Page 1

Впервые в Костанае. «Дом книги» принимал гостей.

Урожай-2015. Мелкими шагами к финишу.

2

12

gazeta@top-news.kz

Основана в августе 1990 г.

Вторник, 6 октября 2015 г. №79 (2779)

Распространяется в г. Костанае и Костанайской области. Выходит два раза в неделю: во вторник и четверг.

Жастарды Отансүйгіштікке шақырады.

ОФИЦИАЛЬНО

Объекты социального значения

5

Кемшілікке кеңшілік жасамайық.

6

«Ақ шағала» әнімен қазақ еліне танылған.

9

Новый сквер вместо долгостроя появится в центре Костаная. Такое поручение дал аким области во время рабочей поездки по городу. Первым объектом, который посетил Архимед Мухамбетов, была заброшенная стройка рядом с областным акиматом. В 2007 году земельный участок площадью 0,4 га выкупило

ТОО «Reаl estet» commerc для строительства бизнесцентра. За дело взялись рьяно: вырыли фундамент, огородили территорию высоким забором. А затем стройку «заморозили». В 2012 году землю вернули в госсобственность. Отделом строительства был разработан проект, по которому предусматривалось перепланировать участок под аллею для проведения торжественных церемо-

ний сметной стоимостью 206 млн тенге. По замыслу архитекторов, здесь планировалось проводить все официальные мероприятия. Аким ознакомился с проектом и сделал замечание. - А почему вас не устраивает уже имеющаяся площадь перед акиматом? Надо все демонтировать и просто сделать здесь хороший сквер. Разбить газоны, клумбы, поставить скамейки, чтобы люди могли спокойно от-

дыхать. И так все кругом застроено. Неправильный подход! Пригласите лучших архитекторов и дизайнеров, пусть подготовят два-три варианта, остановимся на самом лучшем, - подчеркнул аким области. Далее глава региона побывал на ТЭЦ, поинтересовался проблемами тепловиков, осмотрел состояние и отметил, что на ремонт нужно тратить значительно больше средств, чем это де-

лается сейчас. - Нужно привлекать инвестиции международных банков, - подчеркнул он. - Для такого предприятия, как ваше, надо тратить ежегодно не менее одного миллиарда тенге. Я этот вопрос возьму на контроль. А самое главное - активнее работайте по взысканию долгов с населения. Надо работать жестко. Иначе предприятию не выжить. (Окончание на 3-й стр.)

Қабілетімен Ресейді мойындатқан.

10


2

Вторник, 6 октября 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ

НАЗНАЧЕНИЯ

По карьерной лестнице В департаменте по защите прав потребителей Костанайской области новый руководитель. На эту должность назначен Владимир Нечитайло. Свою трудовую деятельность Владимир Семенович начал в 1981 году санитарным врачом в областной санэпидстанции. Затем в разные годы работал на различных должностях в сфере государственного санитарно-эпидемиологического надзора области. А с 2012 года и по сентябрь 2015 года был заместителем начальника областного департамента по защите прав потребителей. В соответствии с приказом Министерства национальной экономики РК, 21 сентября текущего года Владимир Нечитайло назначен на должность руководителя ведомства. Валентина МЕЛЕХОВА

ДИССОВЕТ

За подчиненных пришлось отвечать На заседании Дисциплинарного совета была заслушана руководитель управления образования области Алия Турткараева. Ей пришлось держать ответ за незаконные действия своих сотрудников. Как сообщили на заседании,1 июля в адрес управления было направлено обращение от ОО «Первый антикоррупционный медиа-центр» с просьбой дать телевизионное интервью и ответить на вопросы по противодействию коррупции в управлении образования. Так как Алия Турткараева с 7 июля ушла в очередной трудовой отпуск, а на время своего отсутствия обязанности руководителя возложила на своего заместителя, интервью не состоялось, и письменный ответ в медиа-центр вместо установленных законодательством 15 календарных дней был отправлен только 6 августа. Руководитель госоргана не проконтролировала действия своих подчиненных ни до ухода в отпуск, ни после своего возвращения на работу. А это, по мнению членов Дисциплинарного совета, свидетельствует о слабом контроле со стороны руководителя, который несет персональную ответственность за организацию работы с обращениями физических и юридических лиц. Совет рекомендовал вышестоящему органу привлечь Турткараеву к дисциплинарной ответственности в виде замечания. Как известно, ранее Дисциплинарный совет уже рекомендовал объявить по выговору двум ее подчиненным, которые нарушили сроки рассмотрения обращения. Александр КУЗЬМИЧЕВ

ПОГОДА

ИНВЕСТПРОЕКТЫ

Уточнить, пересчитать, пересмотреть Карта индустриализации Костанайской области будет актуализироваться. В Карту индустриализации второй пятилетки в Костанайской области, которая была сформирована в феврале текущего года, вошли 16 инвестиционных проектов. Три из них уже запущены в текущем году, в 2016 запланирована реализация 5 проектов, в 2017-м - еще 3, в 2018-м - 1 и в 2019-м - 4 инвестиционных проекта. Их общая сумма составляет порядка 322 млрд тенге. Впрочем, это еще не окончательная цифра. Цена проектов в ближайшее время будет пересчитана и увеличена, поскольку она была рассчитана еще по старому курсу доллара. Возможно,

ЖӘРМЕҢКЕ! 10 қазанда сағат 9.00-де Сити-орталықта, 8,9 шағынаудандар аралығында Арыстанбеков көшесінің бойында және КСК ауданында Текстильщиктер көшесінде («Жастар» бульварының кіре берісі) облыстың аудандары мен қалалары тауарөндірушілерінің қатысуымен «Алтын күз - 2015» ірі көлемді ауылшаруашылық жәрмеңкесі өтеді. Қосымша ақпарат тел. 575 - 773. ЯРМАРКА! 10 октября в 9.00 на территории Сити-центра, по ул. Арыстанбекова между 8 и 9 мкрн. и в районе КСК по ул. Текстильщиков (вход в бульвар «Жастар») состоится крупномасштабная сельскохозяйственная ярмарка «Алтын күз - 2015» с участием товаропроизводителей городов и районов области. Дополнительная информация по тел. 575 - 773.

есть вопросы, он нарушает дисциплину. Тем более ему оказали поддержку по Дорожной карте бизнеса-2020, и если завтра завод не реализуется, получается, деньги государственные будут потрачены впустую. Еще одна проблема - неравномерная доля участия районов в госпрограмме ФИИР. Анализ показал, что наиболее значимые проекты реализуются лишь в 7 регионах области. - Почти 90% производства промышленной продукции приходится на Рудный, Лисаковск, Аркалык, Житикару, а также Костанайский и Тарановский районы. Конечно, это объясняется наиболее благоприятными условиями для привлечения инвесторов. При выборе площадки,

для снижения затрат по размещению производства, в первую очередь каждый инвестор обращает внимание на наличие инфраструктуры, - отметил заместитель акима Костанайской области Сергей Карплюк. Аким области дал поручение «подтянуть» в этом плане другие районы области, а также вести постоянный мониторинг за ходом реализации инвестпроектов, уже входящих в Карту индустриализации. Все проблемные вопросы Архимед Мухамбетов предлагает решать на уровне министерств, для этого раз в полгода ездить в Астану. Этот опыт, который он практиковал на предыдущем месте работы, планирует внедрить в Костанайской области. Валентина МЕЛЕХОВА

БИЗНЕС

Нет условий, нет исполнения Палата предпринимателей Костанайской области просит департамент госдоходов не наказывать бизнесменов за отсутствие ККМ. На сегодняшний день в регионе из необходимых 2500 контрольно-кассовых машин установлено немногим больше 10%. Причин несколько. Во-первых, это ограниченное количество или полное отсутствие в

С «плюса» в «минус» и обратно В Костанайской области ожидаются усиление ветра, осадки. По сообщению синоптиков, в первой половине недели прогнозируется более теплая погода. Затем столбик термометра опустится ниже нуля. - С 5 по 7 октября ночная температура воздуха составит 0-5 градусов. Днем столбик термометра покажет +10+15 градусов, местами до +25 градусов по Цельсию, - говорит начальник отдела прогнозов погоды филиала РГП «Казгидромет» по Костанайской области Валентина Загребина. 8-9 октября в регионе ожидаются кратковременные дожди. Ночная температура воздуха составит +2+7 градусов. Днем столбик термометра покажет +10+15 градусов. Уже в выходные дни, 10-11 октября, прогнозируется дождь с переходом в снег. Ночная температура воздуха составит -5 градусов, а днем +5+10 градусов. Валерия ВАХНЕНКО

изменится и так называемое содержание Карты индустриализации. Инвестиционные проекты, которые идут туго, будут исключены из госпрограммы. - В целом, конечно, проектов много, но по всем нужно еще работать, они слишком сырые. Надо более глубже прорабатывать, - заметил Мухамбетов. - Те проекты, которые планируется реализовать в 2016 году, нужно уже сейчас начинать мониторить. Карта индустриализации постоянно будет актуализироваться. Вот, в частности, проект ИП Дружинина, который в 2017 году планирует открыть фабрику по производству хлебобулочных и кондитерских изделий, нужно взять на особый контроль. К предпринимателю

продаже ККМ. Кроме того, учитывая, что контрольнокассовые машины передают данные о денежных операциях посредством Интернета, возникают проблемы, особенно у предпринимателей сельской местности. К примеру, в Денисовском районе предприниматель получил положительное заключение на проведение телефонизации, однако оператор услуги АО «Казахтелеком» взял на себя расходы по проведению до магазина лишь 200 метров

кабеля из 700. На оставшиеся 500 метров бизнесмен должен потратиться сам. «В Узункольском районе бизнесменам, у которых телефонные номера начинаются на 9 и 2, установка ККМ возможна. Там, где телефон начинается на 3 - считается, что техусловия отсутствуют. Хотя эти магазины находятся на одной улице, через дорогу. Оператор обещает, что решит этот вопрос, но предприниматели уже находятся в неравных условиях», - отметил на брифинге

начальник правового отдела Палаты предпринимателей Костанайской области Ренат Давлетпаев. Тем не менее в Палате призвали предпринимателей исполнять нормы действующего законодательства, а департамент государственных доходов - не применять административные меры за несвоевременную установку контрольно-кассовых машин до того, как будут созданы условия по их покупке и установке. Мария БЕРЕЖНАЯ

НА КОНТРОЛЕ

Мелкими шагами к финишу

В Костанайской области уборка зерновых завершена на 82%, картофеля - на 76%, овощей - на 55% Пока стоит ясная погода, на полях полным ходом идет уборка зерновых, зернобобовых культур, картофеля и овощей. Показатели

говорят о том, что финиш не за горами. Как отмечают в управлении сельского хозяйства, чтобы добраться до финиша, еще необходимо 9-10 дней ясной погоды. Уборка зерновых и зернобобовых культур завершена на 82%. Намолочено 3 млн 557 тыс. тонн. Средняя урожайность по области составляет 10,8 центнера с га.

- Уже полностью уборку завершили Амангельдинский, Жангельдинский, Наурзумский районы, Костанай и Аркалык, - отметил руководитель отдела земледелия и прогрессивных технологий областного управления сельского хозяйства Салимжан Исеноманов. - Близки к завершению Аулиекольский, Денисовский, Житикаринский и Тарановский районы. Их показатели уже превысили 90% убранных площадей. А вот северные районы пока немного отстают. Полноценно не дает проводить работы погода и не на всех полях до конца созрела пшеница. Костанайский район завершил уборку на 77%, Федоровский и Сарыкольский на 67%, Карабалыкский на 75%, Карасуский и Алтынсаринский на 79%. Отстает от всех Узункольский район. Там уборочная кампания только перевалила за сере-

дину и составила 57%. Сбор картофеля с полей тоже близится к финишу. По области уже убрано 76% урожая. Основной объем выращенного картофеля приходится на три района. Денисовский район уже завершил уборку, Тарановский закончил на 89%, Костанайский на 72%. С полей собрано 46 тыс. тонн картофеля, средняя урожайность составила 183 ц с гектара. Уборка овощей только перевалила за экватор. 45% овощей еще в полях. В основном это капуста. Морковь и свеклу также собирают. Объем урожая овощей пока 5,5 тыс. тонн, средняя урожайность 159 центнераов с га. - Урожая картофеля и овощей, с учетом домашних хозяйств, будет достаточно, чтобы покрыть потребность всего населения области, заключил Исеноманов. Ольга ГОРАЙ


Вторник, 6 октября 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ ПРАЗДНИЧНО

ЖКХ

За вклад в развитие образования

В Казахстане День учителя отмечают в первое воскресенье октября. В преддверии этого праздника в один из ресторанных комплексов были приглашены свыше 150 работников образования области. С профессиональным праздником учителей и преподавателей поздравил заме-

ститель акима области Марат Жундубаев. Он отметил, что треть бюджета области ежегодно направляется на развитие образования, поддержку педагогов, строительство новых и реконструкцию старых школ. Сейчас в сфере образования области трудятся более 22 тыс. педагогов, в их числе 4 доктора и 25 кандидатов наук, более 100 магистрантов. Каждый второй учитель имеет

высшую и первую категории. Постоянное увеличение числа победителей республиканских и международных конкурсов из числа костанайских школьников - итог того, что в учебных заведениях области активно воплощаются новаторские проекты. Новому поколению учеников требуются новые подходы, специфические знания, постоянное самосовершенствование, и многое здесь зависит от педагога-наставника. За особый вклад в развитие образования и воспитание подрастающего поколения лучшим представителям этой профессии были вручены грамоты и ценные подарки. Среди лучших педагогов области четверо костанайцев: учитель коррекционной школы-интерната №3 Мария Николаевна Доновская, преподаватель технико-экономического колледжа Марьяш Амиргужина, преподаватель педагогического колледжа Даметкен Капенова и директор средней школы №7 Бакыт Шугаева. - Я работаю в школе уже 35 лет, из них 15 - в должности директора школы, и я очень рада, что мой труд так высоко оценен, - сказала Бакыт

Шугаева. А на следующий день во Дворце культуры «Мирас» чествовали педагогов областного центра. Их тепло приветствовал аким города Базыл Жакупов. Он подчеркнул, что профессия учителя во все времена была и остается одной из самых уважаемых и почетных. - Перед педагогами стоят большие и ответственные задачи, и я убежден, что они с ними справляются на отлично, - отметил Базыл Жакупов. - Слова благодарности за большую работу хочется сказать в адрес педагогических коллективов школы №23, физико-математического лицея, гимназии №24, яслейсада №27. Лучшим педагогам вручили благодарственные письма и подарки. Среди награжденных - Ляззат Ахмадиева из СШ №3, Асия Галимова из СШ №24 и Марина Диконтий из СШ №17. Самая престижная награда за верность профессии - статуэтка «Мерей-Признание» была вручена учителю физкультуры СШ №22 Александру Багееву. Александр КУЗЬМИЧЕВ Фото Александра ОТКИНА

Три проекта для Костаная

Как отметил на совещании руководитель отдела экономики и бюджетного планирования акимата города Николай Дорошок, в этом году в Костанае в рамках государственной программы индустриальноинновационного развития реализуется 3 проекта с общим объемом инвестиций 6 млрд 629 млн тенге. Запуск всех этих объектов позволит

создать 164 рабочих места. Из этого плана уже один проект реализован. ТОО «Фирма «Арасан» в августе ввела в эксплуатацию новую линию по производству и розливу безалкогольных напитков, воды, чая, кваса, фруктовых и овощных соков. Мощность линии составляет 56 млн литров в год. Освоено 2 млрд 69 млн тенге, создано 35 рабочих мест. На стадии реализации еще два проекта. ТОО «K-Oil» реализуется проект «Модернизация завода по производству раститель-

ного масла мощностью 18 тысяч тонн в год». Общая стоимость проекта 324 млн тенге. Вся сумма уже освоена. И сдача объекта запланирована на 2016 год. Реализация проекта позволит дополнительно создать 16 рабочих мест. Также ТОО «Абсолют-керамик» приступило к строительству завода по выпуску облицовочного керамического кирпича мощностью 40 млн штук в год. Общая стоимость проекта 4 млрд 263 млн тенге. Но сдать объект планируют лишь в 2019 году. Запуск объекта

позволит создать 113 рабочих мест. Прорабатываются и такие проекты, как строительство базы сжиженного газа, строительство мясокомбината, производство керамической плитки. Но инвестиции по ним ожидаются не ранее 2016 года. - Необходимо как можно больше привлекать предпринимателей, которые могли бы строить предприятия внутри города, - сказал аким Костаная Базыл Жакупов. - Это позволит нам привлечь инвестиции в областной центр. Ольга ГОРАЙ

ОФИЦИАЛЬНО

Объекты социального значения (Окончание. Начало на 1-й стр.) В микрорайоне КСК Архимед Мухамбетов осмотрел новые жилые дома, которые возвели строители ТОО «Аяз». Дома пятиэтажные по ПСД, но строители «украсили» каждый дом мансардой. Ситуацию объяснила заместитель директора по производству Марина Солодкова. - Изначально строительство жилья должно было финансироваться за счет республиканского и местного бюджетов. Нам было профинансировано только 295 млн тенге, а строительство обошлось в 391 млн тенге. Разница составила 66 млн, эту сумму должен был перечислить, но не перечислил местный бюджет.

Это легло на затраты нашего предприятия. Чтобы их компенсировать, мы начали строительство мансардных этажей. Это было согласовано с проектировщиками и акиматом. Но работы были приостановлены прокуратурой. И вопрос возмещения затрат так и завис. - А вы каким протоколом руководствовались, кто подписал эти изменения, аким города, а может области? Получается, что дополнительный этаж вы возвели незаконно. Надо было изначально делать проект на 6 этажей. В других городах так и делают: на первом этаже проектируются магазины, офисы, другие объекты. После завершения строительства это компенсирует не-

предвиденные расходы. Но вы этого не сделали, поэтому поступили незаконно и будете отвечать. Так что если хотите участвовать в строительстве жилья в дальнейшем - надо правильно давать задания проектировщикам. В этот день глава региона также проверил ремонт дорожного полотна по ул. Мауленова, жилой комплекс «Жана кала» и новую мечеть, посетил очистные сооружения ГКП «Костанай-Су» и «ТОО «Тазалык-2012». Отвечая на вопросы журналистов по итогам поездки, Архимед Мухамбетов был немногословен: - Костанай - это лицо области. Есть много вопросов. В малом объеме строится жилье. Город строит всего

В зимнем режиме В Костанае начался отопительный сезон. С 1 октября, согласно распоряжению акима города, началась подача тепла на объекты первой категории потребителей - в детские сады, школы, больницы и поликлиники. Таких объектов в областном центре 138. На сегодняшний день 77 из них уже подключены к центральному отоплению. Из 32 школ на зимний режим работы перешли уже 28, руководители еще 4 не подали заявки. Из 23 детсадов подключен 21, из 22 колледжей - 5, из 8 вузов - только один. Одновременно ведется подключение жилого фонда. Как отметил директор теплоэнергетической компании Виктор Шмыглов, общая готовность домов, обслуживаемых ПКСК, составляет более 98%. Не подготовлен к отопительному сезону 21 многоквартирный жилой дом, находящийся без обслуживания управляющих организаций. С жильцами таких домов сотрудники ГКП «КТЭК» и жилищной инспекции регулярно проводят сходы, на которых разбираются проблемные вопросы, мешающие проведению регламентных работ по каждому конкретному дому. Многоэтажные жилые дома, технически не подготовленные к отопительному сезону, будут подключаться к отоплению в последнюю очередь, как и дома, жильцы которых имеют большую задолженность перед теплокомпанией. На начало октября долг горожан превышает 255 млн тенге. О причинах задержки подключения дома к центральному отоплению можно уточнить в диспетчерской ГКП «КТЭК» по тел. 57-68-63. Александр КУЗЬМИЧЕВ

ПОДРОБНОСТИ

Павлодар станет доступней

АКЦЕНТЫ

Ввод в эксплуатацию новых объектов позволит создать 164 рабочих места.

3

160 тыс. кв. метров жилья. Поэтому наша задача в ближайшее время увеличить строительство жилья. Строительство - это локомотив экономики. В тяжелые экономические годы в этой отрасли всегда можно было занять делом большое количество людей. Только за счет больших международных организаций, таких как Евразийский, Азиатский банки развития, будем искать средства. Есть наработки. Есть опыт. Моя задача - определить и расставить акценты. Подготовить документы, чтобы быстрее реализовать эти проекты в области. Александр КУЗЬМИЧЕВ Фото Александра ОТКИНА

Из Костаная в Павлодар будет ходить беспересадочный вагон. АО «Пассажирские перевозки», учитывая многочисленные пожелания пассажиров, с 6 октября организовало курсирование беспересадочного вагона купейного типа из Костаная в Павлодар и обратно. Как сообщил «НК» начальник Костанайского участка регионального филиала «Северный» АО «Пассажирские перевозки» Икрамжан Музарапов, беспересадочный вагон будет отправляться из Костаная в 21.50 часов 6, 10, 14, 18, 22 и 26 октября в хвосте поезда «Санкт-Петербург - Астана». Из Павлодара вагон будет отправляться с поездом сообщением «Москва - Астана». Прибывать в Костанай вагон будет 9, 13,17, 21, 25, и 29 октября в 20.25 часов. - Беспересадочный вагон в Павлодар является пробным. Если он не будет пользоваться спросом у наших пассажиров - его отменят, - отметил Икрамжан Ахмедович. Цена билета - 5126 тенге. Валерия ВАХНЕНКО

КРИМ-ИНФО

Предстанет перед судом Водителю, сбившему ребенка на ул. Маяковского, предъявляется обвинение по двум статьям. Вячеславу Девину, сбившему 25 июля подростка на ул. Маяковского, предъявляется обвинение в нарушении правил ПДД и применении насилия в отношении представителя власти. 8 октября Девин предстанет перед судом. - Уголовное дело в отношении Вячеслава Девина в суд №2 поступило 25 сентября, 29 сентября судья принял его в производство, - рассказала ведущий специалист суда Гульзада Джармухамедова. - Судья суда №2 Костаная Саветбек Мухамбетов назначил первое заседание в отношении водителя Вячеслава Девина на 8 октября на 10:00. Вячеслав Девин обвиняется по двум статьям: №345 ч. 3 и 380 ч. 2 УК РК. Согласно обвинительному акту, 25 июля в 21:40 Девин ехал по улице Маяковского со скоростью 103 км/ч. Не справившись с управлением, он на тротуаре сбил подростка, 13-летнего Алишера Саматова. Мальчик от полученных травм скончался на месте. Водитель был в легком алкогольном опьянении. Во время конвоирования Девин с целью скрыться применил насилие в отношении сержанта полиции, причинив телесные повреждения в виде ссадин и резаной раны правой руки. Ольга ГОРАЙ


4

Вторник, 6 октября 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

НАША ЖИЗНЬ СУББОТНИК

«Организовать 100-процентную явку» Во время месячника санитарной очистки планируется убрать и подготовить к зиме весь областной центр. Первые общегородские субботники прошли в Костанае 1 и 2 октября. На субботник вышли работники городского акимата во главе с акимом областного центра Базылом Жакуповым. За государственными служащими закреплена территория около акимата и аллея по ул. Байтурсынова. - Ежегодно мы объявляем акцию по санитарной очистке Костаная, - сказал в интервью Жакупов. - На субботник

выходят государственные служащие, работники бюджетной сферы, школьники, студенты. Также мы обращаемся к предприятиям, чтобы они тоже подключались к уборке города. Один человек самостоятельно не приведет Костанай в порядок, надо всем объединиться. Каждый должен болеть за чистоту в родном городе. И пока прецедентов не было, чтобы ктото отказался принять участие в субботнике. Мы все делаем одно доброе дело. 90% сотрудников акимата вышли на субботник. Они сгребали листву, подметали брусчатку. А затем дружно грузили мусор в машину. - Эта территория за нами

закреплена, - отметила сотрудница акимата Лаура Исабаева. - В основном мы весной и осенью выходим на субботники. Но бывает, и зимой приходится выйти снег расчистить. Мы относимся к субботникам как к работе - ответственно. И всегда работаем с хорошим настроением, ведь для себя убираем. Также аким Костаная обратил внимание всех горожан и работников организаций на то, чтобы не сваливали мусор вдоль трасс, в лога и не образовывали несанкционированные свалки, на уборку которых затем приходится изыскивать бюджетные средства. - Долгие годы мы с вами

расчищали лога от мусора, - говорит Жакупов. - Но жители Костаная продолжают их засорять. Этого нельзя допускать. Во время месячника Северный полигон будет принимать мусор бесплатно. А организации также могут заказать в отделе ЖКХ машину для вывоза мусора. В первом субботнике было задействовано 35 единиц техники, которая работала по заявкам организаций. Аким Костаная пообещал, что убран будет не только центр Костаная, что все общественные места, закрепленные за организациями, будут приведены в порядок. Чистоту наведут и на окраинах города. - Я обращаюсь к СМИ с просьбой проехать по Костанаю и посмотреть, как

АЙТЫС

Мастерство поэтической импровизации В целях развития древних жанров национальной культуры в КГУ им. А.Байтурсынова Областной центр самодеятельного народного творчества управления культуры акимата Костанайской области провел айтыс акынов «Мәңгілік Ел», посвященный 550-летию Казахского ханства. На протяжении трех часов в актовом зале университета своим мастерством поэтической импровизации радовали зрителей 10 молодых акынов из Костаная, Аркалыка и Мендыкаринского района. Участники были разделены на 5 пар. Каждый из них пытался доказать зрителям и жюри, что его соперник проиграл в песенном диалоге. Участники воспевали историю Казахского ханства и независимость нашего государства. Соревнуясь между собой в остроумии и поэтическом мастерстве, молодые импровизаторы сумели удостоиться зрительских оваций. Самым оригинальным в умении придумывать ответ в песенной форме стал 23-летний Бакытжан Алкебаев из Костаная, ставший обладателем Гран-при. Первое место завоевал Батырлан Сагынтаев из Аркалыка, Дастан Беков (Костанай) и Нурсултан Касым (Костанай) заняли второе место. Обладателями третьего места стали Акбабакызы Нария (Костанай) и Хафез Хайролла (Аркалык). Призеры награждены грамотами и денежными призами. - Это моя первая победа, я очень рад. Никогда не побеждал в таких соревнованиях, бывали вторые, третьи места, но чтобы Гран-при - такого не было. Времени на подготовку было очень мало, соперники мои опытные, они не раз побеждали в таких мероприятиях. Но сегодня мой день, - поделился с «НК» Бакытжан Алкебаев. Анель ЖУМАГУЛОВА

убирают город в разных районах, - говорит Жакупов. - Если где-то уборка не будет вестись, то сообщения об этом в СМИ станут для нас сигналом. И как оказалось, 66 предприятий Костаная не приняли участие в первом субботнике. Среди тех, кто так и не вышел убрать мусор на закрепленной территории, - ЦОН, Казахстанскороссийский университет, Костанайский социальнотехнический колледж, Казкоммерцбанк, БТА банк и другие организации. В связи с этим аким области Архимед Мухамбетов дал поручение организовать 100-процентную явку на субботник. Поскольку очистить от мусора всю территорию региона за счет бюджетных средств

не представляется возможным. - Погода будет благоприятная, нужно всех обзвонить и сообщить, чтобы был массовый выход. Все колледжи и другие учреждения образования должны выйти на закрепленные участки. Не надо из этого делать какое-то мероприятие, чтоб их целый день держать на улице, в холоде, без питания, без поддержки. Четко вышли, определили время, 2 часа достаточно, территорию убрали, погрелись и пошли по домам, - отметил на аппаратном совещании Мухамбетов. Следующие общегородские субботники пройдут 8 и 9 октября. Ольга ГОРАЙ Валентина МЕЛЕХОВА Фото Ольги ГОРАЙ

К СВЕДЕНИЮ

Скрининг: чтобы сохранить жизнь… Более 2 тысяч случаев заболевания раком, около 8 тысяч предраковых заболеваний и доброкачественных опухолей было выявлено во время скрининговых осмотров в 2014 году. Скрининг - это медицинское обследование, направленное на раннее выявление злокачественных образований у человека. В Казахстане существует бесплатная государственная программа скрининговых обследований по 6 видам рака: печени, молочной железы, шейки матки, пищевода и желудка, предстательной железы и кишечника. - Каждый скрининг проводится по целевым аудиториям, - рассказывает заместитель главного врача по организационно-методической работе Костанайского онкологического диспансера Анжела Бексултанова. - Первое обследование женщин на рак шейки матки - в 30 лет. Его повторяют каждые 5 лет. На сегодняшний день в области осмотре-

но 74,96% женщин. Второй скрининг также относится к женской целевой группе и призван выявить рак молочной железы. Он проводится каждые два года. Возраст осматриваемых женщин - от 50 лет до 60 лет. Пока в области осмотрено 61,2% женщин. Также есть скрининги, которые затрагивают мужскую часть населения. По данным областного онкодиспансера, из 71,55% осмотренных мужчин в возрасте от 50 до 60 лет на раннее выявление рака предстательной железы 24 человека оказались больны этим недугом. Данному скринингу относится население в возрасте от 50 до 60 лет. Благодаря работе медиков удалось выявить 40 случаев ранней стадии этого заболевания. За два года в Костанае из 59,88% осмотренных пациентов в возрасте от 50 до 60 лет были выявлены 1 больной раком пищевода и 14 - раком желудка. - Данная статистика, подтверждает, что своевременное прохождение скрининга не только выявит симптомы рака, но и предотвратит развитие

других болезней, - говорит Анжела Бексултанова. - Поэтому, когда вас приглашают пройти обследование, не стоит отказываться. Ведь мнение, что люди умирают от онкологии, ошибочно. В основном люди погибают от метастаз, когда рак уже запущен и поражает другие органы. Есть огромная разница, если мы будем проводить лечение на первых, вторых стадиях (которые выявляются в процессе скрининга), или если будем пытаться вылечить третью, четвертую, развитие которых можно было бы избежать. По словам врачей-онкологов, появление 40% опухолей можно предотвратить благодаря здоровому образу жизни, исключению контакта с такими известными вредными веществами, как табачный дым, контролю над профессиональными вредными факторами, сокращению времени пребывания на солнце, а также иммунизации против инфекций. Важно также своевременное посещение врача, урегулирование массы тела (если есть избыточный вес) и сон.

Следуя простым правилам, можно избежать страшной участи. Костанайский областной Центр проблем формирования ЗОЖ активно работает над оповещением населения по вопросам, связанным с предотвращением рака. - Наша главная задача - информировать жителей области о необходимости профилактики таких злокачественных новообразований, как рак, - рассказывает координатор программы «Профилактика онкологических заболеваний» центра ЗОЖ Рабига Наукенова. - Мы разрабатываем буклеты, всевозможные плакаты, пропагандирующие здоровый образ жизни и извещающие об онкозаболеваниях, показываем ролики в больницах и местах большого скопления людей по данной теме. Основная цель нашей работы - повысить ответственность медицинских работников в отношении раннего выявления раковых заболеваний и заинтересованность населения в своевременном прохождении скрининговых обследований. Дарья ТИМИНА


Бүгінгі нөмірде: * Нашақорлық - азғындыққа жетелейді * Бақыттарын ұлттық өнерден тапты * Батыр Бауыржанның келіні

Сейсенбі, 6 қазан 2015 жыл ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫНА – 550 ЖЫЛ

Жастарды Отансүйгіштікке шақырады

Ұстаздарға құрмет көрсетілді Қазан айының алғашқы жексенбісінде педагогтар қауымы өздерінің кәсіби мерекесін атап өткені белгілі. Соның қарасаңында шаһарымыздағы «Мирас» мәдениет сарайында облыс орталығындағы мұғалімдерге арналған салтанатты жиын болып өтті. Бұл маңызды басқосуға Қостанай қаласының әкімі Базыл Жақыпов қатысып, жас ұрпаққа сапалы білім, саналы тәрбие беріп жатқан мұғалімдер қауымын осынау мерекелерімен шын жүректен құттықтады. Оларға алдағы уақытта да мықты денсаулық, жауапты қызметтерінде табыс тіледі. Онда білім ордаларында адал еңбек етіп жатқан білікті ұстаздардың жұмысы лайықты бағаланып, оларға құрмет көрсетілді. Шаһар басшысының марапатына ие болғандардың қатарында қалалық білім бөлімінің маманы Ғалия Елешева, №16, №7 орта мектептерінің таңдаулы ұстаздары Айнашым Ибраева, Ләззат Олжабаева, физика-математика лицейі мен Сырбай Мәуленов атындағы гимназияның мұғалімдері Людмила Дегтярева, Жанат Сәрсенбаева, М.Горький атындағы гимназия директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Марина Смолянаялар бар. Сондай-ақ, №14, №27, №15 бала-бақшаларының білікті тәрбиешілері Татьяна Адрова, Татьяна Репетюк, Ольга Цвентух, техникалық-шығармашылық мектебінің қосымша білім беру педагогы Нұрлан Сыздықовтар да осындай грамоталарға ие болды.

Университеттегі танымдық кеш

немесе режиссер Сәулебек Асылханов сахналаған «Хан Кене» трагедиясы ертең көрермендердің назарына ұсынылады Қазақ хандығының 550 жылдығы еліміздің өмірінде ерекше орын алады. Ілияс Омаров атындағы облыстық қазақ драма театрының ұжымы да бұл аса маңызды мәселеге ерекше көңіл бөлді. Сондықтан да болар, республикамызда тұңғыш рет Қостанай өңірінде «Хан Кене» спектаклі әзірленіп жатыр. Бұл туынды жұртшылық назарына үстіміздегі жылы 7-8 қазанда көрермендерге ұсынылмақ. Жалпы, көркем әдебиетімізде Кенесары хан туралы жазылған шығармалар баршылық. Дегенмен де, көрнекті жазушы Ілияс Есенберлиннің «Қаһар» романы алар орны ерекше. Осы романның желісі бойынша белгілі жазушы Оразбек Бодықов пен актер, режиссер, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері Сәулебек Асылханов «Хан Кене» деген атпен оның сахналық нұсқасын жазып шықты. Кенесары образының театр сахнасына дайындалуы – үлкен тынымсыз ізденістің, қыруар еңбектің нәтижесі. Осынау жауларына бас имей, халқының азаттығын армандап, өмірін құрбан еткен ханды сомдау да оңай емес. Онда басты кейіпкерді Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, аса дарынды әртіс Қонысбек

Бегайдаров ойнайды. Бұл күндері өнер ұжымының арнайы шақыруы бойынша жоғарыда аталған спектакльді дарынды режиссер, өнер майталманы Сәулебек Есенбекұлы дайындап жатыр. Жақында біз осынау мәдениет саласының көрнекті өкіліне жолығып, көкейде жүрген сауалдарымызды қойдық. Ашықжарқын мінезді тұлғаның кейінгі жастарға тағылым болар ой-пікірлері де аз емес. Сәулебек ағаның есімі күллі елімізге танымал. Ол Халықаралық Жамбыл атындағы сыйлықтың және «Алтын жұлдыз» байқауының лауреаты. Қазіргі таңда Астана қаласындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің театр, кино және теледидар факультетінің деканы болып қызмет атқарады. Өзінің алғашқы режиссерлық жұмысын 1974 жылы Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында бастады. Ол алдымен «Айман-Шолпан» туындысын сахналады. Оны талғампаз көрермен өте жылы қабылдады. Осылайша ізденімпаз азамат көптеген драмалық қойылымдарды жұртшылық назарына ұсынды. Өткен жылдар ішінде ұлтымыздың мақтаныштары Ғабит Мүсірепов, Тахауи Ахтанов,

Қалтай Мұхамеджанов, Сәкен Жүнісов секілді азаматтармен сыйласып, шығармашылық байланыста болды. Кенесары Қасымұлын кім білмейді? Мақаламыздың басында айтып өткендей, батыл да қайсар бабамыз ғұмырын қазақ халқының жарқын болашағына арнады. Сондықтан да үстіміздегі жылғы Қазақ хандығының 550 жылдығына орай облыстық қазақ драма театрында қойылуы өте орынды екені даусыз. Аталған спектакльдің өнер ордасының жақында ашылатын ХV-ші театр маусымына орайластыруы да құптарлық. Әсіресе, тәуелсіз еліміздің келешегі болып табылатын жастарымыз үшін оның берері мол. Мұны режиссер мен театр директоры, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Ерекешев жете түсінген. Осы мақаланы жазу барысында ұлы ақын Мағжан Жұмабаевтың: «Алаштан талай-талай ерлер өткен, Ерлерде Кенекеме кім бар жеткен. Жалғыз-ақ Кенекем ғой қайрат қылған, Қазақты құтқарам деп қалың өрттен!» деген жыр жолдары еріксіз ойымызға оралды. Айзат АСҚАРҚЫЗЫ.

Жуырда Қостанай әлеуметтік-техникалық университетінде Қазақ хандығының 550 жылдық мерейтойына байланысты кеш болып өтті. Оған «Нұр Отан» партиясының облыстық филиалының мүшелері және зиялы қауым өкілдері қатысты. Бұл басқосуда облыстық тілдерді дамыту басқармасы мамандары сөз сөйлеп, жиынның негізгі мән-маңызына тоқталды. Сонымен қатар еліміздің өткен жылдарынан сыр шертетін маңызды баяндамалар оқылды. – Қазақ хандығының 550 жылдығы бәріміз үшін де ерекше маңызды. Біздің жоғары оқу орнындағы бұл кешті өткізудегі мақсатымыз – өзімізде білім алып жатқан жастарды патриоттық рухта тәрбиелеу. Өздеріңіз де байқаған боларсыздар бүгінгі кездесуде қаншама құнды ойлар мен пікірлер айтылды. Мұның бәрі де қатысушыларға үлкен әсер қалдырды, – дейді Қостанай әлеуметтік-техникалық университетінің ректоры, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Қадырғали Жаманбалин.


6

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 6 қазан 2015 ж.

МАҢЫЗДЫ МӘСЕЛЕ

«Нашақорлық – азғындыққа жетелейді» Нашақорлық – бүгінгі таңда жер бетіндегі адамзат үшiн үлкен дерт болып отыр. Қаншама ұрпақтың өмiрiн жалмаған осынау індетпен күрес күн сайын күшейтiліп жатқаны да белгілі. Өкінішке орай, есiрткiге елiткендердің көбiсi жастар мен жасөспiрiмдер. Жалпы есірткінің кімге болсын жақсылық әкелмейтіндігі баршаға аян. Ол оның шырмауына ілінгендерді азғындатып, адамдық бейнесінен айырады. Мәселен, кейбір дерек көздерiне қарағанда, Қазақстанда 500 мыңға жуық нашақор бар көрiнедi. Бүгiнде елімізде жыл сайын есiрткiге қатысты 20 мың қылмыс тiркеліпті. Осы өзекті тақырыпты жазу барысында облыс орталығында ғұмыр кешіп жатқан бірқатар жастармен жолығып, олардың ой-пікірлерін жазып алған едік. Ақерке Қуаныш – Қостанай мемлекеттік университетінің 3 курс студенті: - Иә, «нашақор» деген сөздің өзі құлаққа түрпідей тиеді. Қазіргі таңдағы батысқа еліктеушіліктен туған, елдің болашағына кедергісін келтіретін үлкен қасіреттің бірі осы - нашақорлық екені даусыз. Нашақор адамның келешегінен не үміт күтуге болады? Ондай жандар өз өмірлеріне ғана балта шауып қана қоймайды, өзгелерге де теріс ықпалын тигізетіндерін естіп те, көріп те жүрміз. Енді осы есірткінің шырмауына жастар қалай түсетіндігіне тоқталайық. Біреулер ермекке дәмін көрмек болып ұнтақ қабылдаса, енді кейбіреулері аңдаусызда есірткі сатушылардың құрған торына түскендерін білмей де қалады. Ал олардың одан кейінгі өмірі бәрімізге де мәлім болар. Ең алдымен мұндай келеңсіздікке ұрынғандар өзінің жарқын болашағын құрбан етеді. Отбасына қаншама қайғы-қасірет әкеліп, ата-анасының абырой-беделіне нұқсан келтіреді. «Ел боламын десең - бесігінді түзе», - деген сөзде үлкен мән жатыр. Олай болса, білім ордаларында есірткінің зияндылығы жайлы жиі басқосулар өткізіліп, дәрігерлер тағылымды әңгімелер ұйымдастырып жатса нұр үстіне нұр болар еді. Салтанат Алдан – Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының 4 курс студенті: - Нашақорлық адам баласын хайуан кейпіне енгізіп қана қоймай, адамшылықтан да айырады. Жалпы, өмірден түйгенімізге сүйенетін болсақ, кімнің болсын тағдыры өз қолында. Сондықтан жастайыңнан арыңды сақтап, еліңнің, туған Отаныңның жарқын болашағы үшін адал қызмет етуге талпынған абзал. Салауатты өмір салтын ұстану күнделікті ғұмырлық дағдыңа айналғаны жөн. Бұл орайда спорттың алар орны ерекше. Ол ең алдымен өзіңе деген сенімді арттырады. Сондай-ақ денсаулықтың кепілі. Ал, дені сау адам – қоғам байлығы. Бүгінгі қозғалып отырған мәселе өте өзекті. Жастар жағы ғасыр дертінен арылу үшін тек пайдалы іспен айналысып, еліміздің әл-ауқатының жақсаруына өздерінің қомақты үлестерін қоса бергендері абзал. Шәкәрім Серікбаев – Қостанай мемлекеттік университетінің 4 курс студенті: - Біздің тәуелсіз еліміз жылдан-жалға өркендеп келеді. Әлемге танылған мемлекетіміздің жастары да уақыт тынысына сай ғұмыр кешіп, адамға абырой әпермейтін нашақорлық, маскүнемдік, темекі тарту секілді зиянды әдеттерден өздерін аулақ ұстағандары абзал. Шетелге еліктеудің де жөні бар. Сонан соң нашақорлық, қазір басты дерт болып отыр. Алайда кейбір ерік-жігері жоқ жастар қайсыбір есірткі сататындар мен нашақорлардың ықпалына қалай түскендерін білмей де қалады. Әдетте ондайлар бақуат отбасыларының ұл мен қыздарын төңіректейді. Есірткінің шырмауына ілінген жастар одан оңайлықпен құтылу қиын. Міне, осы кездері ата-аналар тарапынан қолдау аса қажет. Біздің елімізде нашақорларды емдейтін орындар бар. Олар қолдан келгеннің бәрін де істеуде. Есірткі пайдаланудан арылуды алдына мақсат етіп қойған кез-келген бозбала немесе бойжеткен одан біржола құтыла алады. Сондықтан, бұл дерт кеңінен жайылып кетпеу үшін нашақорлықпен көп болып күресуіміз керек. Ақшархат Біләлова - Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының 3 курс студенті: - Нашақорлық – әлемді жайлаған дерт. Қазіргі таңда есірткіні ер азаматтар ғана емес, тіпті қыз балалар да қолданады. Бұрын жүрегі нәзiк¬жандыларымыздың арасында ондай жағымсыз әдеттермен айналысатындар мүлдем болмаған. Біз ең алдымен қыз бала болашақ ана, бір шаңырақтың ырыс берекесі екенін ұмытпауымыз керек. «Әйел бір қолымен бесікті, екінші қолымен әлемді тербетеді», - деп босқа айтпайды. Әрбір қазақ аруы – ұлт мақтанышы. Осы бойжеткендеріміз есірткіге әуес болып, азғындаса басқалардан не үміт күтеміз? Жасыратын несі бар? Осы қыздарымыздың арасында да есіркіге үйір болумен ғана қоймай, мейрамханаларда ішімдік ішіп, темекі тартып жүретіндерді де білеміз. Ондайлар өзін сәнқоймыз деп есептейді. Бұл түбірімен дұрыс емес. Сондықтан өз басым барша бойжеткендерді жаман әдеттерден аулақ болып, еліміздің мақтанышы болуға шақырамын. Жастық шақ мәңгілік емес, қас қағым сәтте өтеді де кетеді.

ТІЛГЕ ҚҰРМЕТ – ЕЛГЕ ҚҰРМЕТ

Кемшілікке кеңшілік жасамайық облыс орталығындағы мүгедек жарнамалар мен жарымжан маңдайшалар жайлы Елімізде көше, мекеме атаулары мен жарнамалар дұрыс жазылмаса, сауаттылығымызға сын. Ал, сауаттылық – мәдениетіміздің басты белгісі. Қаладағы жарнамалар мен маңдайшалардың қазақ тіліндегі мәтінінен кететін қателер жайлы, бұдан бұрын да талай жазылып та, айтылып та жүр. Десек те, шаһарымыздың көшелерінде қате жазылған жарнамалар саны әлі де азаймай отыр. Ана тілімізге селеку түсіретін жазулар дүкен сөрелері мен арнайы мекемелер алдында да жиі кездеседі. Жуырда Қазақстан Республикасының Тілдер күні қарсаңында «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалы «Жас Отан» жастар қанаты мен облыстық тілдерді дамыту басқармасының ұйымдастыруымен «Таза тіл» атты акциясы жүргізілді. Осы уақытқа дейін аталмыш мекеменің қызметкерлері талай рет рейдтерге шыққаны белгілі. Оның нәтижесі де жоқ емес. Осы жолғы «Таза тіл» акциясы «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалы ғимараты жанынан басталып, шаһардың көшелеріндегі жарнамалар мен маңдайшаларды тексеру жұмысы одан әрі жалғасты. Сол рейдке қатысушылардың қатарында мен де болдым. Қолыма фотоаппаратымды алып, тілшілік қызметіме кірістім. Біз ең әуелі Баймағамбетов көшесіне бет бұрғанымызда, осы маңдағы «Алтын парфюм» супермаркетті деп жазылған жазуға көзіміз түсті. Ол дұрысы «супермаркеті» болуға тиісті еді. Бұл жерде «т» әріпі артық жазылғандығы көрініп-ақ тұр. Сондай-ақ сол бір ғимараттағы қатар орналасқан маң дайшадағы «кеңселер жалға беріледі» деп жазылуға тиісті мәтіндер «қенселер жалға беріледі» деген қате сонадайдан менмұндалайды. Сонымен қатар осы жерден байқағанымыз «қ», «ң» әріптерін жазуда сауатсыздыққа жол берілген Одан әрі Әл-Фараби даңғылының бойындағы «АРЕНДА»

деп жазылған мәтін кімнің болсын көзіне түспей қоймайды. Еріксіз ойланып қалдық. Сол сәтте назарымызға оның қазақша аудармасы «жал» сөзі түсті. Бұл аударманың дұрысы «Жалға беру» емес пе? Бұдан әрi қаламыздағы орталық әмбебеп дүкенінің ішіне ендік. Жалпы «Жарнама туралы» Заңның 2-тарауының «Жарнамаға қойылатын жалпы талаптар» деген 6-бабының 2-тармағында «Жарнама маз-

мұнының бiр тiлден екiншi тiлге аудармасы оның негiзгi мағынасын бұрмаламауға тиiс» деп атап көрсетiлген. Алайда бұл талап рейд барысында сақтала бермейтіндігіне көзіміз жетті. Осы арада сөзіміз нақты болу үшін мысал келтіре кетелік. Мәселен, әлгі халық көп келетін сауда орталығында «Балажан – детский развлекательный парк» деген маңдайшаның орысшасы сауатты-ақ. Ал оның мемлекеттік

тілдегі аудармасы «Балажан – балалық сауықтыру паркі» делінген. Негізінде ол «Балажан - балалар ойын-сауық саябағы» болып жазылу керек еді. Өкінішке орай, соған жауапты кісілердің немқұрайдылығы байқалып тұрған жоқ па? Содан көшелерді жағалап, Орталық базарға жақындап та қалдық. Осы маңдағы «Пекиннең әкелінген аяқкиімдер», «Ойншықтар», «Балалар киім», «Кенсе», «Кайнар», «Жұмыс үакыты» деген қазақ сөздердің әріптері де сауатты жазылмағандықтан рейдке қатысушылардың назарын аударды. Осы «Таза тіл» акциясына байланысты рейдтер барысында облыс орталығындағы көшелердегі жарнамалар, маңдайшалардағы орыс тіліндегі мәтіндер қазақ тіліне аударылғанда кемшіліктерге жол берілетіндігі айқын көрінді. Аталмыш тексеру акциясына мұрындық болған «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалы «Жас Отан» жастар қанаты мен облыстық тілдерді дамыту басқармасының өкілдері мәтіндерді аударуда қателіктерге жол берген мекемелер басшыларына ескерту жасады. Олар бір аптаның ішінде одан қорытынды шығаруға уәделерін берді. Қай заң болсын, орындалуымен құнды емес пе? Ал біздің елімізде мемлекеттік тілді құрметтеу әрбір азаматтың парызы. Жалпы мемлекеттік тілге құрмет – елге деген құрмет екендігін ұмытуға болмайды.

Маңызды басқосу

Ата Заңымызға арналды

Жуырда Қостанай облыстық телекоммуникация дирекциясы Қостанай облысы әкімдігінің тілдерді дамыту басқармасымен бірлесе отырып «Мемлекеттік тілдер саясатын жүзеге асырудағы этномәдени бірлестіктердің рөлі» тақырыбында дөңгелек үстел өткізді. Бұл шараның негізгі мақсаты - Қазақстан халқының мәдениеті мен тілін насихаттау, халықтар арасындағы достық пен қоғамдық келісімді, этномәдени бірлестіктерін нығайту және де мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеруге бағытталды. Басқосуға Қостанай облысы әкімдігінің тілдерді дамыту басқармасының басшысы Жанболат Үмбетов, Қазақстан халқы Ассамблеясы облыстық хатшылығының меңгерушісі Гүлмира Құдайқұлова қатысты. - «Қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейтуге ат салысу баршамыздың парызымыз. Себебі, мемлекеттік тілді білу міндетіміз. Бүгінгі жиында көптің көкейінде жүрген ойлар айтылды. Алдағы уақытта осы бағытта аянбай жұмыс істей беретін боламыз», дейді Қостанай облыстық телекоммуникация дирекциясының басшысы Қажымұрат Темірханов.

Қостанай облысы әкімдігінің мұрағаттар және құжаттама басқармасының ұйымдастыруымен «Қостанай облысы әкімдігінің «Қоғамдық келісім» ҚММ конференц-залында «Қазақстан Республикасының Негізгі Заңы: Конституциялық құрылыстың 20 жылдығы» атты жиын болып өтті. Биылғы жыл – еліміз үшін маңызды даталарға толы екендігі белгілі. Соның ішінде мемлекетіміздің негізгі Заңы – Қазақстан Республикасы Конституциясының орны бөлек. Онда елімізде ғұмыр кешіп жатқан барша халықтардың құқығы жан-жақты қарастырылған. Жоғарыда аталған басқосуды заң ғылымдарының докторы, профессор Сергей Жалыбин жүргізіп отырды. Ол Ата Заңымыздың негізгі баптарына жан-жақты тоқталды. Қазақстан Республикасы Конституциясының өміріміздегі алатын орны жайлы да әңгімеледі. Жиынға өңірімізге кеңінен танымал белгілі ғалымдар, соғыс ардагерлері және студенттер қауымы қатысты.

БЕТТІ ДАЙЫНДАҒАН Ақбота ҚАЛДЫБЕК.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 6 қазан 2015 ж.

ӨНЕР ЖӘНЕ ӨМІР

7

Бақыттарын ұлттық өнерден тапты немесе ағайынды Сәрсен, Дәурен, Арлан және Бағлан Аңқауовтардың тың ізденістері баршаға ғибрат (Соңы. Басы өткен санда) Сәрсен студиядағы барлық жұмыстарды шеберлікпен үйлестіріп, бауырларының бойларындағы барлық қасиеттерін жарқырата көрсетулеріне мүмкіндік жасап отырғаны біз үшін де өте қуанышты-ақ. Оның ақыл-кеңесінсіз бірде-бір маңызды шаруа қолға алынбайды. Оның жұрт біле бермейтін қырларына тоқталатын болсақ, асқақтата ән салады, қазақтың қара домбырасымен келістіре күй шертеді. Мінезі өте ашық-жарқын, кез келген кісімен тіл табыса білетін мәмілегерлік қасиеті де жеткілікті. Одан кейінгі бауырымыз Дәурен әлі бойдақ. Негізгі кәсібі қолөнер шебері. Әу баста бұған әкесі Қызылбайдың ықпалы тиіпті. Өзі суреттердің жиегін тоқиды. Бауыры Арланның жанында жүріп, шеберлігін шыңдады. Осы жерде болғандағы байқағаным, суреттердегі ою-өрнектерді кәдімгі жүнді себелеп жасайды екен. Ол 2013 жылы «Бәріміз бірдейміз, кемсітуді білмейміз» деп аталатын мүгедектердің республикалық байқауында «Үздік жасампаз» номинациясы бойынша 2 орынды жеңіп алды. Оған бұл жүлдені қазақтың іскер қыздарының бірі, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Светлана Жалмағамбетова салтанатты түрде өз қолымен тапсырыпты. Сондай-ақ, өткен жылы өзі секілді мүмкіндігі шектеулі жандардың жұмыстарының қатарында бұл тағы бір байқауда бағын сынады. Нәтижесінде 2017 жылы ЭКСПО-ға қатысу үшін ұйымдастырылған еліміздегі айтулы додада 1-ші орынды жеңіп алды. Сонымен қатар, былтыр аталмыш студия атынан елордамыз Астанадағы «Шапағат» деп аталатын өнертабыс саласындағы жарыста да көзге түсті. Мұнда Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің зияткерлік комитеті аталған шараны ұйымдастырып, талапкерлердің өздерін көрсетулеріне жағдай туғызды. Осы ағайындылардың ішіндегі ұлттық құндылықтарымызды аса қастерлейтін бауырларымыздың бірі – Арлан да өте намысты, қайсар жігіт. Ол да біреуге тәуелді болғанды жаны сүймейді. Өзі мектептің бастауыш сыныбында оқып жүрген кезінен сурет салуға жаны құштар. Жастай әкесінен көргендерін есейе келе одан әрі дамытуға талпынды. Бастапқы кездері кәдімгі кітаптан көргендерін қағаз бетіне түсірсе, уақыт өте өнердің бұл түріне біржола ден қойды. Өзінің шығармашылық мүмкіндігі мен қиялына сүйене отырып, қаншама туындыларды дүниеге әкелді.

Өткен кезеңдерде талантты қазақ жігітінің қолынан шыққан туындыларының басын қосып, елордамыз Астанадағы Тәуелсіздік, Келісім және Бейбітшілік сарайында «Уақыт жылдамдығы», Қазақ хандығының 550 жылдығына байланысты «Бабалар ізімен» деп аталатын көрмелері талғампаз қауымының назарына ұсынылды. Жалпы, осы кезге дейін оның 35 шығармасы көпшіліктің игілігіне айналды. Азаматтың тың ізденістері де өзінің жемісін берді. Үстіміздегі жылы «Бейнелеу өнері» номинациясы бойынша Қостанай облыстық меценаттар клубының «Шабыт» сыйлығына ие болды. Міне, мұның бәрі де оған қанат бітіргендей болды, Бұдан басқа да республикалық деңгейдегі бірқатар өнер фестивальдарында, халықаралық «Шабыт» байқауларында да дараланып, өзінің болашағы жарқын екендігін баршаның алдында дәлелдеді. Өткен жылы жаңа технологияны ойлап тауып, оны одан әрі жетілдірді. Биыл әлемдік өнертабысқа байланысты арнайы патент алды. Сонымен ол бұл күндері енді қандай шығармашылық жұмыстармен айналысып жүр дегенге келетін болсақ, компьютерлік дизайн жобаларымен «3D» форматында үй-ішін безендіру, яғни қазақтың ұлттық этностық авторлық қазіргі стандартына сай стильмен шұғылданады. Алысқа бармай-ақ нақты мысал келтіре кетелік. Кейіпкеріміз Арланның нақты жобасы бойынша Астанадағы №1 музыкалық мектебі бұларға мемлекеттік тапсырыс берген болатын. Олардың бұл өтініші жоғары шеберлікпен орындалды. Жасалған туындылар олардың көрнекті залдарындағы ең жұртшылық назарына түсер орынға ілінді. Арлан ініміз шәкірт те тәрбиелеп келеді. Мұның алдынан өткен Азамат, Қуаныш, Зара, Әсел, Алтын, Елжандар тәлімгерлерінің үмітін ақтады. Өз беттерімен еркін жұмыс істейтін деңгейге

жетті. Біздің ұққанымыз, оның шығармашылығын бір қарағанда дәстүрлі киіз басу өнеріне әбден ұқсатуға болады. Өйткені, оның салған суреттерінің жиектеріне тоқыма әдісі де қолданылады. Осы жігіттердің ішіндегі сөзге шешен, ата-бабамыздан мирас болып келе жатқан мәдениетіміз бен өнерімізді ерекше ардақ тұтатын Бағлан бауырымыз қазір орда бұзар 30 жаста. Ол Ахмет Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің филология факультетінің түлегі. Өзін филология ғылымдарының докторы, профессор, есімі республикаға танымал ғалым Алмас Әбсадықовтың шәкірті ретінде мақтан тұтады. Оңашада өлең жазады. Поэзиялық туындылары Қостанай шаһарында жарық көрген «Тобыл толқындары» деп аталатын алманахқа енді. Өңірдегі қаламгерлерден Қазақстанның халық ақыны Әсия Беркенова, дарынды ақындар Ақылбек Шаяхмет, Нұрқанат Құлабаевтарды өзіне ұстаз санайды. Сондай-ақ, замандастары Ерлан Қалмақов, Абылай Маудановтардың шығармашылық ізденістеріне де өте тәнті. Осыдан екі жыл бұрын республикалық мүмкіндігі шектеулі

жандардың арасында өткізілген мүшәйраға қатысып, танымал тележүргізуші, дарынды ақын Қалқаман Сариннің назарына ілінді. Осынау қаламгер оған: «Егер шығармашылық ізденісіңді ұдайы жалғастыра берсең, сенің болашағың жарқын болатындығына нық сенімдімін» деген ең ізгі тілегін білдіріпті. Жалпы, өзі өлең жазумен қатар, қазақтың мәдениетін, этнографиясын зерттеумен де айналысады. Ақындардан ұлтымыздың мақтанышы Абай Құнанбаевты пір тұтады. Өзінің аудармашылық өнері де бар. Бұған орыс халқының біраз ақын-жазушыларының көркем шығармаларын қазақ тілінде сөйлетуі жарқын айғақ бола алады.

жан-дүниелерінің байлығын, шығармашылық зертханаларын арқау етіп, жазып шығу да мүмкін емес. Алайда, «теңіздің дәмі тамшысынан сезіледі» демекші, өзімізге бұрын белгісіз ағайынды жігіттердің көптеген қырлары мен сырларын көпшілікке жеткізуге тырыстық. Олар алдағы уақытта еліміздің атынан Біріккен Араб Эмиратындағы Қазақстан Республикасы елшілігі ұйымдастырып отырған аталған елдің құрылғанына 42 жылдығына орай халық фестиваліне қатысқалы отыр. Бұған әлемнен 8 мемлекетінен табиғи дарынды, өз елінің атын асқақтатып жүрген азаматтар, өз туындыларын алып бармақ. Сол кіл мықтылардың қатарында Солтүстікте жатқан Қостанайдан Арлан бауырымызға қатысу бақыты бұйырды. Сонымен қатар үстіміздегі жылы Астана мен Ақтөбеде Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған шарада өткелі жатқаны белгілі. Осы үлкен басқосуда да бұлар өздерінің туындыларымен ондағы қалың жұрттың назарына ілігері даусыз. Студия жетекшісі Сәрсен болса, биылғы көктемде Алматыдағы Қазақстандық және Халықаралық туристік жәрмеңкеге облыстың атынан қатысып, өңірдің абыройын көтерді. Онда ол студияның шығаратын өнімдері, яғни этнографиялық туризм саласын өзгелерге әңгімеледі. Міне, ағайынды Аңқауовтар өздерінің бойындағы табиғи та-

Міне, қымбатты оқырмандар арамызда осындай намысты да жігерлі, еңбекқорлық, табандылық, азаматтық, қайсарлық, батылдық сынды қасиеттерімен дараланатын ұлтымыздың перзенттері ғұмыр кешіп жатқаны бәріміз үшін де мақтаныш. Әрине, бір мақалада олардың барлық талант деңгейлерін, рухани

ланттарының арқасында әу баста әкесі армандап, бұларға аманат ретінде қалдырған сенім үдесінен шықты. Біз оларға алдағы уақытта да аңсаған армандарыңа жетіп, ұлттық құндылықтарымызды брендке айналдыра беріңдер деген ең ізгі ниетімізді білдіреміз. Оразалы ЖАҚСАНОВ.


8

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 6 қазан 2015 ж.

РУХАНИЯТ

Батыр Бауыржанның келіні Атасының мұрасын қастерлеген жазушы Зейнеп Ахметова туралы әңгіме

Баукеңнің шаңырағында болғанда Қазақ елі Кеңес Одағының Батыры, сонау Ұлы Отан соғысында ұлтымыздың атын асқақтатқан Бауыржан Момышұлын кезінде аса қадірледі. Қазір де солай. Журналист болған соң алдыңда қойған мақсаттарың болады. Соның бірі Бауыржан атамыздың тәрбиесін көрген перзенттерімен сырласып, оның ізі қалған шаңырақта болу еді. Әрине, ол үшін Алматыға бару қажет-ті. Осыдан екі-үш жыл бұрын арнайы уақыт тауып, осы өзіміз оқып, студент шағымыздың бақытты күндері өткен шаһарда болдым. Оның алдында өзім екінші әкемдей болып кеткен Бекқұл Садықов ағамнан Зейнеп Ахметованың телефонын алған едім. Әлгі қалаға жетісімен қазақтың аяулы қызымен хабарластым. Оның «Шуақты күндер» деген кітабын оқып, іштей өте риза болған мен Зекеңді теледидар арқылы көргенім болмаса, бұрын ешқашан да тілдеспеген едім. Сондықтан алдын ала хабарласып, кездесетін шақты белгіледік. Атақты Бауыржан Момышұлының ұлы мен келіні тұратын көп қабатты үй сол көрікті шаһардағы көк базардың маңында орналасқан екен. Бұрын білетін қалам болған соң оны қиналмай таптым. Есікті Зейнеп апамыздың өзі ашты. Әйел затының қандай екендігі оның шаңырағындағы айнадай тазалықтан да байқалады емес пе? Пәтерде артық жатқан затты көрмедім. Ол төрге бөлмеге өтуімді сұрады. Апамыз өте ширақ болып шықты. Ә дегенше шай да дайын болды. Екеуіміз әңгіме барысында біраз жайды қозғадық. Мені әсіресе, ұлтымыздың қайсар да батыл ұлының, яғни Бауыржан Момышұлының азаматтық қырлары, отбасына деген сыйластығы, балаларының одан алған тәлімі қызықтырды. Зейнеп апамыздың мақтағаным емес, өте кішіпейіл, жоғары мәдениетті, қазақ халқының барлық әдет-ғұрыптарын, салт-дәстүрін, сөз өнерін терең меңгерген парасатты жан екендігі бірден сезілді. Оның

әрбір пікірінен инабаттылықтың, жомарттықтың, ерекше адамгершіліктің исі аңқып тұрды. Ең алдымен айтарым, бұл апамыз да кәдімгі зиялы отбасында өсіпті. Әкесі дәрігер болса, шешесі де өз заманының көзі ашық, көкірегі ояу адамдарының бірі екен. Зекең Алматы облысы Талғар шаһарында кәдімгі орта мектепті аяқтады. Ағалары да, інісі де әке-шешесінің өнегелі тәрбиесін алғандықтан олар да жастайынан өздерінің алдына биік мақсат қойған-ды. Отағасы кәдімгі Тибет медицинасын бір кісідей меңгерген ардақты кісі-ді. Өзі көп сөйлемейтін бір тоба жан болатын. Бұрынғы әйелдер қандай ғанибет еді десеңізші. Олар перзенттерінің көздерінше әкелерін үнемі мақтап, оның үлгілі жақтарын балаларына айтып отыратын. Сол себептен де шаңырақтағы Зейнеп апамен қатар ұлдар да отағасын пір тұтып өсті. Мәселен, шешелері «Тынышталыңдар, әкелерің келе жатыр» деп айтса, бәрі де бір сәт үнсіз қалатын. Үйде өзіміз журналистикада жиі қолданатындай кәдімгі шыбынның ызыңы естілетіндей тыныштық орнайтын.

Филология факультетінде оқыды Кейбіреулер Зейнеп апамызға: «Сіз бұрын Бауыржан Момышұлы туралы білетін ба едіңіз? Оған келін болу да оңай болмаған шығар?» деген сауалдар да қоятын көрінеді. Әрине, бұған мұның жауабы да қашанда дайын. Себебі, өзі өткен жылдарда ұлтымыздың хас батырының жалғыз ұлының өмірлік сыңары ғана емес, атасының туған қызындай болып кетіп еді. Ол да сонау мектеп қабырғасында жүргенде болашақ әдебиет саласының маманы болуды армандап, кітапты көп оқыды. Сол кезде Александр Бектің «Арпалыс» деп аталатын кітабымен жете танысқан-ды. Онда Бауыржан Момышұлы туралы да жан-жақты айтылады. Оның үстіне батыр туралы

халық арасында қаншама аңыз әңгімелер тарағаны белгілі. Ол бойжеткен шағынан осының бәрін де өз құлағымен естіп өсті емес пе? Бірақ, ол ешқашан да халықтың ардақтысы, кешегі қанды майданда дивизияны басқарған полковник Бауыржанның келіні боламын деп ешқашан да ойлаған емес. Зейнеп апамыз қолына кәмелеттік аттестат алғаннан кейін еліміздегі ең маңдай алды оқу орны С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түсті. Мұнда небір мүйізі қарағайдай атақты профессорлар дәріс берді. Өзі де зейінді, бір оқығанын ешқашан ұмытпайтын. Сабаққа да өте тиянақты еді. Аталған университетте әдеби бірлестік болатын. Мұндағылар жылда есімі халықтың аузында жүрген біртуар тұлғалармен жүздесулер ұйымдастырып, олардың пікірлерін өз ауыздарынан естуге мүмкіндік жасайтын. Осындай дидарласулар студенттердің де ой-өрісін кеңейтіп, олардың өмірді тануына өз ықпалын тигізетін. Сондай кездесу ұлтымыздың қаһарман ұлымен 1963 жылы өтті. Оның алдында жастар арасында «Атақты Бауыржан Момышұлымен жүздесу өтеді» деген хабар тез тарады. Содан болашақ әдебиетшілер осы сәтті асыға күтті. Аталған жоғары оқу орнының сол кездегі Киров көшесіндегі орналасқан ғимаратының үлкен залы лық толды. Бір кезде Бауыржан атамыз да әскери киіммен залға кіріп келді. Ұлы адамдар қашан да дараланады емес пе. Баукеңнің жүріс-тұрысының өзі бір ерекше болатын. Ешкімге ұқсамайтын өзіндік даусы да кез-келгеннің назарын еріксіз аударатын. Залдың орта шенінде отырған Зейнеп апа да оны алғаш рет көріп, өзге құрбыларымен таңқалысты. Сол уақытта Бауыржан атамыздың көзіндегі от айналысындағыларға ерекше әсер еткендігін байқады. Мұндай жүздесу қашанда ерекше есте сақталады. Батырға сұрақтар қарша жауды. Ол әрине, оның бірде бірін жауапсыз қалдырған жоқ. Әңгіме өте мәнді де мазмұнды өтті. Содан кейін студенттер қауымы жатақханаға барған соң да ол туралы алған әсерлерімен бөлісті. Осы арада мен де кезінде Бауыржан атамызбен осындай дидарласудан көп жайды көңілге түйгенімді айтқым келеді.

Бақытжан ағамен танысқан сәт Зейнеп апамыздың ғұмырлық жары, яғни осыдан біраз уақыт бұрын дүниеден өткен жазушы Бақытжан Момышұлымен танысқан кездері де мәңгілік жадында сақталып қалды. Сөздің орайы келгенде, Бауыржан атамыздың жалғыз ұлы Бәкең де жазушы болғандығын айтып өткенді орынды санаймын. Олар жалпы Жамбыл облысы атақты Жуалы ауданынан шыққан. Ол Бәукеңнің талай еңбектерінде жазылды емес пе? Мәселен, ба-

тырдың «Ұшқан ұя» деген кітабын оқыған адам көп жайға қанығады. Ол дүниеден өткенше кіндік қаны тамған өңірді аузынан тастаған жоқ. Бақытжан аға негізінен аударма саласымен көп айналысты. Қазақтың танымал қаламгерлерінің шығармаларын орыс тілінде сөйлетті. Енді тақырыптан ауытқымау үшін Зейнеп апамыздың ғұмырының қөп жылдарын бақытты өткізген кезеңдеріне де тоқталып өтелік. Сол кездері Зекеңнің үйлері Алматы шаһарының іргесінде орналасқан-ды, яғни біз студент кезімізде атақты апорт алмасын терген «Горный гигант» елді-мекенінде тұратын. Өзінің жақсы араласатын құрбы қызы бар еді. Ол бірде сол маңда нағашы апасы тұратындығын бұған айтып, екеуі серік болып барып келейік деп ұсыныс жасады. Оның сөзін қимай, онымен әлгі бейтаныс шаңыраққа табан тіреді. Міне, дәл сол кезде Бақытжан аға осы үйде емделіп жатқан-ды. Олардың арасындағы білістік пен сыйластық осы шақтан басталды. Құрбысы Бибінұр себепкер болып, екі жас бір-бірін ұнатып, қарым-қатынастары одан әрі жалғаса түсті. Сол шақта Бақытжан аға 26 жаста екен. Осынау 1967 жыл ерлі зайыптының есінде өмір бойы сақталды. Аталған яғни бұлардың танысуына себепкер болған үй Алматы шаһарындағы Бәйсейітова мен Калинин көшесінің бұрышында болатын. Осылайша бұлар жарасып, шаңырақ көтерді. Бұл олардың ең бір шуақты кезеңдері-тін. Кейін Бауыржан атамыздың сырқатына байланысты өздерінің әлгі үлкен қаланың бір шетіндегі екі бөлмелі пәтерінен атақты Баукеңнің пәтеріне қоныс аударды. Зейнеп апамыз өзінің келіндік жолын ешқашан да ұмытқан емес. Қайын атасына соңғы демі біткенше туған қызындай қарады. Мінезді, әрі нені болсын жасырмай бетке айтатын Бауыржанның сөздерін де көтерді. Халық ардақ тұтатын жанның қонағының да қас-қабағына қарады. Қазақтың елде туған-туысқандары аз болмайды. Сонау Жамбыл облысындағы Жуалыдан Алматыға жолы түскендердің бәрі алдымен жерлесіміз деп батырдың үйіне түсетін. Оларды ыстық ықыласпен қарсы алу, ас-су дайындау секілді қазақы салт-дәстүрлердің бәрі де Зейнеп апамыздың мойнында болатын. Одан басқа да Бауыржан атамыз халықтың адамы емес пе? Оны кездесулерге жиі шақыратын. Сол кездері үстіне киетін киімдеріне шаң жуытпай, алдын-ала дайындап қоятын. Батырды қазақ жұртшылығы ерекше қастерледі. Момышұлы деген фамилияның өзі көп жайдан хабар беріп тұратын. Бұлар да Бауыржан Момышұлының әулетіне сай болуды ойлады. Өздері де Бәукеңнің мәртебесін асқақтатып, жалғыз ұлдары Ержанды да жастайынан қазақы тәрбие беруге тырысты. Оны мемлекеттік тілдегі мектепке оқытты.

Жасыратын ештеңесі жоқ, сол кезде үлкен қалаларда өзіміздің қара көздеріміз ұл мен қыздарын орысша мектептерге беретін. Бірақ ондайларға батырдың ұлы Бақытжан ағамыз: «Ең бастысы балам қазақы болып өссе болды» деп тіке айтып тастайды екен. Осы Бақытжан аға да үш айлығында үстелдің үстіне құлап, жамбас сүйегін зақымдап алыпты. Сол кезде әкесі майданға кеткен-ді. Бұл анасының ішіндегі жеті айлық шарана-ды. Сол Бақытжан аға да өсе келе әкесі секілді дарынын ел мойындаған қаламгер болды. Зейнеп апамыз да адамгершілік, инабаттылық, үлкен мен кішінің арасындағы сыйластық жайлы мөлдірете жазатын жазушы ретінде барша жұртшылықтың арасында үлкен ілтипатқа бөленді. Қазақ қыздары оның ұлтымыздың біртуар перзенті Бауыржан Момышұлы туралы жазған «Шуақты күндер» деп аталатын кітабын құштарлана оқыды. Осы еңбектің халықтың жүрегінен берік орын алып, жастардың сүйіп оқитын кітабына айналғаны соншалықты, ол бірнеше рет қайта басылды. Бұл шығарманың құндылығы неде? деген сауал да туындауы мүмкін. Осы туындыны тауып алып, оған ерекше ден қойған кез-келген оқырман Кеңес Одағының Батыры Бауыржан Момышұлының барлық бойындағы асыл қасиеттері жайлы жан-жақты мағлұмат алады. Зейнеп апамызбен әңгіме барысында оның қазіргі қазақ келіндері мен қыздарының ұлтымыздың айнасы екендігі, олардың ана мен енені күту жөніндегі міндеттері жайлы ой-толғамдары шынымды айтсам мені өте дән риза етті. Ол кісінің теледидардағы сөзін тыңдаудың өзі бір ғанибет. Ал кезінде республикалық «Айқын» газетінде оның ұлттық құндылықтар жайлы жазған туындылары бірнеше санда жарияланды. Оның соңғы жазған шығармасы да Алматыдағы «Санат» баспасынан жарық көріп, оқырмандарға жол тартқандығын білеміз. Өзім Алматыға жолым түскен кезде осынау аталған баспаның бұрынғы директоры, Алаштың ұлтжанды азаматтарының бірі Серік Әбдірайымовтың қызынан осы әсем безендірілген кітапты алдым. Бұл тәлім-тәрбиелік мәні айрықша шығарма менің үйімдегі бай кітапханамдағы ең маңызды да ғибраты мол еңбек ретінде мәңгілік сақталады. Оны өзім ғана емес, балаларыма да оқып шығуға кеңес бердім. Болашақта немерелерім де онымен танысады деген үмітім жоқ емес. Сонымен ұлтымызда қайын атасын сыйлаған, оның есімін әрдайым әспеттеп келе жатқан бір келін болса, ол ұлтымыздың аяулы қызы Зейнеп Ахметова дер едім. Ол осы құтты шаңырақтың ырыс-берекесі. Әлі күнге дейін байтақ қазақ елінен Баукең мен Бақытжан ағаны іздеп барған жұртшылық осынау қасиетті шаңыраққа соқпай кетпейді.

О.ЖАБАЙТЕГІ.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 6 қазан 2015 ж.

ӨНЕР ЖӘНЕ ӨМІР

9

«Ақ шағала» әнімен қазақ еліне танылған дарынды композитор Жанат Теміровамен сырласу Бүгінгі кейіпкерім Жанат Борашқызы Темірова есімі елімізге белгілі композитор. Қазіргі таңда ол елордамыз Астанада тұрады. Осы күнге дейін көптеген әндер жазып, талғампаз қауымның жүрегін жаулады. Оның басқаларын айтпағанның өзінде, «Ақ шағала» әнінің өзі неге тұрады. Ол республикалық «Үкілім үміт» байқауында жүлделі орынға ие болып, аталмыш ән бүкіл қазақ жұртын шарлап кетті. Әсем туынды қазақ эстрадасының жұлдызы Ақбота Керімбекованың орындауында шын мәнінде өзінің тыңдаушыларын тапты. Онымен тілдесіп, жалпы өнерге келу жолы, шығармашылық ізденістері, композитор ретіндегі ұстанымдары жөніндегі ойларын жазып алған едік.

Әнді жиырма бес жастан жаза бастады - Жанат қарындасым есіміңе сырттай қанықпын. Өзіңнің әсем әндеріңе ғашық қандастарың да жеткілікті. Қазір қайда тұрасың және қай жерде жұмыс істейсің? Бүгінгі сыр-сұхбатымызды осы сауалдан бастасақ? - Жылы лебізіңізге рахмет. Біздің қазақ «Жақсы сөз жан семіртеді» дейді, егер менің жүрегімді тебірентіп шыққан сұлу да лирикалық әндеріме бауырларым тәнті болып жатса мен үшін одан артық бақыт жоқ. Өзім Астанаға 1997 жылы Арқалықтан көшіп келдім. Содан бері де бұл шаҺар қаншама өзгерді емес пе. Астанамыз қазақыланды. Еліміздің барлық өңірлерінен бауырларымыз жиналып жатыр. Мәдениет пен өнер де жыл санап өркендеп келеді. Бұл күндері елордамыздағы №38-ші балабақшада музыкалық жетекшімін, бойымдағы барлық қабілетімді жас ұрпаққа арнап жатқан жайым бар. Өйткені, әсем әуен, тәтті күй бүлдіршіндерімізді сұлулыққа баулиды. - Сіз Торғай өңірінің қызы екеніңізді білемін. Бірақ соны өз аузыңыздан естісем деп едім. -Айтуыңыз өте орынды. Мен бұрынғы Торғай облысы Аманкелді селосында 1965 жылы 26 қазанда дүниеге келдім. Өзім адал еңбек пен маңдай терді қастерлейтін қарапайым ғана қазақ отбасында туып өстім. Қазақы өңірде тәрбиеленіп, айналамдағы кісілерден көп жайды көңілге түйгенімді әрқашан мақтан етемін. Шаңырағымыздың тірегі әкем Бораштың өнерге ешқандай қатысы жоқ. Техника тілін бес саусақтай меңгерген маман болатын-ды. Оның күндіз-түні ойлайтыны отбасының амандығы мен ұл-қыздарын өз қатарынан қалдырмай өсіру-ді. Біз үшін осы тұлғаның азаматтығы, қайырымдылығы, кісілігі ешқашан ұмытылмайды. Ардақты әкеміз осыдан 14 жыл бұрын дүниеден өтті. Ол кісі кәдімгі екі жауырыны жерге тимеген палуан –ды.Бұл өнер оған ата-бабасынан жұққан екен. «Әке көрген оқ жанар» демекші, ағам Маратқа осы палуандық өнер әкемізден дарыды. Жастайынан күреске бейім болып, талай республикалық жарыстарға қатысты. Өзінің шын мәнінде қарсыластарына қарсы тұра білетін азамат екендігін әбден дәлелдеді. Өкінішке орай, бауырымның ғұмыры қысқа болды. Бұл күндері өзі арамызда жоқ болғанымен, оның қос құлыны Нұрсұлтан мен Еркебұлан оның өмірін жалғастырып, әке атына кір келтірмеуге талпынып жүргендері қуантады. Нұрсұлтан да палуан. Өзі Астанадағы Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы спорт мектебін бітірді. Әке туралы сөз болғанда анамыз Қалентай хақында да аз-кем тоқталып өткенім жөн шығар. Ол барлық қазақ әйелдері секілді өз шаңырағының ұйытқысы, ырыс-берекесі бола білді.

Сауда саласында жұмыс істей жүріп, отағасының қас қабағына қарап, оның алаңсыз жұмыс істеуіне жағдай жасаған ерекше жан. Жалпы, біздің шаңырағымызда 7 бала тәрбиелендік. Мен солардың екіншісімін. Сіңлілерім Дина, Зина, Ләззат, Салтанаттар да қазақтың өнері мен мәдениетін қастер тұтады. Алайда бауырларымның арасында композиторлық өнерді өзім таңдадым. - Өзіңіз әу баста өнерді әншіліктен бастапсыз. Егер құпия болмаса, сол жасөспірім кезіңізге де қысқаша шолу жасап өтсеңіз? - Бәрі де сол алаңсыз әрі бақытты мектеп оқушысы кезінде басталады емес пе. 13 жасымда Аманкелді елді мекеніндегі Әліби Жанкелдин атындағы орта мектептің шәкірті болатынмын. Сол шақта сахна шығуға деген іңкәрлігім өте күшті еді. Аудандағы мектепаралық жарыста атақты композитор Ескендір Хасанғалиевтің «Туған жер» деп аталатын патриоттық әнін жұрттың алдында шырқап, грамота алғаным күні кешегідей жадымда. Жастық кездегі мұндай елеулі оқиғалар ешқашан да ұтылмайтындығына көзім әбден жетті. - Со н д а к о м п о з и т о р л ы қ қабілетіңізді қай кезден көрсетіп, оны айналаңыздағы кісілер шын мәнінде мойындай бастады? - Әрбір әннің шығу тарихы болады, болмаса оған белгілі бір жайлар әсер етеді.Бұған әрі сезімнің ерекше құдыретін қосыңыз. Өзімді елге танытқан алғашқы әнім жергілікті ақын Бейбіт Оспановтың сөзіне жазылған «Ақ шағала» екені талассыз. Осы қаламгер бауырым Астана қаласында ғұмыр кешіп жатыр. Әлгі ән негізі махаббат тақырыбына арналған. Жасыратыны несі бар, өзім бір азаматқа ғашық болдым. Ол кісіге деген ықыласым осы туындыны дүниеге алып келді. Алайда оның алдында «Ақ әже» деп аталатын әнімді жазған болатынмын. Оның сөзі аманкелділік ақын әрі журналист Хамитбек Мұсабаевтікі. Мен жоғарыда әрбір ән композитордың көңіл-күйіне байланысты туатындығын босқа айтқан жоқпын. «Ақ әже» әнінің дүниеге келуіне өзім жастайынан бауырында өскен асыл әжемнің кенеттен сал болып, төсек тартып жатып қалуы тікелей әсерін тигізді. Ән де емдейді деген рас екен. Сол кезде ол кісі 73, яғни мүшел жасында болатын. Менің жазған әнім кейуанаға жағымды әсер етіп, содан көп өтпей ол аяққа тұрып кетті. Содан ардақты әжем 90 жасқа дейін арамызда өмір сүріп, әулетіміздің үлкен бәйтерегі атанды. - Сонымен қазіргі күнге дейін қанша ән жаздыңыз? Солардың қайсысы жаныңызға жақын. Еліміздегі қандай өлеңнің сөзін жазатын белгілі ақындармен шығармашылық байланыс жасайсыз? Әңгіменің орайы келгенде, осы жайлы да баяндап берсеңіз? - Өз басым әннің санына емес, сапасына көңіл бөлемін. Әннің мәтінінің мағыналы да мәнді болуы да өзім үшін аса маңызды. Осы күнге дейін 20 әнім дүниеге келді.Негізін-

де әрбір ән композитордың жанына жақын. Мәселен, «Аққу сезім», «Туған жер», «Туған ел», «Анашым» секілді әндерімнің сөзін респуликаға белгілі ақындар Жолбарыс Баязид, Хамитбек Мұсабаев, Жандос Бәдел сияқты ақындар жазды. - Әрбір композитордың ән жазу тәсілі, жазу мерзімдері болады. Біреу көк орай шалғынды көктемді, енді біреу жайдары да шуақты жазды, енді кейбіреу қоңыр күзді ұнатады деген секілді? - Мұныңыз рас. Мен секілді композиторға да дарынды ақындар секілді көңілдің жоғары болуы, жыл мезгілдері де тікелей әсерін тигізбей қоймайды. Өз басым жаңа өзіңіз айтып өткендей, көктем айы мен қоңыр күзді ұнатамын. Қиялым қияндарға шарықтап, әсем әндер туындап жатады. Әйтсе де әрбір әннің мәтінін таңдамас бұрын маған алдымен әуен келеді. Содан кейін ғана барып өзім шығармашылыққа аса құметпен қарайтын ақындардың жырларына сүйенемін.

Әуелі училищені аяқтадым - Жақсы композитор болу үшін құдай берген табиғи дарынмен қоса музыкалық білімнің де ауадай қажет екендігі даусыз. Сіз осы маңызды мәселе жайлы не айтар едіңіз? - Бұл пікіріңізге де толық қосыламын. Композиторлық кәсіптің өзі мен үшін Алланың берген сыйы деп есептеймін. Оны ешкімнен үйренбейсің. Бойыңда болса, оны ұштай білуің керек. Бәрі де әкенің қанымен, шешенің ақ сүтімен келеді. «Тақыр жерге шөп шықпайды» деген бар емес пе. Мен жастайымнан көздеген мақсатыма жету үшін өнер саласында тиянақты білім қажет екенін шын жүрегімнен сезіндім. Сол себептен 1986 жылы Арқалық шаҺарындағы музыкалық училищеге түстім. Өзімнің таудай талабымның және осындағы білікті ұстаздарымның арқасында білім ордасынан хор дирижері мамандығын алып шықтым. Алайда асыл арман биігіне көтерілу үшін орта-арнаулы білім аздық ететіндігін түсіндім. Сондықтан араға уақыт салып Арқалық қаласындағы Ыбырай Алтынсарин атындағы мемлекеттік педагогикалық институтында сырттай оқып, музыка пәнінің мұғалімі дипломына ие болдым. - Бұл күндері есімін күллі қазақ халқы жақсы білетін әнші-композитор, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Қалибек Деріпсалдин сіз туралы үнемі жылы лебіз білдіреді. Өзіңіздің талантыңызды жоғары бағалайды. - Мен де Қалибек ағамның шығармашылығына ерекше құрметпен қараймын. Өзі Аманкелді ауданынан шыққан үлкен дарын иесі. Көптеген

халықаралық, респуликалық байқаулардың жеңімпазы. Оның сезімді қозғайтын әдемі әндерін елімізге белгілі топтар орындайды. Сонау бір жылдары өзімнің «Ақ әже», «Торғай жастарының вальсі» секілді әндерім жарыққа шыққаны белгілі. Сол 1992 жылы осы аса сыйлас әріптесім менің аталған әндерімді ерекше ден қойып тыңдап, маған ақ батасын берді. Аманкелді аудандық газетіне «Қадамыңа гүл бітсін, Жанат! деген мақала жазып, сәт сапар тіледі. Дәл сол кезде Аманкелді аудандық музыка мектебінде шәкірттерге дәріс беретінмін. Алдымнан қанша болашағынан үлкен үміт күттіретін ұлдар мен қыздар өтті.

Ән жазудың құдіреті - Сіз соңғы біраз жылдарда шығармашылық жұмысыңызды уақытша тоқтатып, көрінбей кеттіңіз. Оның да өзіндік себебі болған шығар? Өйткені, өнер адамының, оны ішінде композитордың жаңа туындысының өмірге келуі де сол кісінің көңіл-күйіне байланысты екендігі баршаға мәлім емес пе? - Оныңыз рас. Кейінгі жеті жылда тіршіліктегі кейбір күйзелістер мен өзімнің жан дүниеме әсер еткен жайлар шығармашылық жағынан ізденістер жасауыма аздап болса да қол байлау болғанын жасырмаймын. Бірақ мұның бәрі де өткінші нәрсе емес пе. Былтырдан бастап өзімнің шығармашылық қалпыма келіп, ән жазуымды қайтадан қолға алдым. Өткен жылы «Сол күндерді сағындым», «Қызыл гүл» секілді лирикалық әндерім дүниеге келіп, өзімнің шабытымды шалқытты. Содан кейін туған өңірім, яғни Қостанай шаһарындағы балалар шығармашылық мектебінде өзімнің ән-кешімді өткіздім. Жерлестерім мені үлкен қуанышпен қарсы алды. Концерттік бағдарламаларымды ерекше ден қойып тыңдады. Оны дарынды ақын Нұрболат Мешітбаев жүргізді. Осы көрермендермен жүздесуімде бұл күндері есімін ел таныған Жолбарыс Баязид және де бірқатар басқа ақындардың өлеңдеріне жазылған әндерімді жұртшылық назарына ұсындым. - Өзіңіз шәкірттеріңізбен де мақтанатын дәрежеге жет тіңіз. Жоғарыда аталған Қостанайдағы концертіңізде де олардың бірқатарын сахнадан көріп, орындаушылық шеберліктеріне жерлестеріңіз таң қалысты. Жалпы, осы өзіңіз баулыған ару қыздарға да аз-кем тоқталудың орайы келген секілді. - Расында да сол қыздарыма шексіз ризамын. Олар әрбір үлкен сахнаға шыққан сайын шығармашылық жағынан өсіп келеді. Бұл да болса,

мен үшін үлкен медет. Солардың қатарында Алмагүл Адаханова, Фариза Едресова, Әйгерім Саматова, Ақтоты Сәудақастарды әбден атауға болады. Бұлардың қай-қайсысы да әнді жүрекпен орындайтын, сезімтал да жиырманың үстіндегі әсем бойжеткендер. - Өзіңіз музыкалық аспаптарда да шебер ойнайды деп естиміз. Егер айып болмаса, осы жайлы да әңгімелеп берсеңіз? - Композитор болған соң музыкалық аспаптарды еркін меңгерген дұрыс деп есептеймін. Себебі, жанжақты болуың керек емес пе. Өз басым пианинода, домбырада, сазсырнайда еркін ойнаймын. Бұлардың бәрі де менің қиялыма қанат бітіреді. - Әрбір өнер адамының қолы бос кездері айналысатын сүйікті ісі болады. Сіз бұл орайда не айтар едіңіз? - Кез келген әріптестерім секілді мен де бос уақытты тиімді пайдалануға тырысамын. Жастайымнан қазақтың ұлы композиторлары Шәмші Қалдаяқов, Нұрғиса Тілендиев секілді қайталанбас тұлғалардың әсем әндерін тыңдап өстім. Өзімнің араласатын адамдарымның арасында «Шәмші – менің пірім» деп айтып отырудан ешқашан да жалықпаймын. - Өзіңіз өмірде қиындықты аз көрмепсіз. Содан соң кейбіреулер мына өмірде махаббат жоқ деседі. Осы жөнінде ойларыңызды жасырмай, ашық айтсаңыз? - Басқаларды білмеймін. Өзім мына тіршілікте қиындықты басымнан аз кешкен жоқпын. Алғашқы ағам небәрі 38 жасында бораннан адасып, мәңгілік көз жұмды. Соның қайғысын көтере алмай, әкем де дүниеден өтті. Осынау ардақты тұлға сол кезде баржоғы 60 жаста еді. Ер азамат үшін бұл көп емес. Тас түскен жеріне ауыр. Аяулы анам осы басқа салған ауыртпалықтан кейде мұңайып қалатын. Мұның бәрі де жүрегі нәзік қыз балаға жеңіл соқпайтындығы белгілі. Анамның жанына жалау болу үшін мен де сол тағдырдың тауқыметін жеңуге тырыстым. Қыз бала болсам да мойныма түскен қиындықтарға мойымауға талпындым. Бақилық болған әкем мен ағамның басына тас қойып, өзімнің адами борышымды өтедім. Барлық ауртпалықтарды нар азаматша көтеруіме тура келді. Өйткені, ол кезде інім әлі жас болатын. Махаббатсыз дүние бос деп ұлы Абай атамыз босқа айтпаған. Сондықтан махаббаттың өмірде бар екендігіне шүбә келтірмеймін. Өзім кеш те болса оны жолықтырдым. Әндерімнің осы тақырыптың төңірегінде болатындығы да сондықтан болса керек. Өз басынан мұндай сезімді өткермеген адам әлгіндей жүректі қозғайтын туындыны шынайы жаза алмайтындығы күмәнсіз. Жалпы, құдіретті махаббаттың құнын кетіріп жүрген арзан ойлы, жағымсыз қылықты кейбір бозбалалар мен бойжеткендер. Сондықтан кейінгі сіңлілеріме бұл мәселеде де үлкен ойлылықпен салмақтап ойланғандарын қалар едім. - Өмірде ұстанған қағидаңыз және алдағы композитор ретіндегі жұмыс жоспарыңыз жөнінде бірер сөз? - Мен ата-анамнан алған өнегем болар, адалдықты ту етіп ұстандым. Кісі баласына қиянат жасау, өтірік сөйлеу, көлгірсу маған мүлдем жат. Биыл Алла бұйыртас 50 жасқа толғалы отырмын. Егер демеуші бауырларым табылып жатса, соны елордамыздағы Конгресс-холда өткізсем деген ниетім бар. Бірақ оны уақыт көрсетеді. Сұхбаттасқан Оразалы ЖАҚСАНОВ.


10

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 6 қазан 2015 ж.

ТАНЫМ

ШЕТЕЛДЕГІ ҚАЗАҚТАР

Қабілетімен Ресейді мойындатқан Қазақ жігіті, «МУЗ-ТВ» телеарнасының Бас директоры Арман Дәулетияров жайлы сыр ҰЛТТЫҚ НАМЫСЫ БИІК АЗАМАТ Күллі қандастарымызға биыл елордамыз Астанада «МУЗ-ТВ» телеарнасының бастамасы және еліміздің тікелей қолдауымен үлкен өнер саңлақтарының концерттік бағдарламасы ұйымдастырылды. Оған атақтары дүниежүзіне мәлім көршілес Ресейдің және Қазақстанның эстрада жұлдыздары арнайы шақырылды. Осы додада өз Отанымыздағы ән әлемінде өзіндік орны бар Қазақстанның халық әртісі Роза Рымбаева және талантымен жастар арасында топ жарып жүрген Қайрат Нұртастар арнайы жүлдеге ие болды. Бұл әрине, барша жұртымыз үшін үлкен қуаныш-ты. Бізді ерекше рухымызды көтергені өзінің көптеген қырларымен танылған бауырымыз Арман Елубайұлы Дәулетияровтың осы бүкіл халықтың назарын аударған салтанаттың негізгі ұйымдастырушыларының бірі болғаны-тын. Оны жүзіндегі жылылық, өз ұлтына деген сүйіспеншілік, жан-дүниесінің байлығы сияқты қасиеттері ерекшелендіріп тұрады. Ініміздің ақ жарқын мінезі, кез-келген адаммен тіл табыса білетіндігі бірден көрінеді. Әрине, Арман туралы жазбас бұрын ол туралы түсірілген телехабарларды, жазылған мақалалар мен ғаламторлардағы мәліметтерді ой елегінен өткіздім. Арманның анасының ұлы туралы сөзін естідім. Оның қазақтың қарапайым ғана отбасында тәрбиеленгендігіне көзім жетті. Ең бастысы, туған жерден жырақта жүрген ұлтымыздың іскер жігітінің аты-жөндері барша ән сүйер қауымға жете таныс Ресейдің өнер жұлдыздары Алла Пугачева, Филип Киркоров және басқа да

тұлғалардың арасында беделі өте жоғары. Олардың айтуына қарағанда, Арман бауырымыз жұртпен тез тіл табысады, өз саласын жетік біледі, сол көршілес елде абыройы асқақ. Үстіміздегі жылы Астанаға ән әлеміндегі жұлдыздардың дер кезінде жиналуы да Арман Елубайұлының қаншалықты қадірлі азамат екендігін дәлелдей түскендей. Бұрын да ол туралы көбірек естуші едік. Осы жолы оны теледидар арқылы көзбен көріп, ұлтымыздың атын шығарып жүрген іскер жан екендігіне өзіміздің таңданысымызды білдірдік. Мұндай кісілерден тележурналистер де қалай сұхбат алмай отырады? Оның пікірлері де өте нақты. Қай мәселе болсын өзіндік көзқарасы, айтары бар. Кейінгі іні-қарындастарына ғибрат болар жағына келер болсақ, қарапайым кіммен болсын көптен білетіндей еркін сөйлеседі. Осы жолы шет елде де біздің қаншама қандастарымыз аянбай жұмыс істеп, Отанымыз бен өркениетке ұмтылған мемлекетіміздің атақ-даңқын аспандатып жүргендігіне іштей риза болдық. Осындай бауырымыздың дүниежүзінің назарын аударғанына қуанғанымызды да жасыра алмаймыз.

ЕҢБЕГІНІҢ ЖЕМІСІН КӨРДІ Кейбір дерек көздеріне қарағанда, кейіпкеріміз Арман Елубайұлы Дәулетияров көршілес Ресейдің шағын Тамар-Өткел деген селосындағы, тату-тәтті ғұмыр кешкен қазақ отбасында 1970 жылы туылды. Ата-анасы да сол аймаққа беделді кісілер болыпты. Осындай дарынды ұлды жарық дүниеге әкеліп, кішкентайынан ізгілікке баулыған шешесінің де біздің әріптестерімізге берген сұх-

батынан, нағыз қазақ әйеліне тән мейірбандылықты, дархандылықты, кішіпейілділікті сезіндік. Сол кезде оның жанында отырған Арманның анасын қаншалықты ардақ тұтып, құрметтейтіндігін сезіну де қиын емес-ті. Ол әлгі жоғарыда баяндалған өңірде өскендіктен орта мектепті аяқтасымен Мәскеу қаласына аттанды. Өзінің бағын сол әлемге танымал қалада сынап көргісі келді. Алдымен кәсіптік-техникалық училищеге түсті. Талапты бозбала бұл оқу орнын үздік аяқтады. Содан кейін алға қарай ұмтылыс жасап, Мәскеу инженерлік-құрылыс институтына түсті. Арада бір жыл өткен соң әскер қатарында болып, өзінің азаматтық борышын өтеді. Венгрия мен Бакуде қызмет етті. Әскерден оралған соң өнерге біржола ден қойды. Әлемді аузына қаратқан көрікті шаһардағы эстрада жұлдыздарының қойған концерттерін көріп, таным көкжиегін кеңейтті. Өзі де уақыт өте көпке танылды. 1993 жылы «МЕДИАСТАР-концерт» деп аталатын продюсерлік компанияға қызметке алынды. Осында бөлімді басқарды. Арада үш жыл өткен соң әлгі компанияның Бас директоры болып, тағайындалды. Осылайша оның іскерлік қырлары көрші елге де жайылды. Сонау 2000 жылдың басында қазақтың намысшыл жігіті Ресей Федерациясы Президенті жанындағы мемлекеттік қызмет академиясын тәмамдады. Ол жерден басқару психологиясы мамандығын алып шықты. Сонда жүріп, кандидаттық диссертациясын өте сәтті қорғады. 2003 жылы әлгі Ресей Федерациясы мемлекеттік Думасы депутатының көмекшісі болды. Бертін «Единая Россия» партиясының жастар қанатын басқарды. Сөйтіп, өзіне жүктелген сенімді ақтап, жастардың арасында осы мемлекеттің эстрада жұлдыздары-

ның тікелей қатысуымен жігіттер мен қыздарға арналған акцияларды өткізуге мұрындық болды. Оның Солтүстік Кавказдағы турне ұйымдастырғаны да көпшіліктің есінде болса керек. Онда Шешенстандағы жетім балаларға қайырымдылық көмек көрсетілді. Арман сыртта жүрсе де ата жұрты қазақ елін бір сәт те ұмытқан емес. Ол Алматыда өткен Азия ойындарының жабылу салтанатында да бас продюсер ретінде көзге түсті. Қандасымыздың ерекше қасиеттеріне осы жолы да жергілікті өнер тарландары тәнті болған-ды. Оның тікелей қатысуымен «Мәскеудегі Астана күндері», «Ресейдегі Қазақстан жылы» секілді айтулы басқосулар ұйымдастырылды. Астанада «Алтын диск» фестивалі де оның қандай жаны сұлу азамат екендігін баршаға айқын көрсетті. Азаматтың ұйымдастырушылық қабілеті жылдар өткен сайын даралана түсті. Мәселен, 2007 жылы «Музыкальное единство» продю-

серлік компаниясының президенттігіне тағайындалды. Содан кейін «МУЗ-ТВ» телеканалына қызметке шақырылды. Осы каналдың музыкалық жағын басқарды және «МУЗ-ТВ» премиясының директоры болды. Осылайша Арман Дәулетияров екі ел арасындағы мәдени байланысты өркендетуге айтарлықтай үлес қосты. Осыдан бес жыл бұрын Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен «Құрмет» орденімен марапатталды. Соңғы екі жылдан бері аталған музыкалық телеарнасының білікті басшысы. Есімін барша әлем мойындады. Өзінің жеке шығармашылығына да көп көңіл бөледі. 2011 жылы «История Московского Чингисхана» деп аталатын кітабы жарық көрді. Ол ынтымағы жарасқан отбасының тірегі. Үш баланың әкесі. Көрші мемлекетте ғұмыр кешіп, ұлтымыздың атын шығарып жүрген бауырымызға тек шығар тауың әрқашан биік болсын дегім келеді.

БІЛГЕНГЕ - МАРЖАН

Қазақ халқының салт-дәстүрлері Сал-серілік Сал-серілік – қазақ халқы мәдениеті мен өнерінің жарқын белгісі, биік шыңы. Ақындық, сазгерлік, әншілік, орындаушылық, адамгершілік, мәрттік, жомарттық пәктік, зор абырой тағы басқа ең ізгі қасиеттердің бәрі осы салтты мұрат тұтқандар бойынан табылған. Сал-серілерді Әз-Жәнібек, Абылай хандардың өзі жоғары бағалаған, құрмет көрсеткен. Ақан сері, Біржан сал, Шәрке сал, Нияз сері, Сегіз сері, Толыбай сал, Сейіткерей сері сияқты аты халық арасында мәңгі ұмытылмастай болып қалған ер азаматтар көп болған. Сал-серілер туралы Ш.Уәлихановтың, Ә.Марғұланның, С.Мұқановтың, І.Жансүгіровтың т.б тамаша еңбектері мен шығармалары бар.

Сал-серілер халық мақтанышы мен сүйініші, елдің еркесі, той бастар серкесі, ойын-сауығының ажары, ғажайып өнерінің базары, Серілер сұлу сүйіп, жүйрік ат, алғыр тазы, қыран бүркіт ұстаған тазалық пен пәктіктің көрінісі болса, сал дүниені бетіне қарамай шашып-төгіп жүретін, мәрт те жомарт, мінез-құлқы да ерекше адамдар болған. Сал да, сері де сегіз қырлы, бір сырлы өнерпаздар. Әсіресе серілер өзі күйші, өзі әнші әрі ақын, композитор, шебер, мерген, балуан, шешен, батыр, шабандоз, бір сөзбен айтқанда, сирек жаратылыс, сирек бітімді біртуар азаматтар болғаны тарихтан аян. Бір сөзбен айтқанда, олар бір өзі бір театр жұмыстарын атқарған. Салдың ісі мен мінез-құлқы, әдет-

салты, жүріс-тұрыстарының өзі ешкімге ұқсамайтыны, өзгеше тұрмыс құрып, өмір сүргенінің өзі адам күлерлік, ақылға сыймайтын әрі таңғаларлық көрініс десе де болады. Сал жорға немесе ат мініп, қоржынын, қойны-қонышын асыл тас, қымбат бұйымға толтырып, елде жоқ ерекше үлгімен тігілген қымбат киім киіп келіп, өзі ұнатқан қызды ауылдың сыртына келіп аттан құлап жатады. Ауыл сыртында әнге басқан әлгі салды қыз-келіншектер киізге салып ауылға көтеріп әкелетін болған. Одан әрі ойын-сауық, ән, жыр, қыз-жігіт айтыстары сияқты өнер бәсекесіне жалғасады. Осындай қызық үстінде епті қыз-келіншектер салдың артып әкелген барлық асыл бұйымдарын қыл үстінен бөліп әкетеді.

Соғымбасы Қыста соғым сою – қазақтың дастархан берекесінің, ата-дәстүрінің ежелден келе жатқан үзілмес көрінісі. Дәулетті адамдар бірнеше ірі қара сояды. Соғым басына шақыру – тағы да міндетті салт. Бұған ауыл үлкендері, көршілер шақырылып, үй иесі де, соғым басына шықырылғандар да бір марқайып қалады. Үй иесіне «соғым шүйгін болсын деп тілек білдіреді, үлкендер батасын беріп тарқасады.

Сүйінші Қуанышты хабар жеткізуші адам «сүйінші, сүйінші» деп келеді. Мұндайда қуанышты үй иесі «қалағаныңды ал» дейді. Немесе оған риза болатындай сыйлық ұсынады. Бұл шын қуанудың,

ризалықтың белгісі. Сүйінші сұраудың да, оның сүйіншісін алудың да ешқандай сөкеттігі жоқ.

Құйрық-бауыр «Құйрық-бауыр жедің бе, құда болдың дедің бе» (мәтел). Бұл құдалық дәстүр рәсімі болғанымен ұлт салт-дәстүрінде орны бөлек жай. Екі жақ келісіп құда болған жағдайда оларға құйрық бауыр салып арнаулы сый әкеледі. Әкелуші әйел «бауырдай жақын, құйрықтай тәтті болыңдар» деп тілек білдіреді. Одан барлық құдалар ауыз тиеді. Құйрық-бауыр қазақ дәстүрінде құда болудың заңды белгісі – құжат болып бекітілген. Құдалық дәстүр және оған сәйкес әдет-ғұрыптар әдетте әзіл-қалжыңсыз, ойын-сауық-

сыз өтпейтіндігі әркімге белгілі. Сондай – ақ осы құйрық – бауыр салтында да қалжың өлеңдер мен қағытпалар да айтылмай қалмайды.

Желін садақа

Көктем мезгілі малды ауыл үшін қуанышты сәт. Сиыр бұзаулап, қой қоздап, жұрттың аузы аққа тиеді. Осыған орай елде дәстүрлі әдет-ғұрып, ырымдар жасалады және оған әр үй, әр ауыл тегіс қатысады. «Мал төлді болсын», «ақ мол болсын» деп құттықтайды, жақсы тілегін айтады. Әсіресе малы төлдеген үй мол уыз көже пісіріп, көршілерін тегіс шақырады. Мұндай ғұрыптарда берілетін уыз көже, шайсу «желін садақасы» деп аталады. Қымызмұрындық та осындай сыйластық жолымен жасалады.


Вторник, 6 октября 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

ОФИЦИАЛЬНЫЙ ОТДЕЛ

«Қостанай қаласы әкімдігінің жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалары бөлімі» ММ мемлекеттік қызметкерлері мемлекеттік қызметкерлердің Ар - намыс кодексін және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заның бүзұ фактілері бойынша хабарлау үшін сенім телефоны 8 (7142) 50-01-71. Жұмыс кестесі: күн сайын (сенбі мен жексенбіні қоспағанда) сағат 9.00 – ден 18.00 – ге дейін, үзіліс сағат 13.00 – ден 14.00 – ге дейін. По фактам нарушения Кодекса чести государственных служащих и Закона Республики Казахстан «О борьбе с коррупцией» государственными служащими ГУ «Отдел занятости и социальных программ акимата города Костаная» обращаться по телефону доверия 8 (7142) 50-01-71. График работы: ежедневно (кроме субботы и воскресенья) с 9.00 до 18.00, перерыв с 13.00 до 14.00.

Ремонт телевизоров, пультов д/у, LCD-мониторов, ресиверов, сабвуферов, продажа новой и б/у аппаратуры. Вызов на дом. Гарантия + качество. Телеателье по ул. Гоголя, 113, р-н маг. «Бородинский». Куплю импортные телевизоры на запчасти. Тел.: 50-90-66 (раб.), 26-23-18 (дом.), 8747-404-47-99.

11

К СВЕДЕНИЮ

Изменились виды деятельности, кто обязан иметь POS-терминал Управление государственных доходов по г.Костанаю к сведению налогоплательщиков сообщает, что постановлением Правительства Республики Казахстан от 29 октября 2014 года №1147 утвержден новый перечень отдельных видов деятельности и применения оборудования (устройства), предназначенного для приема платежей с использованием платежных карточек. Данный перечень вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования (официально опубликован в газете «Казахстанская правда» 13 ноября 2014 года). № п/п

Наименование видов деятельности

1

Оптовая и розничная торговля автомобилями и мотоциклами, их ремонт и техническое обслуживание

2

Оптовая и розничная торговля

3

Предоставление услуг гостиницами

4

Предоставление услуг ресторана, прочие виды организации питания и подачи напитков

5

Продажа проездных документов (билетов), багажных и грузобагажных квитанций на воздушный и железнодорожный транспорт

Ремонт ПК, ноутбуков, принтеров от 1000 тнг. Заправка картриджей от 750 тнг. Телеателье по ул.Гоголя, 113. Тел.: 50-90-66, 8 747 807 02 85.

6

Предоставление услуг по транспортной обработке грузов, складированию и хранению, вспомогательные услуги по транспортировке и услуги по перевозке грузов

7

Деятельность туроператоров и прочих организаций, предоставляющих услуги в сфере туризма (кроме турагентов)

Грузоперевозки по городу и области. Тел.: 50-67-07, сот. 8-701-435-59-58.

8

Деятельность в области страхования

9

Деятельность в области здравоохранения

10

Деятельность в области образования

11

Деятельность по распространению кинофильмов, видео- и телевизионных программ, показ кинофильмов

12

Деятельность фитнес-, спортивных клубов, дискотек

13

Деятельность по организации азартных игр и заключения пари

14

Предоставление услуг по боулингу (кегельбану) и бильярду

РАЗМЕЩЕНИЕ РЕКЛАМЫ Адрес: пр. Аль-Фараби, 90

(1 этаж, левое крыло - рекламный отдел).

Тел. 8 (7142) 54-03-01

ПОДПИСКА

Тел. 8 (7142) 53-39-13 ГАЗЕТА КУПОН БЕСПЛАТНОГО ЧАСТНОГО ОБЪЯВЛЕНИЯ

РАЗДЕЛЫ: ПРОДАЮ

КУПЛЮ

МЕНЯЮ

(нужное подчеркнуть) Текст объявления (до 25 слов) писать печатными буквами

Примечание. Обеспечение установки и применения в местах осуществления указанных видов деятельности оборудования (устройства), предназначенного для приема платежей с использованием платежных карточек, а также прием с использованием платежных карточек не распространяются на индивидуальных предпринимателей и (или) юридических лиц, осуществляющих деятельность в сфере оптовой и розничной торговли сельскохозяйственной продукцией собственного производства, продукцией аквакультуры (рыболовства) собственного производства, деятельности, осуществляемой через выносные прилавки, автолавки, палатки, киоски, контейнеры и на территории торговых

рынков. Из данного перечня исключены следующие виды деятельности: • Ремонт компьютеров и бытовых приборов. • Деятельность частных охранных служб. • Деятельность в области бухгалтерского учета и аудита; консультации по налогообложению. • Деятельность в области права и туристические агенты. Данным видам деятельности теперь не нужно иметь POS-терминал. В связи с принятием нового перечня признается утратившим силу постановление Правительства Республики Казахстан от 29 декабря 2012 года №1743 «Об утверждении отдельных видов

деятельности, при осуществлении которых на территории Республики Казахстан индивидуальные предприниматели или юридические лица обязаны обеспечить установку в местах осуществления своей деятельности оборудования (устройства), предназначенного для приема платежей с использованием платежных карточек, а также принимать платежи с использованием платежных карточек». Управление государственных доходов напоминает: С 1 июля 2014 года обязаны иметь POS-терминал - индивидуальные предприниматели и юридические лица, осуществляющие отдельные виды деятельности и применяющие в соответствии с налоговым законодательством

общеустановленный порядок расчетов с бюджетом, за исключением находящихся в местах отсутствия сети телекоммуникаций общего пользования. С 1 января 2016 года обязаны иметь POS-терминал индивидуальные предприниматели и юридические лица, применяющие специальные налоговые режимы, предусмотренные налоговым законодательством, осуществляющие деятельность в городах Астане, Алматы, областного значения (за исключением находящихся в местах отсутствия сети телекоммуникаций общего пользования), обязаны обеспечить установку и применение оборудования, предназначенного для приема платежей с использованием платежных карточек.

По вопросам перехода на новый порядок применения ККМ

Ф.И.О.

Адрес редакции: пр. Аль-Фараби, 90

Управление государственных доходов по г. Костанаю напоминает, с 1 июля 2015 года налогоплательщики, осуществляющие оптовую и (или) розничную реализацию бензина (кроме авиационного), дизельного топлива, алкогольной продукции, за исключением налогоплательщиков, деятельность которых находится в местах отсутствия сети

телекоммуникаций общего пользования, при торговых операциях посредством денежных расчетов обязаны применять контрольно-кассовые машины с функцией фиксации и (или) передачи данных. По просьбе бизнес-сообщества, с участием Национальной палаты предпринимателей Республики Казахстан «Атамекен», Ко-

митетом государственных доходов проверочные мероприятия по вопросу соблюдения порядка применения ККМ не проводились до 1 октября 2015 года. При этом напоминаем, что несоблюдение порядка применения ККМ, установленных налоговым законодательством, влечет административную ответственность согласно Кодексу об адми-

Адрес редакции: 110000 г. Костанай, пр. Аль-Фараби, 90. Телефон/факс приемной редактора 8 (7142) 54-27-53 ТОО «Газета «Наш Костанай» Регистрационное свидетельство №12842-Г выдано 18.06.2012 г. Министерством культуры и информации Республики Казахстан. Собственник: ТОО «Газета «Наш Костанай». Издается с августа 1990 г. при поддержке акима города. Территория распространения: г. Костанай и Костанайская область. Директор - гл. редактор: Елена Никитенко.

Заместитель главного редактора: Оразалы Жаксанов. Тел. 54-62-46. Шеф-редактор: Сергей Биркле. Тел. 54-37-58. Ответсекретарь: Куляш Турубаева. Тел. 54-37-58. Корреспонденты: Сергей Биркле (54-64-85), Валерия Вахненко (54-05-75), Александр Кузьмичев (54-62-46), Валентина Мелехова (54-05-75), Зульфия Набиева, Ольга Горай (54-05-75).

Фотокорреспонденты: Олег Яблочкин, Александр Откин. Тел. 54-64-85. Рекламный отдел: тел. 54-03-01. Дежурный редактор: Александр Кузьмичев. Газета набрана и сверстана в компьютерном центре «НК»: Валентина Михальцова, Индира Казиханова. Корректоры: Куляш Турубаева, Ирина Востротина. Тел. 54-69-71. Печать офсетная. Газета отпечатана в ТОО «Костанайский Дом печати», г. Костанай,

нистративных правонарушениях. А также сообщаем, что 13 октября текущего года в 15.00 будет проводиться семинар по вопросу регистрации кассовых аппаратов в управлении государственных доходов по г. Костанаю (актовый зал). С.ДОНЕНБАЕВ, руководитель УГД по г.Костанаю

gazeta@top-news.kz ул. Майлина, 2/3. Объем - 3 печатных листа. Тираж номера - 3091. Подписной индекс: К-315. Заказ №1501. При перепечатке ссылка на «НК» обязательна. Мнение авторов публикаций может не совпадать с точкой зрения редакции. ® - материал публикуется на правах рекламы. Ответственность за содержание рекламы и объявлений несет рекламодатель.


12

Вторник, 6 октября 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

ФОТОРЕПОРТАЖ

«Магические» эксперименты и экскурсия по хранилищу В Костанае впервые прошла «библионочь-2015». Костанайская областная универсальная научная библиотека им. Л.Н. Толстого в ночь с 1 на 2 октября приняла около 1500 горожан. Специально для гостей в «доме чтения» были приготовлены самые неожиданные и приятные сюрпризы, конкурсы и подарки. Из тихого заведения библиотека на одну ночь превратилась в веселый, шумный и волшебный дом сказки, где каждый пришедший нашел занятие по душе. Одни участвовали в викторинах о книгах, другие наслаждались поэзией и романсами, а кто-то не мог покинуть «Квартал мастеров», где известные костанайские художники устроили мастеркласс. Представительницы слабого пола направились к «книжной» гадалке, а самые молодые с помощью песка рисовали всевозможные картины. Ровно в 19.00 началось основное действо. Пришедшие на мероприятие даже и представить себе не могли,

что для них приготовили организаторы в лице представителей Центра молодежных инициатив и сотрудников библиотеки им. Л.Н.Толстого. По словам менеджера по связям с общественностью ЦМИ Ивана Конышева, «библионочь» - очень хорошая идея для привлечения большего количества читателей в одну из главных библиотек. - В век компьютерных технологий сложно приобщить людей к чтению книг, поэтому мы постарались сделать это с помощью необычных викторин, конкурсов и игр, рассказывает Иван. - В этот день для гостей «дома книги» открыты все двери, включая книжное хранилище. Также посетители смогли увидеть самую маленькую в библиотеке книгу и самую старую, которой уже более 300 лет. …Спустившись в цокольный этаж, посетители испили «напитки бессмертия, мудрости и красоты», узнали

свое будущее не без помощи книги, а затем отправились в путешествие по заповедным местам - хранилище библиотеки, куда до этого момента не позволялось входить. - Когда только открыли дверь в хранилище, я почувствовала настоящий запах книг. Это непередаваемое ощущение. Сразу же захотелось прийти домой, забыть об Интернете, взять книжку и погрузиться в чтение, - улыбаясь, говорит одна из посетительниц Татьяна Красовенко. Увлекательные программы также проходили на первом, втором и третьем этажах. В «Квартале мастеров», расположенном на первом этаже здания, каждый желающий мог поучаствовать в мастер-классе. Например, известный мастер Светлана Шалунова демонстрировала гостям, как делаются картины из хлопка, попутно рассказывала о достижениях своих учеников.

Здесь же горожане могли поиграть на пианино, что и сделала одна из частых посетительниц библиотеки, книголюб, музыкант Лариса Сергазина. - Мне нравится посещать «толстовку». Здесь огромный выбор книг на любой вкус, и это, несомненно, радует. Только в этой библиотеке я нахожу нужную мне музыкальную литературу, подчеркнула Сергазина. На втором этаже «книжного царства» расположились хенд-мэйдеры, а библиотекари устроили грандиозную ярмарку книг «Все по 100». Вырученные деньги они планируют отдать на благотворительность. Многих гостей заинтересовала необычная картина на полу: человек в костюме, полностью окруженный книгами - никто из организаторов не мог дать точный ответ, что же это на самом деле. А вот некоторых посетителей можно было застать за интересным занятием: они пытались вызвать духа Льва Николаевича Толстого. На третьем этаже всех ждала очередная порция сюрпризов. В «библиобаре»

каждый желающий, правильно ответив на вопросы бармена, мог угоститься чаем, кофе или лимонадом. У любителей поразмыслить был шанс сыграть в шахматы. Здесь же посетители смогли изучить русскую букви-

цу, а также что-то написать пером. Первая «библионочь» удалась на славу. Данное мероприятие планируют сделать традиционным. Валерия ВАХНЕНКО Фото Александра ОТКИНА

№79 (2779)  

Вторник, 6 октября 2015 г.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you