Page 1

Конкурс: не победители, но с машиной.

Тема недели. Повысилась цена на хлеб.

2

3

gazeta@top-news.kz

Основана в августе 1990 г.

Сенім биігінен көрінген. Вторник, 23 сентября 2014 г. №74 (2671)

Распространяется в г. Костанае и Костанайской области. Выходит два раза в неделю: во вторник и четверг.

МЕДИЦИНА

К доктору всей семьей!

5

Чекистер өмірін арқау еткен.

6

Асыл апамыздың қадіріне жетіп жүрміз бе?

8

До 1 ноября можно прикрепиться не только к определенной поликлинике, но и выбрать врача общей практики, у которого сможет наблюдаться вся семья. Как отмечает начальник информационно-аналитического отдела областного управления здравоохранения Рустем

Тлеубаев, кампания по прикреплению к поликлиникам проводится уже во второй раз. Сменить медицинскую организацию просто. Все, что для этого нужно - написать в регистратуре заявление, предварительно открепившись от прежней поликлиники. Чтобы выбрать врача общей практики, необходимо так же написать заявление. - Отказать в прикреплении гражданам не могут, - подчер-

кивает Рустем Тлеубаев. - Но есть нюанс: у каждоговрача общей правктики и терапевта есть лимит на пациентов. Если этот лимит будет исчерпан, то жителей прикрепят к другому доктору в этом же медицинском учреждении. Рустем Тлеубаев отмечает, что при выборе поликлиники желательно руководствоваться принципом территориальности и выбирать медорганизацию, находящуюся по

месту жительства, работы или учебы. - Если вы живете на КСК, а прикрепляетесь к поликлинике на КЖБИ, нужно быть готовым к тому, что участковый врач к вам на вызов не приедет. К службе «скорой помощи» это не относится. При этом, если человек не обратился в поликлинику во время кампании по перекреплению, считается, что он согласен с выбором медицин-

ского учреждения. После 1 ноября поменять поликлинику можно только в том случае, если гражданин меняет место жительства. По словам Рустема Тлеубаева, на данный момент выделить поликлинику, куда люди прикрепляются с большим или меньшим желанием, пока невозможно. Марина КОСТРОВА Фото Никоса МАРМАЛИДИ

Костанай и костанайцы: исполнить свой долг на земле.

12


2

Вторник, 23 сентября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ

ПРОБЛЕМА

КОНКУРС

Бензина – все меньше Свыше 700 тонн дизельного топлива и бензина марки АИ92 недополучила Костанайская область. Ежемесячно объемы нефтепродуктов для регионов распределяют в Астане. Заявки на получение определенного количества горючего от розничных реализаторов принимаются в акиматах, затем утверждаются в министерстве. В сентябре области выделено порядка 1000 тонн бензина марки АИ-80, 3600 тонн - АИ-92 и свыше 3000 тонн дизельного топлива. Однако фактически Костанайский регион получит примерно на 10% меньше выделенных объемов горючего. - ТОО «Бахыт-Мунай» в очередной раз не выкупил свои объемы, - сообщил руководитель управления предпринимательства Мейрам Сокитбаев. - С осени прошлого года у этого оператора нестабильное материальное положение. Они каждый месяц подают заявки на приобретение топлива, им выделяют определенные объемы, но они их не выкупают, ссылаясь на финансовые трудности. А согласно закону, мы не имеем права перераспределить выделенные им объемы топлива на других операторов. Для остальных продолжаются поставки нефтепродуктов на сентябрь по ранее заключенным договорам. Управление предпринимательства до 26 сентября принимает заявки от розничных реализаторов нефтепродуктов на объемы топлива на октябрь. Валентина МЕЛЕХОВА

Машины для образцовых отцов и детей Семья Жанбуршиновых из Аулиекольского района получила в подарок новенькую «Ниву». Такой четырехколесный сюрприз Глава государства Нурсултан Назарбаев преподнес каждой семье финалистов первого республиканского конкурса «Мерейлi отбасы». Торжественное чествование семей, съехавшихся со всей страны, состоялось 19 сентября в столичном концертном зале «Казахстан». - Мероприятие прошло на высшем уровне, было посемейному тепло и непринужденно, - рассказывает заместитель руководителя областного управления внутренней политики Бибигуль Аккужина, которая вместе

НАШИ ЛЮДИ

ОФИЦИАЛЬНО

Почетных граждан стало больше На состоявшемся вчера совещании городского актива звание «Почетный гражданина г. Костаная» присвоено еще двум жителям областного центра - Вере Макеровой и Салиму Мендыбаеву. Нагрудные знаки, удостоверения и голубые ленты виновникам торжества вручил аким Костаная Ахмедбек Ахметжанов и секретарь городского маслихата Нурлыбек Халыков. Эти люди хорошо известны за пределами области. Вера Григорьевна - заслуженный педагог РК, на протяжении многих лет возглавляющая одну из лучших школ города - СШ №2. Салим Токмурзаулы - почетный журналист РК, заместитель главного редактора газеты «Костанай таны». В списке почетных граждан Костаная на сегодняшний день около 100 имен. Среди них участники Гражданской и Великой Отечественной войны, ученые, педагоги, спортсмены и космонавты. А присваивается оно по ходатайству трудовых коллективов и общественных объединений, творческих союзов в знак особых заслуг за большой вклад в развитие экономики, науки и культуры, искусства, образования, здравоохранения и социальной сферы. Впервые звания почетного гражданина в 1967 году был удостоен дважды Герой Советского Союза, генерал-майор авиации Леонид Беда. Александр КУЗЬМИЧЕВ

МЕРЫ

Браконьерам – штрафы Вместе с земледельцами области, активно ведущими уборку хлеба, обильный «урожай» собирают и госинспекторы РГУ «Тобол-Торгайская межобластная бассейновая инспекция рыбного хозяйства». Только в Мендыкаринском районе при проведении очередного рейда они составили 10 протоколов за нарушение правил рыбоохранного законодательства. По каждому факту правонарушители привлечены к административной ответственности, им придется уплатить штрафов на общую сумму более 22 тысяч тенге. Кроме того, госинспекторами у браконьеров было изъято около 400 метров запрещенных в Казахстане к промысловому и мелиоративному лову рыбы полиамидных сетей. До конца сентября рейды по охране рыбных запасов проведутся во всех районах области. Александр ФЕДОРОВ

ЖӘРМЕҢКЕ!

27 қыркүйек сағат 10.00-де Арыстанбеков көшесінің бойында, Сити-орталықта және Жастар бульварында «Алтын күз-2014» тауар өндірушілер бағасымен ауылшаруашылық жәрмеңкесі өтеді. Қосымша ақпарат тел. 575 – 773.

ЯРМАРКА!

27 сентября в 10.00 по ул. Арыстанбекова, в Ситицентре и на Бульваре молодежи состоятся сельскохозяйственные ярмарки «Алтын куз-2014» по ценам товаропроизводителей. Дополнительная информация по тел. 575 - 773. Пресс-служба акима города Костаная

с Жанбуршиновыми ездила в Астану. - Для всех финалистов «Нивы» в подарок стали полной неожиданностью! Было приятно слышать, что микроавтобус костанайской сборки отправился в ЮжноКазахстанскую область в качестве подарка победителям. Кстати, фотографии семей, принявших участие в первом республиканском конкурсе, разместятся в музее Первого Президента, как память об этом знаменательном событии. «Мерейлi отбасы» будет проходить ежегодно. По словам Бибигуль Аккужиной, 25 сентября в поселке Аулиеколь состоится концертная программа, посвященная чествованию семьи Зейнуллы и Бижамал Жанбуршиновых. Зульфия НАБИЕВА Фото из личного архива

Было бы желание - работа будет Проблемы социального обеспечения жителей области были подняты на внеочередной XVII конференции «Нур Отана». Главный вопрос, рассмотренный в ходе совещания, - реализация предвыборной платформы партии. По данным регионального куратора по направлению «Социальное обеспечение граждан» Екатерины Смышляевой, работа экспертных групп, куда входят представители государственных органов, общественных объединений, волонтеры и общественники, дает хорошие результаты. А благодаря тому, что в группу входят чиновники, имеется доступ к статистической информации по проблемным вопросам. Один из таких - доступность образовательных услуг для детей с особыми потребностями, их в регионе проживает свыше 12 тысяч. При этом для них функционирует 20 учреждений образования. В семи коррекционных ор-

ганизациях обучаются 911 детей, а в 56 общеобразовательных школах по специальным программам – 1 528 школьников. Еще 219 детей-инвалидов обучаются на дому по индивидуальным программам. По словам Екатерины Смышляевой, в августе были изучены потребности реабилитационного Центра для детей с ограниченными

возможностями при детской городской больнице. Поскольку он создан и функционирует за счет средств местного бюджета, партийные работники ходатайствовали о выделении средств из республиканского бюджета на укрепление его материально-технической базы. Кроме того, на конференции прозвучало, что в настоящее время в области

трудоустроен 4 641 инвалид. Количество неработающих трудоспособных инвалидов – 3 014 человек. Более тысячи из них не стремятся найти постоянное рабочее место. Аким Костанайской области поинтересовался мнением Екатерины Смышляевой по поводу полноты условий, созданных для трудоустройства инвалидов. Депутат отметила, что они достаточные. - Другой вопрос, что нужно менять менталитет людей: у многих иждивенческие настроения, - пояснила Смышляева. - Необходимо отслеживать дальнейшую судьбу тех, кто устраивался на работу по госпрограммам. - Есть люди, которым по состоянию здоровья действительно противопоказан труд, - отметил глава области Нуралы Садуакасов. А есть и те, кто не желает работать. Я прошу членов партии изыскать возможности трудоустраивать нуждающихся в этом инвалидов. Марина КОСТРОВА Фото Максима ФРОЛОВА

АКЦЕНТЫ

Долг не отдал, аванс потерял Обойная фабрика «Айгерим» будет повторно продана с торгов. Напомним, что производственная часть костанайской обойной фабрики была продана с торгов в июне текущего года. Главный лот - цеха с оборудованием - приобрела алматинская компания «Казахстанская

обойная фабрика» по стартовой цене 375 млн тенге. Потенциальный покупатель внес аванс в сумме 18 млн тенге, а оставшуюся долю должен был оплатить до конца августа. - Компания просила отсрочку до конца августа, объяснив это тем, что они ожидают привлечение денег, - рассказала конкурсный управляющий ТОО «Айгерим» Айгуль Мустафина.

- Видимо, процесс затянулся. Остаток суммы не внесен, и кредиторы решили повторно выставить имущество на торги. Деньгами, вырученными с продажи имущественного комплекса по производству обоев, ТОО «Айгерим» намеревалось рассчитаться по долгам с основным кредитором – «АТФ Банк». Поэтому, как пояснила Айгуль Мустафина, примерно через месяц

обойную фабрику вновь выставят на аукцион. - 18 млн тенге, которые «Казахстанская обойная фабрика» внесла в виде аванса, «сгорели». То есть правила таковы, что компания не сможет вернуть эти деньги. И, кроме того, она не будет участвовать в повторных торгах, - пояснил руководитель управления предпринимательства Мейрам Сокитбаев. Валентина МЕЛЕХОВА


Вторник, 23 сентября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

СОБЫТИЯ. ФАКТЫ ТЕМА ДНЯ

ЧП

Спасти не удалось...

Месяц чистоты

С 25 сентября по 25 октября в Костанае состоится традиционный месячник по благоустройству и санитарной очистке. Как сообщил на совеща-

нии актива города заместитель акима города Фрунзик Аракелян, только за восемь месяцев этого года было вывезено почти 23 тысячи кубометров ТБО с несанкционированных свалок. Это больше, чем за весь прошлый год.

- Причем с некоторых свалок мусор приходится вывозить постоянно, - отметил Фрунзик Аракелян.Особенно «отличились» в этом плане поселки Тепличный, Амангельды, район ДК «Строитель», улицы Гоголя, 1 Мая, Павлова. Не торопятся убирать закрепленную территорию и руководители ряда предприятий и учреждений. Решить «грязную» проблему руководство областного центра намерено кардинальными мерами. По распоряжению акима Костаная Ахмедбека Ахметжанова руководители предприятий всех форм собственности должны немедленно приступить к саночистке территорий от мусора и опавших листьев, посадке деревьев, проводить эту работу еженедельно. Специалисты управления по защите прав потребителей и

универсальные полицейские должны контролировать эту работу, особенно в частном секторе, и штрафовать нарушителей. Не должны остаться в стороне и председатели ПКСК, которым предложено привлекать к работам по саночистке не только дворников, но и жителей многоэтажек. - Нужно постоянно поддерживать городскую территорию в экологически чистом состоянии, - подчеркнул Ахмедбек Ахметжанов. Нельзя допустить массового сжигания мусора: этим мы травим себя. После каждого субботника вывозить ТБО специализированным транспортом на полигоны. Наш город всегда считался одним из самых чистых и благоустроенных, и этот имидж необходимо поддерживать. Александр КУЗЬМИЧЕВ

К СВЕДЕНИЮ

«Несоциальная» буханка В сети магазинов «ТОТ» на прошлой неделе повысилась цена на хлеб. Причем поднялась стоимость именно социального хлеба. Напомним, что между властью и предпринимателями ежегодно заключаются меморандумы, согласно которым его цена не должна превышать 42 тенге. В магазинах «ТОТ» она поднялась до 45 тенге за буханку. Смысл меморандума в том, что мельницам (то есть операторам) зерно отпускается по льготной цене. В итоге пекарни, закрепленные за определенными операторами, по заниженной стоимости получают муку 1 сорта - 45 тенге за 1 килограмм. В Костанайской области таких операторов девять, пекарен - 23. Последние должны отпускать хлеб 1 сорта по 40 тенге за булку, а магазины делать накрутку всего в 2 тенге. - Меморандумы были за-

ключены со всеми магазинами, мельницами и пекарнями. Срок действия - до 1 сентября, то есть на данный момент сроки их истекли, отметил заместитель руководителя отдела сельского хозяйства и ветеринарии Костаная Гизат Каленов. - Сейчас прорабатывается вопрос о дополнительном соглашении, чтобы в сентябре и октябре мельницы смогли закупить зерно по заниженной стоимости. Пока же пекарни работают на остатках муки. - Почему «ТОТ» поднял цену на социальный хлеб? - Дело в том, что мельница подняла цену на муку, поскольку еще нет допсоглашения. Но мы переговорили с администрацией магазина, они снова понизят цену станут торговать по 42 тенге. В ноябре будут заключены новые меморандумы. Как отметил Гизат Каленов, в случае нарушения условий меморандума, наказания как такового не предусмотрено. Но в дальнейшем с

3

За прошедшие выходные в Костанайской области при пожарах погибли два человека. 19 сентября в обеденное время в с.Майском Тарановского района загорелся частный дом. В одной из комнат пожарные обнаружили обгоревший труп мужчины. - Им оказался сын 75-летнего хозяина дома. Погибший, 1965 г.р., гражданин РФ, - говорит сотрудник пресс-службы ДЧС Валихан Дусанов. - 48-летний мужчина приехал к отцу в гости из Челябинской области. Сам же пенсионер получил ожоги различной степени тяжести и был госпитализирован в больницу. Дом, к сожалению, сгорел дотла. Предположительно причиной пожара стало неосторожное обращение с огнем. А вот уже 20 сентября ранним утром загорелся дом в с.Боровском Мендыкаринского района. В ходе тушения огня найден 62-летний хозяин дома - мужчина задохнулся в дыму. - Семья неблагополучная. Дом за неуплату был отключен от света. В комнате, где наши спасатели обнаружили труп, на столе стояла свечка и валялись пустые бутылки из-под спиртного, - пояснил Дусанов. Зульфия НАБИЕВА

СИТУАЦИЯ

Выписали! Всех получивших отравление в столовой Узункольской средней школе выписали из больницы. При этом установить причину интоксикации пока не удалось. Часть пострадавших поступила в детскую городскую больницу на прошлой неделе, 16 сентября. Как сообщила главный врач медицинского учреждения Асия Байменова, последнего отравившегося выписали в субботу, 20 сентября. - Все они находятся в удовлетворительном состоянии и наблюдаются врачами Узункольской ЦРБ, - уточнила Байменова. Напомним, 53 человека пострадавших, среди которых 6 взрослых и 47 детей, после приема пищи в школьной столовой, в меню которого в этот день входили макароны с подливом и котлеты, оказались на больничной койке. Департамент по защите прав потребителей пока не огласил своего заключения. Как сообщили в областной прокуратуре, школьная столовая опечатана. По факту массового отравления в Узункольской СШ №1 полицейскими возбуждено уголовное дело. Валерия ВАХНЕНКО

КРИМ-ИНФО

Прогорела на подписке

нарушителями власти могут не заключать повторные договора.

Марина КОСТРОВА Фото Никоса МАРМАЛИДИ

Экс-заведующая детского сада из Аулиекольского района обвиняется в мошенничестве. 46-летняя женщина, работая в госучреждении, собирала деньги на годовую подписку газет. - Однако около шести месяцев 13 работников детского сада поселка Кушмурун ничего не получали, - сообщает прессслужба ДВД. - Своими действиями руководитель причинила ущерб подчиненным на сумму 24 тысячи тенге. Работники детсада обратились по данному факту в Аулиекольский РОВД с просьбой привлечь начальницу к ответственности. Полицейские задержали 46-летнюю жительницу Костаная. Оказалось, что после того, как подозреваемая завладела деньгами подписчиков, она уволилась с места работы. Возбуждено уголовное дело по ст.177 ч.1 «Мошенничество». Мадина РАМАЗАНОВА

ГОРОДСКИЕ ПОДРОБНОСТИ ВОПРОС-ОТВЕТ

Переименованию - быть? Улица Павших Борцов в Костанае может получить новое имя. 19 сентября в Костанайском городском маслихате состоялись первые публичные слушания по вопросу переименования. Было высказано много мнений и предложений. Одни предлагали хорошо подумать и не переименовывать ул. Павших Борцов, а выбрать альтернативный вариант - улицу, название

которой не несет в себе исторического смысла. Другие утверждали, что переименовать ее необходимо. Как пояснили в городском маслихате, инициатива о переименовании улицы принадлежит Казахстанской национальной академии наук. Депутат Сабит Исмуратов предложение полностью поддержал. - Переименование улиц – важная составляющая. Люди должны знать выдающихся

деятелей, тех, кто внес свою лепту в формирование города, страны в целом. Увековечивание имен таких известных людей, как Шаяхметов, имеет воспитательное значение, - говорит депутат. Шайсултан Шаяхметов работал в сфере науки и образования РК, внес значимый вклад во вхождение Казахстана в мировое пространство как суверенного государства. Он является автором учебных программ и пособий для вузов.

По ул. Павших Борцов находится 99 частных домов, 8 многоэтажных, а общее количество, проживающих на данной территории, – 971 человек. По словам сына общественного и государственного деятеля (ему в этом году исполнилось бы 75 лет), Беимбета Шаяхметова, людям не стоит беспокоиться. Все расходы по озеленению улицы, изготовлению табличек с наименованием берут на себя родственники. Валерия ВАХНЕНКО

1. Подлежит ли легализации гараж или дача на земельном участке, который мне не принадлежит? Согласно подпункту 5 пункта 1 статьи 3 Закона РК «Об амнистии граждан Республики Казахстан, оралманов и лиц, имеющих вид на жительство в Республики Казахстан, в связи с легализацией ими имущества» легализации подлежат здания (строения, сооружения), находящиеся на территории Республики Казахстан, соответствующие строительным нормам и правилам, а также целевому назначению занимаемого земельного участка, принадлежащего субъекту легализации на праве собственности. Таким образом, граждане вправе легализовать имущество только на собственном земельном участке. 2. Каким образом возможно оформить право собственности на гараж или дачу, если не оформлен земельный участок под ними? Согласно Гражданскому кодексу Республики Казахстан граждане вправе обратиться в суд за признанием права собственности на указанные объекты.


4

Вторник, 23 сентября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

НАША ЖИЗНЬ

ЧТОБЫ ПОМНИЛИ

К ДАТЕ

На земле великого предка

На языке дружбы

Журналисты Костанайской области побывали на малой родине выдающегося просветителя Ибрая Алтынсарина, где посетили мавзолей и мемориальный музей. Данный пресс-тур, организованный МОО «Ел ертенi» по заказу управления внутренней политики, прошел в рамках празднования 150-летия со дня открытия Алтынсариным первой школы в Торгайском регионе. Представители СМИ побывали в ауле Мезгил Алтынсаринского района – именно здесь родился и вырос общественный деятель. - На этом месте специально благодарные потомки воздвигли памятник, построили колодец, - говорит кандидат философских наук Калкаман Жакып. – Ибрай Алтынсарин положил начало светскому образованию казахского народа. Он автор первых казахских учебников. Нынешнее поколение не должно забывать об этом. После посещения аула экскурсионная группа отправилась в мавзолей, где были возложены цветы. Затем посетили музей школы-гимназии имени Алтынсарина и мемориальный музей его имени в г. Костанае. Валерия ВАХНЕНКО

«Әкімдіктің 2010 жылғы 24 мамырдағы № 911 «Қостанай қаласының аумағында көшпелі сауда орындарын белгілеу туралы» қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қостанай облысы Қостанай қаласы әкімдігінің 2014 жылғы 18 тамыздағы №2063 қаулысы «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 31-бабына, «Сауда қызметін реттеу туралы» 2004 жылғы 12 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабына сәйкес, Қостанай қаласының әкімдігі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 1. Қостанай қаласы әкімдігінің 2010 жылғы 24 мамырдағы № 911 «Қостанай қаласының аумағында көшпелі сауда орындарын белгілеу туралы» қаулысына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 9-1-150 тіркелген, 2010 жылғы 13 шілдеде «Қостанай» газетінде жарияланған) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулының 1-қосымшасында 46-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «46. Генерал Арыстанбеков көшесі, Воинов-Интернационалистов және Чкалов көшелерінің шекарасында, жұп жағы»; 2. Осы қаулының орындалуын бақылау «Қостанай қаласы әкімдігінің ауыл шаруашылығы және ветеринария бөлімі» мемлекеттік мекемесіне жүктелсін. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жариялаған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Әкім А. АХМЕТЖАНОВ

Қаулы қостанай облысының әділет департаментінде 2014 жылғы 16 қыркүйекте №5093 тіркелді.

Постановление акимата города Костаная Костанайской области от 18 августа 2014 года №2063 «О внесении изменения в постановление акимата от 24 мая 2010 года №911 «Об определении мест выездной торговли на территории города Костаная» В соответствии со статьей 31 Закона Республики Казахстан от 23 января 2001 года «О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан», статьей 8 Закона Республики Казахстан от 12 апреля 2004 года «О регулировании торговой деятельности», акимат города Костаная ПОСТАНОВЛЯЕТ: 1. Внести в постановление акимата города Костаная от 24 мая 2010 года № 911 «Об определении мест выездной торговли на территории города Костаная» (зарегистрированного в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за номером №9-1-150, опубликованное 13 июля 2010 года в газете «Костанай») следующее изменение: в приложении 1 к указанному постановлению пункт 46 изложить в следующей редакции: «46. Улица генерала Арстанбекова, в границах улиц Воинов-Интернационалистов и Чкалова, четная сторона»; 2. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на государственное учреждение «Отдел сельского хозяйства и ветеринарии акимата города Костаная». 3. Настоящее постановление вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования. Аким А. АХМЕТЖАНОВ Постановление зарегистрировано в Департаменте юстиции Костанайской области от 16 сентября 2014 г. №5093

В Костанае чествовали полиглотов и тех, кто ведет активную работу по внедрению госязыка. Вот уже несколько лет в Казахстане День языков отмечается в третье воскресенье сентября. В преддверии этой даты в областном Доме дружбы состоялось торжественное мероприятие.

- Президент Нурсултан Назарбаев не устает повторять, что традиции, обычаи и культуру можно передать только через родной язык, - отметил заместитель акима области Мурат Дарибаев. - Нужно расширять применение госязыка во всех сферах нашей деятельности, а чтобы быть конкурентоспособными, необходимо изучать еще и ан-

глийский. За 8 лет в области открыты 14 школ, где преподавание ведется на госязыке, работают 18 центров обучения языкам. С каждым годом растет число школьников и студентов некоренной национальности, которые стремятся получить образование на государственном языке. В этот день из рук замакима области сразу несколько человек получили грамоты и подарки «За успехи в реализации языковой политики». Одной из награжденных стала воспитатель детского сада №4 г.Костаная Наталья Мосолова, представленная в энциклопедии «Лучшие люди Казахстана». Женщина уже 34 года работает с детьми, из них 9 лет в совершенстве владеет казахским языком. - С 2006 года веду группы с государственным языком обучения, - говорит Наталья Ивановна. - По национальности я украинка, дома мы общаемся только на русском. Безусловно, для хорошего владения языком нужна среда и, прежде всего, мотивация. Просто я для себя решила выучить казахский и внуков буду приобщать к нему!

А вот заведующий сектором отдела занятости и социальных программ акимата г.Аркалыка Денис Скороходов не только разговаривает, ведет делопроизводство, но и мыслит на казахском языке. - Так получилось, что родители отдали меня в школу с государственным языком обучения, - рассказывает Денис. - Целенаправленно поступал на казахское отделение в колледже и университете, получая профессию экономиста. Являюсь участником и призером многих конкурсов на знание госязыка. В этом году Денис поехал уже во второй раз от нашей области в Шымкент на республиканский форум молодежи некоренной национальности «Мемлекеттік тіл - менің тілім». В этот же день в областном Доме дружбы состоялась концертная программа, подготовленная Центром досуга, выставка кухонной утвари. А экспонаты из своих фондов представил и областной историко-краеведческий музей. Зульфия НАБИЕВА Фото Ивана МАРМАЛИДИ

ЦЕЛИ И ЦЕННОСТИ

Музейное дело: новый этап Костанай посетили участники автопробега, посвященного 10-летию принятия государственной программы «Культурное наследие». Это новый проект Национального музея РК, его сотрудники и стали участниками десятидневного пробега «Ұлттық мұра». Цель акции - объединить усилия музейных работников республики для дальнейшей реализации

госпрограммы. - Этот проект рассчитан на три года, - поясняет первый заместитель директора Национального музея РК Азимхан Койлыбаев. – Первый этап - поездка по южному и центральному Казахстану. В последующем мы планируем посетить восточный и западный регионы страны. В ходе пробега участники обмениваются опытом с другими городами в сфере музейного дела, обсуждают перспективы развития музеев в регионах, популяризи-

руют историко-культурное наследие, а также информируют население об уникальных культурных ценностях нашей страны. Немаловажную роль играет и профориентационная работа. - В настоящее время наблюдается острая нехватка кадров, - утверждает руководитель отдела культурнообразовательной работы Национального музея РК Роза Мухаметжанова. – Сейчас государство уделяет большое внимание музейным проблемам: повышается за-

работная плата, выделяются образовательные гранты на эту специальность. И наша задача – призвать молодое поколение, заинтересовать. Музейный работник – это творческая и ответственная профессия, ведь мы являемся хранителями не только музейных артефактов, но и самой истории. После посещения нашего города сотрудники музея отправились в Кокшетау, а затем в Астану, где и завершится автопробег. Надежда ЧИСТЯКОВА

МЕРЫ

Задолжали детям Долг по алиментам в Казахстане насчитывает несколько миллиардов тенге. Многие горе-отцы снимают с себя все обязательства по содержанию ребенка, уклоняются от уплаты алиментов, скрывают свои доходы. На нерадивых отцов у государства - свои меры воздействия. Например, с 28 января 2014 г. в стране увеличен размер алиментов для неработающих отцов. - С начала 2014 года на исполнении в территориальном отделе по взысканию алиментов по городу Костанаю находилось 4 713 исполнительных производств о взыскании алиментов в отношении 7 563

детей. Из них 514 должников являются злостными неплательщиками, - сообщает начальник отдела прокуратуры г.Костаная Зауреш Абдрахманова. – За истекший период 2014 года прокуратурой города проведено пять проверок по вопросу соблюдения законности при исполнении судебных актов о взыскании алиментов, внесено 2 представления, 9 предписаний, по результатам которых три должностных лица привлечены к дисциплинарной ответственности. Так, например, Д.М. Жуйков, который был официально трудоустроен с декабря 2013г. по февраль 2014г., не выплачивал алименты своему несовершеннолетнему ребенку, в результате чего

сумма задолженности с января 2013г. по июль текущего года составила 207 442 тенге. Должник неоднократно предупреждался об административной ответственности за неисполнение судебного акта, но тот активных действий не предпринимал. В итоге постановлением Специализированного административного суда г.Костаная мужчина привлечен к административной ответственности по ст.524 КоАП и оштрафован на 10 МРП. Если бывший муж не платит алиментов или платит столько, что хватает на пару дешевых туфель ребенку, есть способы заставить его вспомнить про свои обязанности. - В нашей стране уже дей-

ствует запрет на выезд за рубеж для тех, кто задолжал алименты. Кроме этого, существует практика изъятия имущества. В городе уже были случаи, когда у безответственных отцов забирали машину и ставили ее на штраф-стоянку до полного погашения долга. К тому же рабочей группой разработан график проведения рейдовых мероприятий по выявлению имущества должников, а также привлечению их к административной ответственности, - пояснила Абдрахманова. Вдобавок, чтобы народ знал своих «героев», имена злостных неплательщиков алиментов вывешивали и на рекламных щитах, где находятся объявления. Валерия ВАХНЕНКО


Бүгінгі нөмірде: * Пірім менің - Би-аға * Әруақты сыйлаған елміз * Қазақтың салт-дәстүрлері

Сейсенбі, 23 қыркүйек 2014 жыл

Сенім биігінен көрінген

Әкімнің өнегесі Үстіміздегі жылы да біздің өңірімізде «Мектепке жол» қайырымдылық акциясы өзінің жалғасын тапты. Әрине, бұл игілікті істе қазақтың іскер азаматтары яғни әкімдердің де өзге жауапты қызметтегі азаматтарға үлгі көрсеткендігін айтып өткеніміз абзал. Осынау акция облыс орталығымен іргелес жатқан Қостанай ауданында да көңілдегідей жүргізілді. Мұнда күнкөрісі төмен отбасылар, жетім және ата-аналарының қамқорлығынсыз қалған балалар назардан тыс қалған жоқ. «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» демекші, аталмыш ауданның әкімі Тауба Исабаев та жүрегі ізгілікке толы жан екендігін дәлелдеді. Ол Затобол кентінде тұратын ағайынды Азат және Елдос есімді балдырғандарды қамқорлығына алып, азаматтық танытты.

Ислам дінін қабылдады

28 жасар Анатолий Павличенко басқаратын №18 мектеп-гимназиясы үздіктер қатарында Міне, жаңа оқу жылының да алғашқы айы аяқталып келеді. Қостанай шаһарындағы бүгін әңгіме арқауына айналғалы отырған №18 мектеп-гимназиясына арнайы ат басын бұрып, ұжымның жұмыс барысымен таныстық. Өткен 2013-2014 оқу жылының қорытындысы бойынша қалалық мектептердің ішінен алға суырылып шыққан аталмыш білім ордасындағы игі істерді жазу көптен бергі ойымда жүретін. Соның сәті келіп, еліміздегі осындай мектептегі ең жас директорлердің бірі-Анатолий Анатольевич Павличенкомен кездесіп, сұхбаттастым. Осы арада бір тоқтала кетер жай, биылғы жылдың басында бұрын тек орта мектеп болып аталып келген білім ордасының

беделі өсіп, мектеп-гимназия мәртебесіне қол жеткізді. Мұндай дәрежеге ие болған соң, ұстаздардың да біліктілігі әрі білім сапасы да соған сай болуы керек. Мектеп басшысы өзінің жастығына қарамастан соның бәріне де жете көңіл бөлді. Сыныптарда қазіргі заман талаптарына жауап беретіндей жұмыстар атқарылды. Бұл күндері өз мамандықтарының қыр-сырын әбден меңгерген ұстаздар қауымы өздерінің пәндері бойынша тың ізденістер жасап, әрбір шәкірттің жүрегіне жол тауып, жыл бойы нәтижелі істерді жүзеге асырды. Осы арада нақты дәлелдерге де сүйене кетелік. Әрбір мұғалім ұстаз деген жоғары атақты бағалап, тәуелсіз еліміздің тірегі болар азаматтар даярлауға ерекше көңіл бөлуде.

Мұндағылар нағыз педагогтар ғана жан-жақты шәкірттерді әзірлей алады деп түсінеді. Мектеп-гимназияда оқушылардың ой-өрістерін кеңейтуге, жан дүниелерін байытуға да назар аударылады. Мәселен, кадрлардың біліктілігі әрдайым бірінші кезекте тұрады. Осындағы ұстаздардың 98,6 пайызы жоғары білімді. 8 мұғалім магистратураны бітірген. Сондықтан болса керек, білім сапасы да жылдан-жылға артып келеді. Мектеп-гимназия басшысы осындағы әріптестерінің халықаралық, республикалық байқауларға қатысуларына қолынан келгенше мүмкіндік жасауға тырысады. Сондықтан да шығар білім ордасындағы ұстаздардың арасында облыстық, қалалық жарыстарда да

жүлделі орындарға ие болып, шаһарымыздың абыройын асқататып жүргендер де жеткілікті. Анатолий Анатольевичтің әңгімесінен түйгенім, мұндағы 37 ұстаз әлемге әйгілі Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде курста білімдерін жетілдірді. Дарынды оқушылар түрлі деңгейдегі олимпиадаларда бақтарын сынап, жүлдемен оралды. Мысалы, сондай дарынды шәкірттердің бірі-Яна Шарафуддинова. Ол ғылыми жұмыстан республикалық жарыста бірінші орынды жеңіп алды. Сондай-ақ ізденімпаз оқушылар Камила Биссарабова және Ренат Шагабуддиноваларда ұстаздарының мақтанышы. Тағы бір мұндағы тілге тиек

етер жаңалық жаңа оқу жылынан бастап барлық шәкірттер біркелкі мектеп формасымен білім ордасының табалдырығын аттады. Содан соң назарымызға ілінген жай, мектептің материалды-техникалық базасына да жан-жақты көңіл бөлінеді екен. Заманауи техникалармен да қамтамасыз етілген. 2 компьютерлік сыныбы бар. 9 интерактивті тақта орнатылған. Мектеп-гимназияның директоры Анатолий Павличенко небәрі 28 жаста. Ол бұл қызметке осыдан төрт жыл бұрын тағайындалған-ды. Дарынды азамат экономика ғылымдарының магистрі. Өнегелі отбасының иесі. Сүйікті жары Екатерина екеуі 4 жасар Анастасия есімді қыздарына тағылымды тәрбие беруде.

Жалпы дүние жүзінде Ислам дінінің алар орны ерекше. Себебі, бұл дін ежелден адалдықты, әділдікті, қайырымдылықты, ауызбірлікті, адамгершілікті ту етіп ұстап келеді. Қазақ елі тәуелсіздік алғалы бері де Қостанай өңірінде осы діннің ерекшеліктері мен артықшылықтарын өзге ұлт өкілдері де жүректерімен сезініп, оған бетбұрыс жасай бастады. Осыдан біраз уақыт бұрын бір сыған азаматы да Ислам дінін қабылдағандығын жазып едік. Жуырда Қостанай облыстық Марал ишан мешітінде тағы да қалың жұртшылықты елең еткізерлік тәлімі мол оқиға орын алды. Ол Қостанай қаласының Киев көшесінде тұратын 70 жасар зейнеткер Анна Николаевна Шуленбаеваның Ислам дінін қабылдауы болатын. Аталмыш мешіттегі осынау өзгелерге тағылым боларлық рәсімді облыстың Бас имамы Асылхан қажы Түсіпбек өткізді. Дін қайраткері Анна Николаевнаның тілегін ескеріп, оған Айша есімін берді.

Лицейде жаңа кәсіптерді меңгереді Жаңа оқу жылында УК 161/2 түзету мекемесі жанынан лицей ашылмақ. Ондағы жазасын өтеп жатқан жандар токарь және тігінші мамандықтарын игермек. Мұндағы жазасын өтеп жатқан 30 жасқа дейінгі азаматтар орта білім алумен қатар, болашақта да өмірлеріне қажетті кәсіпті де меңгереді. Бұл да болса оларға жасалып жатқан қамқорлық екендігі даусыз. Жасыратын ештеңесі жоқ, осындай мекемелердегі әлгіндей кісілердің бәрінің бірдей орта білімдері жоқ екендігі белгілі.


6

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 23 қыркүйек 2014 ж.

ҚОСТАНАЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ҚҰРМЕТТІ АЗАМАТТАРЫ

Чекистер өмірін арқау еткен Белгілі жазушы, Ұлттық қауіпсіздік саласының ардагері Серік Шәкібаевтің ғұмыры кейінгі офицерлерге ғибрат КІСІЛІГІМЕН ТӘНТІ ЕТКЕН Осынау салиқалы да салмақты тұлға жайлы қалам тербер алдында менің көз алдыма сонау сағымдай бұлдырап артта қалған 1982 жылдың қоңыр күзі келіп тұра қалды. Бұл шақ менің ғұмырымда да айрықша орын алады. Себебі Алматыда университетте оқып жүрген кезімде солтүстік өңірге, яғни Қостанай облысының Қостанай ауданындағы Социалистік Еңбек Ері, даңғайыр диқан, марқұм Жансұлтан Демеев қызмет атқарған «Павлов» кеңшарына картоп жинауға студент жастар отрядының құрамында бригадир болып келгенім болмаса, табиғаты қатал, қысы боранды, көктем, күздері жауын-шашынды бұл аймаққа бұрын-соңды ат ізін салмаған едім. Журналистика факультетін бітірер жылы түлектерді республикамыздың түңпір-түкпіріне бөлер кезде сол уақыттағы ҚазМУ-дың ректоры, әлемдік деңгейдегі академик Өмірбек Жолдасбеков пен деканымыз, қазақ журналистикасының атасы, профессор Темірбек Қожакеевтер бізді жинап алып: «Жігіттер мен қыздар, сендер бес жылы бойы мемлекеттің есебінен оқыдыңдар, енді елге қызмет ететін уақыттарың болды. Сол себептен қайда жіберсек те баруларың керек» деп бірден кесіп айтты. Менің бақытыма осы Қостанай облысы бұйырды. Онда да болса облыстық партия комитеті бір-екі қазақ тілді журналисті өздеріне жіберуді өтінген екен. Ұстаздарымыз айтты, ол сөзсіз орындалуы тиіс. Сондықтан өзім жіберген жақтарына партия мүшесі ретінде де дайын екенімді білдірдім. Бірақ бұл кездері сүйіп қосылған жарым Алматыда соңғы курста оқитын. Соған қарамастан Қостанайға аттандым. Әрине, мені бұл жақта ешкім де құшақ жая қарсы алып тұрған жоқ еді. Туған-туысқандарым бір-бірінің ойын оқып қойғандай: «Сен қайда барасың? Өмір сүруіңе осы оңтүстік қолайлы емес пе? Шымкентте болмаса да, Сарыағаш аудандық газетінен орын табылады ғой» деп пікірлерін білдірді. Олардың сөздерінің жаны бар. Бірақ мен оларды құрметтегеніммен, өзімнің бейтаныс өңір болса да сонда баруға тас түйін бекініп қойғандығымды ашық айттым. Оның үстіне коммунист ретінде партия қайда жіберсе, сонда баруға тиіс екенімді де жасырмадым. Сонда менің жан дүниемді түсінген аяулы анашым Анар ғана өзінің жанашырлығын көрсетіп: «Қарағым, өз басым саған ризамын, бізге салмақ салмай, өз еңбегіңмен еліміздің маңдай алды университетін бітіріп шықтың. Сондықтан ештеңеге алаңдама! Саған ақ жол тілеймін! Қостанай да қазақтың жері

емес пе?» деп әкем жоқ болғандықтан ақ батасын берді. Кіндік қаным тамған жерді қаншалықты қимасам да, қызмет бабымен жаңа облыс орталығынан бір-ақ шықтым. Бұл енді нағыз Кеңес Одағының дүрілдеп тұрған кезі еді. Сол кезде Қостанай қаласында қоғамдық көлікке отырсаң қазақты көрсең көресің, болмаса ол да жоқ. Әйтеуір абырой болғанда ана тілімізде шығатын басылымда жұмыс істегендіктен бе, салт-дәстүрімді, әдет-ғұрпымды ұмыта қойған жоқпын.

СЕРІК АҒАНЫҢ АЗАМАТТЫҚ ТҰЛҒАСЫ Бастапқыда Қостанайда Чехов көшесінде пәтер жалдадым. «Алыстағы ағайыннан, жаныңдағы көрші артық» демекші, Аманжол және Жанбөпемен сол кезде танысып, туысқандай болып кеттік. Оларды үйіме қонаққа шақырсам: «Менің Қостанайдан тапқан ең жақын бауырларым» деп жиналғандарға таныстыратын едім. Елге қадірлі Серік Шәкібаев менің құрдасым Жанбөпенің қайын атасы болатын. Тағдырдың жазуына не істейсің. Ол осынау қазақтың аяулы қызының бұрынғы күйеуі, марқұм Асқардың әкесі-тін. Оның есімі мәңгілік ұмытылмасын деген болуы керек, одан туған жалғыз тұяқ, яғни ұлдың есімін де Асқар деп қойыпты. Тірі кісі тіршілігін жасайды. Жылдар сынаптай сырғып өте берді. Алғашқы күйеуі Асқардың да дүниеден өткеніне де біраз уақыт өтті. Жалғыздық тек құдайға ғана жарасқан деседі ғой. Күндердің күнінде Жанбөпе қақ-соқпен шаруасы жоқ, иманды да жүрегі жомарт Аманжол есімді азаматты жолықтырды. Екі жас ойлары бір жерден

шыққан соң өмірлерін бір арнаға тоғыстырғысы келді. Жанбөпе бастапқыда «қайын атам не дер екен?» деп біраз уақыт іштей қысылып жүрді. Оның үстіне алғашқы құдай қосқан қосағы Асқардың ұлын да толыққанды азамат етіп өсіргісі келді. Бірақ Аманжолдың ниеті түзу, өзге ойы жоқ, тек адал еңбек етуді ғана білетін мейірбанды жігіт екендігіне көзі жеткендей болды. Одан әрі уақытты созуға да болмады. Өйткені Аманжол да бұған жолыққан сайын «екі жарты, бір бүтін болып қалған ғұмырымызды қол ұстасып бірге өткізейік» деген сөзін жиі қайталайтын. Содан бір күні атасымен бас қосқан кезде заты қыз баласы болса да оның рұқсатын алғысы келіп: «Ата, сізге көптен бері қанша айтайын деп оқталсам да бата алмай жүрдім. Асқарды шын мәнінде сүйіп қосылып едім, бірақ оның ғұмыры қысқа болды емес пе? Қазір теңімді таптым, ол ұлымызды туған перзентіндей көріп, тәрбиелеуге уәдесін беріп отыр» деді. Әрине, қай атаға келінінен мұндай сөз есту оңай соқсын. Серік аға қанша дегенмен өмір көрген, сарабдал кісі ғой. Жанбөпенің не айтпағын жан дүниесімен түсінді. Өйткені оның Асқардың қайтыс болуына қылаудай жазығы жоқ. Келінін әбден тыңдап болған соң: «Айналайын Жанбөпе, мен де сөзіңді тыңдап, қатты толқып отырмын. Шынымды айтсам, сені өз қыздарымнан кем көрген емеспін. Бағың ашылсын. Сенің пікіріңе қарағанда Аманжол жаман жігіт емес секілді көрінеді» деді. Бірақ олар бұрынғы туысқандық байланыстарын жалғастырып, ұлынан қалған жалғыз перзент Асқарын бәрі жабылып, оқытып, үйлендіріп, шаңырақ болып кетуіне барын салатындықтарын айтысты. Олар сол сөздерінде тұрды да.

Осы арада бір қысқаша тоқтала кетер жай Серік Шәкібайұлының марқұм баласы Асқар біздің әріптесіміз еді. Біраз жыл сол кездегі өңірдегі ең таралымы үлкен «Ленинский путь» (қазіргі «Костанайские новости») газетінде журналист болып қызмет атқарды. Әкенің қаламгерлік жолын қуған перзентті өз басым көрген жоқпын. Жанбөпе мен басқа да мен білетін азаматтардың айтуына қарағанда ол өте талантты, болашағынан мол үміт күтетін жігіт екен. Алайда ғұмыры ерте үзілді. Жанбөпе Аманжолға тұрмысқа шыққан соң да олардың арадағы қарым-қатынастары нығаймаса, үзілген жоқ. Үйдегі Асқар да екі ортада жүріп, лайықты тәлім-тәрбие алды. Аманжол да Серік ағаны өз әкесіндей сыйлады. Үнемі төрден орын берді. Алдымен қонақтар жиналғанда сол кісі сөйлейтін. Шынымды айтсам, мен осындай тағдыр иелерін көп біле бермейтін едім. Сәкең де Аманжолды өзінің марқұм ұлынан кем көрген жоқ. Өйткені бұл да оны өгейсіген емес. Асқарды өзінің баласындай еркелетіп, еркін өсірді. Ол да Аманжолға әбден бауыр басып, оның бір сөзін екі етпейтін. Бұл жерде Жанбөпе де үлкен рөл атқарды. Оның адамгершілігін, қазақтың кең жазира даласындай кеңпейілдігін үлгі еткен біз әңгіме арасында «баяғы заман болса Жәкең бір рулы елдің анасындай болатын данамыз» деп мәртебесін көтереміз. Серік аға өнерді пір тұтты. Үйлерінде облыстық филармонияның белгілі әртістері, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткерлері, ерлі-зайыпты Қадыр және Майра Қаржауовтарды да сол жылдары көріп, олардың тамылжыған әндерін талай естідік. Секең де өнер иелерінің әуелете салған әндеріне тәнті болып, талай рет жүрекжарды ыстық лебіздерін білдіріп еді. Сол қауіпсіздік саласының ардагері Серік ағаның ұлының өмірінің жалғасы Асқар да бұл күндері елі мен халқы үшін адал қызмет атқарып жатқан парасатты азамат қатарына қосылды. Атасының ақыл-кеңесі және қамқорлығының арқасында Алматы қаласындағы ұлттық қауіпсіздік комитетінің институтын бітірді. Бұл күндері капитан шені бар. Ол біраз жылдар туған жеріне келіп, Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Қостанай облысы бойынша департаментінде жауапты қызмет атқарды. Қазіргі уақытта елордамыз Астанада тұрады. Сонда жұмысын жалғастырып жатыр. Ас қ а рд ы ң м і н е з і д е өте сабырлы. Атасы Серік Шәкібайұлына ұқсайды. Ананың орны бөлек қой. Өзін қа-

наттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай өсірген екінші әкесі Аманжолды көрген кездегі әрі сағыныса көріскен сәттегі әкелі-баладай қарым-қатынастарын куә болған жақын-жуық туыстары мен достарының көңілдері босап, дән риза болып жатады. Өздеріңіз айтыңыздаршы, кейбіреулер туған балаларына дер кезінде алимент төлемей қашып жүрген кезінде, Аманжол мен Асқардың бір-біріне деген сыйластықтары шын мәнінде жан толқытатындай емес пе?

СӘКЕҢНІҢ ЖҰРТ БІЛМЕЙТІН ҚЫРЛАРЫ Серік Шәкібайұлы Қостанайлық азаматтардың есінде мәңгілік қалды. Ол 1926 жылы 27 қыркүйекте қазіргі Павлодар қаласында туды. Оның дүниеден өткеніне де үстіміздегі жылы он бес жыл болып қалыпты. Асыл азаматтың тәлімгерлігімен қаншама офицерлер қызмет бабымен жоғарылады, қамқорлығына бөленді. Ол да жастайынан аянбай еңбек етті. Қатардағы есепші, «Шілікті» кеңшарының бригадирі болды. Осылайша қарапайым адамдардың арасында шыңдалып, өмірді таныды. Міне, мұның бәрі де оның саналы азамат, қайраткер, ел үшін жанын беруге дайын азамат болып қалыптасуына септігін тигізді. Сауатты, қандай нәрсе болсын жете ойланып барып қолға алатын бозбала сонау Ұлы Отан соғысы жүріп жатқан шақта ауылдық кеңестің хатшысы болып жұмыс істеді. Бұл қызметте жұртшылықпен тонның ішкі бауындай араласты. Ол жылдар өте Ұлттық Қауіпсіздік саласына біржола ауысты. Бұл қызметтің де өзіндік жауапкершілігі жетеді. Кейін еліміздің Алматы, Шығыс Қазақстан облыстарына жіберіліп, бай тәжірибе жинақтады. Содан кейін республикалық орталық аппаратқа шақырылды. Бұл жерлерде 1959 жылға дейін жұмыс істеді. Мұнда әріптестерінің арасында өзінің біліктілігі, тапсырылған жұмысқа барынша жауапкершілігі арқасында құрметке бөленді. Осындай қасиеттерімен көзге түскен Серік Шәкібайұлы 1959 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық Қауіпсіздік комитетінің Қостанай облысы бойынша басқармасы бастығының орынбасары етіп жіберілді. Мұнда ол 1976 жылға дейін болды. Ол отставкаға шыққан соң да қоғамдық өмірге белсене араласты. Өзінің денсаулығына қарамастан жазушылық әрі шығармашылық қызметін одан әрі жалғастыра берді. Сәкеңнің қаламгерлік қырларына тоқталатын болсақ, оның ең алғашқы еңбегі 1968

жылы жарық көрді. Бұл туынды «Үлкен Түркістанның күйреуі» деп аталады. Аталған шығарма да оның ұзақ жылғы көз майын тауыса зерттеген жұмысының нәтижесі дегеніміз орынды болар. Чекистер өмірін қамтыған әрі қазақ прозасында осы тақырыпты көтерген қаламгерлердің бірі ретінде көпшіліктің есінде қалды. Оның «Төтенше комиссия» деп аталатын кітабы 1978 жылы баспадан шығып, жұртшылық назарына ұсынылды. Аталған еңбектерден оның мұрағаттарда тынымсыз ізденіп, көп оқып-тоқығаны кітапты қолға алған кісіге бірден сезіледі. Шабыт құсын серік еткен жазушыға аталған қос еңбек қанат бітіргендей болды. Көп жылдар бойы жинақтаған деректер мен дәйектерге сүйенген қаламгер одан кейін «Көтеріліс», «Құпия соғыс» секілді туындыларды дүниеге әкелді. Сондай-ақ «Ерлік заңы бойынша» деп аталатын бейнефильмнің 34-ші сериясының сценарийін жазды. Ол қос тілде республикалық телеарналарда көрсетілді. Осы аталғандармен қатар белгілі жазушының бірқатар шығармалары «Не жалея жизни», «С боевого пути» сияқты жинақтарға да енді. Оның көптеген әңгімелері, деректерге бай очерктері, ой салар мақалалары, жол сапарлардан туған туындылары да қалың жұртшылықтың есінде болар. Оның ұйымдастырушылық және іскерлік қырлары 19791989 жылдар аралығында облыстық Бейімбет Майлин атындағы әдеби бірлестікке жетекшілік еткен жылдары да жарқырап көрінді. Қостанай облысындағы дарынды жастардың тырнақ алды шығармаларының баршаға танылуына ұйытқы болды. Секең КСРО Жазушылар Одағының мүшесі еді. Өзіне үлкен сенім артылып, Қазақстан Жазушылар Одағының Қостанай облысындағы әдеби кеңесшісі қызметін де абыроймен атқарды. Өңірдегі қолына қалам ұстаған дарынды әріптестерінің елімізге танылуына септігін тигізді. Осындай ардақты азаматтың есімін облыс орталығындағы кісілер де дер кезінде бағалады. Оған «Қостанай қаласының құрметті азаматы» атағы берілді. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері сынды кез келген азаматтың қолы жете бермейтін атаққа да ие болды. Жаны нәзік, Ұлттық Қауіпсіздік комитетінің абыройлы қызметкері атанған Серік Шәкібайұлы осындай біртуар жан еді. Ол ғұмырының соңына дейін Қостанай шаһарының орталығындағы Бородин көшесінде тұрды. Екі қызынан да немере сүйді.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 23 қыркүйек 2014 ж.

ТАҒЗЫМ

7

Пірім менің – Би-аға Бейімбет Майлиннің туғанына - 120 жыл Сәлім Меңдібай (Соңы. Басы өткен санда)

4. «Ауыл» газеті қай жылдан бастап шықты? Бұлайша сұрақ қоюмыз, бәлкім, кешегі «Ауыл», бүгінгі «Қостанай таңы» газеті оқырмандарына тосын көрінер. Өйткені 2000 жылға дейін күнделікті газеттің шекесіне «Газет 1923 жылғы 1 қыркүйектен шыға бастады» деп жар салып келдік. Ал олай болса, тосын сұрақты көлденең тартуға не себеп болып отыр? Кеңес Одағының алғашқы жылдары Қостанай уезінде шамамен 150 мың қазақ тұрды деген мәлімет бар. Осыншама халыққа Коммунистік партия мен Кеңес үкіметінің саясатын насихаттау қажеттігі туды. Сол үшін де «ұжымдық насихатшы, ұжымдық үгітші және ұжымдық ұйымдастырушы» – газет ашу мәселесі күн тәртібіне қойылады. Бірақ бұл ойды жүзеге асыру сол кездегі осы өңірдегі саяси және экономикалық ахуалға байланысты кешіге береді. Себебі Қостанай уезі Челябі губернаторлығы мен Қазақ Автономиялы республикасының арасында талас-даулы аймаққа ұшырайды. 1920 жылы Қостанай уезі Челябі губернаторлығынан Қазақ Автономиялы республикасына кіргенімен бұл процесс 1922 жылға дейін созылады. Қостанай уезі Қазақ Автономиялы республикасына толық енгеннен кейін қолға алынған басты шаралардың бірі – қазақша газет шығару болады. Бұл жауапты жұмысқа жергілікті халық тұрмысын жақсы білетін және бұдан бұрын да баспасөзде жұмыс істеп, тәжірибе жинақтаған қазақтың тұңғыш кәсіби журналистерінің бірі Мұхамеджан Сералин шақырылады. «Айқап» сияқты беделді журналдың атасы енді осы жаңа газет шығару ісін мықтап қолға алып, Челябі қаласындағы татар басылымдарын шығарушы баспаханамен байланысты орнықтырады. Оқыған қазақ жастарын газет ісіне тартады. Сөйтіп, 1922 жылы 25 маусымда «Ауыл» газетінің тұңғыш нөмірі Челябі қаласында басылып шығады. 1973 жылы газеттің алғашқы санының шығуына 50 жыл толуына орай зерттеу жүргізілгенде осындай мәліметтерді кездестіргеніміз бар. Және Алматыда Ұлттық кітапханада сол 1922 жылы шыққан «Ауыл» газетінің екі саны сақталғанын көзімен көріп қайтқан ардагер ағамыз, журналист Сәкен Асқаров болатын. «Ауыл» газетінің алғашқы

санында «Газет 1922 жылы 25 июньде шыға бастады» деп тайға таңба басқандай анық жазылған. Олай болса, неге біз «Газет 1923 жылғы 1 қыркүйектен шыға бастады» деп жазып жүрдік. Оның да өзіндік себебі бар. «Газет 1922 жылдан шыға бастады» деп нақтылап жазу үшін сол кездегі саясат бойынша сол газеттің ең болмаса үш саны сақталуы керек екен. Бірақ біздің білетініміз – «Ауылдың» сол жылы шыққан екі ғана саны сақталыпты. Және газет өз оқырмандарынан шалғайда басылуына байланысты сол 1922 жылдың өзінде жабылып қалады. Осы себептен Қостанайдың өзінен баспахана құру міндеті қойылады. Мұхамеджан Сералиннің еңбегінің арқасында Орынбор, Қазан, Уфа қалаларынан шрифтер және басқа баспасөз жабдықтары жиналып, «Ауыл» 1923 жылы 1 қыркүйекте қайта шығады. Олай болса, біздің бүгінгі, айтып жүргеніміз газеттің қайта шыққан күні, шындығында ол алғаш рет 1922 жылы 25 маусымда дүниеге келген басылым. Сондықтан тарихи шындықты қалпына келтіріп, қолымыздағы «Қостанай таңын» «1922 жылдың 25 маусымынан шыға бастады» деуіміз орынды. Мұның өзі кешегі «Ауыл», бүгінгі «Қостанай таңының» негізін қалаған халқымыздың біртуар ұлдары Мұхамеджан Сералин мен Бейімбет Майлин аруақтары алдындағы бір пары-зымыздың өтелгені болар еді. Би-ағаң, Бейімбет Майлин де, газет те 1922 жылдан жұмыс істей бастайды. Өйткені өлкелік партия комитетінің Б.Майлинді М.Сералин ұсынысымен «Ауыл» газетіне жіберу жөнінде ұйғарымы болған. Белді буып, жеңді сыбанып бірден іске кірісіп кеткен Биағаң редакцияның ұйтқысы, тірегі, сенімді қызметкері болып алады. Бейімбет газеттің атын «Ауыл» деп атайық деп ұсыныс жасағанда, оны М.Сералин, редакция алқасының мүшелері М.Бейсенов, Ж.Сұлтанбеков, губкомның хатшысы У.Зәбіров, насихат бөлімінің меңгерушісі Ы.Қарпықов, қалалық партия комитетінің хатшысы Ф.ЬІсмағұлов құп алып, бәрі келіседі. Осы Би-ағаңдармен бірге кейін «Ауыл» газетінде жұмыс істеп, белгілі журналист болған Әбдірахман Мұстафин былай деп жазады: «Қостанайда «Ауыл» газеті шықты. Бейімбет алғашқы кезде «Ауылдың» секретары, кейін редактордың орынбасары болып қызмет істеді.1922 жылы мен Қостанайдың бұрынғы екі класты орыс-қазақ мектебінің оқытушысы, әрі тәрбиешісі болдым. «Ауыл» редакциясы бізге жақын еді, араласып жүрдік». («Би-аға». Кітап. «Жазушы»

баспасы. 1991 ж. 252 бет). Көріп отырсыз, Әбдірахман Мұстафин де «Ауылдың»1922 жылы шыққанын, сол кезде онда Би-ағаңның жұмыс істегенін айтып отыр. Кейіннен Би-ағаңның шақыруы бойынша сол «Ауылға» келіп, еңбек еткен, оның белді қызметкерлерінің бірі болған Әбекеңнің сөзіне еш күмән болмаса керек. Сөйтіп біз газетке 2000

Тоқтар Бейісқұлов – жер жаннаты Жетісу өңірінің азаматы, Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген соң басшы қызметтерде болды. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің теледидар және радио секторының меңгерушісі болып жемісті еңбек етті. Бұл күндері жетпістің бел ортасынан асқан ағамыздың қаламынан ұзын-саны 20

мектеп-интернатта оқып жүргенде де бөтен мамандық туралы тіпті ойлаған да жоқпын. Орыс тілі мен әдебиетінен сабақ беретін ұстазым Панна Александровна Рыбалова да, сынып жетекшісі, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен беретін Бөпіш Алматова апайым да менің қалауыма үнемі қолдау көрсетіп, қамқорлық танытып жүрді. Бірақ ол кезде журналист кадрларын тек Алматы-

жылдан бастап «Қостанай таңы» «1922 жылдың 25 маусымынан шығады» деп жазып, тарихи әділеттілікті қалпына келтірдік.

шақты кітап туды, ол Әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі. Тоқаңның әдеби зерт теу еңбектерін біздің даңқты жерлестеріміз академик Манаш Қозыбаев пен арқалы ақын Ғафу Қайырбеков те ерекше жоғары бағалаған еді. Тоқаң Би-ағаңның 100 жылдық мерейтойына арнайы шақырумен келіп, осы қарашаңырақ – «Қостанай таңы» редакциясында да сыр сабақтаған еді. Сол жолы Би-ағаң шығармашылығын зерттеудегі ерен еңбегі үшін редакция сыйлығына да ие болды. Қайран, дүние. Би-ағаңның шығармашылығын зерттеуші ғалым, қажымас қайраткер қаламгер Тоқтар аға Бейісқұлов та дүниеден өтті. Би-ағаңның газетіне қазанама жариялап, жалпақ елге, жанашыр жамағатқа көңіл айттық. Топырағы торқа болып, пейіште нұры шалқысын...

дағы қазақтың маңдайына біткен жалғыз университеті С.М.Киров атындағы оқу ордасы даярлайтын. Және заң факультеті мен журналистика факультетіне екі жыл өндірісте жұмыс істеп, ысылған, өзіндік көзқарасы қалыптасқан ж а ст а р д ы қ а б ы л д а й т ы н . Журналистика факультетіне түсушілер үшін алдын ала ш ы ғ а р м а ш ы л ы қ ко н к у р с өтетін, оған газет-журналдарда шыққан мақалалардың қиындыларын тапсыру керек-ті. Бұл жағынан менің қысылатын ештеңем жоқ, Рудныйда, жөндеу-механика заводында, токарь болып екі жыл жұмыс істегенде жазып, жариялаған материалдарымның өзі қалың бір папка еді. Ал токарьлық мамандықты мектепте оқып жүргенде алған едім, апта сайын бір күн кәсіби даярлық сабағын Қостанай жөндеу-механика заводының бір цехында өткізіп жүрдік. Соңында емтихан тапсырып, 3 разрядты токарь мамандығын алып, екі жылдық еңбек өтілі үшін сол мамандығым бойынша еңбек еттім. Ақыры арман арқалап, Алматыға аттанар күн де келді. Тамыз айының аптап ыстық кундерінің бірінде Қостанай-Алматы поезының жалпы вагонына отырып, жолға шықтым. Вагон іші ығы-жығы халық. Қасымда отырған қараторы қаршадай қыз бір кітапты оқиды да өзімен-өзі мырс етіп күледі. Кітап бетін аударады да езуіне қайта күлкі үйіріледі.

5. Би-ағаның жоқтаушысы

Былтыр «Қостанай таңы» газетінің редакциясына Алматыдан пошта арқылы жиырма бума сәлемдеме келді. Жіберген – көрнекті қаламгер, ғалым, белгілі Бейімбеттанушы ағамыз Тоқтар Бейісқұлов екен. Ол өзінің өткен жылдары шыққан сегіз томдық шығармалар жинағының отыз комплектісін ерінбей-жалықпай, пошта шығынын өзі төлеп, Би-ағаңның отаны Қостанайға жөнелтіпті. Көркем безендіріліп, өте сапалы шығарылған сегіз томдық еңбектің төрт томы қазақ әдебиетінің классигі, осы «Қостанай таңының» бастауында тұрған біртуар журналист Бейімбет Майлин шығармашылығы мен оның қасірет-қайғыға толы өмірін зерттеуге арналған екен. Оны оқыған адам Би-ағаң өмірінің небір беймәлім кезеңдері туралы кең мағлұмат алады. Жазушы-журналистің «Ауыл», «Еңбекші қазақ» газеттерінде істеген кездеріндегі жазған журналистік шығармаларына зерделі талдау жасалады. Би-ағаңның соңғы күндері туралы тебірене жазады Тоқаң. Мұрағат материалдарының әр жолына, әр нүктесіне мұқият үңіліп, ақиқатты ашады.

6. Би-ағаңа қарыздармын Бала жастан журналист болуды армандап, ес білгелі қолыма қалам алып, газет-журналдарға хабар-ошар жазатын әдетім бар-ды. Бесінші сыныпта оқып жүрген кезімде «Қазақстан пионері» газетінде ең алғашқы мақалам жарық көріп, төбем көкке жеткендей еді. Кейін Қостанайдағы ЬІбырай Алтынсарин атындағы №1

– Қарындасым, қызық кітап па? – деймін үнсіз отыруды жөн көрмей. – Өте қызық, – дейді қыз. Ақыры сол кітапты сұрап алып, түнде тамбурға шығып бір демде оқып шығайын. Расында да, тамаша туынды екен. Бейімбет Майлиннің «Азамат Азаматович» романы. Міне, Би-ағаңның осы кітабы менің қолыма тегіннен-тегін түспеген екен. Университетте қабылдау емтиханында билеттегі бірінші сұрақ та Бейімбет Майлиннің «Азамат Азаматович» романы еді. Емтихан қабылдап отырған Бақытжан Кәрімов және Қабижан Құсайынов ағаларым: – Бала, «Азамат Азаматовичті» оқыдың ба өзің? – деп сұрады. – Иә. – Онда айта қойшы, сол Азамат Азаматовичтің шын аты кім еді? – Қожалақ Күркілдеков... – Міне, білетін баланыкі осы, – деп қағазыма «отлично» деп жазып, басқа ештеңе сұра-мастан «Жол болсын!» деді. Мен де Би-ағаңның аруағына сыйынып, бөлмеден жадырап шықтым. Сол «отличноның» басқа да емтихандарға әсері болып, қара шаңырақтың студенті атанып шыға келдім. Шынын айтайын, біз мектепте Би-ағаң шығармашылығын оқыған жоқпыз, оның мұндай романының бар-жоғынан да хабарсызбыз. Поездағы сол кездейсоқ кездесу болмаса, салым суға кетіп, Қостанайға қайта оралуым ғажап емес еді... Ал қызметке сол Би-ағаң негізін қалап, шығарған кешегі «Ауыл», бүгінгі «Қостанай таңы» газеті редакциясына келіп, қырық жылдан астам уақыт тер төгіп жатсам оны да тағдырдың бұйрығы деп білемін. Осынша уақыттың тең жартысында сол Бейімбет Майлин атқарған шаруаны жалғастырып келе жатқанымды ерекше мақтан етемін. Жұмыс бөлмемде Би-ағаңның суреті ілулі тұрғанына да талай жылдың жүзі болды. Редакция ғимаратының қабырғасына ескерткіш тақта ілінген. Жылда ретін тауып, Би-ағаңа қатысты ең болмаса бір-екі мақала жазатыным бар. «Пірім менің – Би-аға!», «Би-ағаңнан ұялып жүрміз», «Би-ағаң алдындағы бір парызымыз», «Ақтөбе – көп төбенің бірі емес», «Қайран, Би-аға!» және басқа мақала-очерктер сол ұлы жазушы, ұлы журналист Майлинге арналған еді. Би-ағаңның 120 жылдық мерейтойы қарсаңында Биағаңды тағы бір еске алып, тағзым етіп, осынау жазбаларымды Сіздердің газеттеріңіз арқылы қалың оқырманға ұсынып отырған жай бар...


8

БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 23 қыркүйек 2014 ж.

ОЙ САЛАР

Асыл апамыздың қадіріне жетіп жүрміз бе? немесе әзірбайжан қызы Асылы Осман мемлекеттік тілдің өркендеуіне үлес қосып жүрген ардақты жан Бар қазақтың ардақтысы Бұл күндері елімізде Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі, филология ғылымдарының кандидаты Асылы Осман апамызды білмейтіндер жоқтың қасы. Ол кісі көптеген алқалы басқосуларда көпшіліктің алдында сөз сөйлеп, ана тіліміздің қолданылу аясының кеңеюіне өзінің қомақты үлесін қосып жүргендігі белгілі. Алайда қаншама қандастарымыз өзінің нақты ісімен, ғибратты сөзімен өнеге көрсетіп келе жатқан осынау аяулы жанның өткен өмір жолы, бастан кешкен тағдыр ауыртпалықтары, ғылымдағы тың ізденістері жайлы хабардар десек бәлкім артық та болар. Сондықтанда осы қазақ халқының аяулы қызына айналған көкірегі мен жан сарайы аса бай кісі туралы азды-көпті әңгімелеп бергенді жөн көрдім. Түбі бір түркі тілдес халықтың өкілі кез келген кісімен емін-еркін сөйлеседі. Көкейдегі ойын әрқашан да жасырмай батыл айтады. Әрине, әрбір кейіпкер жайлы жазбас бұрын онымен жүздесіп, сырласқан абзал ғой. Осы туған апамдай болып кеткен кісімен бұрыннан да теледидар, баспасөз беттерінен таныс болсам да журналистік қызметтің арқасында Алматы шаһарында кездесіп едім. Оның алдында Асылы Әлиқызымен үйіне телефон соғып хабарласып алдым. Сол кездері ол жоғарыда аталған шаһардағы Орта Азия университетінің ғимаратындағы бір бөлмеде отырады екен. Жүзі күндей шуақты, ашық-жарқын апамыз өзімді туған інісіндей жылы жүзбен қарсы алып, алдын ала дайындап келген сауалдарымның бәріне де нақты жауап берді. Осы шақта ол аталған білім ордасының қазақ тілін оқыту орталығында жұмыс істейтін. «Асыл адам айнымас» демекші, бұл баршаға қадірлі кісі де теледидарларда қалай шабыттана сөйлесе, нақты өмірде де адам баласын жатсынбайтын бауырларымыздың қатарынан болып шықты. Сонау Қостанайдан әдейі іздеп барған соң оқырмандарға кеңінен таныстырайын деп көкейде жүрген сауалдарымды қысылмай қойып, апамыздың ой -толғамдарын қойын дәптеріме жазып алдым. Сол кезде оның қазақ тіліне қаншалықты жетік екендігіне көзім әбден жетті. «Жүз рет естігеннен, бір рет көрген артық» деген де тағылымды сөз бар емес пе. Осы жолы шын мәнінде көп жайды көңіліме түйіп, қаншама уақыттан бері сұхбаттассам деген арманым жүзеге асып, жаным бір марқайып қалды. Ол қанша дегенмен көптің адамы ғой. Сол аралықта өзіме бұрыннан таныс кейбір журналистер де бөлмеге келіп онымен сәлемдесті. Сұхбат алмақ

ниеттерін танытты. Алайда кейіпкерім олармен әңгімені кейінге қалдырды.

Қиын кезде қазақтар бауырына басты Ұлтымызда «Аштықта жеген құйқаның ауыздан дәмі кетпейді» деген тағылымдық сөзі де бар. Бұл да өмірден ойып алынған. Асылы апамыз маған сонау кішкентай кезінде жадында мәңгілік сақталып қалған төмендегі жайлар жөнінде де айтып берді. Мұны орайы келгенде тілге тиек етпесек, Асылы Османның ғұмыры толық ашылмас еді. Бұл 1944 жыл болатын. Сол күні таң атпай жатып бұлар тұрып жатқан Грузияның Түркиямен шекаралас Ахалкалак ауданына жүк көліктері лек-легімен келді де бір көлікке бірнеше отбасын еріксіз зорлық-зомбылықпен отыруға мәжбүр етті. Бұларға тіпті ойлануға да мүмкіндік бермеді. Оны айтасыз, олар қайда баратындықтарын да білген жоқ. Нақты түсіндірген адам да болмады. Ең өкініштісі, сол бауырларымыз қаншама жылдар бойы жинаған қора-қора қойлары мен сиырлары, дүние-мүліктерін де сонда қалдыруға тура келді. Сонымен олар отырғызылған көліктер бірден теміржолға бет бұрды. Сол уақыттағы саясаттың кесірі ғой. Болашақтары бұлыңғыр кісілер кәдімгі мал таситын вагондарға тиелді. Аш-жалаңаш үлкенді-кішілі қауымға басқа салды, біз көндік дегеннен басқа ештеңе де қалмады. Әлгі аталған тозақ вагондарында жол-жөнекей өлгендер әрі көмусіз қалғандар да кездесті. Олардан тірі қалғандары арып-ашып, біздің қасиетті қазақ жеріне жеткізілді. Осы арада басын ашып айта кетер бір жәй, егер шын мәнінде қазақ секілді қонақжай, мейірбан халық кездеспегенде сол қыстың көзі қырауда бәлкім бұлар да қырылып қалар ма еді, оны бір Алла ғана біледі. Қазақстанға жеткізілген соң, бұларды бөліп-бөліп, әрбір ауылдарға жіберді. Мүмкін бақыты да шығар, Асылы апамыздың отбасы жұрты мен жері дархан Оңтүстік Қазақстан облысының табиғаты ғажайып Түлкібас ауданындағы Жаңаталап деп аталатын ауылына қоныстанды. Бұл сұм соғыстың нағыз қиын күндері болатын. Шындығы керек, аталған елді-мекеннің халқы да сол шақта әйтеуір қалт-құлт етіп, күн кешіп жатты. Айналайын, жері секілді кең қолтық қазақ қашан да барын біреумен бөлісуге дайын тұратын ұлт емес пе. Өздері қиналып отырса да сонау алыстан ат арытып, тон тоздырып келген, еріксіз қоныс аударылған әзірбайжанның жанұясын кәдімгі өздерінің туған бауырларындай құшақтарына басты. Алыс жолдан шаршап-шал-

дығып, жүдеп-жадап араларына қосылған ағайындарды өздері қиналса да үйлеріндегі барымен бөлісті. Соңғы үзім нанын солардың аузына тосты. Осылайша, олар қазақ деген халықтың бауырмалдығына көздері айқын жетіп еді. Сөйтіп, олар ынтымағы жарасқан ортаға тап болды. Алайда, алыс жол ұрып тастады ма, кім білсін. Көп өтпей Асылының апасы мен нағашы ағасының әйелі дүниеден өтті. Шиеттей тоғыз баламен қалу отағасы Әли ағамызға да жеңіл соқпады. Асылы апамыз сол уақытта туған аналарындай қамқорлығын жасаған кісілерді еске алса, амалсыз жүрегі елжіреп, қос жанарына жастың қалай мөлтілдеп келіп қалғанын да білмей қалады. Шіркін, қазағым-ай десеңізші. Оларды ұлтқа бөліп, алалаған жоқ. Міне, осылайша халықтың сүйікті перзентіне айналған Асылы Осман үш жасынан бастап қазақ ауылында өсті. Жастайынан ондағы жанашыр адамдар бұған қазақтың салт-дәстүрлерін, сол халықтың тіл мәйегін мұның санасына сіңірді. Сол себептен де ол өзін әрқашан да ғұмыр бойы қазақ халқының алдында қарыздармын деп есептеп келеді.

Жақсылық ешқашан да ұмытылмайды Асылы Османның айтуына қарағанда, бұлардың отбасында бір анадан үш ұл, үш қыз өсті. Бұдан кейінгі сіңлісі қырық екі жасында қайтыс болды. Қалғандары үйлі-баранды, үлкен ағасы Жалалының да он бір баласы бар. Осы ағасы бауырларын қатарынан қалдырмау үшін қолдан келгеннің бәрін де жасады. Ал анасы Ағжа апамыз отыз жеті жасында дүниеден өткенде Асылы апамыз не бәрі төрт жаста ғана еді. Отағасы Әли ағамыз бертін Пайғамбар жасына келгенде қайтыс болды. Осы Әлекең кешегі Ұлы Отан соғысында майданда қан кешкен мүгедек-ті. Еңбек десе ерінбейтін ағамыз шаруашылықтың бір отар қойын күндіз-түні бағып, бала-шағасын асырады. Әкенің орны қашан да бөлек қой. Сүйген жары Ағжадан ерте айырылған соң, тек қана перзенттерінің қамын ойлады. Ол өзінің кіндігінен тараған алты баладан басқа қайнысының үш баласын да қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай жеткізді. Әли ағамыз екінші әйел алуды білмей қалған жоқ. Ол өгей шеше балапандарыма қарап, өз аналарының орнын толтыра ала ма, жоқ па деп оңашада терең ойға бататын. Балаларының ешкімге көзін жәутеңдеткісі келмеген қайран әкенің де барлық ықыласы перзенттерінің үстінде болды. Сол үйдегі екінші еті тірі бала Гүлсара тамақ істеп, кір жуды. Ардақты әкелерінің өздері үшін таңмен таласа тұрып, бұлардың ас-суын әзірлеп, жұмыстан кеш

оралса да қиындықтарды жеңіп, өздері үшін өмір сүргендігін уақыт өте түсінді. Біздің мұсылман қауымы «Көршің үшін намазыңды да бұз» деп босқа айтпайды. Өйткені, нағыз көрші сенің алыстағы туысыңнан да артық болып кетеді. Асылы апамыз осы күнге дейін өзі өскен Жаңаталап ауылын сағынышпен еске алып отырады. Егер оңтүстіктегі ағайындар тіл үшін шырылдап жүрген Асылы апамызды мәртебелі жиындарға шақыра қалса, ол міндетті түрде балалық шағының ізі қалған елді-мекенге соғып, сол жердегі үлкен кісілерге сәлем береді. Қайтыс болғандарға көңіл айтып, ескі достармен сырласады. Әлекең шопан болғандығын жоғарыда тілге тиек еттік. Ер адамның аты ер адам. Оның көп уақыты түзде өтеді. Сондықтан бұлардың жағдайын терең түсінген көршісі Ерке апалары анасыз қалған балаларды бауырына басып, туған аналарындай қарады. Алақанына салып аялады. Барын алдымен осылардың алдына тосты. Сондай-ақ Серікбай есімді көкелерінің өздеріне деген жылы көзқарасы мен ілтипатын қалай ғана ұмытсын. Ол кісінің әйелі Айтбике жеңгелері де өте мейірімді, қайырымды, қолдағы барын өзгелермен бөлісуге дайын тұратын ерекше туған жан еді. Осы екі үйдің дастарханы бөлінбеді десе де болады. Әлгі Айтбике апалары бұларға өзінің туған балаларынан артық қарады. Жалалы ағасының ұлы Иманәліні де өте жақсы көрді. Ол уақытта ауылдағы үйлердің есігіне кілт салынбайтын. Өйткені, қос шаңырақ тонның ішкі бауындай араласып жүргендіктен бір-бірлеріне өте сенетін. Асылы апамыздың әкесі Әлиде пәлендей білім болмаса да көзі ашық, көкірегі ояу, өмірді жақсы білетін азамат-ты. Сондықтан көршісі Серікбаймен қимас дос болды. Секеңнің бұлардың отбасын жақсы көретіні соншалықты, таңертең балалар-

ды көрмей жұмысқа кетпейтін. Күзетші болып жұмыс істейтін ол намазын ешқашан үзбеген иманды жан-ды. Серікбай ағалары өз қызы Айдаркүл мен Әсияны аттағы ердің артына отырғызып, аудан орталығына таситын. Өйткені, олар интернатта жатып оқыды. Себебі, бұлар тұратын ауылдық мектеп не бәрі жеті сыныптық қана болатын. Алайда білім ордасындағы ұстаздар шәкірттеріне білімді сапалы беретін. Бұлардың бәрі де қазақ мектебіне барып, осы тілде оқыды. Асылы апамыз мектептен кейін Алматыдағы Қыздар педагогикалық университетінің қазақ тілі және әдебиеті факультетіне түсті. Оқу орнында елгезек бойжеткен өзінің жан-жақтылығымен оқытушылардың назарына ілінді. Бірге оқыған қазақ қыздары әзірбайжан ұлтының өкілі Асылы Османның қазақ тілін өздерінен артық білетіндігіне ерекше таң қалатын. Осы университеттен кейін Алматыдағы тіл білімі институтында аспирант болып, ғылым жолына бір жола түскенде: «Кезінде қазақ халқы бізге шексіз жақсылық жасады. Енді сол мейірімділік пен қамқорлықты қайтаратын уақыт туды. Ең алдымен қазақ тілін өзім терең меңгеруім керек» деген биік мақсат қойды.

Көрнекті қоғам қайраткеріне айналды Содан ақылына парасаты сай әрі көркем бойжеткен Асылы Осман көздеген биікке жету жолында тынбай ізденіс жасады. Қазақ халқын әлемге танытқан ұлы жазушымыз Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» эпопеясын өзіне бойтұмар етіп, оны оқуға барын салды. Осындай сәтте «Шіркін, әрбір адам осы Асылы апамыз секілді теңдесі жоқ көркем шығарманы оқып шықса ғой. Сонда онымен жете танысқан кісі қазақтың қаншама тамаша сөз тіркестерін де,

салт-дәстүрлерін де, әдет-ғұрпын да жан-жақты білер еді» деген ойда қаласың. - Әдебиет пен журналистиканың маңайында жүрген кісілерді бұл атақты туындысыз көз алдыма елестете алмаймын. Сол себептен де сөз қадірін, өз халқының қадір-қасиетін білгісі келген әрбір бойжеткен мен бозбала осы шығарманы кемінде бір-екі рет оқып шықса екен, - дейді ол менімен болған сұхбатта. Көрнекті қоғам қайраткері заңғар жазушының туындысын оқып шыққан соң, соның негізінде «Қазақ тіліндегі синонимдік етістіктердің семантика-стилистикалық қызметі» деген тақырыпта қазақ тілінде кандидаттық диссертация қорғады. Күндіз-түні еңбектенудің арқасында аталмыш эпопеядағы алты мыңнан аса синоним сөздерін жинады. Кандидаттық диссертациясын сәтті қорғаған әзірбайжан қызы 1973-1993 жылдар аралығында Ұлттық Ғылым Академиясының Тіл білімі институтында қызмет атқарды. Уақыт өте Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті жанындағы Тіл комитетінің ұлт тілдерін дамыту басқармасының басшысы болды. Айта берсек, ол кісінің қазақ тілінің мәртебесін көтеру жолындағы атқарған қызметтері орасан. Ол «Қазақстан» ұлт тық телеарнасындағы «Айтуға оңай» бағдарламасында да тіл жайлы өзінің ойын ашық айтып, көрермендерді талай рет дән риза етті. «Қазақ тілі», «Қазақстан мұсылман әйелдері», «Адам құқығын қорғау» қоғамдарына да белсене атсалысты. Сонымен жасы 73 жаста болса да әлі жас көрінетін апамыз жалпы ұлтымыздың мақтанышына айналды. Ол Алматы облысы мен Түлкібас ауданының құрметті азаматы. Бірақ әлі де болса біз ол кісінің қадір-қасиетін бағалап, оған лайықты құрмет көрсете алмай жүрген секілдіміз. Өйткені, ол бұдан басқа да жоғары марапаттарға әбден лайықты.


БІЗДІҢ ҚОСТАНАЙ

Сейсенбі, 23 қыркүйек 2014 ж.

ТАНЫМДЫҚ БЕТ

9

МАҚАЛА ПІКІР ТУДЫРДЫ

Әруақты сыйлаған елміз

Облыс орталығында шығатын қос тілді «Наш Костанай» газеті бәріміздің асыға күтер басылымдарымыздың бірі. Оның «Біздің Қостанай» деп аталатын қазақша қосымшасы да оқырмандарының жүрегінен берік орын алған. Осы басылымды тұрақты

жаздырып алушылардың бірімін. Өйткені, онда жарияланған мақалалар, хабарлар бәріміздің де көңілімізден шығады. Қашан хат тасушы пошта жәшігіне аталмыш газетті әкеліп салғанша жаным жай таппайды. Осы жаз айларының бірінде «Біздің Қостанай» басылымынан «Әкеңнің зиратына қашан бардың?» деп аталатын мақаланы ден қойып оқыдым. Онда көптің көкейінде жүрген мәселе орынды қозғалған екен. Осындай ой салар дүниелер баршаның жүрегіне жетеді деген пікірдемін. Айрықша тоқтала кетерім, журналист жоғарыда тілге тиек етілген мақалада менің қайын атам Бекайдар Аханов жайлы да айтып өтіпті. Әрине, мен бұл мақаланы осы ардақты жанды жазғаны үшін ғана редакцияға жіберіп отырған жоқпын.

Мәселе басылымның шындықты қозғауында. Қостанай өңірінде менің қайын атамды білмейтіндер жоқтың қасы. Ол кісінің дүниеден өткеніне көп бола қойған жоқ. Алайда, артына өшпес із қалдырды. Кезінде облыстық партия комитетінде өзінен тәлім алған інілері мен қарындастары бұл күндері еліміздің түкпір-түкпірінде жемісті қызмет атқарып жатыр. Біз халықтың арасында жиі боламыз. «Әкең өлсе де, әкеңнің көзін көрген өлмесін» деген сөз бар емес пе. Біздің әулетіміздің тірегі болған қайын атаммен дәмдес, сырлас болған ақсақалдар мен ақжаулықты аналарымызды көргенде сәлемімізді беріп, бір жасап қалатынымыз да рас. Ата-енем жетпіс жылға жуық бір шаңырақтың астында бақытты ғұмыр кешті. Қазір енем Гүлсім қолымызда. Бәріміз қолымыздан келгенше ол кісінің қас-қабағына қарап, бір

Футболдан әлем біріншілігі аяқталысымен жұрт на-

зары 2018 жылы келесі чемпионат өтетін Ресейге ауды. Бұл ретті «Ресей бұған қанша ақша жұмсайды?» деген сауалды қазірден қойып жатыр. Десек те, 2018 жылы футболдан әлем чемпионатын өткізу құқын 2010 жылы жеңіп алған Ресей Шығыс Еуропада әлемдік футбол жарысын өткізетінін алғашқы ел атанбақ. Жоспар бойынша, жарыс Ресейдің еуропалық бөлігінде өтпек. Мәскеу, Санкт-Петербор, Калининград, Нижний Новгород, Саранск, Волгоград, Сочи, Екатеринбург, Қазан, Самара мен Дондағы Ростов сияқты 11 қала қонақтарды қарсы алмақ. 12 стадионның екеуі Ресей астанасында орналасқан. Кейбір стадиондар қазірден дайын – Сочидегі Фишт стадионы 2014 жылғы Олимпиадаға орай салынды. Бірақ, басқалары ФИФА стандартына сай болу үшін қайта жабдықталады немесе жаңадан салынады. Мәскеудегі «Лужники» стадионы 1956 жылы салынған еді, 1980 жылы Олимпиада ойыны, негізінен, сонда өтті. Қазір оны 800 миллион долларға толықтай жаңалап жатыр. Стадионның тек сырт келбеті ғана сақталады.

Шілдехана Кей жерлерде «шілделік» деп те атайды. Жаңа туған нәрестенің құрметіне жасалатын ойын-сауық, той. Мұнда «балаңыздың бауы берік болсын» дегендей құтты болсын айтылады, жастар жиналып ән салып, домбыра тартып, өлең, жыр айтады. Шілдеханаға шақырумен де, шақырусыз да бара береді. Шілдехана - өмірге адам келгенінің және оған қуанудың бір белгісі. Бала туғаннан

дасы» далаға тасталса әйел ауруға ұшырайды деген сенім бар. Сол сияқты әйел ылғи қыз туа берсе, онда туып жатқан баланың «жолдасын» алып, босанған әйелдің басынан айналдырса, келесі бала ұл болып туады деген сенім болған.

Бесікке салу «Әлди-әлди ақ бөпем, Ақ бесікке жат бөпем» (Бесік жыры). Бесік қасиетті, киелі, құтты мүлік, сәбидің алтын

О

С.Мәуленов атындағы гимназия ұжымы ағылшын тілі пәнінің мұғалімі Хамзина Гүлнар Зекенқызына жолдасы Хамзин Марат Қайратұлының қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Бесіктің сәби денсаулығына, тазалығына пайдасы өте зор. Бесіктегі сәби дене бітімі, қол аяғы түзу, ширақ болады. Сондай-ақ бесік баланы кездейсоқ құлаған заттан, суық пен ыстықтан да қорғайды. Пәле-жаладан сақтасын деп ырымдап, оған тұмар, үкі тұяғы, жыланның бас сүйегі, кірпі терісі сияқты заттар тағып қояды. Бесік ағаштан, негізінде талдан, ішінара аршадан, өрік, жиде ағашынан иіп жасалады. Себебі, арша мен тал басқа ағаштай емес иілмелі, морт сынбайды, құрт түспейді, жат иісі болмайды. Бесіктің мынадай құрал жабдықтары болады: жастық, мамық, жөргек, түбек, шүмек, қолбау, тартбау т.б.

Ат қою

Қала тазалығына тигізер пайдасы көп

(Өзге басылымдардан алынды)

жандарға өмірдің қамшының сабындай қысқалығын, барлық адам мынау тіршілікте қонақ екендігін білдіру де еді. Мұны мен мақтаныш үшін жазып отырған жоқпын, ондағы жерленген барша бауырларымыз кезінде елім, халқым деп қызмет атқарған асыл жандар. Ал ондағы мәңгілік тыныс алып жатқан ата-бабаларымызға құрмет көрсету бәрімізге де парыз екендігі айтпаса да түсінікті. Менің қолыма қалам ұстағандағы мақсатым, сол Затобол зиратының маңын таза ұстап, айналасына қоқыстың жиналуына жол бермеу жайлы сөз қозғау болатын. Сондықтан да мұсылман қауымы осы мәселеде қашанда әңгімеге арқау болған жай жөнінде сергектік танытып, өзге ұлттар секілді жерленген азаматтардың бейітінің басын жылда екі-үш рет болса да тазалап отырса деген тілектемін. Талма АХАНОВА

Қазақтың салт-дәстүрлері

8

ралда алғаш рет тұрмыстық қалдықтарды сұрыптау қолға алынды. Ол үшін қала орталығында қайта тұтынуға жарайтын шикізатты қабылдайтын арнайы орын ашылды. Енді тұрғындар картон, қағаз, пластик бөтелкелер, полиэтилен және әйнек ыдыс секілді тұрмыстық қалдықтарды осы жерге әкеліп тапсыра алады. Тың кәсіпті қолға алған кәсіпкер сұрыпталған қалдықтарды сығымдау арқылы текшелеп, кейін қайта өңдеу кәсіпорындарына жеткізуді көздеп отыр. Мұндай орындардың қала тазалығына тигізер пайдасы көп. - Біз болашақта тұрмыстық қатты қалдықтарды қабылдайтын орындарды қаланың өзге де аумақтарында ашамыз. Сол арқылы қоқыстарды қабылдау үдерісін жеңілдетіп, тиісінше тұрғындарды тазалықты сақтауды шақыруға өз үлесімізді қосамыз, - дейді тұрмыстық қалдықтарды қабылдау цехының басшысы Дмитрий Борисов.

да жайнап тұратын. Жеке үйде тұрған соң мал, құс өсіріп, оны бағып күтуді де немерелеріне ұғындырды. Қайтыс болардың алдында сүйікті немерелерінің бірі Талғатты алдына отырғызып, оған өзінің ақ батасын берді. Ұлағатты сөздерін айтты. Құран бағыштауды үйретті. Жұма сайын үйімізде жеті нан пісіріп, көрші-көлемді шақырып дастархан жаямыз. Осы ардақты жан дүниеден өткенде Затоболдағы мұсылмандар зиратына жерледік. Атамыздың құлпытасына: Тоқта шырақ, иіп кет басыңды, Дүбірлеткен жандармыз біз бір ғасырды Елінің болашағын көп ойлаған, Қазақтың едім мен де бір асылы,- деген мазмұндағы өлең жолдарын жаздырдық. Бұл бір жағы абыз атамызға көрсеткен құрметіміз болса, екінші жағынан мұнда болған

БІЛГЕНГЕ - МАРЖАН

Шарайна Ресей футбол өткізуге дайын ба?

сөзін екі етпеуге тырысамыз. Немерелері де оны қаумалап, еркелеп жатады. Енем де жұртшылық арасында өте беделді. Ұзақ жылдар бойы тату-тәтті ғұмыр кешіп, сыйласқан отағасын қимастықпен еске алып отырады. Жылына бірнеше рет атамыз жерленген зиратта болып, оның әруағына бағыштап Құран оқытамыз. Қазақта «Алтынның қолда барда қадірі жоқ» деген ғибратты сөзі де бар. Ол өте орынды айтылған. Себебі, жасыратын ештеңесі жоқ, адам баласы тірі кезінде бір-бірінің қадірін біле бермейтіні де шындық қой. Қайын атамсыз өткен екі жыл бізге талай ой салды. Үйдегі орны көрініп қалды. Үлкен кісілер түсінген адамға шаңырақтың берекесі. Кезінде ол кісіден көп жайды үйрендік. Немерелерін кішкентайынан еңбекке баулыды. Атамыз бар кезде бау-бақшамыз

кейін жан-жақтағы жақындарға сүйіншіге ат шаптырылады. «Ұл туғанға күн туады», «қыз туғанға ай туады» деп бала туғаннан сүйінші сұраушылар ұл туса – «атұстар», қыз туса – «көйлек тігер», «қырық жеті» деп хабарлайды. Осы сөздің өзінде де қазақтың сыпайы сөйлейтін әдемтілік мінезі, мәдениеттілік қалпы тағы аңғарылып жатады. Осы жерде жаңа туған сәбидің «жолдасы» туралы айтпай кетуге болмайды. Бұрынғы әжелер баланың «жолдасын» алып, жуып, орап оны аяқ баспайтын, ит-құс ала алмайтын жерге қастерлеп көмген. Егер «жол-

ұясы болып есептеледі. «Ел іші – алтын бесік» деген сөз бесіктің құдыретін көрсетеді. Сәбиді қырқынан шығарғаннан соң бесікке салу да халқымыз үшін елеулі дәстүрдің бірі. Бесікке салу, жолы үлкен немесе елдің тәрбиелі, өнегелі әжелеріне, әйелдерге тапсырылады. Ол бесікті отпен аластап, «тыштырма» жасап алып, баланы бесікке бөлейді. Бесік үстіне жеті түрлі қадірлі, таза заттар қойылады. Бесікке салған адамға «бесікке салар», яғни кәделі сый беріледі. Осындай қуаныш үстінде «Бесік жыры» айтылады.

«Содан кейін әке-шешесі ырым көріп, жақсы үмітпен қадірлі қонағының есімін қойған дейді» (А.Сейдімбек). Жаңа туған сәбиге лайықты ат қоюға халық ерекше көңіл бөлген. Әрине алдымен жақсы есімдер мен елге әйгілі адамдардың атын қойған. Сонымен бірге бала есімін белгілі, беделді кісілерге қойғызып, батасын алуды да ұмытпаған. Халық баласына жақсы ат қоюға тырысқан. Ырым етіп бұрынғы батырлар мен ақындар, шешендердің де атын қояды. Бірақ өте қасиетті әулие-әнбиелер мен ұлы адамдар есімін қоюға тыйым да салған. Қазақта балаға ат қоюдың жолы мен сәттері көп. Шөп шауып жатса Шөптібай деп, Наурыз айында туса Наурызбай деп, айт күні туса Айтбай деп те қоя салады. Сол сияқты қыз бала туа берсе Ұл болсын, Ұлтуған, Ұлмекен дейді. Көз тимесін деп Тасбике, Башай,

Қосқұлақ, Итемген, Күшік деп те қойған. Қазақ дәстүрінде ат қобдың тағы бір түрі бар. Ол – ат тергеу.

Тұсау кесер «Тұсауыңды кесейін, Күрмейіңді шешейін» («Тұсаукесер жыры»). Сәбиді қаз тұрғаннан кейін тез жүріп кетсін деген тілекпен жасалатын ғұрып, ырым. Ол үшін арнайы ала жіп дайындалады. Бұл «ала жіпті аттамасын» деген ұғымнан шыққан. Сол жіппен баланың аяғын кәдімгідей тұсап оны аяғын жылдам басатын әйелге қидырады. Сүріншек, жайбасар адамдарға кестірмейді. Тұсауы кесілген баланы қолыннан ұстап тез жүгіртеді, шашу шашылады. Баланың ата-анасы тұсау кесушінің кәдесін береді. Тұсаукесердің жібін дайындаудың бірнеше түрлері, жолдары, сенімдері де бар. Көбейіп, көгере берсін деп жіпті көк шептен есіп жасайды. Бай болсын деп малдың тоқ ішегінен де өреді. Адал болсын деп ала жіптен де жасайды. Тұсау кесер жыры Қаз-қаз, балам, қаз балам Қадам бассаң мәз болам. Күрмеуіңді шешейін, Тұсауыңды кесейін. Қаз-қаз, балам, қаз балам Тақымыңды жаз балам. Қадамыңа қарайық, Басқаныңды санайық. Қаз-қаз, балам, жүре ғой, Балтырыңды түре ғой. Тай, құлын боп шаба ғой, Озып, бәйге ала ғой. Қаз баса ғой, қарағым, Құтты болсын қадамың. Өмірге аяқ баса бер, Асулардан аса бер. Жүгіре қойшы құлыным, Желбіресін тұлымың. Елгезек бол, ерінбе, Ілгері бас, шегінбе.


Вторник, 23 сентября 2014 г.

10 ОФИЦИАЛЬНЫЙ ОТДЕЛ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 24 ақпандағы №138 «Әкімшілік-аумақтық бірліктерге, елді мекендердің құрамдас бөліктеріне атау беру, оларды қайта атау, сондай-ақ олардың атауларының транскрипциясын нақтылау мен өзгерту кезінде тиісті аумақ халқының пікірін ескеру қағидаларын бекіту туралы» қаулысына сәйкес Қостанай қаласының тұрғындарына Қостанай қаласының Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атау мәселесі жөнінде қоғамның пікірін зерттеуге арналған көпшілік тыңдаулар нысанында өткен тұрақты депутаттық комиссиялардың бірлескен отырысының хаттамасын ұсынамыз. КӨПШІЛІК ТЫҢДАУЛАРДЫҢ НЫСАНЫНДА ӨТКЕН ТҰРАҚТЫ ДЕПУТАТТЫҚ КОМИССИЯЛАРДЫҢ БІРЛЕСКЕН ОТЫРЫСЫНЫҢ ХАТТАМАСЫ Өткізу уақыты: 2014 жылдың 19 қыркүйегі Өткізу орны: Қостанай қ., Пушкин к-сі, 98, кіші мәжіліс залы. Кө п ш і л і к т ы ң д а ул а р Қо ст а н а й қ а л а л ы қ мәслихатының тұрақты депутаттық комиссияларымен ұйымдастырылды. Көпшілік тыңдауларды өткізу туралы ақпарат Қостанай қаласының жұртшылығына 2014 жылдың 12 қыркүйегінде Қостанай қалалық мәслихатының ресми сайтында және 2014 жылдың 16 қыркүйегінде «Наш Костанай» газетінде жариялау жолымен хабарланды. Қатысқандар: Қостанай қалалық мәслихатының депутаттары, мәслихаттың тұрақты комиссияларының мүшелері. Шақырылғандар: Қостан ай қаласы жұртшылығының өкілдері, қалалық мәслихат депутаттары, мемлекеттік мекемелердің, қала ұйымдарының басшылары, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері (тізім қоса берілген). Көпшілік тыңдаулардың күн тәртібі: Қостанай қаласының Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атау мәселесі жөнінде қоғамның пікірін зерттеу. Сөз сөйлегендер: Н.Қ. Халықов – Қостанай қалалық мәслихатының хатшысы: Құрметті көпшілік тыңдаулар қатысушылары! Көпшілік тыңдаулардың күн тәртібінде Қостанай қаласының Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атау мәселесі жөнінде қоғамның пікірін зерттеу. Көпшілік тыңдаулар Қостанай қалалық мәслихатының депутаттарымен, бюджет, экономика, басқару және өзін-өзі басқару сұрақтары жөніндегі тұрақты комиссияның және әлеуметтік сұрақтар, отбасы-демографиялық саясат және қоғамдық бірлестіктермен байланыс жөніндегі тұрақты комиссияның мүшелерімен ұйымдастырылды. Кө п ш і л і к т ы ң д а ул а р ғ а Қо с т а н а й қ а л а с ы жұртшылығының өкілдері, қалалық мәслихат депутаттары, мемлекеттік мекемелердің, қала ұйымдарының басшылары, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысып отыр. Тыңдауларды өткізу үшін мына жұмыс регламентін ұсынамын: мәселе бойынша баяндамашыларға 5 минутке дейін уақыт берілсін. Сұрақтар, ұсыныстар мен ескертулерге екі минутке дейін. Басқа ұсыныстар бар ма? Басқа ұсыныстар айтылған жоқ. Аталған ұсынысқа дауыс береміз. Бірауыздан дауыс берілді. Н.Қ. Халықов: Құрметті депутаттар! Мәслихатқа Павших борцов көшесін академик Шаяхметов көшесіне қайта атау мәселесі жөнінде Қостанай қаласы әкімінің өтініші келіп түсті. Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес қаланың көшелерін қайта атау қоғамның пікірін зерттеуді талап етеді. Халықтың пікірі мәслихаттың тұрақты комиссияларында өткізілген көпшілік тыңдаулардың негізінде ескеріледі және хаттамамен ресімделеді. Көпшілік тыңдаулардың хаттамасы көпшілік тыңдауларды өткізген күннен кейін жеті жұмыс күннен кешіктірілмей Қостанай қаласы әкімдігінің интернет-ресурсында орналастырылады және «Наш Костанай» газетінде жарияланады. Көпшілік тың дауларға қатысып отырған жұртшылықтың өкілдері өзінің ұсыныстары мен ескертулерін көпшілік тыңдауларды өткізу процесінде айтады. Көпшілік тыңдауларды өткізу үшін депутаттар қатарынан жұмыс тобы құрылды, көпшілік тыңдауларды өткізуді дайындау барысында өз жұмысында депутаттар – жұмыс тобының мүшелері Қостанай қаласы әкімі аппаратының, «Қостанай қаласы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі» мемлекеттік мекемесінің қызметкерлерін жұмылдырды. 2014 жылдың 16 қыркүйегінде Қостанай қалалық мәслихатымен «Наш Костанай» газетінде Қостанай қаласының Павших борцов көшесін қайта атау мәселесіне арналған көпшілік тыңдаулар өткізу туралы хабарлама берілді. Хабарламада көрсетілген көпшілік тыңдауларды өткізу күніне дейін қаралатын мәселе бойынша бірде-бір өтініш келіп түскен жоқ. Көпшілік тыңдаулар өткізуді дайындау барысында жұмыс тобымен мәселе бойынша баяндамашылар тіркелді. Ақпарат үшін сөз Шайсұлтан Шаяхметовтің ұлы Бейімбет Шайсұлтанұлы Шаяхметовке беріледі. Бейімбет Шайсұлтанұлы сонымен бірге Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының президенті Мұрат Журинович Журиновтің өтінішін ұсынады. Б . Ш . Ш а я х м е т о в : Құр ме тті тың д аул ар қатысушылары, Қостанай қаласы көшелерінің біріне академик Шайсұлтан Шаяхметовтің атын беру мәселесі бойынша бастамашы болған Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының президенті М.Ж. Журиновтің өтінішімен таныстырып өтуге рұқсат етіңіз. Өтінішті оқиды (өтініш қоса берілген). Н.Қ. Халықов: Жұртшылық өкілдерінде баяндамашыға сұрақтар бар ма? А.С. Денисов: Шайсұлтан Шаяхметовтің біздің қаламыз немесе Қостанай облысына тікелей қатысы бар ма? Б.Ш. Шаяхметов: Ол Қостанай облысының Наурызым ауылында туған, 1957 жылы Әулиекөл орта мектебін бітіріп, ММУ түсті. Басқа сұрақтар болған жоқ. Н.Қ. Халықов: Қостанай қалалық мәслихатына Қазақстан Республикасының еңбегін сіңірген қоғамдық қайраткерлерінен видео өтініш келіп түсті, онымен танысуға ұсыныс жасаймын. Видеоролик көрсетіледі (CD жазба қоса берілген). Ақпарат үшін сөз Қостанай қаласының Құрметті азаматы, Қостанай қаласының №2 орта мектебінің директоры Вера Григорьевна Макероваға беріледі. В.Г. Макерова: Осыдан 75 жыл бұрын мемлекеттік қайраткер, химия ғылымдарының кандидаты, профессор, Қазақстан Республикасының Инженер академиясының мүше-корреспонденті, Халықаралық өнер академиясының академигі, Американ Гранд Каньон Университетінің құрметті профессоры –

Шайсұлтан Шаяхметов туды. Қостанай қаласының тумасы, ол М.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін, КСРО Ғылым академиясының Элемент-органикалық қосылыстар институтының аспирантурасын аяқтаған. 1987-1988 жылдары ҚазКСР жоғары және орта арнайы білім министрі болған. 1988-1993 жылдары – Қазақстан Республикасының халық білім министрі, профессор, Л.Гумилев атындағы Еуразия университетінің мемлекеттік және өзге тілдерді оқу жөніндегі орталықтың директоры, «Мемлекеттік тіл» қоғамдық қорының президенті. Самбо бойынша КСРО спорт шебері болған. Самбо және қазақша күрес республикалық федерациясының президенті болып сайланған. Ол қазақ тілін дамытуға үлкен үлес қосқан, «Қазақ тілі» халықаралық ұйымның негізін қалаушылардың бірі болған. Ол Л.Гумилев атындағы ЕҰУ жанындағы тілдерді оқу орталығын, Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі жанындағы мемлекеттік тілді қарқынды оқу республикалық орталығын құрған. Маған қаланың Құрметті азаматтары атынан академик Шайсұлтан Шаяхметовтің есімін мәңгі есте сақтап, Қостанай қаласының Павших борцов көшесін оның есімімен қайта атап, қала әкімінің өтінішіне қосылуға рұқсат етіңіз. Н.Қ. Халықов: Жұртшылық өкілдерінде баяндамашыға сұрақтар бар ма? Басқа сұрақтар болған жоқ. Ақпарат үшін сөз қалалық мәслихат депутаты, Қостанай инженерлік-экономикалық университетінің ректоры Сәбит Парызұлы Есмұратовқа беріледі. С.П. Есмұратов: Шайсұлтан Шаяхметовті мен бұрыннан білемін. Білім саласының қызметкері ретінде айтатыным, осында айтылып өткеннен басқа, Ш.Шяхметовтің айналасында білімнің қайнар көзінде тұрғандар болды. Әрине, аз емес қиындықтар та болды, алайда, осының бәріне қарамастан, Шайсұлтан Шаяхметов әр адамды қолдап, жылы сөз айтуға әрдайым дайын тұрды. Осы адамның арқасында 1992 жылы А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті ашылды. Тек оның республика Президенті алдындағы қолдаухатының арқасында бұл мүмкін болды. Осыдан басқа, ол адамдармен қарым-қатынасқа көп уақыт бөлген. Қазақ тілінде де орыс тілінде де еркін сөйлеген. Ол өлең жазғандықтан болар, өзі сықақшыл болған. Бұл қасиет бәріне бірдей беріле бермейді. Көбіңізге белгілі болғандай ол самбо бойынша спорт шебері болған. Осындай адамдардың есімін мәңгі есте сақтап, біз дұрыс іс жасаймыз. Жылдар өтеді, біздің орнымызға басқалар келеді, оларды мүмкін қаламыз туралы «Кім мұнда тұрған? Кім еңбек еткен? Қазір бізбен кім бар?» деген сұрақтар толғандырады. Бұл сұрақтың тәрбиелік маңызы да бар. Менің ойымша, мұндай адам есте сақтауға лайық. Н.Қ. Халықов: Сәбит Парызұлына сұрақтарыңыз бар ма? Т. Калюжная «Алау» ТРК: Жұмыс тобының мүшесі ретінде айтыңызшы, неліктен Павших борцов көшесі таңдалды? Басқа нұсқалар болды ма? Жұмыс тобымен жаңа көшелерді құру мәселесі қаралды ма? Қаламыз өсіп, кеңейіп жатыр ғой, және де бюджеттік қаражатты үнемдеу де мүмкін болатын еді. С.П. Есмұратов: Қаржылық шығындар жөнінде айтатыным, көшені қайта атауға байланысты барлық шығындарды Шайсұлтан Шаяхметовтің туыстары өздеріне алады. Дәл осы көшеге келетін болсақ, ол қаланың тап орталығында емес. Неге Сіз осы көшені қайта атауға қарсысыз? Павших борцов көшесінің тұрғындарынан, барлығынан емес әрине, бірақ белгілі бөлігінен қайта атау мәселесі жөнінде сұрастырылды. Көбінесе жағымды пікірлер айтылды. А. Қ. Сергазинова «Наша газета»: Павших борцов көшесіне балама бар ма? С.П. Есмұратов: Қалалық мәслихатқа қала әкімінің тап осы көшені қайта атау туралы өтініші келіп түсті. Басқа өтініштер болған жоқ. Бүгінгі тыңдауларға Павших борцов к-сінде орналасқан бірқатар ұйымдардың өкілдері қатысып отыр. А. Қ. Сергазинова «Наша газета»: Бұл көшеде мемлекеттік мекемелер, бір де болса мектеп бар ма? Өйткені көшеге академик, белгілі мемлекеттік және қоғамдық қайраткердің аты беріліп жатыр ғой. С.П. Есмұратов: Павших борцов көшесінде Қостанай облысы әкімдігінің жер қатынастары басқармасынан басқа, қаланың барлық оқу ұйымдарын біріктіретін «Қостанай қаласы әкімдігінің білім бөлімі» мемлекеттік мекемесі орналасқан. Н.Қ. Халықов: Қатысушылардың Сәбит Парызұлына басқа сұрақтары бола ма? С.П. Есмұратовқа басқа сұрақтар болған жоқ. А. Қ. Сергазинова «Наша газета»: Менің Бейімбет Шайсұлтанұлына сұрағым бар. Шайсұлтан Шаяхметовтің жақын туыстарынан кім қалада тұрып жатыр? Және олар қала үшін қандай іс-шаралар өткізді? Б.Ш. Шаяхметов: Біздің отбасымыз қазір Алматы қаласында тұрып жатыр. Біз қала үшін не істедік? Бүгінгі күні, біз қала әкімдігінің қолдауымен Қостанай өлкетану мұражайында шамалы реконструкция жасадық. Аталған мұражайда «Қостанай жерінің мақтанышы» тақырыптық залы бар, онда толық реконструкция өткізілді. Сондай-ақ Әулиекөл ауданының Юльевка селосында мектепке жөндеу өткізілді. Бұл әкем оқыған мектеп. Онда компьютерлік сынып, спорт залы жайластырылды. Т. Калюжная «Алау» ТРК: Ш.Шяхметовтің атымен аталған басқа көшелер бар ма? Б.Ш. Шаяхметов: Иә, Докучаевка селосында және Әулиекөл поселкесінде Ш.Шяхметовтің атымен аталған көшелер бар. Т. Калюжная «Алау» ТРК: Аталған көшеде тұрып жатқан адамдарға мүлікке құқықтарды тіркеу құжаттарын ауыстыру қажет болады. Әкімдік бұл мәселеде тұрғындарға қолдау көрсете ме? Өйткені қаржылық шығындар мәселесі туындайды. Н.Қ. Халықов: Осы жағдайда қала тұрғындары шығындалмайды. Барлық анықтамалар тегін беріледі, сондай-ақ көшенің атауы өзгеруіне байланысты құжаттарды ауыстыру тегін жүргізіледі. Б.Ш. Шаяхметов: Өз тарапымнан қосатыным. Мен түсінемін, тұрғындар үшін қайта атауға байланысты белгілі қолайсыздық болады. Алайда біз, туыстары, қала әкімдігімен бірігіп теріс салдарларды азайтуға тырысамыз. Н.Қ. Халықов: Сөз қалалық мәслихат депутаты, Қостанай қаласының №8 орта мектеп директоры Батима Мұқанқызы Әбдірахмановаға беріледі. Б.М. Әбдірахманова: Құрметті депутаттар! Құрметті шақырылғандар! Сол бұрынғы қайта құрылыс кезеңінде бізге білім министрі Шайсұлтан Шаяхметов келгенде, мен селолық мектептің жас директоры болатынмын. Айта кететін жәйт, ол бірде-бір селолық мектепті қалдырған жоқ, әр мектепке кіріп, кабинеттерді қарап,

НАШ КОСТАНАЙ мұғалімдермен сөйлесіп, оқушыларға сұрақтар қойды. Алайда мені қазақ тілінде оқытылатын сыныптарды жабу мәселесі толғандырды, өйткені әр сыныпта 7-8 оқушыдан артық болған жоқ. Шайсұлтан Шаяхметов менің сұрағыма үзілді-кесілді жауап берді: «Ешқандай жабылу болмайды. Естеріңізге сақтаңыз, ауылда мектеп болғанша, ауыл өмір сүреді.» Бұл сөздер көрегендік болды. Бәріміздің есімізде, ауылда мектеп жабылса болды, адамдар ауылдан кетіп, қалаға көшеді. Екіншіден айтатыным, оның мұғалім мәртебесіне қарым-қатынасы. Ол бұл мәртебені аса қадірлеген және марапаттау мен мақтауды аямаған. Шайсұлтан Шаяхметовтің кезінде мен «Білім үздігі» атағына ие болдым. Мен бүгінгі өмір ырғағында әр төртінші мұғалім осы атаққа лайық және оларды мадақтау қажет деп есептеймін. Бұл материалдық сыйақы түрінде болуы міндетті емес, кейде алғыс сөздердің өзі де жеткілікті. Қостанай қаласының көшесіне Шайсұлтан Шаяхметов атын беру туралы қала әкімінің бастамасын қолдаймын. Н.Қ. Халықов: Сөз А.Байтұрсынов ат. Қостанай мемлекеттік университетінің профессоры – Қалқаман Хасенұлы Жақыпқа беріледі. Қ.Х. Жақып: Құрметті қалалық мәслихат депутаттары! Құрметті қатысушылар! Мен бүгінгі баяндамашылардың сөздерін жете ұғындым және толығымен келісемін. Біз тарихи тұлға туралы айтып жатырмыз. Мен келісемін, демократияландыру шартында біз «тұлғаға табынуға» қарсымыз, алайда тұлғаның маңызын ұмытпау керек, әсіресе Шайсұлтан Шаяхметов секілді адам туралы айтатын болсақ. Ш.Шаяхметов мемлекетіміздің күрделі өзгеріс сәттерінде жұмыс істеді. Мен бұл кісіні талай кездестірдім. Әлихан Бөкейхановтың айтқаны бар: Халқыңа қызмет ету үшін білім де, оқу да қажет емес. Бір керегі – бұл мінез. Міне осындай мінез ағамызда болды. Барлық жүйе құлады, оның ішінде білім жүйесі де. Республиканың солтүстігінде жаңа жоғары оқу орындарын, университеттерді құру мәселесі тұрды. Бұл мәселе бірнеше рет талқыланды, бірақ тек Ш. Шяхметовтің арқасында қаламызда университет ашу мүмкін болды. Шайсұлтан Шаяхметов сол уақытта Қостанай мемлекеттік педагогикалық институттың базасында Ахмет Байтұрсынов атындағы мемлекеттік университет құрып, дұрыс стратегиялық таңдау жасады. Айтатыным, ол үшін объективті себептер де болды, ең біріншіден бұл кадрлар құрамы. Академик Шайсұлтан Шаяхметов секілді тарихи тұлғаға құрмет көрсетсек, біз, сөзсіз, дұрыс жасаймыз. Мен Ахмет Байтұрсынов ат. ҚМУ ұстаздары құрамының атынан Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атау бастамасын қолдаймын. Н.Қ. Халықов: Қалқамен Хасенұлына сұрақтарыңыз бар ма? Сұрақтар болған жоқ. Н.Қ. Халықов: Сөз сөйлегісі келетіндер бар ма? Қостанай облыстық кәсіподақ кеңесінің төрайымы Балбөпе Ғалымжанқызы Иртаева сөз сөйледі. Б.Ғ. Иртаева: Құрметті президиум! Құрметті қауым! 1956 жылы Шайсұлтан Шаяхметов мектепті аяқтап, мектеп тарихында алғашқы рет Алтын медальге ие болды. Онымен бірге профессор Сағадиев, Сатыбалдин, академик Мұқатаев оқыған, және кейінірек осы мектепті мен де бітірдім. Және де бұл тарихи тұлғалар біз үшін үлгі болды. Біз оларға теңелдік. Мен оның академиялық еңбегі туралы айтпаймын, бұл онсыз да белгілі. Менің оның туған жеріне, туған еліне деген сүйіспеншілігі жайында айтқым келеді. Ол жан-жақты адам болған, және өлеңдерінің көбін ол отанына арнаған. Туған жер Туған ел батысым да, шығысым да Ортаймас қазынам да, ырысым да Туған жер көкей тескен күй-өлеңім Жеңіл сөз емес тұрған тіл ұшында Шешемдей бала қамын мың ойлаған Қарайсың қайда жүрсем сынай маған, Қанықпын ыстығы мен суығыңа Сен мені шынықтырған, шырайлаған. Бүгін оның туған жерімен байланысы жөнінде сұрақ қойылды. Ол бұл байланысын ешқашан үзген емес. Мен оны Қостанай облысының лайықты тумасы деп есептеймін және қаламыздың көшесіне оның атын беру бастамасын қолдаймын. Біздің, осында тұрып жатқандардың ол туралы естілікті мәңгіге сақтауға мүмкіндігіміз бар. Осы мүмкіндікті жібермей, лайықты, дұрыс іс жасайық. Н.Қ. Халықов: Сөз сөйлейтіндер бар ма? Аркадий Семенович Денисов сөз сөйледі. А.С. Денисов: Бүгін біз үшін маңызды күн. Мен Қостанай қаласында 20 жылдан артық тұрамын және көшені қайта атау жөніндегі бұл алғашқы көпшілік тыңдаулар. Бұған дейін жұртшылықтың наразылығын тудырған көп «мәжілістен тысқары» шешімдер қабылданды. Және бүгін бұл мәселелер көпшілікпен бірге шешілетіні мені қуантады. Енді мәселенің мәніне келетін болсақ. Бүгін менің академик Шаяхметов туралы естігенім, мені өлкеміз үшін мақтаныш сезіміне толтырды. Мен қаланың көшесін оның атымен атау шешіміне қарсы емеспін. Мұнда кейбір жағдайлар туындайды. Біздің республикамызда тәуелсіздік жылдарының ішінде министрлер жыл сайын өзгерді деуге болады. Егер біз сіздермен бірге бүгін бұрынығы министр Шайсұлтан Шаяхметовтің атымен көшені қайта атасақ, бұл үлгі боларлық жағдай болмайды ма? Бұл осылайша ерекшеленген басқа министрлердің атымен қайта атау мәселелерінің толқынына әкелмейді ме? Енді келесі жәйт. Сәбит Парызұлының пікірінше, Павших борцов көшесінің дәл атауы жоқ. Бірақ Бауырлас қабірлердің де дәл атауы жоқ, алайда бұл қайтыс болған күрескерлердің қабірлері және бұл тарихи атау. Мен тап осы көшені қайта атауға қарсымын. Біздің қаламызда шынымен мағынасыз көшелер көп, мысалы Станционная, Кирпичная, Солнечная, Рудненская. Осы атаулар қала тұрғындарына не туралы айтады? Түк мәні жоқ. Сонымен мен ешкімнің санасын, естелігін дүрліктірмейтін осындай көшелердің бірін таңдауды және осы тамаша адамның атын мәңгі есте сақтауды ұсынамын. Н.Қ. Халықов: Айта кету керек, Павших борцов көшесі 1918 жылы көтерілісте қайтыс болғандардың естелігіне аталған. Және осы оқиғаға байланысты қаланың бірқатар көшелері аталған, бұл 5 Апреля көшесі, Юлия Журавлева көшесі. Мен жалпы қайта атауды жақтамаймын, алайда дәл осы жағдайда мен қала әкімінің бастамасын қолдаймын. «Қостанай қаласы әкімдігінің сәулет және қала құрылысы бөлімі» мемлекеттік мекемесінің басшысы Абай Мағауяұлы Юнусов кейбір сәттерді түсіндіріп айтқысы келеді. А.М. Юнусов: Мен көпшілік тыңдауларға қайта аталуы мүмкін көшелердің тізімін енгізіп, оны бекіту мүмкін деп есептеймін. Өздерің білетіндей бізде Уриц-

кий көшесі бар, ал ол атағы қайғылы чекист, онымен «Красный террор» басталған. Неліктен осы көшенің атауын өзгертпеске? Бәлкім, атын өзгерткенде қоғамды қобалжытпайтын көшелердің тізімін жасау қажет. Н.Қ. Халықов: Менің қосатыным, бүгінгі тыңдаулар – бұл көшені қайта атау жөнінде мәселенің соңғы қорытындысы емес. Бұдан әрі көпшілік тыңдаулардың хаттамасы Республикалық ономастикалық комиссияға жіберіледі, ол осы мәселе жөнінде қорытынды шығарады. Тағы сөз сөйлейтіндер бар ма? Сөз «Қостанай қаласы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі» мемлекеттік мекемесінің басшысы Айсұлу Рамазанқызы Әубәкіроваға беріледі. А.Р. Әубәкірова: Менің қосатыным, иә, шынымен де, Қостанай қаласында қайта аталуы мүмкін көшелер көп. Алайда қайта атау процедурасы қатаңдады және де бұл дұрыс. Бүгінгідей тыңдаулар мүмкіндігінше әр адамның пікірін білуге бағытталған. Мен жұмысыма байланысты М.Журиновтің қала әкіміне жолдаған өтінішімен таныстым. Шайсұлтан Шаяхметовтің өмірбаянымен, қызметімен танысқаннан кейін, оған деген шексіз құрмет сезімі пайда болады. Әрине мені, мәдениет адамы ретінде, таң қалдырғаны – оның ақын болғаны, бұл оның сан қырлы адам екендігін білдіреді. Қазақ тілі жойылудың шегінде қалғаны тарихтан мәлім. Шайсұлтан Шаяхметов қазақ тілін оқу туралы мәселені республика деңгейінде алғашқы болып көтерді. Оның нәтижесі – қазақ тілін оқу жөніндегі мемлекеттік бағдарламалар, мемлекеттік тілде оқытылатын мектептер, бала бақшалар және тағы басқа. Мен көшеге Шайсұлтан Шаяхметовтің атын беру – осы адамға лайықты құрмет көрсету деп есептеймін және Қостанай қаласының мәдениет қызметкерлері атынан қала әкімінің Қостанай қаласының Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атау туралы бастамасын қолдаймын. Н.Қ. Халықов: Тағы сөз сөйлейтіндер бар ма? Сөз Қостанай қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы – Михаил Иванович Подоляковқа беріледі. М.И. Подоляков: Құрметті қалалық мәслихат депутаттары және шақырылғандар! Мен қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы ретінде осы мәселені талқылауға шақырылдым және шақыруды қабыл алдым. Жақын арада біз Қостанай қаласының 135-жылдығын тойлаттық. Қаламыз үш кезеңнен өтті – патшалық, кеңес және бүгінгі күні Қазақстан Республикасы капиталистік экономикасымен жаңа тәуелсіз кезеңін құрып жатыр. Әр кезеңде өзінің басымдылықтары, өзінің батырлары болды, бүгін осы залда осы кезеңдердің барлығыныңдерлік өкілдері қатысып отыр. Айтатыным, көшелерді қайта атау бұл әрдайым күрделі мәселе және мен халық өкілдері ретінде, мәслихат депутаттарына дұрыс шешім қабылдайды деп сенім артамын. Н.Қ. Халықов: Осы мәселе жөнінде тағы сөз сөйлейтіндер бар ма? Қалаушылар болған жоқ. Осымен талқылау аяқталады, дауыс беру процедурасына көшеміз. Депутаттарды дауыс беруге шақырамын. Қостанай қаласының Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атауға кім қолдап дауыс береді? Қарсы – жоқ. Қалыс қалғандар – жоқ. Бірауыздан қабылданды. Көпшілік тыңдауларға қатысып отырған барлық депутаттар Қостанай қаласының Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атауға қолдап дауыс берді. Отырыс қорытындысы бойынша комиссиялар ҚАУЛЫ ЕТТІ: Ескеруді талап ететін маңызды келіспеушіліктер мен ескертулер болмаған жағдайда «Қостанай қаласының Павших борцов көшесін академик Шайсұлтан Шаяхметов көшесіне қайта атау туралы ұсынысты Республикалық ономастикалық комиссияның қарауына енгізу туралы» сұрағы Қостанай қалалық мәслихаты сессиясының қарауына енгізіледі. Бюджет, экономика, басқару және өзін-өзі басқару сұрақтары жөніндегі тұрақты депутаттық комиссияның төрағасы С. ЕСМҰРАТОВ Әлеуметтік сұрақтар, отбасы-демографиялық саясат және қоғамдық бірлестіктермен байланыс жөніндегі тұрақты депутаттық комиссияның төрайымы Б. ӘБДІРАХМАНОВА

На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «Перепланировка, переоборудование здания магазина под мотель и строительство входной группы по ул. Ленина, 200, п. Кушмурун, Аулиекольского района, Костанайской области» с разделом «Охрана окружающей среды». Тел. 50-37-90. На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «Пристройка к реконструируемому магазину и закусочной быстрого обслуживания по ул. Маяковского, 105, ВП 121» с разделом «Охрана окружающей среды». Тел. 50-37-90. На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «Пристройка к реконструируемому и расширяемой квартиры №62 под магазин продовольственных товара с размещением входной группы по ул. Гоголя, 113/62» с разделом «Охрана окружающей среды». Тел. 50-37-90. На Государственную экологическую экспертизу в управление природных ресурсов и регулирования природопользования поступил рабочий проект «УСТРОЙСТВО НАБЕРЕЖНОЙ РЕКИ ТОБОЛ В ГОРОДЕ ЛИСАКОВСКЕ» с разделом «Охрана окружающей среды». Тел. 50-37-90.


Вторник, 23 сентября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ В соответствии с Постановлением Правительства Республики Казахстан от 24 февраля 2014 года № 138 «Об утверждении Правил учета мнения населения соответствующей территории при наименовании, переименовании административно-территориальных единиц, составных частей населенных пунктов, а также уточнении и изменении транскрипции их наименований» представляем жителям города Костаная протокол совместного заседания постоянных депутатских комиссий, проведенных в форме публичных слушаний, посвященных изучению общественного мнения по вопросу переименования улицы Павших борцов города Костаная в улицу академика Шайсултана Шаяхметова. ПРОТОКОЛ СОВМЕСТНОГО ЗАСЕДАНИЯ ПОСТОЯННЫХ ДЕПУТАТСКИХ КОМИССИЙ, ПРОВЕДЕННЫХ В ФОРМЕ ПУБЛИЧНЫХ СЛУШАНИЙ Дата проведения:19 сентября 2014 года. Место проведения: г. Костанай, ул. Пушкина, 98, малый зал заседаний. Публичные слушания организованы постоянными депутатскими комиссиями Костанайского городского маслихата. Информация о проведении публичных слушаний была доведена до сведения общественности города Костаная посредством опубликования на официальном сайте Костанайского городского маслихата 12 сентября 2014 года и в газете «Наш Костанай» 16 сентября 2014 года. Присутствовали: депутаты Костанайского городского маслихата, члены постоянных комиссий маслихата. Приглашены: представители общественности города Костаная, депутаты городского маслихата, руководители государственных учреждений, организаций города, представители средств массовой информации (список прилагается). Повестка дня публичных слушаний: изучение общественного мнения по вопросу переименования улицы Павших Борцов города Костаная в улицу академика Шайсултана Шаяхметова. Выступили: Халыков Н.К. – секретарь Костанайского городского маслихата: Уважаемые участники публичных слушаний! На повестке дня публичных слушаний - изучение общественного мнения по вопросу переименования улицы Павших Борцов города Костаная в улицу академика Шайсултана Шаяхметова. Публичные слушания организованы депутатами Костанайского городского маслихата, членами постоянной комиссии маслихата по вопросам бюджета, экономики, управления и самоуправления и постоянной комиссии по социальным вопросам, семейно-демографической политике и связи с общественными объединениями. На слушаниях присутствуют представители общественности города Костаная, депутаты городского маслихата, руководители государственных учреждений, организаций города, представители средств массовой информации. Для ведения слушаний предлагаю регламент работы: докладчикам по вопросу предоставить до 5 минут. На вопросы, предложения и замечания - до двух минут. Другие предложения будут? Других предложений не поступало. Кто за данное предложение, прошу голосовать. Голосовали единогласно. Халыков Н.К.: Уважаемые депутаты! В адрес маслихата поступило обращение акима города Костаная по вопросу переименования улицы Павших Борцов в улицу академика Шаяхметова. В соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан, переименование улиц городов требует изучения общественного мнения. Мнение населения учитывается на основании проведенных публичных слушаний в постоянных комиссиях маслихата и оформляется протоколом. Протокол публичных слушаний будет размещен на интернет-ресурсе акимата города Костаная и опубликован в газете «Наш Костанай» в срок не позднее семи рабочих дней после дня проведения публичных слушаний. Представители общественности, принявшие участие в публичных слушаниях, дают свои предложения и замечания в процессе публичных слушаний. Для проведения публичных слушаний создана рабочая группа из числа депутатов, в своей работе при подготовке публичных слушаний депутаты, члены рабочей группы, привлекали работников аппарата акима города Костаная, государственного учреждения «Отдел культуры и развития языков акимата города Костаная». 16 сентября 2014 года в газете «Наш Костанай» Костанайским городским маслихатом дано объявление о проведении публичных слушаний, посвященных вопросу переименования улицы Павших борцов города Костаная. До обозначенной в объявлении даты проведения слушаний не поступило ни одного обращения по рассматриваемому вопросу. В процессе подготовки к публичным слушаниям рабочей группой зарегистрированы докладчики по вопросу. Слово для информации предоставляется Шаяхметову Беимбету Шайсултановичу, сыну Шайсултана Шаяхметова. Беимбет Шайсултанович, также представит нам обращение президента Национальной академии наук Республики Казахстан Журинова Мурата Журиновича. Шаяхметов Б.Ш.: Уважаемые участники слушаний, позвольте мне зачитать обращение президента Национальной академии наук Республики Казахстан Журинова М.Р., который явился инициатором вопроса о присвоении одной из улиц города Костаная имени академика Шайсултана Шаяхметова. Зачитывает обращение (обращение прилагается). Халыков Н.К.: У представителей общественности будут вопросы к докладчику? Денисов А.С.: Шайсултан Шаяхметов имеет какоето непосредственное отношение к нашему городу или Костанайской области? Шаяхметов Б.Ш.: Он родился в селе Наурзум Кустанайской области, закончил в 1957 году Аулиекольскую среднюю школу и после окончания школы поступил в МГУ. Вопросов больше не поступало. Халыков Н.К.: В Костанайский городской маслихат поступило видеообращение от заслуженных общественных деятелей Республики Казахстан, предлагаю с ним ознакомиться. Идет показ видеоролика (запись CD прилагается). Слово для информации предоставляется Макеровой

ОФИЦИАЛЬНЫЙ ОТДЕЛ Вере Григорьевне – Почетному гражданину города Костаная, директору средней школы №2 города Костаная. Макерова В.Г.: 75 лет назад родился Шаяхметов Шайсултан - государственный деятель, кандидат химических наук, профессор, член-корреспондент Инженерной академии Республики Казахстан, академик Международной академии творчества, почетный профессор Университета Американ Гранд Каньон. Уроженец Костанайской области, он окончил Московский государственный университет имени М.Ломоносова, аспирантуру Института элементоорганических соединений Академии наук СССР. В 1987-1988 годы был министром высшего и среднего специального образования КазССР. В 1988-1993 годы - министр народного образования Республики Казахстан, профессор, директор центра по изучению государственного и других языков Евразийского университета имени Л.Гумилева, президент общественного фонда «Мемлекеттік тіл». Был мастером спорта СССР по самбо. Избирался президентом Республиканской федерации самбо и қазақша күрес. Он внес большой вклад в развитие казахского языка, был одним из основателей международной организации «Қазақ тілі». Он создал центр по изучению языков при ЕНУ имени Л.Гумилева, республиканский центр интенсивного обучения госязыку при Министерстве информации и общественного согласия Республики Казахстан. Позвольте мне от лица Почетных граждан города присоединиться к обращению акима города с просьбой об увековечении памяти академика Шайсултана Шаяхметова, переименовав в его честь улицу Павших борцов города Костаная. Халыков Н.К.: У представителей общественности будут вопросы к докладчику? Вопросов больше не поступало. Слово для информации предоставляется Исмуратову Сабиту Борисовичу, депутату городского маслихата, ректору Костанайского инженерно-экономического университета. Исмуратов С.Б.: Шайсултана Шаяхметова я знаю очень давно. Как работник сферы образования, я хочу сказать, что кроме всего того, что здесь перечислено, вокруг Ш.Шаяхметова были те, кто стоял у истоков нашего образования. Конечно, были сложности и не мало, но, несмотря на все это, Шайсултан Шаяхметов всегда находил слова поддержки для каждого. Благодаря этому человеку в 1992 году был открыт Костанайский государственный университет им. А.Байтурсынова. Только благодаря его ходатайству перед Президентом республики это стало возможным. Кроме всего прочего, он много времени уделял общению с людьми. Свободно изъяснялся и на казахском, и на русском языках. Юмор его был искрометный, так как он писал стихи. Это не каждому дано. Многие из вас знают и то, что он был мастером спорта по самбо. Увековечив имена таких людей, мы с вами поступим правильно. Пройдут годы, и на нашем месте окажутся другие, которые, возможно, зададутся вопросами: «Кто жил? Кто творил? Кто сейчас с нами?». Ведь данный вопрос имеет и воспитательное значение. Я считаю, что такой человек достоин памяти. Халыков Н.К.: Какие будут вопросы к Сабиту Борисовичу? Калюжная Т., ТРК «Алау»: Скажите, пожалуйста, как член Рабочей группы, почему была выбрана именно улица Павших борцов? Были ли другие варианты? Не рассматривался рабочей группой вопрос создания новых улиц? Ведь город растет и расширяется, да и факт экономии бюджетных средств будет. Исмуратов С.Б.: В части финансовых затрат сразу хочу пояснить, что все затраты, связанные с переименованием улицы, родственники Шайсултана Шаяхметова возьмут на себя. Что касается именно этой улицы, то она находится не в самом центре города. Почему вы возражаете против переименования именно этой улицы? Был проведен опрос жителей улицы Павших борцов, не всех конечно, но определенная часть, по вопросу переименования. Отклики были большей частью положительные. Сергазинова А.К., «Наша газета»: Скажите, пожалуйста, есть альтернатива улице Павших борцов? Исмуратов С.Б.: В городской маслихат поступило обращение акима города по переименованию именно этой улицы. Других обращений не было. На сегодняшних слушаниях присутствуют представители ряда организаций, расположенных на ул. Павших борцов. Сергазинова А.К., «Наша газета»: Расположены ли на этой улице, какие-либо государственные учреждения, есть хотя бы одна школа? Все-таки улице присваивается имя академика, видного государственного и общественного деятеля. Исмуратов С.Б.: Помимо Управления по земельным отношениям акимата Костанайской области на улице Павших борцов расположено государственное учреждение «Отдел образования акимата города Костаная», которое объединяет все учебные заведения города в одном лице. Халыков Н.К.: У присутствующих будут еще вопросы к Сабиту Борисовичу? Вопросов к Исмуратову С.Б. больше не поступало. Сергазинова А.К., «Наша газета»: У меня вопрос к Беимбету Шайсултановичу. Кто из близких родственников Шайсултана Шаяхметова проживает на сегодняшний день в городе? И какие мероприятия были проведены ими в пользу города? Шаяхметов Б.Ш.: Наша семья сейчас проживает в городе Алматы. Что нами сделано для города? На сегодняшний день, при содействии акимата города, мы провели небольшую реконструкцию в Костанайском краеведческом музее. В данном музее есть тематический зал «Гордость земли Костанайской», в котором была проведена полная реконструкция. Также был проведен ремонт школы в селе Юльевка Аулиекольского района. Это школа, в которой учился отец. Там был обустроен компьютерный класс, спортивный зал. Калюжная Т., ТРК «Алау»: Где-либо есть улицы, названные в честь Ш. Шаяхметова? Шаяхметов Б.Ш.: Да, в селе Докучаевка одной из улиц присвоено имя Ш. Шаяхметова и в поселке Аулиеколь. Калюжная Т., ТРК «Алау»: Людям, которые проживают на данной улице, тоже придется менять правоустанавливающие документы на недвижимость. Акимат в этом вопросе будет как-то содействовать жителям? Все-таки вопрос финансовых затрат поднимется. Халыков Н.К.: В данном случае бремя затрат на горожан не ложится. Все справки выдаются, а также производится замена существующих документов в связи с изменением названия улицы на безвозмездной основе.

Шаяхметов Б.Ш.: Со своей стороны хотел бы добавить. Я понимаю, что будут определенные неудобства для жителей, связанные с переименованием. Однако мы, как родственники, попытаемся в сотрудничестве с акиматом города минимизировать все эти негативные последствия. Халыков Н.К.: Слово предоставляется Абдрахмановой Батиме Мукановне, депутату городского маслихата, директору средней школы №8 города Костаная. Абдрахманова Б.М.: Уважаемые депутаты! Уважаемые приглашенные! В тот далекий перестроечный период я была еще молодым директором сельской школы, когда нас посетил министр образования Шайсултан Шаяхметов. Хочу отметить, что он не пропустил ни одной сельской школы, заходил в каждую, осматривал кабинеты, разговаривал с учителями, задавал вопросы ученикам. Но меня беспокоил вопрос закрытия классов с казахским языком обучения, так как их было мало, в каждом классе находилось не более 7-8 учеников. Шайсултан Шаяхметов на мой вопрос ответил категорично: «Никакого закрытия не будет. Помните, пока на селе есть школа, село будет жить». И эти слова оказались пророческими. Все мы помним, как только закрывается школа в селе, люди начинают покидать село и переезжать в город. И второе, о чем я хотела бы сказать, это о его отношению к статусу учителя. Он очень дорожил этим статусом и никогда не жалел наград и похвалы. Именно при Шайсултане Шаяхметове я получила звание «Отличник образования». Я считаю, что в сегодняшнем ритме жизни данного звания достоин каждый четвертый учитель, и их нужно поощрять. Не обязательно это должно быть материальное вознаграждение, иногда достаточно простых слов благодарности. Поддерживаю инициативу акима города о присвоении имени Шайсултана Шаяхметова улице города Костаная. Халыков Н.К.: Слово для доклада предоставляется Жакып Калкаману Хасеновичу – профессору Костанайского государственного университета им. А.Байтурсынова. Жакып К.Х.: Уважаемые депутаты городского маслихата! Уважаемые присутствующие! Я очень проникся сегодняшним выступлением докладчиков и полностью с ними согласен. Речь идет об исторической личности. Да, я согласен, что в условия демократизации мы против «культа личности», но роль личности мы отменить не можем, особенно когда речь заходит о таком человеке, как Шайсултан Шаяхметов. Так случилось, что Ш.Шаяхметову довелось работать на переломных моментах строительства нашего государства. Мен бұл кісіні талай кездестірдім. Әлихан Бөкейхановтың айтқаны бар: Халқыңа қызмет ету үшін білім де, оқу да қажет емес. Бір керегі – бұл мінез. Міне осындай мінез ағамызда болды. Рушилась вся система, в том числе и система образования. Стоял вопрос о создании новых высших учебных заведений, университетов в северном регионе республики. Этот вопрос обсуждался неоднократно, но только благодаря Ш.Шаяхметову стало возможным открытие университета именно в нашем городе. Шайсултан Шаяхметов в то время сделал правильный стратегический выбор, создав на базе Костанайского государственного педагогического института Государственный университет имени Ахмета Байтурсынова. Хочу отметить, что на то были и свои объективные причины и в первую очередь кадровый состав. Наверняка мы с вами поступим правильно, по совести, отдав ту дань уважения, которую заслуживает такая историческая личность, как академик Шайсултан Шаяхметов. Я от имени преподавательского состава КГУ им. Ахмета Байтурсынова поддерживаю инициативу переименования улицы Павших борцов в улицу академика Шайсултана Шаяхметова. Халыков Н.К.: Пожалуйста, вопросы к Калкаману Хасеновичу? Вопросов не поступало. Халыков Н.К.: Есть еще желающие выступить? Слово взяла Иртаева Балбопе Галымжановна – председатель Костанайского областного совета профсоюзов. Иртаева Б.Г.: Уважаемый президиум! Уважаемая общественность! В 1956 году, окончив школу, Шайсултан Шаяхметов впервые в истории школы получил Золотую медаль. С ним вместе учились такие личности, как профессора Сатыбалдин и Сагадиев, академик Мукатаев и позже эту школу окончила и я. И эти исторические личности были для нас примером. О них говорили, на них равнялись. Я не буду говорить о его академических заслугах, это и так известно. Я хотела бы сегодня сказать о том, как он любил свою родину, малую родину. Он был разносторонним человеком, и очень многие свои стихи он посвятил именно родине. Туған жер Туған ел батысым да, шығысым да Ортаймас қазынам да, ырысым да Туған жер көкей тескен күй-өлеңім Жеңіл сөз емес тұрған тіл ұшында Шешемдей бала қамын мың ойлаған Қарайсың қайда жүрсем сынай маған, Қанықпын ыстығы мен суығыңа Сен мені шынықтырған, шырайлаған. Сегодня задавали вопрос о том, имеет ли он связь со своей малой родиной. Он никогда не прерывал этой связи. Я считаю его достойным сыном Костанайской области и поддерживаю инициативу присвоения его имени улице нашего города. Мы, живущие здесь, имеем возможность сейчас увековечить его память. Так давайте поступим достойно и сделаем это. Халыков Н.К.: Есть еще желающие выступить? Слово взял Денисов Аркадий Семенович. Денисов А.С.: Сегодня значимый день для нас. Я живу более 20 лет в городе Костанае, и это первые публичные слушания по переименованию улицы. До этого было много «кулуарных» решений, которые вызывали недовольство жителей. И тот факт, что сегодня это делают публично, меня очень радует. Теперь по сути вопроса. Все то, что я сегодня услышал об академике Шаяхметове, меня наполнило определенной гордостью за наш край. И я не возражаю против самого решения назвать улицу города в его честь. Тут возникают некоторые нюансы. У нас в республике за годы независимости чуть ли не каждый год менялись министры. Если мы с вами сегодня переименуем улицу в честь бывшего министра Шайсултана Шаяхметова, не создадим ли мы прецедент? Не повлечет ли это за собой волну таких же переименований в честь других министров, которые тоже как-то отличились?

Адрес редакции: 110000 г. Костанай, пр. Аль-Фараби, 90. Телефон приемной редактора 54-27-53, факс 54-27-53 ТОО «Газета «Наш Костанай» Регистрационное свидетельство № 12842-Г выдано 18.06.2012 г. Министерством культуры и информации Республики Казахстан. Собственник: ТОО «Газета «Наш Костанай». Издается с августа 1990 г. при поддержке акима города. Территория распространения: г. Костанай и Костанайская область.

Директор - гл. редактор: Елена НИКИТЕНКО. Заместитель главного редактора: Оразалы Жаксанов. Тел. (54-62-46). Шеф-редактор: Айжан Утевова. Тел. (54-3758). Ответсекретарь: Ирина Востротина. Тел. (54-37-58). Корреспонденты: Сергей Биркле (54-64-85), Валерия Вахненко (54-05-75), Марина Кострова (54-05-75), Александр Кузьмичев (54-62-46), Ва-

лентина Мелехова (54-05-75), Зульфия Набиева (54-05-75), Надежда Чистякова (54-05-75). Фотокорреспондент: Олег Яблочкин, Максим Фролов (54-64-85). Рекламный отдел: тел. 54-03-01. Дежурный редактор: Надежда Чистякова. Газета набрана и сверстана в компьютерном центре «НК»: Валентина Михальцова, Индира Казиханова. Корректоры: Ирина Ранцева, Виктория Богдан. Тел. 54-69-71.

11

Теперь другой момент. Улица Павших борцов, по мнению Сабита Борисовича, не имеет конкретного названия. Но ведь Братские могилы тоже не имеют конкретного названия, но это братские могилы павших борцов и это историческое название. Я возражаю против того, чтобы переименовали именно эту улицу. У нас в городе много улиц, действительно не имеющих никакой смысловой нагрузки, типа Станционная, Кирпичная, Солнечная, Рудненская. О чем они говорят жителям нашего города? В принципе ни о чем. Так вот я предлагаю подобрать одну из таких улиц, которая бы не будоражила ничье сознание, ничью память и увековечить имя этого замечательного человека. Халыков Н.К.: Необходимо отметить, что улица Павших борцов была названа в честь погибших в восстании 1918 года. И в память об этом событии в нашем городе наименованы ряд других улиц, это и улица 5 Апреля и улица Юлии Журавлевой. Я в целом не сторонник переименования, но в этом конкретном случае поддерживаю инициативу акима города. Некоторые пояснения хочет внести Юнусов Абай Магауйевич – руководитель государственного учреждения «Отдел архитектуры и градостроительства акимата города Костаная». Юнусов А.М.: Я считаю, что на общественные слушания можно вынести список улиц, которые могут быть переименованы и утвердить его. Как вы знаете, у нас есть улица Урицкого, а это был печально известный чекист, с которого начался «Красный террор». Почему бы не поменять название этой улице? Наверное, нужно составить список улиц, переименование которых не будет иметь общественного резонанса. Халыков Н.К.: Хочу добавить, что сегодняшние слушания – это не окончательный итог вопроса по переименованию улицы. Далее протокол публичных слушаний будет направлен в Республиканскую ономастическую комиссию, которая и вынесет заключение по данному вопросу. Будут еще желающие выступить? Слово предоставляется Аубакировой Айсулу Рамазановне – руководителю государственного учреждения «Отдел культуры и развития языков акимата города Костаная». Аубакирова А.Р.: Я хотела бы добавить, что да, действительно, в городе Костанае очень много улиц, которые можно переименовать. Но сама процедура переименования ужесточилась, и это правильно. Такие слушания, как сегодня, как раз и направлены на то, чтобы по возможности узнать мнение каждого. Мне, по роду своей деятельности, пришлось столкнуться с обращением М. Журинова, которое было направлено в адрес акима города. Хочу отметить, что изучая биографию Шайсултана Шаяхметова, его жизнь и деятельность, возникает чувство безграничного уважения к этому человеку. И, конечно, больше всего меня, как человека культуры, поразило то, что он поэт, а значит, он многогранен по своей сути. Исторически сложилось так, что казахский язык оказался на грани исчезновения. Именно Шайсултан Шаяхметов первым поднял вопрос на уровне республики об изучении казахского языка. И как итог, мы имеем государственные программы по изучению казахского языка, школы с государственным языком обучения, детские сады и так далее. Я считаю, что наименование улицы именем Шайсултана Шаяхметова будет той данью уважения, которой достоин этот человек, и от имени работников культуры города Костаная поддерживаю инициативу акима города о переименовании улицы Павших борцов города Костаная в улицу академика Шайсултана Шаяхметова. Халыков Н.К.: Будут еще желающие выступить? Слово предоставляется Подолякову Михаилу Ивановичу – председателю Костанайского городского совета ветеранов. Подоляков М.И.: Уважаемые депутаты городского маслихата и приглашенные! Как председатель городского совета ветеранов я был приглашен на обсуждение этого вопроса и принял приглашение. Не так давно мы с вами отметили 135-ую годовщину города Костаная. Наш город пережил три периода – царский, советский и сегодня строит новый, независимый период Республики Казахстан с капиталистической экономикой. В каждом периоде были свои приоритеты, свои герои, и сегодня в этом зале, присутствуют представители практически всех этих периодов. Хочу сказать, что переименование улиц - это всегда болезненный вопрос, и я доверяю депутатам маслихата, как представителям народа, принять правильное решение. Халыков Н.К.: Кто еще желает выступить по данному вопросу? Желающих не было. На этом обсуждение заканчивается, переходим к процедуре голосования. Прошу депутатов голосовать. Кто за то, чтобы переименовать улицу Павших борцов города Костаная в улицу академика Шайсултана Шаяхметова? Против – нет. Воздержался – нет. Голосовали единогласно. Все присутствующие депутаты на публичных слушаниях проголосовали за переименование улицы Павших борцов города Костаная в улицу академика Шайсултана Шаяхметова. По итогам заседания комиссии ПОСТАНОВИЛИ: При отсутствии значительных разногласий и замечаний, требующих учета, вопрос «О внесении на рассмотрение Республиканской ономастической комиссии предложения о переименовании улицы Павших борцов города Костаная в улицу академика Шайсултана Шаяхметова» вносится на рассмотрение сессии Костанайского городского маслихата. Председатель постоянной депутатской комиссии по вопросам бюджета, экономики, управления и самоуправления С. ИСМУРАТОВ Председатель постоянной депутатской комиссии по социальным вопросам, семейно-демографической политике и связи с общественными объединениями Б. АБДРАХМАНОВА

Городской Совет ветеранов выражает искреннее соболезнование семье, родным и близким по поводу кончины труженика тыла военных лет, ветерана педагогического труда ПАПОЯНА Филиппа Яковлевича

gazeta@top-news.kz Печать офсетная. Газета отпечатана в ТОО «Костанайский Дом печати», г. Костанай, ул. Майлина, 2/3. Объем - 2,5 печатных листа. Тираж номера - 2988. Подписной индекс: К-315. Заказ №1507. При перепечатке ссылка на «НК» обязательна. Мнение авторов публикаций может не совпадать с точкой зрения редакции. ® - материал публикуется на правах рекламы. Ответственность за содержание рекламы и объявлений несет рекламодатель.


12

Вторник, 23 сентября 2014 г.

НАШ КОСТАНАЙ

КОСТАНАЙ И КОСТАНАЙЦЫ ЛИНИЯ СУДЬБЫ

Исполнить свой долг на земле В праздники, а тем более в дни рождения, домашний телефон Камшат Доненбаевой звонит беспрестанно. Количество людей, желающих поздравить ее, прямо пропорционально расстоянию, разделяющему абонентов: чем оно значительнее, тем продолжительнее разговоры и радость общения. Вот и 15 сентября, в день своего 77-летия, Камшат Байгазиновна выслушала немало теплых слов от друзей и знакомых из России, Германии, Латвии, Азербайджана… Такая популярность закономерна: в 70-е годы прошлого века имя механизатора совхоза «Харьковский», Героя Социалистического Труда, депутата трех созывов Верховного Совета СССР и заместителя председателя Совета национальностей Верховного Совета было известно на всю страну. Вспоминая сейчас те года, Камшат Байгазиновна с присущей ей скромностью говорит: «Работала, как и все тогда - с полной отдачей. О наградах никто не думал. У нас была общая цель, но я еще ставила перед собой

собственные, к достижению которых стремилась изо всех сил. В жизни постоянно так: чем выше определишь для себя планку, тем большего достигнешь. Поэтому всегда успевала сделать больше, чем удавалось другим». Она мечтала с детства стать учительницей, чтобы «сеять разумное, доброе, вечное». Да не сложилось. Помогать ей было некому: мать тяжело болела, и уже в 14 лет Камшат стала в доме полноправной хозяйкой. Мать, озабоченная судьбой дочери, говорила: «Пока я жива, ты должна определиться в жизни». И Камшат определилась. В 16 лет девушка встретила приехавшего в поселок из соседнего района симпатичного Темирбека. Через год молодые поженились, и Камшат переехала на родину мужа – в село Аксуат. Началась другая жизнь. - Здесь я закончила механизаторские курсы, а вскоре поступила на работу в совхоз «Харьковский», где мне доверили колесный трактор МТЗ5. Не трактор - металлолом на колесах. Кто же даст новый «Беларусь» новичку? Натерпелась с ним поначалу. На старых моделях еще не было

стартера и, чтобы запустить двигатель, нужно сначала маховик завести шнуром. А для этого необходима сноровка и сильные руки. Механизаторы-мужчины мне помогли. Гордая, я выгоняю его с машинного двора. Душа поет! Вдруг вижу - впереди меня колесо катится. Я дальше еду, а про себя удивляюсь, откуда это посреди чистого поля колесо появилось? Остановилась. Глядь – колесо-то мое. Отрезало шпильки, оно и покатилось. Не знаю, может, кто надо мной таким образом пошутить решил, но больше подобных казусов в моей жизни не происходило. Уже через год трактористка стала выполнять сменные нормы на 150-200%. Вскоре ей дали новый трактор, а позднее и новый «К-700». В 1972 году в числе лучших механизаторов области ее наградили первым орденом Ленина. - В те годы механизаторами в районе работало очень мало женщин, - рассказывает Камшат Байгазиновна. - В совхозе «Каменск-Уральский» - Кунзай Ибраева, в им. Ломоносова - Галина Гуляева. А механизаторов не хватало. Во время уборки привлекались командированные из Коста-

ная, приезжали механизаторы и водители из Белоруссии и Украины… Однажды на районной партийной конференции, когда мне дали слово, я предложила всем неработающим женщинам освоить профессию механизатора. Идею подхватили в области, затем в республике. А вскоре девиз: «Девушки – на трактор!» стал популярен во всей стране. И в нашем районе создали несколько комсомольско-молодежных звеньев механизаторов. Им было нелегко. Ведь не делали никаких поблажек и скидок на пол. Многие не выдержали. А я работала днем и ночью. Порой приходилось оставлять детей одних дома - муж работал агрономом, а днем и ночью нужно зябь пахать, иначе не будет в следующем году урожая. В кабине трактора рядом с рычагами ставила термос с крепким чаем. Зимой нарезала снежные валы, чтобы сохранить на том же поле влагу... Не заметила, как и дети подросли (смеется). Хорошо, что помогали наши ажешки, апашки. Позже старшие дети следили за младшими. Так и жили. - Мама для нас непререкаемый авторитет, - рассказыва-

ет сын Камшат Доненбаевой Сырым, работающий сейчас руководителем налогового управления по г. Костанаю. - Отец умер рано. Мама нас воспитала, дала путевку в жизнь. Все получили высшее образование, достигли высот в жизни. Гульшат, врач по специальности, сейчас в Астане, самый младший, Аскар, возглавляет территориальный комитет сельского хозяйства в Рудном. Мы с сестрой Гульжан работаем в городе, часто навещаем маму вместе с на-

шими детьми. Кстати, сейчас у нее уже 14 внуков и одна правнучка. - Каждый человек рождается для того, чтобы исполнить свой долг на земле, - уже на прощание сказала Камшат Доненбаева. - И состоит он, на мой взгляд, в том, чтобы сделать окружающую жизнь лучше, не жалея для этого сил. Мы, старшее поколение, жили трудно. И гордимся тем, что сейчас в Казахстане имеются возможности для достойной жизни людей.

ПАМЯТЬ

В труде как в бою

Немногословный, но всегда подтянутый и по-деловому собранный, Герой Социалистического Труда Михаил Саввич Яровой вызывал неизменное уважение и глубокую симпатию у всех, кто знал его лично. Заслуженного человека нет с нами уже семь лет, но память о нем жива. Мне по роду своей профессиональной деятельности на протяжении 25 лет часто приходилось общаться с ним, и воспоминания от этих встреч легли в основу очерка. Родился он 15 декабря 1925 года в селе Садки МогилевПодольского района Винницкой области. Был старшим в семье. Отца помнит плохо: тот умер в начале 30-х годов. С 14 лет пошел работать в колхоз. Работал там, куда пошлют, но чаще всего возил

грузы на быках. Ох, и упрямая была эта тягловая сила - никак не признавала команду «Цобцобе!» (значит «вперед»). Намаялся он с ними… А потом грянула война. Уже в первые недели 1941-го село заняли румыны. Вояки были еще те! Один раз всю деревню согнали чистить дорогу от снежных заносов. Трое румын, вооруженных винтовками и плетками, чувствовали себя лихими завоевателями, подгоняя безропотных селян. Да тут из ближайшего леса появились двое мужчин на лошадях. Румыны - к ним: «Аусвайс!». А те выхватили из ватников пистолеты, разоружили мамалыжников, раздели до исподнего и, стеганув плетками, повернули обратно. Долго потом вспоминали в округе эту историю. А Миша партизан зауважал.

По молодости лет партизаны его в отряд не взяли, так он выращивал табак, ждал их по ночам и угощал самосадом. В марте 1944 года Садки освободили от оккупантов, а через пару дней Михаила вызвали в военкомат и, даже не дав попрощаться с родными, отправили в 285-й стрелковый полк 93-й стрелковой дивизии. На передовую привезли в гражданской одежде, не дали ни сапог, ни обмундирования. Уже в окопах переодели, всучили в руки автомат. Поначалу служил адъютантом командира роты, минометчиком. После одного из боев в пехоте осталось меньше трети личного состава, а у минометчиков - семь расчетов на три миномета. Стал он пехотинцем и сразу - командиром пулеметного расчета. В тот же день немцы вновь пошли в атаку. Пока дождался команды «Огонь!», весь изошел. Зато, нажав на гашетку пулемета, почувствовал себя уверенно. За тот бой под Яссами его наградили Орденом Славы III степени. Вручая награду, командир батальона, который по возрасту был не намного старше, сказал: - Знаешь, боец, не нравится мне твоя фамилия - Смертин. Нам смертей на фронте и так хватает. Ты же у нас деревенский? Значит, быть тебе... Яровым. Войну закончил полным кавалером Ордена Славы, правда, последний, I степени, получил уже в 1950 году. В этом же году он со вторым

эшелоном целинников с Украины прибыл на поднятие целины в Кустанайскую область. Их приехало 16 человек - целая бригада из Могилев-Подольской МТС. Из Кустаная до Татьяновки добирались на попутных машинах и лошадях. Приехали уже ночью. И сразу в клуб: там местная молодежь танцы устроила под балалайку. А в их компании гармонист оказался. Растянул меха гармони - и в пляс. До утра танцевали. Молодые были, сил много... Ни общежития, ни тем более гостиницы в Татьяновке тогда не существовало, впрочем, нет и сейчас. Разместили их по квартирам. Яровой попал к глуховатым старикам Шумилиным. Спал на полатях, под которыми до мая обитал полугодовалый теленок. Будни целинников были напряженными. Непаханые земли оказались твердым орешком. Чуть заглубишь плуг в землю - лемеха скручиваются, как листы бумаги. Пахали и днем и ночью. За первый год подняли 12 тыс. га целины! И это только в одной Татьяновке. Весной целинная степь прекрасна. Зато зима приносила немало бед. Довелось как-то ему перевозить сено с Убагана с двумя ссыльными чеченцами. Сбились с пути. Ночь, метель. Не видно ни зги. Один кричит: «Сюда езжай!» Второй не менее упрямо: «Нет, сюда!» Хорошо, не стал слушать никого. Остановил трактор, а когда развиднелось, то метрах в пяти по ходу увиде-

ли большой овраг с крутыми, обрывистыми склонами. Если бы опустились там - пиши пропало. Был еще один случай. Тогда Яровой работал уже на «Кировце». Перегонял его в Татьяновку после капремонта на ремзаводе. Когда передавали трактор, заверили: «До конца жизни тебе на нем работать». И чуть не напророчили. Был сильный мороз, мела поземка, а мотор вдруг заглох. Хорошо, что Яровой знал эти места и не сбился с пути, когда пошел в ближайшую деревню. Много часов пришлось идти, но дошел, выжил, хотя и сильно обморозился. Почти два месяца пролежал в больнице. А когда вылечился, он не пошел к директору, не стал просить перевести на легкий труд. Хотя как фронтовик имел на это право. Кстати, в Татьяновке только через шесть лет, когда отмечали пятнадцатилетие Победы, узнали, что Яровой - полный кавалер Ордена Славы, самого почитаемого звания после Героя Советского Союза. В марте 1971 года Ярового срочно вызвали в контору. Звонил из Москвы первый секретарь Кустанайского обкома партии А.М.Бородин: «Миша, поздравляю тебя с

Героем Социалистического Труда!» Весть о состоявшемся разговоре тут же облетела совхоз. Поздравляли односельчане, приехали руководители района, как водится, приняли на грудь… А утром героя не могли найти, с ног сбились. А он, как оказалось, спозаранку ушел на машдвор - менял привод топливного насоса на тракторе. …С болью в сердце расставался с татьяновцами, когда в начале 80-х годов по состоянию здоровья пришлось перебраться в Кустанай. Но иного выхода не было: необходимую медицинскую помощь в селе в то время получить было сложно. Великий труженик, так о нем говорили еще при жизни, став персональным пенсионером союзного значения, не мог без дела сидеть дома. Он работал мастером производственного обучения в сельхозинституте, часто выступал перед учащимися школ и студентами учебных заведений города и рассказывал, как правило, не о войне, а о целине, о том, как она начиналась, что было пережито. Похоронен М.С.Яровой на аллее Почета городского кладбища. Фото Сергея МИРОНОВА

Ведущий полосы Александр КУЗЬМИЧЕВ Тел. 54-62-46

№74 (2671)  

Вторник, 23 сентября 2014 г.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you