Page 1

งานทัศนศิลป์ในท‡องถิèน

ที่พบในชีวิตประจำ�วัน

รุ‹งรวี วงศษา


งานทัศนศิลป์ในท้องถิ่น ที่พบในชีวิตประจำ�วัน

ทัศนศิลปŠ

คือ กระบวนการถ่ายทอดผลงานทางศิลปะ การทำ�งานศิลปะอย่างมีจินตนาการ ความคิด

สร้างสรรค์ มีระบบระเบียบเป็นขั้นเป็นตอน การสร้างสรรค์งานอย่างมีประสิทธิภาพสวยงาม

ในชีวิตประจำ�วัน นักเรียนจะพบงานทัศนศิลป์อยู่เสมอ เช่น พระพุทธรูปที่บ้าน ป้ายนิเทศที่โรงเรียน เครื่องปั้นดินเผาที่มีลวดลายงดงาม

ในแต่ละท้องถิ่น มีงานทัศนศิลป์ที่เกิดจากภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ (อ่านว่า บัน - พะ - บุ - หรุด ) สืบต่อกันมาจนถึงลูกหลาน สะท้อนถึงความคิด ฝีมือและความชำ�นาญ สร้างขึ้นเพื่อประโยชน์ใช้สอย โดยเน้น คุณค่าด้านความงดงาม หรือสร้างจากความเชื่อตามขนบธรรมเนียมประเพณีของท้องถิ่นนั้นๆ หล่อหลอมเป็น งานศิลปะที่มีคุณค่าคู่บ้านคู่เมือง งานทัศนศิลป์ในแต่ละท้องถิ่นจึงมีลักษณะแตกต่างกัน


พระพุทธรูปที่มีความงดงาม แต่มีความแตกต่างกันในแต่ละท้องถิ่น

รอบรู้อาเซียน

พระบาง เป็นพระพุทธรูปปางประทานอภัย ปัจจุบันพระบางประดิษฐานอยู่ที่ หอพระบาง ณ พิพิธภัณฑ์เมืองหลวงพระบาง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

พระพุทธรูปลาวช่างหลวง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว


วัดพระศรีรัตนศาสดาราม หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า วัดพระแก้ว เป็นวัดที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใน พ.ศ. 2325 เป็นที่ประดิษฐาน พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือ พระแก้วมรกต


รอบรู้อาเซียน

มหาสถูปบุโรพุทโธ เป็นศาสนสถานที่สำ�คัญทางพระพุทธศาสนา ตั้งอยู่บนเกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย บุโรพุทโธ มีพระพุทธรูปมากถึง ๕๐๔ องค์ สร้างด้วยหินภูเขาไฟ ในปีพ.ศ. 2534 องค์การยูเนสโกได้ประกาศให้บุโรพุทโธเป็นมรดกโลก


รอบรู้อาเซียน

การแสดงหุ่นกระบอกน้ำ� การแสดงหุ่นกระบอกน้ำ�ของเวียดนาม เป็นเอกลักษณ์ของชาติอย่างหนึ่ง ที่คิดค้นเพื่อเล่นสร้างความบันเทิงในระหว่างที่น้ำ�ท่วมเป็นเวลานาน หุ่นกระบอกของเวียดนามทำ�จากไม้ที่เบา มีผู้เชิดหุ่นอยู่หลังฉาก


งานแกะสลัก การแกะสลักนั้น เป็นวิธีการสร้างสรรค์ผลงานวิธีหนึ่ง ซึ่งศิลปินในแต่ละท้องถิ่นได้นำ�วิธีการแกะสลักมาสร้างผลงานต่างๆ ที่มีเอกลักษณ์ประจำ�ท้องถิ่นตน ดังนี้ การแกะสลักช้างและตุ๊กตาไม้ ของศิลปินทางภาคเหนือเป็นผลงานที่น่าชื่นชมมาก

อาจารย์จักรพันธุ์ โปษยกฤต เกิดเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2486 ที่กรุงเทพมหานคร

จบการศึกษาที่มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (จิตรกรรม) ประจ�ำปีพุทธศักราช 2543 ได้รับการยกย่องเป็น 1 ใน 52 นายช่างเอกใน รอบ 200 ปี แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ปัจจุบันได้ก่อตั้งมูลนิธิจักรพันธุ์ โปษยกฤต ซึ่งเป็นทั้ง พิพิธภัณฑ์ มูลนิธิ สถานที่ท�ำงาน และโรงละครหุ่นกระบอก ขึ้นที่บริเวณบ้านพัก ถนนเอกมัย


วัด เป็นที่รวมของงานทัศนศิลป์ในท้องถิ่น ซึ่งมีทั้งงานจิตรกรรม ประติมากรรม และสถาปัตยกรรม งานจิตรกรรม (อ่านว่า จิด - ตระ - กำ�) เช่น ภาพวาดฝาผนัง ลายรดน้ำ�ที่ตู้พระธรรม เป็นต้น

จิตรกรรมฝาผนัง วัดพระศรีรัตนศาสดาราม


ตู้พระธรรมลายรดน�้ำ ตู้พระธรรมลายรดน�้ำ ฝีมือช่างวัดเชิงหวาย ศิลปะอยุธยา พุทธศตวรรษที่ 22–23


ลายรดน้ำ� ลวดลาย หรือภาพที่ปิดด้วยทองคำ�เปลวบนพื้นรัก โดยขั้นตอนสุดท้ายคือการเอาน้ำ�มารดให้ปรากฏเป็นลวดลาย จึงเรียกว่า ลายรดน้ำ�


งานประติมากรรม (อ่านว่า ประ - ติ - มา - กำ�) เช่น การแกะไม้ การประดับกระจก

ลายปูนปั้น เป็นต้น

การแกะไม้

การประดับกระจก

ลายปูนปั้น ที่วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร

ลายปูนปั้น ที่วัดโพธารามมหาวิหาร-วัดเจ็ดยอด


งานสถาปัตยกรรม (อ่านว่า สะ- ถา - ปัด - ตะ - ยะ - กำ�) เช่น การก่อสร้างโบสถ์

วิหาร ปรางค์ เจดีย์ เป็นต้น

วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร

วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร เป็นวัดโบราณในสมัยอยุธยา หรือเรียกว่า วัดแจ้ง เป็นวัดที่อยู่ริมแม่น้ำ�เจ้าพระยา พระปรางค์จะมีลักษณะเด่นที่ใช้กระเบื้องเคลือบสีมาตกแต่ง


งานสถาปัตยกรรม (อ่านว่า สะ- ถา - ปัด - ตะ - ยะ - กำ�) เช่น การก่อสร้างโบสถ์

วิหาร ปรางค์ เจดีย์ เป็นต้น

วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร

วัดพระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร


ประติมากรรม เป็นงานศิลปะที่แสดงออกด้วยการปั้น แกะสลัก หล่อ

และการจัดองค์ประกอบความงามอื่น ลงบนสื่อต่างๆ เช่น ไม้ หิน โลหะ สัมฤทธิ์ ฯลฯ

ปฏิมากรรม เป็นงานศิลปะที่เกี่ยวกับศาสนา


ตัวอย่างงานทัศนศิลป์ในแต่ละท้องถิ่น

ในท้องถิ่นต่างๆ มีการสร้างงานทัศนศิลป์ที่มีวิธีการสร้างงาน และวัสดุ อุปกรณ์ที่ใช้ต่างกัน งานปั้น

งานประติมากรรมประเภทงานปั้นก็เป็นงานทัศนศิลป์ประจำ�ท้องถิ่นที่น่าสนใจ เช่น เครื่องปั้นดินเผาที่อำ�เภอบ้านเชียง จังหวัดอุบลราชธานี เป็นเครื่องปั้นดินเผาเก่าแก่ที่มีรูปร่าง รูปทรงสวยงาม มีการเขียนสี เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันดี ทั้งในและต่างประเทศ การเขียนสี เป็นการใช้สี ขูด เขียน ขีด ทา หรือระบายลงไปบนพื้นผิวของชิ้นงาน

เครื่องปั้นดินเผาที่อำ�เภอบ้านเชียง จังหวัดอุบลราชธานี


เครื่องปั้นดินเผาที่เกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี มีจุดเด่นที่การแกะสลักเนื้อดินอย่างงดงาม

เกาะเกร็ด

เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่ขึ้นชื่อในจังหวัดนนทบุรี เป็นแหล่งชุมชนคนมอญที่มีชื่อเสียง ในเรื่องเครื่องปั้นดินเผา ลวดลายของเครื่องปั้นดินเผาจะเป็นลายมอญโบราณ บนเกาะเกร็ด จะมีสถานที่ท่องเที่ยวสำ�คัญ เช่น พิพิธภัณฑ์ วัด

เครื่องปั้นดินเผาที่เกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี


งานแกะสลัก

การแกะสลักนั้น เป็นวิธีการสร้างสรรค์ผลงานวิธีหนึ่ง ซึ่งศิลปินในแต่ละท้องถิ่นได้นำ� วิธีการแกะสลักมาสร้างผลงานต่างๆ ที่มีเอกลักษณ์ประจำ�ท้องถิ่นตน ดังนี้

การแกะสลักช้างและตุ๊กตาไม้

ของศิลปินทางภาคเหนือเป็นผลงานที่น่าชื่นชมมาก

รอบรู้อาเซียน งานแกะสลักตุ๊กตาไม้

ทางภาคเหนือของไทยได้รับอิทธิพลจากศิลปะของประเทศเมียนมาร์ ตุ๊กตาแกะสลักจะมีการสลักเครื่องแต่งกายคล้ายกษัตริย์เมียนมาร์


เครื่องมือที่ใช้แกะสลัก ได้แก่ ค้อนไม้ สิ่วชนิดต่างๆ มีดเล็กปลายแหลม เลื่อย

ตะไบ กระดาษทราย กบไสไม้ สว่าน แท่นยึดจับ


การแกะสลักเรือกอ

การแกะสลักเรือกอ

เป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นของทางภาคใต้ ซึ่งเรือกอและนั้น มีรูปทรงและลวดลายสวยงาม

รอบรู้อาเซียน เรือกอแกะ เป็นเรือประมงที่ใช้ในภาคใต้ตอนล่างของไทยและรัฐกลันตัน ตรังกานู ประเทศมาเลเซีย มีลักษณะเป็นเรือยาว รูปร่างยาวเพรียว ที่ต่อด้วยไม้กระดาน หัวและท้าย เรือแหลมสูงเขียนลวดลายและสีสันต่างๆ สวยงาม


หนังใหญ่วัดขนอน จังหวัดราชบุรี มีชื่อเสียงในการออกแบบและการแกะสลักตัวหนังที่สวยงาม หนังใหญ่วัดขนอน เป็นองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติหรือยูเนสโก ประกาศให้การสืบทอดและฟื้นฟูหนังใหญ่วัดขนอนได้การรับยกย่องให้เป็น ๑ ใน ๖ ชุมชนดีเด่นของ โลก ที่มีผลงานในการอนุรักษ์ฟื้นฟูมรดกวัฒนธรรม

หนังใหญ่วัดขนอน จังหวัดราชบุรี


งานจิตรกรรม งานทัศนศิลป์ในท้องถิ่น ประเภทจิตรกรรมหรืองานวาดนั้นก็มี ตัวอย่างเช่น การทำ�ร่มกระดาษสา โดยใช้กระดาษสาและไม้ไผ่ กระดาษสาทำ�มาจากเปลือกต้นปอสา ซึ่งมีการวาดลวดลาย อันสวยงาม ที่อำ�เภอสันกำ�แพง เป็นแหล่งทำ�ร่มกระดาษสาที่ใหญ่ที่สุดในจังหวัดเชียงใหม่

ร่มกระดาษสา ร่มบ่อสันก�ำแพง จ.เชียงใหม่.


ทางภาคใต้

ผ้าบาติก

ก็มีผ้าบาติก ซึ่งเป็นผ้าที่ใช้เทียนร้อนๆ เขียนลวดลายลงไปก่อน แล้วจึงระบายสีทึบ เมื่อล้างเทียนออกไปก็จะเกิดเป็นลวดลายตัดกับสีสันตามจินตนาการ (อ่านว่า จิน - ตะ - นา - กาน)


รอบรู้อาเซียน ผ้าบาติก

ในประเทศอินโดนีเซีย นิยมใส่ทั้งผู้หญิงและเด็ก แต่ในปัจจุบันใช้ในเครื่องแต่งกายหนุ่มสาว มี ๓ ชนิด คือ

โสร่ง (Sarung) เป็นผ้าที่ใช้นุ่งโดยการพันรอบตัว สลินดัง (Salindang) เป็นผ้าซึ่งนุ่งทับกางเกงของบุรุษ แต่สตรีนิยมเอาสลินดังคลุมศรีษะ อุเด็ง (Udeng) หรือ ผ้าคลุมศรีษะ

สลินดัง

Salindang

โสร่ง

Sarung

อุเด็ง

Udeng


งานผสมผสานงานทัศนศิลป์ งานทัศนศิลป์บางอย่างเกิดจากการผสมผสาน ระหว่างงานประติมากรรม และจิตรกรรม เช่น การทำ�หัวโขนที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งต้องใช้ทักษะการปั้น การติดกระจกประดับและ การเขียนลวดลาย ระบายสี

หัวโขน เป็นงานศิลปะขั้นสูง ใช้สำ�หรับสวมครอบศีรษะ ปิดบังใบหน้าของผู้แสดงโขน


การสานปลาตะเพียน โดยนำ�ใบลาน ใบตาล หรือใบมะพร้าวมาสานแล้วระบายสี ผูกร้อย เป็นงานโครงสร้าง เคลื่อนไหวรูปปลาตะเพียน ที่เรารู้จักกันมานาน


งานหัตถกรรม นอกจากนี้งานหัตถกรรม (อ่านว่า หัด - ถะ - กำ�) ต่างๆ ในท้องถิ่น ที่มีการออกแบบ สร้างสรรค์โดยเน้นคุณค่าด้านความงดงามเป็นพิเศษ เช่น ตะกร้า เครื่องจักรสาน กระเป๋า ที่ไม่ได้มีคุณค่าด้านประโยชน์ใช้สอยแต่เพียงอย่างเดียว แต่มีการสร้างสรรค์ขึ้นอย่างประณีต วิจิตรบรรจงก็จัดได้ว่าเป็นงานทัศนศิลป์ด้วยเช่นกัน


งานทัศนศิลป์ในท้องถิ่นเป็นงานที่มีคุณค่า ดังนั้น ทุกคนจึงควรร่วมอนุรักษ์และสืบทอดให้คงอยู่ต่อไป

งานทัศนศิลป์ในท้องถิ่น  
Advertisement