Page 1


Θεματική Ενότητα Γραφικές Τέχνες και Πολυμέσα 50 2019-2020 Στυλίδου Αθανασία Επιβλέπων: Ξενοφών Μπήτσικας


Περιεχόμενα Μέρος Πρώτο:

Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533) Μέρος Δεύτερο:

Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House του Dan Graham (1978)

Βιβλιογραφία


1

nedretandre.com/art-notes-march-2015/ - Φωτογραφία από τον πίνακα ζωγραφικής “The Ambassadors” που βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.


2

Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)


3 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

en.wikipedia.org/wiki/Hans_Holbein_the_Younger - Πορτραίτο του Hans Holbein the Younger


4 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

Hans Holbein the Younger

Ο Hans Holbein the Younger ήταν ένας Γερμανός ζωγράφος και θεωρείται ένας από τους διασημότερους και καλύτερους προσωπογράφος του δέκατου έκτου αιώνα. Η καλλιτεχνική του παραγωγή επεκτάθηκε, ακόμη, στη θρησκευτική τέχνη αλλά και στην προπαγάνδα υπέρ της Θρησκευτικής Μεταρρύθμισης* (ή Μεταρρύθμιση του 16ου αιώνα). Το έργο του αποτέλεσε εξέχουσα συνεισφορά στην ιστορία του έντυπου σχεδιασμού. Αποκαλείται “ The Younger” ( Ο Νεότερος) για να ξεχωρίσει τον εαυτό του από τον πατέρα του Hans Holbein the Elder ( Ο Πρεσβύτερος), διακεκριμένο ζωγράφο της Ύστερης Γοτθικής τεχνοτροπίας. Γεννήθηκε στο Άουγκσμπουργκ αλλά εργαζόταν κυρίως στη Βασιλεία ως νεαρός καλλιτέχνης. Στην αρχή, ζωγράφιζε τοιχογραφίες και έργα θρησκευτικόυ περιεχομένου. Ζωγράφιζε περιστασιακά πορτραίτα αλλά αυτά που τον διέκριναν ήταν του ουμανιστή Έρασμου**. O Holbein ταξίδεψε στην Αγγλία το 1526 και εκεί γνώρισε τον διανοούμενο, ουμανιστή και ομοϊδεάτη Τόμας Μορ***, γεγονός που βοήθησε τη φήμη του. Μέχρι το 1535 είχε γίνει ήδη ο προσωπικός ζωγράφος του Βασιλιά Henry VII**** της Αγγλίας και της βασιλικής οικογένειας.

* Η Θρησκευτική Μεταρρύθμιση ήταν ένα θρησκευτικό κίνημα του 16ου αιώνα, που συνέβη στην Ευρώπη και ίδρυσε τον Προτεσταντισμό ως τρίτο μεγάλο κλάδο του Χριστιανισμού. Ο Προτεσταντισμός πήγασε από την αντίθεση με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και τις πρακτικές της. Οι τρεις κλάδοι του Χριστιανισμού είναι η Ορθοδοξία, ο Ρωμαιοκαθολικισμός και ο Προτεσταντισμός (ή Διαμαρτύρηση). Ξεκίνησε στη Γερμανία το 1517, όταν στις 31 Οκτωβρίου ο Μαρτίνος Λούθηρος συνέταξε τις 95 θέσεις του, όπου θυροκόλλησε στην είσοδο της μητρόπολης της Βιτεμβέργης, στις οποίες καταδίκαζε την πώληση συγχωροχαρτιών και την απόλυτη εξουσία του Πάπα. ** Ο Ντεζιντέριους Εράσμους Ροτεροντάμους (Desiderius Erasmus Roterodamus, 28 Οκτωβρίου 1466 – 12 Ιουλίου 1536), γνωστός ως Έρασμος ή Έρασμος του Ρότερνταμ , ήταν Ολλανδός αναγεννησιακός ανθρωπιστής, καθολικός ιερέας, δάσκαλος και θεολόγος. Ο Έρασμος ήταν κλασικός λόγιος που έγραφε σε «καθαρή» λατινική γλώσσα. Έμαθε πολύ καλά αρχαία ελληνικά που δίδαξε για ένα διάστημα στο Κέιμπριτζ της Αγγλίας. *** Ο Τόμας Μορ (Sir Thomas More, 7 Φεβρουαρίου 1478 - 6 Ιουλίου 1535) ήταν Άγγλος πολιτικός και φιλόσοφος, άγιος της Καθολικής Εκκλησίας. **** Ο Henry VII (Στα Ουαλλικά Harri Tudur : 28 Ιανουαρίου 1457- 21Απριλίου 1509) ήταν ο Βασιλιάς της Αγγλίας και Άρχοντας της Ιρλανδίας από την αρπαγή του θρόνου τον Αύγουστο 1485 μέχρι τον θάνατό του.


5 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

en.wikipedia.org/wiki/The_Ambassadors_(Holbein) - Ο πίνακας The Ambassadors. Ο Jean de Dinteville στα αριστερά. O George de Selve στα δεξιά.


6 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

The Ambassadors

Ο πίνακας ζωγραφικής The Ambassadors είναι ένα έργο του ζωγράφου και διανοούμενου Hans Holbein The Younger. Σε αυτόν απεικονίζονται οι Jean de Dinteville και Georges de Selve, σημαντικοί βαθμοφόροι της άρχουσας κοινωνίας της εποχής. Δημιουργήθηκε το έτος 1533, την περίοδο Tudor*, όταν η Αγγλία και η Ουαλία βρίσκονταν στην οικονομική ακμή τους. Ο δημιουργός χρησιμοποίησε τη ζωγραφική τεχνική του λαδιού στην κατασκευή της απεικόνησής του. Ο πίνακας αυτός είναι ένα διπλό πορτρέτο, Ο Holbein σχεδίαζε τακτικά πολλούς αυλικούς, γαιοκτήμονες και επισκέπτες της βασιλικης αυλής. Στο έργο που εξετάζουμε , ο Jean De Dinteville ήταν ο γάλλος πρέσβης του Henry VII και ο George de Selve ήταν ο επίσκοπος του Lavaur. Πριν τη δημοσίευση του βιβλίου της Mary Frederica Sophia Hervey με τίτλο “Ambassadors: The Picture and The men: an historical study” το 1900, η ταυτότητα των δύο μορφών του πίνακα ήταν θέμα έντονων συζητήσεων και αναζητήσεων. To 1890 o Sidney Colvin** ήταν ο πρώτος που πρότεινε ότι η φιγούρα στα αριστερά του πίνακα είναι ο πρέσβης Jean de Dinteville. H Hervey αναγνώρισε τον άνθρωπο στα δεξιά ως τον George de Selve, αφού έψαξε την περιγραφή του πίνακα σε ένα χειρόγραφο του δεκάτου εβδόμου αιώνα. Σύμφωνα με τον ιστορικό της τέχνης John Rowlands, ο George de Selve δεν φορούσε επισκοπικές ρόμπες επειδή δεν είχε εκκλησιαστεί μέχρι το 1534. Ο Jean de Dinteville, στα αριστερά, είναι ντυμένος με πολυτελή κοσμικά ρούχα ένα γεμάτο μάυρο παλτό με γούνινη επένδυση, πάνω σε ένα ροζ μεταξωτό χιτώνα. Στο καπέλο του είναι τοποθετημένο ένα διακοσμητικό μικρογλυτπό κρανίου. Ο επίσκοπος George de Selve, απεικονίζεται με συμβατικό ντύσιμο, με λιγότερο επιδεικτικά, ιερατικά ρούχα. Η στάση του είναι λιγότερο δυναμική από αυτή του Jean de Dinteville, καταλαμβάνοντας και λιγότερο χώρο στον πίνακα. Ερευνητές της ζωγραφικής των πορτραίτων τονίζουν τη σημασία που έχουν οι ιεραρχικά-κοινωνικά ανώτερες καταβολές του Jean de Dinteville σε σχέση με τη λαϊκή καταγωγή του George de Selve, ως δείγμα απεικόνησης συμβολισμού της δυσλειτουργικής φύσης της συμμαχίας μεταξύ Γαλλίας (κέντρου κοσμικής εξουσίας) και του Βατικανού (κέντρου θρησκευτικής ηγεμονίας), φορέων της σύγρκουσης μεταξύ της Εκκλησίας (Πάπα) και Πολιτείας ( Henry VIII). Το βάθος της απεικόνησης, είναι σχετικά μικρό και ορίζεται από ένα υφαντό πέτασμα πράσινου χρώματος, διακοσμημένο με περίπλοκα φυτόσχημα σχέδια και συμβολικά σχήματα οικόσημων/ θυρεών. Το μωσαϊκό του δαπέδου, είναι απομίμηση των γεωμετρικών σχηματισμών του δαπέδου Cosmati στο παρεκκλήσιο Westminster Abbey. Το ύφασμα που καλύπτει το ράφι όπου ακουμπάνε οι δύο άνδρες είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα των ασιατικών υφαντών, με γεωμετρικά σχήματα και συνθέσεις που χρησιμοποιούνταν συνεχώς σε ανναγενησιακούς πίνακες. * Η περίοδος Tudor διήρκεσε από το 1485 μεχρι το 1603 στην Αγγλία και στην Ουαλλία και συμπεριλαμβάνει την περίοδο της Ελίζαμπεθ της Πρώτης μέχρι το 1603. Η περίοδος Tudor συμπίπτει με τη δυναστεία της Οικογένειας των Tudor στην Αγγλία, κατά την οποία ο πρώτος μονάρχης ήταν ο Henry VII (1485-1509). **Ο Sir Sidney Colvin (18 Ιουνίου 1845 - 11 Μαίου 1927) ήταν Άγγλος επιμελητής και κριτικός της τέχνης και της λογοτεχνίας, μέλος της ένδοξης Αγγλο-Ινδικής Οικογένειας Colvin.


7 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

en.wikipedia.org/wiki/The_Ambassadors_(Holbein) - Στο πάνω ράφι τα αντικείμενα επιστήμης. Στο κάτω ράφι τα αντικείμενα του κλήρου.


8 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

Στα δύο ράφια ανάμεσα στις δύο μορφές απεικονίζονται σημαντικά αντικείμενα της εποχής. Στο ψηλότερο ράφι βρίσκεται ένα πλήθος από επιστημονικά εργαλεία όπως: δύο χαρτογραφικές σφαίρες, μια επιγεία και μια ουράνια, η συσκευή αστρολάβος, η συσκευή torquetum (μεσαιωνικό αστρονομικό όργανο που μετρούσε-συνδύαζε τιμές από τρεις ομάδες μετρήσεων απόστασης, τον ορίζοντα, τον ισημερινό, την εκλειπτική), ένα πολευδρικό ηλιακό ρολόι και ένα τεταρτημόριο. Στο κάτω ράφι βρίσκεται ένα λάουτο με σπασμένη χορδη, που τοποθετείται δίπλα σε ένα γερμανικό βιβλίο μαθηματικών και ένα βιβλίο ύμνων σε μετάφραση του Μαρτίνου Λούθηρου*. Η παράθεση των αντικειμένων υποδεικνύει τη διαλεκτική σύγκρουση μεταξύ των μελετητών-ερευνητών της αναδυόμενης επιστήμης-τεχνολογίας και των κληρικώνπροστατών της θεολογικής εξήγησης του κόσμου. Παράδειγμα αυτής της ανορθολογικής ερμηνείας του κόσμου ήταν και η ιδέα του πως “η σωτηρία της ψυχής του ανθρώπου ήταν αποτέλεσμα μόνο της Θειας Χάρης και της πίστης, κι όχι των αγαθών ή μη έργων”. Ιδέα που ξεκίνησε τη σύγκρουση με το θεσμό-τακτική της άφεσης αμαρτιών (το “συγχωροχάτι”), που έδινε τότε η Καθολική Εκκλησία ( σε αντίθεση με την ιδεολογία του προτεσταντισμού) τηη συγχώρεση και την “άφεση των αμαρτιών”, προκαλώντας την ανοιχτή επίθεση με το Βατικανό. Το πιο εντυπωσιακό και διάσημο σύμβολο του δημιουργού Holbein στο έργο The Ambassadors είναι, ωστόσο, το παραμορφωμένο κρανίο που τοποθετείται στο κατώτερο κεντρικό σημείο του πίνακα. Το κρανίο έχει σχεδιαστεί προοπτικά σε μη άμεσα αναγνωρίσημη οπτική γωνία-σχέση. Αποτέλεσμα μιας σχεδιαστικής εφεύρεσης των πρώιμων χρόνων της Αναγέννησης που έχει σκοπό να ενεργοποιήσει-εγκαταστήσει ένα οπτικό αίνιγμα, καθώς ο/η θεατής πρέπει να προσεγγίσει και να “διαβάσει” τον πίνακα από ψηλά στη δεξιά πλευρά ή χαμηλά στην αριστερή πλευρά ώστε να αναγνωρίσει τη λεπτομέρεια σωστά. Όσο πιο κοντά γίνεται ως προς την ακριβή απόδοση ενός ανθρώπινου κρανίου. Ενώ το κρανίο αποτελέι το συνθετικό-ιδεολογικό στοιχείο vanitas** (το “άδειο”, το “ανοίκειο” στα λατινικά) όρος που χρησιμοποιείται ερμηνευτικά στις αναλύσεις των έργων “νεκρής φύσης” (still life) και συνήθως υποδηλώνει την ματαιότητα της ζωής και τη βεβαιότητα του θανάτου ( memento mori )***. Δεν είναι σαφές γιατί ο Holbein έδωσε τέτοια εξέχουσα θέση σε αυτό το στοιχείο στη σύνθεση. Οι ζωγράφοι της εποχής, συχνά συμπεριλάμβαναν κρανία στους πίνακές τους, ώς μια συμβολική υπεθύμιση της θνησιμότητας. Ο Holbein μπορεί να ήθελε να χρησιμοποιήσει τα στοιχεία αυτά, τα κρανία, ( ακόμα ένα βρίσκεται στο καπέλο του Jean de Dinteville) και τον σταυρό στην επάνω αριστερή γωνία, ως οδηγούς νοήματος (σημαίνοντα/signifiers) του βέβαιου θανάτου και της επικέιμενης ανάστασης.

* Ο Μαρτίνος Λούθηρος (Martin Luther, 10 Νοεμβρίου 1483 – 18 Φεβρουαρίου 1546) ήταν Γερμανός μοναχός, ιερέας, καθηγητής, θεολόγος, ηγέτης της εκκλησιαστικής μεταρρύθμισης του 16ου αιώνα στη Γερμανία, και θεμελιωτής των χριστιανικών δογμάτων και πρακτικών του Προτεσταντισμού. **Ως vanitas χαρακτηρίζεται ένα έργο τέχνης το οποίο παρουσιάζει συμβολικά την παροδικότητα της ζωής, την ματαιότητα της ευχαρίστησης και τη βεβαιότητα του θανάτου. Αυτό επιτυγχάνεται συνήθως με τη χρήση αντικρουόμενων συμβόλων του πλούτου αλλά και στοιχεία που συμβολίζουν εφήμερες καταστάσεις ή και το θάνατο. *** Ο όρος memento mori ( στα λατινικά: “να θυμάσαι ότι θα πεθάνεις”) χρησιμοποιείται ως μια καλλιτενχική ή συμβολική υπενθύμιση για τη βεβαιότητα του θανάτου. Κατά την εξάπλωση του Χριστιανισμού δόθηκε έμφαση στην έκφραση αυτή και της δόθηκε η ιδιότητα να ερμηνέυεται ως ο Παράδεισος, η Κόλαση και η σωτηρία της ψυχής στη μετά θάνατον ζωή.


9 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

en.wikipedia.org/wiki/The_Ambassadors_(Holbein) - Πάνω: Το αναμορφικό κρανίο όπως εμφανίζεται στον πίνακα The Ambassadors. Κάτω: Το κρανίο όπως αυτό αποκαταστάθηκε το 1998.


10 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου The Ambassadors του Hans Holbein the Younger (1533)

Μια δυνατή ερμηνευτική υπόθεση είναι πως ο πίνακας περιέχει τρία επίπεδα ιδεολογικήςσυμβολικής αναφοράς: η προσέγγιση-ανίχνευση και απομάγευση-από-θεοποίηση του ουράνιου κόσμου (όπως σηλώνεται στην αποικόνιση του αστρολάβου και των τεχνικών συσκευών στο ανώτερο ράφι), την εποπτεία-καταγραφή, εξήγηση και απόλαυση του ζωντανού περιβάλλοντος κόσμου (όπως δηλώνεται από την απεικόνιση των βιβλίων και του λάουτου στο κάτωτερο ράφι) και τον ακατανόητο-ανερμήνευτο θάνατο (όπως δηλώνεται από την απεικόνιση των κρανίων). Ο εκθειασμός, ο εγκωμιασμός των επιτευγμάτων του νεοτερικού ανθρώπου της αναγέννησης, η πολιτική-ιδεολογική θέση σύγκρουσης με τη θρησκεία, το ξάφνιασμα του/της παρατηρητή/τριας από την υπενθύμιση του θανάτου και της μεταβατικής εύπλαστης-πρόσκαιρης-μεταβαλλόμενης φύσης των ανθρωπίνων αξιών. Αυτές είναι, ίσως, οι απευθείας συμβολικές αναφορές στη νέα επερχόμενη εποχή της επιστήμης και της τεχνολογίας, την παρατήρηση και κατανόηση της φύσης, την κριτική στην ισχύ της θρησκείας, την τραγικότητα της θνησιμότητας και την ψευδαίσθηση της πρόσκαιρης αιωνιότητας και δύναμης, στοιχεία που εμφανίζονται κυρίως στην ιδεολογική-φιλοσοφική αναζήτηση και επιρροή της Αναγέννησης όπως εκφράστηκε στις τέχνες και τη σκέψη στο βόρειο τμήμα της Ευρώπης, επηρεάζοντας τον Holbein. Οι ιστορικοί της τέχνης Oskar Batschmann* και Pascal Griener** υποδεικνύου ότι στον πίνακα αυτό, “ Οι επιστήμες και οι τέχνες, αντικέιμενα πολυτέλειας και δόξας, μετριούνται ενάντια στο μεγαλέιο του θανάτου ¨.

* Ο Bätschmann μελέτησε την ιστορία της τέχνης και τη φιλοσοφίας στη Φλωρεντία και στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Από το 1978 έως το 1983 ο Bätsmann ήταν συντηρητής στο Μουσείο Σχεδιασμού στη Ζυρίχη και από το 1979 καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Μετά την αποφοίτησή του το 1981, είχε διδακτικές εργασίες στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης. Από το 1984 έως το 1988 ήταν Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Albert-Ludwigs στο Freiburg im Breisgau και από το 1988 έως το 1990 Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Justus Liebig Giessen. Μετά το 1991 έγινε πλήρης καθηγητής σύγχρονης τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης και συν-διευθυντής του Ινστιτούτου Ιστορίας της Τέχνης. Από το 1992 έως το 2015 ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ελβετικής Ακαδημίας Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών (SAGW). Από το 2001 έως το 2003 ήταν Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής και Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Βέρνης. ** Pascal Griener είναι καθητής της ιστορίας της τέχνης στο Ινστιτούτο Ιστορίας της Τέχνης στο Neuchatel, στην Ελβετία.


11

moma.org/collection/works/147054 - Το αυθεντικό γλυπτό του Dan Graham που βρίσκεται στο Μουσείο Σύγχονης Τέχνης της Νέας Υόρκης.


12

Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House του Dan Graham (1978)


13 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House του Dan Graham (1978)

en.wikipedia.org/wiki/Dan_Graham - O Dan Graham σε ομιλία του στο Maine College of Art, Portland.


14 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House του Dan Graham (1978)

Dan Graham Ο Dan Graham μεγάλωσε στο New Jersey και πλέον ζει και δουλεύει στη Νέα Υόρκη. Ως καλλιτέχνης, επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στην κριτική πολιτισμικών φαινομένων του δυτικού πολιτισμού, τα οποία συνθέτει-παρουσιάζει συνήθως με τη χρήση συμβατικών εικαστικών μέσων όπως η φωτογραφία, το video και η απεικόνιση μοντέλων-μακετών-κατασκευών με τη χρησή υλικών όπως το γυαλί και ο καθρέφτης. Το έργο του Graham επηρεάστηκε από την κοινωνική αλλαγή του κινήματος των πολιτικών δικαιωμάτων, του πολέμου του Βιετνάμ, του κινήματος απελευθέρωσης των γυναικών καθώς και από πολλές άλλες πολιτισμικές αλλαγές. η ιστορία επηρέασε την εννοιολογική τέχνη και τις μινιμαλιστικές κινήσεις. Ο Graham εργάστηκε στη διασταύρωση του μινιμαλισμού και της εννοιολογικής τέχνης. Παρουσίασε κατά κύριο λόγο μινιμαλιστική αισθητική στις αποτυπώσεις του. Τα μεταγενέστερα του έργα εξετάζουν τις σχέσεις μεταξύ του εσωτερικού χώρου, του εξωτερικού χώρου και της αντίληψης του θεατή όταν αλλάζουν τα προσδοκώμενα όρια.


14 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House του Dan Graham (1978)

researchgate.net/figure/Dan-Graham-Alteration-to-a-Suburban-House-1978-Credit-Dan-Graham_fig21_275212479 - Εικόνες από την μακέτα του Dan Graham.(επανέκδοση)


15 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House του Dan Graham (1978)

Alteration to a Suburban House Τα έργα του Dan Graham φαίνεται σα να βρίσκονται στο όριο ανάμεσα στη γλυπτική και την αρχιτεκτονική. Από τις αρχές του 1970 δουλεύει και παρουσιάζει μια συνεχή σειρά από αυτόνομα μορφολογικά γλυπτά που φέρουν τον τίπλο “περίπτερα”( pavillions )*. Η φήμη των εργασιών του αυξήθηκε όταν κατασκεύσασε-πρότεινε-παρουσίασε περίπτερα μέσα στα οποία ο/η επισκέπτης/τρια μπορούσε να εισέλθει και να περιηγηθεί. Με αυτή τη νέα τακτική πρόταση που παρουσίασε, άρχισε να αναλαμβάνει παραγγελίες και προσκλήσεις για εκθέσεις σε όλο τον κόσμο. Τα περίπτερά του είναι ιδιότυπα-ιδιότροπα “γλυπτά” κατασκευασμένα από μέταλλο (ατσάλι) και γυαλί, όπου προτείνεται η εμπειρία ξεχωριστών χώρων, οι οποίοι “μετακινούν” αισθητικά και αντιληπτικά τον/την θεατή/τρια από σύνηθες περιβάλλον τους. Στο έργο του Alternation to a Suburban House, παρατηρούμε πως όλη η όψη ενός μοντέλου κατοίκησης που απεικονίζει μια συμβατική, προαστιακή, “αγροτική” κατοικία, έχει αφαιρεθεί. Έχει αντικατασταθεί από μια “φλούδα” διάφανου γυαλιού. Μέσα στην κατοικία, ένα μονοκόματο τμήμα καθρέφτη κρύβει το ιδιωτικό λουτρό όπως και τα λουτρά που βρίσκονται στο πίσω μέρος της, από την κουζίνα, το ζωλ και το καθιστικό. Υπάρχουν ανοίγματα που οδηγούν μέσω του υαλοστασίου στα δωμάτια. Ο καθρέφτης, όπως έχει τοποθετηθεί το υαλοστάσιο και το δρόμο, αντανακλά όχι μόνο το εσωτερικό της κατοικίας αλλά και τον περιβάλλοντα χώρο έξω από αυτή. Οι ανακλώμενες εικόνες από τις όψεις των δύο κατοικιών, που βρίσκονται απέναντι, εμφανίζονται, “προστίθενται”, μαζί με συνοδά φυσικά στοιχεία του μικρό-τοπίου, όπως η φύτευση του εξωτερικού χώρο αλλά και το περιβάλλον των λεπτομερειών του βρόμου, στον καθρέφτη. Σύμφωνα με τον Dan Graham, αυτή η σύνθεση στοιχείων που βρίσκονται σε διαφορετικές θέσεις χώρου , αν ειδωθεί, στιγμιαία, από ένα/μία παρατηρητή/τρια μέσα από αυτοκίνητο, θα μπορούσε να εκληφθεί ως διαφημιστική πινακίδα. Παρουσιάζεται, αποκλύπτεται, προτείνεται ως μια τυπική, ελκυστική, συμβατική κατοικία περιβαλλόμενη από πράσινο. Αν όμως ειδωθεί από ένα/μία πεζό/ή, περισσότερο χρόνο, η γυάλινη πρόσοψη αποκαλύπτει”προσφέρει” τοεσωτερικό της κατοικίας (την κουζίνα, την είσοδο-προθάλαμο χωλ και το χώρο διαμονής-καθιστικό), σα να πρόκειται για μια βιτρίνα καταστήματος.

* Στην αρχιτεκτονική, ένα περίπτερο (από τον γαλλικό pavillion (πασσάλον), από το Λατινικό papilio (παπίλιο)) έχει πολλές έννοιες. Στην αρχιτεκτονική ορολογία αναφέρεται σε ένα βοηθητικό κτίριο που είναι τοποθετημένο ξεχωριστά ή ως συνημμένο σε ένα κύριο κτίριο. Συχνά η λειτουργία του καθιστά ένα αντικείμενο ευχαρίστησης. Εξωτερικά, τα περίπτερα μπορούν να τονιστούν από οποιονδήποτε συνδυασμό αλλαγής ύψους, προφίλ (μια επίπεδη πρόσοψη μπορεί να τελειώσει σε στρογγυλά περίπτερα ή επίπεδες που προβάλλουν), χρώμα, υλικό και στολίδι. Εσωτερικά μπορεί να αποτελούν μέρος ενός ορθογώνιου τετραγώνου ή να συνδέονται μόνο με το κύριο μπλοκ από ένα λεπτό τμήμα του κτιρίου.


16 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House (1978)

museoreinasofia.es/en/collection/artwork/alteration-suburban-house - Εικόνες από την μακέτα του Dan Graham. (πρωτότυπη πάνω, επανέκδοση κάτω)


17 Αναγνώσεις και Παρατηρήσεις του Έργου Alteration to a Suburban House (1978)

Όμως, ο καθρέφτης που βρίσκεται πίσω από τη γυάλινη πρόσοψη, αποκαλύπτει στον/στην εξωτερικό/ή παρατηρητή/τρια, μέσα σε αυτό το συμβατικό προαστιακό περιβάλλον, μια εικόνα πολύ ισχυρή αισθητικά-νοηματικά εξαιτίας του γεγονότος πως το μισό κομμάτι της κατοικίας είναι ορατό. Η εικόνα αυτή “εισβάλει” στο δημόσιο χώρο, απορρυθμίζοντας, κρίνοτας τα όρια της ιδιοκτησίας. Το έργο Alteration to a Suburban House, κρίνει και αποδομεί ιδεολογικά την “ιδέα” της συμβατικής κατοικίας, εξουδετερώνει την ταυτότητα που συγκρατεί-μεταφέρει ως προσωπικός “απαράβατος” χώρος και θέτει σε κρίση τα κοινωνικά της όρια. Βέβαια είναι μια διαφορετική θεωρητική-αισθητική πρόταση, διαφορετική από το αρχιτεκτονικό περιεχόμενο των επιρροών που δέχτηκε (από τον Robert Venturi*, και τους Michael Graves** και ο Frank Gehry***), επειδή οι μετατροπές στην κατοικία αυτή προκαλούν-συγκροτούν μια ριζική αισθητική-πολιτική “μεταβολή”, εξαιτίας των άμεσα ορατών “παραβιάσεων” που επιβάλλει τόσο στον ιδιωτικό χώρο ζωής, όσο και στη σχέση του ιδιωτικού χώροι με το δημόσιο. Επιτυγχάνεται έτσι μια “εισβολή” - αποδόμηση/ επίθεση στα ισχυρά κοινωνικά σύμβολα και τα όρια των εννοιών του δημοσίου και του ιδιωτικού χώρου. Το Alteration to a Suburban House είναι ένα ξεχωριστό ιδιαίτερο/ διαφορετικό αισθητικό θεωρητικό εγχείρημα, δίοτι, στα έργα των προαναφερθέντων αρχιτεκτόνων, παρόλο που χρησιμοποιήθηκαν παρόμοιες τεχνικές-αισθητικές προσεγγίσεις με υλικά και ανόγματα, το αποτέλεσμα ήταν μονοδιάστατο και φτωχότερο καθώς μόνο ο δημόσιος χώρος επηρέαζε τον ιδιωτικό. Το έργο αυτό μπορεί να αναγνωριστεί ως η κριτική-συμβολική εισβολή-χειρονομία με τη μορφή-πρόταση ενός μοντέλου σύγχρονου σπιτιού, που προορίζεται-τοποθετείεται, σε μια ορισμένη ιδεολογικά-αισθητικά κατοικημένη προαστιακή περιοχή στο κέντρο του δυτικού πολιτισμού. Είναι μια κριτική ουτοπία που προτείνει-πυροδοτεί-διαμορφώνει ένα πεδίο κριτικού προβληματισμού για τις πολιτικές-πολιτισμικές διαδικασίες έκθεσης του κατοίκου στην αρχιτεκτονική(το χώρο, τον χρόνο, τις σχέσεις), όπου ο/η κάτοικος-θεατής βλέπει τον εαυτό του/ης να παρακολουθεί και να παρακολουθείται ταυτόχρονα. Είναι το πρώτο έργοπρότασξ στην ιστορία της σύγχροτης τέχνης, όπου ένα μοντέλο-κατοικίας, τοποθετείται σε αίθουσα ως αντικείμενο φορέας αισθητικής και φιλοσοφικής επιρροής και προβληματισμού και όχι ως μια τυπική τεχνική πρόταση ενός κτιρίου που πρόκειται να κατασκευαστεί.

* Ο Robert Charles Venturi Jr. (25 Ιουνίου 1925 - 18 Σεπτεμβρίου 2018) ήταν Αμερικανός αρχιτέκτονας, ιδρυτής της εταιρείας Venturi, Scott Brown και Συνεργάτες και μια από τις σημαντικότερες αρχιτεκτονικές προσωπικότητες του εικοστού αιώνα. Μαζί με τη σύζυγό του και τον συνεργάτη του, Denise Scott Brown, βοήθησε να διαμορφωθεί ο τρόπος με τον οποίο οι αρχιτέκτονες, οι σχεδιαστές και οι σπουδαστές βιώνουν και σκέφτονται την αρχιτεκτονική και το αμερικάνικο-χτισμένο περιβάλλον. Τα κτίριά τους, ο σχεδιασμός, τα θεωρητικά γραπτά και η διδασκαλία έχουν επίσης συμβάλει στην επέκταση του λόγου για την αρχιτεκτονική. Ο Venturi τιμήθηκε με το Βραβείο Pritzker στην Αρχιτεκτονική το 1991. ** Ο Michael Graves γεννήθηκε στην Ινδιανάπολη της Ινδιάνα. Έλαβε την αρχιτεκτονική κατάρτισή του στο πανεπιστήμιο του Σινσινάτι.Από το 1962, ο Μάικλ Γκρέιβς δίδαξε αρχιτεκτονική θεωρία στο πανεπιστήμιο Πρίνστον. Οι σειρές μαθημάτων ήταν οι σχέσεις των κτηρίων στο τοπίο, των παραδοσιακών στοιχείων της αρχιτεκτονικής, της ιδέας της μεταφοράς στην αρχιτεκτονική, της αντίθεσης μεταξύ του ανοιχτού χώρου και της παραγωγής των χώρων, και της προέλευσης των επίπλων. *** Ο Frank Owen Gehry, [28 Φεβρουαρίου 1929] είναι Αμερικανός αρχιτέκτονας γεννημένος στον Καναδά. Είναι μια από τις κυρίαρχες μορφές του ντεκονστρουκτιβισμού και της μεταμοντέρνας αρχιτεκτονικής του τέλους του 20ού αιώνα στην Ευρώπη και στην Αμερική. Πολλά από τα κτίριά του αποτελούν αξιοθέατα και αναφέρονται ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Το έργο του χαρακτηρίζεται από ρευστές γραμμές και επιφάνειες, με τη χρήση νέων υλικών και λογισμικών σχεδιασμού. Του απονεμήθηκε το βραβείο Πρίτσκερ το 1989.


18


19

Βιβλιογραφία Βιβλία 1. Τζον Μπέργκερ (John Berger), Η Εικόνα και Το Βλέμμα (Ways of Seeing), 1972, Penguin Publications 2. Νέλσον Γκούντμαν, Ways of worldmaking, 1978, Hackett Publishing 3. Dan Graham, Two-Way Mirror Power: Selected Writings, Edited by Alexander Alberro, 1999, MIT press 4. Μάρι Φρεντερίκα Σοφία Χέρβεϋ (Mary Frederica Sophia Harvey), Holbein’s Ambassadors: The Picture and the Men, 1900, George Bell and Sons 5. Πενέλοπι Κέρτις, Patio and Pavilion: The Place of Sculpture in Modern Architecture, 200, J. Paul Getty Museum

Διαδικτυακοί Σύνδεμοι - Πηγές 1. en.wikipedia.org/wiki/The_Ambassadors_(Holbein) 2. en.wikipedia.org/wiki/Hans_Holbein_the_Younger 3. www.nationalgallery.org.uk/media/13670/notes_holbein-ambassadors.pdf 4. www.artsy.net/article/artsy-editorial-decoding-symbolism-hans-holbeins-ambassadors, από την Julia Fiore 5. www.visual-arts-cork.com/famous-paintings/the-ambassadors-holbein.htm 6. https://henitalks.com/talks/ambassadors-mysteries-of-holbein-masterpiece/, από την Susan Foister 7. en.wikipedia.org/wiki/Dan_Graham 8. https://www.theartstory.org/artist/graham-dan/

Βίντεο 1. John Berger, Mike Dibb, Ways of Seeing - television series, 1972, BBC Two 2. Dan Graham, Christian Lund, Dan Graham Interview: Recreating Childhood Desires, 2018, Louisiana Channel, Louisiana Museum of Modern Art


Profile for Decomposition

GTP 50.1  

GTP 50.1  

Advertisement