíèåòî ùÿõà äà óòåæíÿò è òàêà ìú÷èòåëíèòå ìèãîâå â î÷àêâàíå íà ñïàñåíèåòî èëè íà ñìúðòòà. Âñå ïàê çíàåøå, ÷å âå÷å äúëãî âðåìå å ãúð÷åù ñå óäàâíèê âúðõó êðåõúê ìàëúê ñàë íàñðåä Ñðåäèçåìíî ìîðå è ÷å ìó îñòàâà îùå ñúâñåì ìàëêî äî îíÿ ïîñëåäåí ìèã, êîãàòî ìîðñêèòå âúëíè ùå ãî îáãúðíàò è ùå ñå ñêëþ÷àò íàä ãëàâàòà ìó. Ìîæå áè ïðèðîäàòà âñå ïàê å ïî-ìèëîñúðäíà îò õîðàòà? Êàðòèíàòà íà öÿëàòà áèòêà îò òèÿ êúñíè ìàðòåíñêè äíè íà âîåííàòà 1941 ãîäèíà ìó èçãëåæäàøå êàòî òåæêî, íåâåðîÿòíî íîùíî ïðèâèäåíèå, ïðèçðà÷åí ïèð â èçìú÷åíèÿ ìó ìîçúê, êàòî òðàãè÷íî ïðåïëèòàíå íà óæàñíè ñëó÷êè. Ñ íåãî è ñ Àíòîíèî â íàé-âòîðîñòåïåííèòå ðîëè, íî âñå ïàê ñåãà òðÿáâàøå äà óìðàò çàðàäè òîâà! Ïî-êúñíî çà ïîñëåäíèòå ìèãîâå íà íåãîâèÿ êîðàá „Çàðà” ïîçíàòèÿò âîåííîìîðñêè èñòîðèê Áîðèñ Ïðèêðèë ùåøå äà íàïèøå â ñâîÿòà êíèãà: „Ìåæäóâðåìåííî êðúñòîñâà÷úò „Çàðà”, ñèëíî íàêëîíåí íà åäíàòà ñè ñòðàíà, áåøå öåëèÿò îáõâàíàò îò ïîæàð. Åêèïàæúò ñå îïèòâàøå äà ãî


óãàñè è äà ñïàñè êîðàáà. Íî ïîæàðúò ñå ðàçïðîñòðàíÿâàøå íàâñÿêúäå. Öÿëàòà ïàëóáà áåøå îáãúðíàòà îò ïëàìúöè, ïðîìúêâàùè ñå ïðåç âñè÷êè îòâîðè. Êîðúáúò ãîðåøå ïî öÿëàòà ñè äúëæèíà. Îêîëî íåãî íàâñÿêúäå áåñíååøå áèòêàòà. Íèêîé íå ñå èíòåðåñóâàøå îò ãîðÿùàòà „Çàðà.” Òîðïåäîíîñöèòå ïðîôó÷àâàõà êðàé íåÿ â òúðñåíå íà íîâà ïëÿ÷êà. Òîâà äàâàøå íàäåæäà çà ñïàñåíèå íà êîðàáà. Ïî÷òè âñè÷êè ïîâðåäè áÿõà íàä âîäíàòà ëèíèÿ è àêî ñå îâëàäååøå ïîæàðúò, èìàøå âúçìîæíîñò ïîä çàùèòàòà íà íîùòà ìîðñêèÿò ñúä äà ñå ñïàñè. èðèí ïèðèí Âðåìåòî ìèíàâàøå, íî ïîæàðúò íå ìîæåøå äà ñå ñïðå. Ñëåä íÿêîëêî÷àñîâà áèòêà âíåçàïíî â áëèçîñò äî êðúñòîñâà÷à ñå îçîâà 216 áðîíåíîñåöúò „Äæåðâèñ”. Òîé ñëîæè êðàé íà óñèëèÿòà íà åêèïàæà íà „Çàðà”. Çà êðàòêî âðåìå ÿ ïîòîïè è îêîëî 2.20 ÷. „Çàðà” èç÷åçíà îò ïîâúðõíîñòòà íà Ñðåäèçåìíî ìîðå.” È òàêà ñëåä ìíîãî÷àñîâà äðàìàòè÷íà áîðáà ñ ïîäèâåëèÿ îãúí íà êîðàáà, çàïî÷íà ñúùî òàêà íåèçâåñòíàòà è äðàìàòè÷íà áèòêà ñ âîäàòà, áèòêà çà ãîëèÿ æèâîò. Íÿêúäå èç ìîðåòî ñå ëóòàøå êîðàáúò áîëíèöà „Ãðàäèñêà” è ñïàñÿâàøå ïðåæèâåëèòå. Íàèñòèíà òðÿáâàøå äà èìàø äÿâîëñêè êúñìåò, çà äà ïðåæèâååø ñòðàõîòèèòå íà ìîðñêèÿ áîé. Ïèåòðî ñ óæàñ ñè ñïîìíè êàê ñðåä íîùíàòà áèòêà â ìîðåòî, â êîåòî è òå ïëàâàõà, ïëóâàõà è òðåñêàâî ñå õâàùàõà çà èìïðîâèçèðàíèòå ñàëîâå è ëîäêè, êàêòî è äðóãèòå êëåòè ìîðÿöè îò ïîòîïåíèòå ñúäîâå, êðàé òÿõ ïðîôó÷à åäèí àíãëèéñêè ðàçáèâà÷. Îñòðèÿò íîñ íà „Õàâîê” ñå÷åøå ìîðñêàòà ïîâúðõíîñò.  ìðàêà íà íîùíèÿ áîé íèêîé, äîðè è äà âèäåøå õîðà â ìîðåòî, íå áè ìîãúë äà âîäè ãðèæà çà òÿõ. Òîâà áåøå íîù íà ñòðàøíî ïîðàæåíèå, ñìúðò, ñòðàõ è îò÷àÿíèå. Òàì, îòêúäåòî ìèíà àíãëèéñêèÿò ðàçáèâà÷, ïîâå÷å íÿìàøå ïðåæèâåëè ñòðàäàëöè. Ñÿêàø îùå â óæàñåíèòå óøè è ìîçúöè îòåêâàò ñòðàõîâèòèòå ïèñúöè íà îíèÿ, êîèòî ìèã ïî-êúñíî áèâàõà ñìèëàíè îã ìîùíèòå êîðàáíè ïðîïåëåðè. Êëåòíèöèòå çíàåõà òîâà, àëà íå ìîæåõà òîëêîâà áúðçî äà îòïëóâàò îò ïîñîêàòà íà ïëàâàíå íà „Õàâîê”. È â òîÿ ìèã ðåâÿõà îò ñòðàõ. À îñòàíàëîòî... - Ìàììà ìèà. Ìàììà ìèèèààà... - Ïèåòðî, àêî êàæåø òîâà îùå âåäíúæ, ùå òå áëúñíà âúâ âîäàòà. Áîãà ìè, íàèñòèíà ùå ãî íàïðàâÿ. Ïîëóäÿõ îò òèÿ òâîè ïèñúöè. - Áëúñíè ìå, ïèñíà ìè îò âñè÷êî. Õâúðëè ìå âúâ âîäàòà è ùå ìè íàïðàâèø óñëóãà..., õâúðëè ìå... - Ïèåòðî, ñòàðè ìîé ïðèÿòåëþ, äðóãàðþ ìîé, ïîãëåäíè ìå, òîâà ñúì àç, Àíòîíèî, êàê áèõ ìîãúë äà ãî íàïðàâÿ?! Äðúæ ñå, íå ñå îò÷àéâàé, êàêâè ñà òèÿ ÷åðíè ìèñëè â ãëàâàòà òè, îùå ìàëêî è ñìå ñïàñåíè. Èçäðúæ! Îùå ìàëêî. Öÿë äåí Àíòîíèî è Ïèåòðî ïëàâàõà èç ìîðåòî, íîñåíè îò ìàãè÷íîòî îáåùàíèå íà òèÿ äóìè – îùå ìàëêî, îùå ìàëêî, îùå ñúâñåì ìúíè÷êî. Âðåìåòî ìèíàâàøå, ñìúðòòà ïèðóâàøå èç âîäèòå íà Ñðåäèçåìíî ìîðå è ñÿêàø íèêîãà íÿìàøå äà é áúäå äîñòàòú÷åí òîçè íàëóäíè÷àâ òàíö ïî âúëíèòå, íà ÷èèòî âúðõîâå òóê è òàì ñå ïîÿâÿâàøå íå÷èÿ îáåçóìÿëà ãëàâà èëè ñå äî÷óâàøå ïèñúêúò íà ñìúðòíîòî îò÷àÿíèå. - Ïèåòðî, âèæ! 1-2/2009 Íàä ìîðåòî áúðçî ñå äâèæåøå íÿêàêâà ñâåòëèíà. - Àíòîíèî, êàêâî å òîâà? - Íå çíàì! Çåëåíà ñâåòëèíà. - È àç âèæäàì çåëåíà ñâåòëèíà, ëåòÿùà íàä ìîðåòî. Êàêâî áè ìîãëî äà áúäå òîâà? - Íå çíàì. Èëè è äâàìàòà õàëþöèíèðàìå, àêî è òè ñúùî âèæäàø çåëåíàòà


ñâåòëèíà, êîÿòî âèæäàì è àç, èëè òîâà å íÿêîÿ íîâà äÿâîëñêà àíãëèéñêà óëîâêà, òðèê íÿêàêúâ. Âñè÷êî å âúçìîæíî. Ñàìî êàê îòêðèõà è çàáåëÿçàõà êîðàáèòå íè â ÷åðíèÿ ìðàê, à íèå íÿìàõìå è ïîíÿòèå, ÷å ñà òîëêîâà áëèçî, òà ìîæåõà îðúäèÿòà íè äà íàïúõàò â êóõíÿòà. - ×óé ìå, Àíòîíèî, ìèñëÿ ñè, ÷å äâàìà äóøè íå ìîãàò äà èìàò åäíà è ñúùà õàëþöèíàöèÿ. Ìîæåì äà õàëþöèíèðàìå åäíîâðåìåííî è äâàìàòà, íî âñåêè ïî ñâîåìó. Äà èìàìå åäíàêâà õàëþöèíàöèÿ... Ñúìíÿâàì ñå, íå, íå, òîâà å íåâúçìîæíî. - Çàùî ïúê íå?  åäèí ñîñ ñìå. èðèí ïèðèí - Íå, ñèãóðíî àíãëè÷àíèòå íåùî ñå ìàéòàïÿò. 217 - Íå áèõ ñå ó÷óäèë. - Ïî-äîáðå äà íè èçâàäÿò. Íàáúðçî ñëåä òàÿ ÷óäíîâàòà ñëó÷êà äâàìàòà ïîëóìúðòâè ìîðÿöè îò ïîòîïåíèÿ òåæúê êðúñòîñâà÷ „Çàðà” áÿõà èçâàäåíè îò êîðàáà áîëíèöà „Ãðàäèñêà”. Ñëåä ëå÷åíèåòî ñè Ïèåòðî áå êà÷åí íà ðàçáèâà÷à „Ôóëìèíå”, ñúùèÿò êîðàá, êîéòî ïðåç íîåìâðè ñúùàòà ãîäèíà áå èçïðàòåí íà ìîðñêîòî äúíî îò òðè ïðåöèçíè çàëïà, èçñòðåëÿíè îò áðèòàíñêèòå êðúñòîñâà÷è „Àóðîðà” è „Ïåíåëîïà”. Òîçè ïúò Ïèåòðî íÿìàøå êúñìåò, ñÿêàø ñúäáàòà ñå áå óìîðèëà îò íåãî. Îùå ïúðâèÿò çàëï ïðåêðàòè íåãîâèÿ áóðåí ìîðÿøêè æèâîò. Àíòîíèî ïðåæèâÿ âîéíàòà. Çà çåëåíàòà ñâåòëèíà íèêîãà íà íèêîãî íå êàçà. Ñìÿòàøå, ÷å òîâà áÿõà îáùè õàëþöèíàöèè. Âñúùíîñò, êîé ëè ïúê áè ìó è ïîâÿðâàë. *** Ñòðîãî ïîâåðèòåëíî! 19 ôåâðóàðè 1942 ã. Îñâèåíöèì /Àóøâèö/ Ñïåøíî!

Äîêóìåíò îò äúðæàâíî çíà÷åíèå! Îòïå÷àòàíî â äâà åêçåìïëÿðà. Åêçåìïëÿð ¹ 1

Äî Ðàéõñôþðåðà îò ÑÑ Õàéíðèõ Õèìëåð Ðàéõñôþðåð! Ñëåäñòâèåòî çà íåîòäàâíàøíèÿ èíöèäåíò íà òåðèòîðèÿòà íà Íàêàçàòåëíîòî ó÷ðåæäåíèå Àóøâèö å ïðîâåäåíî âíèìàòåëíî, íî òðÿáâà äà ñïîìåíà, ÷å ñúùåñòâåíè åëåìåíòè îò èíöèäåíòà îùå íå ñà ðàçÿñíåíè. Íå íè å ïîçíàòà îñíîâàòà. Çàðàäè òîâà ìîëÿ çà ïîçâîëåíèå äà ïðîäúëæà ñëåäñòâèåòî, ïîíåæå ñìÿòàì, ÷å ðàçÿñíÿâàíåòî íà èíöèäåíòà ùå äîïðèíåñå çà èçâúíðåäíè îòêðèòèÿ, âàæíè çà ñèãóðíîñòòà íà Ðàéõà! Èíöèäåíòúò ñå å ñëó÷èë â íîùòà ìåæäó 11 è 12 ôåâðóàðè ò.ã. Âúç îñíîâà íà ëè÷íèÿ ìè ðàçïèò íà êîìåíäàíòà íà ëàãåðà, âîéíèöèòå íà ïîñòà, ïîäîôèöåðèòå è îôèöåðèòå, êàêòî è íà îïðåäåëåí áðîé êîíöëàãåðèñòè, íåîïðîâåðæèìî óñòàíîâèõ, ÷å ðåäèöàòà ñëó÷êè èìàò ñëåäíèÿ ðåä: â îíàçè íîù, â 1.17 ÷. å çàáåëÿçàíà íÿêàêâà çåëåíà ñâåòëèíà â áëèçîñò äî ëàãåðà, íà 120 ì èçâúí âúíøíàòà òåëåíà ìðåæà. Íå ìîæà äà ñå îïðåäåëè íà êàêâà âèñî÷èíà ñå å ïîÿâèëà çåëåíàòà ñâåòëèíà. Ñâåòåëà å îò åäíà äî äâå ìèíóòè, ñúñ ñèãóðíîñò íå ïî-äúëãî îò ãîðíàòà ãðàíèöà íà ïðîäúë-æåíèåòî íà ñâåòåíå. Ëàãåðíàòà ñòðàæà âåäíàãà å çàáåëÿçàëà ïîÿâàòà íà ñâåòëèíàòà è å


âäèãíàëà òðåâîãà îò ïúðâà ñòåïåí, à ïðîæåêòîðíîòî îòäåëåíèå íà òîçè ñåêòîð å îñâåòèëî öÿëàòà ïîâúðõíîñò íà ìÿñòîòî, êúäåòî ñå å áèëà ïîÿâèëà çåëåíàòà ñâåòëèíà. Íèùî íå å çàáåëÿçàíî.  òàçè ïîñîêà ñà íàñî÷åíè çàñèëåíè ïàòðóëè ñ êó÷åòà, íî è òå íå ñà îòêðèëè íèùî ñúìíèòåëíî. Ñëåä ÷àñ è ïåòíàéñåò ìèíóòè ïàòðóëèðàíåòî å ïðåóñòàíîâåíî. Êîìàíäèðúò íà êàðàóëà ïðàâèëíî å ïðåöåíèë, ÷å òðÿáâà äà ñå ïî÷àêà äíåâíàòà ñâåòëèíà, çà äà íå ñå çàëè÷àò ñëåäèòå ïî çåìÿòà, åñòåñòâåíî, àêî ãè èìà íà òåðåíà.  3.59 ÷. ñúùàòà ñâåòëèíà å çàáåëÿçàíà íà âõîäà íà ëàãåðà, â áëèçîñò èðèí ïèðèí äî æï ëèíèÿòà, êúäåòî å ñòîÿëà âëàêîâàòà êîìïîçèöèÿ, êîÿòî îò ïîâå÷å Äóðõãàíãñëàãåðè îò Èçòîê êàðàëà òðàíñïîðò ñ åâðåè. Çàðàäè 218 íåïðèÿòåëñêàòà àòàêà ïî âúçäóõà, èçâúðøåíà äåí ïî-ðàíî, òàçè êîìïîçèöèÿ áèëà çàêúñíÿëà â ÍÓ Àóøâèö è ñå ÷àêàëî óòðîòî è îáè÷àéíèòå ïîñòúïêè ñ ïîäîáåí âèä òðàíñïîðò. Çåëåíàòà ñâåòëèíà ìîãëà äà ñå âèäè íÿêîëêî ìèíóòè, âåðîÿòíî íå ïî-äúëãî, îòêîëêîòî ïðè ïúðâîòî ñè ïîÿâÿâàíå â 1.17 ÷., íî ñúñ ñúùàòà èíòåíçèâíîñò. Îò ÷åòèðèìàòà êàðàóëíè äâàìà èçîáùî íå ñà âèäåëè ñâåòëèíàòà, òúé êàòî, êàêòî íåñúìíåíî ñå óñòàíîâè, ïî âðåìå íà èçïúëíåíèåòî íà ñëóæåáíèòå ñè çàäúëæåíèÿ, ñà ñïàëè â ëîêîìîòèâà. Ñëåä îñîáåíî ïîäðîáíî ðàçñëåäâàíå, â êîåòî ñå óñòàíîâè, ÷å, çàðàäè ñïàíå ïî âðåìå íà ñëóæáà íèùî íå ñà âèäåëè è íèùî íå çíàÿò, ïî ìîå ëè÷íî ðàçïîðåæäàíå äâàìàòà ñà ïðåäàäåíè íà ñúä è ðàçñòðåëÿíè ïîðàäè ëîøî íîñåíå íà âîåííàòà ñëóæáà è ñïàíå ïî âðåìå íà íîñåíå íà êàðàóëà. Äðóãèòå äâàìà ñà âèäåëè çåëåíàòà ñâåòëèíà, íî íå ñà é îòäàëè äúëæèìîòî âíèìàíèå, ïîíåæå ñè ïîìèñëèëè, ÷å òîâà å íåùî îáè÷àéíî âúâ âðúçêà ñ ðåäà â ëàãåðà. Íà ìÿñòîòî, êúäåòî å çàáåëÿçàíà ñâåòëèíàòà â 3.59 ÷., îñâåí êàðàóëà è òîâàðà â êîìïîçèöèÿòà, íå å èìàëî íèêîé äðóã. Òàì, êúäåòî å âèäÿíà çåëåíàòà ñâåòëèíà, å íàìåðåíî ãîëÿìî ÷åðíî îïúðëåíî ïåòíî çåìÿ, à ñíåãúò áèë ñòîïåí â êðúã ñ ðàçìåðè 28.72 ì. Ãëàâíàòà çàáåëåæêà çà òîçè ôåíîìåí – îñâåí çåëåíàòà ñâåòëèíà íèùî íå ñå å ÷óëî è íå å çàáåëÿçàí íèêàêúâ äðóã îãúí, êîéòî áè ïðåäèçâèêàë ðàçòàïÿíå íà ñíåãà íà òàêàâà îòíîñèòåëíî ãîëÿìà ïîâúðõíîñò. Äî èâèöèòå íà ðàçòîïåíèÿ ñíÿã èëè îò òÿõ íå ñà âîäåëè íèêàêâè ñëåäè. Ïðè÷èíàòà çà ôåíîìåíà – íåïîçíàòà. Òåëåíàòà ìðåæà å ïðåðÿçàíà íà äîñòà ìåñòà îêîëî ëàãåðà, ñåòíå å òàêà çàïîåíà, ÷å íå ñå å ñòèãíàëî äî ïðåêúñâàíå íà åëåêòðè÷åñêîòî çàõðàíâàíå íà òåëòà èëè äî êúñî ñúåäèíåíèå. Ïðè÷èíàòà çà òîâà – íåïîçíàòà. Íà ìÿñòîòî, êúäåòî å ïðåðÿçàíà æèöàòà, íå ñà íàìåðåíè í��êàêâè ñëåäè â ñíåãà. Ïîäðîáíîòî èçñëåäâàíå íà òåðåíà, èçâúðøåíî îò ìîèòå ñïåöèàëèñòè ïîêàçà, ÷å ñëåäèòå íå ñà çàëè÷àâàíè âïîñëåäñòâèå èëè ïîêðèòè ñúñ ñíÿã. Äîñåãà íå å óñòàíàâåíî êàê å áèëî âúçìîæíî äà ñå èçâúðøàò ïîäîáíè ìàíèïóëàöèè âúðõó ëàãåðíàòà ìðåæà ïî íà÷èí, êîéòî äà íå îñòàâÿ íèêàêâè ñëåäè. Ñòåíàòà íà åäíà ëàãåðíà áàðàêà áå èçðÿçàíà. Íàïðàâåí å îòâîð øèðîê 35 è âèñîê 85 ñì, 1.55 ì íàä çåìÿòà. Íà÷èí íà ðÿçÿíå – íåïîçíàò, à òàêà ñúùî å íåèçâåñòíî ñ êàêâè èíñòðóìåíòè å íàïðàâåíî îò íåïîçíàòèòå èçâúðøèòåëè è êàêâà å áèëà öåëòà èëè ïîëçàòà. Íèêîé îò êîíöëàãåðèñòèòå îò òàçè áàðàêà íå å èçáÿãàë èëè ñå å 1-2/2009 îïèòàë äà èçáÿãà. Èçÿâëåíèÿòà íà ðàçïèòàíèòå êîíöëàãåðèñòè èçêëþ÷âàò êàêâàòî è äà å âðúçêà ñ íåïîçíàòèòå èçâúðøèòåëè. Ñëåä ðàçïèòà âñè÷êè, êîèòî íå áÿõà íóæíè çà ïî-íàòàòúøíîòî ðàçñëåäâàíå, áÿõà ëèêâèäèðàíè. Íàøèÿò ÷îâåê â áàðàêàòà, ëàãåðíèê ¹ 226389 ïîòâúðäè, ÷å ïðåç öÿëîòî âðåìå â áàðàêàòà ñå å ñúáëþäàâàëà òèøèíà ïî óñòàíîâåíèÿ ðåä è ÷å òàÿ íîù íèêîé íå å


íàïóñêàë ëåãëîòî ñè, ÷å ñàìèÿò îòâîð å çàáåëÿçàí åäâà íà ñóòðèíòà, ÷å íèêîé îò êîíöëàãåðèñòèòå íå ñå å äîáëèæàâàë äî íåãî, îùå ïîâå÷å, âñè÷êè ñà ñòðàíåëè îò íåãî. Ñúùî òàêà ñúñ ñèãóðíîñò òâúðäè, ÷å â áàðàêàòà íå å ïîäãîòâÿíî íèêàêâî áÿãñòâî èëè íÿêàêàâà äðóãà íåëåãàëíà àêòèâíîñò, êîÿòî áè áèëà ïîñëåäâàíà îò ñúïðîòèâà èëè íåùî ñúìíèòåëíî. Âúí íà ñíåãà è âúòðå, íà ïîäà íà áàðàêàòà, íå ñà îòêðèòè íèêàêàâè ñëåäè îò ñòúðãîòèíè èëè îò êàêúâòî è äà å îòïàäú÷åí ìàòåðèàë, êîéòî áè òðÿáâàëî äà ñå íàìèðà òàì, êúäåòî ñå ðåæå, ïèëè èëè ÷óïè äúðâî. Íåèçâåñòíî å êàê å ìîãëî äà ñå ñëó÷è òîâà. Ñúùî òàêà íå å óñòàíîâåíî èðèí ïèðèí êàê åäíà òàêàâà øèðîêîìàùàáíà ðàáîòà å èçâúðøåíà áåç øóì è 219 êàê å èçðÿçàíà ÷àñò îò ñòåíàòà, êàêòî è êúäå å ñêðèòà. Áàðàêàòà å îáåçëþäåíà è åêñïåðòèòå ïðîäúëæàâàò äà ïðîó÷âàò âúçíèêâàíåòî íà òîçè îòâîð â ñòåíàòà. Îò âñè÷êî òîâà ìîãà äà çàêëþ÷à: à/ íåïðèÿòåëÿò ñå îïèòâà äà âëåçå â ÍÓ Àóøâèö; á/ íåïðèÿòåëÿò å àíãàæèðàë ãîëÿì áðîé õîðà; â/ íåïðèÿòåëÿò èçïîëçâà ñúâñåì íîâè îðúäèÿ è ñðåäñòâà ñ íàéâèñîêî êà÷åñòâî è íåïîçíàòè çà íàñ ñâîéñòâà; ã/íåïðèÿòåëÿò èçïîëçâà íîâè ìåòîäè, íåóïîòðåáÿâàíè äîñåãà, êîèòî ñå îêàçâàò èçêëþ÷èòåëíî åôèêàñíè; ä/ öåëòà íà äåéñòâèÿòà íà íåïðèÿòåëÿ ñà íåïîçíàòè. Îùå âåäíúæ ìîëÿ çà îäîáðåíèå çà ïî-íàòàòúøíî âîäåíå íà ñëåäñòâèåòî è, â èíòåðåñ íà ñèãóðíîñòòà íà Ðàéõà, òî äà ïðîäúëæè äî îêîí÷àòåëíèÿ ïîçèòèâåí èçõîä. Õàéë Õèòëåð! Ùàíäàðòåíôþðåð îò ÑÑ Õåðáåðò Ìàéåð

*** Àíäðåé Èâàíîâè÷ Ïåòðîâ óìèðàøå. Çíàåøå, ÷å óìèðà. Òúæíî ãëåäàøå ïå÷êàòà, ñòóäåíà è ñúâúðøåíî íåïîòðåáíà, ìàêàð ÷å äåáåëèÿò ëåäåí ïîêðîâ íà ïðîçîðåöà ïî-äîáðå è îò òåðìîìåòúðà ïîêàçâàøå êîëêî áå íàèñòèíà õëàäíî, êàêâà áå òåìïåðàòóðàòà è êîëêî íà ñòàÿòà é áå íóæíà äðàãîöåííà òîïëèíà. Ïîãëåäíà è íà ïîäà, íî âå÷å íÿìàøå ïàðêåò, îòäàâíà áå èçãîðÿë, êàêòî è êíèãèòå è ìåáåëèòå, êàêòî è âñè÷êî îò äúðâî è âå÷å íÿìàøå íèùî çà ãîðåíå â òàçè òúæíà ñòàÿ, â êîÿòî òîé áå ïðåêàðàë ïî÷òè öåëèÿ ñè æèâîò. Çíàåøå Àíäðåé Èâàíîâè÷ îò êàêâî óìèðà è çíàåøå, ÷å çà íåãîâàòà áîëåñò íÿìà ëåê. Óìèðàøå îò ãëàä, à õðàíà íÿìàøå. Òàêà áÿõà óìðåëè âå÷å õèëÿäè è õèëÿäè íåãîâè ñúãðàæäàíè, ëåíèíãðàä÷àíè, ñòîè÷åñêè ïðèåëè ñóðîâèòå óäàðè, êîèòî èì íàíàñÿøå äúëãîòðàéíàòà èçíóðèòåëíà áëîêàäà íà òåõíèÿ ãðàä, êðàñàâèöàòà íà Ñåâåðà. Óìèðàõà ãðàæäàíèòå îò ãëàä, ãèíåõà îò áîìáàðäèðîâêèòå, ñòðàäàõà îò áîëåñòè è çàðàçè, êîïàåõà îêîïè è ïðîòèâîòàíêîâè ïðåïÿòñòâèÿ, òðóäíî ñå äâèæåõà ïðåç ñíåãà, òè÷àõà êúì ñêðèâàëèùàòà, êîãàòî çàïî÷âàøå áîìáàðäèðàíåòî íà ñåêòîðà â ãðàäà, â êîéòî ñå íàìèðàõà, ñëóøàõà ðàäèîíîâèíèòå çà ñèòóàöèÿòà ïî ôðîíòîâåòå, çàìðúçâàõà, ïàäàõà íà óëèöàòà èëè çàä ìàøèíèòå â çàâîäèòå, êîèòî, âúïðåêè âñè÷êî, íå ïðåêúñâàõà ðàáîòàòà ñè, ÷àêàõà ðåäà ñè ïî îïàøêèòå çà äî êðàéíè ãðàíèöè íàìàëåíàòà õðàíèòåëíà äàæáà, êîÿòî ïðîäúëæàâàøå äà íàìàëÿâà, òâúðäîãëàâî îòáëúñêâàõà íåïðèÿòåëñêèòå àòàêè, áîðåõà ñå ñ îðúæèå â ðúêà è ñ íåèçìåðèìà óïîðèòîñò îò äåí â äåí áðàíåõà ñâîÿ ãðàä. Òîâà áåøå ñåðèîçíà è âàæíà ðàáîòà, åäèíñòâåíà â æèâîòà íà ãðàäà. Òðÿáâàøå äà ñå âúðøè äîáðå, çà äà îñòàíå ãðàäúò ãðàä.


Àíäðåé Èâàíîâè÷ âúçäúõíà. Ñêîðî òîé íÿìàøå âå÷å äà âúðøè òàçè âàæíà ðàáîòà, ïðîñòî íÿìàøå äà ãî èìà. Íå ìó áåøå æàë çàðàäè ñàìèÿ íåãî. Æàë ìó áåøå çà ãðàäà. Çà ñåáå ñè âå÷å íèùî íå ÷óâñòâàøå. Ðàíî áåøå îñòàðÿë, èçìú÷åí îò ïèñìàòà, ñâèòè íà òðèúãúëíèê, êîèòî åäíî ñëåä äðóãî ìó îáàæäàõà, ÷å è òðèìàòà ìó ñèíîâå ñà çàãèíàëè, ñúñèïàí îò òåæåñòòà íà øåéíàòà, ñ êîÿòî áå îòâëÿêúë äî îáùàòà ãðîáíèöà òÿëîòî íà ìúðòâàòà ñè ñúïðóãà, Àíäðåé íàèñòèíà íÿìàøå æàë çà ñàìèÿ ñåáå ñè, çà ñâîÿ íàðàíåí æèâîò. ßäîñâàøå ñå åäèíñòâåíî çà òîâà, ÷å íÿìàøå äà ìîæå äà èðèí ïèðèí èçâúðøè äîêðàé ñâîÿòà ÷àñò îò ðàáîòàòà. À çàùî, âñå ïàê, äà óìðå òàêà ãëóïàâî, ñàì â ëåãëîòî? 220 „Îòèâàì íà óëèöàòà, èñêàì äà âèäÿ ÷îâåøêî ëèöå. È îùå âåäíúæ äà âèäÿ ñâîÿòà óëèöà. Ðàçáèòà å, êëåòíèöàòà ðàíåíà, àëà è íà ìîÿòà óëèöà ùå èìà ïðàçíèê!” Íàìåðèë îòíÿêúäå è ïîñëåäíàòà èñêðèöà îò âå÷å èçãóáåíàòà è èçðàçõîäâàíà è ôèçè÷åñêà, è ïñèõè÷åñêà ñèëà, Àíäðåé Èâàíîâè÷ Ïåòðîâ èçëåçå íà óëèöàòà. Íèêîãà íå ìó áå èçãëåæäàëà ïî-êðàñèâà. Âèåøå ìó ñå ñâÿò. Îòåêëèòå ìó êðàêà åäâà äúðæàõà ìúðøàâîòî ìó òÿëî. Îáëåãíà ñå íà ñòåíàòà íà ñãðàäàòà. Äèøàøå òåæêî. Òîëêîâà íàðîä. Êîëêî å õóáàâî äà ñå æèâåå! Ñÿêàø îò íÿêàêâà íåðåàëíà äàëíèíà äî÷ó ãëàñà íà óëè÷íèÿ âèñîêîãîâîðèòåë. Ñåãà ñèãóðíî ùåøå äà äîéäå ïðåäóïðåæäåíèåòî çà íîâà âúçäóøíà àòàêà. Èëè çà àðòèëåðèéñêè îáñòðåë. Äîáðå, íÿìà äà áÿãà â ñêðèâàëèùåòî, íåêà óìðå òóê, íà ñâîÿòà óëèöà. Ìåæäó äðóãîòî, òîé íÿìà ñèëè äîðè çà åäíà êðà÷êà, à êàìî ëè çà áúðç áÿã, çà äà ìîæå íÿêúäå äà ñå ïîäñëîíè íà ñèãóðíî. Íå! Ãëàñúò îò âèñîêîãîâîðèòåëÿ íå ñúîáùàâàøå çà áîìáàðäèðîâêè, íå ãîâîðåøå çà àðòèëåðèè, çà òðåâîãè. Ãîâîðè, ãîâîðè íåùî äðóãî. -  ðàéîíà íà Ðàáîòíè÷åñêèÿ êâàðòàë äíåñ, 18 ÿíóàðè 1943 ãîäèíà, â 11.45 ÷., ÷àñòèòå íà 67 àðìèÿ ñå ñúåäèíèõà ñ ÷àñòèòå íà 2 óäàðíà àðìèÿ íà Âîëõîâñêèÿ ôðîíò. Îáðú÷úò íà áëîêàäàòà å ðàçêúñàí! Ëåíèíãðàä ùå æèâåå! Àíäðåé Èâàíîâè÷ Ïåòðîâ èìàøå îùå íÿêîëêî ìèíóòè æèâîò. Íàä ñåáå ñè ñúçðÿ çåëåíà ñâåòëèíà. Çàðÿòà íà ïîáåäàòà ëè çàïî÷âàøå? Íå, òîâà ùåøå äà ñå ñëó÷è ïðèâå÷åð. Çåëåíî, çåëåíî, çàùî íå ÷åðâåíî, çàùî íå âúâ âñè÷êè öâåòîâå, êàêâà å òàÿ çåëåíà ñâåòëèíà – òîâà áÿõà ïîñëåäíèòå ìó ìèñëè. Îñòàíà çàìðúçíàë, îáëåãíàò íà çèäà íà ñãðàäàòà, îò êîÿòî áå èçëÿçúë. Ñâëè÷àøå ñå ïîëåêà, êàòî â íÿêàêâà ÷óäíà ëîãèêà íà äâèæåíèåòî, èìàùî ñâîé ñîáñòâåí ðèòóàë â ìèãà íà ñìúðòòà. Åäâà ïî-êúñíî ïúðâèòå ìèíóâà÷è çàáåëÿçàõà, ÷å å ìúðòúâ è ÷å èìà íÿêàêâî ÷óäíî, áîëíî èëè êîé çíàå êàêâî èçêðèâåíî èçðàæåíèå íà ëèöåòî – óñòíèòå ñå óñìèõâàõà, à î÷èòå, øèðîêî îòâîðåíè, âòðåí÷åíè è çàëåäåíè, ãëåäàõà íÿêàê óæàñåíè.

1-2/2009

*** Ìîì÷åòî ñå çàâòå÷å ñëåä òîïêàòà. Áåøå çëå îáëå÷åí ìàë÷óãàí, îêîëî îñåì-äåâåòãîäèøåí, âåäúð, çàñìÿí, ïî÷åðâåíÿë îò òè÷àíåòî, æàäåí çà èãðà, êàêâàòî íÿìàøå â íåãîâîòî ñêðèâàëèùå â ïîëóðàçðåøåíàòà ñãðàäà â áëèçîñò äî Åâðåéñêèòå ãðîáèùà â Ñàðàåâî.  ïðåòúïêàíèòå ñêðèâàëèùà äåöàòà òðÿáâàøå äà áúäàò ìèðíè, òèõè, äåöà áåç äåòñòâî. Íî äåíÿò ïðåç òàçè ïðîëåò íà 1995 ãîäèíà áåøå õóáàâ, ñëúí÷åâ, èñòèíñêî ïðåäèçâèêàòåëñòâî çà îòïóñêàíå, öàðåøå íÿêàêâà òèøèíà, òà ðîäèòåëñêîòî âíèìàíèå áå


îòñëàáíàëî, ïîíåæå èìàøå ìíîãî ðàáîòà, êîÿòî òðÿáâàøå äà ñå èçâúðøè. Ìàë÷óãàíèòå ñå âúçïîëçâàõà îò òîâà è íàñêîðî ïðåä âõîäà íà ñêðèâàëèùåòî ïîäãîíèõà òîïêàòà.  åäèí ìèã, ðèòíàòà ñèëíî, òÿ èçõâúð÷à íà ïúòÿ, à ñ íåÿ è ìîì÷åòî. Õâàíà ÿ ñ ðúöå è òîãàâà ãî óöåëè êóðøóìúò íà ñíàéïåðèñòà. - Âàé, áðå, êîëêî òî÷íî ñòðåëÿì – ðå÷å äîâîëíèÿò ñòðåëåö è âêàðà íîâ ïàòðîí â öåâòà. Ñíàéïåðèñòúò íå çàáåëÿçà çåëåíàòà ñâåòëèíà, ñêðèò çàä åäèí ïðîçîðåö. Ìåðíèêúò ëåêî ñå ïëúçãàøå ïî óëèöèòå, íèñêî, òàì, êúäåòî îáèêíîâåíî ñå äâèæåõà õîðàòà. èðèí ïèðèí *** Êîñìè÷åñêèÿò êîðàá „Ìîõåíäæî Äàðî” áåøå ïúðâèÿò çåìåí ëåòàòåëåí àïàðàò, êîéòî êàðàøå ïèîíåðèòå íà âñåëåíñêèòå ïðîó÷âàíèÿ èçâúí ïëàíåòèòå íà Ñëúí÷åâàòà ñèñòåìà. Áåøå ðàííîòî ëÿòî íà 2054 ãîäèíà. Ïîä ïîêðîâèòåëñòâîòî íà ÎÎÍ, íî ñ îáùèòå íàó÷íè èçñëåäâàíèÿ è âëîæåíèÿ íà òåõíîëîãè÷íî âîäåùèòå ñòðàíè áå ñúçäàäåíà ìåæäóíàðîäíàòà êîñìè÷åñêà ïðîãðàìà „Ìèð è ñúòðóäíè÷åñòâî.” Íàé-ãîëåìèòå íàäåæäè ñå âúçëàãàõà íà òîêó-ùî îòêðèòàòà õèïåðòÿãà. Òÿ áåøå ìíîãîîáåùàâàùà è òðÿáâàøå äà óâåí÷àå âåêîâíèòå ÷îâåøêè äîñòèæåíèÿ ñ íàé-áëåñòÿùîòî è íàé-äðàãîöåííîòî áèæó – ÷îâåêúò äà çàâëàäåå âñåìèðíèÿ ïðîñòîð. „Ìîõåíäæî Äàðî” äîñòèãíà äî áåçêðàéíèòå êîñìè÷åñêè ïúòèùà. Ñåãà ñå íàìèðàøå â áëèçîñò äî îãðîìíàòà îðáèòàëíà ñòàíöèÿ ñ íåïîçíàò ïðîèçõîä, îòäàëå÷åíà íà ñòîòèöè ñâåòëèííè ãîäèíè îò Çåìÿòà. Ïðåä òÿõ áåøå âåëè÷åñòâåíèÿò ôàêò íà ïîçíàíèåòî – áå ïîòâúðäåíî, ÷å ÷îâåêúò íå å ñàì âúâ Âñåëåíàòà. Êàïèòàíúò íà êîðàáà, íîðâåæåöúò Âàëäåìàð Êíóäñåí, ñúçèðàéêè îðáèòàëíàòà ñòàíöèÿ, âåäíàãà ðåøè äà ñå ïðèáëèæè è äà óñòàíîâè êîíòàêò ñ íåéíèòå îáèòàòåëè. Òà êîëêî ùåøå äà ñòðóâà öåëèÿò òîçè ïúò, àêî õðàáðî è ÷åñòíî íå ïðåäëîæè íà íåïîçíàòèòå ñúùåñòâà, ñòðîèòåëè íà ñòàíöèÿòà, êàêâèòî è äà áÿõà è îòêúäåòî è äà ñà äîøëè, ïðèÿòåëñêàòà ðúêà íà ÷îâåøêàòà ðàñà è öèâèëèçàöèÿ. Êàïèòàí Âàëäåìàð Êíóäñåí áåøå ìíîãî, ìíîãî ãîðä, ÷å èìåííî íà íåãî áå ïîâåðåíî êîìàíäâàíåòî íà êîðàáà. Áåøå ïî ìîì÷åøêè âëþáåí ⠄ñâîÿ” êîðàá. Ìàêàð ÷å ãî áÿõà ïðîåêòèðàëè è ïîñòðîèëè ó÷åíè îò ìíîæåñòâî ñòðàíè, ìàêàð ÷å ïðåç ÷åòèðèòå ãîäèíè íà áúðçàòà ìó íàïðàâà äà áÿõà àíãàæèðàíè, ïîñðåäñòâåíî èëè íåïîñðåäñòâåíî, íÿêîëêî õèëÿäè èíæåíåðè è òåõíèöè, âúðõîâíè ñïåöèàëèñòè îò ðàçëè÷íè íàóêè, ñïåöèàëíîñòè è äèñöèïëèíè, òîé èìàøå óñåùàíåòî, ÷å ñÿêàø òîé ñàìèÿò ãî áåøå èçãðàäèë ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè ðúöå. Ïîçíàâàøå âñÿêà íåãîâà ÷àñò, âñÿêà áóðìè÷êà, ÷èï è æè÷êà, ïîçíàâàøå âñåêè ÷ëåí îò ïðîåêòàíòñêèÿ è ñòðîèòåëåí åêèï, âñåêè ÷ëåí íà åêèïàæà, íÿìàøå êîìàíäà, êîÿòî íå áå èçïèòàë ëè÷íî, íÿìàøå âúïðîñ çà êîðàáà, íà êîéòî òîé äà íå çíàåøå äà îòãîâîðè. Òóê, ïðåä áëåñòÿùàòà îðáèòàëíà ñòàíöèÿ íà íåïîçíàòèòå ñúùåñòâà, êàïèòàí Êíóäñåí ñè ñïîìíè è çà áåçóïðå÷íèÿ ÷óäåñåí èçãëåä, êîéòî ïðåäñòàâëÿâàøå „Ìîõåíäæî Äàðî”, êîãàòî çà ïðúâ ïúò áåøå ñëóæåáíî ïîêàçàí ïðåä ëþáîïèòíàòà ïóáëèêà. Âèñîêèÿò ïîâå÷å îò äâåñòà ìåòðà êîðàá âïå÷àòëÿâàøå ñ âåëèêîëåïèåòî ñè – åëåãàíòåí, äîðè è ÷óäíî êðåõúê. Íî òîâà áåøå ñàìî âèçóàëíà èçìàìà. „Ìîõåíäæî Äàðî” áåøå ñèëåí, çäðàâ êîðàá, ãîòîâ çà áîéíîòî ñè êðúùåíèå, çà ïîñòèãàíåòî íà õèïåðñêîðîñòòà. Êàïèòàí Êíóäñåí áåøå ñèãóðåí, ÷å ÷îâåøêà ðúêà íèêîãà äîñåãà íå

221


å ñúçäàâàëà òàêîâà ñúâúðøåíñòâî îò êðàñîòà è ôóíêöèîíàëíîñò. Íåïîçíàòèòå ñúùåñòâà, áåç îãëåä íà êîÿ ñòåïåí îò ðàçâèòèåòî ñè ñå íàìèðàõà, íÿìàøå äà ìîãàò äà ãëåäàò îòâèñîêî íà òàçè õóáîñò. ×îâåêúò ùåøå äà ñå ïðåäñòàâè ïî íàé-äîáðèÿ âúçìîæåí íà÷èí. Ìèãúò äî âêëþ÷âàíåòî íà ñèñòåìàòà çà ñïóñêàíå áåøå âñå ïî-áëèçî. Íÿìàøå ïîâå÷å âðåìå çà ðîìàíòè÷íî ìå÷òàíèå, êîëêîòî è äà áå ïðèÿòíî òîâà. Âñè÷êè çàëè íà êîðàáà ñå èçïúëíèõà ñ ïðèÿòíèÿ è ñåðèîçåí ãëàñ íà êîìïþòúðà: „Äî êàöàíåòî íà çàäàäåíèÿ îáåêò îñòàâàò îùå ïåò ìèíóòè. Îòáðîÿâàíåòî çàïî÷âà 120 ñåêóíäè ïðåäè òîâà. Ïðîãðàìàòà íà èðèí ïèðèí êàöàíåòî å ïðåñìåòíàòà òàêà, ÷å äà íå ñå ïðåäèçâèêà íèêàêâà ùåòà íà îáåêòà. Èçâúðøåíèòå àíàëèçè íà ãîëåìèíàòà è òâúðäîñòòà íà 222 îáåêòà ïîòâúðæäàâàò, ÷å êàöàíåòî å âúçìîæíî ïî âñè÷êè ïàðàìåòðè. Ìîëèì âñè÷êè ÷ëåíîâå íà åêèïàæà äà çàåìàò ìåñòàòà ñè.” Åêèïàæúò áåøå ïðåêàëåíî äîáðå òðåíèðàí è îáó÷åí, òà íå ìó áåøå íóæíî äà ìó ñå êàçâà ïîâå÷å îò òîâà. Âñúùíîñò âñè÷êè ñ íàé-ãîëÿìî íåòúðïåíèå î÷àêâàõà òîçè ìèã íà ïúðâà ñðåùà. Çà êðàòêî âðåìå âñè÷êèòå 240 ÷ëåíîâå íà åêèïàæà ñå îçîâàõà â óäîáíèòå ñè êðåñëà, íàïðàâåíè òî÷íî ñïîðåä ïðîïîðöèèòå íà òåëàòà èì. - Âñå ïàê òîâà å îáèêíîâåíî ïåíñèîíåðñêî âîçåíå – ïîäõâúðëè êúì êàïèòàíà êîðàáíèÿò ëåêàð Îëåã Ìèðîíîâè÷. – Òðÿáâà äà ñè ñïîìíèì â êàêâè óñëîâèÿ ñà ëåòåëè ïúðâèòå êîñìîíàâòè. - Äà, äà, è ïîñëåäíèÿò ìîðÿê íà Êîëóìáîâàòà „Ñàíòà Ìàðèÿ” å èìàë ïîâå÷å ðàáîòà îò íàñ – ïîòâúðäè êîðàáíèÿò èêîíîì Êèì Èë Ìóí. – Êàêâî ïúê, äðàãè ìè ïðèÿòåëþ, òåõíèêàòà íåóäúðæèìî áúðçà íàïðåä, åäâà âèæäàìå ãúðáà é, òîëêîâà å íàïðåäíàëà. Íà íàñ íå íè îñòàâà íèùî äðóãî, îñâåí äà ñâèêíåì ñ òîâà è äà ñå ïðèìèðèì ñ íàïðåäúêà íà òåõíèêàòà. - È êîåòî å íàé-õóáàâîòî, êîëêîòî ïî-ìàëêî ðàáîòèì, êîëêîòî ïîìàëêî ïèïàìå óðåäèòå è óïðàâëÿâàìå, òîëêîâà ñìå ïî-ñèãóðíè. Êîìïþòðèòå ñå ãðèæàò çà íàñ, ñìÿòàò çà íàñ, èçìåðâàò îðáèòàòà, îïðåäåëÿò ïîñîêàòà, à ñåãà è ïðèçåìÿâàò êîðàáà íè âìåñòî íàñ. Îñâåí òîâà, çà ðàçëèêà îò ÷îâåêà, òå íå ãðåøàò – ðå÷å Æàí Áàòèñò, ïîìîùíèê-êàïèòàíúò, ÷îâåêúò, êîéòî íàäëúæ è íàøèð áå ïðåêîñèë Ñëúí÷åâàòà ñèñòåìà, áå ïðèäîáèë îãðîìåí îïèò íà àñòðîíàâò è ìíîãî äîáðå çíàåøå êàêâî ãîâîðè. - Çà êàêâî ñòå ñå ðàçïðèêàçâàëè òîëêîâà? – ñúðäå÷íî ñå óñìèõíà êàïèòàí Êíóäñåí. – Çà âñè÷êî, ñàìî íå çà îíîâà, êîåòî íè ÷îïëè. Êàê èçãëåæäàò òå!? - Ìàëêè çåëåíè! - Ãîëåìè, ñ ÷åòèðè ðúöå! - Ïðèëè÷àùè íà íàñ! - Íèùî ïîäîáíî! - Êîé áè ìîãúë äà çíàå? - Íèå ñêîðî ùå óçíàåì!

1-2/2009

Åäâà ñëåä êàòî „Ìîõåíäæî Äàðî” êàöíà, ìîæàõà äà óñåòÿò öÿëàòà ãîëåìèíà íà îðáèòàëíàòà ñòàíöèÿ. Ìàêàð è âèñîê äâåñòà ìåòðà çåìíèÿò êîñìè÷åñêè êîðàá ñåãà, ïðèçåìåí íà ñòàíöèÿòà, ïðèëè÷àøå íà îòâåñíî ïîñòàâåí ìîëèâ íà ãîëÿìà ìàñà. - Êàêâîòî å, òîâà å, êàêâîòî èñêàõìå, ñòîðèõìå – ðå÷å êàïèòàíúò. – È âíèìàâàéòå õóáàâî! Íèå ïðåäñòàâÿìå ÷îâåøêàòà ðàñà. Äîøëè ñìå â èìåòî íà ìèðà è ïðèÿòåëñòâîòî. Çíàì, ÷å ñòå íàçóáðèëè íàèçóñò Óïúòâàíåòî çà ïúðâèÿ êîíòàêò. Çíàåòå âñè÷êî è çàòîâà ùå âè êàæà ñàìî åäíà äóìà – äîñòîéíî. È òàêà íàñêîðî ñå îçîâàõà â ãîëÿìàòà çàëà íà îðáèòàëíàòà ñòàíöèÿ. Ïúðâî ïðåìèíàõà ïðåç âõîäíàòà âðàòà, ñâàëèõà ñêàôàíäðèòå, à ïúòÿò èì ïîêàçâàøå ñâåòåùà ñèñòåìà, êîÿòî ëåñíî ñå ñëåäâàøå. À


êîãàòî âëÿçîõà â ãîëÿìàòà çàëà, âå÷å ãè íàáëþäàâàõà ñòîòèöè î÷è – çåëåíè, ñèíè, âèîëåòîâè, ìðåæåñòè, ïðîçðà÷íè, ÷åðíè, ÷åðâåíè, êúì òÿõ ñå îáðúùàõà ðàçíè ïèïàëà, àíòåíè, õîáîò÷åòà è ïèíöåòè è â ãëàâàòà íà Çåìëÿíèòå âñè÷êî ñå âúðòåøå îò ñìàéâàùèòå ðàçëè÷íè âèäîâå ñúùåñòâà, êîèòî ãè îáêðúæàâàõà. Íå åäíà! Äåñåòêè, ñòîòèöè ôîðìè íà ðàçóìåí æèâîò, ñúáðàíè íà åäíî ìÿñòî îòêðè ïúðâàòà âñåëåíñêà åêñïåäèöèÿ, èçïðàòåíà îò Çåìÿòà! Ïðåä òÿõ èçëåçå íèñêî ñúçäàíèå ñ ìíîãî ìèëîâèäåí âèä, îñîáåíî çà îíèÿ, êîèòî îáè÷àò õîäåùèòå õðàñòè. Î÷åâèäíî íåùî ãîâîðåøå, àëà çâóêúò åäâà äîñòèãàøå äî òÿõ. Ñúùèÿò îïèò íàïðàâè è íÿêàêúâ ìåäíîêåñòåíÿâ ÷åðâåéîîáðàçåí ëþñïåíèê, íî íåãîâîòî ðÿçêî ñâèðåíå èðèí ïèðèí â ðàçëè÷íè òîíîâå íå ïîìîãíà çà çàïîçíàíñòâîòî. 223 Ñåòíå ïðèñòúïè íÿêàêâî ìåòàëíî ñúùåñòâî. Èìàøå ïî÷òè õóìàíîèäåí âèä. Ñ ðúêà ïîêàçà ãîëÿìàòà õîëîãðàôñêà êàðòèíà íà Âñåìèðà. - Ñèãóðíî íè ïèòà îòêúäå ñìå. - Òîâà å ìîÿòà ÷àñò îò ðàáîòàòà – ïðîøåïíà êîðàáíèÿò íàâèãàòîð. Ïðèáëèæè ñå äî õîëîãðàôñêàòà êàðòà è çàïî÷íà âíèìàòåëíî äà ÿ èçó÷àâà. Ìèíóòèòå áàâíî ìèíàâàõà, à íà îñòàíàëèòå ÷ëåíîâå íà åêèïàæà ñòàâàøå âñå ïî-ÿñíî, ÷å ñà îáêðúæåíè îò ïðèÿòåëñêè ñúçäàíèÿ. Êîëêîòî è äà áÿõà ñòðàííè è ðàçíîîáðàçíè, òåçè ñúùåñòâà íå ïîêàçâàõà êàêúâòî è äà å æåñò íà íåïðèÿòåëñòâî. Èçìèíà ïîëîâèí ÷àñ è àñòðîíàâèãàòîðúò çàâúðøè ñ òúðñåíåòî íà Çåìÿòà íà õîëîãðàôñêàòà êàðòà íà Âñåìèðà. Ïîêàçà íà ñâîÿ ìåòàëåí ñúáåñåäíèê åäíà îòäàëå÷åíà òî÷êà íà êàðòàòà. Ìåòàëíèÿò ñå îáúðíà êúì åäíî êîñìàòî òâîðåíèå, êîåòî çàäâèæè íÿêàêúâ óðåä. Íà ãîëåìèÿ ñòåíåí åêðàí ñå ïîÿâè êàðòàòà íà Ñëúí÷åâàòà ñèñòåìà. Àñòðîíàâòúò áåøå ìíîãî ãîðä. Êîñìàòîòî ñúùåñòâî ïðèòèñíà íÿêîëêî ñâåòåùè êîï÷åòà íà óðåäà. - Âèå ñå íàìèðàòå íà Èçñëåäîâàòåëñêàòà ñòàíöèÿ „Ïðèÿòåëñòâî âúâ Âñåëåíàòà” â öåíòúðà íà Áðàòñêèòå ãàëàêòèêè. Äîáðå äîøëè! Êàïèòàí Êíóäñåí è íåãîâèòå õîðà äîðè íå ñå è îïèòàõà äà ïðèêðèÿò îãðîìíîòî ñè ñìàéâàíå. Åçèêúò, íà êîéòî áÿõà ïîçäðàâåíè, íå áåøå ñúâúðøåíî àêöåíòèðàí, íî áåøå ãëàäúê è ðàçáèðàåì çåìåí åçèê. - Íà òîâà ìÿñòî ñå íàìèðàò íàé-ãîëåìèòå óìîâå íà Áðàòñêèòå ãàëàêòèêè. Òå çàåäíî èçñëåäâàò Êîñìîñà. Âñÿêà ïîçíàòà ðàñà å èçïðàòèëà íàé-áëåñòÿùèòå ñè óìîâå äà îáîãàòÿò ñ íîâè íàó÷íè ïîçíàíèÿ ñâîèòå öèâèëèçàöèè â äóõà íà ïðèÿòåëñòâîòî è ðàçáèðàòåëñòâîòî. Êîñìàòèÿò íàòèñíà îùå åäíî êîï÷å. Îò âèñî÷èíà îò íÿêîëêî êèëîìåòðà ñå âèäÿ Çåìÿòà. ×ëåíîâåòå íà åêèïàæà ðàäîñòíî âúçêëèêíàõà: „Íàøàòà Çåìÿ!” - Ñàìî äîñòîéíî! – ïðåäóïðåäè ãè êàïèòàíúò. Ñåòíå íà ãîëåìèÿ õîëîãðàôñêè åêðàí ñå ïîÿâè êàðòèíàòà íà ñòðàøíèÿ êîðàáåí ïîæàð, ñìúðòòà íà ìîðÿêà ñðåä ïëàìúöèòå, ìîðå, çàìúðñåíî îò íåôò è îò÷àÿíè óäàâíèöè íà ìàëúê ñàë, êîíöëàãåðíèòå áàðàêè, òåëåíèòå ìðåæè, èçìú÷åíèòå êîíöëàãåðèñòè è òåõíèòå ñìúðòíî èçãëàäíåëè ëèöà, òðóïîâåòå ïî óëèöèòå íà ðàçîðåíèÿ ãðàä è óæàñåíîòî ëèöå íà ÷îâåêà, êîéòî óìèðàøå îò ãëàä, óáèòîòî ìîì÷å, âñå îùå çäðàâî ñòèñêàùî òîïêàòà. Êîëêî ñòðàäàíèå âúðõó òåçè ëèöà! Êàïèòàí Êíóäñåí ïî÷åðâåíÿ.  ãîëÿìàòà çàëà ñå î÷àêâàøå îáÿñíåíèåòî, îòãîâîðúò íà íåçàäàäåíèÿ âúïðîñ. Íàé-÷åðíèÿò äåí â æèâîòà íà êàïèòàí Âàëäåìàð Êíóäñåí çàïî÷íà. Òå ÷àêàõà.


Åëåíà Àëåêîâà

ÂÃÐÀÆÄÀÍÅ Íà Ò. Ê.

1. ÑÏÎÌÅÍ ÇÀ ÒÂÎß ÃÐÀÄ Íà òåá, íà Åêàòåðèíà è Ïåòúð, êîèòî ïèñàõìå òîâà ñòèõîòâîðåíèå ñúñ ñòúïêèòå ñè ïî óëèöèòå è îêîëíèíèòå íà ãðàäà, äîêàòî àôðèêàíñêè âÿòúð* áóøóâàøå ñ ëóäà ñèëà è èçïúëâàøå âúçäóõà ñ ïóñòèíåí ïÿñúê è çëàòíà ìúãëà

èðèí ïèðèí

224 Ïîåçèÿ

1-2/2009

ÅËÅÍÀ ÀËÅÊÎÂÀ å ãëàâåí åêñïåðò â Äèðåêöèÿ „Êíèãà è áèáëèîòå÷íî äåëî” êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà êóëòóðàòà. Òÿ å àâòîð íà 8 ïîåòè÷íè êíèãè, íà ðîìàíà â ñòèõîâå „Ìèëåíà”, êàêòî è íà êíèãèòå „Ïî íåâèäèìèòå ìàãèñòðàëè”, „Îòâúä äóìèòå” è „Ìîÿòà Áúëãàðèÿ”. ×ëåí å íà Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè, Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå æóðíàëèñòè, Ñúþçà íà ó÷åíèòå â Áúëãàðèÿ è Íàöèîíàëíî äâèæåíèå „Ðóñîôèëè”. Æóðèðà ïðåñòèæíè ïîåòè÷íè êîíêóðñè. Íîñèòåë å íà ñïåöèàëíàòà íàãðàäà îò Íàöèîíàëåí êîíêóðñ çà áåëåòðèñòèêà è äîêóìåíòàëèñòèêà „Íèêîëàé Õàéòî┠çà êíèãàòà ñè „Îòâúä äóìèòå”. Íîñèòåë å íà Ñðåáúðåí êðúñò” çà „òâîð÷åñêè çàñëóãè êúì èñòèíàòà è âÿðàòà” îò Ìîñêîâñêàòà ïèñàòåëñêà îðãàíèçàöèÿ  è Ñúþçà íà ïðåâîäà÷èòå â Ðóñèÿ ïî ïîâîä 75 ãîäèøíèÿ þáèëåé íà ëèòåðàòóðåí èíñòèòóò „À. Ì. Ãîðêè”, êîéòî å çàâúðøèëà ïðåç 1992 è êúäåòî çàùèòàâà äîêòîðñêà äèñåðòàöèÿ.

ÒÎÇÈ ÂßÒÚÐ, òîçè áóðåí, øåìåòåí âÿòúð, òîçè ïðèçðà÷åí ãðàä, ñãóøåí â ãúíêèòå íà ïëàíèíàòà êàòî âðàá÷å ­ òâîÿò ãðàä, ñëúíöåòî, çàáîäåíî êàòî èãëà, êàòî çëàòíà ïèòà â öåíòúðà íà íåáåòî, ëåíèâîòî ïîëþøâàíå íà âúëíèòå ­ è ÿçîâèðúò å ïðèçðà÷åí â çâúíòÿùàòà òèøèíà... Òîçè âÿòúð, òîçè áóðåí, øåìåòåí âÿòúð, áÿë âÿòúð îò Áÿëî ìîðå ­ ñ ìèðèñ íà ïðîëåò, íà ïðúñò, íà æèâîò, íà ùàñòèå, êîéòî ðàçïëàêà ñêðåæíèòå âðúõ÷åòà íà äúðâåòàòà, ðàçëþëÿ ãîðàòà, ðàçòîïè òåæêèòå ñíåãîâå, îòâîðè ïúòÿ íà ðàäîñòòà ìè, êúäåòî ñúðöåòî ìè îòëåòÿ è çàáðàâè äà ñå çàâúðíå... Òîçè âÿòúð, òîçè áóðåí, øåìåòåí âÿòúð, òîçè ïðèçðà÷åí ñâÿò, ñãóøåí â ïàçâèòå íà âñåëåíàòà êàòî âðàá÷å ­ òâîÿò ñâÿò, âúçäóõúò ­ êàòî çëàòíà ìúãëà, ùúðêåëèòå è ìèíçóõàðèòå, ïëà÷åùàòà âúðáà ­ â ïðîëåòíàòà ñè ïðåìÿíà ­ êàòî íåâåñòà... Èñê��ì äà áúäà ïòèöà è äà ëåòÿ â çëàòíèÿ âúçäóõ íà òâîÿ ãðàä ­ ïðèçðà÷åí ãðàä â ãúíêèòå íà ïðèçðà÷íà ïëàíèíà, êîÿòî îòêðèâà âíåçàïíî


è ëåêî øîêèðàùî êðàñîòèòå ñè çà î÷èòå, êîèòî òúðñÿò, äà ëåòÿ ­ è áåëèÿò âÿòúð îò Áÿëî ìîðå äà ðàçïëà÷å ñêðåæíèòå âðúõ÷åòà íà äóøàòà ìè, äà ðàçëþëåå ïîêîéíèòå ìè äúëáî÷èíè, äà ðàçòîïè òåæêèòå ñíåãîâå, äà ðàçáèå êîâàíèòå ìè ïîðòè, äà ðàçäóõà, äà ðàç÷èñòè, äà îáíîâè èçäúíî ñúùåñòâîòî ìè... Èñêàì äà ëåæà â ÷àøêà íà ìèíçóõàð è ñëúí÷åâè çàé÷åòà äà èãðàÿò ïî êîæàòà ìè, äà èãðàÿò ïî âúòðåøíîñòèòå ìè ëèëàâè îòðàæåíèÿ, ñ âñÿêà êëåò÷èöà äà ÷óâàì òúòíåæèòå íà çåìÿòà, êîÿòî âúçêðúñâà ñëåä çèìàòà ­ çà ñâåòëèíàòà, òúòíåæèòå íà çåìÿòà, êîÿòî âúçêðúñâà, äà ÷óâàì ­ íà ãðàíèöàòà, íà ïðåäåëà, êúäåòî èçòè÷àò çåìíèòå ñíåãîâå è èñêðåÿò ­ â ïðîçðà÷íà çäðà÷åâèíà ­ ñíåãîâåòå íåáåñíè... Òîçè âÿòúð, òîçè áóðåí, øåìåòåí âÿòúð, ÷åðåí âÿòúð îò Àôðèêà ­ ñ ìèðèñ íà çàñóõà, íà ñàìîòíîñò, íà ãèáåë, íà ìðàê, íà òúãà êîéòî ðàçïðúñâà æèâîòà íè ­ ìîÿ è òâîÿ æèâîò, øåïà ïÿñúê íà âÿòúðà, ïîêðóñèòå è ìå÷òèòå íè, ñòðàõîâåòå íè, ñàìîòàòà... Èñêàì, ïðåìàëÿëà îò ùàñòèå, â ïóñòèííèòå ïÿñúöè äà òå ÷àêàì, äà èçâèðàø ïðåç ìèðàæèòå íà î÷èòå ìè, íà äóøàòà ìè áàâíî ñ êàìèëèòå â çëàòíèÿ âúçäóõ, áàâíî äà ñòàâàø ïëúò,

äà âèæäàì êàê ñèíêàâà âåíè÷êà íà ðúêàòà òè ïóëñèðà ­ ìúë÷àëèâ êàòî ïóñòèíÿòà, ñóðîâ êàòî áåäóèí, ñèëåí êàòî æèâîòà... Èñêàì, õâàíàòè çà ðúöå, äà âúðâèì ïî ïîëÿíèòå íà òâîÿ ãðàä, íà ïðîëåòòà, êàìåíèñòàòà ïðúñò äà áîöêà èðèí ïèðèí õîäèëàòà íè, êîñîâåòå äà ñå íàäñâèðâàò 225 è â çëàòíèÿ âúçäóõ äà òðåïòÿò, äà ñå íîñÿò ïåñú÷èíêèòå íà ïóñòèíÿòà, èñêàì êàòî äåöà äà ñå ñìååì ­ íà ãðàíèöàòà, íà ïðåäåëà, êúäåòî èçòè÷àò òëåííèòå íè òåëà è ñå ðàæäàò íåòëåííèòå... Òîçè âÿòúð, òîçè áóðåí, øåìåòåí âÿòúð, áÿë âÿòúð îò Áÿëî ìîðå, ÷åðåí âÿòúð îò Àôðèêà, òâîÿò ãðàä, òâîÿò ñâÿò ñ ïîêðóñèòå è ìå÷òèòå òè... ...âñè÷êî å íÿêàê ðåàëíî è íÿêàê ïðèçðà÷íî ­ êàòî æèâîòà ­ ìîÿ è òâîÿ æèâîò, â ÷àøêàòà íà ïëàíèíàòà, íà âå÷åðòà ­ ìîæå ñ î÷è äà ñå âèäè, ñ óøè äà ñå ÷óå, ñ ðúêà äà ñå ïèïíå, äà ñå ïèïíå ñ äóøà, ñúùåâðåìåííî ñå èçïëúçâà, ðàçñèïâà ñå íà çëàòíè ïðàøèíêè âúâ âúçäóõà, òðåïòè è ñå íîñè â ïëàìòÿùèÿ âúçäóõ íà çàëåçà è ïîëÿãà íàä ïîëÿíèòå, íàä äúðâåòàòà, íàä êúùèòå, íàä êàìáàíàðèèòå, íàä ùúðêåëîâèòå ãíåçäà, íàä ìèíàëîòî, íàä ñåãàøíîòî è íàä áúäíîòî ­ êàòî ïåïåë... È ïàäà íîùòà.

Àôðèêàíñêèÿò âÿòúð òðúãâà îò àôðèêàíñêèòå ïóñòèíè.  Áúëãàðèÿ å èçâåñòåí ïîä ðàçëè÷íè èìåíà: „÷åðåí âÿòúð“, „áÿë âÿòúð“ (íàðè÷àí òàêà íàé-âå÷å çàùîòî èäå îò Áÿëî ìîðå) è äð. Òðàå îò íÿêîëêî ÷àñà äî íÿêîëêî äåíîíîùèÿ. Êàòî âÿòúð å ìàëêî ïî-ñèëåí îò óìåðåíèÿ, îòòóê ñà îáëàöèòå ïðàõ, êîèòî ïîíÿêîãà íîñè ñúñ ñåáå ñè, è å ãëàâíî òîïúë è ñóõ, ïðàâè âúçäóõà ìúãëÿâ, ïðåìðåæåí. Çèìå òîïè ñíåãà, êàòî ïðåäèçâèêâà ïîðîèùà. Ïðåç ëÿòîòî èçñóøàâà ïî÷âàòà, âðåäè íà ðàñòåíèÿòà. Çàòîâà è ãî íàðè÷àò „÷åðåí âÿòúð“. *


2. ÊÀÊÂÎ ÒÂÎßÒ ÃÐÀÄ ÌÈ ÊÀÇÂÀ Òèøèíàòà íà òâîÿ ãðàä ìè êàçâà ìíîãî ïîâå÷å çà òåá, îòêîëêîòî âñè÷êèòå äóìè, êîèòî ñè ìè ãîâîðèë. Ïëàíèíàòà ïàçè òâîèòå ñòúïêè èðèí ïèðèí è ïîìíè, ÷å é ïðèíàäëåæèø, ìàêàð íèêîãà äà íå ñè ïðèçíàâàë 226 òîâà ­ äîðè ïðåä ñåáå ñè. Íåáåòî íàä òâîÿ ãðàä ñå óñìèõâà è ìàëêî ïðèëè÷à íà òåá â ìèãà, êîãàòî ìè ïîäõâúðëè: “Íå ñúì çíàåë êîëêî å õóáàâî äà ñè âëþáåí...” Ïîìíèø ëè?... Óëèöèòå íà òâîÿ ãðàä ñà ñëúí÷åâè ­ êàòî ëèöåòî òè, êîãàòî ñå óñìèõâàø. Âúðâÿ ïî òÿõ è ìè ñå ñòðóâà, ÷å ïîòúâàì â òâîÿòà ñâåòëèíà, êîãàòî ñå óñìèõâàø, è ëåêî ìè ñå âèå ñâÿò, è ñúì ëåêî çàìàÿíà îò óõàíèÿòà íà ðàççåëåíèëàòà ñå ïðîëåò. Óëèöèòå íà òâîÿ ãðàä ñà îòâîðåíè êàòî óñìèâêàòà òè, êîãàòî ìè êàçâàøå: “Îáè÷àì òå!” ...è ïîñëå ñå çàòâîðè è àç íå çíàì íàêúäå äà âúðâÿ, êàêâî äà ïðàâÿ... Äà áè çíàåë êîëêî ñâåòëèíà èìà â ÷îâåêà, êîÿòî òîé òðÿáâà äà ñïîäåëè ñ ÷îâåêà, êîãîòî îáè÷à, íå áè ñå çàòâàðÿë çàä ñòî è åäíà äúáîâè ïîðòè ñúñ ñòî è åäèí æåëåçíè êàòèíàðè ­ êàê äà ïðåìèíà ïðåç êàìåííèòå ñòåíè, ïðåç âèñîêèòå çèäîâå... 1-2/2009

Äà áè çíàåë êîëêî ìàëêî å íóæíî, çà äà áúäå ÷îâåê ùàñòëèâ, íå áè ñå ÿâÿâàë ñàìî êàòî ìèðàæ, êàòî òàíöóâàùè îòáëÿñúöè è ñåíêè ïî ãëàäêàòà ïîâúðõíîñò íà ÿçîâèðà

â îòìàëåëèÿ ñëåäîáåä ­ ...ùå ñå ïðåâúðíà íà ñëàâåé ïèëå, íà ðèáà ìðÿíà, íà áëàãà ìèñúë è íà ñâåòëèíà, çà äà òå íàìåðÿ... Íî òè íå çíàåø, òè áÿãàø îò îãúíÿ íà ëþáîâòà ñè êúì ìåí, îò ùàñòèåòî, êîåòî íè å îòðåäåíî ­ êàòî îò ÷åðíà ÷óìà. Çàùî òå å ñòðàõ äà áúäåø ùàñòëèâ ïðåä äúáîâèòå ïîðòè, íà ñëúíöå, â ïðîçðà÷íàòà òèøèíà íà òîÿ ñâÿò? ×îâåê å ðîäåí íå ñàìî çà ìúêè, çà ïîò íà ÷åëîòî è çà ñàìîòíîñò, à è çà äà áúäå ùàñòëèâ ­ ðåäêèòå ìèãîâå ùàñòèå, êàöàùè íà ðàìîòî è â ìèã îòëèòàùè êàòî áåëè ãúëúáè, êàòî çëàòíè ïòè÷åòà â áåçìúëâíàòà ïóñòîòà... Äà áè çíàåë êîëêî êðàñîòà èìà â ÷îâåêà... ...âèæäàì ­ ïðîëåòòà íà òâîÿ ãðàä â äóøàòà òè, öúðêâàòà ñ êàìåííèÿ äâîð, ñòàðèÿ îðåõ, ùúðêåëîâèòå ãíåçäà ñúñ ùúðêåëèòå, êîèòî ëåíèâî ÷èñòÿò ïåðàòà ñè, óëèöèòå è êàôåíåòàòà, ëîâöèòå íà íîâèíè ïî ïåéêèòå, îáëåíè îò ñëúí÷åâàòà ñâåòëèíà íà ñëåäîáåäà... Íî òè íå çíàåø, òè áÿãàø ­ îò ìåí, îò ñåáå ñè, îò ñâåòà, îò æèâîòà. Êàê äà òå ñïðà, äà òè êàæà, ÷å íèùî íà òîÿ ñâÿò íå ñòðóâà áåç ëþáîâ, íèùî íå ñòðóâà ñâåòúò, êîãàòî ëþáîâòà å çàêëþ÷åíà çàä äúáîâè ïîðòè, çàä æåëåçíè êàòèíàðè, êîãàòî òàíöóâà ëþáîâòà ïî ãëàäêàòà ïîâúðõíîñò íà ÿçîâèðà


èðèí ïèðèí

227

ñàìî êàòî ìèðàæ, êàòî ñëúí÷åâè îòáëÿñúöè è ñåíêè, äîêàòî ñëúíöåòî ïàäà çàä îòñðåùíèòå âúðõîâå è çäðà÷úò ïðèèæäà ­ äóøàòà ìè å êàòî âãðàäåíà â òåìåëèòå íà òâîÿ ãðàä, â êúùèòå è ùúðêåëîâèòå ãíåçäà, âúâ âúçäóõà è âúâ âèñèíàòà, êîÿòî ïîòúìíÿâà... Íîùòà íà òâîÿ ãðàä ìè ðàçêàçâà ïðèêàçêè çà òåá,

çà âå÷íîñòòà, çà áîëêàòà, ëþëåå ìå ñðåä çâåçäíèòå âèñèíè, ñðåä äúëáèíèòå íà ìðàêà ñè è ìå ïðèñïèâà â ÷åðíàòà ñè ëþëêà. Ñúíóâàì ñúíèùà, êîèòî íå ïîìíÿ. Ñúíóâàì ñâîÿ æèâîò â ëþëêàòà íà íîùòà, â òâîÿ ãðàä è íå ïîìíÿ íèùî... Ñúáóæäà ìå ñëúíöåòî íà òâîÿ ãðàä, ïðúñòèòå ìó ïðèëè÷àò íà òâîèòå ïðúñòè, êîèòî èñêàì äà ðîøàò êîñèòå ìè, êîãàòî ñå ñúáóæäàì. Äåíÿò íà òâîÿ ãðàä ñå ðàæäà áèñòúð êàòî ðîñà,


èðèí ïèðèí

228

ÿñåí êàòî î÷èòå òè, êîãàòî ìå ãëåäàø, ÿðúê êàòî ñâåòëèíàòà, êîãàòî ìè êàçâàøå: “Âå÷å íå çíàì íà êîé ñâÿò ñúì ­ íà òîÿ ëè, èëè íà îíÿ...” È àç íå çíàì íà êîé ñâÿò ñúì...

ñ ïîêîé è áëàãîñò, çà ñìúòíèòå ïðåä÷óâñòâèÿ è ÿñíèòå âèñîòè, êîèòî òÿ ðàæäà â ìåí, èñêàì äà òè ãîâîðÿ, çà ðàäîñòòà ñè è çà ñâåòëèíàòà, çà ñúíèùàòà, êîèòî ñúíóâàì, çà òåá...

Äåíÿò äîéäå è îòìèíà, äîéäîõà ìíîãî äíè è îòìèíàõà, à àç ïðîäúëæàâàì äà ñúíóâàì òâîÿ ãðàä, òâîÿ ñâÿò, ñúíóâàì, ñúíóâàì, ñúíóâàì, ÷å ìå îáè÷àø, ÷å ñúì åäèíñòâåíà è çàâèíàãè ­ êàêòî ìè êàçâàøå â ñóðîâèÿ ñòóä ñðåä âèåëèöèòå íà çèìàòà ïîä ñìðúùåíîòî îëîâíî íåáå... ñúíóâàì ­ ÷å æèâîòúò ìè äíåñ, ÷å æèâîòúò ìè òóê è ñåãà, òîçè ìîé åäèíñòâåí æèâîò, âãðàäåí â ñâåòëèíàòà íà î÷èòå òè, îìàãüîñàí, î÷àðîâàí, ïðåäîïðåäåëåí, çàïî÷âà è ñâúðøâà ñ òåá.

Àêî òè êàæà, ÷å ëþáîâòà íå ñúùåñòâóâà, åäâà ëè ùå ìè ïîâÿðâàø, åäâà ëè ùå ìè ïîâÿðâàø, çàùîòî æèâîòúò áåç ëþáîâ å íåìèñëèì. Íî ëþáîâòà íå ñúùåñòâóâà. Òÿ å äàð, êîéòî íè ñå äàâà ñâèøå çà îñîáåíè çàñëóãè. Òÿ å ÷óäî, êîåòî íè ñïîëåòÿâà èçíåâèäåëèöà. Çàòîâà íè å ñòðàõ. Íî òè íå ñå ïëàøè.

3.  ÏÐÈÂÅ×ÅÐÍÈÒÅ ÑÂÅÒÎÂÅ Èñêàì äà òè ãîâîðÿ â ïðèâå÷åðíèòå ñâåòîâå, â ñâåòîâåòå ñëåä çàëåçà, êîãàòî ñâåòëèíàòà ñè å òðúãíàëà, íî îùå çâúíòè âúâ âúçäóõà, è ñå íîñè âúâ âúçäóõà, çâúíòè ïî÷òè íåäîëîâèìî æóæåíåòî íà æèâîòà, è äåíÿò å èçãîðÿë, íî îùå ñâåòè, è ñëåä ìèãîâå ùå ñå ïîñèïå íàä çåìÿòà ñðåáúðíàòà ìó ïåïåë, è ùå ñå ñïóñíå íîùòà ­ êîëêî êðàñèâè ñà òåçè ñâåòîâå íà ïðåäåëà ìåæäó äåíÿ è íîùòà... 1-2/2009

 ïðèâå÷åðíèòå ñâåòîâå èñêàì äà òè ãîâîðÿ, èñêàì äà òè ãîâîðÿ çà ëþáîâòà, êîÿòî ïúëíè ñúðöåòî ìè

Ùîì ëþáîâòà å äîøëà ïðè òåá, çíà÷è ñè ÿ çàñëóæèë, ùîì ëþáîâòà å ïîðúáèëà ñúðöåòî òè ñúñ çëàòíà íèøêà, çíà÷è ñè ÿ èçêóïèë, ùîì ëþáîâòà å èçïúëíèëà î÷èòå òè ñúñ ñâåòëèíà, çíà÷è ñè ÿ èçñòðàäàë ­ èçñòðàäàë ñè ÿ â ïðîòÿæíèòå ÷àñîâå íà ñàìîòà, èçêóïèë ñè ÿ â áåçïúòèöèòå è áîëêàòà. Ñàìî ñè ïðåäñòàâè ­ îãðîìíèòå, íåâåðîÿòíè ïðîñòðàíñòâà îêîëî íàñ, â êîèòî âåðîÿòíîñòòà äà ñå ñðåùíåì å åäíî êúì áåçêðàéíîñò... À ñå ñðåùíàõìå! Ñàìî ñè ïðåäñòàâè òîíîâåòå ãðèæè, òðåâîãè, ïðîáëåìè, êîèòî äåíÿò ñòîâàðâà âúðõó ðàìåíåòå íè è íè ïðåãúðáâà, òîíîâåòå íåâåðèÿ ñè ïðåäñòàâè, êîèòî íè îñëåïÿâàò... À ñå âèäÿõìå! Ñàìî ñè ïðåäñòàâè ­ ñìúòíîòî áëÿñâàíå íà êîïíåæà,


òîëêîâà íåæíî, òîëêîâà êðåõêî, ÷å ñå ðàçïàäà îò ñàìî ñåáå ñè, è ïàê ñå ðàæäà, ñàìî ñè ïðåäñòàâè êîëêî ñèëà òðÿáâà äà èìà â íåãî, çà äà ïðîáèå ­ êàêòî íàïðîëåò íåæíèòå, êðåõêè ñòåáúëöà íà ìèíçóõàðèòå ïðîáèâàò ñìðúçíàëàòà ñå ïðúñò, ãíèëàêà è îêúñíåëèòå ñíåãîâå ­ æåëåçíèòå íè áðîíè! Îòêúäå ­ òàçè ñèëà íà êîïíåæà, íà ïðîëåòíèòå ìèíçóõàðè â ñìúòíèòå ïðåä÷óâñòâèÿ çà ñâåòëèíàòà? Îòêúäå ­ ñèëàòà íà ëþáîâòà, êîÿòî ïúëíè ñúðöàòà íè ñ ïðîëåò, êîÿòî íè ïúëíè ñ ïîëåò, ñ íàäåæäè, ñ æèâîò, ñ íåâúçìîæíîñòòà åäèí áåç äðóã äà íè èìà, ñàìî ñè ïðåäñòàâè... Êîãàòî ñå óñìèõâàø, âñè÷êî íàîêîëî ñå óñìèõâà è ìúãëàòà îòñòúïâà, è ñíåãîâåòå ñå òîïÿò, è ñëúíöåòî ïðîáèâà îëîâíèÿ ñâîä, è çåìÿòà çàñèÿâà. Êîãàòî ðúêàòà òè íàìèðà ìîÿòà ðúêà, ñòàâàìå åäíî öÿëî ­ äåëíèêúò ïðèäîáèâà ðàâíîâåñèå, æèâîòúò ñòàâà ïðîñò è ìúäúð, òàêàâà âåäðèíà ñòðóè îò íàñ, ÷å õîðàòà ñå îáðúùàò äà íè ãëåäàò. Êàê äà æèâåÿ áåç òåá íà òîçè ñâÿò? Êàê äà ñúì æèâà áåç òåá? Òîëêîâà íåùà èñêàì äà òè êàæà â ïðèâå÷åðíèòå ñâåòîâå, òîëêîâà íåùà äà ïðåìúë÷à ­ â ñâåòîâåòå ñëåä çàëåçà, íî êúäå äà òå íàìåðÿ, êàê äà òå ñïðà â ïðåïóñêàíåòî òè ïðåç äåëíèêà è ïðîñòðàíñòâàòà îêîëî íàñ, êîèòî ùå íè ïîãúëíàò, ùå íè ðàçñèïÿò íà ïðàõ, ùå íè ðàçäåëÿò, àêî èçïóñíåø ðúêàòà ìè, àêî íå äúðæèì åäèí íà äðóã,

àêî íå ñå óñìèõâàø è íå ñòðóè ñâåòëèíà îò î÷èòå òè... Êàæè ìè íàèñòèíà ëè å òîëêîâà ñòðàøíà ëþáîâòà, ÷å òðÿáâà äà áÿãàìå îò íåÿ ñ âñè÷êà ñèëà?

4. ÒÀÍÖÓÂÀÙÈßÒ ÄÓÕ Ïîïèòàõ ãðåéíàëèòå óëèöè íà òâîÿ ãðàä: “Êúäå å êúùàòà íà îíçè, ïî êîãîòî äóøàòà ìè èçãàðÿ?” À òå ìè îòãîâîðèõà: “Òóê âñÿêà óëèöà å ïúò êúì íåãîâèÿ äîì è êúì ñúðöåòî ìó. Íî àêî èñòèíñêè îáè÷àø.” Ïîïèòàõ çëàòíîòî íåáå íà òâîÿ ãðàä: “Êàê äà îòêðèÿ ãðàäèíèòå íà îíçè, â î÷èòå íà êîãîòî î÷èòå ìè ïîòúâàò è àç ëåòÿ íàíÿêúäå ñðåä ñâåòëèíà è â àáñîëþòíà áåçòåãëîâíîñò?” À òî ìè îòãîâîðè: “Ãðàäèíèòå íà òâîÿòà ëþáîâ òóê ñà íàâñÿêúäå è ìîæå âñåêè ìèã äà ãè îòêðèåø ­ ïðåç âúçäóõà ïðîçðà÷åí, ïðåç çëàòíàòà ìúãëà, ïðåç ïåëåíàòà íà ìèðàæà ñè. Íî òðÿáâà ìíîãî ñèëíî äà îáè÷àø.” Ïîïèòàõ ùúðêåëèòå, ìèíçóõàðèòå, íîùòà è óòðîòî íà òâîÿ ãðàä, ïîïèòàõ ñëúíöåòî è âÿòúðà íà òâîÿ ãðàä, ïðåïóñêàùèÿ äåí è çàëåçà, äúðâåòàòà, ðàçëèñòèëè ñå ïðåä î÷èòå ìè, ïîïèòàõ êàìúíèòå íà ðåêàòà è ðåêàòà ­ êîÿòî îùå â ñúíèùàòà ìè øóìè, ïîïèòàõ ìèíàëèòå äíè è äíèòå èäâàùè íà òâîÿ ãðàä êúäå äà òå íàìåðÿ. À òå ìè îòãîâîðèõà, ÷å òè ñè â ìåí, êúäåòî è äà ñè, ÷å òè ñè â ìåí, êúäåòî è äà ñúì, ÷å òè ñè â ìåí çàâèíàãè íàâñÿêúäå,

èðèí ïèðèí

229


÷å íèùî íÿìà äà íè ðàçäåëè, äîêàòî ðàäîñòòà å â íàñ è íèå â ðàäîñòòà ïúòóâàìå åäèí êúì äðóã, äîêàòî ãðåå ñâåòëèíàòà â íàñ, äîêàòî êîñîâåòå ïåÿò è ñëúíöåòî ëú÷è ðàçñèïâà íàä ñâåòà, äîêàòî î÷èòå íè ñå ñðåùàò è ñå äîêîñâàò äëàíèòå, èðèí ïèðèí êîèòî íèêîãà íå ëúæàò.

230

Ïðåâúðíàõ ñå íà ñëàâåé ïèëå, íà ðèáà ìðÿíà, íà áëàãà ìèñúë è íà ñâåòëèíà. È òå íàìåðèõ â ìåí. Ñåãà ñúì òàíöóâàùèÿò äóõ ïî óëèöèòå ñëúí÷åâè íà òâîÿ ãðàä, ïî ïîêðèâèòå è ïîëÿíèòå íà òâîÿ ãðàä, ñðåä ïåðåñòèòå îáëàöè íà òâîÿ ãðàä, ïîðúáåíè ñ èñêðèöèòå íà ãàñíåùèÿ äåí, òàíöóâàùèÿò ñðåä çâåçäèòå, òàíöóâàùèÿò âúðõó êëåïà÷à íà âñåëåíàòà, â óñìèâêàòà íà Øèâà, ïîòúíàë â ñúçåðöàíèå íà ñâåòîâåòå è íà ñåáå ñè, òàíöóâàùèÿò ìåæäó ñâåòîâåòå, òàíöóâàùèÿò ïî îñòðèåòî íà áðúñíà÷à, òàíöóâàùèÿò ñúñ ñìúðòòà. Ñåãà ñúì òàíöóâàùèÿò äóõ ñðåä ïÿñúöèòå íà ïóñòèíÿòà, òàíöóâàùèÿò ñúñ êàìèëèòå, òàíöóâàùèÿò â çåíèöàòà íà áåäóèíà, èçíèêíàë îò ìèðàæà íà ñúðöåòî ìè, òàíöóâàùèÿò ñðåä ïåñú÷èíêèòå íà âÿòúðà, îáàãðèë âúçäóõà íà òâîÿ ãðàä ñúñ

1-2/2009

çëàòî, òàíöóâàùèÿò â ñíåæíîòî íåáå íà ïëàíèíàòà, êîÿòî ïàçè ñïîìåíà çà òåá, òàíöóâàùèÿò ñ ïðîëåòíèòå öâåòîâå íà òâîÿ ãðàä, òàíöóâàùèÿò â ðàäîñòòà... Íå ìîæå íèùî ðàäîñòòà ìè äà óáèå, íå ìîæå íèùî äà ìå ñúêðóøè, íå ìîæå íèùî íà çåìÿòà äà îòíåìå îíîâà, êîåòî îò íåáåòî ìè å ïîäàðåíî ­ äîðè è òâîåòî ìúë÷àíèå, íå ìîæå íèùî äà ïðåâúðíå â ïåïåë ñâåòëèíàòà, êîÿòî ãðåå â ìåí ­ êàêâî, ÷å çàëåçúò äîãàðÿ çàä âúðõîâåòå íà äúðâåòàòà è çëàòîòî âúâ âúçäóõà äîãàðÿ, è äîãàðÿò îòáëÿñúöèòå ïðèçðà÷íè íà ÿçîâèðà, è äåíÿò äîãàðÿ, è æèâîòúò ­ ñðåä äåòåëèíèòå è ìèíçóõàðèòå, äîãàðÿ, è äîãàðÿ ðàäîñòòà. Ïðåáðîäèõ ìíîãî ïúòèùà êúì òåá, ïîñòèãàõ ñìèñúëà íà äóìèòå, êîèòî ìè ãîâîðåøå, è îíîâà ­ çàä äóìèòå, è ïèõ îò èçâîðèòå íà òúãàòà òè òúãà, ïðîçèðàõ òúìíàòà ñòðàíà è ñâåòëàòà ñòðàíà íà îãëåäàëîòî, äîêîñâàõ ñòðîãàòà òè ÷èñòîòà è ñå îïèÿíÿâàõ. Ñåãà ñúì òàíöóâàùèÿò äóõ â ãðàäèíèòå íà òâîÿ ñâÿò, â ñúðöåòî òè, â õðàëóïàòà íà òâîèòå ðúöå, â ñðåáðîòî íà êîñèòå òè, òàíöóâàùèÿò â áîëêàòà, òàíöóâàùèÿò â íÿìîòî ñòðàäàíèå, òàíöóâàùèÿò â ãîðåñòòà íà ñâîÿòà ëþáîâ.


È ìèñëÿ ñè... Áè áèëî íàâÿðíî õóáàâî ðúêàòà òè äà ìå äîêîñâà, óñòíèòå òè äà ìè ãîâîðÿò, î÷èòå òè äà ìå îáëèâàò ñúñ ñèÿíèå, äà ñå êúïÿ âúâ âîäîïàäèòå íà òâîÿ äåí, äà ìå ëþëåå òâîÿòà ïîêîéíà íîù â çäðà÷åíàòà ñè ëþëêà, áè áèëî íàâÿðíî õóáàâî äà çíàÿ, ÷å òå èìà, ÷å íå ñè èëþçèÿ, ìèðàæ, îòáëÿñúöè è ñåíêè ïî ãëàäêàòà ïîâúðõíîñò íà ÿçîâèðà â îòìàëåëèÿ ñëåäîáåä, â òàéíñòâåíèòå ñôåðè íà äóøàòà ìè, êîèòî àç ñàìàòà îùå íå ïîçíàâàì, áè áèëî íàâÿðíî õóáàâî... Íî êàê äà òè ãî êàæà? Äîìúò òè áåçîòâåòåí å.  ãðàäèíèòå òè ­ áóðåíè è çäðà÷. Íÿìà ãî ñòîïàíèíà íà êúùàòà, ïîâåëèòåëÿ íà ñâåòëèíàòà. Êúäå ñðåä âðÿâàòà íà òîÿ ñâÿò äà òå íàìåðÿ?

Èëþñòðàöèÿ Òîøêî Ìàðòèíîâ

èðèí ïèðèí

231


Ïàíàéîò Êàðàãüîçîâ

èðèí ïèðèí

232

ÍÅÑÅÁÚÐÑÊÈ ÂßÒÚÐ Äðåâíàòà êðúñòîñëîâèöà îò íåñåáúðñêè óëèöè îêòîìâðè å àðàíæèðàë â æúëòî. Ìíîãîëèêèÿò ïîòîê îò ëþáîïèòíè òóðèñòè å îòñòúïèë ìÿñòî íà ñàìîòíèêà âÿòúð. À òîé íå ðàçáèðà, ÷å åäèí è ñúù ðåáóñ ìîæå äà èìà áåçáðîéíè ðåøåíèÿ, ñòàðàòåëíî çàïúëâà ñ áåçñúíèå óëè÷êèòå, íî æåëàíèÿ îòãîâîð íå ïîëó÷àâà. Ñåãà å åäèíñòâåí - ìúæåòå ãè íÿìà.  íåãî ñà âëþáåíè âñè÷êè. Óâè! Åñåíòà ðåâíèâà ïðîãîíè æåíèòå è òå íà ïëàíèíàòà çàêëåõà ñå â ëþáîâ... Âÿòúðúò ïîìíè ïîâå÷å îò ìúæåòå, ïîâå÷å ïîìíè è ïîâå÷å òúðñè ñúáëè÷à áåç ñðàì ñìîêèíîâèòå äúðâåòà, ôëèðòóâà ñ âñÿêî ëèñòî îò òÿõ, ñèãóðåí, ÷å çàä åäíî ñå êðèå Åâà, íåñòîðèëà îùå ãðÿõ.

1-2/2009

*** Ïëà÷å åñåíòà çà ëÿòî. Ñúëçèòå é çàìðúçâàò â çèìà.


ÄÂÓËÓÍÈÅ

Íà Ìàéÿ

Ñíîùè èìàøå ïúëíîëóíèå. Íàáëþäàâàõ ãî îò ïðîçîðåöà. Ïðåç ñòúêëàòà è îò âèíîòî ìè ñå ïðèâèäÿ äâóëóíèå. Ñïîìíèõ ñè çà òåá, ïðèÿòåëêî, è ìè ñòàíà ëóííî õóáàâî.

ÒßÑÍÎ Ëîæåòî íè ñòàíà òÿñíî.  ñðåäàòà ìó èçðàñòâà áóðåí.

ÃÎÑÒÅÍÊÀ Âåäíúæ ãîäèøíî âúâ äóøàòà ìè íàõëóâà è ÿ ðàçõâúðëÿ êàòî ñâîÿ ðîäíà êúùà. Èçïúæäà èçíåíàäàíèòå ãîñòè, ðàçìåñòâà ìåáåëèòå áåçðàçáîðíî, ÷åòå íà ãëàñ ïîîâåõòÿëà êíèãà, äî âòðúñâàíå âúðòè êàñåòà ñòàðà, îïèâà ìå ñ êîêòåéë îò ñìÿõ è ñúëçè, îñòàâÿ ìè áåçñúíèå â êîíñåðâè (çà äà ñè ñïîìíÿì è ñëåä ìàõìóðëóêà) è ñè îòèâà. Îùå ÿ îáè÷àì. ***  Àìåðèêà âðåìåòî å ïàðè.  Ïðàãà âðåìåòî å áèðà.  Òàéëàíä - ìîæå áè æåíè.  Ïàðèæ - àéôåëîâè êóëè.  Ñàðàåâî å êóðøóì, îò êîéòî òðÿáâà äà ñå êðèåø... Çàùî ëè â ðîäíèÿ ìè ãðàä å ñàìî çàãóáà íà âðåìå?

èðèí ïèðèí

233


ÅÂÐÎÏÀ ÎÏÀ-ÎÏÀ Åâðîïà íà ïðåñòèëêèòå, øàëâàðèòå, çàáðàäêèòå, íà Ðàäêèòå-ïèðàòêèòå, Åâðîïà íà ÷àëìèòå. èðèí ïèðèí

234

Åâðîïà íà ìåíòåòà, ÷åíãåòà, äîñèåòà. Åâðîïà íà áîðáàòà. Åâðîïà íà êàíàð÷åòà, äîãàí÷åòà, òàòàð÷åòà, Åâðîïà íà ãþâå÷à. Åâðîïà íà ðàçêîëèòå, ìþôòèéñòâàòà, ñèíîäèòå. Åâðîïà íà êàëêàíà. Åâðîïà íà ÷îðáàòà. øêåìáåòî, áàêëàâàòà. Åâðîïà íà êóðáàíà. Åâðîïà íà ìàñòèêàòà, ìåíòåòàòà, ðàêèÿòà, Åâðîïà íà àéðÿíà. Åâðîïà Åâðîïà Åâðîïà Åâðîïà

1-2/2009

íà áîçàòà, íà ïñóâíÿòà. “òóêà èìà”, “òóêà íåìà”...

Åâðîïà êúì Åâðîïà, Åâðîïà âúâ Åâðîïà. Åâðîïà? Îïà-îïà... 12 ìàé ‘98, Áúëãàðî-ñðúáñêàòà ãðàíèöà


ÏÀÑÒÈØ “Çåìÿ êàòî åäíà ÷îâåøêà äëàí”, íà íÿêîè òè äàâàøå íà äëàí, à äðóãè óäðÿøå ñ þìðóê çà ìúñò. Çàùî íå òè ïîêàæà ñðåäåí ïðúñò?

ÅÑÅÍ

Èçíåìîùÿëà åñåíòà ñàìà ïðåðÿçà ñâîèòå âåíè ëèñòàòà é çà êîé ëè ïúò ñà ïúñòðè, æúëòè è ÷åðâåíè. Èçñòèâà íåæíàòà æåíà. Êðúâîòå÷åíåòî íå ñïèðà.  ñòðåìåæ êúì âå÷íà êðàñîòà âåäíúæ â ãîäèíàòà óìèðà.

èðèí ïèðèí

235


Íèêîëàé Àëåêñèåâ Ðîäåí å ïðåç 1941 ã. â ãð. Ñàíäàíñêè. Çàâúðøâà áúëãàðñêà ôèëîëîãèÿ â ÑÓ „Êëèìåíò Îõðèäñêè”. Áèë å ó÷èòåë ïî áúëãàðñêè åçèê è ëèòåðàòóðà â ðîäíèÿ ñè ãðàä. Èçäàë å êíèãèòå: “Áåëåã îò ñíÿã”, ”Âå÷åðåí äúæä” /2004/ è „Âðàá÷å â îëòàðà” /2006/.

èðèí ïèðèí

236

ÇÈÌÍÀ ÅËÅÃÈß ÇÀ ÏÅÒÅËÀ ÑÌÎÊÈÍß Â ÀÑÔÀËÒÀ

1-2/2009

Äà ïðîâåðè äàëè å òâúðä àñôàëòà, äàëè íåáåòî ñòàâà îãëåäàëî, çà âèæäàíå îáðàòíî íà çåìÿòà, çàñèëâà ëè ñå Ñëúíöåòî íà ìîñòà ïðåäè äà å ïðåñêî÷èëî ðåêàòà… Äàëè å çëàòíà ñâàòáåíàòà ðîêëÿ íà ñëúí÷åâàòà áóëêà, íà Çîðàòà. Äàëè å ãëàäúê ïúòÿò íà âîäàòà, äàëè äúðâåòàòà óìèðàò ïðàâè, äàëè äîñòèãàò ìðàâêèòå äî Êðúñòà è äî âúðõà íà áðÿñòîâåòå ìúðòâè… Äàëè ãðàäóøêàòà áåç ìèëîñò ãàçè ñ ïîäìåòêèòå ëèñòàòà, ïëîäîâåòå… Äàëè å ãðÿõ, òà ñëàâåÿò íå ñâèâà ãíåçäî â äîìà íà ïëîäíèòå äðúâ÷åòà… Äàëè ôîíòàíúò ïåå çà äåöàòà è â ïðàçíèê ìàðøèðóâà áóëåâàðäúò. Äàëè çâåçäèòå îùå ðàçãîâàðÿò ñúñ ÿâîðà âåêîâåí íà ïëîùàäà. Äàëè ïúòóâàò ïðèëåïèòå íîùåì, äàëè î÷èòå íà ñòðàõà ñà ÷åðíè. Äàëè çà êó÷åòàòà òðÿáâà ñÿíêà è êúùà çà áåçäîìíèòå âðàá÷åòà. Çà ïòèöèòå, êîèòî çàìèíàâàò â ðîäèíàòà íà òîïëèòå ìîðåòà… Äàëè êðúâòà íà âÿòúðà å ãîíåíà, äàëè ñå ÷óâà ïåñåí íà áóçóêè, äàëè âúðõó Ëóíàòà âñÿêà âå÷åð ñèðòàêè ñè òàíöóâà Çîðáà Ãúðêà!? Ðàñòå â àñôàëòà ñëàäêî îò ñìîêèíè!

Íàä ñòðÿõàòà íà ìèñëèòå ìè ñóòðèí îò äâîðà íà ñúñåäèòå ïåòåëúò çâåçäè êúëâå, â Çîðíèöàòà å âëþáåí, ìåëîäèÿòà íà äåíÿ èçïÿâà – òàêàâà ïåñåí – õèìí íà ñâåòëèíàòà îò ðàíàòà íà ãúðëîòî èçëèòà – íå ìîæå äðóãà ïòèöà äà ïîâòîðè… Òîé âñÿêà ñóòðèí Ñëúíöåòî ñúáóæäà, (Êîé êàçâà, ÷å è áåç ïåòåë ùå ñúìíå!?), íà ñåâåðíèÿ âÿòúð âúâ êîìèíà èçñèïâà äóìè â ïðàçíîòî îãíèùå, ïî “Õîðèçîíò” èçñëóøâà íîâèíèòå, ïðîçîðöèòå îòâàðÿ è âðàòèòå è ñòàðàòà ñòîïàíêà ïîçäðàâÿâà… Íàèñòèíà è áåç ïåòåë â íåäåëÿ çîðíèöàòà ñ òðåâîãà ñè çàìèíà. ×åðâåíà ðîçà öúôíà äî äúðâîòî, îãðàäàòà, ðèñóâàíà âúâ îõðà è ïåðóøèíà êàòî ïåïåðóäè å êàöíàëà ïî òÿëîòî íà äâîðà… Íà ñëúíöåòî äåòåòî ðàíîáóäíî íå å ìîãëî äà ñòèãíå äî íåáåòî è ïåñåíòà å ïàäíàëà ïî òúìíî íà ÿáúëêàòà òúæíà âúâ íîçåòå… À ìàõàëàòà â ïðàçíè÷íîòî óòðî ìèðèøåøå íà ñíÿã è íà ÿõíèÿ.


ÍÀÊÐÀß ÍÀ ÃÐÀÄÀ Íàêðàÿ íà ãðàäà å êúùàòà íà Ñëúíöåòî. Òîïîëèòå îòêëþ÷âàò ñóòðèí ïúòíàòà âðàòà è âúâ íåáåñàòà ëÿñòîâèöèòå ïðîõîæäàò. Íàêðàÿ íà ãðàäà áàèðèòå íàìðúùåíè ðàçìàõâàò âúâ ðúöåòå ðèçàòà íà âÿòúðà è ñïèðàò äî îãíèùåòî íà ìèíçóõàðèòå. Íàêðàÿ íà ãðàäà ñà ïëàíèíàòà è ñíåãúò, à åçåðàòà ñà ïðåïúëíåíè îò ñâåòëèíà… Ðåêàòà ïðåìèíàâà íà ëÿòîòî ïî ìîñòà. Íàêðàÿ íà ãðàäà å ìàõàëàòà Êîòðóáàí (êúùèòå ñà ïîñòðîåíè íåçàêîííî, âå÷åð!), êåðåìèäèòå ïîäïèðàò çàëåçà â Îãðàæäåí. Íàêðàÿ íà ãðàäà å ïúòÿò íà êîçàðèòå. Îò çâåçäèòå èçêîâàíèòå çâúíöè ñå âðúùàò è âúçäóõúò ìèðèøå íà õâîéíè è íà ìëÿêî. Íàêðàÿ íà ãðàäà å õúëìúò íà õâúð÷èëîòî è îïàøêàòà íà äåòñòâîòî å òàì, íàêðàÿ, ëþøêàíà îò ðàäîñòòà â î÷èòå íà ìîì÷åòàòà… Íàêðàÿ íà ãðàäà ñå ìú÷è âîäåíèöàòà äà ñìåëè æèòîòî íà ñâîÿòà èñòîðèÿ è äà óñåòè ïîëúõ íà ÷îâåøêà ïîò è õëÿá. Íàêðàÿ íà ãðàäà òúïàíèòå è çóðíèòå âå÷åðòà âåí÷àâàò öèãàíèíà çà Ëóíàòà, à öèãàíêàòà íà ðàçñúìâàíå – çà Ñëúíöåòî. Íàêðàÿ íà ãðàäà å èçâîðúò â ëèâàäèòå, (æàæäàòà äîêàçâà, ÷å âîäàòà ñúùåñòâóâà!) â î÷èòå íà êîíåòå ïåéçàæúò ñå îãëåæäà… Íàêðàÿ íà ãðàäà å Ñòðóìà ñúñ âúðòîïèòå, êîñèòå íà âúðáèòå âúâ ïëèòêè ñå îïëèòàò, à âúðõó êîëåíåòå íà áðåãà ñòðàõúò ñåäè. Íàêðàÿ íà ãðàäà å ïàðêúò ñúñ ïàóíèòå. ßâîðèòå íà ÷åëàòà ñè äúðæàò çâåçäèòå è çëàòíàòà ìîíåòà ñâåòè â åçåðîòî. Íàêðàÿ íà ãðàäà â óõîòî íà íîùòà çâúíè ïîçíàòèÿò ðåôðåí îò èçïÿòà ñåðåíàäà çà êèòàðàòà ñàìîòíà êðàé óëè÷íàòà êàë… Íàêðàÿ íà ãðàäà êàìáàíàòà øåïòè, øåïòè… Òðåâîæíèòå é äóìè âúðõàðèòå ïîâòàðÿò, äúõúò íà ìîÿòà ïúòåêà ùå ñå ñêúñà òàì… Íà êðàÿ íà ãðàäà, ñúâñåì, ñúâñåì íàêðàÿ… Àõ!

èðèí ïèðèí

237