Page 1

От колбас до спецодежды: лучшие товары - из Костаная.

Городские подробности. Подготовка к Новому году идет полным ходом.

3

2 gazeta@top-news.kz

Основана в августе 1990 г.

Адам танымастай өзгеруде. Вторник, 4 ноября 2014 г. №86 (2683)

Распространяется в г. Костанае и Костанайской области. Выходит два раза в неделю: во вторник и четверг.

АКТУАЛЬНО

Стабильная цена - до конца года

5

Алғысқа бөленген жан.

6

Жетімдіктен жетілген абыз аға.

8

Чиновники утверждают, что стоимость социального хлеба в Костанае до нового года не повысится. К журналистам «НК» обратились жители областного центра. Горожане обеспокоены тем, что непростая уборочная кампания и высокая цена пше-

ницы на зерновом рынке могут отразиться на стоимости социальной буханки. Страстей нагоняет и Союз зернопереработчиков и хлебопеков Казахстана. Его председатель Евгений Ган прогнозирует подорожание хлеба в республике на 15 20%. Костанайские чиновники поспешили успокоить горожан.

- Хлеб в цене не поднимется. Мы уже перезаключили меморандумы с мельницами до конца ноября. Когда сроки действия договоров истекут, мы заключим их снова. А значит, причин для подорожания хлеба нет, - отмечает заместитель руководителя отдела сельского хозяйства и ветеринарии Костаная Гизат Каленов. С мнением Каленова со-

лидарен и заместитель руководителя областного управления сельского хозяйства Урал Нургазин. - На сегодняшний день в стабилизационном фонде области заложено шесть тысяч тонн зерна, в ноябре добавим еще. Эта пшеница будет отпускаться мельницам по цене ниже рыночной. Так что пока угрозы подорожания нет. Но я говорю только о

социальной буханке. Другая же хлебобулочная продукция вырасти в цене может. Однако долгосрочных прогнозов чиновники не дают. Пока с уверенностью можно сказать о том, что повышения стоимости буханки хлеба 1 сорта не произойдет до конца текущего года. Марина КОСТРОВА Фото Никоса МАРМАЛИДИ

Мағжан ізімен жүргендей боласың...

10


2

Вторник, 4 ноября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ

ИНИЦИАТИВА

Молодежь у руля

ОФИЦИАЛЬНО

Не снижая темпов в развитии Автомобилестроение в области набирает обороты.

В нашем регионе создадут два молодежных комитета ПКСК. Об этом было заявлено на встрече молодых активистов с депутатами областного маслихата. Вопросы развития местного самоуправления обсуждали в рамках проекта «Нақты істер», который направлен на участие молодежи в реализации региональной политики, а также пропаганду всеобщего труда. - Много лет система самоуправления претерпевала различные изменения, - говорит депутат областного маслихата Екатерина Смышляева. - На данный момент система самоуправления среди молодежи хорошо действует в учебных заведениях, а на бытовом уровне - вообще отсутствует. К примеру, на сегодняшний день нет ни одного молодежного комитета ПКСК. А ведь в этой сфере есть множество проблем, в решении которых нужен свежий молодой взгляд. На встрече также выступил председатель молодежного комитета при АО «Казахтелеком» «Жастелеком» Талгат Токтыбаев. Он рассказал о том, как действует их комитет, и призвал молодежь к активности. В заключение участники дискуссионной площадки решили в качестве эксперимента создать два молодежных комитета ПКСК и посмотреть, каким образом будет меняться система самоуправления. Надежда ЧИСТЯКОВА Фото предоставлено МК «Жас Отан»

АКЦИЯ

Профсоюзам - пополнение

Об этом глава региона Нуралы Садуакасов заявил на брифинге в Службе центральных коммуникаций при Президенте РК. - Если в 2011 году было собрано 900 легковых автомобилей, то в 2012 г. - около 2,5 тысяч, в прошлом году - более 7 тысяч, а до конца текущего года эта цифра превысит 8,5 тысяч, - отметил Садуакасов. - С завода ежедневно выходит порядка 20 автомобилей таких известных брендов, как SsangYong, Peugeot, IVECO, Hyundai и Toyota. В ближайшее время этот модельный ряд может существенно пополниться автомобилями китайских брендов Geelу и JAC. За три года доля области по производству автомобилей в республике увеличилась до 15,5%, и мы ее рассчитываем значительно повысить. Набирает темпы и строительная индустрия. В этой отрасли количество работающих предприятий с 84 (2011-й год) возросло до 145. - За последние годы в этой сфере реализовано 25 инвестиционных проектов, - подчеркнул аким области. - В

декабре прошлого года был введен завод по производству мелкосортного проката мощностью 450 тысяч тонн. Построен домостроительный комбинат с проектной мощностью 70 тыс. кв.м. В стадии завершения находится строительство цементного завода объемом производства 500 тыс. тонн в год. Все это

положительным образом сказывается на решении вопросов жилищного строительства. С начала года введено в эксплуатацию 171 тысяча кв.м жилья, что больше на 14% уровня прошлого года. До конца этого года план по вводу жилья будет перевыполнен и составит не менее 246 тысяч кв.м. За первые годы реализации «Карты индустриализации» в

области введено 74 проекта с привлечением 112 млрд тенге инвестиций, создано более 4,5 тысяч рабочих мест. По словам Нуралы Садуакасова, 56 предприятий уже вышли на полную проектную мощность, а 11 работают на уровне 50-90%. - В текущем году введено в эксплуатацию пять объектов на общую сумму почти 11 млрд тенге, создано 251

рабочее место, - уточнил глава области. - Проблемным является лишь один объект, Карабалыкская птицефабрика, по которой мы с «КазАгроФинансом» ведем активную работу по поиску и привлечению инвесторов. Мадина РАМАЗАНОВА Фото предоставлено пресс-службой области

Инвестиции в недропользование В регионе планируется создание кластера по добыче и переработке угля. Об экономическом потенциале горнорудной промышленности и недропользовании региона на областном аппаратном совещании рассказал председатель правления АО «СПК «Тобол» Арман Алиев. По его словам, разведданные месторождения железной руды, бурого угля и других минерально-сырье-

вых ресурсов позволяют значительно увеличить объемы импорта. При этом область готова к плодотворному сотрудничеству с инвесторами и бизнес-партнерами. - В перспективе - создание кластера по добыче и переработке угля на месторождениях Торгайского бассейна, а также горнодобывающего комплекса на базе новых месторождений железных руд совместно с ТОО «Соколовка», - отметил Арман Алиев. - Общая стоимость этих проектов 5,6 млрд долларов.

Их реализация позволит не только создать новые рабочие места и увеличить объемы выпуска продукции, но и улучшить качество жизни населения за счет соответствующих отчислений недропользователей. Только с 2009 года по настоящее время по проектам СПК в местные бюджеты поступили социальные отчисления в сумме 155 млн тенге, а в республиканский - в виде налогов и других платежей - 451 млн тенге. - Поддержка инвесторов необходима для того, что-

бы открывать современные производства и эффективно использовать природные ресурсы. Уже создана единая база данных, включающая в себя 33 объекта, требующих привлечения инвестиций, в том числе здания, объекты незавершенного строительства и земельные участки, потенциально представляющие интерес для инвесторов. Денежные вливания дадут новый импульс развитию области, - подчеркнул глава региона Нуралы Садуакасов. Александр ФЕДОРОВ

ЗНАЙ НАШИХ

От колбас до спецодежды Каждый третий костанаец не является членом профсоюза и ничего не знает о деятельности этого общественного объединения. Об этом стало известно в ходе информационной акции в поддержку профсоюзного движения. Мероприятие было организовано молодежным крылом «Келешек» Костанайского областного совета профсоюзов. Акция состоялась в разгар рабочего дня в автобусах 19 маршрута и вызвала неподдельный интерес у пассажиров общественного транспорта. Лидеры молодежного движения охотно вступали в диалог, рассказывали о деятельности профсоюзов, отвечали на многочисленные вопросы, раздавали буклеты и брошюры о трудовых правах работников и обязанностях работодателей. - Считаю, что поставленная перед нами задача - привлечь внимание молодых людей к идее объединения с целью защиты своих прав - вполне достижима, - говорит участница акции Валентина Андрусенко. - К сожалению, большинство молодежи даже не знает о нашей деятельности. Поэтому подобные акции будут проводиться и в дальнейшем. Надеюсь, таким образом мы повысим уровень социальной и гражданской активности горожан. Александр КУЗЬМИЧЕВ Фото Никоса МАРМАЛИДИ

В Костанайской области выяснили, какие товары можно назвать лучшими. Предпринимателей, победивших в разных номинациях регионального конкурсавыставки «Лучший товар Казахстана», наградили в областном акимате. По словам главного специалиста управления предпринимательства и индустриально-инновационного развития Бану Аймагамбетовой, согласно постановлению правительства конкурс «Лучший товар Казахстана» проводится с 2006 года. Критериев, по которым оцениваются предприятия, несколько от менеджмента качества,

инновационности выпускаемого продукта до соответствий международным стандартам.

- Победа в конкурсе для предприятий - это престижно и создает положительный имидж. Также компании

имеют право в течение двух лет использовать эмблему победителя конкурса в рекламных целях, - отметила Аймагамбетова. В номинации «Лучшие товары производственного назначения» победило ТОО «Костанай-МБИ». Лидером в номинации «Лучший товар для населения» стал ПрК «Большевичка». А в номинации «Лучший продовольственный товар» победителем названо ТОО «КарасуЕт». Все три предприятия будут отстаивать честь Костанайской области на республиканском уровне в конкурсевыставке. Марина КОСТРОВА Фото Никоса МАРМАЛИДИ


Вторник, 4 ноября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ АКЦЕНТЫ

КРИМ-ИНФО

По тонкому льду

Дома – по плану До 2020 года в Костанае должно быть построено 23 многоэтажных арендных дома. На семь из них уже готова проектно-сметная документация. По словам директора представительства «Северный регион» АО «Казахстанская жилищностроительная корпорация» Марата Салыкбаева, до 2020 года по программе «Арендное жилье с правом выкупа» в республике введут в эксплуатацию более трех миллионов квадратных метров жилья. Оно будет соответствовать треть-

Житель Карасуского района утонул в свой день рождения. Несчастный случай произошел 31 октября. В послеобеденное время в отдел по ЧС Карасуского района поступил звонок. Житель областного центра сообщил, что под воду ушел его приятель, с которым он приехал порыбачить на озеро Красный Октябрь возле с.Братское. Мужчина 1967 года рождения (31 октября ему исполнилось 47 лет), двигаясь по льду, провалился и утонул. - Это первая жертва тонкого льда, - сообщает водно-спасательная служба ДЧС по Костанайской области. - Осенний лед до наступления устойчивых холодов не прочен. Поэтому лучше воздержаться от поездок на рыбалку и дождаться полного становления льда, когда он будет достигать безопасной толщины. При этом хочется обратить внимание родителей: в период ледостава не позволяйте детям играть вблизи водоемов без сопровождения старших! Если вы стали очевидцем несчастного случая на льду, немедленно сообщите о происшествии в службу спасения по телефону «112».

ему и четвертому классам комфортности и отвечать требованиям ценовой доступности, энергоэффективности и экологичности. Шесть из семи новостроек, на которые готова ПСД, расположатся по ул.Герцена и один дом в районе аэропорта. Общая площадь застройки семи многоэтажек - 23 532 квадратных метров, это 443 квартиры. По словам Салыкбаева, в перспективе строительство еще 16 арендных домов в районе аэропорта. Марина КОСТРОВА Фото из архива «НК»

Улетели в кювет

ГОРОДСКИЕ ПОДРОБНОСТИ

Праздник к нам приходит В Костанае «поселились» семейство пингвинов, парочка оленей и снеговики. Новогодние фигуры расположились в районе кольца СХИ, на клумбе по пр.Абая -

ул.В.Интернационалистов. Установкой этих объектов занимается компания, которая выиграла тендер ТОО «Издательский дом». - Ни одна композиция, которую мы делаем, не повторяется, - утверждает заведующая рекламным производством Светлана Попова.

- В этом году все делается в новом стиле с помощью современных технологий. Оформив дорожное кольцо на пересечении пр.Абая и ул.В.Интернационалистов, на клумбе неподалеку установили фигуры в форме пингвинов, оленей, снеговиков и елочки, которые ассоциируются с зимним временем года. Также поставили домик и беседку, в которой и «проживают» пингвины. Получилась, можно сказать, сказочная территория.

Как сообщили в прессслужбе акимата г. Костаная, в этом году выделено 13 млн тенге на праздничное новогоднее оформление. - Сейчас полным ходом идут работы по установке украшений и праздничной иллюминации, - поясняет главный инспектор акима г.Костаная Самат Жандильдин. - К 1 декабря, ко Дню Первого Президента, город должен быть оформлен на 99%. В этот день включат только часть иллюминаций, не ассоциирующуюся с новогодними праздниками. Остальные зажгут на День независимости. Что касается главной елки города, то она пока находится на ремонте, реконструируют каркас. По официальным данным, на пр.Абая и ул.Тарана установят 60 светодиодных модулей, а также светящиеся растяжки. Уже украшены клумбы на территории Набережной, и установлены геометрические фигуры вокруг стелы. Валерия ВАХНЕНКО Фото Олега ЯБЛОЧКИНА

К СВЕДЕНИЮ

Не меняете счетчик - будет перерасчет Пенсионерка Валентина Свиредецкая обратилась в «НК» от имени жильцов своего дома, обеспокоенных сообщением о том, что контролеры АО «КазТрансГаз Аймак» заставляют потребителей менять счетчики. - Это что, дань моде? - возмущается она. – Только в этом году мне пришлось по требованию горэлектросети заменить старый механический счетчик на новый. Но старый был установлен еще 30 лет назад! А газовый счетчик я заменила недавно, а он

стоит от 8 до 10 тысяч тенге, плюс установка. Да никакой пенсии не хватит, чтобы выполнять эти требования коммунальщиков! Прокомментировать ситуацию мы попросили директора Костанайского производственного филиала АО «КазТрансгаз Аймак» Сагидуллу Макашева. - Менять счетчики мы пока никого не принуждаем. Но потребители должны иметь приборы учета с термокорректорами. Это требование закреплено в Постановлении Правительства РК от 10 августа 2012 года за №1041, где четко прописано, что за единицу измерения объема

3

товарного газа принимается 1 кубический метр при температуре 20оС и давлению 760 мм ртутного столба. Это по ГОСТу. При сезонном понижении или повышении температуры воздуха газ может расширяться или уменьшаться в обьеме. Счетчики без термокоррекции такие изменения не учитывают. Поэтому мы, как поставщики, имеем право осуществлять перерасчет показаний приборов учета в соответствии с реальным потреблением газа. Соответствующая методика расчета поправочных коэффициентах согласована с уполномоченными органа-

ми: в министерстве нефти и газа РК, Комитете по государственному контролю за чрезвычайными ситуациями и промышленной безопасностью министерства по чрезвычайным ситуациям РК. Не хотите нести дополнительные затраты на приобретение счетчика с терморегулятором – это ваше право. Мы сделаем перерасчет, основываясь на метеосводке РГП «Казгидромет», - заключил Макашев. По всем вопросам, связанным с нововведением, потребители могут обратиться к специалистам по тел. 54-06-07. Александр КУЗЬМИЧЕВ

За выходные на дорогах области погибли три человека. Ухудшение погодных условий привело к росту количества аварий. Так, 1 ноября на автодороге Костанай – Аулиеколь - Сурган в трех километрах от с.Октябрьского произошло крупное ДТП. 21-летний житель села Челгаши, управляя автомобилем «ВАЗ-2106», опрокинулся в кювет. - В результате аварии два пассажира автомобиля скончались на месте происшествия, - сообщают в пресс-службе ДВД. - Водитель с многочисленными ранениями доставлен в больницу. Аналогичная авария случилась в этот же день в Карасуском районе. 50-летний житель Костаная на полевой дороге не справился с управлением автомобиля «ВАЗ-21213». В результате машина перевернулась в кювет, а потерпевший с переломами госпитализирован в больницу. Аналогично 2 ноября угодила в кювет и машина 23-летнего рудничанина. Сам водитель и трое его пассажиров с многочисленными травмами и ушибами были доставлены в медучреждение, а четвертый пассажир скончался на месте аварии. Всего с начала осени в области произошло 147 аварий, 25 человек погибли, 177 получили ранения. Мадина РАМАЗАНОВА

КУЛЬТУРА

Один кубок на четыре команды «Веселые и находчивые» сыграли полуфинал в Костанае. На большой сцене Городской школы детского творчества сразились в «шуточном поединке» сразу шесть команд. Как сообщает один из организаторов, менеджер по связям с общественностью Центра молодежных инициатив Иван Конышев, Костанай представили три команды: «Сборная города Костанай», «Сосновый бор» и «Сборная школьной лиги Костаная». - Соперниками были братья-северяне – «Васаби» из Кокшетау, «КаФе ЧелГУ» из Костаная и Челябинска, а также «Сборная СКГУ» из Петропавловска, - уточняет парень. – КВНщики не могли обойти стороной проблемные вопросы: шутили на тему международных санкций, коррупции, пародировали известных людей, а также высмеивали различные жизненные ситуации. По результатам игры в финал прошли четыре команды. «Сборная города Костанай», «КаФе ЧелГУ», «Сборная школьной лиги Костаная» и команда «Васаби» - именно они поборются за кубок «Достар». Финальная игра состоится 27 ноября в ГШДТ. Виктория РОМАНОВА

ПРОГНОЗ

Гололед, ветер, но тепло На этой неделе в Костанае сохранится неустойчивая, но относительно теплая погода. Небольшие осадки, гололед и усиление ветра ожидаются в ближайшие дни. По сообщению синоптиков, в течение всей недели температура воздуха будет держаться на одном уровне. - Днем она составит 0-5 градусов со знаком «плюс». Ночью столбик термометра опустится до 0-5 градусов мороза, - сообщила начальник отдела прогнозов погоды областного филиала РГП «Казгидромет» Валентина Загребина. Ожидаются небольшие осадки в виде снега. Ветер юго-восточный, с усилением до 15-20 м/с. Лера ТУМАНОВА


4

Вторник, 4 ноября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

ЗОЛОТОЙ ВОЗРАСТ

Из поколения фронтовиков и целинников в наличии только маленькие ДТ-54. На время уборки приходилось обращаться за автоподмогой в воинскую часть, командование которой выделяло нам свои грузовые машины для транспортировки зерна от комбайнов на ток. Но эти грузовички были не вместительные, да и обходились в обслуживании очень дорого.

5 ноября одному из известнейших тружеников и ветеранов ВОВ Костанайской области Дмитрию Бруснику исполняется 90 лет. К этому знаменательному рубежу наш герой, Почетный гражданин Костаная, подошел с огромным багажом воспоминаний. БРЕЖНЕВ НА ЦЕЛИНЕ! Это был единственный приезд генсекретаря ЦК КПСС в Кустанайскую область. В июне 1966 года он вместе с Председателем Президиума Верховного Совета СССР Николаем Подгорным и Первым Секретарем ЦК Компартии Казахстана Динмухамедом Кунаевым побывал на полях Урицкого (ныне - Сарыкольского) района. Здесь их встречал Брусник, бывший на тот момент первым секретарем Урицкого райкома. Для него этот приезд высокопоставленных лиц страны стал памятным на всю жизнь: удалось решить много насущных проблем. Он бережно хранит черно-белые фотографии, сделанные фотокорреспондентом ТАСС по Кустанайской области Владимиром Давыдовым. - Первым делом наш кортеж остановился на ржаном поле Лермонтовского совхоза (сейчас этот населенный пункт носит имя И.Омарова и относится территориально к Алтынсаринскому району), вспоминает Дмитрий Яковлевич. – Подгорный встрепенулся, увидев жито. Я рассказал, что рожь мы выращиваем на корм скоту, но посевов немного. Брежнев поинтересовался, почему мы не сеем рожь, чтобы производить из нее муку и выпекать такой полезный для здоровья ржаной хлеб. Я ответил что, к сожалению, на рожь очень низкая цена и выращивать ее в более крупных объемах невыгодно. После чего мы отправились на поля Сорочинского совхоза, где осмотрели посевы пшеницы. Кстати, в тот год мы собрали

рекордный урожай, сдав в закрома страны 28 млн пудов хлеба. Средняя урожайность составила 22,5 ц/га. Конечно, забегая вперед, отмечу, что были и неурожайные годы с такой же погодной ситуацией, как в нынешнем году. К примеру, 1969-й год. Половина лета стояла жара, а потом зачастил дождь. 72 тысячи гектаров мы так и не смогли убрать. Хлеб остался стоять на полях под снегом до будущей весны. Только с наступлением тепла мы его все-таки обмолотили. Конечно, всякое бывало. Труд землепашца и скотника - один из самых тяжелых. Леонид Ильич очень уважал целинников и проявлял участие к нашей жизни, интересовался проблемами. Пользуясь случаем, Дмитрий Яковлевич тогда озвучил несколько пожеланий. Остро стоял вопрос с кадрами на селе. Самые первые целинники из Украины и России со временем возвращались на родину. - Ощущалась острая нехватка квалифицированных работников, нужно было готовить новых молодых специалистов на месте, - рассказывает Брусник. - Поэтому я выступил с просьбой открыть в Урицке сельскохозяйственный техникум, который действует и поныне, выпуская ветеринаров, агрономов, трактористов-машинистов. Помимо этого, наш район в те годы очень сильно расстраивался, прирастал новыми совхозами, отделениями. Надо строить новые дома, больницы, сады, а сказывалась нехватка лесоматериала. Я просил Брежнева разрешить привозить нам лес из тайги... Через полгода в Красноярском крае мы уже имели свой Урицкий лесотехнический участок, откуда к нам в район теперь уже ежегодно стали поступать по 35-40 тысяч кубометров леса. Также от лица всех целинников я просил Леонида Ильича уделить пристальное внимание сельхозмашинам. Здесь, на целине, мы испытывали большие проблемы с широкозахватной техникой, имея

Брежнев все это взял на заметку. Спустя три года в Союзе появились четыре автозавода, а на целинные поля пришла новая техника. В тот же памятный год, когда Брежнев посетил один из передовых районов области, решился вопрос и с высадкой сосен на движущихся песках вблизи Лермонтовского совхоза. - Когда поднимался ветер, начиналась самая настоящая песчаная буря, люди просто задыхались от этой пыли, - говорит Брусник. Загвоздка в том, что данные земли-«пески» находились в севообороте, и их нужно было исключать из этого числа, но тогдашний министр сельского хозяйства был категорически против. Кунаев поддержал нас. С того года и на протяжении четырех лет мы начали высаживать сосенки, саженцы которых привозили из Семиозерного района. С годами на песках появился сказочный сосновый бор, куда уже я сам ездил не только насладиться чистейшим воздухом, но и собрать ягоды с грибами. Любовь к сосне у меня осталась на всю жизнь! БОР, ВОДА И ЗДРАВНИЦА Вырастив лес на обычных песках, Брусник из другого соснового бора, взращенного природой, сделал курортную зону, ставшую на долгие годы брендом области. - В 1970-м году вызвал меня к себе Первый Секретарь Кустанайского обкома партии Андрей Бородин и предложил возглавить областной совет профессиональных союзов, - вспоминает Брусник. - Мол, надо не только леса сажать, выращивать пшеницу, скот, но и лечить людей, а для этого необходимо создать все условия, построить оздоровительную зону. Как бы мне ни хотелось покидать район, но новая должность была не менее интересной, тем более что на тот момент в области не было ни одного дома отдыха, не говоря уже о санатории и детских лагерях.

Часто бывая по долгу службы в Убаганском районе (ныне Алтынсаринский), я приметил место в сосновом бору, а рядом - небольшое озеро. Через Всесоюзный центральный совет профсоюзов (ВЦСПС) выбил 14 деревянных домиков для будущей зоны отдыха. Озеро, кстати, оказалось мелким. Решили вырыть две скважины, чтобы наполнить его водой. Я же надумал пригласить специалистов из лаборатории ВЦСПС, чтобы они взяли заборы воды, очень уж мне показалась она удивительной на вкус, и сделали анализ. И что же получилось? Вода оказалась минеральной и лечебной. Отмечу, что окончательно вопрос со строительством «Соснового бора» был решен в 1972 году. Тогда я выступал в ЦК Компартии Казахстана. Рассказывая о достижениях области, заострил внимание Динмухамеда Кунаева на появлении собственной здравницы. Димаш Ахмедович тогда дал незамедлительное поручение трем министрам держать на контроле предложение по созданию на Кустанайщине санаторно-курортной зоны. Полностью санаторий «Сосновый бор» был сдан в эксплуатацию в 1981 году. К этому времени в регионе появился санаторий «Колос», а каждый район обзавелся собственным пионерским лагерем. В советское время

слова замирают и остаются недосказанными. Красноречивее всего - награды на груди ветерана. Памятнее – пожелтевшие от времени фотографии с однополчанами, многие из которых уже давно ушли из жизни. Ощутимее – боевые ранения, которые дают о себе знать даже спустя семь десятков лет. Он до сих пор помнит прощальные слова своей бабушки Хотины, давшей ему, самому старшему внуку, наказ вернуться живым с войны. Так получилось, что его дед Абакум и отец Яков погибли в мирное время при несчастных случаях, при этом у каждого за плечами были военные годы... Абакум Брусник приехал в казахстанские степи на волне первой столыпинской реформы. - Отслужив 25 лет в царской армии, он вернулся домой и женился на крепостной девушке Хотине, освободив ее таким образом от служения своим хозяевам, - вспоминает Дмитрий Яковлевич. - Мои предки проживали под Херсоном и оттуда в середине XIX века, уместив свой нехитрый скарб на одной лошади и двух быках, перебрались в Анновку (ныне поселок в Сарыкольском районе - авт). Три месяца шли. Здесь появился на свет мой папа Яков и две его сестры - Мария и Федора, которые дожили до ста лет. Папа воевал в Красной Армии, про-

призван в армию в 1942 году и послан в Златоустовское военное пулеметное училище, а уже через год попал на фронт. Воевал в Калужской, Смоленской областях, в составе Украинского и 2-го Белорусского фронтов. - Страшные бои были, много людей погибло, много товарищей полегло. До сих пор помню дикий вой наших «Катюш», которые сметали после себя все живое, - говорит Брусник. – Помню, как на глазах моих однополчан расстреляли изменника Родины. Его задержали наши разведчики, когда он с белым флажком пытался перейти на сторону немцев. Приговор военного прокурора однозначный - расстрел. Много было тяжелых моментов. Бои каждый день, выматывающие, изнуряющие. Первый раз меня ранило в спину в 1943 году, а через год получил тяжелое ранение в бедро. Целый год пролежал в госпиталях, но даром времени не терял: постигал курсы бухгалтеров. А встретив победу, вернулся в родную Анновку, откуда и начал свою трудовую деятельность, женился. Я ни о чем не жалею! Годы моей жизни были самыми интересными, хотя и нелегкими. Мы - поколение, пережившее войну, поднявшее целину! Мы прошли через многое, но сумели выстоять. Помню тяжелые послевоенные годы: я несколько лет проходил в одной гимнастерке и шинели, толком ведь ничего не было. Огромная полуголодная, полуголая страна, которую из этой разрухи пришлось поднимать многим моим сверстникам. ПРОДОЛЖЕНИЕ СЛЕДУЕТ...

Приезд Леонида Брежнева в июне 1966 г. на целину в «Сосновом бору» бесплатно отдохнул и поправил здоровье каждый пятый житель нашей области. Годы идут, но поток желающих отдохнуть в этой здравнице, по праву являющейся жемчужиной Костанайской области, не иссякает. Я и сам там отдыхаю каждый год, пользуясь льготами участника ВОВ. К слову, в сентябре этого года по инициативе Дмитрия Яковлевича и при поддержке нынешнего руководства санатория здесь был открыт музей, посвященный строительству «Соснового бора». Основной вклад в его обустройство вложил, конечно, лично Брусник, предоставив для экспозиции из собственного архива раритетные фотографии и документы. «ВЕРНИСЬ ЖИВЫМ!» Не обошли мы стороной и страницы военных лет. Брусник честно признается, что, как и любому фронтовику, прошедшему горнило тех страшных дней, ему не хочется ворошить в памяти все пережитое и бередить зарубцевавшиеся окопы в своем сердце. Глаза его влажнеют,

шел много тягот и лишений, а погиб совсем нелепо. Он копал белую глину в яме, когда произошел обвал. Его накрыло и придавило грунтом насмерть... А вот с дедушкой несчастный случай произошел в поле во время уборки хлеба. Лошади, изнуренные нестерпимой жарой, вдруг ни с того ни с сего рванули, понесли, и дедушке отрезало ногу косой. Он умер через сутки после случившегося от заражения крови. Кстати, фамилию Брусник деду Абакуму дали люди, которым он точил косы специальными брусками. Моя мама, оставшись на руках с шестью детьми, вышла замуж снова. Родила еще двух дочерей. Но и этот брак был недолгим, второй ее муж погиб на фронте. Мама дожила до 82 лет, а вот бабушка умерла через год, после того как я ушел воевать. Ей было 98 лет! Дмитрий Яковлевич был

Даже не верится, что Дмитрию Яковлевичу уже 90 лет: столько в нем силы, энергии и бодрости. - Пропал тот мужик, который лег на диван, - задорно смеется Дмитрий Яковлевич. – Ведь движение – это жизнь! Поэтому я стараюсь как можно больше двигаться: каждое утро и вечер выхожу на прогулки. Правда, время от времени о себе дают знать старые боевые ранения ног, но я держусь и стараюсь меньше думать о болячках. Год назад на 84-м году ушла из жизни моя супруга, с которой мы прожили 64 года и вырастили трех замечательных детей - сына и двух дочек. Как бы ни было тяжело, но надо жить, дальше работать, стремиться к чему-то, успеть все, что запланировано! Сейчас я тружусь над третьей автобиографической книгой, которую посвятил своим детям, внукам, правнукам и назвал «Жизнь продолжается…». Собственно, мои родные – это и есть моя жизнь, ее достойное продолжение! Фото из архива Дмитрия БРУСНИКА и Никоса МАРМАЛИДИ

Ведущая полосы Зульфия НАБИЕВА Тел. 54-05-75


Бүгінгі нөмірде: * Тісті тоздыратын әдеттер * Әкешім пана болған биік шыңым * Ұлт мақтанышы * Жаңа кодекстер бала құқығының қорғаны * Қазақтың салт-дәстүрлері

Сейсенбі, 4 қараша 2014 жыл

Адам танымастай өзгеруде

Қостанай ақпарат Білім ордасына - 75 жыл толды Жуырда Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының ұжымы 75 жылдық мерейтойларын атап өтті. Білікті мамандар даярлап келе жатқан білім ордасының қуанышына зиялы қауым ортақтасты. Аталмыш оқу орнының акт залына халық көп жиналды. Облыс әкімі Нұралы Садуақасов Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының ұжымын мерейтойларымен құттықтап, оларға зор денсаулық, жұмыстарында табыс тіледі. Аталмыш институттың ғылыми кеңесінің шешімімен облыс әкіміне жоғары оқу орнының «Құрметті профессоры» медалі табыс етілді. Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігінің комитетінің төрағасы Саят Нюсупов білім ордасындағы барша қауымға ең ізгі тілегін білдірді. Қостанай мемлекет тік педагогикалық институтының ректоры, профессор Қуат Баймырзаев мазмұнды баяндама жасады. Оқу орнына еңбек сіңірген әріптестеріне мерекелік медальдарды табыс етті. Сондай-ақ ректорлар атынан көрнекті ғалым Сәбит Есмұратов мерейтоймен құттықтаса, институт түлектері елімізге белгілі тұлғалар Батима Даумова мен Валентина Жарковалар тебірене сөз сөйледі.

«Тіл парасат» байқауы

Көп қабатты үйлердегі жөндеу жұмыстарының сапасы тұрғындардың көңілінен шығады Бүгінде Қостанай қаласында ескі үйлерді жаңа бағдарлама бойынша жөндеуден өткізу жұмыстары қарқын алған. Сонау бір жылдары ірге тасы қаланған, бүгінде ескірген үйлердің сырты адам танымастай өзгеруде. 2011-2014 жылдар аралығында Қостанайда 51 көп қабатты тұрғын үй жөнделді. Оған 880 млн теңге жұмсалды. Үстіміздегі жылы 11 көп қабатты үй осындай жөндеуден өтуде. Мәселен, Гоголь,

60, Шевченко,47, Победа, 64, Аэропорт,1, Волынов,6, Таран,115, Победа,60, Таран,165, Рабочая, 147/3, Таран, 188, Узкоколейная, 4/1 үйлердегі жұмыс 1 қарашада толық аяқталады. Бұл маңызды іске 173 млн теңге бөлінген. Келер жылы да аталмыш бағдарлама арқылы 114 млн астам қаржыға 6 көп қабатты үйлер жөнделеді деп жоспарланып отыр. Қо с т а н а й қ а л а с ы н ы ң

тұрғын үй инспекциясының басшысы Оразтай Рамазановтың айтуына қарағанда, облыс орталығындағы барлық көп қабат ты үйлерге жөндеу жұмыстары толық жүргізіледі екен. Шатырдан бастап жертөлеге дейін жөнделеді. Сонымен қатар электр сымдары жаңартылады. Жертөлелерге жылу есептегіштер орнатылады. Ыстық су және жылу құбыры ауыстырылады. Подъездердің қабырғалары тегістеліп, бас-

палдақтар дұрысталады. Б ұ л ү й л е р ге ж ө н д еу жұмыстарын «Акордсторй», «ЛаураК», «ДДАстрой» және басқа жауапкершілігі шектеулі серіктестер жүзеге асырады. Олар үнемі тұрғындардың пікірімен санасып отырады. Сондай-ақ, тұрғындар қозғалып отырған мәселе бойынша үйлерін өздерінің қаражат тарына жөндеуден өткізетіні де белгілі. Сонымен қатар күн көрісі төмен отбасылар мен зейнеткер-

лерге жеңілдіктер қарастырылған. Үйлерінің жылы да жарық болғанын қалайтын қала тұрғындары маңызды жұмыстардан қаржыларын аямайды. Ең бастысы олар жөндеу жұмыстарына көңілдері толады. Ж а л п ы же рл есте р і м і з жөндеу жұмыстарының өздері үшін қажетті екендігін жақсы түсінеді. Бәріне де аса түсіністікпен қарайды. Аягөз КӘКІМЖАНОВА

Жақында Достық үйінде мемлекеттік тілді жетік білетін орыс жастарының арасында «Тіл парасат» байқауы болып өтті. Бұл байқауға 14-22 жас аралығындағы он алты үміткер қатысты. Аталмыш байқаудың басты мақсаты-орыс тілді жастарды қазақ тілін үйренуге ынталандыру. Сонымен қатар мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру. Байқау барысында олар белгілі бір тақырыпта қазақ және ағылшын тілдерінде диолог құрастырып, басқа да шығармашылық тапсырмаларды орындады. Қазақ тілін меңгерген жастардың арасынан Рудный қаласы №2 гимназиясының 10 сынып оқушысы Аделина Бухвалова өзінің біліктілігінің арқасында жеңімпаз атанды. Сөйтіп ол республикалық байқауға жолдама алды. Осыған дейін де Алла Гаврина, Маргарита Брунихина, Алла Платонова сынды жастар облысымыздың атағын шығарып, мемлекеттік тілдің нағыз жанашыры атанғаны белгілі.


6

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 4 қараша 2014 ж.

ДЕНСАУЛЫҚ

Тісті тоздыратын әдеттер

ЗАМАНДАС КЕЛБЕТІ

Алғысқа бөленген жан қалалық аурухананың білікті дәрігері Айдар Шәйкенұлы жайында

Дәрігер мамандығының қыр-сырын түсініп, оны меңгеру

үшін терең білім керек. Өйткені адам өмірі ақ халатты абзал

жандармен тығыз байланысты. Кім болсын басы ауырып, балтыры сыздағанда алдымен дәрігерлердің көмегіне сүйенеді. Осындай өзіне жүктелген үлкен жауапкершілікті сезініп, 20 жылдан астам уақыттан бері денсаулық сақтау саласында адал қызмет атқарып келе жатқан Айдар Рақышевтің өмірі кейінгілерге өнеге. Оны білетіндер Айдар науқастарды дәрі-дәрмекпен ғана емес, жылы сөзімен де емдейді деседі. Айдар Шайкенұлы Қостанай қаласының тумасы. Ол шаһарымыздағы орта мектепті аяқтаған соң, политехникалық колледжінің студенті атанады. Кейін екі жыл әскерде азаматтық борышын өтейді. Содан кейін Қарағанды мемлекеттік медициналық университетіне түсіп, дәрігерлік жоғары білім алады. Туған жері Қостанайға оралып, қалалық ауруханадағы

еңбек жолын бастайды. Өзінің біліктілігін көрсеткен азамат 2007 жылдан бері осында хирургия бөлімшесінің меңгерушісі. Әріптестерінің арасында беделді. Айдар Шайкенұлымен жолығып, әңгімеге тартқанымда ол: - Дәрігер жауапты мамандық. Ол кішіпейіл болуы керек. Себебі жерлестеріміз бізге үлкен үміт артады. Адалдығымызға сенеді. Үнемі біліктілігімді көтеруге тырысамын. Ізденістің берері мол. Дәрігер болғысы келетін жастарға айтарым ақ халатты абзал жандарға терең білім қажет. Сонан соң бұл кәсіпті шын мәнінде сүю керек, - деді. Үш баланың әкесі атанып отырған білікті дәрігер биыл ердің жасы 50-ге толды. Оған алдағы уақытта да мықты денсаулық, бақыт, абыройлы қызметінде табыс тілейміз.

БІЛГЕННІҢ АРТЫҚТЫҒЫ ЖОҚ

Денім сау болсын десеңіз Ата-бабаларымыз «Дені саудың жаны сау» деп бекер айтпаса керек. Денсаулық мықты болса, адам баласы әр кез сымбатты көрініп, көтеріңкі көңіл-күйде жүретін болады. Дұрыс тыныс алу. Терең демалу. Қазіргі таңда таза ауаға шығып, табиғат аясында демалуға көп мүмкіндік бола бермейді. Сондықтан да ауасы тарылған ортада тыныс алуды үйренген жөн. Күнделікті таңертең оянған бойда төсектен тұрмастан 20 рет терең тыныстау керек, кейін 30-40 минут таза ауада жаяу жүріп, сергіген абзал. Мүмкін болса, таңертең жылы душ қабылдаса игі. Сондай-ақ, таңғы жаттығуларды жасауды ұмытпаңыз. Белсенділік танытыңыз. Жаман әдеттерден сақ болып, салауатты өмір салтын ұстаныңыз. Шеңбер айналдырып, көп уақытты физикалық қимыл-әрекеттерге бөліңіз.

Тіпті, жұмыс уақытында аратұра үзілістер жасап, далаға шығып, таза ауада 10-15 минут серуендеңіз. Дұрыс тамақтаныңыз. Жартылай фабрикаттар, қатты қуырылған тамақтардан, газды сусындардан, фаст-фуд тамақтарынан аулақ жүріңіз! Бұл тамақтардың орнын жеміс-жидектер мен көп шөппен алмастырыңыз. Дәрумендерді пайдаланыңыз. А, В, С, Е т.с.с. дәрумендер адам ағзасына өте қажет. Бұл дәрумендерді дәріханалардан сатып алуға болады. Алайда, олардың азық-түлік құрамында да болатынын естен шығармаңыз. Мысалы, А дәрумені қауын, мандарин, сәбіз, жұмыртқа, балық, көп шөпте т.б. көптеп кездеседі. Цитрус жемістерінде кездесетін С дәрумені ағзадағы зиянды қалдықтарды шығарып, иммунитет пен қан айналымын жақсартады. Е дәрумені

жаңғақтар мен өсімдік майларында кездеседі. Бу ваннасын қабылдаңыз. Түймедақ, ақжелкен, аскөк, балдыркөк, қымыздық, зире т.с.с. өсімдіктерді араластырып не жеке-жеке алып жарты литр суға салып, қайнатыңыз. Содан кейін ыстық буға бетіңізді тосып, 5-10 минут ем қабылдаңыз. Кейін суыған соң, жылы сумен бетіңізді шайып жіберіңіз. Ыстық бу бетті та-

зартып, теріні нәрлендіреді. Та б и ғ и к о с м е т и к а н ы пайдаланыңыз. Дүкен сөресіндегі көзін жауын алатын косметикалық бұйымдарды сатып алғанша, пайдасы мол табиғи косметикаға зер салыңыз. Табиғи өнімдермен ауқаттанып қана қоймай, одан маска жасап, теріңізді нәрлендіріңіз. Зияны көп сабындардың орнына, емдік қасиетке бай сабындарды пайдаланыңыз.

«Ауру қалса да әдет қалмайды». Бұған келіспеске шара жоқ. Ол біздің ойлауымыздан тыс жасалатын әрекет. Десек те, оның зияны болса, бұл топтағы адамдар науқастар қатарына қосылатынын айта кетейік. Мәселен, тісіңізге кері әсер ететін 6 әдет мынау: Темекі шегу Бұл әдеттен тек тіс қана зардап шекпейді. Тіс пен оның жиектерін барынша әлсіз етіп, кейінде тіпті де тістің шіріп түсіп қалуы да мүмкін екенін Денсаулық сақтау министрлігі айтып-айтып шаршаған. Енді толығырақ... Темекі құрамындағы никотин тістің кіреукесіне (эмаль) жабысады да, кариестің шығуына әсер етеді. Тіс шұқығышты пайдалану Негізінен тісіңіздің арасын тазалау дұрыс деп есептеледі, бірақ қаншалықты дұрыс тазалай аламыз? Ағаштан жасалған үшкір тіс шұқығыш қызыл иегіңізді қанатып жіберуі мүмкін. Оның басына жиналған микробтарды қанаған жерге тигізген соң ет асқынып, ісініп кетеді. Бұдан гөрі жіппен тазалау барынша қауіпсіз болмақ. Қатты тіс тазалағыш (щетка) Көптеген адам тіс тазалағышты сатып аларда оның барынша қатты болуын қалайды. Бірақ бұл қателік. Тіс жиектерін қанату тістің сарғайып, әлсіз бола түсуіне ықпал жасайды. Қатты тіс тазалағыш майыспайды. Сондықтан ауыз қуысының қиын кейбір бөлігіне тимейді. Пісте (шемішке) шағу Бәріміз де бұл әдеттің неге апарып соғатынын білеміз. Пісте тістің кіреукесін кетіреді. Бұдан кейін суық немесе ыстық сусын ішкенде дәрігердің алдына қалай топ ете қалғаныңызды білмей қаласыз. «Қат ты зат тарды тіспен-ақ жұлып аламын!» Қайшыны іздеп табуға ерінетіндер көбінесе киім этикеткасын, тігін жібін тіспен үзе салады. Қалам мен қарандашты кеміру әдеті бәрімізде де болған шығар. Мұның кесірінен біз сол заттардың түрлі зиянкес микробтарын ауызға жинаймыз. Бұл әсіресе балаңызға әсер етеді. Олар да сіздің зиянды әдетіңізді тап солай қайталауы мүмкін. Тіс қайрау Бұл әдетті медицинада – бруксизм деп атайды. Жүйкесі қозғандар бар өшін тісінен алардай болады. Бұл әдет жақ сүйектеріне күш түсіріп, тістердің қисайып өсуіне алып келеді. Мұнан кейін бет пішінінің өзгеріп, жақ буындарының басқа қалыпқа келуі әбден мүмкін.

Дәрі-дәрмексіз емделсек... Денсаулығы мықты болса, адам баласы әр кез сымбатты көрініп, көтеріңкі көңіл-күйде жүретін болады. Осы қалпыңызды сақтап, қажет болғанда жылдам көмекке келетін кеңестерімізді оқып көріңіздер. Тамағыңыз жыбырласа Құлағыңызды қолыңызбен қатты басып уқалаңыз. Құлақ жүйкесін қалпына келтірген кезде, тамақтың бұлшық еттері жиырылады. Бұл жағымсыз жыбырлаудан арылуға септігін тигізеді. Сыбырлап айтқан сөзді түсінбеген болсаңыз Сыбырлаушыға оң

құлағыңызбен бұрылыңыз. Оң құлақ жылдам айтылған дыбыстарды жақсы қабылдайды. Ал егер ақырын ғана шығып жатқан әуенді тыңдағыңыз келсе, сол құлағыңызды тосыңыз. Ол әуенді оң құлағыңызға қарағанда жақсы айырады. Инеден қорықсаңыз Ине егіп жатқан кезде жөтеліңіз. Жөтел кеуде жасушалары мен жұлынның қысымын жоғарылатады. Бұл ретте ауырғанды сезіну рецепторлары жаншылып, ауырғанды сезбей қаласыз. Мұрныңыз бітелсе Тіліңізді аспанға шығарып, қасыңыздың екі ортасын сау-

сағыңызбен басыңыз. Нәтижесінде трапецияға ұқсаған мұрын желбезектерінің сүйегі орнынан қозғалып, жеңілдейсіз. 20 секундтан кейін мұрныңыз ашыла бастайды. Түнде асқазаныңызды қыжыл мазаласа Сол жақ бүйіріңізбен ұйықтаңыз. Мұндай қалыпта ұйықтау оттектің өңешке өтіп кетуінен қорғайды. Өңеш пен асқазан белгілі ара-қашықтықта орналасқан: оң жағыңызбен ұйықтаған кезде асқазаныңыз жоғары болып, сол жағыңызбен ұйықтаған кезде керісінше төмен түседі, одан оттектің өтуі қиындайды.

Тісіңіз ауырса Ауруды аузыңызды ашпастан жеңілдетуге тырысыңыз. Төртбұрышты мұзды алып V тәріздес бас бармақ пен сұқ саусағыңыздың ортасына орналастырыңыз. Тісіңіздің ауырғаны жартылай басылады: осы екі саусақтың арасындағы жүйке талшықтарының қалпына келуі мидың ауруды сездіру қабілетін төмендетеді. Саусағыңызды күйдіріп алсаңыз Күйген жеріңізді басқа саусағыңыздың ішкі бөлігімен басыңыз. Мұз ауруды тез басқанымен, артынан тері күлдіреуі мүмкін. Ал оның орнына

саусағыңызды қойсаңыз, тері қалыпты температураға түсіп, күлдіреуді болдырмайды. Жүгіргеннен кейін бүйіріңіз шаншыса Сол аяғыңызды басқан сайын дем шығарыңыз. Адамдардың көбісі оң аяғы жерге тиген сайын дем шығарады. Бұл оң жақта орналасқан бауырға қысым түсіреді. Осының салдарынан диафрагмаға ауырлық түсіп, бүйіріңіз ауырады. Мұрныңыз қанаса Жоғарғы жақ қызыл иегіңізге мақта қойып, қатты қысыңыз.

Көп жағдайда қан мұрынның алдыңғы бөлігінен ағатындықтан, оны осы тәсілмен тоқтатуға болады. Жүрегіңіз жылдам соқса Бас бармағыңызға үрлеңіз. Ауаны жұтынған кезде жүрек соғысы жиіленіп, сыртқа шығарған кезде керісінше соғуын ақырындатады. Қолыңыз ұйып қалса Басыңызды айналдырыңыз. Қолыңызға бір минут болмай ішінде жан біткенін байқайсыз. Мойын бұлшық еттерінің жүйкесі зақымданған кезде осындай жағдайлар жиі болады.

Бетті дайындаған Әйгерім ЕСМАҒАНБЕТОВА.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 4 қараша 2014 ж.

ҚАЗ-ҚАЛПЫНДА

7

Әкешім пана болған биік шыңым Жабай әулиенің ұрпағы Соңғы кездері орталық басылымдарда және теледидарларда үйдегі басы артық заттай қартайғанда қолынан күш, белінен қуат кеткен қарт ақсақалдарды қарттар үйіне тапсырып жатқан арсыз, бетсіз ұл мен қыздар жайлы жиі әңгіме етіп жүр. «Қазақстан» ұлттық телеарнасының «Айтуға оңай...» бағдарламасында да осы өзекті тақырып арқау болды. Сондағы 85 жасар қарттың «Бес перзент өсіріп едім, ешқайсынан қайыр болмады. Олар тек менің ақшам үшін ғана келеді» деген сөзін естігенде біз де үй ішінде отырып көзімізге жас алдық. Шынында да жасы келгенде ешкімге қажетсіз болып қалу өте аянышты. Қазақта «Адам қартайғанда да бала болады» деген сөз бар. Сол рас болып шықты. Өйткені, жасы ұлғайғанда ақсақалдар қамқорлыққа мұқтаж. Олар жылы сөзге қуанып, жүрегіне жағымды сөз айтсаң кәдімгідей жадырап қалады. Шынымды айтсам, осы мақаланы жазамын деген ой сол бағдарламаларды көрген соң келді. Еріксіз есіме осыдан отыз бес жыл бұрын дүниеден өткен ардақты әкем оралды. Өзім, әкесі бар замандастарымды көргенде әлі күнге дейін қатты қызығамын. «Шіркін-ай, менің әкем де осылай жанымда жүрсе ғой» деп қиялға берілемін. Себебі, ол кісі менің жиырма үш жасымда қайтыс болды. Оған ешқандай қамқорлық жасай алмадым деп өкінемін. Оқырман қауымға түсінікті болуы үшін осынау мен үшін ұлы тұлға жайлы өткен күндерге шолу жасап, балалық балғын шағымнан бастап көрген-түйгенімді, жүрекпен сезінгендерімді реті-ретімен баяндағаным жөн шығар. Бәлкім осы туындым, кейінгі бауырларыма әсер етсе, онда менің аз да болса арманымның жүзеге асқаны. Менің ардақты әкем қазағы қалың, алдындағы соңғы бір үзім нанын өзгелермен бөлісетін қазақы ауылда туды. Оның небәрі жеті-ақ сыныптық білімі болатын. Соған қарамастан зердесі, алғырлығы қазіргі көптеген жоғары білімді жігіттерден артық-ты. Ұлы бабамыз Әл-Фарабидің: «Адам баласына білімнен бұрын, тәрбие керек. Тәрбие алмаған кісі адамзаттың қас жауы» деген де сөзі бар. Түсінген адамға, осы сөздің астарында қаншама сабақ боларлық тағылым жатыр. Бәрі де отбасындағы тәлім-тәрбиеде екен. Сіздер өз әкесін мадақтап жатыр деп ойлап қалмаңыздар, оның шыққан тегі де мықты. Сол өзіміздің жастық шағымыз өткен ауданның Әлімтау деп аталатын елді-мекенінде Жабай әулиенің кесенесі бар. Бұл кісі кезінде қолбасшы болған адам. Ол туралы қаншама кітаптар шықты, сондықтан оның бәріне тоқталып жатқаным дұрыс болмас. Себебі, оларды қайталасам оқушыны жалықтырып алуым да

әбден мүмкін. Осынау бабамыздың әулиелік қасиеті де ерекше. Жабай ата дүниеден өтерде ұрпақтарына өсиет қалдырыпты. Сонда көрнекті атамыз: «Ұрпақтарым, менің барлық бойымдағы қасиеттерім, денем жуылған жерде қалады» депті. Сондықтанда ағайын-бауырлары ол дүниеден өткен соң денесін қазіргі Өзбекстанның астанасы Ташкент қаласындағы белгілі тұлғалар жатқан зиратқа жерлеген. Мұны неге айтып отырмын, әулие бабамыздың сүйегі жуылған Әлімтаудың іргесіндегі беткейдегі қыратқа ол қайтыс болғаннан кейін белгі қойылған. Оның бір ұрпағы қатты ауырып, даланы кезіп келе жатқан кезде байқаусызда қолы әлгі белгіге тиіп кетеді. Бабамыздың құдіреттілігі соншалықты, әлгі жас қыз көп өтпей құлан таза жазылып кетеді. «Ел құлағы елу» демей ме, содан мұндай жағымды хабар аймаққа тез тарайды. Арада қаншама жылдар өтеді. Көзі қарақты, зиялы ұрпақтары ойлана келе: «Жабай атамыздың әулие болғандығын білесіздер, сондықтан осы кісінің денесі жуылған жерге кесене тұрғызсақ қайтеді» деген тұжырымға келеді. Әрине, айту бар да, оны жүзеге асыру тағы бар. Уақыт өте ол кісінің атқамінер ұрпақтары бас болып, қаражат жинайды. Сол қаражатқа Әлімтау кеңшарының жоғары жағындағы жотаға кесене тұрғызды. Оның іші кәдімгі Өзбекстандағы Самарқанд, Бұхара қалаларындағыдай неше түрлі ою-өрнектермен безендірілген. Бұны мен әрине, Қостанайда жүрсем де сырттай естіп, кітаптардан бірнеше рет оқыдым. Бірақ сол кесенені бір көрсем деген арман менің көкейімде тұрды. Содан бір жазғы демалысымды алып, отбасыммен туған жерге атбасын тіредім. Ол бабамыздың басына негізінен зиярат етушілер, тек бейсенбі күндері барады екен. Ауылдағы көнекөз ақсақалдар мұндай қасиетті кісінің басына барар кезде қой сойып, қан шығару керек екендігін маған алдын ала ескертті. Содан ауылдан он екі адам сиятын «Газельді» жалдап, дастарханға қажетті оны-мұны заттарды базардан алып, жолға шықтық. Жүргізушінің жанына ауылдағы молдамыз Асан көкем отырды. Өйткені, бұл кісі Бас имам, жөн-жосықты жақсы біледі. Оның үстіне Жабай әулие атамыздың кесенесіне талай барып, ол кісінің әруағына тағзым етіп жүрген жан. Аудан орталығынан 100 шақырымнан астам жерге лезде жеттік. Әрине, ол жақтың табиғатының өзіндік ерекшеліктері бар. Жадыраған жаз айларында шаң-тозаң көліктің ішіне де кіріп кетеді. Тап-таза киімдеріміз жеткенше қап-қара болды. Ауылға жақындаған кезде нағыз қазақы өмірдің көрінісіне тәнті болдық. Кәдімгі қойлы елді-мекен екен. Цистерна-цистерна толған су, улап-шулап жүгірген

бала, соларды жағалай өтіп, биікке қарай көлігіміз бет бұрды. Бір байқағаным, сол кезде бүкіл Қазақстанның ауылдарында жарық болмады. Онда да болса, тәулігіне шамалы ғана уақытқа ғана беретін. Мұнда сонадайдан бағанадағы шамдар самаладай жарқырап тұрды. Мұны біз олардың ұрпақтарының бабаларына деген құрметі деп түсіндік. Сонадайдан көз алдымызға атамыздың кесенесі бұлдырап көрінді. Жақындаған сайын айқындала түсті. Бәріміз көліктен түсіп, әкелген заттарымызды тиісті орынға қойдық. Осы кезде біздің мысымызды ондағы қойылған түрлі құмандар мен тыныштық басты. Бір ғажабы, бұл жерде адамдар да бір-біріне өте құрметпен қарайды екен. Артық сөз, бей-әдеп қылықтарды мүлдем сезбейсің. Сондықтан да шығар, ондағы қызметші кісілер бәрімізді құшақ жая қарсы алып, туысқандарындай ілтипат көрсетті. Әкелген қойымызды да тиісті жерге байлап, әйелдер жағы дастархан қамына кірісті. Сонда ерекше көңілге түйгенім, бабамыздың кесенесіне тек сол өңірдің ғана емес, бүкіл еліміздің түкпір-түкпірінен кісілер зиярат етуге арнайы келеді екен. Олардың арасында Солтүстік Қазақстаннан атбасын бұрған бауырларымызды да көрдім. Аяғынан өздігінен жүре алмай, сал болып қалған ағайындар, бір перзентке зар болған келіншектер, басқа да түрлі сырқаттардан жандары қиналып жүрген үлкенді-кішілі қауымның бәрі де осы жерде басқосатындарына көзім жетті. Өзім де мұнда алғаш рет келіп отырғандықтан, шырақшы ақсақалдан жай-жапсарды сұрап білдік. Ол бізге беймәлім біраз жайларды жасырмай ақтарды. Естуімше, Жабай атаның өзінің қоры да бар екен. Онда әкелінген қойларқораға қамалып, оны бір кісі бағады. Мәселен, бір мезгілде бес қой келетін болса, оның бір-екеуі ғана сойылып, қалғандары әлгі отарға қосылады. Бұл қордан түсетін қаражат атамыздың кесенесін жыл сайын жөндеуден өткізіп, оның іші-сыртын абаттандыруға жұмсалады. Сондай-ақ осындағы арнайы салынған мейманханаға көрпе-төсек, басқа да халыққа қажетті ыдыс-аяқ секілді заттарды алуға бөлінеді. Онда кез келген кісіге қызмет тегін көрсетіледі. Шырақшы атамызға алыстан келген ұрпағы екенімді айтып, өзімнің ниет еткен қойымды жанымдағы бір досыма сойғыздым. Оның етін үлкен қазанға асып, жан-жақтан келген адамдарға тараттық. Бір дастарханнан ас ішіп, бір-бірімізге ең ізгі тілегімізді білдірдік. Ендігі міндетіміз, бабаның кесенесінің ішіне ену болатын. Өйткені, бұрынсоңды мұнда болған жоқпыз ғой. Мына ғажапты қараңыз, жоғарыда Самарқанд, Бұхара шаһарындағы ою-өрнектерді босқа мысалға алған жоқпын. Себебі, ә дегеннен көзімізге тосын өрнектер, басқа да әсем безендірілген қабырғалар түсті.

Содан ішке енген азаматтардың бәрі де әлгі қабырғаны бірнеше рет айналды. Сол шіліңгір шілде айында мұнда кәдімгі ұшқан құстың қанаты күйетіндей ыстық болады. Су болмаса шыдауың өте қиын. Кешке әлгі кесененің жанында ерекше салқын-самал соғады екен. Тіпті, киініп алмаса жас балалар жағы ауырып қалуы да мүмкін. Соған таң қалдым. Жанымда әрине, отбасым және

диқандар қауымының маңдай терімен өсірілген астықтың түгел жанып кететін түрі бар. Қатты абыржыған басшыны жанындағы жүргізушісі бір сәт ақылға шақырып, осыған жақын жерде Жабай атамыздың кесенесі бар, ол әулие атанған қайталанбас тұлға. Соны аузымызға алып, шын ықыласымызбен тілек тілейік. Мүмкін, ықпалы тиер депті. Сонда басқа амалы қалмаған ұжым жетекшісі: «Жабай

жерінің топырағы бұйырмады. Небір кескілескен қанды шайқастарда ерлік пен батырлық көрсетіп, сол жат елде жерленді. Ол кісі соғысқа дейін үйленбеген болуы керек, өйткені, артында қалған ұрпақ жоқ. Біз өзіміз Құран оқытқан кезде ол кісінің есімін алдымен атаймыз. Себебі, оның жоқшысы да, іздеушісі де бізбіз. Одан кейінгі атамыз Көпжасар әжеміз Әнапия әулетіміздің

басқа да жора-жолдастарым бар еді. Шырақшыдан Жабай атаның тікелей ұрпағы болғандықтан сол кесененің ішіне түнеп шығуға рұқсат алдық. Өйткені, кесененің кіре берісінде екі жаққа жиналған көрпеше мен көрпелер, еденге төселген киіздер өте ұқыпты қойылған әрі таза. Кесенеге шын ниетімен келіп қызмет етушілер бабамыздың әруағы үшін уақытпен санаспай жұмыс істейді. Сондықтан, біз де түннің бір уағында қалың ұйқыға кеттік. Сонда бір білгенім, таң атқанша қаншама адамдар түс көріп, әулие бабамыз аян берген. Сонда менің үлкен ұлым да қолына таяқ ұстаған ақ шапанды ақсақалды көріпті. Оны шырақшы ақсақал: «Айналайын балам. мына ұлыңыздың бойында қасиет бар екен, соны әрі қарай дамыту керек, өзіне өзі сақ болсын, тіл-көзден аман жүрсін» деді. Осы сөздің де жаны бар. Өйткені, балам жастайынан әншілікке бейім еді. Соны қуып, қазір әжептәуір әртіс атанып жүр. Содан кейін баламның бойында игі өзгерістер болды. Өзіміз бен еліміздің басқа өңірлерінен келген ағайындардың арасында да осындай өздерін қуанышқа бөлеген түстердің де болғанын естіп, оларға жақсы тілек білдірдік. Әрине, айта берсем, Жабай бабамыздың біреулерге ертегі болып көрінетіндей қырлары өте көп. Тек соның біреуіне ғана тоқталайын. Сол маңда бір шаруашылықты орыс азаматы басқарады екен. Жазғы бет қаратпас аптаптың әсері де болар, егін пісуге жақындаған кезде кенеттен өрт пайда болыпты. Мұндай кезде басшылардың да мұрнына су жетпей жүретіндігі белгілі. Әлгі директор тосын оқиғадан қатты сасып қалады. Күн ыстық, жақын жерде су да жоқ. Бірақ тезірек өшірмесең

әулие аруағыңыз қолдасын» деп шын ниетімен алақанын жаяды. Осы сөздің оның аузынан шығуы мұң екен, төбелерінде шақырайып тұрған күннің аптабы лезде жоғалып, кенет көк зеңбір аспанның төрінде қазбауыр бұлттар пайда болады. Табан астынан шелектеп жаңбыр құяды. Мұндай ғажайыпты бұрын көрмеген әлгі орыс содан кейін қашан басқа жаққа қызметпен ауысқанша Жабай әулиенің атын бір сәт аузынан тастамайтын болыпты. Ол кісінің құдіретіне бас иіп, шаруашылықтағы барлық жүргізушілерге, яғни су таситын азаматтарға: «Сендер Жабай әулиенің кесенесінің жанынан өткенде сол жердегі цистерналарға су толтырып отырыңдар» деп арнайы тапсырма беріпті. Жүргізушілер дегеннен шығады. Жастықтың әсері ме, әлде кеудемсоқтық па, қайсыбір кісілер әлгі кесененің жанынан көліктерін зуылдадып өткен кезде әйтеуір бір келеңсіздікке ұшырайды екен. Не көлік аударылады, не өздері кеміс болып қалатындығын да естідік. Мұндай сөз далада қала ма. Оны ақыл сарабына салып, кішкене ойланған сол маңдағы көлігі бар жандар біраз жылдардан бері кесененің жанына жақындағанда жылдамдықты барынша азайтып, іштерінен Жабай атаның аруағына тағзым ететін болыпты. Осындай қадірін бүкіл қазақ елі мойындаған бабадан тараған менің әкем де осал адам емес-ті. Олар жалпы, төрт ағайынды болған екен. Тұңғыштары Сағындық атамыз кешегі Ұлы Отан соғысы жылдарында ауылдағы жігіттердің бәрі майданға аттанып жатқан кезде қалай шыдап отырсын. Ол да басқа азаматтармен бірге алдыңғы шептен табылды. Содан ол кісіге өзінің туған

үлкені болып қалды. Рас, мен атамды көрмедім. Бірақ әжемізді осыдан екі-үші жыл бұрын соңғы сапарға шығарып салдық. Өзі өте мейірімді, бауырмал еді. Көргенде мені үнемі: «Қарағым, сыртта жүрсің ғой. Өзіңе өзің сақ бол» деп ақ батасын беріп жататын. Әрине, үлкен кісі қай әулеттің болсын берекесі, ырысы. Сондықтан ғұмырлық жарыма Қостанайдан елге іні-қарындастарым жолға шығар кезде: «Сен ауылдағы Әнапия шешемді ұмытпа» деп көйлектік маталары мен дастарханына қажетті кәмпит басқа да тәттілерін алып беруді тапсыратын едім. Міне, осы Көпжасар атамыздан кейін тағы бір апамыз болыпты. Оның есімі Ұлболсын. Бұл кісіні де маған көру бақыты бұйырмады. Сондықтан оны да әкемнің бір бауыры ретінде қайда жүрсем де еске алып жүремін. Осы кісіден тараған жалғыз жиеніміз Ерген аға Өзбекстанның Жоғары Шыршық ауданында тұрады. Қарым-қатынасымыз өте жақсы. Ол кісіден де қазір қаншама ұл мен қыздар өрбіп, бақытты әулетке айналды. Әлгі аталған төрт ағайындының ең кенжесі менің әкем болыпты. Бірақ ол ешқашан да жалқаулыққа салынбаған. Тіпті бақытты балалық шақтары болмады. Маған да осы кісіден мынадай бір қасиет мәңгілік қалды. Осы уақытқа дейін соны бойтұмардай ұстанып келемін. Тірі кезінде өзіме үнемі: «Ұлым, мына өмірде өлімнен басқасының бәрі де ерте болғаны жақсы, жұмыс кезінде ішімдік ішуші болма» деп айтып отыратын. Сол сөзді мен үнемі басшылыққа алып келемін. Тіпті, өзімнің үш ұлымның санасына да соны сіңірдім.

(Жалғасы келесі сандарда) Оразалы ЖАҚСАНОВ


8

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 4 қараша 2014 ж.

ҒИБРАТТЫ ҒҰМЫР

Жетімдіктен жетілген абыз аға немесе жүрегі елім деп соғатын Жақсылық Ғайсин туралы әңгіме Қостанай өңірінде, жалпы қазақ елінде бүгінгі кейіпкеріміз Жақсылық Ғайсаұлы Ғайсинді білмейтіндер жоқ десе де болады. Оның өзіндік себебі де бар. Асыл азамат бүкіл ғұмырын өзі өкілі болып табылатын мемлекетіміздің өсіп-өркендеуіне арнады. Ол жөнінде кезінде республикалық басылымдарда да кеңінен жазылды. Жақаңның өнегелі өмірінен қаншама жас тағылым алды. Оның іскерлік, ұйымдастырушылық, адамгершілік, көрегендік секілді қасиеттерінен үйренді. Осынау ардақты жан зейнеткерлікке шықса да қол қусырып қарап отырмады. Қазіргі таңда Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының жанындағы «Зекет» қорының Қостанай облысындағы өкілі. Сондай-ақ қажылар қауымдастығының өңірдегі филиалының төрағасы. Көптен бері өзімен ашық сөйлессем деген арманым жақында жүзеге асты. Өмірдің талай өткелдерінен өткен тұлғаның осы уақытқа дейін тындырған істері кейінгі өскелең ұрпаққа қай жағынан болсын үлгі екендігі даусыз.

Ата-анасынан жастай айырылды - Жақсылық аға, сіз халықтың адамысыз. Талай алқалы жиындарда ұлағатты сөз айтып жүрсіз. Тіпті, бір жүздесуде ата-анасыз өткен өміріңіз жайлы айтқан кезіңізде толқымаған адам болмады. Сыр-сұхбатымызды осыдан бастасақ? - Қарағым, бәрімізде ет пен сүйектен жаратылған жанбыз. Әсіресе, қанды майданды бастан кешкен ардагерлерді көрген кезде әкесіз өскен шақтарым көз алдыма елестейді. Алайда, ардақты анам оның орнын жоқтатпай әкесі бар балалардан кем қылмай өсірді. Енді, оқырманға түсінікті болуы үшін өткен жылдарға қысқаша шолу жасап өтейін. Мен жалпы 1943 жылы Қостанай облысы Жангелдин ауданы Аралбай елді-мекенінде дүниеге келдім. Бүкіл жастық шағым сонда өтті. Осы арада айтайын дегенім, сол кезең мен үшін өте қиындыққа толы еді. Өйткені, асыл әкем Ғайса сонау талай азаматтарға толарсақтан саз кештірген Ұлы Отан соғысына аттанған кезде мен ана құрсағында қалған екенмін. Содан ол кісі майданнан елге оралмады. Мені тағдыр әу бастан маңдайымнан сипай қойған жоқ. Жарық дүние сыйлаған шешем де жазықсыз жазала-

нып, талай тауқыметті бастан кешті. Сондықтан олар жөнінде маңдытып ештеңе айта алмаймын. Өйткені, әкемді көрген жоқпын ғой. Содан мені туған нағашым Қозыке атам мен оның зайыбы Бибігүл апамыз бауырларына басты. Қанша дегенмен олардың туған қыздарының перзентімін ғой. Өздерінің Әбәйділдә, Жұман, Шәрипа атты ұл-қыздарынан кем көрмеді. Өзімнің кішкентайымнан етім тірі болды. Сондықтан да шығар, нағашы атам мені ерекше жақсы көрді. Ауылдағы өзге ересек адамдардай ес білгеннен мал да бақтым, шөп те шаптым. Қысқасы, көрмегенім жоқ. Оны айтасыз, сол кездері елді-мекендегі клубта ән шырқап, домбыра да тартатынмын. Осындай таудай талабымның арқасында өз қатарымның алды болдым. Нағашы атам мен әжеме салмағымды салған жоқпын. Кез келген шаруаны ұршықша үйіріп алып кететінмін. Жалпы, менің ұғымым бойынша, жетім бала пысық келеді екен.

Жігіттік шақтағы күндер - Жастық шағыңыз жөнінде жүректерге жететіндей етіп баяндадыңыз. Естуімше, сіздің ғұмырыңыздың біраз жылдары кеншілер қаласы болып табылатын Рудныйда өтіпті ғой. Сол бір кезеңдерді бір сәт көз алдыңызға елестетіп көріңізші. - Ол күндерді еске алсам әрдайым терең ойда қаламын. 1960 жылы 16 бала орта мектепті ойдағыдай аяқтадық. Әке-шешесі бар, жағдайы келетін ұл мен қыздар оқуға аттанды. Бірақ мен бара алмай ауылда қалдым. Уақыт деген

өте құнды нәрсе бар ғой. Содан ұтылмауға тырыстым. Көп ойланып, басымды қатырып жатпай Жангелдин ауданының орталығы Торғай қаласындағы кәсіптік-техникалық училищеге құжатымды тапсырып, жүргізушілік, тракторшылық кәсіпті меңгеріп шықтым. Ауылда кәдімгі көлік жүргізуші болдым. Өзімнің жан-жақтылығымды, адам баласымен тез тіл табысатындығымды байқаған болар, кеңшар басшысы мені ауылдағы клуб меңгерушісі етіп тағайындады. Осы шақта нағыз тепсе темір үзетін көрікті де, алғыр бозбала едім. Жастардың арасында ерекше жалынмен қызмет атқаруға тура келді. Клуб дегеніміз мәдениеттің ошағы емес пе. Елді-мекендегі жігіттер мен қыздардың бос уақыттарын көңілді де мазмұнды өткізуге барымды салдым. Өзге жақтан келген әртістер де өздерінің концерттерін осы жерде қоятын. Сөйтіп жүргенімде әскерге шақырылдым. Ол уақытта қазіргідей емес үш жыл қызмет ететінбіз. Ауылдан барған кез келген жас жігіт осы мерзім ішінде әбден шыңдалып, темірдей тәртіпке бойын үйретеді. Елде қалған ағайын-туысқандардың қадір-қасиетін түсінеді. Әскерде де өз қатарларымның алды болдым. Намысты қолдан берген жоқпын. Өзімнің азаматтық борышымды өтеген соң туған жерге қайта оралдым. Осы кезде жоғарыда өзіңіз сауалыңызда айтып өткендей, облыс орталығымен іргелес жатқан Рудный қаласында екпінді құрылыс қызып жатқан еді. Сондықтан кішкентайымнан еңбекке тиянақты болып өскен мен бірден сонда тарттым. Бұл 1964 жылдың көгілдір көктем айы болатын. Әскерде шыңдалған мен мұнда да абы-

ройға бөлендім. Жастар жағы қолқалап әрі сенім артқан соң зауыттағы комсомол ұйымының жетекшісі болып сайландым. Бұл қызмет мені шын мәнінде тәрбиеледі. Өзімнің біліктілігім мен іскерлігімді көрсетуге мүмкіндік туғызды. Сол шақтары бұл шаһарда кешегі күллі Кеңес Одағынан өзім секілді дарынды да жалынды жастар бас қосып, кеншілер қаласының қалыптасуына, оның өркендеп өсуіне өздерінің септігін тигізді. Мен басқаратын комсомол ұйымы шаһардағы көптеген ұйымдардың алдына шықты. Көшбасшылық қасиетімді бағалаған замандастарым ВЛКСМ-ның 50 жылдығына арналған Мәскеудегі мерекелік құрылтайға қатысуға жолдама берді. Өмірімде алғаш рет шексіз қуанышқа бөлендім. Шынымды айтсам, сонау ата-ананың қадір-қасиетін сезініп өскен мен осындай деңгейге жетемін деп үш ұйықтасам түсіме де кірмеген еді. Осы арада бір айтайын дегенім, кезінде фамилиямды нағашы атам Қозыкенің атына жаздырған едім. Кейін ол кісінің рұқсатын алып, әкемнің есіміне байланысты Ғайсин болып құжатымды өзгерттім. Бәлкім марқұм әкем о дүниеде осыны білгенде орнынан бір аунап, әруағы риза болып қалған шығар-ау. Содан бері өзім көрмесем де әкемнің мәртебесін асқақтатып, оның атына кір келтірмеуге тырысып келдім.

Қабілетіне қарай қызметі өсті - Жақа, сіздің жастық шағыңыз негізінен комсомол, кәсіподақ, партия, сонан соң басшылық қызметтерде өтті. Солардан не түйдіңіз. Кейінгі жастарға еліміздің патриоты ретінде қандай ақыл-кеңес берер едіңіз? - Жалпы адам баласы жас кезін мазмұнды да ізденіспен өткізуі керек. Өйткені, кісіге өмір бір-ақ рет беріледі. Осы қамшының сабындай қысқа мерзімді барынша тиімді, халыққа пайдасын тигізетіндей өткізгенге не жетсін. Сонан соң айтайын дегенім, мен ешқашанда дүние қуған жан емеспін. Кейбіреулердей қолда бар кезде қызмет бабын пайдаланып қалуға тырысқан жоқпын. Арманым да, мақсатым да елім мен халқыма адал жұмыс істеу болды. Комсомол, кәсіподақ саласын айтпағанның өзінде, Торғайдағы екі қазақы аудан Амангелді мен Жангелдин аудандарында басшы болдым. Ол бір ауыр кезең болатын. Жергілікті халықтың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайларын жақсарту, олардың көңіл-күйлері жоғары болып, жұмыстарын жемісті атқару үшін адам ретінде де, басшы ретінде де қолдан келгеннің бәрін де жа-

садым. Кейбіреулер лауазымды қызметке қолы жетсе кресло оның ата-бабасынан қалған мұрадай сезінеді. Қарамағындағыларға қиянат жасап, кейде көңілдерін де қалдырып жатады. Меніңше, бәрінде де әділ, адал болу керек. Өзімнің басшылық жұмыстағы басты қағидам - қабілетті жастарды көтеру, жетім-жесірлерге қолдау көрсету болды. Сондықтан да шығар, қандай қызмет атқарсам да барынша адамгершілік қасиетімді жоғары ұстап, артымда өшпес із қалдыруға тырыстым. Қазір зейнеткермін. Кейде сол өзім жұмыс істеген Торғай өңіріндегі салдырған мектептерді, төселген асфальт жолдарды, басқа да әлеуметтік-тұрмыстық объектілерді көргенде өмірімнің босқа өтпгендігін сезініп, жаным марқая түседі. Жоғарыда кезінде бірден армандаған оқу орнына түсе алмағандығымды тілге тиек еттім ғой. Сондықтан да кейін лауазымды қызмет атқарып жүрген кездерімде өндірістен қол үзбей жүріп, Семейдің зоотехникалық-малдәрігерлік институтын және Алматыдағы Басқару академиясының нарық факультетін бітіріп алдым. - Сіз менің ұғымымша, жастайыңыздан иманды азаматтардың бірі болғансыз. Бұған айғақ, өзіңіз Амангелді ауданындағы Иманов кеңшарын басқарып тұрған кезіңізде облыста тұңғыш рет мешіт салдырдыңыз. Жергілікті ағайындар оны осы күнге дейін ауыздарынан тастамай айтып жүреді. - Әрбір қазақ – ол мұсылман. Ислам діні біздің өмірімізге, әдет-ғұрпымызға баяғыдан енген. Тек кешегі Кеңес Одағы кезінде дінімізді құбыжық етіп көрсетіп, одан бездіруге тырысқандар болды. Біздің бақытымызға орай, тәуелсіздіктің азаттық таңы атып, көк туымыз көкте желбіреді. Сол кезде Иманов кеңшарында мешіт ті салдыруға мұрындық болғаным рас. Осы батылдығыма қазір шексіз қуанамын. Әдемі өрілген парасат ордасы қазіргі таңда сондағы қандастарымызға қызмет етіп жатыр.

Тұлғалардың ықпалы және отбасы жайлы - Сіз туралы жазылған басылымдарды ақтарып отырған кезімде сонау бір жылдары өзіңіз қазақтың біртуар азаматтары Өзбекәлі Жәнібеков пен Еркін Әуелбековтың шапағатына бөленіпсіз. - Негізі өзімді шексіз бақытты сезінемін. Өмірде жақсы кісілерден жолым болды. Ұлтымыздың мақтанышы болып табылатын көрнекті мемлекет қайраткерлері Өзбекәлі Жәнібеков және Еркін Әуелбековтың

назарына ерте ілініп, олардың қамқорлығына бөленгенім рас. Осы қайталанбас тұлғалардың арқасында маған жауапты қызметтер ұсынылды. Мен де шамам келгенше олардың сенімін ақтауға тырыстым. Олар да менің халық үшін тындырған азды-көпті жұмысымды көздерімен көріп, талай ризашылықтарын да білдірді. Әрине, олар қазір арамызда жоқ. Алайда, сынау ардақты жандардан көрген жақсылықтарым мен игі шапағаттарымды өзім баулыған інілеріме, жүрген ортамдағы бауырларыма үнемі айтудан бір сәт жалыққан емеспін. Сонан соң байқағаным, адам баласы талпынса көздеген мақсатына жетпей қоймайды. - Сіздің жарық дүниеге келгеніңізді әкеңіз көрмесе де қандай есім беруді кезінде айтып кеткен екен. Сонан соң тағдырыңызды қосқан Жаңылдық апамыз да өзіңіз секілді қиындықта шыңдалған аяулы жан көрінеді. - Әкем мен үшін асқар тау болып қала береді. Ол майданға аттанар алдында шешеме: «Егер дүниеге ұл бала келетін болсаң, есімін Жақсылық деп қой» деп аманаттап кеткен екен. Шамасы ол баламның аты-жөні осындай болса халқына тек жақсылық жасасын деген ниетте болған шығар-ау. Тағдырыма ризамын. Маған Жаңылдық есімді қазақтың ақылына көркі сай, мінезге бай, дастарханы берекелі, қолы ашық қызын жолықтырды. Ол да мен секілді жастайынан шешесінен айырылып, нағашыларының қолында өсіпті. Нағашысы Сағит пен жеңгесі Разия оны өз перзенттерінен қалдырмай өсірді. Ж а н -ж а р ы м м е н б і р ге бақытты ғұмыр кештік. Тек сүйікті бір ұлым 37 жасында кенеттен дүниеден өтіп, үлкен қайғы жамылдық. Бірақ тағдырға не істей аласың? Бұл күндері бәйбішеміз екеуіміз бір ұл мен үш немереміздің құдайдан тілеуін тілеп отырған жайымыз бар. - Сіз жуырда Құрметті қажы атағын алдыңыз. «Зекет» қорының арқасында талай азаматтар қамқорлыққа бөленіп, оның игілігін көріп жатыр. Осы жөнінде бірер сөз? - Діннің түсінген адамға берері мол. Өзім қажылықта да болып келдім. Көргенім мен түйгенім жетерлік. Маған бауырларым үлкен сенім артқан соң, қазіргі қоғамдық жұмыстарды атқарып жатырмын. Облыстың Бас имамы Асылхан қажы Түсіпбекпен тіл табысып, мұсылман қауымдарының ризашылығына бөленіп жатырмыз. Еңбегім еш кеткен жоқ. «Нұр-Қазақстан» қажылық компаниясының президенті Амангелді Еренғайыпұлы Қостанайға келген бір сапарында «Құрметті қажы» атағын маған салтанатты түрде тапсырды. Бұл бір жағы өзіме үлкен жауапкершілік жүктейді.

Ораз ӘЛІ


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 4 қараша 2014 ж.

ӨНЕР ЖӘНЕ ӨМІР

Ұлт мақтанышы Даңқты жерлесіміз Қапан Бадыров 90 жасқа толды

Қазақстанның Халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Қапан Оралұлы Бадыров 1904 жылы 21-ші қыркүйекте қазіргі Қостанай облысы, Қарабалық ауданы, Табын ауылында дүниеге келген. Ол қазақтың ұлттық театр өнерінің негізін қалаушы Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Елубай Өмірзақов сынды алыптардың қатарында тұрған сахна тарландарының бірі болып табылады. 1922 жылы Орынбор халық ағарту институтына түсіп, ұлтымыздың Ұлы ұстаздарына айналған арыстарымыз А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж. Аймауытовтардан дәріс алды. Қапан Бадыров актерлік өнер жолын әр түрлі көркемөнерпаздар үйірмесіне қатысудан бастады. 1926 жылы 13-ші қаңтарда М.Әуезов атындағы мемлекеттік академиялық драма театр алғаш шымылдығын ашқан күннен бастап, еңбек етіп, өмірінің ең бір сәулелі жылдарын қазақ театрының өркендеуіне арнады. 1927 жылы Алматы қаласында жас жұмысшылар театрын ұйымдастырып, оның сахнасында М.Әуезовтың «Қаракөз» трагедиясын қойды. Шамалы үзілістен кейін, 1931 жылдан бастап Қазақ драма театрында оның ұзақ жылғы актерлік қызметі басталды. Алғашқы сомдаған рөлі - М.Тригердің «Сүңгуір қайығындағы» Оленин. Көбінесе басты тұлғаларды ойнап, өзінің қызу қанды, ойлы актер екенін танытты. Дарын иесі өзінің өнер жолында 180-ге тарта сахна мен кино кейіпкерлерінің рөлін сәтті шығарды. Театр сахнасында М.Әуезовтың «Абай» трагедиясында - Абай, «Еңлік-Кебегінде» Абыз, «Түнгі сарында» - Майқан, С.Мұқановтың «С.Сейфуллинін-

де» - Ә.Бөкейханов, Ж.Шаниннің «Арқалық батырында» - Арқалық, У.Шекспирдің «Отеллосында» - Отелло, Гогольдің «Ревизорында» – Дуанбасы сияқты күрделі образдар жасады. Қазақ кино өнеріндегі Қапан Оралұлы ойнаған «Абай әніндегі» - Айдар, «Амангелдідегі» - Қаратай, «Өмір жолындағы» - Сәрсен, «Алып туралы әндегі» - Көреген көрермен көңіліне шуақты із қалдырған бейнелер болды. Дарынды актер екі рет Еңбек Қызыл Ту, Халықтар Достығы ордендерімен және медальдармен марапатталды. Кезінде Қапан ағамыздың оқырман қауымға ұсынған «Өткендер мен өткелдер», «Естен кетпес есімдер» және «Театр – менің тағдырым» атты кітаптары жас ұрпаққа қалдырған баға жетпес өнер жайлы мұрасы. Көрнекті актер Қапан Бадыров жоғарыда есімдері аталған қазақтың ұлттық театр өнерінің негізін қалаушы Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Елубай Өмірзақов сынды өнер мен өмірін өрнектеген кісілермен өте сыйласты. Ұлт зия¬лы¬сы, өлкетанушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нұрғожа Ораз өзінің «Бұғаудан шыққан асылдар мен ардақтылар» деген кесек туындысында қазақ әдебиетінің классиктерінің шығармашылық өмірбаяны, суреткерлік қолтаңбасы жайында жазумен қатар қазақ театр өнерінің тарланбоздары Қостанай топырағынан шыққан Серке Қожамқұлов пен Қапан Бадыров туралы естеліктері мазмұндылығымен қызықтырады. Мысалы мына бір естеліктерге назар аударып көрелікші. - «Қапан ағамен көп кездестім. Інісіндей жанында жүрдім. Ол кісіден естіп-білгенім аз емес. Менің өнерге деген құштарлығымды оятқан осындай кез-

десулер еді. 1952 жылы әкем театрда Мұхтар Әуезовтің «Абай» романын инсценировкалап, сахнаға шығарғанына куә болдым. Алғаш қойылымды ылғи ығайлар мен сығайлар келіп тамашалады. Олардың арасында алдын ала бір-бір билетті иеленіп, қалтаға салған біздер де бармыз.Сахна шымылдығы ашыла бергенде, залдағылар ду қол шапалақтады. Осы шат сезім біраз тарқамай тұрып алды. Сәлден соң спектакль басталды. Біз Абайдың сахнадағы бейнесін көруге асығулымыз. Себебі, данышпан ақынның ұлы тұлғасын сомдаушы Қапан аға болатын. Алдыңғы қатарда отырған өнер майталмандары, сыншылар тарапынан қалай бағаланар екен деген ой санамызды матап алған біздер үшін бұл кештің мәні зор. Өйткені, ол бір ғана Қапекеңнің абыройы емес, барша қазақтың бәсі бәйгеге түскен үлкен сын сияқты болып сезілді. Басқаны білмеймін, өз басым тақымымды қысып, демімді ішіме жұтып отырмын. Сахнадағы санқилы көріністер бірінен соң бірі ауысып жатыр, оқиға ширығып, аяқталуға айналып барады. Енді бірде байқағанда, өзімді ұмытып кетіппін, сахнада өзім ойнап жүргендей күйдемін. Спектакльдің бел ортасындағы кейіпкерді сомдаушы Қапан Бадыров портреттік гримнің арқасында Абайдан аумай қалған. Байыпты, байсалды, салиқалы, салмақты күйде, кесек сөйлеп, кербез шығады. Аузынан шыққан әрбір сөзге ірілігі жарасып тұр. Қарсыласын ықтырып еркін сөйлейді. Ақыннан пана іздегендерге мейірімді, көңілі құлай берілген тұстарда Қапан ағаның зор денесі оларға пана секілді ұлғая көрінеді. Қапан аға кино өнерінде де біраз елеулі із қалдырған тарлан. Басқасын айтпағанның өзінде «Амангелді» фильмінде Қаратай бейнесін жасауы ерекше есте. Сол сияқты «Абай әнінде» Айдардың рөлі экранның сәнін келтіретін көрікті бейнелер еді. Өйткені, екеуі де Қапан ағаның актерлік шеберлігіне қоса оның сом тұлғалы кескін- келбетімен де түрлене түсетін. Мен Қапан ағаның сахнадағы өмірін ерте кезден білгеніммен, кәдуілгі күнделікті өмірдегі тіршілігін кеш білдім. Ол туралы Серағаң жайында жазған естелігімде біршама айтқан едім. Ол алпысыншы жылдардың орта кезі болатын. Қазақ академиялық драма театры Целиноград қаласына гастрольдік сапармен келді. Сол жолы университеттің драма үйірмесінде ұстазым болған Серағаны (Серәлі Қожамқұловты) қонаққа шақырғанда Қапан аға да үйімізде болған. Серағаң дастарқан басында: «Әй, Қапан, сен мына Нұрғожаның кім екенін білесің бе? – дей отырып, бұл Мұхаметтің інісі ғой!» деген. Сонда Қапан аға орнынан ұшып тұрып: - Ой, айналайын-ай! Кешегі алтынның сынығы, тұлпардың тұяғы екенсің ғой! – деп мені құшақтай алды. Кейін екі ағамы-

здың әңгімесін тыңдай келе білгенім, олар әкемнің інісімен Қостанайда тұрған кезінен бастап, 1946 жылы қайтыс болғанға дейін аралары ажырамаған дос болыпты. Міне, сол алпысыншы жылдардың ортасынан бастап Қапан аға маған да ең жақын адам болып кетті. Жетпісінші жылдардың бас кезінде әкемтеатр Ақмолаға тағы да гастрольмен келді. Бұл жолы Серағаң жасы егде тартып қалғандықтан ба екен, сапарға шықпапты. Қапан ағаны қонаққа шақырдым. Ол кісі Қалкен Әділшінов деген өзіне тетелес, театрдың көрнекті әртісін қоса шақы¬руға кеңес берді. Мен өз тарапымнан Мұхтар Өтебаевты қоссам қайтеді? – деп едім, Қапан аға:– Қоссаң қос, ол өзі әнші әрі өнерлі жігіт, – деді. Мұқаңды мен студент кезімнен білетін едім. Кейін¬нен Мырзашөл аймағы Өзбекстанға беріліп, Хрущев оңтүстік аймаққа тырнағын батырған тұста осы Мұқаң Жетісай қазақ драма театрын ұйымдастырып, ерлік жасағаны бар. Сол үшін ол Өзбек¬станның еңбек сіңірген әртісі атағын алды. Қазір де Жетісай театры республикамыздағы бірден-бір өңірлік өнер ұжымы саналады. Ал Мұхтар аға кейін М. Әуезов атындағы академиялық драма театрға ауысып келді. Сөйтіп, Қапан аға біздің үйге екінші рет қонаққа келді. Үй әдеті бойынша қонақтар әкем отырған бөлмеге еніп, ол кісіге сәлемдесуі тиіс. Сол дағдымен Қапан аға әкеме барып сәлем берді. Жетпіске жақындап қалған ағамызға тоқсанға таяған әкем: - Қай баласың, шырағым? – деп сұрақ қойды. Бұрынырақта Серағаңмен келгенін ұмытып қалса керек. – Троицкінің маңайындағы Табын ауылынанмын, – деп Қапан аға аты-жөнін айтты. – Ә-ә, Троицкінің ауылында бір шоқынған қазақ ауылы болушы еді, содан екенсің ғой, – дегенде бәріміз не дерімізді білмей қалдық. Үлкен адамның бүкпесіз, тура айтатын әдетіне не дерсің. Төр үйге бардық. Үнсіздікті Мұқаң серпілтіп жіберді. – Нұрғожажан, домбыраң бар ма? – деді. Әкеліп әншіге бердім. Өзім бұрыннан естіп жүретін асқақ ән үй ішін кернеп ала жөнелді. Микрофонды, магнитоланы алдын ала дайындап қойғанмын. Сол кеш бойына әнші ағамыз қонақтарды да, үй ішін де риза етті. Ертеңіне облыстық радиодағы досым – білікті радиожурналист Нөгербек Мағзұмовқа айтып, Мұхтар Өтебаевтың көп әндерін жаздырттым. Қапан аға екеуміз сол сапарларда көп кездестік, ұзақ сырластық. Міне, біздің даңқты жерлесіміз, ұлтжанды азамат Қапан Бадыров осындай артына өшпес із қалдырған тұлға. Шынар Досмағамбетова, Қостанай облыстық Ы.Алтынсарин мемориалдық мұражайының жетекші ғылыми қызметкері

9

ЗАҢ ЖӘНЕ ЗАМАН

Жаңа кодекстер бала құқығының қорғаны Қазіргі ХХІ ғасыр заманындағы бүкіл технологияның дамыған дәуірінде адамзат бала тәрбиесінде көптеген кемшіліктерге жол беруде. Баланың құқығын тек қана заң нормаларымен қорғаумен шектелмеу керек. Ата-ананың бала тәрбиесінде тек қана олардыңматериалдық жағдайын қамтамассыз етпей,өсіп келе жатқан ұрпақтың мәдениетті, адамгершілігі мол, зиялы, саналы, болашақта мықты азамат болуын ойлауы қажет. Жасыратыны жоқ, қазіргі кезде ата-анаға үйдің әл-ауқаты бірінші кезекке шығып отыр. Баланың тәрбиесіне көңіл бөлуге уақытының аздығы, баланың ғаламторда көп уақытын өткізуі, жас ұрпақтың өсіп-дамуына өздігінен ойлау қабілетінің артуына, өзімен қатарлас балалармен араласуына кедергі келтіреді. Иә алдағы жылда қолданысқа енгізілетін кодекстердің нормаларында бала құқығы қорғау көзделген. Яғни ата-ананың бала алдындағы тәрбиелеу міндеті, ата-аналық құқығынан айырылу жағдайында балаға қажетті алимент төлемдерің төлеуі және басқа да маңызды жайлар көрсетілген. Әрине, кодекс нормаларында бала құқығының қорғалуы көзделгені қуантарлық жағдай. Бірақ тек қана кодекспен шектелмей, қоғам болып бала тәрбиесін тиісті дәрежеде қолға алуымыз қажет. Бала тек қана құқықбұзушылық жасағанда ғана мәселені көтермей, оның алдын алған жөн. Өсіп келе жатқан ұрпағымыз ол еліміздің болашағы жарқын екенін бәр сәт те ұмытпайық. А.Ташанов, Қостанай облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының бас маманы

Сот жүйесіндегі оң өзгерістер Елбасы Нұрсылтан Назарбаев Қазақстан халқына арнаған Жолдауында Сот және құқық қорғау жүйелерін жаңғырту бағытында да бірқатар міндет жүктегені белгілі. Осыған орай ҚР Жоғары Соты төрағасының 2012 жылғы 11 қаңтардағы өкімімен Қазақстан Республикасының «электрондық үкіметі» порталы арқылы берілген электрондық талап арыздарды және басқа да электрондық құжаттарды қабылдау және есепке алу тәртібі туралы нұсқаулық қабылданды. Ақпараттық технологиялар өркендеген заманда қағазбастылықты азайтып, уақытты үнемдеудің маңызы зор. Енді Сотқа Электронды Үкімет порталы арқылы (www.egov. kz) электрондық арыздарды беруге мүмкіндігіңіз бар. Ғаламтордағы осы мекен-жайға кіріп, электрондық талап арыз беріп қана қоймай, сот отырысының хаттамасын алуға да болады. Сондай-ақ, сот отырысының хаттамасымен танысып, ғаламтор арқылы өз сын-ескертпеңізді де бере аласыз. Өзгерістердің тағы бірі – талап-арыз тапсырғанда, талап қоюшыға немесе шағымданушы, арызданушыларға өзінің талап-арызын сот кеңсесіне тапсырған уақытта талон беріледі. Талон беру арқылы талап арызды тіркеудің ерекшелігі, азаматтарға ұялы байланыс телефонының абоненттік нөмеріне не электронды мекен жайына SMS хабарлама жөнелтілуі. Арыз тіркелген уақытта тіркеудің кіріс нөмері мен тіркеу уақыты көрсетіліп хабарлама жолданса, іс қозғалысы туралы толық мәліметтерді www.sud.kz сайтынан алуға мүмкіндік алады. Елбасы Қазақстан халқына Жолдауында: «Сот жүйесі іс жүзінде ашық және қолжетімді, қарапайым және барлық дауды шеше алатындай болуға тиіс», - деген болатын. Бүгінгі күні Қостанай облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотында 1612 талап-арыз талон беру арқылы тіркелген. Бұл бастаманы алдағы уақытта одан әрі жетілдіріп, сот ашықтығы мен қолжетімділігін қамтамасыз етудегі тың жаңалық деп білеміз. Ә.Баймұханова, Қостанай облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының бас маманы

Қайырымдылық қоры ашылды Жақында Таран ауданы «Әйет» мешітінде ҚМДБ-ның қазіргі уақыттағы талабына сай қайырымдылық қоры ашылды. Бұл қорға ауданға қарайтын барлық ауылдардағы әр қазақ отбасы айдың сонында 200 теңгеден жинап аудандық мешітке тапсырмақ . Аудандағы елді-мекендерден түскен қаражат Құран хатым бағышталып, әр айдың сонында күн көрісі төмен, көп балалы отбасылар мен жетім-жесірлерге көмек көрсетілетін болады. - Мәселен, биылғы қазан айында көмекке мұқтаж бес отбасыға қайырымдылық жасалды. Оның үшеуі қазақ, екеуі өзге ұлт өкілі. « Өзге ұлттарға да көмек көрсеткендегі мақсатымыз - Ислам діні ешкімді де ұлт пен ұлысқа бөлмейтіндігін дәлелдеу. Алланың алдында барлық адам бірдей екенін түсіндіру,- дейді бас имам Есет Ғәбдімәліков. Осындай игі ниеттегі қайырымдылық шаралары алдағы уақытта да жалғасын таба бермек. Тарандық бауырларымыздың осы бастамасы өзгелерге де жұғысты болғай.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

10 РУХАНИЯТ

Сейсенбі, 4 қараша 2014 ж.

КІТАП ӘЛЕМІНДЕ

Мағжан ізімен жүргендей боласың... Ахметжан Куантаев, журналист 60 жылдан астам атын атауға да тыйым салынған Мағжан Жұмабаевтың халқымыз үшін орны ерекше. Сондықтан ұлы ақын толық ақталған 1989 жылдан бері оның өмірі мен шығармашылығына арналған зерттеу еңбектердің көбеюі заңды. Мағжан атын білмей өскен ұрпаққа Алаш мақтанышының ұлылығын дәріптеу, теңдесі жоқ шығармаларын насихаттау - ұлт рұхына еңбек ету деуге болады. Міне, осы игі іске жиырма жылдан астам уақыт бойы атсалысып келе жатқандардың бірі - белгілі ұстаз, өлкетанушы Қайролла Мұқанов. Оның қаламынан шыққан мақалалар Мағжан өмірінің көпке белгісіз сырларына, ақын шығармаларының астарлы қырларына арналып, жыр пайғамбарын баршаға танымал ету ісіне елеулі үлес болып қосылды. Жуырда жерлес мағжантанушының «Мағжан ізімен» атты тағы бір кітабы жарық көрді. Онда Мағжанның өмірі, көзқарасы, шығармашылығы жанжақты сарапталған. Автордың әр жылғы мақалалары, зерттеу еңбектері Мағжанның азаматтық ұстанымына, ақындық деңгейіне, ұлт мәдениетіндегі теңдессіз орнына арналған. «Мағжан өз тегін де, өз жерін де мадақтаумен өткен, өміріндегі азаматтық орнын ардақтауға ұмтылған, өлең сөздің асыл маржанын төгілткен, сұлу жырымен оқырманын егілткен, өне бойы қапаста, қайғы мен қасіретте өмір кешіп, ақырында мүлт кеткен, өзі айтқандай, соры арылмаған халқының зарлы перзенті», - дейді автор. Ақынның балалық шағынан бастап, өмірінің соңына дейін мағлұмат беретін кітапта Мағжанның ата тегі, туыстары жөнінде көптеген деректер келтірілген. Атасы Жұмабайдың жиендері, оның ішінде Жамал Тастемирова-Бердіқожина, Софья Есенжанова, Серғазы Нұрмағамбетов, Ғаділша

Қаһарманұлы және басқалары туралы деректер беріліп, олардың қазіргі ұрпақтарына дейін таралады. Өзі де, сөзі де сұлу ақынның әр кезде көңілі ауып, жыр арнаған әйелдері туралы әдепті әңгімеленіп, ақынның жары Зылихаға сүйіспеншілігі, оның «халық жауының әйелі» ретіндегі қиын да азапты тағдыры әңгімеленеді. Мағжанның өмірін оқырман санасына ұмытылмастай етіп жеткізуге зерттеушінің ақын ғұмырындағы түрлі кезеңдердің маңызды оқиғаларын «Мағжан – Қызылжарда», «Мағжан - Омбыда», «Мағжан - Ташкентте», «Мағжан - Мәскеуде» тараулары жан-жақты баяндайды. Осы қалалар ақын тағдырында қандай орын алғаны туралы салиқалы ой өрбітіледі. Кітаптың тағы бір ерекшелігі – Мағжанның Міржақып Дулатовпен, Жұмағали Тлеулинмен, Сәкен Сейфуллинмен, Сәбит Мұқановпен танысу жағдайлары, олармен қарым-қатынастары туралы осыған дейін көпке белгісіз болып келген деректер еңгізілгендігі. Қ.Мұқановтың кітабында Мағжанның ұстаздық жолы, өткен ғасырдағы қазақ қоғамының бала тәрбиесі ғылымына елеулі үлес болып қосылған «Педагогика» еңбегіне, балаларға арналған шығармаларына қатысты қызғылықты мақалалар бар. Қ.Мұқановтың еңбегін айрықша тартымды ететін жайт – кітаптағы ақынға қатысты маңызды деректер жүйеленіп, шоғырландырылуы. Мысалы, атауы меңзеп тұрғандай «Жыр пайғамбарының ұстаздары» тарауы кезінде әкесі Бекен ауылындағы мұғалімі, бала Мағжанның сауатын ашып, өлеңге ынтасын оятқан Яхия Ақанов туралы мақаламен басталады. Қызылжар медресесінің имамы Мұхамеджан Бегішев те Мағжанға кең дүниенін есігін ашып, әртүрлі ғылымдардан оқытып, араб, парсы, татар ақындарының, Абайдың өлеңдерімен таныстырып, жас

Сәлем айту

О

8

Ойлап таппайтыны жоқ

О

ңтүстіккореялық зерттеушілер темекі тұқылдарын пайдалы затқа айналдырды. Сеул ұттық университетінің мамандары көшеде аяқ астында шашылып жататын қоқыс түрінен іс жүзінде пайда көруге болатынын дәлелдеді. Шылымның сүзгіштері целлюлоза ацетатынан жасалады. Осы қосындыны қатты қыздырған кезде ол көмірсутекті затқа айналады. Ал көмірсутегі – электр энергиясын жинақтау жүйесін жасау үшін таптырмас материал. Оның үстіне ол арзан әрі өткізгіштік қасиеті жоғары екен.

8

жігіттің рухани қалыптасуына баға жетпес еңбек сіңірген. Мағжанның дүниетанымына зор ықпалын тигізген, орыс тілін жетік меңгеруіне көмектескен белгілі алаш қайраткері Міржақып Дулатов туралы да әңгімеленген. Осы тарауда дарынды жас ақынға ақылшы болып, 1912 жылы «Шолпан» атты өлеңдер жинағын шығаруға көмек көрсеткен Мағжанның «Ғалия» медресесіндегі ұстазы, белгілі татар жазушысы Ғалымжан Ибрагимовтің ағалық қамқорлығы туралы да айтылған. Мағжанның Мәскеудегі Жоғары әдеби-көркемөнер институтында 1923-1926 жылдары орыстың көрнекті ақын Валерий Брюсовтан алған білімі, оның жасаған қамқорлығы, «Қазақтың Пушкині» деп атағаны да осы тарауда. Кітаптың қызықты тарауларының бірі – «Мағжан эпиграммаларының кейіпкерлері».

Ақиық ақын кейін бүкіл халыққа танымал болған қазақ зиялылары туралы жеңіл әзілмен жазған эпиграммалардың астында әр кейіпкер туралы қосымша деректер берілген. «Мағжанмен таныс болғандар» деп аталған бөлімде 200ден астам кісінің аты-жөндері ғана жазылып қоймай, олардың кімдер екені, қысқаша өмір жолдары көрсетіліп, Мағжан олармен қай жылдары, қай қалаларда танысып, қандай қатынаста болғаны туралы мағлұматтар келтірілген. Кітапқа Қайролла Мұқановтың Мағжан туралы орыс тілінде жазған мақалалары да еңгізілген. Басылым Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің қолдауымен «Асыл мұра» орталығынығ жұмыс жоспары аясында шығарылған. Бұл кітапты оқығанда, шынында да, Мағжан ізімен жүргендей боласың...

Сәлем жасау, сәлем ету

Мұның бірнеше түрі бар.

дер оған риза болып батасын береді. Келіннің сәлем беруі әдептілік пен сыйлаудың белгісі ретінде қабылданады. Сәлем әйел адамға қатысты болса оны «сәлем етті» дейді. Үшінші, сәлем етудің тағы бір өзгеше түрі де бар. Егер бір адамның мойны құяң болып, басын бұра алмай қалса, онда ол кербез адамның сыртынан сәлем қылуы керек. Халық ұығымы бойынша құяң сонда жазылып кетеді деген сенім болған. Мұндай сәлем қылудың аяғы көңілді күлкіге жалғасып жатады.

Сәлемдеме

Жарасты әрі әдемі дәстүрдің бірі осы сәлемдеме. Ол адамдардың бір-біріне деген

Қ

Отандық көлікке сұраныс бар

азақстандық автобизнес қауымдастығының экономикалық талдау бөлімі берген мәліметтер бойынша, жыл басынан бері елімізде 84978 импортты автокөлік және еліміздің зауыттарында құрастырылған 22288 автокөлік сатылыпты. Бұл туралы «BNews.kz» сайты хабарлап отыр. Осы жылдың сегіз айында Қазақстандағы ресми диллерлер 107266 жаңа темір тұлпар сатқан. Өткен жылы бұл сан 99859 дананы құрапты. Осылайша еліміздегі сатылым деңгейі 7,42 пайызға артқан.

8

Мықын биін көрсетуге тыйым салынды

М

ысырда кабельді арналардың біріне мықын биін көрсетуге тыйым салынды. Елдің бас діни органы Дар әл-Ифта эфирден мықын биі байқауын көрсетпеуді бұйырды. Органның мәлімдеуінше, бұл өнер азғындық жолға түсіреді және экстремистердің мақсатына қызмет ететін көрінеді. Телеарна басшылығы мықын биі думанын көрсетуді тоқтатуға келісті. Бірақ, оған діни шенеуніктердің ұсынысы емес, 2 қыркүйек күні Синай түбегінде қаза тапқан 11 мысырлық полицейді еске алу себеп болды.

8

Асқазаннан алынған 43 шұлық

А

Қазақтың салт-дәстүрлері Біріншісі, алыс жолдан келген жолаушы, немесе сол елдің адамы ауыл ақсақалдарына немесе белгілі адамдарға әдейі іздеп келіп сәлем беру қалыптасқан ұлттық дәстүр. Кейде «алыстан алты жасар бала келсе, алпыстағы шал сәлем береді» дегендей, жөн білетін үлкендердің өзі барып сәлемдесетін де жол бар. Егер сәлем ер адамға қатысты болса «сәлем берді» деп айтылады. Екінші, сыйлы ата, ене, қайынағаларына кездескенде, көргенде келіні оларға иіліп, бір тізесін бүгіп сәлем қылады. Үлкен кісілерден табақ қайтқанда да келін сәлем жасайды. Ондайда біреу «келіндеріңіз сәлем етіп жатыр» деп хабарлайды. Үлкен-

Әлемдегі ең кішкентай кинотеатр

л 1960 жылы жасалды. Ерекше кинотеатр күн энергиясы арқылы жұмыс істейді. Күннің көзі арқылы жұмыс істейтін кинотеатрды суретші Питер О,Конел ойлап тапты. Мұнда келген көрермендер тек деректі фильмдерді ғана тамашалай алады. Туындылар табиғатты қорғау тақырыбына арналған. Ең қызығы, шағын кинотеатрда 8 орындық бар. Сондай-ақ, оны жылжымалы кинотеатр десе де болады. Себебі, екі дөңгелегі бар кинотеатр кәдімгі көлік сияқты. Оны кез келген аймаққа тізгіндеп әкелуге болады.

БІЛГЕНГЕ - МАРЖАН

Қазақ ұғымында сәлем айтудың да салмағы, мән-маңызы бар. Алдымен ол сыйластықтың, ұмытпағандықтың, сағыныштың белгісі. «Пәленше сізге сәлем айтып жатыр» десе, әр адам шын қуанып, риза болып «сәлем айтса, саламат болсын» деп жауап қайтарады. Сәлем айтудың негізгі мақсаты міне, осында жатыр. Сәлемнің екінші мағынасы әр нәрсені еске түсірудің, алашақ-берешектің, арадағы өкпе-наздың да белгісі жатады. Бұл «ойлансын, бір жауабын берсін» деген тұспалмен айтылады.

Шарайна

сыйластығының, құрмет тұтуының айқын белгісі. Көптен көрмей сағынысқан адамдардың бір-біріне жіберген қымбат бұйымы, асы заты немесе жеңсік тағамы, қысқы сыбағасы. Оның қымбат бағалы болуы шарт емес. Сәлемдеме келген адам жіберген адамға ақ батасын, шын ризалығын білдіріп, қатты қуанады. Үлкендер мұндайда көзіне жас алып, оны көрші-көлемдеріне, балаларына айтып мақтанады, сол адамды еске алады. Сәлемдеме – адамды адамның ұмытпай жүруінің, берік достығының, адал көңілінің алтын кілті. «Сәлем берген саулық береді» дейді халық. Ал сәлемдеме берудің мән-мағынасы одан да биік.

ҚШ-тың Орегон штатындағы Портланд қаласының ветеринарлары ерекше ота жасады. Олар иттің асқазанынан 43 шұлық алды. Ит иесі төрт аяқты «досының» шұлықты шайнап жатқанын көргенімен, жеп қояды деп күмәнданбаса керек. Дәрігерлер ит асқазанынан осынша көп шұлық шығады деп ойламаған. Дегенмен, мұндай оқиғалар арагідік кездесіп тұрады екен. Ота жасаған дәрігердің айтуынша, бірде неміс пойнтері кәуаптың шампурын жеп қойса, бақа аквариумдағы 30 декоративті ұсақ тасты жұтып қойған.

8

1001 хот-дог сыйлады

Қ

ытайлық Вэн есімді жас жігіт 3 жыл бойы кездесіп жүрген қызына үйлену туралы ұсынысты ерекше жолмен жасапты. 28 жастағы жігіт болашақ жарына 1001 хот-дог сыйлап, үйлену туралы ұсыныс жасаған екен. Дәл осы күні екеуінің кездесіп жүргендеріне 1001 күн болған екен. Қос ғажық хот-догтың тек біреуін ғана бөлісіп жеп, қалғанын қонақтарға таратып берген.

(Өзге басылымдардан алынды)


Вторник, 4 ноября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

ОФИЦИАЛЬНЫЙ ОТДЕЛ

11

ЖОБА

ПРОЕКТ

«Коммуналдық қалдықтарды жинау, шығару, көму және қайта пайдалану тарифтерін бекіту туралы» Қостанай қалалық мәслихаты шешімінің жобасын Қостанай қалалық мәслихаты сессиясының бекітуіне енгізу туралы Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 20-1 бабы 2-тармағына және «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 31-бабына сәйкес, Қостанай қаласының әкімдігі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 1. «Коммуналдық қалдықтарды жинау, шығару, көму және қайта пайдалану тарифтерін бекіту туралы» Қостанай қалалық мәслихаты шешімінің жобасы Қостанай қалалық мәслихаты сессиясының бекітуіне қосымшаға сәйкес енгізілсін. 2. Осы қаулының орындалуын бақылау Қостанай қаласы әкімінің орынбасары жүктелсін. Әкім

О внесение на утверждение сессии Костанайского городского маслихата проекта решения Костанайского городского маслихата «Об утверждении тарифов на сбор, вывоз, захоронение и утилизацию коммунальных отходов» В соответствии с пунктом 2 статьи 20-1 Экологического кодекса Республики Казахстан и статьи 31 Закона Республики Казахстан «О местном государственном управлении и самоуправлении в Республики Казахстан» акимат города Костанай ПОСТАНОВЛЯЕТ: 1. Внести на утверждение сессии Костанайского городского маслихата проект решения Костанайского городского маслихата «Об утверждении тарифов на сбор, вывоз, захоронение и утилизацию коммунальных отходов» согласно приложению. 2. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на заместителя акима города Костанай. Аким

2014 жылғы “___” ___________№ _____ Қостанай қаласы әкімдігінің қаулысына 1 қосымша

Приложение № 1 к постановлению акимата города Костаная № __ от «__» ______2014 года

ЖОБА

ПРОЕКТ

Қостанай қалалық мәслихаттың ШЕШІМІ

РЕШЕНИЕ Костанайского городского маслихата

Қостанай қаласы бойынша коммуналды қалдықтарды жинау, шығару, көму және қайта өңдеу тарифын бекіту туралы 2007 жылғы 9 қаңтарындағы ҚР Кодексінің 19-1 бабына сәйкес «ҚР Экологиялық кодексі» 2001 жылғы 23 қаңтарындағы ҚР Заңының 6 бабы «Қазақстан Республикасында өзін-өзі басқару мен жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Қостанай қалалық мәслихат ШЕШТІ: 1. Осы шешімнің қосымшасына сәйкес Қостанай қаласы бойынша коммуналды қалдықтарды жинау, шығару, көму және қайта өңдеу тарифын бекіту. 2. Бірінші ресми түрде жариялаған күннен он үнтізбелік күн өткен соң, осы шешім қолданысқа енгізіледі. Қостанай қалалық мәслихаты

Об утверждении тарифов на сбор, вывоз, захоронение и утилизацию коммунальных отходов по городу Костанаю В соответствии со статьей 19-1 Кодекса Республики Казахстан от 9 января 2007 года «Экологический кодекс Республики Казахстан» статьей 6 Закона Республики Казахстан от 23 января 2001 года «О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан» Костанайский городской маслихат РЕШИЛ: 1.Утвердить тарифы на сбор, вывоз, захоронение и утилизацию коммунальных отходов по городу Костанаю согласно приложению к настоящему решению. 2.Настоящее вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования. Костанайской городской маслихат

Қостанай қалалық мәслихатының шешіміне қосымша № ___2014 жылдың «__» __________ Қостанай қаласы бойынша коммуналды қалдықтарды, жинау, шығару, көму және қайта өңдеу тарифы

№ р/н 1

2

Атауы Коммуналды қалдықтарды жинау, шығару, көму және қайта өңдеу тарифы жеке тұлға үшін айына бір адамнан заңды тұлғалар үшін бір текше метрге (полигонда орналастыру) коммуналды қалдықтарды көму және қайта өңдеу тарифы жеке тұлға үшін бір текше метрге заңды тұлғалар үшін бір текше метрге

Қостанай қалалық мәслихатының кезектен тыс сессиясы 2014 жылдың 7 қарашасында сағат 15.00 Қостанай қ., Пушкин к-сі, 98, кіші мәжіліс залы мекенжайы бойынша өтеді. Күн тәртібінің негізгі сұрағы: Мәслихаттың 2013 жылғы 7 қазандағы № 171 «Мүгедектер қатарындағы кемтар балаларды үйде оқытуға арналған шығындарды өтеу туралы» шешіміне өзгеріс енгізу. Внеоочередная сессия Костанайского городского маслихата состоится 7 ноября 2014 года в 15.00 по адресу: г. Костанай, ул. Пушкина, 98, малый зал. Основной вопрос повестки дня: Внесение изменения в решение маслихата от 7 октября 2013 года №171 «О возмещении затрат на обучение на дому детей с ограниченными возможностями из числа инвалидов».

На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «Проведение поисковых работ на Караульном железо-медном рудопроявлении (лист N-41-115-А, с исключением контрактных территорий)». Тел. 50-37-90. На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «Проведение поисковых работ на цинковые руды на Краснооктябрьском рудном районе (Костанайская область)». Тел. 5037-90. На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «Здание с помещениями: мини-гостиницы, закусочной быстрого обслуживания и гаража по автодороге на Федоровку». Тел. 50-37-90. На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «Строительство мебельного павильона в п.Сарыколе, ул. Павших борцов, 110». Тел. 50-37-90. ИП «Молдабеков Р.Т.» сообщает о проведении общественного обсуждения плана мероприятий по охране окружающей среды для оформления разрешения на эмиссии в окружающую среду. Слушания проводятся 05.10.2014 г. в 11.00 по адресу: Костанайский район, п. Затобольск, ул. Терешкова, 1/3.

Приложение к решению Костанайского городского маслихата «__»______ 2014 года № __ Тарифы на сбор, вывоз, захоронение и утилизацию коммунальных отходов по городу Костанаю №п/п

Теңге

Наименование

1

199, 40 1910, 34 2

для физических лиц с одного человека в месяц

199,40

для юридических лиц за один кубический метр

1910,34

Тариф на утилизацию и захоронение коммунальных отходов (размещение на полигоне)

198,52 362,25

для физических лиц за один кубический метр

198,52

для юридических лиц за один кубический метр

362,25

ТОО «Ломоносовское» доводит до сведения жителей Костанайской области о проведении Государственной экологической экспертизы проекта ОВОС к «Проекту поисковых работ к Контракту №3151 на проведение разведки железных руд месторождения Ломоносовское, расположенного в Костанайском районе Костанайской области» (с учетом изменений и дополнений от 18.09.2014 года к проекту поисковых работ). Замечания и предложения просим отправлять по адресу: heresurs@mail.ru

Қостанай қалалық мәслихат депутаттары көрнекті мемлекеттік қызметкер Жомарт НҰРҒАЛИЕВТІҢ мезгілсіз дүниеден өтуіне байланысты туғантуыстарына, жақын-жуықтары және әріптестеріне қайғырып көңіл айтады. Қостанай қалалық мәслихат депутаттары: Абдрахманова Б.М., Абрамян А.С., Байменова А.К., Блок С.И., Бойченко А.Г., Бут М.В., Бибин И.А., Дудин А.А., Джантурин М.Г., Исмуратов С.Б., Медетов Н.А., Антонинова Т.Н., Сотников С.Н., Сұлтангазин М.Ж., Уралбаева А.Е., Шалабаев К.В., Шонов Н.М., Шүменбаев С.К. Депутаты Костанайского городского маслихата выражают искреннее соболезнование родным, близким и коллегам по поводу безвременной кончины видного государственного служащего Жомарта НУРГАЛИЕВА. Депутаты Костанайского городского маслихата: Абдрахманова Б.М., Абрамян А.С., Байменова А.К., Блок С.И., Бойченко А.Г., Бут М.В., Бибин И.А., Дудин А.А., Джантурин М.Г., Исмуратов С.Б., Медетов Н.А., Антонинова Т.Н., Сотников С.Н., Султангазин М.Ж., Уралбаева А.Е., Шалабаев К.В., Шонов Н.М., Шуменбаев С.К.

Акимат города Костаная выражает глубокие и искренние соболезнования семье, родным и близким по поводу безвременной кончины НУРГАЛИЕВА Жомарта Мирасовича

Көкшетау қаласының әкімі, көрнекті мемлекеттік қызметкер Жомарт НҰРҒАЛИЕВ мезгілсіз дүниеден өтті. Оның туған-туысқандарына, жақын-жуықтарына және әріптестеріне осы орны толмас ауыр қайғыларына байланысты қатты қайғырып көңіл айтамын. Нұрлыбек ХАЛЫҚОВ, Қостанай қалалық мәслихат хатшысы Безвременно ушел из жизни видный государственный служащий, аким города Кокшетау Жомарт НУРГАЛИЕВ Выражаю искренние соболезнования родным, близким и коллегам в связи с этой тяжелой и невосполнимой утратой. Секретарь Костанайского городского маслихата ХАЛЫКОВ Н.К.

ГАЗЕТА КУПОН БЕСПЛАТНОГО ЧАСТНОГО ОБЪЯВЛЕНИЯ

РАЗДЕЛЫ ПРОДАЮ КУПЛЮ МЕНЯЮ (нужное подчеркнуть) текст объявления (до 25 слов)

РАЗМЕЩЕНИЕ РЕКЛАМЫ Адрес: пр. Аль-Фараби, 90

(1 этаж, левое крыло - рекламный отдел).

Тел. 8 (7142) 54-03-01

ПОДПИСКА Тел. 8 (7142) 53-39-13

Ф.И.О. Адрес редакции: пр. Аль-Фараби, 90

Адрес редакции: 110000 г. Костанай, пр. Аль-Фараби, 90. Телефон приемной редактора 54-27-53, факс 54-27-53 ТОО «Газета «Наш Костанай» Регистрационное свидетельство № 12842-Г выдано 18.06.2012 г. Министерством культуры и информации Республики Казахстан. Собственник: ТОО «Газета «Наш Костанай». Издается с августа 1990 г. при поддержке акима города. Территория распространения: г. Костанай и Костанайская область.

Тенге

Тариф на сбор, вывоз, захоронение и утилизацию коммунальных отходов

И.о. директора - гл. редактора: Оразалы ЖАКСАНОВ. Заместитель главного редактора: Оразалы Жаксанов. Тел. (54-62-46). Шеф-редактор: Айжан Утевова. Тел. (54-3758). Ответсекретарь: Ирина Востротина. Тел. (54-37-58). Корреспонденты: Сергей Биркле (54-64-85), Валерия Вахненко (54-05-75), Марина Кострова (54-05-75), Александр Кузьмичев (54-62-46), Ва-

лентина Мелехова (54-05-75), Зульфия Набиева (54-05-75), Надежда Чистякова (54-05-75). Фотокорреспондент: Олег Яблочкин, Никос Мармалиди (54-64-85). Рекламный отдел: тел. 54-03-01. Дежурный редактор: Сергей Биркле. Газета набрана и сверстана в компьютерном центре «НК»: Валентина Михальцова, Индира Казиханова. Корректоры: Ирина Ранцева, Виктория Богдан. Тел. 54-69-71.

gazeta@top-news.kz Печать офсетная. Газета отпечатана в ТОО «Костанайский Дом печати», г. Костанай, ул. Майлина, 2/3. Объем - 2,5 печатных листа. Тираж номера - 2988. Подписной индекс: К-315. Заказ №1756. При перепечатке ссылка на «НК» обязательна. Мнение авторов публикаций может не совпадать с точкой зрения редакции. ® - материал публикуется на правах рекламы. Ответственность за содержание рекламы и объявлений несет рекламодатель.


12

Вторник, 4 ноября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

ЗДРАВСТВУЙТЕ! АКТУАЛЬНО

Скрининг: об этом должен знать каждый! В течение двух дней врачи из областных центров и городов республики говорили об организации скрининговых осмотров, участвовали в мастерклассах и тренингах. 30-31 октября в конференц-зале управления здравоохранения прошел выездной республиканский семинар-совещание «Проведение скрининговых осмотров населения и формирование здорового образа жизни». В ходе мероприятия обсуждались вопросы по про-

ведению скрининговых осмотров: особенности обследований по раннему выявлению болезней системы кровообращения и сахарного диабета, предопухолевых и опухолевых заболеваний молочной железы, толстой и прямой кишки, шейки матки, скрининга на раннее выявление глаукомы и другие. С докладами выступили директор Национального центра проблем формирования здорового образа жизни Жамиля Баттакова, руководители отделов НЦПФЗОЖ Наталья Сулейманова и Клара Медеубаева, главные внештатные сотрудники УЗАКО: кардиолог Дмитрий Лобков

и эндокринолог Гульнара Молдахметова. - Необходимо чаще говорить о скрининговых программах, чтобы население знало об их пользе и о том, как данные осмотра могут выявить проблемы со здоровьем, - говорит руководитель отдела НЦПФЗОЖ Клара Медеубаева (на сним ке). – Широкомасштабные скрининговые обследования внедрены в нашей стране с 2002 года. Скрининг входит в перечень гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, и дело каждого - пройти ежегодный профилактический медицинский осмотр. Например,

детям необходимо посетить педиатра, сдать анализы крови и мочи, принять участие в инструментальном обследовании. Ведь это позволяет выявить ранние стадии сердечно-сосудистых заболеваний, сахарного диабета, глаукомы и факторы риска, а также гепатиты. Своевременное выявление заболеваний позволяет предупредить страшные осложнения: инсульт, инфаркт, слепоту, цирроз и рак печени. По итогам республиканского семинара-совещания всем участникам были вручены сертификаты. Фото Никоса МАРМАЛИДИ

ПОДРОБНОСТИ

ЗДОРОВЬЕ

«Школа без ДТП»

Чем питаешься, школьник?

Профилактике детского травматизма, особенно дорожно-транспортного, в последние годы уделяется большое внимание. Учитывая актуальность этой проблемы, в резолюциях Всемирной организации здравоохранения подчеркивается важность подхода к профилактике травматизма с позиции общественного здравоохранения, государства призываются к принятию необходимых мер, а дети выделяются как одна из основных целевых групп для вмешательства. В связи с ростом дорожнотранспортного травматизма с участием детей и с целью активизации внимания к решению задач по обучению детей навыкам самосохранения, безопасного и ответственного поведения, областной центр проблем формирования здорового образа жизни объявляет о проведении конкурса «Школа без ДТП» среди педагогов и школьных инспекторов общеобразовательных школ области. ПОЛОЖЕНИЕ О проведении областного конкурса «Школа без ДТП» по профилактике дорожно-транспортного травматизма 1. Цели и задачи Конкурс проводится с целью: - привлечения внимания к проблеме дорожно-транспортного травматизма с участием детей; - активизации внимания педагогов, школьных инспекторов к решению задач по обучению детей дорожной азбуке, навыкам самосохранения, безопасного и ответственного поведения; - создания в школьной среде значимости профилактики травматизма; - стимулирования творческого развития детей и обучения культуре поведения на дорогах. 2. Условия и период проведения конкурса К участию в конкурсе допускаются педагоги, школьные инспекторы. Конкурсная работа должна быть в виде альбома с описанием подходов в работе по профилактике дорожно-транс-

портного травматизма среди учащихся, содержать фотоматериалы, диск с видеороликом, снятый школой-конкурсантом. Конкурс проводится с 29 октября по 30 ноября 2014 г. 3. Критерии оценки: - количество мероприятий по профилактике дорожно-транспортного травматизма; - количество дорожно-транспортных происшествий с участием детей школы-конкурсанта; - наличие отряда Юных инспекторов дорожного движения; - уровень информированности по Правилам дорожного движения среди учащихся школы-конкурсанта; - наличие креативного подхода и методов привития и формирования безопасного поведения на дороге; - соответствие работы предложенной теме конкурса. При подведении итогов конкурса дополнительно оценивается практическая деятельность педагогов и их вклад в дело профилактики детского дорожно-транспортного травматизма в зависимости от системности, результатов работы и внедрения передового опыта по безопасности дорожного движения. 4. Ответственные Костанайский областной центр проблем формирования здорового образ жизни. 5. Партнеры - Управление здравоохранения акимата Костанайской области; - Управление образования акимата Костанайской области (по согласованию); - Управление административной полиции ДВД по Костанайской области (по согласованию). 6. Подведение итогов По итогам конкурса выявляются победители (I, II, III место). По решению организаторов конкурса могут быть определены дополнительные номинации. Награждение победителей состоится 3 декабря 2014 года на базе Управления здравоохранения акимата Костанайской области.

Проблема питания школьников стала главным вопросом для обсуждения на круглом столе, организованном Национальным центром здорового питания по Костанайской области. Участниками мероприятия были медицинские работники школ города.

когда-то были запрещены газированные напитки, хотдоги, гамбургеры. Вскоре их примеру последовала и Германия. - Качество питания формирует наше здоровье. Необходимо включить в рацион исключительно натуральные продукты, попытаться избежать консервантов, - говорит Шугаев. - Фрукты детям должны

приятно сказываются на здоровье школьников. Проблемы в организации питания озвучила главный специалист отдела санитарно-гигиенического надзора за пищевыми объектами Екатерина Яружная. - Сегодня тендер выигрывают частные компании, зачастую они предоставляют несбалансированное питание учащимся. Для них

- Здесь обсуждаются вопросы, связанные с питанием детей дошкольного, школьного и подросткового возраста. В течение всего года мы проводим подобные выездные встречи по всей области: в детских садах, мини-центрах и школах. Общаемся с родителями и раздаем необходимую литературу о здоровом питании, - пояснила научный сотрудник ОНЦЗП Тота Бекмагамбетова. Проблема питания детей широко обсуждается и во Всемирной паутине. Интернет пестрит разнообразными картинками и фотографиями, где школьники употребляют в пищу фаст-фуды. По словам заместителя руководителя областного управления здравоохранения Каикмуллы Шугаева, во Франции

поступать ежедневно. Они обязаны входить не только в школьное питание, но и в домашнее. К сожалению, многие родители своим чадам дают деньги, на которые школьники покупают чипсы, сухарики, запивают все это газированными напитками. А когда начинаешь говорить родителям о том, что их ребенок неправильно питается, они обижаются. Нужно найти с ними общий язык. Медработники должны быть универсалами – не только тщательно следить за правильным питанием детей, но и работать со взрослыми, объясняя им, как правильное питание организовать. Завтраки в школах с недостаточным количеством витаминов или с полным отсутствием их неблаго-

важна цена, а не физиологическая потребность детей в биологически ценных веществах. Приготовление блюд осуществляется из того, что привез поставщик. В итоге получается, что организация питания в учебных заведениях остается однообразной. В рационе недостаточно молока, мясных и кисломолочных продуктов, яиц, овощей и фруктов. Преобладают мучные и крупяные изделия, витаминизация не проводится, - поясняет Яружная. - Еще одна из проблем - это санитарно-техническая осна-

щенность пищеблоков. Нет капитальных ремонтов в помещении столовой. Имеется существенный износ технической базы: мебель старая, недостаточно холодильного оборудования, да и кухонный инвентарь требует обновления. Между тем ежедневно в рацион школьников должны входить мясо, молоко, сливочное масло, хлеб ржаной или пшеничный, овощи, сахар. В идеале мясо птицы включают один раз в два-семь дней. Завтрак должен состоять из горячего блюда, горячего напитка и фруктов. На обед: салат, первое и второе блюда, основное горячее блюдо из мяса, компот, кисель или чай. Полдник обязан состоять из напитка с кондитерским изделием без крема. Как сообщила Ирина Сердобинцева, методист городского отдела образования, курирующая вопросы организации питания и медицинского обслуживания в школах, на сегодняшний момент обсуждается проект по организации питания учащихся, который будет принят с 1 января 2015 года. Новшеством является то, что перспективное меню начнет составлять организация образования и согласовывать с санитарными врачами. - В школе должны быть люди, отвечающие за организацию питания. После принятия проекта они смогут два раза в четверть проверять частную компанию, осуществляющую реализацию питания в школе. Ведь главное – это здоровье детей, а не интересы частного бизнеса, - подчеркнула Сердобинцева. Карикатура Сергея БИРКЛЕ

Ведущая полосы Валерия ВАХНЕНКО Тел. 54-05-75

№86 (2683)  

Вторник, 4 ноября 2014 г.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you