Page 8

8 ОЙ САЛАР

Сейсенбі, 23 тамыз 2016 ж.�

�№67 (2871)

Алимент әке болмайды соны әрбір қазақ азаматы түсінуге тиіс

Дүниеде «Бала бауыр етің» демекші, перзенттің тәй-тәй басқан алғашқы қадамының қуанышына, бақытты шат күлкісіне не жетсін? Өкінішке орай, соны түсінбей аяқтарын алшаң басып жүрген әке сымақтардың қылығына жүрегің ауырады.

ПЕРЗЕНТІҢЕ ЖАСТАЙ ҚАМҚОР БОЛ Осы арада менің көз алдыма мына бір жай да келіп тұра қалады. Сырым жетпістен асқан кезде денсаулығы сыр беріп, жападан жалғыз қалғанын сезінді. Бұл кезде оның отбасы да, жанында аузына бір тамшы су тамызатын баласы да жоқ еді. Бастапқыда мен ұлтымыздың осындай кісісінің мұндай бейшара күйге түскеніне іштей намыстанып жүрдім. Содан бір күні онымен сөйлесудің орайы келді. Әрине, ол бірден ашылып, маған жан сырын ақтара қоймады. Дегенмен де әйтеуір кілтін таптым ғой деймін, сөйлей жөнелді. Сол кезде жылап та алды. -«Қалқам» деп бастады әңгімесін ол. - Мен де жас болдым. Кәдімгі махаббаттың құдіретін бір кісідей сезіндім. Бәйбішеме де шын мәнінде ғашық болып, үйленген едім. Бәрі де сол атың өшкір арақтың кесірі ғой. Оған бір салынған соң өзіңді тоқтату қиын екен. Қаншама өзімді тізгіндемек болып, ұмтылғаныммен, онымнан ештеңе шықпады, - деді. Осы сәтте ол ар жағын баяндауға батылы жетпеді ме, кішкене ой үстінде қалды. Алайда, бәрін де сұрап, біліп алдым. Осы адам баласына ешқашан да абырой әпермейтін ащы суға біржола түскен кезінде оның екі-үш баласы да болған көрінеді. Жас кезінде қызметті де атқарды, халықтың алдында абыройы да жаман емес еді. Күніге ішіп, үйдің берекесін алған кісіні кім жақсы көреді дейсіз? Бір күні сүйіп қосылған жарының шыдамы әбден таусылып, мұны пәтеріне кіргізбеді. Бір емес, екі емес, түннің бір уағында есікті тықылдатып тұрғандықтан маскүнем әкелерінен зәрезәп болған перзенттерінің де бойларын қорқыныш билеп, бір бұрышқа тығылып қалатын. Содан бұл амалсыз өз үйінен біржола кетуге тура келді. Осыдан кейін ағайын-туысқандардың үйін жағалайтынды шығарды. Олар да қашанғы шыдасын? Қанша жерден бауырлары болса да, бұл сонадайдан теңселіп келе жатқандығын көре қалса, есіктерін іліп қоятынды шығарды. Қысқасы, кәдімгі ит

өмірді басынан кешті. Алайда, ақылға келе қоймады. Сондай кездері кейде мастықтың кесірінен далада жатып та қалатын. Мұндай адамды ауру да жағалайтындығы белгілі. Әрине, оны аяп, азын-аулақ қаражаттарын беретін кісілер де кездесті. Бірақ, олар да үнемі қайырымдылық пен мейірімділік таныта алмайды ғой. Міне, бұл өзінің парықсыздығынан арақ-шараптың құлына айналған қандасымыздың бірі.

АҚЫЛЫ ҚАРТАЙҒАНДА КІРДІ Осыған ұқсас мына бір оқиға да кімді болсын терең ойда қалдырары даусыз. Ол да біреудің жалғызы еді. Жастықтың кесірі деп айта алмаймыз. Өйткені, мұндай дәуренді жұрттың бәрі де бастан кешеді. Дұрысы ақылсыздығы мен санасыздығынан дегеніміз жөн болар. Өзі секілді шалғайдағы елді-мекеннен келген қыздарға күйдім-сүйдім деп өлердегі сөзін айтып, аруларды иландырды. Түр-түсі келіскен бозбалаға олар да риясыз сенді. Сөйтіп, жүргенде екі-үш рет үйленіп те үлгерді. Сол баяғы ауылдың ақкөңіл де ақжарқын адамдары емес пе? Әке-шешесі жұрттың басын жиып, той да өткізді. Бірақ, көше кезіп, дайын ақшаны шашып үйренген ол орта жасқа жақындаса да ақылға келмеді. Тағы да үйленіп, шаңырақ көтерді. Бұл кезде бұрын мұның жылы сөзіне сеніп, балаларына ана болып отырған келіншектер де перзенттерінің: «Біздің әкеміз қайда? Ол неге үйге келмейді?» деген жанға батар сөздерді де жиі еститін болды. Алды мектепті бітіріп,

бір шетіндегі мейрамханада жиналған қауымды үлкен ой үстінде қалдырып, көздеріне жас алдырған оқиға болды. Ол Самал есімді қазақ қызының жалғыз ұлының шаңырақ көтеру салтанаты-тын. Оның алдында әлгі отау құрғалы отырған бозбаланың әкесі бар екендігін естігенбіз. Бірақ, ешқашан да көрген емеспін. Тойдың басталатын уақыты да жақындап қалды. Ақсақалды қарттарымыз бен ақ жаулықты аналарымыз ұлттық салтымыз бойынша төрден орын алды. Басқалары да рет-ретімен жайғасты. Асабаның сағатына қайта-қайта қарағыштай бергеніне қарағанда, тағы да біраз жас жұбайлар үшін маңызды қонақтар келіп үлгірмеген сыңайлы. Жиналғандар да уақыттың өтіп бара жатқандығын сездіріп, тықырши бастады. Кенет төрт адам сыртқы есіктен ене берді. Көпшілік оларға жалт қарасты. Қонақтар да бірден жас Бала өмірінде ата-ананың рөлі зор | Сурет ғаламтор желісінен алынды жұбайларға қарай аяндады. Күйеу жігіт те оларды тағатұйықтай алмады. Әйел барар жерім, басар тауым сыздана күткен секілді. Өйжоғары оқу орнында білім ткені, топты бастап келген алып жатты. Міне, нақ осы қалмады. Сені паналап кел- затының жүрегі нәзік емес пе? Күйеуіне: «Әлгі кісіні азаматты көргенде көзінен шақта әкенің көмегі ауадай дім. Рақымың түссін» деп көріп, қатты аяп кеттім. еденге сылқ етіп құлады. жас еріксіз парлады. қажет еді. Алайда, мұны Үлкенді сыйлап өскен Жас кезде әкесінен жыМіне, осы сәтте көптен ойлап, бас қатырып жатқан ұлттың өкілі емеспіз бе? Ол бері бір-бірін көрмеген лулық пен қамқорлықты Әбен бар ма? енді қайда барады? Балакөрмеген баланың жүрегі әке мен бала шұрқырасып Оларға қамқорлық жатабысты. Олардың қауысап, мейірім шуағын көрсе- де тас болып қатып қалады ларымыз да атамыз қайда шуына куә болған үлкентер уақытта еш болмаса бір екен. Ол оған жылы шырай десе қалай жауап береміз? Итің ұры десе намыстанаді-кішілі бауырларымыз да рет те барып, әкелері ретін- танытпады, үйінен шығып тын қазақпыз ғой. Әкеңді бір сәт үнсіз қалып, көзде маңдайларын иіскеуге де кетуін өтінді. Осы кездегі Әбеннің көңіл-күйін досың кешіргенін жөн шығар» деп дерін жасқа шылап алды. жарамады. ақылын қосты. түгіл, дұшпаныңның басыӨңіріміздің бір түкпірінЖылдар сынаптай Бұл кезде өткен-кеткенді де тұратын елді мекеннен на бермесін. сырғып өте берді. Бұл сұрайтын анасы да жоқ. Өмірінің көбі өтіп, азы келген кісінің жанындағы енді әркімнен сұрастырып қалғанда басың тасқа соғы- Осыдан біраз бұрын көз жанындағы келіншек те жүріп, тұңғыш отау көтержұмған-ды. Сондықтан лып, қор болу деген осы әйел затына тән жоғары ген жарынан туған ұлын енді әкесі мен шешесінің болар. Ұлының әрекетін саналылық танытты. Ол тапты. Ол бұл кезде әжепарасындағы қарым-қақатыгездік деушілер де үйленгелі жатқан жігіттің теуір қызмет атқаратын, тынасты біреуден сұрап табылар. Онымен келісуге екінші анасы-тын. Оның үйлі-баранды азамат-ты. жатуды орынсыз деп шешті. қасындағы бойжеткен қыз де, келіспеуге де болады. Әбен бірде кешкілік Келіншегі екеуі әбден Бірақ, анасы күндіз-түні бала шаңырақ көтергелі сол баласы үйіне қызметойланып барып, ақсақалды жатқан жігіттің алғаш жүзжұмыс істеп, өзін қатарытен оралар сәтте оның іздестірді. нан қалдырмаймын деп десіп отырған қарындасы. пәтерінің түймесін басты. Содан сұрастырып жүріп, Қысқасы, әлгі той Есікті оның келіншегі, жы- шыр-пыр болып, көз жасын оны да тапты. Намысқа төгіп жүріп оқытқанда бұл осындай тосын жағымды лы жүзді Әмина ашты. тырысты. Қанша дегенқайда болды? жаңалықтарымен жұртшыОл мұны бұрын көрмемен әкенің аты әке ғой. Қуаныш сонау мектепке лықтың есінде қалды. Бұл гендіктен әжептеуір абдыБұл жерде оның әйелінің барып жүргенде өзге балада кезінде белгілі бір себепрап қалды. Сасқанынан: де тәрбие көргендігін, лардың әкелерін көргенде термен ажырасып кеткен «Сіз кім боласыз? Қайдан ерлі-зайыптының өмірінкелдіңіз?» деді. Бұл басқа не қандай қызығушы еді. Олар жүрегінің кеңдігін ерекше дегі жіберілген қателіктің бір көрінісі-тін. Жалпы, қазақ ұрпақты байлыққа санаған. Сол бала жандылық Мен жоғарыдағы мысалдарды босқа келтірген қасиетімізді ешқашан жоғалтпай, ар-ожданымызды әрқашан да жоқпын. Осы баяндалғанжоғары қояйық, шаңырағымызды шалқайтпай берік ұстайық, ағайын! дарда ұғынған кісіге адам тағдыры жатқан жоқ атап өткеніміз жөн шығар. па? Ата-ананың келіспеайтсың? «Айналайын, мен асқар тауларын мадақтап, ушілігінен орын алатын сенің қайынатаңмын. Ұлым аспанға көтерген кезде бұл Кейбір жастар ата-аналарын көзі тірісінде қарттар ұнжырғасы түсіп, үйіне мұндай жағдайларға балаүйде ме?» деді. үйіне тапсырып жатқанда, талай жылап келгені әлі лардың қандай кінәсі бар? Міне, осы шақта кіре бұлардың әрекеті нағыз есінде. Шешесінен оны Кейбіреулер жылдар берістегі әйелі мен бейадамгершіліктің жарқын сұрағанда «Жастай қайтыс бойы бір перзентке зар ботаныс кісінің арасындағы үлгісі емес пе? лып, киелі жерлерде зиярат сөзді құлағы шалып қалған болған» деп сөзді қысқа Әбен қария осылайша етіп жатса, енді біреулер отағасы Қуаныш та бұларға қайыратын. балаларының саналылығы- жеңіл өмір іздеп, туған Сүйіп қосылған келінжақындаған еді. Бір ғажаның арқасында олардың шегіне де мен әкемді ұл мен қыздарына тағдыр бы, әкесі Әбен екеуі бірарасына оралды. Ұлы мен ешқашан көрген емеспін тауқыметін кештіртіп біріне өте ұқсайтын. жатады. Бірақ, мәселенің мәнісін деп талай рет айтқан-ды. Ол келіні шауып-шапқылап жүріп үсті-басын мұнтаздай Бір қуаныштысы, түсінген ол әкесін іш тарта мұны қайдан білсін. Соны меңзеді емес пе? «Өлмеген етіп, таза киіндіріп қойды. облыстық прокуратурақоймады. Келіншегі де құлға жаз келер» демекші, ның өткен кезеңдердегі олардың арасына түскісі мәліметіне қарағанда, келмей жөніне кетті. Басқа өзінің еті тірілігі, анасының ӘКЕ МЕН БАЛА ҚАЛАЙ мейірінің арқасында жоға- ТАБЫСТЫ? ұл мен қыздарына алиамал қалмағандықтан бұл ры білім де алды, ұнатқан мент төлеуден қашқақтап ұстаз алдындағы айыпты қызына үйленді. шәкірттей күйге түсті. жүрген әкелердің саны Мына бір көрініс те Сол әкелері келіп кеткен «Балам, кінә менен. Егер қысқарған. менің жадымда мәңгілік соң Қуаныш пен келіншегі кешіре алсаң аяғына сақталып қалды. Осыдан жығылуға дайынмын. Қазір түннің бір уақытына дейін Оразалы ЖАҚСАНОВ біраз жыл бұрын қаланың

№67 (2871)  
№67 (2871)  

Вторник, 23 августа 2016 г.

Advertisement