Page 1

К сведению. Началась установка общедомовых теплосчетчиков.

Эксклюзив «НК». Интервью с главным «есаулом» России.

3

4

gazeta@top-news.kz

Основана в августе 1990 г.

Вторник, 18 августа 2015 г. №65 (2765)

Распространяется в г. Костанае и Костанайской области. Выходит два раза в неделю: во вторник и четверг.

АКТУАЛЬНО

Жерлестерімізді қуанышқа бөлеген қос күн.

С опорой на будущее

5

Қан қысымының алдын алыңыз.

6

Шахмат ойынының білгірі.

7

Реконструкция большого моста идет полным ходом. Сейчас строители трудятся над сложной многотонной конструкцией, которая в будущем станет основой для монтажа железобетонного дорожного покрытия. - К работам строители из подрядной организации ТОО «Мостостроительный отряд

№25 им. А.Рязанова» приступили в мае, - рассказывает заместитель директора Костанайского областного филиала АО «Национальная компания «КазАвтоЖол» Нурлан Молдатаев (на снимке). - На сегодняшний день ими полностью осуществлен перенос линий электропередач и телекоммуникаций, проложенных под мостом. Конкурс на проведение данных работ выиграло вышеупо-

мянутое ТОО из г.Капчагая. Это крупнейшее специализированное предприятие в республике, специалисты которого были задействованы в строительстве и реконструкции автодорожных и железнодорожных мостов в Астане, Уральске, Шымкенте, Петропавловске, Актау. За 40 лет своей деятельности строители накопили уникальный опыт работы в сложных климатических условиях.

Высокий профессионализм, современная специализированная техника и отлаженная технология строительства обеспечат качественное выполнение реконструкции объекта в оптимальные сроки. - Сейчас ведется частичная засыпка русла Тобола земляным грунтом, - рассказывает заместитель директора мостоотряда Нигматулла Абдулханов. - Это обязательное требование при установке

буронабивных свай, на которых будет монтироваться проезжая часть. Уже установили 35 таких свай, пять несущих опор. После окончания строительства русло Тобола будет очищено земснарядами. В этом году на начало ремонта из республиканского бюджета выделено 678 млн тенге. На полную реконструкцию будет затрачено 3,3 млрд тенге. (Окончание на 2-й стр.)

Өз тарихын білу - әрбір азаматтың міндеті.

8


2

Вторник, 18 августа 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ ВИЗИТЫ

АКТУАЛЬНО

В борьбе за жизнь

С опорой на будущее (Окончание. Начало на 1-й стр.) По словам специалистов, работы завершатся в начале 2017 года. Напомним, ширина обновленного моста увеличится на 11 метров. Вместо нынешних двух полос движения будет организовано по две полосы в каждом направлении, что значительно увеличит скорость и интенсивность движения транспорта. С каждой стороны будут проложены пешеходные переходы, а при въезде на мост установят малые архитектурные формы. Контроль над качеством работ осуществляют специалисты из РГЦ «Костанайжоллаборатория». По словам руководителя РГЦ Ескендира Куанышбаева, нарушений при производстве работ нет. Уже в конце ноября - начале декабря мост закроется для проезда автотранспорта, так как начнется демонтаж его верхних перекрытий. Проезд будет осуществляться по «корейскому» мосту и мосту в районе КЖБИ. - Эта мера вынужденная, но необходимая. Придется потерпеть временные неудобства, чтобы затем получить комфортные условия для движения по мосту, - подчеркнул Нурлан Молдатаев. Александр КУЗЬМИЧЕВ Коллаж Александра ОТКИНА

ПОСЛЕДСТВИЯ

В рабочем режиме С 17 августа открылся второй этаж ТЦ «Агромакс». Как пояснил «НК» владелец торгового центра Владимир Семейкин, наполнение отделов останется тем же – здесь будут продавать вещи и обувь. Когда будет отремонтирован первый этаж здания, Семейкин пока не знает, так как за восстановительные работы здесь еще не брались. Напомним, возгорание произошло в ночь с 17 на 18 июля в левом крыле здания. Общая площадь пожара составила 150 квадратных метров. Дотла сгорели шесть бутиков, где реализовывались промтовары и продукты питания. Милана БЕРЕЗОВСКАЯ

ПРОИСШЕСТВИЕ

НеПУТЕВАЯ авария В Карабалыкском районе пассажирский поезд столкнулся с тракторным прицепом. Инцидент произошел вечером 14 августа на перегоне Кайрак-Медет. Трактор выехал на ж/д путь, вследствие чего произошло столкновение с пассажирским поездом №39 сообщением «Санкт-Петербург-Астана». По сообщению пресс-службы областного ДЧС, в результате происшествия поезд задержался на путях на два часа и только после этого смог продолжить движение по обозначенному маршруту. - Данное происшествие на движение других поездов никак не повлияло, пострадавших нет, - пояснили в пресс-службе. Виктория РОМАНОВА

ПРОГНОЗ

Ветрено и дождливо В Костанае разыгралась непогода. Вчера, 17 августа, сильный порывистый ветер едва не валил торговые палатки школьного базара, находящегося рядом с магазином «Детский мир». Продавцы в спешном порядке сворачивали торговлю. Сильные порывы ветра в некоторых частях города достигали 18 м/с. Как оказалось, в наш регион пришел южный циклон. В целом температура воздуха на территории Костанайской области в течение недели будет постепенно снижаться. Ожидаются кратковременные дожди с грозами, усиление ветра до 9-14, местами до 15-20 м/с. - 18 августа ночная температура воздуха составит +13+18 градусов, местами +23. Днем столбик термометра покажет +23+28 градусов, местами +33, - говорит синоптик филиала РГП «Казгидромет» по Костанайской области Ирина Жиляева. – Но уже 19 августа прогнозируется снижение температурного фона. С прохождением холодных фронтов возможен град. Ночью столбик термометра покажет +10+15 градусов, местами +7. Днем воздух прогреется до +20+25, местами +28 градусов. 20 августа ночная температура воздуха составит +7+12, местами +15 градусов. Днем термометр покажет +17+22 градусов, местами +25. Лера ТУМАНОВА

Костанай посетил посол Японии в Казахстане Камохара Масаеси. Вместе с главой области он ознакомился с работой медицинского оборудования в Костанайском областном Центре СПИД. В

рамках японской грантовой программы «Корни травы» Центр СПИД получил в безвозмездное пользование иммуноферментный анализатор и ультразвуковой аппарат, став единственным в Казахстане учреждением, оказывающим бесплатную диагностику в рамках гаран-

тированной медицинской помощи. Благодаря новому оборудованию выявить инфекцию в организме человека можно теперь по истечении пяти дней после заражения. Раньше выявить антитела можно было только спустя три месяца. Сегодня на учете в Центре СПИД со-

стоят 1008 человек, 50% из которых — безработные. - Модификация соответствующего оборудования, безусловно, идет на пользу ранней диагностике и лечения болезней, - отметил аким области Нуралы Садуакасов. - Хотелось бы поблагодарить правительство Японии за оказанную поддержку, и надеюсь, что наше сотрудничество будет продолжаться. В подарок послу Японии от главы региона была вручена статуэтка - символ Костанайской области. - Борьба с ВИЧинфекциями и СПИД является важной задачей мира, - подчеркнул Масаеси. – Однако важно не только предотвратить заражение, но и создать условия для успешного лечения. Всего с 1997 года в рамках программы «Корни травы» было осуществлено 75 проектов в различных регионах страны. Дина АЛИЕВА Фото автора

ОФИЦИАЛЬНО

Будут деньги – будут и коляски Костанайские инвалиды несвоевременно получают государственную помощь. Об этом на областном аппаратном совещании озвучил руководитель департамента Комитета труда, социальной защиты и миграции по Костанайской области Мурат Муратбеков. По его словам, в регионе насчитывается 26 907 инвалидов (или 3% от всего населения области). Общая картина такова: к I-й группе инвалидности от-

носится 2 441 человек (9%), ко II-й группе – 11 656 (43%), к III-й – 10 399 (39%), детейинвалидов - 2 411 (9%). При этом почти треть инвалидов имеют психоневрологические расстройства, на втором месте люди с нарушениями функции передвижения, на третьем и четвертом – те, у кого имеются нарушения зрения и слуха. Как отмечает Муратбеков, с начала текущего года отделами медико-социальной экспертной комиссии впервые признаны инвали-

дами 1 328 человек. Это на 115 человек больше, чем в 2014 году. Рост численности чиновники связывают с тем, что в 2015 году в целом выросло количество освидетельствованных лиц. В контингенте впервые признанных инвалидами 27% имеют болезни системы кровообращения, 22% - онкозаболевания. К слову, часть костанайцев в текущем году инвалидность сняла (239 человек прошли полную реабилитацию). В менее тяжелые группы переведены 306 ин-

валидов. Наоборот, утяжеление групп вследствие прогрессирования заболевания произошло у 209 людей. Непраздной проблемой на день сегодняшний для инвалидов остается своевременное обеспечение протезно-ортопедическими средствами, санаторно-курортным лечением, кресла -колясками и не только. Это связано, как отмечают госслужащие, с недостаточностью финансирования. Будут деньги - вопрос решится. Марина КОСТРОВА

ОБМЕН ОПЫТОМ

Микс истории, традиций и обычаев 13-14 августа в Костанае прошли Дни культуры Западно-Казахстанской области. В ДК «Мирас» состоялась встреча с поэтессой, заслуженным деятелем РК Акуштап Бактыгереевой. Здесь же открылась историко-этнографическая выставка «Батыс Қазақстан – Евразия жүрегінде». На всеобщее обозрение было представлено более 200 ценных экспонатов, среди которых обнаруженная в 2012 году археологами ЗКО «Золотая принцесса». - После ряда лабораторных исследований стало известно, что захоронение относится к VI-V векам до нашей эры, рассказывает искусствовед Западно-Казахстанского областного историко-краеведческого музея Виктория Нажмеденова. – Рядом с «Золотой принцессой» сар-

матского периода были найдены набор косметики, остатки богатого головного убора, множество золотых украшений и сосудов. Уникальным артефактом считается дере-

вянный гребень, на котором изображены сцены баталий между персами и саками. Историки говорят, что женщина имела высокий социальный статус и, возможно,

была гадалкой, так как рядом с ней находились предметы для магических ритуалов. Помимо сенсационной находки, на выставке был представлен мундир хана Жангира и полная копия одежды его жены - ханшы Фатимы. Подытожили первый день культуры творческие коллективы ЗКО, подготовив двухчасовой концерт «Ақ жайықтан – толқынды Тобылға». Уже 14 августа западноказахстанская делегация перебазировалась в областной казахский театр драмы им. И.Омарова. Здесь состоялась премьера спектакля «Жәмила». Все мероприятия жители и гости города посетили бесплатно. В ближайшее время костанайцы отправятся с ответным визитом в ЗКО. Валерия ВАХНЕНКО Фото Олега ЯБЛОЧКИНА


Вторник, 18 августа 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ ГОРОДСКИЕ ПОДРОБНОСТИ

К СВЕДЕНИЮ

Кипятите воду

Школы на контроле В Костанае учреждения образования проходят ежегодную приемку. По словам заместителя руководителя городского отдела образования Данагуль Сюндиковой, комиссии по приемке объектов образования к новому учебному году приступили к работе 6 августа. Специалисты ЧС, пожарной службы и эпидконтроля должны

проверить до 21 августа 61 учреждение. На данный момент приемку прошли 30 детских садов и школ. - Нарушения есть фактически в каждой школе, но они тут же устраняются. Возможность исправить недочеты дается каждой школе и саду. Причин для того, чтобы приостанавливать деятельность какой-либо школы, у нас нет, - отмечает руководитель сектора жизнеобеспечения город-

ского отдела образования Евгений Терентьев. - У нас многие учебные заведения построены в 70-80 годах. Тогда требования были другими – двери, например, закрывались на ключ и открывались на себя. Сейчас нужно иначе, чтобы двери открывались от себя и закрывались на шпингалет. Чаще всего именно это приходится переделывать. Зато к первичным средствам пожаротушения у

3

членов комиссии нареканий нет, как и нет в областном центре школ в аварийном состоянии. - Есть, конечно, такие, которые требуют ремонта, - подчеркнула Сюндикова. – К началу нового учебного года в ряде учреждений образования проведены ремонты кровли, канализации, систем отопления и заменены окна. Милана БЕРЕЗОВСКАЯ

С трех часов ночи 20 августа на сутки будет отключена подача холодной воды всем потребителям города. По словам директора ГКП «КТЭК» Казбека Шалабаева, это связано с сезонной очисткой водопроводных сетей и подготовкой технологического оборудования к работе в зимних условиях. Городские власти и коммунальщики рекомендуют горожанам запастись водой впрок, так как поквартальный подвоз воды осуществляться не будет. Начиная с 21-го по 25 августа на горводоканале будет проводиться сезонное гиперхлорирование водопроводных сетей. В эти и последующие дни горожанам рекомендуется питьевую воду перед употреблением отстаивать и кипятить. Александр ФЕДОРОВ

ЧП К ДАТЕ

Появилась надежда

Новая достопримечательность

Девочка, выпавшая из окна третьего этажа, пришла в сознание. Напомним, несчастный случай произошел в областном центре 12 августа. 7-летняя девочка, находившаяся одна дома без присмотра родителей, выпала из окна квартиры, расположенной на третьем этаже. При падении девочка получила многочисленные травмы: челюстно-лицевую, закрытый перелом теменной кости слева, ушиб головного мозга, закрытый перелом левой ключицы, разрыв селезенки. По словам главного врача областной детской больницы Фазылбека Темирханова, пострадавшая более суток находилась в бессознательном состоянии, подключенная к дыхательному аппарату. Вечером 13 августа она пришла в сознание. Состояние ребенка перешло из крайне тяжелого в стабильно тяжелое, появилась надежда на выздоровление. Как отмечает Фазылбек Темирханов, с начала текущего года в области от падения с высоты - с крыш и из окон - пострадали восемь детей, двое из них скончались. В прошлом году за аналогичный период пострадавших было 18. Ирина СЕМЕНОВА

4,5-метровый памятник Кобланды батыру установили в Костанае. Его разместили на дорожном кольце на пересечении улиц Герцена и Киевская. Как стало известно корреспондентам «НК», потомки батыра и инициативная группа еще в ноябре 2014 года привезли монумент в Костанай. До сегодняшнего дня он находился на территории одного из местных ТОО. Памятник является своеобразным подарком городу в рамках празднования 550-летия Казахского ханства. Строительно-монтажными работами на бесплатной основе занимается компания «БК-Строймонтаж». По словам начальника производственного отдела ««БКСтроймонтаж» Александра Карпенко, в ближайшее время строители начнут бетонировать кирпичный постамент, а после займутся его облицовкой. Валерия ВАХНЕНКО Фото Александра ОТКИНА

ПОСЛЕ ПУБЛИКАЦИИ

КОММУНАЛКА

Дорога открыта

На счетчик! С 15 августа в Костанае в рамках программы модернизации ЖКХ началась установка теплосчетчиков. Тендер на производство работ выиграла астанинская компания ТОО «Казинтех». По словам руководителя городского отдела жилищной инспекции Урастая Ромазанова, общедомовые

приборы учета тепла будут установлены в 463 многоквартирных жилых домах. Средства на приобретение и установку поступили из республиканского бюджета. Но жильцы в течение четырех лет обязаны вернуть в бюджет стоимость оборудования с учетом 4% годовой процентной ставки. - Оплата будет производиться ежемесячно, согласно общей жилой площади

квартиры, - говорит заместитель директора ГКП «КТЭК» Валерий Солодов. - Согласно решению Департамента по регулированию естественных монополий, в счете-извещении, начиная с отопительного сезона 2015-2016 года, в первой графе будет указываться оплата за отопление, во второй – за потребляемую горячую воду, а в третьей плата за счетчик. Она будет фиксированная и в течение

четырех лет меняться не будет. Напомним, что с 1 июля введены новые тарифы на услуги КТЭК. С началом отопительного сезона вводится дифференцированный тариф, согласно которому население, имеющее приборы учета, будет платить значительно меньше, чем по существующим нормативам. Подробности – в ближайшем выпуске «НК». Александр КУЗЬМИЧЕВ

ОБРАЗОВАНИЕ

От букваря до физики Школы Костаная на 100% укомплектованы бесплатными учебниками. По словам руководителя Центра воспитательной работы городского отдела образования Марины Донско-

вой, комплекты бесплатных учебников на данный момент имеются уже в каждой школе областного центра. На них затрачено105 миллионов бюджетных тенге. Напомним, в текущем году бесплатные издания получают ученики 4, 5, 6 и 11 классов. Ко всему прочему, спе-

циалистами от образования закуплены дополнительные комплекты учебников для 1,2,3 классов (издания для этих классов были бесплатными и в предыдущие годы). - Докупать учебники пришлось по той причине, что контингент учащихся увеличивается. В 2014 году

учащихся первых классов было на тысячу больше, чем в 2013-м. Соответственно им нужны книги, - отмечает Донскова. Насколько вырастет цифра в текущем году, пока неизвестно – в школах по сей день идет прием детей. Марина КОСТРОВА

Владельцы кинодрома убрали шлагбаум на въезде городского пляжа. Это произошло сразу после публикации «НК» («Ни проехать, ни пройти?» в №63 от 11 августа). Напомним, что жители города стали звонить в редакцию с вопросами, почему въезд на территорию городского пляжа перекрыт теперь шлагбаумом. Разбираясь в ситуации, «НК» выяснил, что на месте парковки открылся платный автокинотеатр. Приехав сюда 17 августа, корреспонденты «НК» застали все того же охранника Михаила. - Как только народ начал волноваться, возмущаться, от нашего начальства поступило распоряжение не закрывать больше въезд, - пояснил нам Михаил. - Вечерние сеансы на кинодроме идут по прежнему расписанию. Вот только отслеживать посетителей без шлагбаума стало сложнее. Связать корреспондента со своим руководством Михаил отказался. Дина АЛИЕВА Фото автора


4

Вторник, 18 августа 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

НАШ ГОРОД

Олег Газманов:

«Когда я выступаю, дождя не бывает!» Самым главным подарком для костанайцев ко Дню города стал долгожданный концерт звезды российской эстрады Олега Газманова. Артист буквально с первых минут зажег Центральный стадион своей неиссякаемой энергией. Аккомпанировала ему группа «Эскадрон». Свое выступление певец начал с известной веселой песни «Я по жизни загулял», предварительно обратившись к публике с просьбой поддержать аплодисментами. Надо сказать, что просить долго не пришлось – овации не смолкали в течение часа, пока шел концерт. С каждой следующей песней аудитория «разогревалась» все больше, да и артист признался, что ему очень приятно видеть такой теплый прием. Зрители подпевали Газманову хором, танцевали прямо на своих местах, а во время лирических композиций устраивали флешмоб, держа над собой сотовые телефоны с горящими экранами. Контакт певца с аудиторией не прерывался ни на минуту. Олег Газманов посвятил девушкам Костаная песни «Единственная моя», «Только дождись меня», трибуны отвечали ему благодарными возгласами. Защитников границ с их наступающим профессиональным праздником артист поздравил песней «Погранзастава». Не обошлось и без известной и любимой всеми «Морячки». - Когда мы приехали, организаторы праздника боялись, что будет дождь. Но я сразу их успокоил: когда мы выступаем, дождя не бывает, всегда только хорошая погода! – такую подводку Газманов сделал к своей песне «Ясные дни». Как раз на ней он и решил поближе познакомиться с публикой, подбежав к трибунам. Стадион буквально взорвался овациями. Каждый старался подойти как можно ближе к артисту, но стражи порядка четко выполняли свою работу, сохраняя нужную дистан-

цию между звездой эстрады и поклонниками. По просьбе зрителей Газманов исполнил песню «Офицеры». Трибуны подпевали ему дружным хором. Точку в своем выступлении артист поставил патриотичной песней «Рожденный в СССР», пообещав приехать снова в Костанай, но уже с двухчасовым концертом. Перед выступлением корреспондентам «НК» удалось пообщаться со звездой и задать ему несколько вопросов. - Скажите, пожалуйста, как вам удается сохранить себя в такой прекрасной форме? - Просто нужно над собой работать, и мне это нравится. У меня в свое время были проблемы с позвоночником. Как вы знаете, я мастер спорта по гимнастике, и, как правило, когда спортсмен уходит из большого спорта, все профессиональные травмы остаются с ним. Я пробовал разные методики, потом нашел для себя несколько упражнений, начал их развивать, совершенствовать. Потом решил параллельно работать с прессом, с мускулами и так далее. В итоге одни и те же упражнения делаю уже примерно 30-40 лет. Честно говоря, за это время у меня даже не изменился вес – порядка 65 килограммов. Кроме этого, имею свой философский подход к жизни. Об этом я даже записываю видеоуроки, которые можно найти на моем официальном сайте. - Огромное место в вашем творчестве занимает тема патриотизма. Какими из своих работ в этом направлении вы гордитесь? - Над проектом «Песни Победы» я работал пять лет, и его аудитория постоянно росла. Начинали мы с концертного зала «Россия», в котором примерно 2200 мест. После

первого же концерта я понял, что мы там не помещаемся. Вышли на Кремлевский дворец – его вместимость более 6000 человек. В зале не было свободных мест. И буквально через три года мы выступали уже на Поклонной горе в Москве. Туда на первый же концерт пришли более 300 тысяч человек. Концерт 2005 года, посвященный 60-летию Победы, собрал 1,3 млн человек. Я горжусь этим концертом, он стал одним из самых крупных в мире. - Что подвигло вас на создание этого проекта? - Во время Великой Отечественной войны появились такие композиции, как «Вставай, страна огромная!», «Синий платочек», «Темная ночь». Они помогали народу в самый тяжелый период. В наше время, увы, не создаются такие песни, которые буквально могут поднять страну. И мне захотелось дать этим произведениям вторую жизнь. Их исполняли самые разные коллективы из разных жанровых направлений. Хотелось бы возродить этот проект, но могут возникнуть проблемы с поиском спонсоров. Для меня патриотизм – это моя музыка, моя страна. Не только то, что окружает, но и то, что внутри меня. - Что для вас на первом месте в вашем творчестве? - В свое время я решил, что буду заниматься только тем, что мне нравится. Мне нравилось заниматься спортом, выходить на лодке в море. Понравилась музыка – я бросил все, стал заниматься только ею. Я пишу песни, и мне не важно, современная она или нет. Сегодня считается, что в шоу-бизнесе важно быть «в тренде». Для меня это не на первом месте. Есть песни, которые стали хитами. Но есть и те, которые нечасто услышишь по радио или телевидению. Например,

«Господа офицеры». Но она много значит для меня, потому что объединяет людей. Такие песни можно сравнить с воздухом – когда он есть, ты его не замечаешь, но когда его нет, то дышать невозможно. Я хочу создавать больше именно таких произведений. - Как композитору вам приятнее создавать хиты для себя или для других исполнителей? - Безусловно, мне легче писать песни для себя. Хотя я работаю со многими исполнителями. Например, с Зарой, Машей Распутиной, Филиппом Киркоровым, Кристиной Орбакайте. Их около 30, и, мне кажется, многие работы вполне успешны. - А есть ли поэты, с которыми вы успешно сотрудничали? - Да, но очень немного. Я, как правило, очень редко сочиняю песни на чужие стихи. Например, песня «Каждый выбирает» на стихи Юрия Левитанского. Есть песня на слова Роберта Рождественского, я ее тоже часто исполняю. - Судя по социальным сетям, вы активный пользователь Интернета. Вам ближе виртуальное общение? - Мне нравится непосредственно общаться с публикой, которая меня любит, и с той, которая меня не любит - тоже. Кому-то нравятся мои песни, кому-то нет. Я к этому спокойно отношусь. В Instagram, например, мне нравится то, что с появлением гаджетов стало возможным передавать свои чувства через фотографии. То есть миллионы моих поклонников могут увидеть то, что в какой-то момент стало интересно мне. Twitter – это короткие мысли. Меня некоторые критикуют за то, что я не ставлю запятые. Я думаю, что главное здесь – донести мысль. Я лично называю это

отдельным видом творчества – «твитопись». Конечно, я приветствую правила русского языка, но в твитах не считаю это первоочередным. - Вы не хотели бы стать продюсером вашего сына Родиона? - У меня нет на это времени – я действующий артист. У него свой путь и я боюсь его «загазманить» (смеется). Он пошел сложной дорогой, когда оставил свою фамилию. Гораздо проще было бы, если бы он взял творческий псевдоним, потому что сейчас его начинают автоматически сравнивать со мной, особенно моя публика. Но у него совершенно свое направление. Недавно вышел его альбом «Гравитация». Иногда он выступает с моими песнями, но в основном сочиняет свои, и довольно успешно. Что касается личной жизни, девушка у него есть, жены нет. Так что о внуках я пока только мечтаю.

- Что для вас самое сложное в жизни? - Я довольно простой человек. Сложно то, что Господь дал мне возможность отражать тот свет, который он на меня направил. И если я не смогу этого сделать, то мне этот «кислород» перекроют, и я в это искренне верю. Поэтому я стараюсь не разочаровать свою публику. Когда выхожу на сцену, то становлюсь совсем не таким человеком, как в жизни. Там меня «колбасит», отрывает от земли. - Над чем сейчас работаете? - Я недавно выпустил виртуальный патриотический альбом под названием «Вперед, Россия!». Осенью собираюсь создать еще один альбом, но туда войдут только композиции о любви. Думаю, женщинам понравится! Алина НАВРОЦКАЯ Фото Александра ОТКИНА

об истории ковроткачества, но и легенды, связанные, как считается на Востоке, с этим главным символом гостеприимства. Бурю восторга вызвал традиционный карнавал, который начал свое шествие от городского акимата, пройдя по центральным улицам Костаная и финишируя на стадионе. Больше всего запомнились сотрудницы фабрики «Большевичка», перевоплотившиеся в японок, и разукрашенные папуасы в исполнении сотрудников Центра молодежных инициатив. Для тех, кто остался отмечать праздник в центре города, стало подарком выступление известной казахстанской рок-группы из Алматы «Motor-Roller». - Этот праздник ежегодный, но каждый раз проис-

ходит что-то интересное, – говорит учитель физики Любовь Косенко. – В нынешнем году новинкой для всех нас стал парад детских колясок, просто потрясающе красочный! Не менее порадовал фестиваль шаров – диву даешься, насколько у нас продвигается сфера развлекательных услуг. Выставка хлеба показала, на каком высоком уровне у нас производство, да и качество достойное. Очень много эмоций! Радует, что не только молодежь празднует день рождения города, но и люди более старшего возраста. Финальным украшением праздника оказался эффектный салют, прогремевший в полночь на Набережной. Продолжение темы на 12-й странице. Дина АЛИЕВА

Праздник для всех В свой день рождения Костанай преобразился и был похож на сказочный городок. Праздничная программа, начавшаяся рано утром и завершившаяся в полночь красочным фейерверком на Набережной, была представлена на разный возраст и любой вкус. Самым оригинальным из всего праздничного многообразия оказался парад детских колясок, в котором приняли участие более 75 семей - работники школьных и дошкольных учреждений. Каждый из них вышел на парад со своим ребенком в коляске с эксклюзивным дизайном. Фантазии родителей можно было только позавидовать! Открыл парад ясли-сад №5, представив зрителям

коляску, оформленную в национальном стиле, а работники СШ №11 превратили коляску в казахскую юрту. Национальная тематика сменялась мультипликационной. К примеру, Баба-яга из русских народных сказок везла на коляске-печке своего Иванушку, в нескольких вариациях была представлена Дюймовочка, не обошлось и без популярных Маши и Медведя. Одной из школ была представлена коляска, стилизованная под глобус, на которой была обозначена территория Казахстана, в границах которой сидели дети в национальных костюмах. Порадовала буйством красок и необычными идеями выставка живых цветов. Композиции из хризантем и гвоздик мастерили флористы из Костаная, Рудного,

Астаны и Санкт-Петербурга. Основой для их будущих работ стали кузова старых машин, которые были предварительно разукрашены граффитистами. Еще одним сюрпризом для горожан стал фестиваль шаров в Сити-центре. Юлия Гамалей созданием «воздушных» изделий занимается уже более трех лет. Ко Дню города руками девушки и ее команды были созданы аналог аллеи Молодежи, находящейся на КСК, и Дворец бракосочетания. - Фигуры создавались в течение трех дней. Идея этих композиций возникла как пожелание горожанам создавать счастливые семьи и иметь желанных детей! – улыбается Юлия. Всего свои композиции костанайцам представили шесть агентств. Воздуш-

ные фигуры девушек Кос и Танай на фоне белой юрты также никого не оставили равнодушными. Большенство людей столпилось около выставки хлебобулочных изделий. По словам руководителя городского отдела сельского хозяйства Гизата Каленова, участие в празднике приняли 20 хлебопекарен города. - Каждая пекарня стремилась показать свое мастерство в искусстве выпекания хлеба. Если посчитать – здесь более тысячи разнообразных изделий, - отметил Каленов. Представленная сдоба в считанные минуты разошлась по сумкам горожан. Представители областной Ассамблеи народа Казахстана продемонстрировали выставку национальных ковров, поведав не только


Бүгінгі нөмірде: * Алтын алма, алғыс ал * Айтыс өнерінің хас шебері * Қазір сөздің емес, нақты істің заманы

Сейсенбі, 18 тамыз 2015 жыл

Жерлестерімізді рухтандырған қос күн

Жаңа бөлімше ашылды Күнделікті жұртшылыққа қажетті деректер мен құжаттарды енді қостанайлықтар Халыққа қызмет көрсету орталығына бармай-ақ барлық ақпараттар мен анықтамаларды «Қазпоштаның» облыстық филиалында орналасқан арнайы бөлімшесінен ала алады. Бұл жерде ақпараттық көмектер яғни, мекен-жай анықтамасы, зейнетақы жайы және басқада анықтамаларды біле алады. Жақында пайдалануға берілген Халыққа қызмет көрсету орталығы бөлімшесінде электрондық үкімет порталын қолдануды үйренуге де толық мүмкін жасалған. Мұндағылар келушілерге ақыл- кеңес беруге қашан да дайын. Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылғаннан бері қала жұртшылығына 1342 анықтама берілгенін де білдік. Оның ішінде 398-і қала тұрғыны мекен-жай анықтамасын алды. 390 адам мобильді үкімет жүйесіне тіркелді. Сондай-ақ 211-і азамат жылжымайтын мүлікке байланысты құқықтары жөнінде нақты жауапқа ие болды. Бұл қызмет түрлеріне облыс орталығының тұрғындары дән риза.

Есімдері кітапқа енеді

Қостанай шаһарының 136 жылдық мерекесінен репортаж Биыл да Қостанай қаласының туған күні мерекесі жоғары деңгейде аталып өтті. Оған жан-жақты дайындық жасалғандығы алғашқы күннен бастап айқын көрінді. Мерейтой алдын ала газетімізде жазылғандай, 14 тамызда Орталық стадиондағы үлкен доңғалақты және қуатты моторлы арнайы автомобильдерді пайдалана отырып, бигфут-шоу бірегей спорттық іс-шарасынан басталды.  Онда жергілікті  өнер жұлдыздары концерт қойып, райдерлер халыққа өз өнерлерін көрсетті. Сонымен қатар қалалық саябақта әдебиетке құмар жандар үшін поэзиялық іс-шара өтті. Оған Ақылбек Шаяхметов, Серікбай Оспанов, Бәкеш Айсин және Абдрахман Досов сынды танымал тұлғалар мұрындық болды.

Ал келесі күні 15 тамызда шаһар халқына арнап бір мезгілде таңертеңнен бастап жылдағы қалыптасқан дәстүр бойынша қаланың алты алаңында – Мәдениет және демалыс саябағында, Сити-орталығында, «КЖБИ» шағын ауданында, А.Байтұрсынов алаңында, «Жастар бульварында» және «Шағала» жағалауында мерекелік іс-шаралар ұйымдастырылды. Бағдарламалар оны тамашалаған барша қауымның рухани жан дүниесін байытып, таным көкжиегін кеңейтті. Сондай-ақ үлкенді-кішілі қауым Орталық саябақтағы «С любовью своими руками» хенд – мейд көрмесінен ерекше әсер алды. Мұнда жерлестеріміз тиянақты әзірленген «Өмір жолы» шығармашылық бағдарламасынан мүмкіндігі шектеулі шығармашыл жан-

дардың туындыларымен танысты. Бұдан басқа балаларға арналған аквагрим, жастарды спортқа тарту мақсатында волейболдан, футболдан жарыстар өткізілді. Осы күні түске таман облыс орталығында жастар үшін Зумбо – фестивалі ұйымдастырылды. Кешке қарай қала қонақтары мен тұрғындары орталық стадионға жол тартты. Концерттік бағдарлама шерумен басталды. Барлық жиналған қауымды облыс әкімі Нұралы Садуақасов шаһарымыздың туған күнімен шын жүректен құттықтады. Биыл Қостанай облысының құрметті азаматы Кенжебек Укин болса, ал қаланың құрметті азаматтары Беген Көпеш, Шыңғыс Жүсіповтер атанды. Оларға көпшіліктің алдында арнайы

куәлік пен ленталарды салтанатты түрде тапсырды. Өзіміз осы қаланың туған күніне арналған мерекелік концерт термен спорттық шаралардың басы - қасында болып, көп жайға қанықтық. Облыс орталығының тұрғыны Нүргүл Мырзағалиева өзінің әсері жайлы былай деді: - Үстіміздегі жылы да қаламыздың 136 жылдығы тиісті деңгейде өтті. Оны ұйымдастырушыларға шексіз алғысымызды білдіреміз. Түрлі көрмелер, концерттік бағдарламалар, спорттық шаралар біздің көңілімізден шықты. Аталған мейрамның әсіресе, жас ұрпаққа берері мол. Ол ұлдарымыз бен қыздарымызды Отанын сүюге туған өлкесін құрметтеуге үндейді. Сол себептенде екі күндік мерекенің берері мол болды.

Қостанай қаласының 136 жылдық меркесіне арналған шара «КЖБИ» шағын ауданында да тиісті деңгейде ұйымдастырылды. Сондай-ақ облыс орталығында Ресей жұлдыздарының қатысуымен өткен концертте көпшіліктің есінде ұзақ сақталары даусыз. Жылдағы қалыптасқан дәстүр бойынша Тобыл өзенінің жағалауында қала жұртшылығы серуендеп, ондағы көпшілікке ұсынылған «Тобыл оттары» музыкалық рингтен де жақсы әсер алды. Ұзын сөздің қысқасы, «Тойдың болғанынан боладысы қызық» демекші, Қостанай жұртшылығы асыға күткен мерекелік думанда өте шықты. Ең бастысы, жерлестеріміз барлық мерекелік шараларды өз көздерімен көріп, көңілдеріне түйді. Айтолқын ҚАПАН.

Жуырда Достық үйінде Қостанай облыстық ішкі саясат басқармасы, облыстық ардагерлер кеңесі, облыстық мемлекеттік мұрағат және білім басқармаларының ұйытқы болуымен «Еңбек Даңқы кітабы» жаңа жобасының тұсаукесері өткені белгілі. Келесі жылы Қостанай облысына 80 жыл толады. Осыған орай облыста «Еңбек Даңқы кітабы» дайындалады. Бұл кітапқа өңіріміздегі Социалистік Еңбек Ерлері, Қазақстанның Еңбек Ерлері, Еңбек Даңқы орденінің иегерлері және басқа да еңбекте өздерін көрсеткен тұлғалар енгізіледі. «Еңбек даңқы кітабының» эстафетасы Меңдіқара ауданынан басталады. Себебі, бұл өңірден есімдері республикаға танымал Социалистік Еңбек Ері Кәмшат Дөненбаева, Қазақстанның Еңбек Ері Сайран Бұқанов секілді атақты жерлестеріміз шыққан. Сөйтіп аталмыш жиында «Еңбек Даңқы кітабының» облыс жұртшылығы өмірінде алатын орны әңгіме арқауына айналып, оған алдағы уақытта облыстағы ерен еңбегімен көпке белгілі азаматтар қамтылатын болады.


6

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 18 тамыз 2015 ж.

ДЕНСАУЛЫҚ

АҚ ХАЛАТТЫ АБЗАЛ ЖАНДАР

«Алтын алма, алғыс ал» деген қағиданы ұстанған дәрігер Лариса Ермолина туралы сөз Медицинаның қоғамымызда алар орны ерекше. Ал, адамдардың денсаулығын қадағалаушы дәрігер терапевтің қызметі де ауыз толтырып айтарлықтай. Өйткені, олар уақытпен санаспай күнделікті алдарына келген науқастарды жылы жүзбен қарсы алып, оларға қажетті ақыл кеңестерін беріп жатады. Қалалық №1 емхана терапевт бөлімінің меңгерушісі, дәрігер Ермолина Лариса Николаевна кезінде осы қиындығы мен қуанышы қатар жүретін мамандықты таңдағанды. Ол облыс орталығындағы №22 орта мектепте оқып жүрген кезінде – ақ адам жанының арашашысы, дәрігер болуды армандайтын. Мектеп қабырғасында үстеріне ақ халат киген жандарға еліктеп, үлкейгенде өзгелердің бақыты үшін сол кісілердей адал қызмет атқарсам дейтін. 1988 жылы білім ордасын тәмамдасымен Қарағанды медицина институтының емдеу ісі факультетіне оқуға түседі. Бірақ, белгілі бір себептермен Қостанай медициналық училищесінде оқып, мейірбике мамандығын алып шығады. Содан 1991 жылы әлгі орта арнаулы оқу орынын аяқтап, Ресей Федерациясының Ижевск қаласындағы ауруханасына мейірбике бо-

лып орналасады. 2002 жылы осы шаһардағы медициналық академиясына оқуға тқабылданып, оны 2009 жылы ойдағыдай аяқтайды. Сол жерде біраз жыл қызмет атқарған кейіпкерім, Ресейдің «Еңбек ардагері» және «Адал донор» төс белгісімен марапатталды. Алайда, туған жері оны өзіне тартты да тұрды. 2010 жылы Қостанайға оралады. Сөйтіп, №1 қалалық емханаға учаскелік-терапевт болып орналасады. 2014 жылдың қыркүйек айынан осы терапевт бөлімнің меңгерушісі болды. - Бұл мамандық өте үлкен жауапкершілік пен біліктілікті талап етеді. «Денсаулық – зор байлық» болғандықтан, кез – келген сырқаттың жағдайын сұрап, диагнозын дәл қоюға тырысады. Өйткені, дәрігер өзгенің тағдыры үшін жауап береді. Бұл кәсіп иелеріне ешқашан да қателесуге болмайды. Мысалы, участкелік дәрігер-терапевт ауа райының қолайсыздығына қарамай, кез-келген уақытта науқастардың өтінішін орындауға тырысады. Ал, өзінің тікелей участкесіне қарайтын кісілердің де үйінде болып, хал-жағдайларын біледі. Соғыс және еңбек ардагерлерінің жағдайымен танысып, оларды үнемі басты назарда ұстайды. Менің әріптестерім өз кәсіптерін шексіз сүйе білу ке-

Дұрыс тамақтану не үшін қажет? Жүрек-қан тамыры ауруларын, асқазан – ішек жолдарының ауруларын,қант диабеті, рак және остеопороз ауруларының алдын алу үшін қажет. Дене белсенділігінің жоғары және ағзаның еңбекке қабілеттілігінің жоғары болуы үшін, ауырмай, ұзақ өмір сүру үшін қажет. Диетологтардың пікірінше – ең дұрыс тамақтану режимі – күніне 4 рет тамақтану. Таңғы ас, түскі ас, кешкі ас аралығы 4-5 сағат болуы тиіс. Дұрыс тамақтану қағидаты қарапайым: таңғы ас тәуліктік норманың төрттен бірін құрайды – 25, түскі ас – 50,шаңқай түскі ас – 10, кешкі ас – 15 пайыздарды құрайды. Кешкі асты ұйықтарға дейін 2 сағат бұрын қабылдау керек. Дұрыс тамақтану негіздері бойынша қысқаша түсініктеме. Ас қабылдау уақытында ойыңызды басқа нәрселерге бөлмеңіз, тек тамақтануды ғана ойлаңыз. Тамақтану кезінде ойыныз бөлінбесе, ас қорыту қабілеті жоғарылайды. Асқазанда өсімдік тектес тағамды қорыту үшін 4 сағат қажет. Ас қабылдаған кезде 4 түрлі тағамнан артық тамақтанбаңыз. Әртүрлі тағам жесеніз, асқазаныңызға түскен ас баяу қорытылады. Тамақтанудан кейін дереу су мен ішімдіктерді ішпеу керек. Бұл асқазан сөлінің сұйыл-

Қан қысымының алдын алыңыз әсіресе жаз айларында өте сақ болғандарыңыз жөн

рек. Онсыз көздеген мақсатына жете алмайсың. Өз басым әу – баста мамандығымды дұрыс таңдағандықтан, күнделікті жұмысымнан ләззат аламын. Біздің алдымызға әдетте сырқаттанған кісілер үлкен үмітпен келеді. Сондықтан оларды қабылдап, тиісті ем-домымды жасауға тырысамын. Осы кісілер құлан таза жазылып, отбасына үлкен қуанышпен оралып жатса, мен үшін одан артық бақыт жоқ», дейді Лариса Николаевна.

Қазіргі кезде қарт кісілер ғана емес, жастардың да арасында қан қысымы жоғарылары кездеседі. Себебі, олардың кейбіреулері салауатты өмір салтымен айналыспайды, аз қимылдайды, дұрыс тамақтанбайды. Сөйтіп, семіздікке ұшырап, артық салмақ жинайды. Міне, құрметті оқырман облыс орталығындағы №1 емханасының терапевт дәрігері Лариса Николаевна Ермолина осындай өз саласын жетік білетін білікті маман.

Дұрыс тамақтану негіздері Қазіргі кезде тамақтану қажеттілігі өзекті болып табылады. Дұрыс тамақтану – адамның денсаулығының негізі, ол ағзаның қоршаған ортаның әртүрлі қолайсыз жағдайларына төзімділігін арттырады.

ДӘРІГЕР КЕҢЕСІ

тылуына және асты баяу қорытуға әкеп соғады. Ең дұрысы, ас қабылдаудан бұрын 1 стақан су ішіп, ас қабылдағаннан кейін 1 сағаттан соң ішу қажет. Ең көп тағам мөлшерін түскі ас кезінде қабылдау керек. Осы ережені сақтау, ас қорыту жүйесі мен зат алмасуының бұзылысы ауруауру ларының алдын алады. Біз дұрыс, сапалы тамақтанып қана қоймай, сондай – ақ, тамақтанған кезде барлық ережелерді сақтауымыз қажет. Дене жаттығуларын жасағанжасаған нан кейін, ауыр жұмыс істегеннен кейін, қатты тоңған немесе қызу эмоциялардан кейін дереу ас қабылдауға болбол майды. Осындай жүктежүкте мелерден кейін асқаасқа зан ас қорыту сөлін тез шығара алмайды. Жарты сағат демалу қажет. Ас қабылдаудан кейін жемістерді де жеуге тыйым салынады. Өте суық және өте ыстық тағамдарды жеуге болмайды. Тамақтанған кезде суық және ыстық тамақты араластырып жеуге де болмайды. Ас қабылдаған соң жұмысқа дереу кіріспеңіз. Жатып демалуға және ұйықтауға да болмайды. Осы ережелерді сақтап отырсаңыз, өзінізді денсаулығыңыздың жағдайы жақсарғанын сезесіз, өзіңіздің салмағыңызды бақылай аласыз. Тамақты асықпай және сүйсініп жеу керек. Дене белсенділігі, спортпен айналысу, стресстерден арылу, шылым шегуден, алкогольді ішімдіктерден бас тарту сияқты салауатты өмір салтын ұстану және дұрыс тамақтанудың көмегімен көптеген аурулардың алдын алып, денсаулық пен әдемі келбетті, жас қалыпты дене салмағын сақтауға болады.

Осынау аптапты күндері жүрегі ауыратын, қан қысымы жоғары адамдар барынша өздеріне ерекше күтіммен қарағандары абзал. Мұндай науқасқа ұшырағандар өз беттерінше емделмей, алдымен емханалардағы дәрігерлердің ақыл-кеңестеріне жүгінгендері жөн. Мен тәжірибелі дәрігермін. Сондықтан өзіндік айтарым да бар. Ақ халатты абзал жандарға көрінбес бұрын, аурудың жай-жапсарын, себеп-салдарын біліп алу керек. Мәселен, жүрегіңіз қатты соғып, басыңыз жиі ауырса ол гипертонияның, яғни қан қысымы ауруының белгісін білдіреді. Бұл сырқат шілде, тамыз түскен кезде күшейеді. Сондықтан әсіресе, 40-50 жастан асқан ересек адамдар үшін қан қысымын жүйелі түрде өлшеп тұру өте маңызды болып табылады. Жоғары қан қысымы төменде келтірілген аурулараға әкеп соқтырады. • Жүрек ауруы мен миокард талмасына әкеледі. Жүректің әлсіздігін туғызады (кенеттен және мезгілден бұрын қайтыс болу қауіпі де жоқ емес); • Инсультқа да себеп бола алады (адамның миына қан құйылып, сал болуы мүмкін); • Соқырлыққа әкеліп соғады; • Қант диабетіне ұшыратады; Жоғары қан қысымына шалдықпау үшін барынша оның алдын алуға тырысқан абзал. Ол үшін мына төмендегі жайлар үнемі назарыңызда болсын: • Артық дене салмағы және семіздікке жол бермеу; • Шылым тартудан аулақ болу; • Ішімдіктерден барынша бас тарту; • Күйзеліске соқтаратын жайлардан сақтану; • Ағзаға қажетті жеміс-жидектерді мол пайдалану; Үлкен кісілерге жаз мезгілінің аптапты ыстығында далада жүру қауіпті. Әсіресе, күндіз сағат 11- мен түскі 2-нің арасында күн сәулесінен барынша қорғанған жөн. Күніне 2,5-3 литр таза су ішу керек. Өте суық әрі газдалған суды пайдаланбаған абзал. Дәрігермен ақылдаса отырып, тиісті дәрі-дәрмектерді жүйелі түрде қабылдаған өте маңызды. Нұржамал ҮРІСБАЕВА, №2 қалалық емханасының меңгерушісі.

Бетті жазда қалай күтеміз?

Теріге ылғал жетіспегендіктен тез құрғап, қабыршақтанып кетеді. Бұл әдетте жазда жиі туындайтын мәселе. Тері майлы не аралас, құрғақ болса оны қалай емдейміз? Цитрус маскасы Апельсин не грейпфруттың шырынын сығып алып, 2 шай қасық табиғи балмен араластырыңыз. Қоспаны тек таза бетке жағу керек. Маска 7-9 минут бойы тұру керек. Бұл қоспа теріні жақсы ылғалдандырады, ал құрамындағы қышқылдар бетті ағартады. Қатты құрғаған бетке арналған маска 1 шай қасық табиғи балды 1 шай қасық құрғақ сүтпен араластырыңыз. Масканы жылы, қайнаған сумен қаймақ тектес қоспа болғанынша араластыру керек. Бетке жағып, 13-18 минуттан соң жуып тастаңыз.

Егер бетіңіздің типі майлы болса, 2 шай қасық өсімдік майы мен 1 шай қасық қышаны сумен (кішкене ғана) араластырыңыз. Қоспаны бетке жағып, 4-7 минуттан соң шайып тастаңыз. Бұл процедураны аптасына екі рет жасап тұру керек. Лосьон Жүзімді езіп, шырынын сығып алыңыз. Бірнеше сағаттан соң бөлек ыдысқа сүзіңіз. 400 мл жүзім шырыны, 1 шай қасық ас тұзы мен 2 ас қасық табиғи балды араластырыңыз. Бұл қоспаны тағы да сүзіп алып, 1 стақан спирт қосыңыз. Бетті сулап жіберіп, лосьон жағып қойыңыз. 2-2,5 сағаттан соң жылы сумен жуыныңыз. Бұл лосьонді тек бетке емес, бүкіл денеге жағуға болады. Артылып қалған қоспаны тоңазытқышта сақтаңыз. Сақтау мерзімі 1 ай.

Бал мен алмадан жасалған маска Бір алманы сүтте бұқтырып, жұмсарған кезде езіп, пюре жасаймыз, жылы болғанда ғана 1 ас қасық бал (балды ыстыққа сал, пайдалылығы төмендейтіні естеріңізде болар) салып, бет пен мойынға жағып 20 мин ұстау керек. Кейін алдымен жылы сумен, сосын салқын сумен бетті шаю – міндет. 1 ай көлемінде аптасына екі рет жасасаңыз. Шырын негізіндегі маска Бізге 1 пакет желатин мен жарты стақан шырын қажет болады. Қалыпты және құрғақ бетке алма, шабдалы, таңқурай, алмұрт пен құлпынайдан жасалған шырын, ал майлы бетке лимон, апельсин, грейпфрут, томат, сәбіз бен ақ жүзімнен жасалған шырын болады. Сүт негізіндегі маска 1 ас қасық желатин, жарты ас қасық сүт пен жұмыртқаның ағы қажет болады. Желатин мен сүтті жай отқа қойып, қыздырып, ерітіңіз. Суыған соң жұмыртқаның ағын қосып, жақсылап араластырыңыз. Қоспаны бетке жағып, 30 минутқа қалдырыңыз. Уақыт өткен соң масканы алып, бетті салқын сумен жуыңыз. Бұл маска кез келген типті бетке сәйкес келеді.

Бетті дайындаған Айзат АСҚАРҚЫЗЫ.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 18 тамыз 2015 ж.

ҚОСТАНАЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТТАРЫ

7

Шахмат ойынының білгірі

Өңіріміздің мақтанышына айналған Анатолий Уфимцев хақында Өмір ерте есейтті Қостанай киелі өңір. Мұнда барлық салалар жақсы дамыған. Спорттан да қаншама әлемді аузына қаратқан тұлғалар шықты. Оның арасында олимпиадаға қатысқандар да, әлем чемпиондары да жеткілікті. Бүгін біз осы спорттың бір түрі - шахмат өнері жайлы әңгімелемекпіз. Әрине, адамның ойлау жүйесін жетілдіретін, зеректікке, зерделілікке баулитын, осынау тақтада мықтылар шеберліктерін сынайтын спорт жөнінде сөз болғанда тілімізге еріксіз Анатолий Уфимцевтың аты-жөні оралады. Осынау абыз қарттың дүниеден өткеніне де биыл 15 жылдың жүзі болып қалыпты. 84 жыл ғұмыр кешкен парасатты жан артында өшпес із қалдырып, талай дарынды жастарды тәрбиеледі. Олардың бәрі де ардақты ұстаздарын сағынышпен еске алады. Марқұм өте бауырмал, өзгенің жайын көбірек ойлайтын азамат-ты. Сондықтан да болар, оны сыйлайтын кісілер де жеткілікті. Осы тұлғаны біздің әріптестеріміз де жақсы біледі. Өйткені, ол кезінде талай жарыстарды өткізіп, соған қатысатын талапты жастарды әзірледі емес пе. Қазіргі таңда облыс орталығының айнасы болып табылатын қос тілді «Наш Костанай» газетінің белгілі журналисі, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты Сергей

дығының арқасында көтерілді. Ол кешегі күллі Кеңес Одағының халқы бастан кешкен қаншама ауырталықтарды да көзбен көріп, көңіліне түйді. Осындай тіршіліктің тауқыметтері оны ерте есейтті, ширатты, өзгелерден дараландырды.

Спорт әлемге танытты

Биркле де менің кейіпкерім жөнінде айта келіп, оның ғұмыры кейінгі жастарға ғибрат екендігін баяндады. Әсіресе, Анатолий Гавриловичтың азаматтығын, шахмат өнерінің нағыз хас шебері болғандығын, бұл күнде өзі тұрған үйге оның аты-жөні жазылған мемориалдық тақта орнатылғандығын сөз етті. Өзім де оның есімі берілген Қостанай шаһарындағы шахмат клубының жанынан жиі өтемін. Күнделікті қаншама үлкенді кішілі қауым осында келіп, бос уақытында түрлі жарыстарға қатысып жатады. Осындай шақтары адамның ғұмыры оның ұзақ жасауында

емес, кейінгілерге пайдасы тиер ұлағатты істерді жүзеге асыруында екендігіне тағы да көз жеткізесің. Сөйтіп, атақты шахматшының өмірі босқа өтпегендігіне іштей тәнті боласың. Жерлестерінің ыстық ықыласына бөленген Анатолий Гаврилович Уфимцев 1914 жылы Ресейдің Омск қаласында дүниеге келді. Ол да өзге тұрғыластары секілді жастайынан еңбекке ерекше ден қойды. Шахмат өнеріне қызықты. Әрине, оның балалық шағы нағыз қиын кездерге тап келді. Ғұмырындағы барлық жетістіктерге төзімділігі, қайсарлығы, ең бастысы алдына қойған мақсатына жетпей қоймайтын батыл-

Атақты шахматшының ғұмырының ұзақ жылдары біздің Қостанайда өтті. Кезінде оны жергілікті халықтардың бәрі де сыйлады. Себебі, өзі де өзгелердің қадірін біліп, оларға үлкен ілтипатпен қарады. «Әркім сыйласқанның құлы» деген қасиетті сөз осындайда айтылса керек. Кешегі сұм соғыс та талай отбасын қайғыға батырып қаншама қылшылдаған жігіттерге топырақ туған жерінен бұйырмады. Сол қанды майдан басталғанда бұл 27 жастағы азамат-ты. Соғыс жылдары әскери геодезист болып қызмет атқарды. Сөйтіп, қорғаныс ғимараттарын жоспарлауға, Кеңес Одағының біріңғай геодезия жүйесін құрастыруға көп күш - қайратын жұмсады. Оны жерлестеріміз Қостанай облысының атласын жасауға қатысқан білікті де білімді маман ретінде бағалайды. Көрнекті экономист өзінің іскерлігімен баршаның көңілінен шықты. Ол өмірінің жарты ғасыр-

дан астамын киелі Қостанаймен байланыстырды. Өңірді өркендетуге қомақты үлесін қосты. Бұл орайда жаны жайсаң азаматтың облыстық атқару комитетінің жоспарлау бөлімі басшысының орынбасары, «Қостанайэнерго» секілді белгілі мекеменің жоспарлау-экономика басқармасының жетекшісі болғанын да тілге тиек еткеніміз орынды. Осылайша ол облыс орталығына 1945 жылы 31 жасында келіп, бүкіл саналы ғұмырын қазақ елінің гүлденуіне арнады. Міне, осы деректердің өзінен Анатолий Гавриловичтың жауапты қызметімен бірге спортты тығыз байланыстырғанын сезіну қиынға соға қоймас. Жалпы, спорт сүйер қауым оны әлемге танымал шахмат теоретигі, өзіндік машығы мен шеберлігі қалыптасқан үлкен азамат ретінде де өздеріне үлгі тұтты. Шахматшының «Уфимцев қорғанысы» деген ат берілген шахмат ойнаудағы ерекшелігі де баршаға мәлім. Мұны кезінде онымен спорттың осы түрінен сайысқа түскен әріптестері жақсы біледі, оның теорияларын ойын барысында қолданды. Ол 1946 жылы КСРО спорт шебері атанды. Бүкілодақтық дәрежедегі төреші ретінде де талай сайыстардың жоғары дәрежеде өтуіне ықпалын тигізді. Сонымен қатар ол Орта Азия мен Қазақстанның шах-

мат турнирлерінің бес дүркін жеңімпазы болды. Еліміздің он бір дүркін чемпионы. Ресейдің Омбы, Челябі, Сверлов қалаларында да топ жарды. Кейбір деректерге қарағанда, ол кәсіби шахматшы болмаса да сонау 1947 жылы кешегі Кеңес одағындағы чемпионатта В. Смыслов және С. Флорды тізе бүктірді. Сондай-ақ есімдері әлемге танымал Т. Петросян мен И. Болеславский сынды атақты гроссмейстерлерден басым түсті. Міне, осы келтірілген мысалдардан-ақ, Анатолий Гавриловичтың қандай шахматшы болғандығын пайымдай беріңіз. Кейінгі жас толқынның назарына сала кетер бір жай, Қостанай шаһарында осыдан біраз жыл бұрын шахмат клубына оның есімі берілген-ді. Ол ашылар кезде шахматтан әлемнің экс-чемпионы Анатолий Карпов арнайы шақырылды. Жалпы, атақты Анатолий Уфимцевтың мектебінен өткен өңіріміздің дарынды шахматшылары республикалық деңгейдегі жарыстарда топ жарып жүр. Облыс орталығында «Уфимцев қорғанысы» турнирін өткізу де дәстүрге айналды. Оған жерлестері де әрқашан да сергектікпен қарады. Сондықтан да болар, 1994 жылы «Қостанай қаласының құрметті азаматы» атағы берілді. Басқада мемлекеттік марапаттары баршылық.

РУХАНИЯТ

Айтыс өнерінің хас шебері Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері Әлфия Орманшина туралы Есімі елімізге кеңінен таныс

Мен замандасымыз әрі әзіл-қалжыңымыз жарасатын Әлфия Орманшинаны бұрыннан білемін. Өйткені, ол талай республикалық айтыстарда топ жарып, осы халқымызды елең еткізетін өнерде алғаш Ару-ана мінген қазақ қызы ретінде ерекше танымал-ды. Уақыт бір орында тұрмайды. Әлфия да облыс орталығына көшіп келді. Міне, содан бері сәлеміміз түзу, бір-бірімізге ниеттес, тілектес болып жүрміз. Ол жақында ғана мерейтойын атап өтті. Шығармашылық кеші облыстық Ілияс Омаров атындағы қазақ драма театрында жоғары деңгейде ұйымдастырылды. Оның осы 60 жасқа толған басқосуына қазақ халқының маңдайына біткен бірқатар мәдениет қайраткерлері арнайы шақырылды. Олардың қатарында Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты, талай поэзиялық жинақтардың авторы Серік Тұрғынбеков те болды. Ол өзінің айтыс өнерін өркендетіп келе жатқан қарындасына жүрек-жарды лебізін білдірді. Сондай-ақ айтыс өнерін барынша жандандырып, оның дамуына тікелей жанашырлық танытып отырған Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, көрнекті ақын Жүрсін Ермановтың құрметті қонақ болуы мерейтойдың салтанатын барынша

арттыра түсті. Сонымен қатар замандасымызбен сыйлас інілері, яғни талай айтыстарда көзге түскен Абаш Кәкенов, Айбек Қалиев, Бүркіт Бекетов секілді бауырларымыз Әлфияға алдағы уақытта да шығармашылық табыс тіледі. Әрине, олар сахнаға көтерілген кезде жұртшылық ұзақ қол шапалақтады. Былай қарасақ, осы кез-келген қандасымыздың делебесін қоздырмай қоймайтын айтыста келе жатқан тұлғалардың біразы біздің Қостанай облысынан екен. Олар Қазақстанның халық ақындары Әсия Беркенова, Қонысбай Әбілов сияқты руханият саласының жұлдыздары. Біздің Әлфиямыз да осы өңірдің мақтанышы. Ол 1955 жылы облыстағы қазағы қалың, ұлттық салт-дәстүрімізді әрқашан да жоғары қоятын Амангелді ауданында туып-өсті. Жастайынан өнерге ерекше ден қойды. Сонау мектеп қабырғасында жүргенде-ақ оның тырнақ алды өлеңдері республикаға танымал «Ақжелкен», «Қазақстан пионері», «Тың шұғыласы» секілді басылымдарда жарық көріп, ауылда ақын қыз атанды. Халық бәрін де тез көреді. Олар: «Кәрбоздың осы қызы ертең бүкіл ел мойындаған мәдениет қайраткері болады. Өйткені, оның жанарында от бар. Қаламы да қарымды» десті. Кейіпкеріммен талай жүздесіп, жалпы әдебиет, өнер жайлы сырла-

стым. Оның өзі де ешқашан қамшы салдырмайды. Айтар ойы нық, түйгені де мол. Ол бір жүздескенімізде айтысқа 31 жасында бел буып кіріскендігін айтқан болатын. Өзі әкесі қызмет атқаратын аудандық жол бөлімінің атынан қатысыпты. Сондағы қарсыласы Амангелдідегі жылжымалы механикаландырылған коллоннаның ақыны Серікбай есімді жігіт болыпты. Міне, оның айтыстағы жолы осылай басталған еді.

Ұстаз әрі тәлімгер Жалпы, айтыс ақыны болу жан-жақтылықты талап етеді. Оның шеберлігінің шыңдалуына сол өзі туып-өскен өңірден шыққан Жадыра Құтжанова мен Бүркін Бекетов ықпалын тигізді. Сондай-ақ Қазақстанның халық ақындары Әсия Беркенова мен Қонысбай Әбіловті өзіне әрқашан да ұстаз санайды. Сонау 1989-1992 жылдар аралығында Алматыдағы «Наурыз» айтысында тұңғыш рет көрермендер көзайымына ие болды. Содан кейін де Атыраудағы және Көкшетаудағы айтыстарда Бас жүлделерді жеңіп алды. Сөйтіп, Махамбет атамыздың елінде ұлтымыздың алғаш рет Ару-ананы жетектеген қызы атанды. Көкшеліктер де мұның еңбегін жоғары бағалады. Атақты үкілі Ыбырай бабамыздың аруағы талантты перзентін қолдады. Осы киелі жерден Құлагер

деген жылқыны иеленді. Осы жеңіс оған тың жігер бергендей болды. Көркіне ақыл-парасаты сай, еңбексүйгіш Әлфия Кәрбозқызы содан кейін де Алматыдағы «Қазақ қандай халық?» деп аталатын республикалық айтыста да бірінші орынға көтеріліп, күллі Қостанай мен Торғай өңірінде тұратын ағайындардың мәртебесін асқақтатты. Содан бері де суырып салмалығымен дараланған қазақтың ерке қызы облысымыздағы көптеген рухани нәр берер жиындар мен басқосулардың көркі болып келеді. Талай байқауларда

әділқазылар алқасының мүшесі болып, бойында дарыны бар жастардың тұсауын кесуге атсалысты. Біз Әлфияны осы саладағы ұстаз ретінде де жоғары бағалаймыз. Өйткені, ол ұзақ жылдар бойы Амангелді кенті мен Қостанай қаласындағы талапты бүлдіршіндерді айтыс өнеріне баулып, өзінің тәлімгерлік қырларымен де қалың жұртшылықтың ілтипатына бөленді. Осы сөзіміздің дәлелі ретінде 2007 жылы Қазақстанда алғаш болып «Жас ақындардың үздік ұстазы» атанды. Оның дайындаған шәкірттерін «Қазақстан» ұлттық телеарнасы арқылы көріп, зиялы қауымның айызы қанғаны белгілі. Бірақ ол ешқашан да осы жетістіктеріне тоқмейілсіген емес. Оның жазба поэзиямен де айналысатындығын осы дүниеміздің басында айтып өттік. Сол жас кездегі қабілет-қарымын ғұмыр бойы одан әрі дамытып келеді. Осы сөзіміздің жарқын айғағы ретінде баспалардан жарық көрген «Мен даламның қызымын», «Елік көңіл ойнақтайды далада» деп аталатын жыр жинақтарын атағанымыз орынды болар.


8

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 18 тамыз 2015 ж.

ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫНА - 550 ЖЫЛ

Қазақ тарихының негізгі мәселелерінің бірі – қазақ халқының дәстүрлі әлеуметтік құрылымының тарихы, оның тарихының алғашқы кезеңдерінің зерттелуі, орта ғасырлық қазақ хандығы тұсындағы және жаңа заман кезеңіндегі дәстүрлі хандық билік институты жойылғаннан кейінгі қазақ қоғамының оның ішінде этностық, саяси, әлеуметтік-экономикалық тарихы мен қазақ халқының әлеуметтік рухани мұрасының зерттелу проблемасы болып табылады. Мәселен, академик М.Қозыбаев мемлекет ұғымына былай деп анықтама жасаған: «Мемлекет дегеніміз – ел мен жердің құрыштай мызғымас бірлігін бейнелейтін әлеуметтік құбылыс. Мұндағы әр түрлі әлеуметтік қабаттардан тұратын халықты үстемдік пен бағыныштылық яки билік жүйесі біріктіреді. Тиянақты шекараның болуына, биліктің жоғары сатысында сайланбалы немесе мұрагерлік жолмен тиісті өкілдіктің – ханның немесе қаһанның болуына, мемлекеттік институттардың – армияның, дипломатиялық мәдени орталықтардың болуына байланысты мынау ұлан-байтақ алып далада мемлекеттік құрылымдар – тайпалық одақтар, қағанаттар Еуропадан ерте пайда болды деп айтуымызға негіз қалайды». Дәстүрлі қазақ қоғамының әлеуметтік қатынастары тарихы хақында қалам тартқан академик Е.Бекмаханов: «Қазақстандағы әлеуметтік қатынастарға талдау жасағанда жекелеген феодалдық институттардың қандай өзгерістерге ұшырағандығын және біз назар аударып отырған кезеңде қазақтардың қоғамдық өмірінде сол өзгерістердің қандай орын алғандығын анықтаудың маңызы өте зор. Мәселені бұлай қарастырмайынша, жекелеген феодалдық институттардың таптық және әлеуметтік мәнін ашу мүмкін емес» – десе, Мәскеу университетінің профессоры, белгілі тарихшы И.Ковальченко қоғам дамуының көне заманнан бүгінге дейінгі тарихын нақтылы зерттеудің ғылыми маңызы барын алға тарта отырып, әсіресе, қоғамның әлеуметттік құрылымын зерттеу барысында қол жеткізген нәтижелерді бүгінгі әлеуметтік саясат жүргізу барысында тиімді пайдаланса, қаншама қателіктерге жол берілмес еді, – деген ғылыми тұжырымын алға тартты. Әр халықтың тарихында мемлекеттігінің, әлеуметтік институттарының жүйесінің және оның даму ерекшелігін сипаттайтын құрылымдар болады. Қазақ халқының мемлекеттік дамуы мен дәстүрлі ұлттық болмысын айқындайтын ерекшеліктердің бірі – дәстүрлі қазақ қоғамының билік институты. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың: «Институттанған ахуал

Өз тарихын білу - әрбір азаматтың міндеті

дегеніміз тарих толқынында емін-еркін ниет танытып отырудың абсолютті қажеттігін сезінген халықтың ішкі әлеміндегі терең өзгерістерді сырттай тіркеп отыру ғана емес. Мемлекеттікке негіз салып берген халық ел ішіндегі ахуалдың бүгіні мен болашағы жолындағы жауапкершілікті арқалауға да дайын болуы керек», – деуі дәстүрлі әлеуметтік институттардың құрылымын зерттеуде дәстүрлі қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымының тарихының тағылымының маңызын білдіреді. Дәстүрлі қазақ қоғамы әлеуметтік институттар жиынтығынан құралды. Оның басында хан, уәзір, би, батыр, ақсақалдар отырды. Олар дәстүрлі қазақ мемлекеттігімен ел бірлігі жолында бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығара жұмыс атқарды. Ар, намыс, ұят, әділдік сияқты қасиетті ұлттық мұраттар жолынан таймауды қатаң ұстады. Қазақстан Ресей империясының қол астына қараған шақта, қазақ қоғамының дәстүрлі хандық билік институтымен қатар қазақ қоғамының әлеуметтік институттарының құндылықтарын патша үкіметі қолдан жасаған саяси реформалар арқылы дағдарысқа ұшыртты. Патша үкіметінің билігінен кейінгі кеңестік кезеңде қазақ мемлекеті мен дәстүрлі қоғамдық құрылымы бүлінді. Қазақ халқының бетке ұстар тарихи тұлғалары мен тектілерінің бетіне күйе жағылып, ары тапталып, еңбектері жойылды. Коммунистік партия мен Кеңес өкіметі кейінгі ұрпаққа «хан-қарақшы, би-парақор, батыр-барымташы, бай-пасық» деп түсіндірді. Сөйтіп, қазақ тарихындағы қасиетті хандар мен білікті билердің, хас батырлар мен оғландардың, мырзалар мен үлгілі байлардың есімдері тарихтан біржолата сызылып, аттары өшірілді. Мұның бәрі әділетсіз қоғамның қазақ ұлтының тарихын Коммунистік партия мен Кеңес өкіметі идеологиясына жат кереғар тарих деп тануынан туындаған жөнсіз

зорлықпен әбден саясаттандырылған тарихқа айналдырды. Дәстүрлі қазақ қоғамының ішкі қоғамдық-саяси ұйымдасу формалары туралы сөз еткенде, оның бірлігіне негіз болған әлеуметтік топтардың институциялануы туралы мәселе әлі күнге дейін отандық тарих ғылымында өзекті мәселелердің бірі екендігіне көз жеткіземіз. XX ғасырда қоғамдық ғылымдарда «институт» ұғымын зерттеу категориясы ретінде кеңінен пайдалана бастады. Институт (от лат. Institutum – установление) – көптеген теорияларда адамдардың іс-әрекетінің әр түрлі салаларын реттейтін және оларды рөлдер мен статустар жүйесіне айналдыратын тұрақты ережелердің, нормалардың және ұстанымдардың кешенді жиынтығы ретінде қаралады. Институционалистер институттарды зерттеу қоғамдық ғылымдардың, соның ішінде тарих ғылымының да басты міндеттерінің бірі деп есептейді. Институт ұғымын ғылыми зерттеу категориясы ретінде қалыптастыра отырып, олар оны белгілі бір идеялармен белгілі-бір қызметті атқару үшін біріккен адамдардың бірлестігі, мінез-құлықты және әлеуметтік қатынастарды қалыптастыратын әлеуметтік рольдердің жүйесі ретінде қарастырады. Бүгінде Қазақстан Республикасы өзінің тәуелсіздігін алып егеменді ел болғалы заңда, заман да түпкілікті өзгерді. Қазақ тарихы ақтаңдақтан арылып, тәуелсіз елдің тарихы тұрғысынан қайта жазылуда. Елбасы Н.Ә. Назарбаев:«Қазақ халқының этномәдени тұтастық ретінде сақталуы – тікелей рулардың этноұжымдық жадының арқасы. Әрбір қазақ арқылы, олардың «МЕН» дегізерлік жеке басы арқылы жүзеге асқан осынау «этонологиялық жетігу» операциясы қазақ халқының және оның тәлкекке түскен тарихи тағдырының мәжүбірлі қажеттілігі болған. Қазақ халқының институттанған болмысы қатерлі шекке дейін құлдыраған. Бұл сияқты

қауіпті кезеңде ұлттық-мәдени өзін-өзі сақтау инстиутының қызметін ұзақ уақыт бойы ру институты атқарды», деген болатын. Әділдік орнады. Әбілқайыр, Абылай, Кенесары сияқты ұлы хандардың, Табын Бөкенбай, Қабанбай, Арғын Жәнібек, Тама Есет, Керей Тұрсынбай, Арғын Бөгенбай, Баян, Арғын, Малайсары т.б. хас батырлардың есімдері мен мемлекеттік қызметтері туралы шынайы тарихы Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Мәдени мұра» бағдарламасының аясында халық игілігіне айналды. Дегенмен қазақ хандық дәуірлеріндегі саяси-әлеуметтік қоғамдық құрылыс, шаруашылық, экономика және мәдениет саласындағы құрылымдық жүйелері, олардың қызметі мен қоғамдағы орны туралы көп жай әлі толық айтылып болған жоқ. Мұның ел тарихы үшін өзекті мәселе екенідігі ешбір күмән туғызбайды. Өйткені, саяси-әлеуметтік қоғамдық құрылым бірнеше ғасырлар бойы қазақ мемлекетінің дәстүрлі билік институттарының жүйесін сақтап қана қойған жоқ, оны ілгері дамытты, қазақ хандығы бірлігі де, тірлігі де нық іргелі ел болды. Қазақ мемлекеттік, әлеуметтік, қоғамдық құрылымдар мен жүйелерінің тарихын арнайы зерттеулер арқылы таныту өзекті болып қала береді. Тарихымызды тану туралы алаш ардақтысы Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан: «Тарих дейтін бұрынғы өткен заманның жайынан сөйлеп тұратұғын, бұрынғы өткен кісілердің ісінен хабар беретұғын бір ілім. Қазақтың көбі оны «шежіре» деп айтады. Бұл заманның ғалымдары тарихты ең оңды мұғалім» деп түсінеді. Тарих – түзу жөнді үйретуші деп айтады. Тарих халықты түзу жөнге сілтеуші болса, оған дүние де түзушіліктің кітабы. Тіршіліктің жолбасшысы деуге де болады. Келешек күннің қандай болашағын білуге тарих анық құрал болады. Өзінің тарихын жоғалтқан

жұрт, өзінің тарихын ұмытқан ел – қайда жүріп, қайда тұрғандығын, не істеп, не қойғандығын білмейді, келешекте басына қандай күн туашығына көзі жетпейді. Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады. Дүниеде өңге жұрттар қатарында кім қор болмайын, тұқымы құрып қалмасын деген халық өзінің шежіресін имани дәрежесінде ұғып білуге тиіс болады, – деген өсиеті бүгінде өзінің мәнін жойған жоқ. ХІХ ғасырда патша үкіметі тұсында қазақ халқының тарихы мен сол кездегi жай күйiне деген ынта-ықылас қазақтар туралы жалпы еңбектердiң пайда болғанын көрсетедi. С.Броневский, В.Вельяминов-Зернов, А.Гейнс, Л.Мейер, И.Казанцев, Н.Зеланд, Р.Игнатьев, Н.Гродеков, П.Румянцев және тағы басқалардың еңбектерi солардың қатарына жатады. Олардың еңбектерiнде қазақтар туралы олардың тарихынан, әлеуметтiк құрылымынан, тұрмысынан, рухани өмiрiнен, салық төлеуi мен әдет-ғұрпынан бастап алуан түрлi тарихи деректік мәлiметтер дәстүрлі қазақ қоғамының саяси-экономикалық, әлеуметтік-құрылым мен қоғамдық жүйесінің тарихын да қамтыған. 1917 жылдан кейiн отандық тарих проблемаларына ден қою арта түстi. Бұл тұрғыда көптеген еңбектер iшiнен Т. Рысқұлов, Х. Досмұхамедов, П.Г. Галузо, С. Мендешев, Ғ. Тоғжанов еңбектерiмен басқа да еңбектердi атап өтуге болады. ХVІІІ-ХІХ ғасырлардағы қазақ қоғамында әлеуметтік институттар мен олардың қоғамдық рөлі хақында кеңестік үкімет дәуірінде бірқатар бағалы пайымдаулар мен ғылыми тұжырымдар жасалған ғылыми еңбектер жарық көріп, отандық тарих ғылымына тың серпіліс алып келген еді. Олардың арасында Е. Бекмаханов, М. Вяткин, С. Аманжолов, С. Толыбеков, С.Л. Фукс, т.б. тәрізді ғалым – зерттеушілердің еңбектері айрықша назар аударуға тұрады. Е. Бекмаханов, М. Вяткиндердің ізімен С. Зиманов мол мұрағаттық деректер және нарративтік шығармалар негізінде «сұлтан», «би», «тархан», «старшын», «бай», «кедей», «шаруа», «жатақ», «құл», «төлеңгіт» тәрізді дәстүрлі қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымы жүйесіндегі әлеуметтік топтарға ғылыми талдау жасап, олардың қазақ қоғамының саяси билік жүйесіндегі және экономикалық өмірінен алатын орнын біршама тиянақты түрде зерделеді. Барлық әлеуметтік иерархияның ең биігі хан атағы берілген адам еді.Тек сұлтанды ғана хан жариялауға болатын. Ғұрыпқа сәйкес хан атағын алатын тектің үлкенінде басымдық құқық болған. Дәстүрлі қазақ қоғамын-

дағы хан билігінің сипаты орта ғасырлардағы деректемелерде ханның құқықтары мен міндеттері мынадай: 1. Билік етуші әулеттің басшысы және барлық қазақ тайпаларының жоғарғы сюзерені ретінде ханның бүкіл хандық аумағына, ұлысқа қарасты барлық жерге жоғары дәрежеде билік ету құқығы, оның негізгі қызметі мен басты міндетінен – елді сыртқы жаулардан қарумен қорғауынан туындайтын құқығы болды. 2. Соғыс жариялау және бітім жасау құқығы тек ханға ғана берілді, мұның өзі әскерлердің жоғарғы басшысы міндетінен туындайтын еді. 3. Ханның шет мемлекеттермен келіссөздер жүргізуге жоғарғы дәрежеде құқығы болды, мұның өзі мемлекеттің сыртқы саяси бағытын белгілеу міндетінен туындайтын. 4. Ханда өзіне бағынышты өлтіру немесе тірі қалдыру құқығы – оның жоғарғы билік міндетінен туындайтын құқығы болды. Ханның бұл құқығы мен міндеті қазақтардың «Жеті жарғы» құқық нормаларында айқын көрсетілген. 5. Содай-ақ ханда заңдар және қоғамның барлық мүшелері үшін міндетті бұйрықтар шығару құқығы – оның сол кездегі қоғамдық құрылыс пен тәртіпті сақтау міндетінен туындайтын құқығы болды. 1749 жылы Ресей патша үкіметінің жарлығымен Кіші жүзде хан тағайындалған Нұралы Әбілқайырұлы (1749-1786 жж. билік құрған) тұсынан бастап дәстүрлі қазақ қоғамының саяси билігіне патша үкіметі араласа бастады. Дәстүрлі билік хандық институты әлсіреп, қоғам өмірінің алдыңғы қатарына сыртқы жаудан қорғану, патша үкіметі тарапынан жүргізілген қазақ даласын кеулей отырып отарлау мен басып алу саясатына қарсы тұру жағдайында, әрине, батырлар институты тек әскери ғана емес, сонымен қатар саяси елдік мәселелерге де араласа бастағаны дәлелденген болатын. ХVІІІ-ХІХ ғғ. дәстүрлі қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымында хан-сұлтандар, би-батыр, тархандар институты тәрізді әлеуметтік топтар іс жүзінде қолына бүкіл ішкі саяси-әлеуметтік билік тетіктерін шоғырландырған және нақты іс-әрекетке қабілетті бірден-бір қоғамдық институт рөлін атқарды деуге толық негіз бар. Қорыта келе айтпағымыз, Қазақ қоғамының дәстүрлі саяси-әлеуметтік құрылымының жүйесі қазақ мемлекеттігі мен алты алаштың бірлігін сақтай отырып, оны ілгері дамытуға қызмет еткендігі зерттеулер нәтижесінде дәлелденді. Өтеген ИСЕНОВ, тарих ғылымдарының кандидаты. Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының доценті.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 18 тамыз 2015 ж.

ИМАНДЫЛЫҚ ИІРІМДЕРІ

9

Қазір сөздің емес, нақты істің заманы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Қостанай облысындағы өкіл имамы Асылхан қажы Түсіпбекпен сұхбат Бүгінгі сұхбаттасым Асылхан Мұханбетжанұлы Түсіпбектің есімі көпке белгілі. Оның Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Қостанай облысындағы өкіл имамы болып тағайындалғанына да көп бола қойған жоқ. Алайда осы мерзім ішінде ол өзінің білімділігі мен біліктілігін, іскерлік және ұйымдастырушылық қасиеттерін көрсетті. Дін қайраткерінің жанжақты қырлары үстіміздегі жылғы қасиетті Рамазан айы кезінде де айқын байқалды. Жақында онымен арнайы жолығып, өзімізді көптен толғандырып жүрген сауалдарымызды қойған едік. Төменде осы сұхбатты қалың оқырмандар назарына ұсынғанды жөн көрдік. Оның әсіресе, ислам дініне, имандылыққа ден қойған көпшілік қауымға берері мол.

Имамдардың әдебі туралы - Асеке, сіздің осы жауапты қызметті атқарып жатқаныңызға біраз уақыт болды. Содан бері қандай өзекті мәселелерге ерекше назар аудардыңыз? - Әрине, өзімді мақтаудан аулақпын. Осы облыстың бас имамы болғанға дейін бірқатар аудандарда қызмет атқардым. Халықтың құрметіне бөлендім. Оған дейін діни білім алдым, тәжірибе жинақтадым. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Ержан қажы Маямеровтың бұйрығымен Қостанай облысындағы өкіл имам болып тағайындалдым. Жаңа қызметтің де өзіндік ерекшелігі, жауапкершілігі де жеткілікті. Ендігі жерде күллі өңірдегі мешіттердің жұмысын қадағалауға, ондағы бас имамдармен тығыз байланыстарда жұмыс істеуге тура келді. Бұл қызметке кіріскен соң барлық аудандар мен қалалардағы мешіттердің тыныс — тіршілігімен таныстым. Олардағы кезек күттірмес өткір мәселелердің түйінің шешуді қолға алдым. Өздеріңіз де білесіздер, мешіт өндіріс орны емес. Сондықтан да жергілікті жердегі әкімдермен жүздесіп, ортақ мәселелер жөнінде ақылдастық. Олар да іскер азаматтардың қолдауынсыз имандылық ордаларындағы жұмыстардың алға басуы қиын екендігін жан-жүректерімен түсінді. Мешіттер тек халықтың садақасымен күн көре алмайды. Өйткені, ғимараттардың қысқы жылуы, электр жарығы секілді көпшілік біле бермейтін мұқтаждықтары аз емес. Міне, осы жайлардың бәрі де шынымды айтсам өзімді қатты толғандырды. Тек бір айта кетер жай, мұсылман жігіттерінің арасындағы басшылар да дінге бет бұра бастады. Ислам дінінің адамды адамгершілікке, кісілікке, мейірімділікке баулитын жақтарын да ұқты. Жасыратын несі бар, әжептәуір лауазымды жұмыс атқаратын бауырларымыздың

лардан болашақ дін қызметкерлерін даярлау мақсатында шәкірттерді іріктеп, республикамыздағы діни оқу орындарына жібереді екенсіздер. Дұрыс аңғарыпсыз. Шәкірт дайындау біздің барша имамдардың алдында тұрған үлкен міндеттердің бірі. Бұл өте ауқымды жұмыстардың қатарына жатады. Ең алдымен білімге құштар жастарды табуымыз қажет. Содан кейін оған мешітте дәріс беріп, жан — жақты тәрбиелеу керек. Денсаулықтары да оқу орындарындағы талаптарға сай болғаны абзал. Міне, мұның бәрі де белгілі уақытты, имамдардың тынымсыз ізденісті қалайды емес пе.

Іскер жігіттердің қолдауы өзі мешіттерге келіп, жағдайымызды сұрап, намазға жығылып жатқан кезде қалай ғана риза болмассың? Міне, осындай жайлардың бәріне де қазақ елінің тәуелсіздігі арқасында қол жеткіздік деп айтар едім. - Соңғы жылдары елімізде имамдар арасында ротация, яғни оларды бұрынғы қызмет атқарған жерінен басқа аудандар мен қалаларға ауыстыру секілді маңызды істер де қолға алынды. Осы жөнінде не дейсіз? - Меніңше, бұл өте орынды. Бас мүфтидің бастамасымен қолға алынған аталмыш игі істер күллі еліміз бойынша жалғасын тапты. Оның берері де аз емес. Себебі, бір орында ұзақ отырып қалған адамда ізденіс болмайды. Ал, ротация жағдайында олар жаңа ортада жұмысқа ерекше құлшыныспен кіріседі. Жергілікті халықпен танысып, оларға үйреніскенше де біраз уақыт керек. Бұл мәселенің онды нәтижесін беретіндігін өмірде көріп те, сезіп те жүрміз. Мәселен, біздің өңірде де бірқатар аудандардың имамдары басқа аудандарға жіберілді. Әрине, олардың баспанамен қамтамасыз етілуін өзім тұрақты назарда ұстадым.

Білімді имам — дініміздің ұйытқысы - Өзіңіз де білесіз, кешегі Кеңес Одағы кезінде халық арасында «Өлімді жерде молда семіреді, өленді жерде өгіз семіреді» деген теріс ұғым пайда болған еді. Қазір бұл сөздің мағынасы түбірімен өзгерген секілді. Жалпы, имамдардың білім деңгейі қандай дәреже де деп ойлайсыз? - Шынында да, сол кешегі келмеске кеткен Одақ кезінде дінімізді орынсыз қаралап, құбыжық еткені баршаға мәлім. Сондай кездері молдалардың атына әлгіндей сөздер айтылғаны да белгілі. Алайда, қазір оның мәні мен мағынасы өзгерді. Қазақстан егеменді мемлекет болғалы бері ислам діні де өркендеді. Елімізде жеке діни басқарма құрылды. Осы күнге дейін республикамызда 2,5 мыңға жуық мешіт салынды.

Біздің Қостанай өңірінде де қаншама имандылық ордалары тұрғызылды. Кеңттер мен ауылдарды атамағанның өзінде, өңіріміздің Қарабалық ауданының орталығындағы, Рудный шаһарындағы және басқа да жерлердегі пайдалануға берілген мешіттерді кез-келген алыс-жақын мемлекеттерден келген қонақтарға ұялмай көрсетуге болады. Имам — барлық игіліктің, ізгіліктің ұйтқысы. Сондықтан оларға жүктелер міндет те, талап та жыл өткен сайын артып келеді. Бұл орайда Бас мүфтидің имамдардың этикасы мен әдебі жайлы үнемі айтып келе жатқандығы да көпшілікке белгілі. Сол себептен де менің әріптестеріме қойылар міндет те жоғары. Қазір олардың жүріс-тұрысы, киім киісі, сөйлеген сөзін былай қойғанда, біліміне ерекше назар аударылады. Өйткені, имандылық ордаларына жиналған намазхандар мен мұсылман ағайындарымызға бос сөз емес, ислам діні жайлы жан-жақты түсінік берілуі қажет. Олардың айтқан уағыздары да көпшілікті ойландырып, толғандыратындай болып жатса нұр үстіне нұр. Сонан соң олар үнемі ізденіп отырмаса, өмір барысында толқынмен теңіз жағалауына шығып қалған жанқадай қызметтерінен шеттеп қалуы да ғажап емес. Қазір Аллаға шүкір, оқимын, талпынамын деген адамға барлық жағдай жасалған. Мәнсіз, мағынасыз сөздермен ешкімді де таң қалдыра алмайсың. Бас мүфтидің тікелей қамқорлығымен қаншама жастар шет елдердегі әлемдегі ең мықты діни оқу орындарында білім алып жатқандығы да жұртшылыққа аян. Елімізде де білікті мамандар дайындайтын университеттер мен институттар, колледждер де баршылық. Өзіміздің облыста да бұл күндері нағыз жоғары діни білім алған жастар қызмет атқарып жатыр. Аудан және қала имамдары республикалық дін қызметкерлерінің біліктілігін көтеру курстарына да жіберіледі. - Сіздердің маңызды жиындарыңызға қатысқан кезде түйгенім, аудандар мен қала-

- Әңгімеміз енді өзінің өрісін тауып келе жатқан секілді. Жалпы, қостанайлық қалталы азаматтардың мешітке деген тікелей демеушілігі жөнінде де айтып өтсеңіз. Нақты мысал келтірсеңіз нұр үстіне нұр. - Қашанда ел арасынан жанашыр, өзінің ата салты мен дәстүріне, әдет-ғұрпына жалпы, руханиятқа сергек қарайтын азаматтар табылатындығы белгілі. Ондай жүректері елім мен халқым деп соққан жігіттер біздің өңірімізде де баршылық. Егер облыста аудан мен қалалардағы мешіттер бірқалыпты жұмыс істеп жатса, оған жергілікті кәсіпкерлердің де тигізіп жатқан ықпалы мол дер едім. Осындай бір сұхбатта олардың бәрінің бірдей атын атап, түсін түстеп шығу да мүмкін емес. Дегенмен де жүзінен үнемі ізгіліктің, мейірімділіктің шуағы төгіліп тұратын бауырларымыздың кейбіреулерін айтып өткенім де дұрыс болар. Бұл күндері облыс орталығының 9-шы шағын ауданындағы мешіт былтыр пайдалануға берілген болатын. Оны есімі көпке танымал кәсіпкер Төлеген Жайлаубаев өз қаржысына салып, мұсылман қауымның алғысына бөленді. Мешіттің ашылу салтанатына Бас мүфти Ержан қажы Маямеров пен оның орынбасары Серікбай қажы Ораз қатысты. Осы жүздесуде жерлестерімізге бас имам болып Шоқан қажы Әмірханов тағайындалғаны жөнінде айтылды. Міне, содан бері имандылық ордасы үлкенді-кішілі қауымының жиі келетін орнына айналды. Шөкең де өз саласын жетік білетін білікті маман. Өңірдегі көптеген имамдар кезінде одан дәріс алған. Оның әкесі Ғазиз ағамыз да еліміз тәуелсіздік алған алғашқы жылдары қасиетті Меккеде болып, өзінің мұсылмандық парызын өтеген-ді.

Рухани кештер — тәрбиенің қайнар көзі - Байқаймын, өзіңіз әдеттегідей қарапайымдылық сақтап, атқарылған істердің бәрін баяндауды артық көретін

секілдісіз. Сіз өкіл имам болғалы бері түрлі ғибраттық жағы мол кештер, жастар арасында Құранды жатқа және мәнерлеп оқудан байқаулар да өткізіле бастады емес пе? - Егемендігіміз нығайып, болашағымыз жарқын болсын десек, ана тілімізді терең меңгерумен қатар, үнемі өркениетке ұмтылыс жасай беруіміз қажет. Сонда ғана дегенімізге жетеміз. Ата — бабамыздың бізге мұра етіп қалдырған ұлттық құндылықтарымызды барынша жандандырамыз. Бұл орайда, біздің алдымызда үлгі тұтар тұлғаларымыз да бар. Мысалы, Бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлының «Дін және дәстүр» деп аталатын аса бағалы кітабы жарық көріп, күллі еліміздің жұртшылығына жол тартты. Өзімнің пайымдауым бойынша, бұл әрбір иісі қазақтың кітап сөресінде тұратын әрі ұрпақтарына күнделікті ғибрат етер аса құнды дүние. Осы еңбекті қолға алған адам басқа рухани әлемге енгендей күй кешеді. Онда имандылық, ибалылық мәселелеріне байланысты көп жайлар терең әрі жан-жақты айтылған. Аталмыш кітапты басшылыққа алып, облыстық Марал ишан мешітінің ұжымы көптеген рухани кештер өткізді. Сонымен қатар ұлы Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбарымыздың туылған күні, яғни Мәуліт мерекесіне байланысты өткізген ғибратты шараламыз да көпшіліктің есінде болар. Мұндағы мақсат — халықты жинап, құрғақ ақыл айтып, бос сөзге салыну емес, олардың санасына сәуле құяр жайларды нақты мысалдар арқылы баяндау. Кейде театрлық қойылымдар да көрсетіліп жатады. Осындағы оқиғалар арқылы қалың жұртшылықты ойға жетелейміз. Ерекше айтайын дегенім, облыс орталығындағы үлкенді-кішілі қауымның ислам дініне деген көзқарастары түбірімен өзгерді. Олардың арасында мешітке келіп, атқарып жатқан жұмыстарымызды бағалап, алғыстарын білдіріп жататындары да баршылық. Мұндай кездері мешіт қызметкерлері де өздерінің жұмысының нәтижесін көріп, мәртебесі көтеріліп қалатындығы даусыз. Әлгі аталған кештерге республикаға және облысымызға белгілі өнер шеберлерін де шақырамыз. Олар асқақтата ән салып, жиналған жұршылықты бір серпілтіп тастайды. Қасиетті Құранды әрбір мұсылман қастерлейді. Сондықтан бұл мәселеге де еліміз бойынша үлкен мән беріліп келеді. Мәселен, биылғы республикалық Құран жарысында Тараздық жасөспірімге жеңіл көлік тарту етілді. Әңгіме сыйлықта емес, алайда осындай байқаулар кейінгілерді де алға қарай ұмтылдыратындығы белгілі. Астанадағы медреседе оқып жатқан дарынды шәкірт яғни, ұзақ жылдар бойы облыстық мешіттің бас имамы болған Ертай қажы Балахметтің ұлы Нұртаза елордамызда ұйымдастырылған байқауда жүлдегер атанды. Бұл барша-

мыз үшін де мақтаныш. Соңғы біраз жылдардан бері облыстық Марал ишан мешітінде Құранды жатқа және мәнерлеп оқудан жарыстар ұйымдастырылып, оның жеңімпаздарына бағалы сыйлықтар тапсырылады. Ал, бірінші орынды иеленгендер республикалық байқауларға қатысып, өңірдің намысын қорғайды.

Қайырымдылық - Өзіңіз басшылық ететін облыстық мешіттің қызметкерлері жыл бойы қайырымдылық мақсатында үлкен істер тындырып, халықтың алғысына бөленуде. Осы жөнінде таратыңқырап айтып берсеңіз? - Қайырымдылық — сонау ата-бабамыздан келе жатқан сауабы мол іс. Қазақтың өткен тарихына үңілсек, жетімін қаңғытпаған, жесірін жылатпаған. Көмекке мұқтаж жандарға қол ұшын беріп, дарқандық танытқан. Сондықтан мешіт қызметкерлері өздері жұмыс істейтін аудандар мен қалалардағы мүгедектер мен көп балалы отбасыларына қол ұшын беруді басты парызымыз деп түсінеді. Өзім басқаратын имандылық ордасындағылар жыл бойы қайырымдылық мақсатында да қыруар істерді атқарып келеді. Ораза кезінде халықтан түскен пітір садақадан қолдауға зәру ғәріп жандарға, қолынан күш, бойынан қуат кеткен жасы ұлғайған кісілерге көмек қолын созып келеміз. Сонымен қатар біз облыс орталығындағы «Дельфин» және қаланың шетіндегі №3 облыстық жетім балалар үйін тұрақты қамқорлыққа алдық. Осы тәрбие мекемелеріне түрлі мереке кездерінде арнайы болып, балаларға дастархан жаямыз, олардың бастарынан сипап, есте қаларлық сыйлықтар тарту етеміз. Сол кездегі олардың жүзіндегі қуанышты ешқашан да ұмыта алмайсың. «Барлық жақсылық балаларға» деп босқа айтылмайды. Мешіт жанындағы абыз ақсақал Жақсылық Ғайсин басқаратын «Зекет» қоры өкілдігімен бірлесе отырып, «Мектепке барар жол» акциясына қатысамыз. Өңірдегі жетім балаларға жаңа оқу жылына қажетті сөмке, оқу құралдарын алып береміз. Басқа да осы бағытта жүзеге асырылып жатқан жұмыстар жеткілікті. Иә, бұл игі мақсаттағы бастама бұл күндері елімізде наиб мүфти болып қызмет атқаратын, көрнекті дін қайраткері Серікбай қажы Ораз облыстың бас имамы болып тұрған кезінде қолға алынған еді. Содан бері ол өзінің игі жалғасын тауып келеді. Биыл да облыс басшысының өзі бастап, оны өзге іскер азаматтар қолдады. Сөйтіп, ақсақалдардың ақ батасын алды. Олар әрдайым «Алғыспен ел көгерер, жаңбырмен жер көгерер» деген аталы сөзді ұстанады.

Әңгімелескен Оразалы ЖАҚСАНОВ.


10

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 18 тамыз 2015 ж.

ТАНЫМ

Ән әлеміндегі жаңа есім Талантты әнші Серік Ибрагимов туралы Сыр өңірінің тумасы Соңғы жылдары қазақ эстрадасына өзіндік жаңа леп әрі тосын стиль алып келген дарынды қазақ жігіті Серік Ибрагимовтің әсем әндері мен қолына саксофонын ұстап орындайтын туындыларына да халық үйреніп қалды. Оның тың шығармаларын үлкенді-кішілі қауым асыға күтіп отыратыны да рас. Талантты әншінің өскен ортасы, үлкен сахнаға келу жайы да көпшілікті толғандырары сөзсіз. Сондықтан оның дүниеге келген өңірі жайлы да аз-кем тоқталып өткеніміз жөн секілді. Ол Қызылорда облысы Жаңақорған ауданына қарасты Түгіскен деп аталатын киелі ауылда дүниеге келді. Көп балалы отбасында өскендіктен бе, ешкімді жатырқамайды. Бірден араласып, бұрыннан білетін адамдардай еркін сөйлесіп кете алады. Ол тәрбиеленген шаңырақта жеті бала өсті. Ата-анасы бес қыз бен екі ұлына өз қатарынан қалдырмау мақсатында кішкентайларынан заманға сай білім алуларына көп көңіл бөлді. Үйдің ортаншысы болып келетін Серік кішкентайынан өнерге бейімділік танытқаны белгілі. Біздің қазақ халқы өнерді киелі деп санайды. Өйткені, ол кез келген адамға қона бермейді. Осынау сүйікті ұлдары үш жасынан бастап музыкаға құштарлық байқатты. Оны, әрине, әке-шешесі дер кезінде көрді, білді. Ұлдарының талабын

Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияға түсіп, оны да ойдағыдай аяқтады. Талантты әнші болған соң одан сұхбат алушы журналистер де жеткілікті. Олар әрине, бұған: «Сізге өнерге деген шексіз құштарлық анаңыз, әлде әкеңіз жағынан жұқты ма?» деп жатады. Оған мұның да жауабы әрқашан да дайын. Өйткені, өзінің әке жағынан алғанда арғы аталары және нағашылары да өнер десе ішкен астарын жерге қоятын жандар екен. Олардың арасында кезінде салсері, суырыпсалма ақындар да болыпты. Сондықтан да бұл өнер деген қанмен келетіндігін жасырмай айтады. Ал үлкен сахнаға бертінде шыққаны белгілі. Бұл орайда продюсері Алтынбек Рахметовтің ағалық қамқорлығы ерекше. Осы азаматтың арқасында қаншама концерттер мен кештерге қатысып, өзінің бойындағы дарынын күллі елімізге жарқырата көрсетті.

ұштауға барын салды. Сондықтан да болар, оның ой-өрісін кеңейту және өнерге деген құштарлығын барынша шыңдау мақсатында Серікті алдымен мектептегі тоғызыншы сыныптан кейін көрікті шаһар Қызылорда қаласындағы музыкалық колледжге түсуіне ықпал етті. Сыр өңірінде әу демейтін, домбыра тартпайтын қазақ жоқ. Аталған колледжде де мұның жолы болып, өнер саласын

терең меңгерген кіл майталмандар дәріс берді. Тәлімгерлері Серіктің сахнада төселе бастағандығын сезіп, оған барынша қолдау білдірді. Колледждің қабырғасында жүргенде-ақ ол өзінің келешекте қазақ эстрадасындағы жарық жұлдыздардың бірі болатындығын аз да болса байқатты. Содан кейін ол білімін одан әрі тереңдету мақсатында Алматы қаласындағы талай өнер майталмандарын дайындаған

Еңбек қана табысқа жеткізеді Әнші әмбебап болуы керек деп түсінеді. Ол тек әннің табиғатына ғана көңіл бөлмейді. Оның мәтініне де ерекше назар аударады. Сахнаға киетін киімге шейін мән береді. Оны әрине, өзінің продюсері Алтынбекпен ақылдасып жүзеге асырады. Репертуар да сахна жұлдызы үшін маңызды. Серік жас та болса оны түсінді. Сон-

дықтан да жүректерге жететін әрі өзінің бойындағы барлық қасиеттерін жарқырата көрсетуге ықпал ететін туындыларды таңдайды. Қазірдің өзінде оның орындауында оннан астам ән бар. Өткен жылдарда ол қазақ өнерінің шеберлері Ұлжан Айнақұлова, Мақпал Исабекова және замандасы Әли Оқаповпен бірге дуэтте де бірқатар әндерді шырқап, халықтың көңілінен шықты. Сондай-ақ эстрада жұлдызы өзіне тән асқақ дауысы бар Тамара Асармен де бірге үлкен сахнаға шығып, Қазақстанның халық әртісі Ескендір Хасанғалиевтің шығармашылық кешінде орындады. Бейнебаянда әнші үшін маңызды. Сондықтан ол өзі сүйіп орындайтын «Вокзалда қауышқан қыз» әніне клип түсірді. Әрине, әнші қауымын түрлі деңгейдегі байқаулар да шыңдайтындығы белгілі. Осы кезге дейін ол осындай біраз өнер додаларында өзіне тән қолтаңбасымен дараланды. 2013 жылы Астана қаласындағы «Ән жүрегім – Астана» деп аталатын байқауда бағын сынады. Онда республикамыздың түкпір-түкпірінен өзі секілді үміткерлер қатысты. Осы байқауда ол Бас жүлдені жеңіп алды. Сондай-ақ «Turkvisyon» халықаралық байқауының іріктеу финалына өтті. Осы аталғандармен қатар ол «Саз әлемі» жобасына «Жыл жаңалығы» және «Рэтро-хит» атты екі бағыт бойынша да қатысқан-ды. Осы соңғы бағыт бойынша

ол белгілі композитор Талғат Сарыбаевтың «Пысық жеңгелер-ай» әнін нәшіне келтіріп орындап, «Рэтро-хитте» жеңімпаз атанды. Міне, осылайша жас әншінің танымалдылығы халық арасында бұрынғыдан да арта түсті. Оның бірнеше аспапта ойнайтындығынан да хабардармыз. Әнді үш жасынан бастаса, мұның бойындағы дарынды сезе білген көрші бір ағасы кезінде кішкентай ғана домбыра жасап беріпті. Сонымен сүйемелдеп, әсем әндерді шырқады. Бала кезінде «Бозторғай», «Әнші балапан», «Патриоттық әндер» сынды байқауларда да жеңімпаз атанған-ды. Колледжде жүрген кезінде бұған нақты бір аспапты таңдауға тура келді. Сол кезде өзіне «Кларнет» аспабы ыңғайлы көрінді. Ұстаздары «Егер оны меңгеріп алсаң, түбі саксофонды да үйрену қиын емес» деген ақыл – кеңес берді. Осылайша ол кларнет, саксофон, домбыра, гитараны өз бетінше игерді. Пианино, фортепианода, флейта мен барабанда да ойнайды. Мұның өзге әншелерден айырмашылығы, кейбір әндерінің сөзін де өзі жазады, әнін де шығарады. Мәселен, «Ән жүрегім – Астананың» әнін өзі жазды. Сөзі Әбдірахман Асылбековтікі. Ол «Дос-Мұқасан» ансамбліндегі «МузАрт» тобындағы ағаларын және басқа да бірқатар әншілерді үлгі тұтады. Келешекте Роза Рымбаева, Майра Мұхамедқызы сияқты атақты өнер жұлдыздарымен дуэт айтсам деп армандайды.

Өнер мен білім егіз Л.Толстой атындағы облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы – тұрғындардың рухани қазынасының қайнар көзі. Ұлттық құндылықтарымызды, жазбаларды сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа тасымалдап, таныстыратын орталық. «Кітап – алтын қазына» болса, адамзат баласының рухани азығы, тынысы, жанының байлығы сол кітапты қадірлеп, қастерлеуде жатыр. «Өнер көзі халықта» деген даналық халықты тікелей кітапқа ден қоюға үндейтіндей. Қалың қазағымнан шыққан таланттар, өнер тұлғалары аз емес. Туа біткен дарынды білім бұлағы кітапқа бейімдеген жанның ішкі дүние сандығы көркейе, толыса түспек. Өнер қашанда шыңдалуды, өсуді талап етеді. Осы тұрғыда кітап еш дау тудырмас бірден-бір серік болары хақ. Ұлтымыздың мәдениеті мен ой-санасын, жан-жақтылығы мен парасатын қалыптастыруда кітапхананың алар орны айрықша. Кітап пен өнер бірінен-бірі ажырамас егіз ұғым. Кітапсыз

білім жоқ, білімсіз өнер жоқ. Олай болса, жүрегі өнер деп соққан, жаны шығармашылықты көксейтіндерге өнер туралы әдебиеттер бөлімі қызмет көрсетеді. Біздегі қор өнердің барлық саласына байланысты кітаптарды қамтиды. Отыз мыңнан жоғары музыка, театр, кино, мүсіндеу дизайн, қолөнер, сәулет, би, бейнелеу өнері жайындағы озық ойлы авторлардың еңбектері бөлімнің құндылығы. Өнер энциклопедиялары, әлемдік және отандық әндер, күйлер ноталары, мерзімді басылымдар (театр, мәдениет, маусым, кино өнері) қорды толықтыра түседі. Ұлттық музыка өнерінің майталманы, әнші Әміре Қашаубаев, бейнелеу өнерінің хас шебері Әбілхан Қастеев, театр саңлағы Сералы (Серке) Қожамқұлов, кино өнерінде өшпес із қалдырған актер әрі режиссер Шәкен Айманотардың өмірін сипаттайтын әдебиеттер, театрдың көрнекті сыншысы, кеше ғана дүниеден өткен біртуар тұлға Әшірбек Сығайдың қаламынан өрілген туындылар бөлімнің

баға жетпес қазынасы. Жаңа заман өнерін, бүгінгі күннің мәдени өмірінің тыныс-тіршілігін баяндайтын әдебиеттер газет, журналдар оқырманның талап-тілегін қанағаттандырады деген ойдамыз. Алтын қорға теңелетін винил күйтабақтары әуен тазалығымен және көне әндер жазбаларымен, Мұхтар Әуезов, Қадір Мырза-Әлі сынды қабырғалы қаламгерлердің туындылары өз үндерімен жазылған түпнұсқасының сақталуымен құнды. Бұл аталғандар тек бөлімнің ғана емес, бүкіл кітапхананың мақтанышы десек артық айтпаған болап едік. Фонотека барша жанр мен формадағы шығармалар жазылған винил күйтабақтарының ішінде отандық авторлардың туындылары оның үштен бір бөлігін құрайды. Сондай-ақ, қазақ орындаушыларының әндері, айтыстары, күй, дастан, жырлары, алғашқы опералардың кең таңдаудағы нұсқалары қамтылған. Ахмет Жұбанов, Евгений

Брусиловский, Латиф Хамиди іспеттес танымал композиторлардың туындылары фонотеканың айрықша құнды дүниелері. Бай фонотекадан үш жүзден аса DVD күйтабақтары, екі жүзден аса бейне таспа, үнтаспалар да орын алған. Елбасының тәуелсіз елді қалыптастыру жолын баяндайтын «Тәуелсіз Қазақстан шежіресі» атты деректі фильм және таңдаулы сұхбаттары басылған бейнетаспалар кітапханадағы жұртшылық ерекше ден қойған рухани құндылықтар. Өнер туралы әдебиеттер бөлімі сандық дыбыс жазу студиясымен жасақталған. Музыканы қайта өңдеп, қазіргі сандық тасымалдауыштарға түсіру жұмысы жүргізіледі. Тұрақты оқырмандармен қатар, жаңадан келушілер саны да өсіп келеді. Оқырмандар үшін арнайы шығармашылық көрмелер, жергілікті атақты өнер жанашырларымен кездесулер өткізіліп тұрады. Сурет галереясы, ғылыми мұражай, Достық үйі, балалар үйі, өнер мектебі, театр сияқты мекемелермен тығыз

байланыстамыз. Бөлім қызметінің басты бағыттарының бірі – қордағы кітаптар мен фонотека а р қы л ы өн е рд і түсінуге баулу. Өнер туралы әдебиеттерді сақтау, жаңарту, толықтыру және насихаттау. Сонымен қатар, жергілікті белгілі және бейнелеу өнері саласына жаңа қадам басқан дарындардың суреттерінен көрмелер де ұйымдастырылады. Осындай басқосуларда авторлардың жұмыстары көрермендер көңілдерінен шығып жатса, ал бөлім оқырмандарды өз әдебиеттерімен жан-жақты таныстырады. Тәуелсіз елімізде жыл сайын ақпарат желісінің кеңеюі төл өнеріміз бен әдебиетіміздің өркендей түскенінің айғағы. Қазақстан өнері қарқынды даму үстінде. Салт-дәстүрі, мәдени

мұралары бар халықтың өресі де биік болмақ. Ендеше, өнер хақындағы кітаптарды оқып, жан-дүниелеріңізді байытыңыздар қымбатты оқырмандар. Самал АМАНГЕЛДІ, Л.Толстой атындағы облыстық ғылыми-әмбебап кітапханасының қызметкері, өнертанушы.


Вторник, 18 августа 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

ОФИЦИАЛЬНЫЙ ОТДЕЛ График приема граждан и представителей юридических лиц руководством Главной военной прокуратуры РК

К СВЕДЕНИЮ ЖИТЕЛЕЙ ГОРОДА КОСТАНАЯ! Акиматом города совместно с органами внутренних дел проводятся мероприятия по актуализации списков избирателей. Гражданам, имеющим документы, удостоверяющие личность старого образца либо с истекшими сроками действия, необходимо в кратчайшие сроки подать соответствующие заявления в Центры обслуживания населения для их замены.

№ п/п

Ф.И.О. должностного лица

Наименование должности

Приемные дни

1

Мерзадинов Ергали Серикбаевич

Главный военный прокурор Республики Казахстан

Первый четверг месяца с 16.00

2

Ташимов Бирлик Какимжолович

Первый заместитель Главного военного прокурора Республики Казахстан

Вторая пятница месяца с 16.00

3

Касымбаев Бакытберген Иембергенович

Заместитель Главного военного прокурора Республики Казахстан

Третий понедельник месяца с 16.00

Пункты распространения газеты « НАШ Костанай»

- Магазин № 15, ул. Воинов-Интернационалистов. - Магазин № 25, ул. Маяковского. - Магазин «Рахат», ул. Гоголя, 62. - Магазин «Норма». - ТД «Емшан», пр. Абая, 34а. - ТД «Исток», Маяковского, 101/1. - ТД «Азия», 9 мкрн, д. 6. - ЦУМ, 1 этаж, вход с пр. Аль-Фараби. - «Центральный» гастроном, ул. Гоголя, 89. - Ж/д вокзал, киоски, пр. Аль-Фараби. - Автовокзал, киоск. - Городская больница, пр. Аль-Фараби. - Центральный рынок, киоски. - ТД «Азия», Алтынсарина, 134а. - «Акку», «Западный» магазин, ул. Чернышевского, 59. - 4 магазин, пр. Аль-Фараби, 127. - Магазин «Амангельдинский», ул. Амангельды, 95. - Магазин «Улар» продукт., ул. Баймагамбетова, 158. - Мини-рынок «Дастархан», ул. Гоголя, 96. - Киоск, остановка «Драмтеатр». - Магазин 36 (115), 8 мкрн. - «Березка», ТД, 7 мкрн. - Магазин «Мереке», ул. Каирбекова, 379. - КСТУ (КСК), киоск, остановка, ул. Герцена. - «Баян Сулу», киоск, ул. Бородина. - Гастроном «Юбилейный», пр. Аль-Фараби, 100. - «Фараон», киоск, остановка, ул. Гвардейская. - «БУМ», торговый центр, пр. Абая. - Магазин «Рассвет», ул. Каирбекова, 359. - «Астыкжан», гипермаркет, пр. Абая, 1б. - Полиграфия, киоск, остановка ул. Мауленова. - Магазин «Орбита», ул. Дзержинского. - «Районная больница», п. Затобольск.

Заведено наследственное дело у нотариуса Умурзакова К.Т. после смерти Фахрутдинова В.Р. от 2.03.2015 г. Просим обращаться к нотариусу. Тел. 87773017005. Утеряно свидетельство об окончании основной школы на имя Саттыбаевой Дамиры Алибиевны. Утеряно свидетельство об окончании основной школы на имя Баймағамбетова Беріка Шынбергенұлы.

ГАЗЕТА КУПОН БЕСПЛАТНОГО ЧАСТНОГО ОБЪЯВЛЕНИЯ

РАЗДЕЛЫ ПРОДАЮ КУПЛЮ МЕНЯЮ (нужное подчеркнуть) текст объявления (до 25 слов)

Б. АКРЕМЖАНОВА, старший помощник военного прокурора Костанайского гарнизона, майор юстиции

ВАЖНО ЗНАТЬ

Заболевания, передающиеся половым путем Заболевания, передающиеся половым путем (ЗППП), или инфекции, передаваемые половым путем (ИППП), - под этими терминами понимают инфекционные заболевания, наиболее частым путем заражения которыми является половой. Инфекции, преимущественно передающиеся половым путем, в отечественной медицине принято выделять в группу венерических заболеваний (сифилис, гонорея, донованоз, мягкий шанкр). Другие ИППП часто передаются и иными путями: парентеральным (ВИЧ, гепатит В), прямым контактным (чесотка), вертикальным (хламидиоз, ВИЧ). По оценкам ВОЗ, ежегодно в мире регистрируется около 25 млн новых случаев инфекций, передаваемых половым путем. Увеличению числа больных ИППП в современных условиях способствуют различные причины: - раннее начало половой жизни; - большое число сексуальных партнеров; - неиспользование барьерных методов контрацепции; - бесконтрольное применение антибактериальных препаратов; - самолечение; - неэффективная система полового воспитания. Заражение возможно при любой форме сексуальной активности (анальной, вагинальной, оральной). На сегодняшний день известно более 40 микробов

и вирусов, способных вызывать половые инфекции. ИППП не всегда и не сразу проявляются. Каждое заболевание имеет свою продолжительность «скрытого периода», а часто вообще может не иметь каких-либо признаков. В этом случае человек не знает о заболевании, ведет привычный образ жизни и может служить источником заражения для своего партнера. Узнать, есть ли у человека ИППП, может только врач, проведя определенный вид обследования. Неизлеченные и длительно присутствовавшие в организме ИППП способны вызывать осложнения: мужское и женское бесплодие, простатит, воспалительные заболевания матки и придатков, эпидидимит, новообразования половых органов. Лечением ИППП может заниматься врач со специальным образованием (дерматовенеролог, гинеколог, уролог). Лечиться должны все сексуальные партнеры вне зависимости от результатов обследования, т.к. при одновременном заражении несколькими инфекциями у каждого из партнеров может доминировать и быть выявлена только одна инфекция. Существующие методы диагностики ИППП не позволяют со 100% уверенностью утверждать, что обследуемый человек здоров. Чем раньше начато лечение, тем лучше результат и меньше осложнений. Весь

РАЗМЕЩЕНИЕ РЕКЛАМЫ Адрес: пр. Аль-Фараби, 90

Ф.И.О.

(1 этаж, левое крыло - рекламный отдел).

Адрес редакции: пр. Аль-Фараби, 90

Тел. 8 (7142) 54-03-01

период лечения пациенту запрещается: - употреблять спиртные напитки, наркотики, т.к. они разрушают антибиотики и снижают защитные силы организма; - сексуальные контакты на весь период с момента установления диагноза до полного выздоровления. Начатое, но не доведенное лечение до конца может способствовать «утяжелению» инфекции, развитию осложнений, формированию устойчивости к применяемым препаратам у возбудителя инфекции. Если вы подозреваете у себя ИППП, проконсультируйтесь с врачом, поскольку только врач сможет подтвердить диагноз и начать лечение. Не пытайтесь лечиться самостоятельно. Возможными осложнениями ИППП у мужчин может быть: бесплодие, эпидидимит, сужение (стриктура) уретры, простатит, уретрит и др. На долю урогенитального хламидиоза приходится 60% всех негонорейных уретритов у мужчин. Микоплазмы и уреаплазмы вызывают до 30%, а на долю трихомонад приходится не более 3%. ИППП могут вызвать серьезную патологию плода, некоторые заболевания шейки матки, трубное бесплодие, а также приводить к болезни Рейтера – тяжелое поражение суставов и глаз. Инфекция, передаваемая половым путем, - это проблема, которая касается каждого. Лучшим профилак-

Елена НИКИТЕНКО. Заместитель главного редактора: Оразалы Жаксанов. Тел. 54-62-46. Шеф-редактор: Зульфия Набиева. Тел. 5437-58. Ответсекретарь: Ирина Востротина. Тел. 54-37-58. Корреспонденты: Сергей Биркле (54-6485), Валерия Вахненко (54-05-75), Александр Кузьмичев (54-62-46), Марина Кострова (54-0575), Валентина Мелехова (54-05-75), Зульфия

тическим средством предупреждения ИППП является презерватив. Если все же произошел незащищенный контакт, существуют методы личной профилактики, когда половые пути промывают раствором антисептика. Сделать это необходимо в первые 2-4 часа после контакта, не позже. При некоторых инфекциях для профилактики могут использоваться специальные лекарственные препараты. Их выбор необходимо обсудить с врачом. Специалистами Костанайского областного центра проблем формирования здорового образа жизни проводится большая профилактическая работа среди молодежи. В доступной форме рассказывают о профилактике ИППП и возможных последствиях для всего организма и репродуктивной системы с демонстрацией слайдовых презентаций, также проводятся семинары и тренинги. Функционируют Молодежные центры здоровья в Костанае и Рудном, куда могут обратиться молодые люди со своими проблемами. При любой ИППП ни в коем случае нельзя заниматься самолечением. Инфекции, передающиеся половым путем, несут огромную опасность, поэтому болезнь легче предупредить, чем лечить. Н.ПАСИЧНИК, дерматовенеролог ГКПна ПХВ «Костанайский облкожвендиспансер» Г. МУРЗАКУЛОВА, КГКП «КОЦПФЗОЖ»

ПОДПИСКА Тел. 8 (7142) 53-39-13

Адрес редакции: 110000 г. Костанай, пр. Аль-Фараби, 90. Телефон приемной редактора 54-27-53, факс 54-27-53 ТОО «Газета «Наш Костанай» Регистрационное свидетельство №12842-Г выдано 18.06.2012 г. Министерством культуры и информации Республики Казахстан. Собственник: ТОО «Газета «Наш Костанай». Издается с августа 1990 г. при поддержке акима города. Территория распространения: г. Костанай и Костанайская область. Директор - гл. редактор:

11

Набиева (54-37-58). Фотокорреспондент: Олег Яблочкин. Тел. 54-64-85. Рекламный отдел: тел. 54-03-01. Дежурный редактор: Валерия Вахненко. Газета набрана и сверстана в компьютерном центре «НК»: Валентина Михальцова, Индира Казиханова. Корректоры: Куляш Турубаева, Ирина Востротина. Тел. 54-69-71. Печать офсетная. Газета отпечатана в ТОО

gazeta@top-news.kz «Костанайский Дом печати», г. Костанай, ул. Майлина, 2/3. Объем - 3 печатных листа. Тираж номера - 3029. Подписной индекс: К-315. Заказ №1206. При перепечатке ссылка на «НК» обязательна. Мнение авторов публикаций может не совпадать с точкой зрения редакции. ® - материал публикуется на правах рекламы. Ответственность за содержание рекламы и объявлений несет рекламодатель.


12

Вторник, 18 августа 2015 г.

НАШ КОСТАНАЙ

P.S.

С днем рождения, любимый Костанай! День города глазами наших фотокорреспондентов Олега Яблочкина и Александра Откина.

Воздушная красавица Танай

Цветочная Жар-птица

Выставка «Праздник хлеба»

Папуасы из Центра молодежных инициатив

Детская коляска в виде русской печи Японские мотивы от «Большевички»

Восток - дело тонкое

Дворец бракосочетания в миниатюре

№65 (2765)  

Вторник, 18 августа 2015 г.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you