Issuu on Google+

‫یادداشت‬

‫عمر سربازی اجباری در ایران به پایان رسیده است‪ -‬مجید محمدی‬ ‫سربازي اجباري سلب آزادي و انتخاب‪ -‬محمد خالد رامزی‬

‫گفتگو‬

‫کارایی سربازی اجباری در بلوغ اجتماعی‪-‬سعید پیوندی‬ ‫اجبار سیستماتیک‪ ،‬مانع رشد جامعه است‪ -‬شادی قدیریان‬ ‫سربازی اجباری‪،‬تبعیض جنسیتی است‪ -‬رویا کاشفی‬


‫‫الیحه خدمــت ســربازی اجــباری در سال ‪ ۱۳۰۳‬به‬ ‫رغم مخالفت فئودال‌ها و روحانیان به تصویب مجلس‬ ‫چهارم شورای ملی رسید‪.‬‬ ‫ماده چهارم قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب سال‬ ‫‪ ۱۳۶۳‬بیان می‌کند که خدمت وظیفه عمومی در ایران‬ ‫‪ ۳۰‬سال است که به چهار دوره تقسیم می‌شود و دوره‬ ‫نخست خدمت ضرورت شامل ‪ ۲‬سال می‌شود‪ .‬هم‌اکنون‬ ‫طول خدمت وظیفه در ایران ‪ ۲۱‬ماه است‪.‬‬ ‫اما با نگاهی گذرا به کشور‌های جهان در زمینه خدمت‬ ‫وظیفه عمومی در می‌یابیم که اکثر این کشور‌ها راه دیگری‬ ‫را انتخاب کرده‌اند؛ ‪ ۶۱‬درصد کشورهای جهان (‪۱۲۳‬‬ ‫کشور) سربازی اجباری ندارند؛ ‪ ۳۰‬درصد (‪ ۶۰‬کشور) از‬ ‫ترکیب نیروهای داوطلب و اجباری استفاده می‌کنند و در‬ ‫تنها ‪ ۹‬درصد (ایران و ‪ ۱۶‬کشور دیگر) سربازی اجباری به‬ ‫مدت بیش از یک سال را به اجرا می‌گذارند‪.‬‬ ‫طرح فوق از آثار شاهرخ حیدری برای کمپین است‪.‬‬ ‫ویژه نامه کمپین نه به سربازی اجباری‪ -‬شماره ‪1‬‬ ‫صاحب امتیاز‪:‬‬ ‫گروه دانشجویان و دانش آموختگان لیبرال ایران‬ ‫مرکز ایرانی مطالعات لیبرالیسم‬ ‫توضیح‪:‬‬ ‫ویژه نامه حاضر مجموعه یادداشتها و گفتگویی هایی پیرامون‬ ‫سربازی اجباری در ایران است که پیش تر در کمپین نه به‬ ‫سربازی اجباری منتشر شده است‪ ..‬این شماره شامل سه‬ ‫گفتگو با شادی قدیریان‪ ،‬سعید پیوندی و رویا کاشفی و دو‬ ‫یادداشت از مجیدی محمدی و محمد خالد رامزی در خصوص‬ ‫سربازی اجباری در ایران و افغانستان است‪ .‬همچنین این‬ ‫شماره شامل ترجمه دو قطعنامه کمیسیون حقوق بشر سازمان‬ ‫ملل در خصوص حق برخورداری از مخالفت سربازی به دلیل‬ ‫وجدانی و مانیفست جهانی برای مخالفت با خدمت سربازی‬ ‫اجباری است‪ .‬عالقه مندان می توانند یادداشت ‪ ،‬گفتگو و آثار‬ ‫خود را در زمینه آسیب شناسی سربازی اجباری برای انتشار‬ ‫به کمپین نه به سربازی اجباری ارسال کنند‪.‬‬ ‫ایمیل‪:‬‬ ‫‪sarbazi.ekhtiari@gmail.com‬‬ ‫کمپین نه به سربازی اجباری‪:‬‬ ‫‪www.facebook.com/na.be.sarbazi.ejbari‬‬

‫حال پرسش اصلی این است که در شرایطی که در بسیاری‬ ‫کشور‌ها با توسل به سربازگیری حرفه‌ای‪ ،‬از طرفی به حق‬ ‫انتخاب و آزادی فردی شهروندان احترام گذاشته می‌شود‬ ‫و از سوی دیگر زمینه ایجاد ارتش قوی فراهم آمده و از‬ ‫اتالف وقت و آسیب‌های روانی به جوانان خودداری شده‬ ‫است‪ ،‬تداوم قانون خدمت سربازی اجباری در ایران برای‬ ‫نزدیک به ‪ ۹‬دهه‪ ،‬چه نتایج مثبتی با خود به همراه داشته‬ ‫است؟‬ ‫«مرکز ایرانی مطالعات لیبرالیسم» و گروه «دانشجویان و‬ ‫دانش‌اموختگان لیبرال ایران» با تاکید بر انتخاب آزادانه‌ی‬ ‫جوان ایرانی و تقویت نیروی نظامی کشور‪ ،‬اقدام به‬ ‫راه‌اندازی کمپین «نه به سربازی اجباری» کرده است و‬ ‫در این میان دست هم‌کاری و هم‌یاری همه‌ی گروه‌ها و‬ ‫شخصیت‌ها را به گرمی می‌فشارد‪.‬‬


‫یادداشت‬ ‫عمر سربازی اجباری در ایران به پایان رسیده است‪ /‬نوشته مجید محمدی‪/‬صفحه‪1‬‬ ‫سربازی اجباری سلب آزادی و انتخاب‪ /‬نوشته محمد خالد رامزی‪/‬صفحه‪3‬‬

‫گفتگو‬ ‫کارایی سربازی اجباری در بلوغ اجتماعی‪ /‬گفتگو با سعید پیوندی‪/‬صفحه‪5‬‬ ‫اجبار سیستماتیک‪ ،‬مانع رشد جامعه است‪ /‬گفتگو با شادی قدیریان‪/‬صفحه‪7‬‬ ‫سربازی اجباری‪،‬تبعیض جنسیتی است‪ /‬گفتگو با رویا کاشفی‪/‬صفحه‪9‬‬

‫قطعنامه‬ ‫خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی‪ /‬قطعنامه ‪/ 59/1989‬صفحه ‪11‬‬ ‫مخالفت با سربازی اجباری‪ /‬قطعنامه ‪ /۸۳/۱۹۹۵‬صفحه ‪13‬‬ ‫مانیفست در مخالفت با خدمت سربازی و نظامی‌گری‪ /‬صفحه ‪15‬‬


‫عمر سربازی اجباری در ایران به پایان رسیده است‬ ‫مجید محمدی‬

‫ارتش‌ها‪ ،‬حتی در دنیای در حال‬ ‫توسعه‪ ،‬مکانیزه شده‌اند و پیاده‌نظام‬ ‫و نیروی بدنی نقشی تعیین‌کننده‬ ‫در بازدارندگی و تهاجم بازی‬ ‫نمی‌کند‪ ‌‌.‬همان‌طور که تانک و‬ ‫خودرو جای اسب را گرفت‪ ،‬ماشین‬ ‫و کامپیو‌تر و روبات نیز جای بسیاری‬ ‫از نیروهای انسانی را گرفته است‬

‫سربازی اجباری پدیده‌ای است متعلق به دوره‌ی آغاز شکل‌گیری دولت‌‪ -‬ملت‌های‬ ‫جدید‪ .‬در این دوره‪ ،‬دولت‌ها نیاز داشتند ارتش ملی خود را از نقطه‌ی صفر شکل دهند‬ ‫اما از لحاظ مالی و اداری و آموزشی قدرت تشکیل ارتشی کامال حرفه‌ای که قادر‬ ‫باشد همه‌ی ماموریت‌های محوله را در زمان جنگ و صلح به انجام برساند نداشتند‪.‬‬ ‫همچنین ارتش‌ها آن‌چنان مکانیزه نشده بودند که نیروی انسانی تنها بخشی از کار‬ ‫را بر عهده بگیرد‪ .‬همه‌ی امور باید توسط نیروی انسانی (بیشتر غیر متخصص و‬ ‫غیر حرفه‌ای) انجام می‌شد‪ .‬به عنوان مثال‪ ،‬بیل مکانیکی و لودری وجود نداشت و‬ ‫نیروی کار باید سنگر می‌ساخت و جاده درست می‌کرد تا نیرو‌ها در امان بمانند یا‬ ‫تحرک داشته باشند‪ .‬بخش حرفه‌ای ارتش درصد بسیار اندکی از نیروی انسانی آن‬ ‫را تشکیل می‌داد‪.‬‬ ‫در چنین شرایطی نیروی انسانی غیر متخصص با آموزش کوتاه‌مدت می‌توانست از‬ ‫پس بسیاری از کار‌ها بر بیاید‪ .‬بدون سربازی اجباری برای جوانان تازه‌بالغ‪ ،‬نمی‌شد‬ ‫این نیروی انسانی پرانرژی‪ ،‬غیر متخصص‪ ،‬و ارزان را برای آمادگی ارتش یا درگیر‬ ‫شدن در جنگ در اختیار داشت‪ .‬به همین دلیل‪ ،‬دولت‌ها هزینه‌ی نارضایی عمومی از‬ ‫سربازگیری اجباری را تحمل کرده هر سال‪ ،‬ده‌ها هزار و بعد‌ها صد‌ها هزار جوان‬ ‫(مذکر) را به استخدام کوتاه‌مدت ارتش در می‌آوردند‪.‬‬ ‫غیر از بعد نظامی‪ ،‬سربازگیری در دولت‪-‬ملت‌های جدید‪ُ ،‬بعدی اجتماعی و سیاسی‬ ‫نیز داشت‪ .‬در دو سال (کمتر یا بیشتر) این جوانان در معرض تبلیغات سیاسی و‬ ‫منش و روشی که حاکمان می‌خواستند ‪-‬آن هم با اعمال زور و دستور از باال‪-‬‬ ‫قرار می‌گرفتند‪ .‬در این دو سال‪ ،‬جوانان در نظامی که بیشتر مبتنی بر تنبیه بود‬ ‫می‌آموختند که زندگی اجتماعی در قالب دولت‪-‬ملت (عمدتا اقتدارگرا)‪ ،‬یعنی اطاعت‬ ‫از مافوق و تن در دادن به قوانینی که اعمال یا عدم اعمال یا فرار از آن‌ها در دست‬ ‫کسانی است که زور را در اختیار دارند‪.‬‬ ‫امروز پس از حدود یک قرن که از شکل‌گیری ارتش مدرن در بسیاری از کشور‌ها‬ ‫می‌گذرد سربازی اجباری کارکرد خود را هم از ُبعد نظامی و هم از ُبعد اجتماعی و‬ ‫سیاسی از دست داده است به دالیل زیر‪:‬‬

‫‪1‬‬


‫مکانیزه و تخصصی شدن دفاع و جنگ‬ ‫ارتش‌ها‪ ،‬حتی در دنیای در حال توسعه‪ ،‬مکانیزه شده‌اند و‬ ‫پیاده‌نظام و نیروی بدنی نقشی تعیین‌کننده در بازدارندگی و‬ ‫تهاجم بازی نمی‌کند‪ ‌‌.‬همان‌طور که تانک و خودرو جای اسب را‬ ‫گرفت‪ ،‬ماشین و کامپیو‌تر و روبات نیز جای بسیاری از نیروهای‬ ‫انسانی را گرفته است (مثل هواپیماهای بی‌سرنشین که برای‬ ‫شناسایی و بمباران مورد استفاه قرار می‌گیرند)‪ .‬حتی در دوران‬ ‫جنگ ایران و عراق که نیروی زمینی و پیاده‌نظام در آن نقشی‬ ‫جدی داشت‪ ،‬پدیده‌هایی مثل جنگ نفت‌کش‌ها‪ ،‬موشک‌باران‌ها‪،‬‬ ‫بمباران تاسیسات زیربنایی و جنگ الکترونیک در سرنوشت جنگ‬ ‫نقشی محوری بازی کردند‪.‬‬ ‫اکثر دولت‌ها به ویژه آن‌ها که درآمد نفتی یا رشد اقتصادی باالیی‬ ‫دارند می‌توانند به خوبی از پس هزینه‌های یک ارتش حرفه‌ای‬ ‫برآیند‪ .‬به عنوان نمونه نیروهای نظامی ایران‪ ،‬هم ظرفیت‌های‬ ‫آموزشی کافی دارند و هم‪ ،‬منابع مالی کافی برای تامین نیروی‬ ‫انسانی تمام وقت و حرفه‌ای‪.‬‬ ‫نشانه‌ی گویای مکانیزه شدن ارتش‌ها از جمله در ایران آن است‬ ‫که ارتش و سپاه‪ ،‬دیگر کار یدی کافی برای پر کردن وقت سربازان‬ ‫وظیفه و غیرمتخصص ندارند و غیر از دوره‌ی آموزشی‪ ،‬حدود‬ ‫دو سال از وقت این جوانان هدر می‌رود‪ .‬ارتش و سپاه حتی‬ ‫خود را ملزم نمی‌بینند بودجه‌ی کافی برای تامین لباس و بهداشت‬ ‫و غذای این سربازان که قانونا بدان مکلف هستند تامین کنند‪.‬‬ ‫نیروهای مسلح منابع خود را در جاهای دیگری مصرف می‌کنند‪.‬‬ ‫ستاد نیروهای مسلح نیز به این نکته رسیده که وقت بسیاری‬ ‫از نیروهای متخصص و تحصیل‌کرده در ارتش و سپاه تلف‬ ‫می‌شود و از این رو بسیاری از دستگاه‌های دولتی می‌توانند‬ ‫سربازان تحصیل‌کرده از کار‌شناسی ارشد به باال را در خدمت‬ ‫بگیرند و این به جای دوره‌ی سربازی آن‌ها حساب شود‪.‬‬ ‫ارتش‌ها امروز عمدتا به نیروی انسانی متخصص و ورزیده در‬ ‫حوزه‌های اطالعاتی‪ ،‬فنی و رزمی نیاز دارند و این ظرفیت‌ها با‬ ‫آموزش نظامی دو ماهه ایجاد نمی‌شود‪ .‬آموزش رزمی عمومی به‬ ‫عنوان یکی از ضرورت‌های دفاعی نیز بالضروره نیازی به انجام‬ ‫دوره‌ی دو ساله‌ی سربازی ندارد و می‌توان آن را جداگانه برای‬ ‫همه‌ی شهروندان اعم از زن و مرد انجام داد و هر از چند سال آن‬ ‫را تجدید کرد‪ .‬جنگاوری در نظام تقسیم کار کنونی یک حرفه است‬ ‫و نه یک فعالیت همگانی و داوطلبانه‪ .‬البته در شرایط اضطراری‪،‬‬ ‫هم خدمت وظیفه معنا پیدا می‌کند و هم فعالیت داوطلبانه‪.‬‬ ‫استراتژی نظامی جمهوری اسالمی در سال‌های پس از جنگ‬ ‫ایران و عراق اخیر چهار بعد داشته است‪ )۱ :‬حضور در مناطق‬ ‫بحرانی و بی‌ثبات منطقه (لبنان‪ ،‬نوار غزه‪ ،‬افغانستان‪ ،‬یمن‪ ،‬سوریه‬ ‫و عراق) جهت ایجاد دردسر برای قدرت‌های بزرگ و ایجاد‬ ‫حاشیه‌ی امن در داخل‪ )۲ ،‬تقویت توان موشکی و ایجاد تهدید‬ ‫در فاصله‌های چند هزار کیلومتری کشور برای بازدارندگی و نیز‬ ‫تهدید‪ )۳ ،‬پی‌گیری جدی برنامه‌ی اتمی که حداقل ظرفیت ساخت‬ ‫بمب اتمی را درکشور ایجاد می‌کند‪ ،‬و ‪ )۴‬تقویت و تحکیم قدرت‬ ‫حزب پادگانی در داخل برای حفاظت از رژیم‪.‬‬

‫سربازان اجباری‪ ،‬و پیاده‌نظامی متشکل از جوانان عادی غیر‬ ‫خودی هیچ جایی در این استراتژی ندارد و برای تداوم آن باید‬ ‫دالیل دیگری غیر از دفاع از کشور یا راهبردهای نظامی یافت‪.‬‬ ‫مقامات رژیم خود شاهد فرار سربازان در ماه‌های پایانی رژیم‬ ‫پهلوی بوده‌اند و بر این نیرو‌ها اتکا نخواهند کرد‪.‬‬ ‫تغییر معنای اجتماعی سربازی‬ ‫اجتماعی کردن جمعیت در دولت‌های اقتدارگرا و غیر اقتدارگرای‬ ‫امروز عمدتا در نظام آموزش عمومی‪ ،‬فعالیت‌های اوقات‬ ‫فراغت و رسانه‌های همگانی انجام می‌شود و دوره‌ی سربازی‬ ‫نقش تعیین‌کننده‌ی سابق را در این ��لم‌رو از دست داده است‪.‬‬ ‫در دهه‌های بیست تا چهل خورشیدی برای جوانی روستایی‬ ‫که سربازی تنها دوره‌ی فاصله‌گیری از خانواده و مزرعه بود‬ ‫سربازی یک مقطع مهم در اجتماعی شدن بود اما امروز شخصیت‬ ‫جوانان تاثیر بسیار اندکی از دوره‌ی سربازی می‌گیرد‪.‬‬ ‫حتی جمهوری اسالمی که نظامی ایدئولوژیک است و از هر‬ ‫فرصتی برای تبلیغ و آموزش ایدئولوژیک استفاده می‌کند دیگر‬ ‫به سربازی به عنوان دوره‌ای مناسب برای القای ایدئولوژی خود‬ ‫نگاه نمی‌کند‪ .‬مقامات رژیم به رسانه‌های دولتی و مراکز آموزشی‬ ‫از یک سو و فیلترینگ و پارازیت و سانسور از سوی دیگر بیشتر‬ ‫اتکا دارند تا استفاده از دوره‌ی سربازی اجباری‪ .‬حتی بخشی از‬ ‫فرماندهان نظامی سابق که مشی اقتدارگریانه دارند لغو سربازی‬ ‫اجباری را یک تابو برای نظام نمی‌دانند تا آن حد که محسن‬ ‫رضایی فرمانده سپاه در دوران جنگ این موضوع را به یکی از‬ ‫وعده‌های انتخاباتی خود تبدیل می‌کند‪.‬‬ ‫تداوم سربازی اجباری در ایران امروز نه به دلیل خطر حمله‌ی‬ ‫نظامی و نه به دلیل کارایی این نظام در آموزش و پرورش نیروی‬ ‫انسانی در حوزه‌ی دفاعی بلکه به دلیل بحران اشتغال در کشور‬ ‫است‪ .‬در کشوری که در هشت سال دولت احمدی‌نژاد به روایت‬ ‫کار‌شناسان ساالنه ‪ ۱۴‬هزار شغل و به روایت مرکز آمار ساالنه‬ ‫‪ ۷۸‬هزار شغل ایجاد شده حکومت نمی‌خواهد صد‌ها هزار جوان‬ ‫‪ ۱۸‬ساله (فارغ‌التحصیل دبیرستان یا ترک تحصیل کرده) یا ‪۲۲‬‬ ‫ساله (فارغ‌التحصیل دانشگاه) را پر از انرژی و معترض به شرایط‬ ‫موجود و بدون امید به آینده در خیابان‌ها‌‌ رها کند‪ .‬این جمعیت‬ ‫می‌تواند برای حکومت مشکل سیاسی درست کند‪ .‬دو سال هم که‬ ‫آن‌ها درگیر سربازی باشند برای حکومت غنیمت است‪ .‬دلیل دیگر‬ ‫برای تداوم سربازی اجباری شرمندگی حکومت از برقراری نظام‬ ‫کاستی در کشور در کنار شعارهای عامه‌گرایانه و عدالت‌طلبانه‬ ‫است‪ .‬دقیقا به همین دلیل خرید سربازی از سوی افراد مقیم‬ ‫در داخل کشور که ثروتمندان تمکن آن را داشتند لغو شد‪.‬‬ ‫تقاضاکنندگان برای مشاغل سربازی حرفه‌ای عمدتا اقشار فقیر‬ ‫خواهند بود و قدرتمندان و ثروتمندان‪ ،‬فرزندان خود را به این‬ ‫بخش نخواهند فرستاد‪ .‬این امر یکی دیگر از ابزارهای مدعاهای‬ ‫مساوات‌گرایانه را از حکومت خواهد گرفت‪ .‬حکومت از اینکه‬ ‫اقشار فقیری باشند و از میان آن‌ها به استخدام برای قوای‬ ‫سرکوب بپردازد خشنود است اما نمی‌خواهد این اقشار فقیر آن‬ ‫را حکومت ثروتمندان تلقی کنند‪ .‬سربازی اجباری این امکان را‬ ‫برای حکومت فراهم می‌آورد که ادعا کند نگاهی مساوی به فقیر‬ ‫و غنی دارد‪.‬‬

‫‪2‬‬


‫سربازي اجباري سلب آزادي و انتخاب‬ ‫محمد خالد رامزی‬

‫محمد خالد رامزی‪ ،‬عضو موسسه‬ ‫مطالعات اقتصادی و حقوقی‬ ‫افغانستان و فعال مدني و حقوق بشري‬

‫با تمجید و قدر داني از دوستان فرهیخته ایرانی که کمپین خوبی را از طریق شبکه‬ ‫اجتماعی فیس بوک پیرامون متوقف ساختن سربازی اجباری در جوامع ایکه هنوز‬ ‫هم روش سربازگیری معمول است از جمله کشور ایران براه انداخته اند‪ .‬من نیز می‬ ‫خواهم دیدگاه خود را با در نظر داشت تجاربی که در کشور خود یعنی افغانستان‬ ‫مالحظه کرده ام بیان نمایم‪ .‬هر چند خوشبختانه در روزگاری که من به عنوان یک‬ ‫جوان زند گی می کنم دیگر از سربازی اجباری در افغانستان خبری نیست و این‬ ‫روش تقریبا از سالهای ‪ 1371‬که اردوی حکومت طرفدار شوروی سابق با تسلط‬ ‫یافتن گروه های جنگی مجاهدین فرو پاشید دیگر وجود ندارد‪ .‬ولی قصه ها و چشم‬ ‫دید های زیادی از دوران ایکه سربازی اجباری به عنوان یک وظیفه ملی برای‬ ‫تمام اتباع ذکور کشور فرض بود سینه به سینه نقل گردیده و تجسم کلی ای را‬ ‫از مشکالت گوناگون این روش بدست می دهد که اینک بطور فشرده به هریک آن‬ ‫پرداخته می شود‪:‬‬ ‫‪ .1‬مطابق قانون وقت افغانستان سن سربازی که از آن بنام سن «خدمت مکلفیت‬ ‫عسکری» نام برده شده است از ‪ 18‬سال به بعد قید گردیده بود‪ .‬مسلم ًا جوانان در‬ ‫کشور های فقیری مانند افغانستان در چنین سنی حتی از رشد کامل بدنی و تجارب‬ ‫زنده گی بی بهره اند‪ ،‬بسیاری ها حتی تحصیالت ثانوی خود را هم در چنین سنی‬ ‫تکمیل نکرده اند و شمولیت اجباری آنها به اسربازی باعث آسیب های روحی و ی‬ ‫عقب افتادن از تخصیالت بود‪.‬‬

‫‪3‬‬


‫‪ .2‬برخی ها که از امکانات مادی خوب بهره داشتند در سنین‬ ‫فوق عالقه می داشتند تا خانواده تشکیل دهند و کشانیدن انها به‬ ‫سربازی امید ها و ارزو های تشکیل خانواده را از انها می گرفت‬ ‫و چه بسا که در شرایط جنگی امید بازگشت انها نیز اندک بود‪.‬‬ ‫‪ .3‬سرباز گیری اجباری که در سالهای واپسین حکومت دست‬ ‫نشانده شوروی ها مشمول افراد تا سنین ‪ 35‬سال هم گردید‬ ‫بحران بزرگ اجتماعی را در کشور بوجود آورد زیرا میزان تلفات‬ ‫اردو بیش از حد زیاد بود و بدینگونه باز مانده گان آنها بنوعی‬ ‫بار بر دوش نظام گذاشته بودند‪ .‬به عالوه هزینه ماهوار برای‬ ‫خانواده های سربازان تلف شده فشار سیاسی بزرگی را نیز‬ ‫برای نظام و جو عمومی سیاسی کشور وارد نمود که در نتیجه‬ ‫میزان مهاجرت ها افزایش یافت و ملیون ها شهروند کشور را‬ ‫فقط بخاطر فرار از سربازی اجباری بسوی کشور های همسایه‬ ‫ایران و پاکستان تمجبور ساخت که هنوز هم این کشور ها بار‬ ‫مشکالت این کمیت بزرگ مهاجرین افغان را تحمل می نمایند‪.‬‬ ‫‪ .4‬سرباز گیری اجباری به اشکال مختلف آزادی گشت و گذار‪،‬‬ ‫آزادی مشارکت سیاسی ‪ ،‬آزادی بیان و انتخاب شغل و حرفه را‬ ‫از مردم سلب نموده بود بطور ایکه در هر جا پست های بازرسی‬ ‫مزاحم جوانان گشته و آنها را برای مالحظه اسناد و مدارک سنی‬ ‫شان مورد اذیت و آذار قرار میدادند‪ .‬فرصت های اقتصادی و‬ ‫رشد استعداد ها هم با طبع از جوانان گرفته شده بود زیرا در‬ ‫شرایط اجبار به خدمت سربازی هیچ اولویت دیگری برای حیات‬ ‫اجتماعی‪ ،‬فرهنگی و سیاسی و اقتصادی شهر وندان برای نظام‬ ‫قابل قبول و پذیرفتنی نبود بجز از گسیل جوانان به صفوف نظام‬ ‫و دور از کانون های گرم خانواده گی آنها‪.‬‬ ‫‪ .5‬سربازی اجباری به عنوان یک تعامل و عرف متداول در طی‬ ‫قرون و اعصار گذشته همواره کتله های بزرگ انسانی را چشم‬ ‫بسته در خدمت نظام های دیکتاتور و یا هم رهبران یکه تاز و‬ ‫خونخواری قرار داده است که تاریخ بشریت شاهد استعمال آن‬ ‫ها بمنظور ویرانگری و إبقا در اریکه قدرت بوده است‪ .‬سربازی‬ ‫اجباری در دوران فاشیزم هیتلری‪ ،‬شوروی سابق نمونه های‬ ‫بارزی از این سوء استفاده نیروی انسانی بر ضد بشریت و‬ ‫استحکام دیکتاتوری های خود کامه و ضد حقوق بشری میباشند‪.‬‬ ‫مزایای سربازی داوطلبانه در کشور خودم افغانستان را می توانم‬ ‫مختصراًچنین توضیح دهم‪:‬‬ ‫‪ .1‬احترام به حق انتخاب‬ ‫به اساس این حق شهروندان افغان که سن قانونی خودرا تکمیل‬ ‫کرده باشند میتوانند در صورتیکه از لحاظ جسمی و صحی‬ ‫توانایی اجرای وظایف محاربوی و نظامی را داشته باشند بطور‬ ‫داوطلبانه به مراکز جلب و جذب اردوی ملی مراجعه نموده و‬ ‫در صورت ایکه شرایط قانونی را حایز باشند به صفوف اردو‬ ‫شامل گردند‪ .‬امروز هیچ فرد افغان از اینکه به جبر و اکراه به‬ ‫دوره خدمت سربازی مکلف باشد از نظام و دولت شاکی نیست‬ ‫زیرا حق انتخاب او را آزادی بخشیده است که سربازی با همه‬ ‫مشکالت آن که در یک کشور در حال بحران و بد امنیتی مانند‬ ‫افغانستان قرار دارد بپذیرد و یا هم به امور دیگری اشتغال ورزد‪.‬‬

‫‪ .2‬فراهم شدن زمینه های بهتر ارتقای سطح تعلیمی ‪ ،‬تحصیالت‬ ‫عالی و انکشاف علمی‬ ‫با محو سربازی اجباری امروز جوانان افغانستان می توانند در‬ ‫صورتیکه تمایل و امکانات الزم را داشته باشند تعلیم و تحصیالت‬ ‫عالی خودرا تا هر سطحی که بخواهند به پیش برند که بدینوسیله‬ ‫در یک فاصله زمانی بسیار اندک از فرو پاشی حکومت طرفدار‬ ‫شوری و با وجود بحران های داخلی امروز جوانان مستعد افغان‬ ‫با استفاده از این فرصت و حق انتخاب دیگر در کوچه و بازار‬ ‫مورد اذیت و بازپرس اسناد و مدارک قرار نمی گیرند و توانسته‬ ‫اند با مدارج خیلی خوب تحصیلی و حتی تحصیالت عالی نایل‬ ‫گردند‪.‬‬ ‫‪ .3‬زمینه های رشد اقتصادی‬ ‫با ختم سربازی اجباری زمینه های تشبثات اقتصادی برای‬ ‫جوانان فراهم گردیده و دیگر عدم اجرای سربازی و یا گریز‬ ‫از سربازی مانع مسافرت های تجارتی نبوده جمعیت بزرگی از‬ ‫بازرگانان جوان افغان در داد وستد کاال های تجارتی در منطقه‬ ‫فعال استند‪.‬‬ ‫اخیرا باید گفت که در نتیجه از بین رفتن سربازی اجباری دیگر‬ ‫آن فضای ترس و رعب از نظام و نیز فرار از کشور بمنظور گریز‬ ‫از سربازی از بین رفته است و مردم حتی فکر هم نمی کنند که‬ ‫زمانی اعضای خانواده های شان تحت چه شرایط دشواری به‬ ‫سربازی اجباری برده می شدند چه بسا که بسیاری ها رفتند و‬ ‫دیگر هر گز بر نگشتند‪.‬‬

‫سرباز گیری اجباری به اشکال مختلف‬ ‫آزادی گشت و گذار‪ ،‬آزادی مشارکت‬ ‫سیاسی ‪ ،‬آزادی بیان و انتخاب شغل و‬ ‫حرفه را از مردم سلب نموده بود‬

‫‪4‬‬


‫سعید پیوندی در مصاحبه با کمپین نه به سربازی اجباری‪:‬‬

‫سربازی اجباری‪ ،‬کارایی در شکل دادن بلوغ‬ ‫اجتماعی ندارد‬

‫سعید پیوندی‪ ،‬جامعه شناس در‬ ‫گفتگویی که در ادامه می خوانید‬ ‫به بررسی مفهوم و کارکرد سربازی‬ ‫وظیفه در دهه اخیر می پردازد وی‬ ‫در خصوص سربازی وظیفه و اجباری‬ ‫معتقد است” کارایی جامعه پذیری‬ ‫جوانان در دوران جدید از طریق‬ ‫سربازی اجباری از میان رفته است‬

‫عبدالرضا احمدی‪-‬یکی از اهداف کمپین “ نه به سربازی اجباری” انتشار نظرات‬ ‫کارشناسان از طریق گفتگو و یادداشت است‪ .‬سعید پیوندی‪ ،‬جامعه شناس در‬ ‫گفتگویی که در ادامه می خوانید به بررسی مفهوم و کارکرد سربازی وظیفه در‬ ‫دهه اخیر می پردازد وی در خصوص سربازی وظیفه و اجباری معتقد است”‬ ‫کارایی جامعه پذیری جوانان در دوران جدید از طریق سربازی اجباری از میان‬ ‫رفته است‪”.‬‬ ‫فلسفه سربازی از نظر جامعه شناسی‬ ‫سعید پیوندی در خصوص مفهوم سربازی می گوید‪”:‬یکی از دالیل سربازی‬ ‫وظیفه در همه کشورهای دنیا آن بود که فرد با گذراندن یک دوره آموزش نظامی‬ ‫قادر باشد تا در زمانی که کشور مورد تهدید نظامی قرار گرفت‪ ،‬بتواند به ارتش‬ ‫بپیوند اما در حال حاضراین دوران پشت سر ماست‪ ،‬در ارتش امروز تعداد نیروی‬ ‫انسانی دیگر مالک اصلی برای قدرتمند بودن ارتش محسوب نمی شود واز طرفی‬ ‫دیگر به علت رشد فناوری جنگاوری دیگر سرباز بودن‪ ،‬یادگیری به کارگیری یک‬ ‫تفنگ نیست‪،‬‬

‫‪5‬‬


‫بلکه باید یک سرباز از دانش فنی و تخصصی برخوردار گردد‪ ،‬از‬ ‫همین رو در تمام دنیا در سی ساله اخیر شاهدیم که کشورهای‬ ‫مختلف دنیا سربازی اجباری به شکل سنتی را رها کرده اند و به‬ ‫اشکال دیگر خدمت سربازی که بیشتر یک فعالیت مدنی است و‬ ‫نه یک فعالیت نظامی روی اورند و یا بطور کل آن را کنار گذاشته‬ ‫اند ‪ .‬امروز می توانیم بگوییم که از نظر تاریخی عملکرد سربازی‬ ‫اجباری از بعد جامعه شناسانه و سیاسی در عمل معنایش را از‬ ‫دست داده و ما باید به اشکال دیگر آن مثل فعالیت های مدنی‬ ‫برای جوانان روی اوریم و یا بطور کل آن را فراموش کنیم‬

‫بلکه از دوران یونان باستان ما به اشکال مختلف شاهد این‬ ‫سربازی بودیم ‪.‬در واقع سربازی شکلی از تعهد فرد به جامعه‬ ‫اش بوده است ‪ ،‬بنابراین پذیرفتن این تعهد از طرف افراد به نوعی‬ ‫ورود به دنیای بزرگساالن به شمار می آمده است‪ .‬بطوریکه‬ ‫بعد از پذیرفتن این تعهد جامعه فرد را به عنوان یک بزرگسال‬ ‫به حساب می آورد‪.‬بنابراین این کار کرد بطور واقعی در کنار‬ ‫موارد منفی سربازی وجود داشته است‪ .‬کشورهایی که سربازی‬ ‫اجباری را کنار گذاشته اند و همچنین نگران این کار کرد بودند‬ ‫و می خواستند برای شهروندانشان جایگزینی مناسب پیدا کنند‬ ‫این حالت را با فعالیت های عمرانی و فعالیت های داوطلبانه و‬ ‫اجتماعی و جمعی جایگزین کردندد‪ .‬مثل دوره های کمک های‬ ‫اولیه و یا عمرانی که افراد در یک شبکه اجتماعی از شهروندان آن‬ ‫را یاد می گیرند‪.‬بنابراین فرایند جامعه پذیری شهروندان از طریق‬ ‫یک عمل اجتماعی جمعی در یک دوره زمانی به مراتب کوتاه تر‬ ‫بوجود می آید ‪.‬همچنین باید این را هم در نظر گرفت که این عمل‬ ‫هم بعد انسانی تر دارد و هم آن مشکالت و موارد منفی سربازی‬ ‫را ندارد‪ .‬نباید فراموش کنیم که چنین روشی ‪ 15‬سال قبل انقالب‬ ‫ایران در ایران تحت نام سپاه دانش و ترویج ابادانی برای تبدیل‬ ‫سربازی اجباری به یک فعالیت جمعی مدنی شروع شده بود که‬ ‫متاسفانه بعد از انقالب دیگر هیچگاه پیگیری نشد‪.‬‬

‫برای اینکه موقعی این کار می توانست مفید باشه که اوال خدمت‬ ‫وظیفه نتیجه مثبتی برای جامعه داشت و از طرفی خود جوانان‬ ‫هم این احساس را داشتند که از طریق رفتن به سربازی به‬ ‫کشورشان خدمت می کنند وقتی این موارد نیست و این دوره به‬ ‫عنوان دوره اجباری و از روی اکراه توسط جوانان پذیرفته شده‬ ‫است در عمل هیچ دستاوردی را به همراه نخواهد داشت‪ .‬همچنین‬ ‫تجربه کشورهای مختلف نشان می دهد زندگی در سربازخانه‬ ‫و محیط نظامی برای جوانان گاهیبا سرکوب جواننا و با تولید‬ ‫خشونت و سرکوفت ها در عمل می تواند تبدیل به تجربه ای منفی‬ ‫برای جوانان باشد‪.‬‬

‫نقش خانواده و سیستم اموزش پرورش در ‪#‬بلوغاجتماعی‬

‫آسیب شناسی سربازی اجباری‬ ‫سعید پیوندی در خصوص آسیب های ناشی از دوران خدمت‬ ‫وظیفه می گوید‪”:‬دردو قرن گذشته تالش بر این بوده که سربازی‬ ‫را یک عمل مثبت در فرآیند جامعه پذیری جوانان بدانند و فکر‬ ‫کنند جوان بعد از دوره تحصیالت چه در دبیرستان و دانشگاه‬ ‫برای آنکه یاد بگیرد‪ ،‬وارد جامعه شود به گذراندن دوران خدمت‬ ‫نیاز دارد‪.‬اما هم زمان با تغییراتی که در زمینه عملکرد ارتش‬ ‫بوجود آمده می توان گفت در عمل ادامه چنین نوع سربازی به‬ ‫نوعی باعث هدر دادن عمر جوانان است‪.‬‬

‫بلوغ اجتماعی و جامعه پذیر بودن در دوران خدمت‬ ‫سعید پیوندی در خصوص تاثیر حضور جوان در یک محیط‬ ‫بسته نظامی به بهانه جامعه پذیر بودن جوان می گوید‪”:‬تاثیرات‬ ‫منفی این تجربه به خصوص وقتی توسط خود جوانان و جامعه‬ ‫یک عمل مثبت تلقی نشود در عمل باعث فشار روحی خواهد‬ ‫شد‪.‬همچنین تفکر اینکه یادگیری نظامی برای فرآیند بلوغ اجتماعی‬ ‫مهم است در روند های جامعه پذیری شهروندان یک جامعه نکته‬ ‫منفی است‪.‬‬ ‫از طرفی در سربازی اجباری در کشورهایی که سربازی فقط‬ ‫عملی مردانه است یک گرایش جنسیتی وجود دارد‪.‬زیرا این‬ ‫برداشت دراین کشورها وجود دارد که زنان از آنجا که در این‬ ‫فرآیند بلوغ شرکت ندارند پس به نوعی “شهروند ثانی هستند‬ ‫فرآیند بلوغ اجتماعی در کشورهای توسعه یافته‬

‫سعید پیوندی در خصوص نقش خانواده و سیستم آموزش و‬ ‫پرورش در شکل گیری بلوغ اجتماعی افراد میگوید‪”:‬درحقیقت‬ ‫در جوامعی مثل ایران که در یک دوره انتقالی از دوران سنتی‬ ‫به دوران جدید است‪ .‬متاسفانه در خصوص این نقش به اندازه‬ ‫کافی بحث صورت نگرفته است‪ .‬متاسفانه امروز امر بالغ شدن‬ ‫در کنار خانواده و سیستم اموزشی برای جوانان امری پر تنش‬ ‫به حساب می آید‪.‬بالغ شدن مسئله رابطه بین نسل ها را پیش می‬ ‫کشد وقتی نسلی می خواهد از دوران کودکی و نوجوانی وارد‬ ‫دوران بزرگسالی شود همیشه رابطه اش با نسل های دیگر رابطه‬ ‫حساسی می شود‪ ،‬بطور مثال تنش و بحران های فردی و جمعی‬ ‫در قالب شورش و مشکالتی که فرد در حوزه فردی برای ورود‬ ‫به دنیای بزرگسالی دارد از این دست مشکالت هستند که باید‬ ‫مورد توجه ویژه خانواده و سیستم آموزش پرورش قرار گیرد‬ ‫که متاسفانه همانطور که گفتم در ایران نه خانواده و نه سیستم‬ ‫اموزشی به این مهم اهمیت نمی دهند و به جای انکه خانواده‬ ‫محیط آرام برای گذار جوان به بزرگسالی گردد مرکز تالقی نسل‬ ‫و محیطی بحرانی بدل شده است بطوریکه این تنشها باعث گردیده‬ ‫تا فرد دوران بلوغ خود را در خانواده با تنشهای بسیار سپری‬ ‫کند‪ .‬جامعه ما امروز نیاز به کاری اسیب شناسانه در زمینه “‬ ‫چگونه بزرگ سال شدن” و “چگونگی گذار از دوران نوجوانی به‬ ‫دوران بزرگسالی” و اتعیین وظایف هر کدام از نهادهای متولی‬ ‫جامعه پذیر بودن کودکان مثل خانواده سیستم اموزشی و رسانه‬ ‫ها و تشکل های جوانها و انجمن ها دارد‪.‬‬

‫پیوندی در خصوص نحوه شکل گیری بلوغ اجتماعی شهروندان‬ ‫در کشورهای توسعه یافته و کشورهای که سربازی اجباری را‬ ‫کنار گذاشته اند می گوید‪”:‬در حقیقت خدمت سربازی تنها تجربه‬ ‫کشورهای محدودی نیست‪،‬‬

‫‪6‬‬


‫شادی قدیریان در مصاحبه با کمپین نه به سربازی اجباری‪:‬‬

‫اجبار سیستماتیک ‪ ،‬مانع رشد جامعه است‬

‫شادی قدیریان ‪ ،‬عکاس ایرانی‪ ،‬که‬ ‫نمایشگاه های انفرادی او در ایران‪،‬‬ ‫بلژیک‪ ،‬آلمان‪ ،‬ایتالیا‪ ،‬فرانسه‪ ،‬آمریکا‪،‬‬ ‫هندوستان‪ ،‬دوبی‪ ،‬ترکیه‪ ،‬برگزار شده‬ ‫است‪ ،‬به گفته خودش»زندگی در جنگ»‬ ‫و « نگاه زنانه» به جنگ را هدف خود در‬ ‫آثارش درباره جنگ عنوان می کند‪،‬‬

‫عبدالرضا احمدی‪ -‬جنگ‪ ،‬یکی از مفاهیمی است که هنرمندان سعی به انتقاد و اعتراض‬ ‫آن از طریق هنر دارند‪ .‬شادی قدیریان ‪ ،‬عکاس ایرانی‪ ،‬که نمایشگاه های انفرادی او‬ ‫در ایران‪ ،‬بلژیک‪ ،‬آلمان‪ ،‬ایتالیا‪ ،‬فرانسه‪ ،‬آمریکا‪ ،‬هندوستان‪ ،‬دوبی‪ ،‬ترکیه‪ ،‬برگزار شده‬ ‫است‪ ،‬به گفته خودش»زندگی در جنگ» و « نگاه زنانه» به جنگ را هدف خود در‬ ‫آثارش درباره جنگ عنوان می کند‪ ،‬او در گفتگویی با «‪#‬کمپین ‪#‬نه ‪#‬به ‪#‬سربازی‬ ‫‪#‬اجباری» از آثارش و همچنین سربازی اجباری در ایران می گوید‪ .‬الزم به ذکر است‬ ‫که بعضی از آثار ایشان اخیرا در صفحه کمپین نیز منتشر شده است و در ادامه‬ ‫مجموعه کامل سه آلبوم ایشان نیز منتشر خواهد شد‪.‬‬ ‫خانم قدیریان در خصوص آلبوم « ‪ »Nil, Nil‬و هدفش از انتشار این آلبوم به کمپین‬ ‫می گوید‪:‬‬ ‫این مجموع عکس چهار‪ ،‬پنج سال پیش با دغدغه من به جنگ تهیه شد‪ ،‬سالها موضوع‬ ‫جنگ ذهن مرا مشغول کرده بود ‪ ،‬بسیار مایل بودم در کارنامه کاری ام به این‬ ‫موضوع بپردازم ‪ .‬دغدغه من به عنوان یک عکاس این بود که در وهله اول نگاهی به‬ ‫« مفهوم جنگ» فارغ از جغرافیایی که به وقوع می پیوند داشته باشم‪ ،‬نگاه انتقادی به‬ ‫مفهوم جنگ در دنیای ما‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫وقتی به این موضوع بیشتر دقت کردم به ذهنم رسید تصاویری‬ ‫که از جنگ دیده ایم بیشتر دنیای مردانه جنگ را نمایش داده و‬ ‫کمتر به این موضوع از دید یک زن نگاه شده است‪ .‬معموال وقتی‬ ‫جنگ رخ می دهد‪ ،‬بیشتر این مردان هستند که برای رویایی جنگ‬ ‫به میدان می روند‪ ،‬اما این همه جنگ نیست بلکه معموال در خانه‪،‬‬ ‫زنانی هستند که منتظرند و این انتظار هم بخشی از جنگ است‪،‬‬ ‫بخشی که کمتر دیده شده است‪ ،‬نگاه من در البوم «هیچ‪ ،‬هیچ»‬ ‫نگاهی زنانه به جنگ بود‪.‬‬ ‫متاسفانه ما شهروندانی هستیم که همیشه درگیر جنگیم‪ ،‬تجربه‬ ‫جنگ داشته ایم و همسایگانمان مدام در جنگ هستند‪ .‬گویی ما‬ ‫همه چیز را از جنگ می دانیم ‪،‬گویی گفتن و شنیدن از جنگ برای‬ ‫ما عادی شده است‪.‬ویژگی که شاید برای یک شهروند اروپایی‬ ‫عادی و معمولی نیست‪ .‬سالهاست که به نوعی درگیر جنگیم و‬ ‫این جنگ با همه مهیب بودنش گویی در نگاه ما عادی است‪ .‬به‬ ‫همین خاطر «زندگی با جنگ « و اثراتی حضور و زندگی در جنگ‬ ‫دومین هدفی بود که خواستم در این تصاویر نشان دهم ‪ .‬من در‬ ‫سال انتشار این اثر ‪ ،‬آن را به جانبازان عزیز کشورم تقدیم کردم‪،‬‬ ‫کسانیکه که هنوز دارند با جنگ زندگی می کنند ‪.‬‬

‫اصوال اجبار هیچگاه نمی تواند جامعه را به تعالی برساند‪ .‬این‬ ‫از اولین اصول انسان شناسی است‪ ،‬هر وقت کسی را مجبور یا‬ ‫منع از انجام کاری می کنید‪ ،‬خیلی سریع به آن واکنش نشان می‬ ‫دهد‪ ،‬شاید اگر سربازی اجباری نبود بسیاری دواطلبانه خواهان‬ ‫شرکت در آن بودند و کارایی آن هم بیشتر بود یا مسائل دیگر‬ ‫مثل ‪#‬حجاب و بطور کل هر منع و اجباری‪ ،‬بطور مثال من فرزندی‬ ‫هفت ساله دارم که به عنوان مادر هر وقت ان را از کاری منع و‬ ‫اجبار می کنم‪ ،‬عکس العمل و مقاومت انرا می بینم‪ ،‬و عالقه اش‬ ‫به تجربه انچه از آن منع می شود‪ ،‬این رویه است که هر فرد با‬ ‫آنو در هر منع و اجباری روبروست‪ ،‬مطمئنم هرگاه ما مجبور به‬ ‫کاری شویم و یا از کاری منع شویم ‪،‬هیچگاه به رشد و تعالی‬ ‫نخواهیم رسید‪.‬‬ ‫توضیح‪ :‬خانم قدیریان هم اکنون مدیر اولین سایت تخصصی‬ ‫عکاسی ایران ( ‪ ) www.fanoosphoto.com‬است‪ .‬برای‬ ‫مشاهدۀ عکسهای او و دریافت اطالعات بیشتر راجع به فعالیتها‬ ‫و نمایشگاه های وی می توانید به سایت ایشان مراجعه کنید‪.‬‬ ‫(‪) www.shadighadirian.com‬‬

‫خانم قدیریان در خصوص سربازی اجباری در زمان صلح می‬ ‫گوید‪:‬‬ ‫من مجموعه عکس را به نام»‪ »My Press Photo‬منتشر کردم‬ ‫که سعی کردم نوک پیکان را به سمت ارتش و سربازی ببرم‪.‬‬ ‫اینکه ما چرا در دنیا ارتش و سربازی داریم‪ .‬ما به عنوان والدین‬ ‫با فرستادن فرزندانمان به خدمت سربازی‪ ،‬آنها را آماده می کنم‬ ‫برای زمان جنگ‪ ،‬سوال من به عنوان هنرمند این بود‪ ،‬چرا این‬ ‫آموزش‪ ،‬چرا کاربرد اسلحه‪ ،‬اگر جنگ بد است چرا ما آن را در‬ ‫زمان صلح به طور اجبار به جوانان یاد می دهیم و تمرین می��� ‫کنیم‪.‬‬ ‫قدیریان در خصوص زنان و مادرانی و کسانی که به نوعی یک‬ ‫سرباز را بدرقه می کنند می گوید‪:‬‬

‫اجبار هیچگاه نمی تواند جامعه را به‬ ‫تعالی برساند‪ .‬این از اولین اصول انسان‬ ‫شناسی است‪ ،‬هر وقت کسی را مجبور یا‬ ‫منع از انجام کاری می کنید‪ ،‬خیلی سریع‬ ‫به آن واکنش نشان می دهد‪،‬‬

‫در کنار شریک یک جوان به عنوان دوست و یا همسر بگذارید به‬ ‫حساسیت ها و احساسی مادر در بدرفه فرزند خود به «سربازی‬ ‫اجباری» در زمان صلح بگویم‪ ،‬مادر همیشه سعی می کند تمام‬ ‫توان را برای بزرگ شدن بچه صرف کند‪ ،‬سعی می کند با‬ ‫وسواس هر امکانی را برای بچه اش تهیه کند‪ .‬اما زمانی می رسد‬ ‫که فرزند را باید برای دوسال به خدمت اجباری بفرسد‪ .‬در این‬ ‫مواقع سعی کند تا به هر ترفندی از رفتن فرزندش جلوگیری کند‪،‬‬ ‫این مقاومت که مطمئنم همه مادران ایران زمین آن را دارند از‬ ‫کجاست یا فرهنگ این خدمت جا نیافتاده است و یا این دغدغه پدر‬ ‫و مادر ا از سر نگرانی برای امری بی فایده برای فرزندش است‪.‬‬ ‫حتی شنیده ام پدر و مادر طالق می گیرند تا فرزند به سربازی‬ ‫نرود‪ .‬به نظرم امروز وقت ان است که این موضوع ریشه یابی‬ ‫شود و بطور جدی آسیب شناسی شود‪.‬‬ ‫خانم قدیریان به عنوان‪،‬یک فمنیسم در خصوص»اجبار» در‬ ‫جامعه می گوید‪:‬‬

‫‪8‬‬


‫رویا کاشفی در مصاحبه با کمپین نه به سربازی اجباری‪:‬‬

‫سربازی اجباری در ایران‪ ،‬تبعیض جنسیتی است‬

‫رویا کاشفی‪ ،‬فعال حقوق بشر‪،‬‬ ‫فعال حقوق زنان و سرپرست کمیته‬ ‫حقوق بشر در انجمن پژوهشگران‬ ‫ایران است‪ ،‬ایشان ضمن پرداختن‬ ‫به «سربازی اجباری» به «تبعیض‬ ‫جنسیتی» و»سربازی زنان» می پرازند‪.‬‬

‫عبدالرضا احمدی‪-‬گفتگویی که در ادامه خواهید خواند‪ ،‬گفتگو با رویا کاشفی‪ ،‬فعال‬ ‫حقوق بشر‪ ،‬فعال حقوق زنان و سرپرست کمیته حقوق بشر در انجمن پژوهشگران‬ ‫ایران است‪ ،‬ایشان ضمن پرداختن به «سربازی اجباری» به «تبعیض جنسیتی»‬ ‫و»سربازی زنان» می پرازند‪.‬‬ ‫تبعیض جنسیتی چیست؟چه میزان قوانین ایران بار جنسیتی دارند؟‬ ‫تبعیض جنسیتی یعنی اینکه به دلیل اتفاق تولد گروهی از جمعیت از عدم برابری‬ ‫رنج ببرند‪ ،‬حق و حقوق برابر در هیچ عرصه ای نداشته باشند ‪ ،‬شهروند درجه دو‬ ‫باشند و گروه دیگری به دلیل جنسیت خود از مزایا و امتیازات مثبتی برخوردار‬ ‫باشند‪ .‬اتفاقا در ایران ما این عدم برابری به قبل از تولد برمیگردد چون حتی‬ ‫علیه جنین مونث هم تبعیض وجود دارد و در صورت از بین رفتنش دیه کمتر و‬ ‫نابرابر پرداخته خواهد شد‪ .‬ریشه این عدم برابری را باید در هویت دینی و ماهیت‬ ‫ایدئولوژیک حکومت اسالمی دید که در ماده ‪ 4‬قانون اساسی تعریف شده است و‬ ‫می گوید « كليه قوانين و مقررات مدني‪ ،‬جزايي‪ ،‬مالي‪ ،‬اقتصادي‪ ،‬اداري‪ ،‬فرهنگي‪،‬‬ ‫نظامي‪ ،‬سياسي و غير اينها بايد بر اساس موازين اسالمي باشد‪ .‬اين اصل بر اطالق‬ ‫با عموم همه اصول قانون اساسي و قوانين و مقررات ديگر حاكم است و تشخيص‬ ‫اين امر بر عهده فقها شوراي نگهبان است»‪ .‬متاسفانه در تشخیص این امر و در‬ ‫عمل‪ ،‬قوانینی که وضع شده اند تبعیض قانونی علیه زنان را بوجود آورده است‪.‬‬ ‫به عنوان یک مدافع حقوق بشر نظرتان در باره «سربازی اجباری»چیست؟‬ ‫من قبل از انقالب بدنیا آمده ام و اگر انقالب نشده بود با کمال میل به سربازی‬ ‫میرفتم‪ .‬تمام تالشم را میکردم تا با «سپاه دانش» در گوشه و کنار کشورم به‬ ‫سوادآموزی بپردازم‪ .‬این عشق و رویای بچگی من بود و نگاهی کامال رمانتیک‬ ‫به پدیده «سربازی» داشتم و در رویای من از»اجبار» و تعلیم نظامی و جنگ و‬ ‫خشونت خبری نبود‪ .‬یعنی در ذهن کودکی ام این تعریف را از سربازی نداشتم و‬ ‫سربازوظیفه را فردی می شناختم که «داوطلبانه» در پیشرفت و ساختن کشورش‬ ‫سهیم می بود‪ .‬البته واقعیت بجز این بود و هست و هر زمانی که «اجبار» باشد‬ ‫«اکراه» هم هست و «مقاومت» بوجود میاید‪ .‬می بینیم که امروز با آگاهی به‬ ‫مشکالت «سربازی اجباری» و تالش برای معافیت به هر ترتیب و قیمتی‪ ،‬مسئوالن‬ ‫بحث «خوشایندسازی سربازی» را به عنوان راه حل مطرح میکنند‪.‬‬

‫‪9‬‬


‫اما اگر به امروز خودم و مدافع حقوق بشر بودنم برسم با آگاهی‬ ‫به «اجباری» بودن سربازی بدون تردید با آن مخالف هستم‪.‬‬ ‫اعالمیه جهانی حقوق بشر و دیگر ابزار حقوق بشری تاکید بر‬ ‫آزادی فکر‪ ،‬وژدان‪ ،‬عقیده و بیان دارند که اجباری کردن سربازی‬ ‫دقیقا نقطه مقابل آن قرار دارد‪.‬‬ ‫از دید جنسیتی می توان سربازی اجباری را نوعی تبعیض‬ ‫جنسیتی دانست؟‬ ‫در ایران امروز ما سربازی فقط برای مردان است و از این نظر‬ ‫بله نوعی از تبعیض جنسیتی می باشد‪ .‬در یک جامعه سالم و‬ ‫برابر حقوق و مسئولیت برابر وجود دارد و اگر پافشاری به‬ ‫حقوق برابر میکنیم باید قبول وظیفه و مسئولیت برابر هم بکنیم‪.‬‬ ‫اما ما تا آن جامعه سالم و برابر راه بسیار طوالنی در پیش داریم‪.‬‬ ‫به نظر می رسد پیچیدگی ایدئولوژیکی که معموال برای تحقق‬ ‫حقوق زنان مانع تراشی می کند چرا این قوانین سربازی در این‬ ‫سالها بازنگری نشده است؟‬

‫‪ .‬تجربه وعکس هایی که از صحنه برخورد پر خشونت و‬ ‫دستگیری زنان در میدان هفت تیر به دست زنان مامور در ‪22‬‬ ‫خرداد ‪ 1385‬دیدیم درحافظه ما باقی مانده است‪ .‬اما باز کردن راه‬ ‫برای تعلیم «زنان مامور حکومتی» راه را برای حضور انتظامی‬ ‫و نظامی دیگر زنان باز کرده وباید امیدوار بود که یواش یواش‬ ‫برای زنانی که مایل به این حرفه هستند صحنه عوض می شود‪.‬‬ ‫چه میزان کمک کردن جامعه زنان به تحقق سربازی اختیاری‬ ‫می تواند بستری برای تحقق حقوق زنان در ایران بوجود آورد؟‬ ‫نمی دانم که در ایران امروز و حکومت فعلی چقدر پدیده سربازی‬ ‫اختیاری میتواند برای تحقق حقوق زنان موثر باشد چون‬ ‫همانطور که گفتم هر چقدر که زن اختیار هم کند با تفکر حاکم‬ ‫نمیتواند به صفوف سربازان بپیوندد چون مشکل در جای دیگری‬ ‫است‪ .‬اما از آنجاییکه پایه حرکت جنبش زنان ایران بر برابری‬ ‫و آزادی مستقر شده است بدون تردید تالش برای آزادی در‬ ‫انتخاب خدمت نظام هم حرکتی به سوی جامعه ای سالم و برابر‬ ‫می باشد که از اهداف جنبش زنان دور نیست‪.‬‬

‫همه میدانیم که روش بهره گیری از سربازان وظیفه و عدم رعایت‬ ‫عدالت و انصاف در بکارگیری سربازان تا چه حد نا رضایتی‬ ‫و بی اعتمادی بوجود آورده است‪ .‬همه ما با نگرانی ها‪ ،‬بحران‬ ‫روحی و عاطفی و تلف شدن نزدیک به دو سال زندگی جوانان‬ ‫مملکتمان آشنا هستیم‪ .‬از سرنوشت مردان نامرئی جامعه مان که‬ ‫با ترس و وحشت در سخت ترین شرایط مادی و روحی زندگی‬ ‫میکنند بی خبر نیستیم و همدردیم که آنان همان سربازان غایب‬ ‫و بدون کارت معافی و یا پایان خدمت هستند‪.‬‬ ‫قوانین سربازی ما سالهاست حتی برای مردان هم بازنگری‬ ‫نشده است اما با آگاهی به مشکالت عملی و اجرایی و مقاومت‬ ‫جامعه زمزمه هایی برای نیاز به بازنگری در آن شنیده می شود‪.‬‬ ‫همایش های ساالنه متعددی بوسیله نیروهای مختلف انتظامی‪،‬‬ ‫نظامی و قضایی در چند سال گذشته برگزار شده که به آسیب‬ ‫شناسی مشکالت پرداخته و ایده «خوشایند سازی سربازی» هم‬ ‫از همین جا شروع شده است‪ .‬البته اگر بازنگری هم در قوانین‬ ‫بشود به هیچ عنوان فکر نمیکنم «اجباری» بودن آن عوض شود و‬ ‫یا امکاناتی فراهم شود که زنان هم به خدمت سربازی فراخوانده‬ ‫شوند‪ .‬حضور زنان سرباز نیاز به یک انقالب فکری در برخورد‬ ‫با نیمی از جامعه دارد و پول فراوان! زمانی که تحمل دختر و‬ ‫پسر دانشجو با هم نیست فکر پادگان مختلط در حال حاضر از‬ ‫محاالت است‪.‬‬

‫همه میدانیم که روش بهره گیری از‬ ‫سربازان وظیفه و عدم رعایت عدالت و‬ ‫انصاف در بکارگیری سربازان تا چه حد‬ ‫نا رضایتی و بی اعتمادی بوجود آورده‬ ‫است‪ .‬همه ما با نگرانی ها‪ ،‬بحران روحی‬ ‫و عاطفی و تلف شدن نزدیک به دو سال‬ ‫زندگی جوانان مملکتمان آشنا هستیم‪.‬‬

‫البته باید توجه داشت که عدم حضور زنان در سربازی به معنی‬ ‫عدم حضور زنان در نیروهای انتظامی و نظامی نیست‪ .‬حفظ‬ ‫قدرت مطلق ابزار خودش را نیاز دارد و از آنجاییکه حکومت‬ ‫مذهبی حاکم بحث حرام و حالل بودن از پایه های بنیادی‬ ‫ساختاری و فکریش می باشد در برخورد با زنانی که این تبعیض‬ ‫را نمی پذیرند و به عنوانین مختلف با آن مقابله میکنند نیاز به‬ ‫مامور زن دارد تا با آنها برخورد کند‪ .‬همه ما با خواهران بسیجی‬ ‫که حجاب را در بدو ورود به اماکن دولتی و آموزشی کنترل می‬ ‫کنند آشنا هستیم‪.‬‬

‫‪10‬‬


‫قطعنامه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل‪:‬‬

‫خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی‬ ‫مخالف با سربازی فردی است که بر اساس آزادی فکر‪ ،‬وجدان و‪/‬یا دین خواهان حق‬ ‫خودداری از انجام خدمت نظامی است‪ .‬به طور کلی وضعیت مخالف با ‪#‬سربازی‬ ‫تنها در زمینه سربازگیری اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به نیروهای نظامی‬ ‫داوطلب نیست‪.‬‬ ‫تعریف بین‌المللی مخالفت با سربازی در ‪ ۸‬مارس ‪ ۱۹۹۵‬به بیان قطعنامه ‪۸۳/۱۹۹۵‬‬ ‫کمیسیون حقوق بشر سازمان‪#‬ملل ‪#‬متحد که «اشخاص گذراننده خدمت نظامی‬ ‫نباید از حق مخالفت با خدمت سربازی بازداشته شوند» گسترده‌تر شد‪.‬‬

‫خودداری از خدمت سربازی به دالیل‬ ‫وجدانی‪/‬قطعنامه ‪59/1989‬‬ ‫کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد‬

‫خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی‬ ‫قطعنامه ‪59/1989‬‬ ‫کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد‬ ‫با تاکید مجدد بر آن که کلیه ی کشورهای عضو تعهد دارند که حقوق بشر و‬ ‫آزادیهای اساسی را ترویج کرده و مورد حمایت قرار دهند و به تعهداتی که تحت‬ ‫اسناد مختلف بین المللی حقوق بشری‪ ،‬منشور سازمان ملل و حقوق بشردوستانه‬ ‫برعهده گرفته اند عمل کنند‪.‬‬ ‫بدون ازنظر دورکردن بندهای ‪ 3‬و ‪ 18‬اعالمیه ی جهانی حقوق بشر که حق زیستن‪،‬‬ ‫آزادی و امنیت شخصی و حق آزادی تفکر‪ ،‬وجدان [آسوده] و مذهب را اعالم می‬ ‫دارند‪.‬‬ ‫با درنظرداشتن آنکه در قرارداد بین المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته‬ ‫شده که هرکس حق آزادی تفکر‪ ،‬وجدان [آسوده] و مذهب را دارد‪.‬‬ ‫همچنین با در نظر داشتن قطعنامه های مجمع عمومی که مجمع در آن سال ‪1985‬‬ ‫را به عنوان «سال بین المللی جوانان‪ :‬مشارکت‪ ،‬توسعه‪ ،‬صلح» نامگذاری کرد‪ ،‬که در‬ ‫آن مجمع اظهار کرد که افراد جوان بایستی با درک و روحیه ای [مملو] از آرامش‪،‬‬ ‫عدالت و احترام برای همه ی اشخاص تربیت شوند‪ ،‬و یادآوری قطعنامه مصوب‬ ‫‪ 12‬مارس ‪ ،1981‬که به نیاز به درکی بهتر از شرایطی که تحت آنها بتوان بر اساس‬ ‫وجدان‪ ،‬خدمت نظامی را مورد اعتراض قرار داد‪ ،‬اشاره داشت‪.���‬ ‫با توجه به نقش مهم جوانان در ترویج صلح بین الملل و همکاری و نیز حقوق بشر‬ ‫و آزادیهای اساسی‪،‬با یادآوری قطعنامه ی مجمع عمومی مصوب ‪ 20‬دسامبر ‪1978‬‬ ‫که در آن مجمع حق همه ی افراد برای امتناع از خدمت در ارتش یا نیروهای انتظامی‬ ‫برای به اجرا درآوردن تبعیض نژادی را به رسمیت شناخته است ‪.‬‬ ‫با ابراز اعتقاد [راسخ] که تالشهای منسجم و صادقانه از سوی همه ی کشورها با‬ ‫هدف ازبین بردن قطعی تهدید به جنگ‪ ،‬حفظ صلح بین المللی‪ ،‬تحقق حق استقالل و‬ ‫توسعه ی همکاری بین المللی برطبق منشور ملل متحد نهایتا به ایجاد شرایطی منجر‬ ‫خواهد شد که تحت آنها خدمت سربازی غیرضروری خواهد شد‪.‬‬ ‫با یادآوری قطعنامه ی مصوب ‪ 10‬مارس ‪ ،1987‬که در آن از کشورها خواست تا‬ ‫بپذیرند که خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی را به عنوان اعمال مشروع‬ ‫حق آزادی تفکر‪ ،‬وجدان و دین تلقی کنند که توسط بیانیه ی حقوق بشر‬

‫‪11‬‬


‫و پیمان بین المللی حقوق سیاسی و مدنی برسمیت شناخته شده‬ ‫و توصیه کرد که دولتها با اعمال این حق از زندانی کردن افراد‬ ‫بپرهیزند‪.‬‬ ‫با یادآوری گزارش کمیته ی فرعی در مورد مسئله ی خودداری از‬ ‫خدمت سربازی به دالیل وجدانی که منعکس کننده ی استانداردها‬ ‫و هنجارهای بین المللی مربوطه گنجانده شده در اسناد مختلف‬ ‫حقوق بشر بوده و قانون کشور در رابطه با کارکرد اجباری یا‬ ‫داوطلبانه ی خدمت سربازی را شرح می دهند‪.‬‬ ‫با درنظرگرفتن این امر که گرچه در قانون داخلی برخی کشورها‬ ‫در رابطه با برسمیت شناختن خودداری از خدمت سربازی به‬ ‫دالیل وجدانی هیچ ماده ای تصریح نشده‪ ،‬اما درعمل امکان‬ ‫خدمت غیررزمی درچارچوب ارتش و گاهی خدمات شهروندی‬ ‫آلترناتیو را فراهم می کنند‪.‬‬

‫‪ .6‬از دبیرکل می خواهد که متن قطعنامه ی فعلی را به کلیه ی‬ ‫کشورهای عضو سازمان ملل متحد ارسال نماید‪.‬‬ ‫‪ .7‬همچنین از دبیرکل می خواهد که در نشست چهل و هفتم‪،‬‬ ‫با درنظرگرفتن نظرات مطرح شده از سوی دولتها و اطالعات‬ ‫بیشتری که دریافت می دارد‪ ،‬در رابطه با مسئله ی خودداری‬ ‫وجدانی از خدمت سربازی گزارشی را به کمیسیون ارائه نماید‪.‬‬ ‫‪ .8‬تصمیم دارد که این امر را بطورگسترده تر در نشست چهل‬ ‫و هفتم تحت عنوان دستور جلسه ی‪«:‬نقش جوانان در ترویج و‬ ‫حمایت از حقوق بشر‪ ،‬از جمله مسئله ی خودداری وجدانی از‬ ‫خدمت سربازی» بررسی نماید‪.‬‬ ‫جلسه ی پنجاه و پنجم‪ 8 ،‬مارس ‪1989‬‬

‫با اذعان به اینکه خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی‬ ‫ناشی از اصول و علل وجدانی ازجمله اعتقاد عمیق ناشی از‬ ‫انگیزه های دینی‪ ،‬یا نظایر آن است‪.‬‬ ‫‪ .1‬حق هرکس برای خودداری از خدمت سربازی به دالیل‬ ‫وجدانی به عنوان اعمال مشروع حق آزادی تفکر‪ ،‬وجدان و‬ ‫مذهب‪ ،‬آنطورکه در ماده ی ‪ 18‬از بیانیه ی جهانی حقوق بشر و‬ ‫نیز ماده ی ‪ 18‬از قرارداد بین المللی حقوق سیاسی و مدنی مطرح‬ ‫شده‪ ،‬را برسمیت می شناسد‪.‬‬ ‫‪ .2‬از دولتها می خواهد که قانونی را تصویب کرده و اقداماتی به‬ ‫هدف معاف کردن از خدمت سربازی براساس اعتقاد صادقانه به‬ ‫خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی را درپیش گیرند‪.‬‬ ‫‪ .3‬به دولتهای دارای نظام خدمت سربازی اجباری که درآنجا‬ ‫هنوز چنین ماده ای به تصویب نرسیده‪ ،‬این توصیه را خاطرنشان‬ ‫می کند که آنها با به خاطر داشتن تجربه ی برخی کشورها در این‬ ‫مورد‪ ،‬به خودداری کنندگان وجدانی اشکال مختلفی از خدمات‬ ‫آلترناتیو را ارائه کنند که با دالیل خودداری وجدانی سازگار‬ ‫باشند و اینکه از زندانی کردن چنین افرادی خودداری نمایند‪.‬‬

‫مخالف با سربازی فردی است که بر‬ ‫اساس آزادی فکر‪ ،‬وجدان و‪/‬یا دین‬ ‫خواهان حق خودداری از انجام خدمت‬ ‫نظامی است‪ .‬به طور کلی وضعیت مخالف‬ ‫با ‪#‬سربازی تنها در زمینه سربازگیری‬ ‫اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به‬ ‫نیروهای نظامی داوطلب نیست‪.‬‬

‫‪ .4‬تاکید می کند که چنین اشکالی از خدمات آلترناتیو بایستی‬ ‫ماهیت غیررزمی یا مدنی داشته‪ ،‬در جهت مصالح عمومی بوده و‬ ‫بدون ماهیت تنبیهی باشند‪.‬‬ ‫‪ .5‬به کشورهای عضو سازمان ملل متحد توصیه می کند که‬ ‫اگر تابحال چنین نکرده اند‪ ،‬در چارچوب نظام قانونی داخلیشان‪،‬‬ ‫هیئتهای تصمیم گیرنده ی بیطرف و مستقلی که وظیفه ی تعیین‬ ‫معتبر بودن یا نبودن خودداری وجدانی از خدمت سربازی در‬ ‫یک پرونده ی خاص را برعهده دارند را دایر نمایند‪.‬‬

‫‪12‬‬


‫قطعنامه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل‪:‬‬

‫مخالف با خدمت سربازی‬

‫تعریف بین‌المللی مخالفت با سربازی در ‪ ۸‬مارس ‪ ۱۹۹۵‬به بیان قطعنامه ‪۸۳/۱۹۹۵‬‬ ‫کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد که «اشخاص گذراننده خدمت نظامی نباید‬ ‫از حق مخالفت با خدمت سربازی بازداشته شوند» گسترده‌تر شد‪.‬‬ ‫مخالف با سربازی فردی است که بر اساس آزادی فکر‪ ،‬وجدان و‪/‬یا دین خواهان‬ ‫حق خودداری از انجام خدمت نظامی است‪ .‬به طور کلی وضعیت مخالف با سربازی‬ ‫تنها در زمینه سربازگیری اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به نیروهای نظامی‬ ‫داوطلب نیست‪.‬‬ ‫در ادامه ترجمه متن این قطعنامه را می توانید مطالعه کنید‪.‬‬ ‫مخالف با سربازی فردی است که بر‬ ‫اساس آزادی فکر‪ ،‬وجدان و‪/‬یا دین‬ ‫خواهان حق خودداری از انجام خدمت‬ ‫نظامی است‪ .‬به طور کلی وضعیت مخالف‬ ‫با ‪#‬سربازی تنها در زمینه سربازگیری‬ ‫اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به‬ ‫نیروهای نظامی داوطلب نیست‪.‬‬

‫خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی‬ ‫‪ 83/1995‬قطعنامه کمیسیون حقوق بشر‬ ‫کمیسیون حقوق بشر‬ ‫با تاکید مجدد بر آن که کلیه ی کشورهای عضو تعهد دارند که حقوق بشر و‬ ‫آزادیهای اساسی را ترویج کرده و مورد حمایت قرار دهند و به تعهداتی که تحت‬ ‫اسناد مختلف بین المللی حقوق بشری‪ ،‬منشور سازمان ملل و حقوق بشردوستانه‬ ‫برعهده گرفته اند عمل کنند‪.‬‬ ‫با درنظرداشتن آنکه در اعالمیه ی جهانی حقوق بشر و قرارداد بین المللی حقوق‬ ‫مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده که هرکس حق زیستن‪ ،‬آزادی و امنیت‬ ‫شخصی و نیز حق آزادی تفکر‪ ،‬وجدان [آسوده] و مذهب دارد‪.‬‬ ‫با درنظرگرفتن این امر که برخی کشورها امکان خدمت غیررزمی درچارچوب‬ ‫ارتش و گاهی خدمات شهروندی آلترناتیو را فراهم می کنند‪ ،‬گرچه در قانون داخلی‬ ‫شان در رابطه با برسمیت شناختن خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی‬ ‫هیچ ماده ای تصریح نشده است‬ ‫با اشاره به تفسیر عمومی شماره ی ‪)48( 22‬کمیته ی حقوق بشر در مورد ماده‬ ‫ی ‪ 18‬از قرارداد بین المللی حقوق سیاسی و مدنی که در آن کمیته درکنار دیگر‬ ‫موارد‪ ،‬این نظر را بیان کرد که حق خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی را‬ ‫می توان از ماده ی ‪ 18‬استنباط کرد و اینکه وقتی این حق توسط قانون یا در عمل‬ ‫برسمیت شناخته شد‪ ،‬بین خودداری کنندگان وجدانی بر اساس ماهیت اعتقادات‬ ‫خاصشان هیچ گونه تبعیضی نمی بایست وجود داشته باشد و اینکه همچنین هیچ‬ ‫گونه تبعیضی نمی بایست برعلیه خودداری کنندگان وجدانی به خاطر خودداری از‬ ‫انجام خدمت سربازی وجود داشته باشد‪.‬‬ ‫با علم به آنکه افرادی که در حال انجام خدمت سربازی هستند ممکن است به دالیل‬ ‫وجدانی از خدمت سربازی خودداری کنند‪.‬‬ ‫با اذعان به اینکه خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی ناشی از اصول و‬ ‫علل وجدانی ازجمله اعتقاد عمیق ناشی از انگیزه های دینی‪ ،‬اخالقی‪ ،‬بشردوستانه‬ ‫یا نظایر آن است‪.‬‬

‫‪13‬‬


‫‪ .1‬توجه را به حق هرکس برای خودداری از خدمت سربازی به‬ ‫دالیل وجدانی به عنوان اعمال مشروع حق آزادی فکر‪ ،‬وجدان و‬ ‫مذهب‪ ،‬آنطورکه در ماده ی ‪ 18‬از بیانیه ی جهانی حقوق بشر و‬ ‫نیز ماده ی ‪ 18‬از قرارداد بین المللی حقوق سیاسی و مدنی مطرح‬ ‫شده‪ ،‬جلب می نماییم‪.‬‬

‫‪ .9‬از دبیرکل می خواهیم که متن قطعنامه ی فعلی را به کلیه ی‬ ‫کشورهای عضو ملل متحد ارسال نموده و حق خودداری وجدانی‬ ‫از خدمت سربازی را در زمره ی فعالیتهای عمومی سازمان ملل‬ ‫متحد‪ ،‬ازجمله [برنامه ی] دهه ی ملل متحد برای آموزش حقوق‬ ‫بشر بگنجاند‪.‬‬

‫‪ .2‬تایید می کنیم که افرادی که در حال انجام خدمت نظامی هستند‬ ‫را نبایستی از حق خودداری از خدمت سربازی به دالیل وجدانی‬ ‫مستثنی نمود‪.‬‬

‫‪ .10‬تصمیم دارد که این امر را بطورگسترده تر در نشست پنجاه‬ ‫و سوم تحت یک مورد دستور جلسه با عنوانی جدید‪«:‬مسئله ی‬ ‫خودداری وجدانی از خدمت سربازی» بررسی نماید‪.‬‬

‫‪ .3‬از دولتها درخواست داریم که اگر تابحال چنین نکرده اند‪،‬‬ ‫قانون را به تصویب رسانده و اقداماتی با هدف معاف کردن از‬ ‫خدمت سربازی بر اساس اعتقاد صادقانه به خودداری از خدمت‬ ‫سربازی به دالیل وجدانی درپیش گیرند‪.‬‬

‫جلسه ی شصت و دوم‪ 8 ،‬مارس ‪1995‬‬

‫‪.4‬مصرانه از دولتها می خواهیم که در قانونشان بین خودداری‬ ‫کنندگان وجدانی از خدمت سربازی بر اساس ماهیت باورهای‬ ‫خاصشان تبعیض قائل نشوند و همچنین برعلیه خودداری‬ ‫کنندگان وجدانی سرشناس برای امتناع از انجام خدمت سربازی‬ ‫تبعیض روا ندارند‪.‬‬ ‫‪ .5‬به دولتهای دارای نظام خدمت سربازی اجباری که درآنجا‬ ‫هنوز چنین ماده ای به تصویب نرسیده‪ ،‬این توصیه را خاطرنشان‬ ‫می کنیم که آنها به خودداری کنندگان وجدانی اشکال مختلفی‬ ‫از خدمات آلترناتیو را ارائه کنند که با دالیل خودداری وجدانی‬ ‫سازگار باشند و اینکه از زندانی کردن مخالفان سربازی وجدانی‬ ‫خودداری نمایند‪.‬‬ ‫‪ .6‬تاکید می کند که چنین اشکالی از خدمات آلترناتیو بایستی‬ ‫ماهیت غیررزمی یا مدنی داشته‪ ،‬در جهت مصالح عمومی بوده و‬ ‫بدون ماهیت تنبیهی باشند‪.‬‬ ‫‪.7‬اذعان می کند که برخی دولتها ادعاهای خودداری وجدانی از‬ ‫خدمت سربازی را بدون بازجویی معتبر دانسته و از کشورهای‬ ‫عضوی که چنین نظامی ندارند درخواست دارد که در چارچوب‬ ‫نظام قانونی داخلیشان‪ ،‬و طرفهای تصمیم گیرنده ی بیطرف‬ ‫و مستقلی که وظیفه ی تعیین معتبر بودن یا نبودن خودداری‬ ‫وجدانی از خدمت سربازی در یک پرونده ی خاص را برعهده‬ ‫دارند‪ ،‬چنین نظامی را برقرار سازند‪.‬‬

‫مخالف با سربازی فردی است که بر‬ ‫اساس آزادی فکر‪ ،‬وجدان و‪/‬یا دین‬ ‫خواهان حق خودداری از انجام خدمت‬ ‫نظامی است‪ .‬به طور کلی وضعیت مخالف‬ ‫با ‪#‬سربازی تنها در زمینه سربازگیری‬ ‫اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به‬ ‫نیروهای نظامی داوطلب نیست‪.‬‬

‫‪ .8‬اهمیت دسترسی به اطالعات درمورد حق خودداری وجدانی‬ ‫از خدمت سربازی و شیوه ی بدست آوردن جایگاه خودداری‬ ‫کننده ی وجدانی برای کلیه ی اشخاص ذیربط و متاثر از خدمت‬ ‫سربازی را تصری�� مینماییم‪.‬‬

‫‪14‬‬


‫مانیفست درمخالف با خدمت سربازی‬

‫از اولین اسنادی که در جهان برای‬ ‫مخالفت با «نظامی‌گری» منتشر شده‬ ‫است‪ .‬مانیفستی است که توسط زیگموند‬ ‫فروید‪ ،‬آلبرت انیشتن‪ ،‬تویوهیکو هاکاوا‪،‬‬ ‫توماس مان‪ ،‬برتراند راسل و چند تن دیگر‬ ‫از مشاهیر زمان خود تهیه شده است‪.‬‬

‫یکی از اولین اسنادی که در جهان برای مخالفت با «نظامی‌گری» منتشر شده است‪.‬‬ ‫مانیفستی است که توسط زیگموند فروید‪ ،‬آلبرت انیشتن‪ ،‬تویوهیکو هاکاوا‪ ،‬توماس‬ ‫مان‪ ،‬برتراند راسل و چند تن دیگر از مشاهیر زمان خود تهیه شده است‪ .‬هر‬ ‫چند این متن نوشتاری ایده‌آلی برای بسط «حقوق بشر» و «صلح پایدار» برای‬ ‫همه انسان‌ها است اما این نوشتار یکی از اسنادی است که باعث شد بسیاری از‬ ‫کشور‌ها خدمت وظیفه اجباری را لغو و ارتش حرفه‌ای را که در وقت ضرورت به‬ ‫کار می‌آید‪ ،‬ایجاد کنند‪.‬‬ ‫در حال حاضر در بیش از ‪ ۵۳‬در صد کشورهای جهان که شامل ‪ ۱۰۵‬کشور‬ ‫است خدمت وظیفه اجباری وجود ندارد‪ .‬کشورهای همسایه ایران‌مان‪ ،‬هم‌چون‬ ‫افغانستان و عراق و عربستان هم از این جمله هستند‪.‬‬ ‫مانیفست در مخالفت خدمت سربازی و سیستم نظامی‬ ‫به نام انسانیت‬ ‫برای سعادت همه شهروندان غیر نظامی که در خطر جنایت جنگی هستند‪ ،‬بخصوص‬ ‫زنان و کودکان‪ ،‬و برای خاطر مادر طبیعت که زخم خورده مانور‌های نظامی و‬ ‫جنگ‌ها است‪.‬‬ ‫ما امضا کنندگان تقاضای برچیده شدن خدمت سربازی به عنوان یکی از مهم‌ترین‬ ‫و سرنوشت ساز‌ترین گام‌ها برای خلع سالح عمومی را داریم‪.‬‬

‫‪15‬‬


‫ما پیام انسان گرایان قرن بیستمی را به یاد می‌آوریم‪:‬‬ ‫«این باور ماست که ارتش با سیستم نظام وظیفه اجباری و‬ ‫لشکر‌های انبوه از افسر‌ها یک خطر سنگین برای صلح می‌باشد‪.‬‬ ‫خدمت سربازی اجباری شامل یک نظام تخریب شخصیت انسانی‬ ‫و ازبین برنده آزادی می‌باشد‪ .‬زندگی پادگانی‪ ،‬آموزش‌های‬ ‫نظامی‪ ،‬اطاعت کورکورانه از فرمان‌های نظامی بدون توجه به‬ ‫احمقانه و غیر منصفانه بودنشان‪ ،‬و آموزش‌های نظامی برای قتل‬ ‫عام‪ ،‬به گور سپارنده احترام فردی‪ ،‬دموکراسی و حیات انسان‬ ‫است‪ .‬این تحقیر شرافت یک انسان است که مجبور شود از جان‬ ‫خود دست بشوید و یا برخالف می‌لش جان دیگری را بگیرد یا‬ ‫بدون باور به عدالت در رفتارش کاری را انجام دهد‪ .‬حکومتی که‬ ‫به خود حق می‌دهد شهروندانش را مجبور به جنگ رفتن کند‪ ،‬در‬ ‫دوران صلح نیز هرگز به ارزش زندگی شهروندانش و سعادت‬ ‫زندگی آنان توجهی نمی‌کند‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬با سربازگیری اجباری‬ ‫روح خشونت طلبی در جان مردان در تاثیرپذیر‌ترین سن آنان‬ ‫ریشه می‌دواند‪ .‬در آموزش‌های نظامی برای جنگ مردان جوان به‬ ‫مرور جنگ را اجتناب ناپذیر و حتی مطلوب می‌انگارند‪».‬‬ ‫«خدمت سربازی شخصیت فردی افراد را به سمت نظامی‌گری‬ ‫سوق می‌دهد و این شکلی از بردگی است‪ .‬اینکه برخی ملت‌ها این‬ ‫سیستم را تحمل می‌کنند یک نشانه دیگر از اثر ناتوان کننده این‬ ‫سیستم می‌باشد‪ .‬آموزش نظامی هنر کشتار را به جسم و جان‬ ‫انسان‌ها می‌آموزد‪ .‬آموزش نظامی آموزش جنگ است و بقای‬ ‫روح جنگ را تداوم می‌بخشد و مانع ایجاد میل به صلح می‌شود‪.‬‬

‫خدمت سربازی شخصیت فردی افراد‬ ‫را به سمت نظامی‌گری سوق می‌دهد و‬ ‫این شکلی از بردگی است‪ .‬اینکه برخی‬ ‫ملت‌ها این سیستم را تحمل می‌کنند یک‬ ‫نشانه دیگر از اثر ناتوان کننده این سیستم‬ ‫می‌باشد‪.‬‬

‫بدین سان ما همه انسان‌ها را تشویق می‌نمائیم که خود را از‬ ‫سیستم نظامی‌گری‌‌ رها کنند و روش‌های مقاومت غیر خشونت‬ ‫آمیز را در راستای افکار ماهاتما گاندی و مارتین لو‌تر کینگ‬ ‫درخواست نمایند‪ .‬همانگونه که آن‌ها خواستند‪ :‬نرفتن به خدمت‬ ‫نظامی (توسط سربازان اجباری و سربازان حرفه‌ای)‪ ،‬نافرمانی‬ ‫مدنی‪ ،‬مقاومت در برابر هزینه مالیات جنگ‪ ،‬عدم همکاری با‬ ‫تحقیقات نظامی‪ ،‬تولیدات نظامی و تجارت اسلحه‪.‬‬ ‫در عصر جنگ الکترونیک و دستکاری رسانه‌ها بر طبق وجدانمان‬ ‫نمی‌توانیم منکر مسئولیت خود برای کنش به موقع شویم‪ .‬اکنون‬ ‫زمان آن است که ذهنمان و اجتماعمان را از نظامی‌گری بزدائیم‬ ‫تا بر ضد جنگ و هر آمادگی برای آن سخن بگوئیم‪.‬‬ ‫اکنون زمان کنش است‪ .‬اکنون زمان خالقیت و زندگی در راهی‬ ‫است که جان دیگران را نجات دهد‪.‬‬

‫کمپین نه به سربازی‪:‬‬ ‫‪www.facebook.com/na.be.sarbazi.ejbari‬‬ ‫سایت بامداد خبر‪:‬‬ ‫‪http://bamdadkhabar.com‬‬

‫‪16‬‬



کمپین نه به سربازی اجباری در ایران