Page 1

MAŁA ENCYKLOPEDIA

LEKTORÓW POLSKICH


Mała Encyklopedia Lektorów Polskich

Stowarzyszenie Autorów Filmowych Warszawa 2013


PRACA LEKTORA


Czytanie przez lektora polskiej listy dialogowej obcojęzycznego filmu jest specyficzną konwencją, stosowaną w naszej telewizji. Ten rodzaj tłumaczenia przyjął się w niektórych państwach dawnego bloku radzieckiego, ale w większości innych krajów bardziej powszechny jest dubbing, ewentualnie napisy. O sukcesie jednogłosowego czytania filmów (potocznie „szeptanka”) zadecydowała w Polsce ekonomia i względy techniczne. Nagranie dubbingu było kosztowne i czasochłonne. A z kolei stosowanie tłumaczeń w napisach uniemożliwiała niewielka rozdzielczość ekranów pierwszych lampowych telewizorów. W tej sytuacji nadawanie filmów z lektorem było najłatwiejszym i najtańszym rozwiązaniem. Metoda ta została przyjęta w Telewizji Polskiej na początku jej istnienia jako podstawowa forma tłumaczenia zagranicznych utworów na język polski – i tak jest właściwie do dziś. Praca lektora od zawsze wymagała nienagannej dykcji i refleksu. Zanim upowszechniły się nośniki magnetyczne, programy były czytane „na żywo”. Podobne rozwiązanie zastosowano w kinach, gdzie na specjalnych pokazach (np. „Konfrontacje”) także spotykaliśmy „szeptankę”. Nie pozwalało to na pomyłki i wymagało od lektora ogromnego skupienia. Dziś – przy obecnym rozwoju techniki i możliwości cyfrowej rejestracji i obróbki dźwięku – opracowanie polskiej wersji filmu stało

7


się zdecydowanie łatwiejsze, niż w początkach telewizji. Niemniej pewne rzeczy się nie zmieniły. Podstawą jest nadal dykcja i umiejętności lektora, który musi oddać klimat utworu, ale jednocześnie nie zwracać na siebie uwagi. Ideałem jest sytuacja kiedy widz może skupić się na filmie – tak, jakby sam rozumiał obcojęzyczne dialogi. Badania pokazują, że polscy widzowie nadal najbardziej lubią tę formę spolszczania filmów, co sprawia, że zawód lektora szybko nie zniknie. Szczególnie, że weszły także na rynek nowe audiowizualne gatunki, wymagające czytania, np. reklamy czy audiobooki. Spolszczenie filmu pełnometrażowego wymaga przetłumaczenia listy dialogowej, naczytania jej przez lektora, nagrania, wreszcie – ewentualnych korekt na komputerze. Zajmuje to w sumie kilka dni. Ciekawe, że są lektorzy, którzy potrafią czytać listę dialogową nawet bez próby. Legendą obrosły umiejętności Jerzego Rosołowskiego, który umiał nagrać tekst, nie zapoznając się z nim wcześniej. Co więcej potrafił on redagować dialogi w trakcie czytania – w taki sposób, że wszystko było płynne i nie wymagało poprawek. Lucjan Szołajski z kolei znany był z tego, że prawie się nie mylił – stąd zyskał wśród kolegów przydomek „Lucek – maszyna do czytania”. W filmie dokumentalnym „Głosy” można zobaczyć jak praca lektora wygląda od kuchni. Należy pamiętać, że nie ogranicza się ona do czytania list dialogowych zagranicznych filmów. Lektorzy uczestniczą w nagraniach słuchowisk teatru radiowego i audiobooków, podkładają głos w grach komputerowych, a nawet czytają nazwy przystanków komunikacji publicznej. Współtworzą w ten sposób normy współczesnej polszczyzny. Ich – zawód mimo wszystkich zmian i cyfrowego wspomagania – wciąż jest profesją, która wymaga perfekcyjnej znajomości języka i wyczucia jego melodii. Jednogłosowe czytanie filmów, początkowo wynikające z braku innych możliwości, stało się czymś ważnym kulturowo. Lektorzy stali się mile przyjmowanymi bywalcami w polskich domach, gwarantowali jakość. Ich obecność kojarzyła się z ciekawym filmem, emitowanym przez telewizję i wzorową polszczyzną, dobiegającą z odbiornika radiowego. Najbardziej znane głosy zyskały miano kultowych, dla wielu generacji western zawsze będzie kojarzył się z Janem Suzinem, filmy przyrodnicze z Krystyną Czubówną, a fraza „czytał Lucjan Szołajski” na długo pozostanie w uszach wszystkich odbiorców. 8


LEKTORZY


PIOTR BOROWIEC

ur. w 1963 r. Aktor, lektor. Ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie. Pracował jako aktor w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Lublinie oraz w Lubuskim Teatrze im. Leona Kruczkowskiego w Zielonej Górze. Pierwsze doświadczenia w pracy z mikrofonem zdobywał w Radiu Kraków oraz w studiu reklamowym Nieustraszeni Łowcy Dźwięków. W połowie lat 90-tych przyjechał do Warszawy, żeby spróbować swoich sił jako lektor filmów fabularnych. Zna język angielski i francuski. Jest głosem stacji radiowej RMF Classic. Jest członkiem Stowarzyszenia Lektorów Rzeczypospolitej Polskiej. Wystąpił w spektaklu słowno-muzycznym „Głos ma twarz”, widowisku zbudowanym z największych przebojów światowego kina, które łączą się z anegdotami z życia lektora filmowego. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Ally McBeal, Anioły i demony, Apocalypto, Ben Hur, CSI.

11


JACEK BRZOSTYŃSKI

ur. w 1954 r. w Krakowie Aktor, lektor filmowy, aktor dubbingowy Ukończył Szkołę Muzyczną I i II stopnia w Katowicach oraz Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. Zaczynał jako lektor w latach 80-tych w Telewizji Katowice. Kiedy w połowie lat 90-tych teatr polski popadł w kryzys finansowo-artystyczny, Jacek Brzostyński postanowił poświęcić się czytaniu list dialogowych dla nowo powstałych stacji telewizyjnych. Często także był narratorem w filmach dokumentalnych. W Teatrze Polskiego Radia wielokrotnie czytał prozę w cyklu „Codziennie powieść w wydaniu dźwiękowym” i wiersze w cyklu „Poezja Nocą”. Od września 2010 do czerwca 2011 był głosem Radia Zet. Można go usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Avatar, Bonanza, CSI, Drużyna A, Dzień świstaka, Kill Bill, Lost – Zagubieni, Naga broń, Omen, Ostry dyżur, Pan życia i śmierci, Piraci z Karaibów, Sok z żuka, Wojna i pokój, Wróg u bram, Ghost Rider, Spiderman I,II,III, Transporter, Piąty element, Planeta małp.

12


fot. Maciej Bociański Muzeum Literatury 2013

KRYSTYNA CZUBÓWNA

ur. 02.08.1954 r. w Nowym Sączu Dziennikarka, prezenterka programów informacyjnych oraz lektorka filmów przyrodniczych i audycji radiowych Z wykształcenia prawniczka. Pracę dziennikarki rozpoczęła w radiu. Od 1991 roku współpracowała z „Panoramą” i przez lata należała do najbardziej popularnych prezenterek telewizyjnych. Widzowie kojarzą ją najbardziej z filmami przyrodniczymi, do których chętnie podkładała głos. Po odejściu z TVP współpracowała z Telekomunikacją Polską. Ma za sobą udział w telewizyjnych programach: „Show!Time” i „Tylko nas dwoje”. Obecnie jej głos można usłyszeć m.in. w Baby TV, TVP1, TVP2, TVN Style i Animal Planet. Współtworzy słuchowiska radiowe i czyta książki dla Polskiego Radia. W Programie 3 Polskiego Radia jest lektorką audycji muzycznej „Pod dachami Paryża”. Aż czterokrotnie otrzymała nagrodę Telekamer w kategorii „Informacje” (1998, 1999, 2000 i 2001).

13


JOANNA DUKACZEWSKA

ur. 25.11.1954 r. w Warszawie Ukończyła Wydział Technologii Żywności Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, następnie Studia Podyplomowe Kształcenia Pedagogicznego Nauczycieli Akademickich. Współpracowała jako instruktorka z Harcerskim Zespołem Gawęda , którego wcześniej była członkinią. Prócz zajęć tanecznych dla dzieci była też instruktorką aerobiku. Swoją przygodę z mikrofonem rozpoczęła w 1985 roku w wyniku ostatniego w historii konkursu na spikera Polskiego Radia, do udziału w którym zgłosił ją mąż. Jako spikerka i lektorka praktykowała pod kierunkiem Lucjana Szołajskiego. Od 1986 roku współpracuje z TVP, gdzie prowadziła takie programy jak „Kurier Warszawski”, „Kawa czy herbata”, „Wiadomości” czy też autorski talk show „Pokolenia”. Jej głos można było usłyszeć przez lata w radiu, programach telewizyjnych, filmach głównie dokumentalnych oraz na licznych galach, balach i koncertach.

14


WOJCIECH DZIWULSKI

ur. w 1951 r. Lektor, spiker radiowy Z wykształcenia inżynier mechanik. Ukończył studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Gdańskiej. Pracę z mikrofonem rozpoczął w latach 70-tych w radiowęźle swojego zakładu pracy. Od początku lat 90-tych był lektorem „Telezakupów Mango”, z którymi jego głos jest odtąd kojarzony. Współpracował m.in. z dystrybutorem „Videotechnika”, Prywatną Telewizją Elgaz, był prezenterem w Telewizji Gdańsk oraz przez krótki czas pracował w Radiu Gdańsk. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: 1409, Afera na zamku Bartenstein, Czarny orzeł, Gwałtowne uderzenie, Milion dolarów, Niszczyciele, Po obietnicy, Przeminęło z wiatrem.

15


fot. Maciej Bociański Muzeum Literatury 2009

ANDRZEJ FERENC

ur. 25.04.1959 r. w Tłuszczu Aktor, aktor głosowy, lektor i narrator Ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie. Na deskach teatru zadebiutował 30 grudnia 1982 roku. W latach 1982 – 1990 aktor Teatru Rozmaitości w Warszawie. Głos stacji telewizyjnej TVN. W 2010 roku został także głosem warszawskiego Radia Kolor 103 FM. Oprócz czytania list dialogowych nagrywa także audiobooki oraz bierze udział w licznych happeningach w roli narratora. Jest autorem cyklicznych wydarzeń kulturalnych pt. „Wieczory z poezją polską” odbywających się w Warszawie. W 2010 roku otrzymał Złoty Mikrofon – nagrodę Polskiego Radia za „talent, głos i miłość do Polskiego Radia”.

16


MAREK GAJEWSKI

ur. 29.06.1945 r. zm. 11.08.1995 r. w Warszawie Aktor, lektor, spiker, prezenter i dziennikarz telewizyjny Przez wiele lat czytał materiały do programów edukacyjnych, filmów dokumentalnych i fabularnych. Występował w programach „Jarmark” i „Teleranek”, w którym prowadził cykl zatytułowany „Gazetka Rodzinna”. Na początku lat 90. współpracował min. z Radiem Gdańsk i Prywatną Telewizją Elgaz. Przez lata był konferansjerem na Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze Jego głos można było usłyszeć m.in. filmach i serialach: Batman, Kacze opowieści, Wojownicze żółwie ninja, Blues Brothers i Niekończąca się opowieść.

Filmy fabularne na ogół są czytane przez mężczyzn, damskie głosy słyszymy częściej przy filmach dokumentalnych i animacjach.


WOJCIECH GĄSSOWSKI

Spiker, lektor i dziennikarz Polskiego Radia Wykładowca retoryki, techniki i estetyki żywego słowa. Laureat „Złotego Mikrofonu” Polskiego Radia. Były pełnomocnik Zarządu Polskiego Radia i Działacz Klubu Publicystyki Kulturalnej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Uczestnik i współautor wielu koncertów okolicznościowych organizowanych w wielu miastach Polski. Przeczytał wiele list dialogowych do filmów dokumentalnych dla takich stacji telewizyjnych jak Discovery czy Planete. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach: Pod błękitną flagą, Gdy utraciliśmy dom, Generał Władysław Sikorski, Skrawek Polski nad Tamizą, Pierwszy Kosmonauta, Skrawek piekła na Podolu.

18


MACIEJ GUDOWSKI

ur. w 1955 r. Spiker Polskiego Radia, lektor filmowy Ukończył ekonomikę budownictwa i inwestycji w Szkole Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie. Przez pięć lat pracował w wyłuczonym zawodzie w instytucie naukowym. W 1983 roku wziął udział w konkursie na spikerów, po którym dostał propozycję pracy w Polskim Radiu. Pierwszy dyżur miał 1 lipca 1984 roku na antenie Programu II Polskiego Radia. W styczniu 1986 roku zaczął czytać filmy fabularne. Zadebiutował przy hiszpańskim filmie „Południe - El Sur”. W Polskim Radiu prowadził programy, koncerty, czytał wiadomości i zapowiedzi. Przez pewien czas czytał też informacje w „Teleexpressie”, a także występował w nim jako prezenter. Ale przede wszystkim czytał listy dialogowe filmów stając się jednym z najbardziej znanych lektorów telewizyjnych. Jest członkiem Stowarzyszenia Lektorów RP oraz członkiem zarządu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Spikerów i Lektorów Polskiego Radia S.A.

19


Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: 12 gniewnych ludzi, 13 Dzielnica, Akademia policyjna, Awiator, Aż poleje się krew, Bruce Wszechmogący, Czas Apokalipsy, Czerwony smok, Dynastia, Dzień Niepodległości, Edward Nożycoręki, Egzorcyzmy Emily Rose, Gladiator, Gruby i chudszy, Helikopter w ogniu, Imię róży, Jak zostać królem, Jeździec bez głosy, Kolekcjoner kości, K-PAX, Książę w Nowym Jorku, Legenda Zorro, Łowca Androidów, Matrix, Polowanie na Czerwony Październik, Pulp Fiction, Rambo 2, Wodny świat, Z Archiwum X - Chcę wierzyć.

20


KSAWERY JASIEŃSKI

ur. 13.09.1931 r. Dzieciństwo spędził w Chocimowie pod Górami Świętokrzyskimi w majątku babki Ośniałowskiej. Po wojnie ukończył VI Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Radomiu i ekonomię w Szkole Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie. Po urazie kręgosłupa przebywał w szpitalu i jako lektor - amator czytał pacjentom literaturę piękną. W tym czasie Polskie Radio zorganizowało wielki konkurs na spikera i lektora. Do udziału w nim zgłosili go współtowarzysze ze szpitalnej sali; przeszedł eliminacje i 1 lipca 1953 roku został spikerem. Przez lata jego charakterystyczny głos można było usłyszeć w licznych programach radiowych, filmach fabularnych, dokumentalnych, a zwłaszcza przyrodniczych, później w warszawskim metrze. W ciągu 40 lat nagrał 530 książek dla osób niewidomych. Jest laureatem Złotego i Diamentowego Mikrofonu, dwukrotnie Złotej Odznaki Polskiego Związku Niewidomych i „Zasłużonego Działacza Kultury”, Srebrnego Krzyża Zasługi, Krzyży: Oficerskiego i Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski.

21


JANUSZ KOZIOŁ

ur. 1.09.1950 Spiker radiowy oraz lektor filmowy Wykształcony jako oficer Wojska Polskiego - specjalność: czołgista (ukończył Wojskową Akademię Techniczną). Kontuzja odniesiona podczas treningu judo uniemożliwiła mu kontynuowanie służby w armii. Do radia trafił nietypowo: zadzwonił z komentarzem jako słuchacz do Programu Trzeciego Polskiego Radia, a jego głos na tyle się spodobał inspektorowi programu, że zaprosił Janusza do studia. Wkrótce został tam zatrudniony jako spiker, a od 1973 roku rozpoczął pracę w telewizji jako lektor. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach: 8 mm, American Beauty, Angielski pacjent, Blues Brothers, Cast Away - poza światem, Czas apokalipsy, Człowiek cel, Czterej bracia, Czy leci z nami pilot, Donnie Brasco, Dr. Jekyll i panna Hyde, Drakula, Gniew oceanu, Na wschód od Edenu, Podaj dalej, Podejrzani, Pogromcy duchów, Pulp Fiction, Rycerz Króla Artura. Większość lektorów jest bardzo muzykalna i prawie każdy przynajmniej amatorsko gra na jakimś instrumencie.


TOMASZ KNAPIK

ur. 16.09.1943 r. Lektor filmowy, radiowy i telewizyjny Z wykształcenia elektrotechnik. Ukończył Politechnikę Warszawską na Wydziale Elektrycznym. Posiada stopień naukowy doktora inżyniera w dyscyplinie elektrotechniki. Przez trzydzieści lat był pracownikiem dydaktycznym Politechniki Warszawskiej. Pracę z mikrofonem rozpoczął w wieku 16 lat po wygranym szkolnym konkursie recytatorskim w młodzieżowej stacji radiowej Rozgłośnia Harcerska. Stamtąd trafił do Polskiego Radia. Brał tam udział w audycjach takich jak „Błękitna Sztafeta” czy „Radiowy Klub Nastolatków”. Następnie trafił do Telewizji Polskiej, gdzie w pierwszych latach czytał listy dialogowe „na żywo”. Kiedy na przełomie lat 80-tych i 90-tych nastąpiła w Polsce era kaset VHS, nagrał na tym nośniku niezliczoną ilość filmów, od niszowych form klasy B i C po znane do dziś klasyki kina. Czytając wersje lektorskie, robił to zarówno dla oficjalnych dystrybutorów jak i dla „pirackich” nagrań. Był stałym

23


współpracownikiem takich firm jak: Artvision, Best Film, Imperial, ITI Home Video, NVC VIM, czy Vison. W 2006 roku współprowadził program telewizyjny „Re:akcja” na antenie TVP1, w którym występował przed kamerą. Jest członkiem Stowarzyszenia Lektorów Rzeczypospolitej Polskiej. Jego głos można było usłyszeć w radiu, programach telewizyjnych, w filmach fabularnych i dokumentalnych, Kronice Filmowej, w kinach podczas konfrontacji, w reklamach, w komunikacji miejskiej, a nawet w nawigacji samochodowej. Czytał listy dialogowe w wielu w filmach i serialach, m.in.: Benny Hill, Dwunastu gniewnych ludzi, Dzień niepodległości, Terminator 2: Ostateczna rozgrywka, Flip i Flap, Johnny Mnemonic, Kruk, Lucky Luke, Młodzi gniewni, Mucha 2, Mumia, Nixon, Omen, Pluton, Pociąg Skazańców, Powrót znad rzeki Kwai, Predator, Pulp Fiction, Reakcja Łańcuchowa, Saga Rodu Forsyte’ów, Stan oblężenia, Strażnik Teksasu, Szczęki, Świat według Bundych, X-Men, Wściekłe psy, Za wszelką cenę, Zabić drozda, Zakonnica w przebraniu, Żywot Briana.

24


JAROSŁAW ŁUKOMSKI

ur. 07.05.1962 r. Lektor, aktor dubbingowy, szkoleniowiec i trener biznesowy Absolwent Instytutu Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Zarządzania i Finansów w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Jego życie zawodowe przez wiele lat podążało dwoma niezależnymi ścieżkami: biznesową i humanistyczną. Pracę lektora zaczął w 1983 roku filmem „Ice Station Zebra”. Utwory, do których przeczytał listy dialogowe, należą do grona filmów wojennych, akcji, thrillerów, sensacji czy horrorów. Przez niektórych nazywany jest „legendą VHS lat 80-tych”. Nagrywa także reklamy dla telewizji i radia zarówno po polsku, jak i po angielsku. Swój styl czytania określa jako „lekko podgrywający”. Jest członkiem Stowarzyszenia Lektorów Rzeczypospolitej Polskiej.

Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: 12 Małp, 300, 8mm, Bez przebaczenia, Byliśmy żołnierzami, Chinatown, Chłopcy z Ferajny, Desperado, Kompania braci.

25


Tomasz Magier

Lektor filmowy, tłumacz Ukończył Instytut Lingwistyki Stosowanej. Gdy pracował jako tłumacza w TVP zwrócono uwagę na jego charakterystyczny głos. Po kursie lektorskim zaczęła się przygoda z mikrofonem. Obecnie nie pracuje już jako lektor. Stworzył jednoosobowy zespół muzyczny SZRAMA. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Dowód życia, El Dorado, Konwój, Misja specjalna, Nędzne psy, Ocean’s Eleven – ryzykowna gra, Oczy szeroko zamknięte, Prestiż, Rocky, Rodzinne kłamstwa, Szybcy i martwi, Śmierć na Nilu.

Tomasz Magier jest multiinstrumentalistą: gra na harmonijce, gitarze oraz śpiewa.

26


Tomasz Marzecki

ur. 16.04.1949 r. Lektor, narrator i reżyser dubbingu Absolwent PWST w Warszawie z 1972 roku. Przez większość kariery zawodowej związany z Polskim Radiem. Współtworzył wiele popularnych słuchowisk. Od 1985 roku kreuje rolę Tomka Piekarskiego w „Matysiakach”. Jego głos można było usłyszeć w programie „Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie” i w trakcie wielu uroczystości państwowych. Czytał fragmenty poezji Juliusza Słowackiego w trakcie pogrzebu prezydenta Lecha Kaczyńskiego. W 2012 roku zagrał główną rolę w filmie Zapomniany generał o gen. Tadeuszu Jordan-Rozwadowskim. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Dragon Ball Z, Leniuchowo, Naruto, Rio, X-Men, Piękna i Bestia oraz w licznych grach komputerowych.

27


ANDRZEJ MATUL

ur. 29.11.1947 r. Lektor i dziennikarz radiowy związany z Programem I Polskiego Radia od 1972 roku. Ukończył filologię polską na cjalizacją teatrologiczną.

Uniwersytecie Warszawskim ze spe-

Był współtwórcą, autorem i prezenterem najpopularniejszych audycji: „Sygnały Dnia”, „Lato z Radiem” i „Cztery Pory Roku”. Prowadził autorskie programy: „Pora na herbatę”, „Aleja Gwiazd” i „Spotkania z Mistrzem”. Obecnie przygotowuje i prowadzi „Rozdroża Kultury”. Laureat Złotego Mikrofonu i Chryzostoma, wielu nagród radiowych i Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Odznaczony Medalem Gloria Artis. Laureat tytułu Mistrza Mowy Polskiej z 2007 roku. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach: Ptaki, Tylko dla orłów, Indiana Jones, Imię Róży, Wielka ucieczka Misia Yogi, Lista Schindlera, Głupi i Głupszy, Godzilla, Armageddon, But Manitou, Wzgórze nadziei, Iniemamocni, Madagaskar, Ratatuj i w serialach: Miasteczko South Park i Przyjaciele.

28


STANISŁAW OLEJNICZAK

ur. 29.03.1962 r. w Warszawie Spiker radiowy i jeden z najpopularniejszych lektorów telewizyjnych, wiceprezes Stowarzyszenia Lektorów Rzeczpospolitej Polskiej. Zawód wyuczony: nauczyciel języka rosyjskiego. Głos reklam radiowych i telewizyjnych. Uczęszczał do XLVI Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Czarnieckiego w Warszawie. Do Polskiego Radia sam się zgłosił, aby spróbować swych sił jako spiker. Początkowa przygoda wakacyjna z radiem przerodziła się w stałą pracę. Dziś współpracuje z największymi stacjami telewizyjnymi w Polsce. Pierwszy swój film fabularny przeczytał w październiku 1990 roku. 1 września 1994 roku nagrał pierwsze trzy odcinki Mody na sukces, które TVP1 emituje do dzisiaj. Jak sam mówi: „Koledzy mówią mi, że dostałem dożywocie czytając Modę na sukces”. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Akademia Policyjna, ‘Allo ‘Allo!, Beverly Hills 90210, Bękarty wojny, Columbo, Czarownice z Eastwick, Doktor Quinn.

29


fot. Bartek Borkowicz (borkovitz.pl)

HENRYK PIJANOWSKI

Aktor, lektor telewizyjny Mąż reżyserki Bożeny Pijanowskiej. Ukończył Wyższą Szkołę Teatralną. W latach 1955 – 1956 pracował w Teatrze Lalek „Baj” w Warszawie. Jako lektor związany jest głównie z Telewizją Polską. Od 1964 roku nagrywa również książki mówione dla niewidomych i słabowidzących. W 1978 roku uhonorowany Złotym Krzyżem Zasługi, zaś rok później otrzymał odznaczenie Zasłużony Działacz Kultury. Jego głos można usłyszeć m. in. w filmach: Asterix Podbija Amerykę, Czarny Piotruś, Domek na prerii – Ostatnie pożegnanie, Hard Way, Mgiełka, Miłość blondynki, Moja dziewczyna, Prywatka 2.

30


JERZY ROSOŁOWSKI

ur. 10.11.1930 w Warszawie zm. 20.12.2001 w Warszawie Dziennikarz, lektor, spiker radiowy i telewizyjny Absolwent wydziału prawa Uniwersytetu Warszawskiego z 1956 roku. Był lektorem wielu wydań Polskiej Kroniki Filmowej. Popularność zdobył jako prezenter Dziennika Telewizyjnego. Od 1955 roku związany był z Polskim Radiem, gdzie prowadził audycję „Muzyka i aktualności”. Jako lektor współpracował z redakcją programu „Sonda”. Podkładał głos w serialach Odjazd i Miami Vice. Do legendy przeszła jego umiejętność nagrywania tekstu bez wcześniejszego zapoznania się z nim i poprawiania redakcyjnych błędów w czasie czytania „na żywo”. Laureat „Złotego Mikrofonu” w 1973 roku. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi.

31


ROBERT SAMOT

ur. 14.07.1963 r. w Ostrołęce Lektor, prezenter telewizyjny, konferansjer, aktor Absolwent historii na Uniwersytecie Warszawskim. Studiował reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Białymstoku. Od 1995 roku posiada kartę mikrofonową prezenterską „S”. Od roku 1992 przez kilka lat pracował w Polskim Radiu Białystok i Radiu Akadera Białystok jako prezenter i reporter. Od połowy lat 90-tych był zatrudniony w Warszawskim Ośrodku Telewizyjnym na stanowisku lektora, prezentera, reportera, korespondenta oraz autora programów i filmów dokumentalnych. Ponadto od roku 1996 do 2012 pracował jako prezenter i lektor w telewizji TVP 1 i TVP 2. Od 1996 roku działa jako lektor, czasem redaktor i konsultant kanałów tematycznych m.in. na kanałach CNN, Canal+, Planete, Discovery, RealTV, Animal Planet czy National Geographic. Pierwszym filmem jaki przeczytał był fabularyzowany dokument pt. „Stulecie promieni Roentgena” (1995 rok).

32


JACEK SOBIESZCZAŃSKI

ur. w 1966 r. Aktor, lektor telewizyjny Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. W latach 1990 – 1995 pracował jako aktor w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Laureat nagrody Macieja Nowaka za rolę tytułową w „Ptaśku”. Zna biegle język rosyjski i angielski. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach: 8mm 2, Batman - Początek, Bestia, Bitwa pod El Alamein, Blady strach, Godzilla, Hostel, Katastrofy w przestworzach, Kontrakt na zabijanie, Królestwo niebieskie, Mgła, Miasto cienia, Mr. Brooks, Oblężeni, Odmienne stany moralności, Omen, Pieskie szczęście, Planeta ziemia, Robak, Straszny film 4.

33


DANUTA STACHYRA

ur. 16.02.1950 r. Lektorka, spikerka, dziennikarka informacyjna Zanim trafiła do radia, śpiewała jako solistka w zespole KURANTY zdobywając liczne nagrody. Pracę w radiu zaczęła w 1983 roku w wyniku konkursu; do udziału w eliminacjach zachęcił ją mąż. Głos Danuty Stachyry można było przez lata usłyszeć w radiu, filmach (głównie dokumentalnych i animacjach), programach telewizyjnych, audiobookach, a także wydaniach dźwiękowych tygodnika „Polityka”. Można ją usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Czarodziejka z księżyca, Mieszko, Picasso i teatr, Wilcza matka, 13 lat i 13 minut, Tadeusz Gajcy, Dzieci Tundry, a także w uwielbianym przez dzieci „Teleranku”.

34


JAN SUZIN

ur. 12.04.1930 r. w Warszawie zm. 22.04.2012 r. w Warszawie Architekt, prezenter telewizyjny, spiker, lektor. Syn architekta Leona Suzina. Mąż aktorki Alicji Pawlickiej. Absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1956 roku przeczytał w gazecie „Express Wieczorny” wzmiankę o konkursie na spikerów telewizyjnych, w którym wziął udział. Został wybrany spośród 2000 kandydatów na stanowisko odpowiadające dzisiejszemu prezenterowi. Swój pierwszy dyżur na antenie telewizji miał 26 listopada 1955 roku w Doświadczalnym Ośrodku Telewizji w Warszawie. Był stałym prezenterem programu TV, czasami prowadził też „Turniej Miast”, „Dobry wieczór, tu Łódź”. W latach 70-tych był również prezenterem Dziennika Telewizyjnego. Ostatni raz pojawił się na antenie TVP 26 listopada 1996 roku. Wtedy też przeszedł na emeryturę. Na zakończenie dyżuru powiedział jak zawsze do telewidzów: „Życzę Państwu dobrej nocy.” Jako aktor występował w polskich filmach, głównie grając role samego siebie. W pamięci widzów pozostał przed wszystkim jako

35


świetny interpretator list dialogowych westernów. Był jednym z pierwszych lektorów TVP, wystąpił też w pierwszym wyemitowanym programie telewizyjnym. Pierwszy film, w którym Jan Suzin czytał listę dialogową to „Ziemia” Aleksandra Dowżenki. Laureat m.in. Złotego Ekranu, Wiktora, SuperWiktora oraz Odznaki 1000-lecia Państwa Polskiego. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach: Bonanza, Cimarron, Dziennik sierżanta Fridaya, Herkules w Nowym Jorku, Historia Josephine Baker, Ognisty podmuch, Przylądek strachu, Rok w piekle, Twardziel, Zorro, Żandram i Kosmici.

Zwyczaj czytania filmów przez lektorów jest polskim rozwiązaniem, niestosowanym na taką skalę w żadnym innym kraju.

36


ZDZISŁAW SZCZOTKOWSKI

ur. w 1945 r. zm. 14.01.2011 r. w Warszawie Lektor filmowy, radiowy i telewizyjny. Absolwent XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie. Ukończył wydział dziennikarski. W latach 60-tych i 70-tych był basistą w zespole wokalno-instrumentalnym Bardowie. Był współscenarzystą i gospodarzem programu TVP „Pro Baltika”. Pierwsze wejście lektorskie miał w programie rolniczym nadawanym na żywo. Po programie realizator powiedział: „Nie zdarzyło mi się jeszcze spotkać nikogo, kto by tak źle przeczytał komentarz, ale powinien się pan poważnie tym zająć, bo ma pan coś w głosie”. Należał do grona czołowych lektorów w Polsce. Zmarł po ciężkiej chorobie 14 stycznia 2011 roku w wieku 65 lat. Pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Burzliwy poniedziałek, Cztery pokoje, Godzilla, Instynkt mordercy, Joe Black, Kameleon, Kolekcjoner, Leon Zawodowiec, Lęk pierwotny, Lśnienie, Mission: Impossible, Nasza klasa, Prezydent - Miłość w Białym Domu, Szkoła czarownic, Złoto dla zuchwałych.

37


TADEUSZ SZNUK

ur. 16.07.1943 r. w Kielcach Dziennikarz radiowy i telewizyjny, prezenter telewizyjny, lektor, pilot samolotów i śmigłowców Z wykształcenia inżynier elektronik. Swoją przygodę z mikrofonem rozpoczął w 1959 roku w Radiostacji Harcerskiej. Od 1960 roku pracował w audycjach Polskiego Radia początkowo jako inżynier, z czasem przeszedł do pracy dziennikarskiej w takich programach jak „Sygnały Dnia” czy „Lato z Radiem”. Od 1961 lektor w Telewizji Polskiej, prowadził też programy „Świadkowie”, „Progi i Bariery”, „Studio 2”, a od 1994 - quiz „1 z 10”. Członek Sekcji Radia, Telewizji i Filmu Związku Artystów Scen Polskich. Laureat nagród: Złoty Mikrofon (1988), Mistrz Mikrofonu (1994) Diamentowy Mikrofon (2005). W 2002 roku otrzymał tytuł Mistrza Mowy Polskiej, a w 2013 Telekamerę w kategorii Osobowość telewizyjna. Jego głos można usłyszeć m. in. w filmach i serialach: Brawa i brawka, Kubuś i przyjaciele, Kubusiowe opowieści, Legenda Grunwaldu, Ptaki ciernistych krzewów, Shogun, Sto lat i co dalej.

38


LUCJAN SZOŁAJSKI

ur. 8.11.1930 r. w Warszawie zm. 4.06.2013 r. w swoim domu w Konstancinie-Jeziornie

Absolwent Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie oraz Wydziału Technicznego Politechniki Warszawskiej. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych głosów w Polsce. Jego przygoda z mikrofonem rozpoczęła się od konkursu na spikera Polskiego Radia. Do TVP sam zgłosił się z propozycją, że przeczyta film na próbę. Wkrótce stał się jednym z najbardziej znanych lektórów list dialogowych. Do historii telewizji przeszła słynna fraza „Czytał Lucjan Szołajski”. Znał kilka języków obcych, w tym angielski, francuski, rosyjski i esperanto. Przez wiele lat pracował jako lektor w Redakcji Esperanckiej Polskiego Radia. Za swoje osiągnięcia zawodowe był wielokrotnie nagradzany, m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi, Honorową Odznaką PR i TV, Medalem 80-lecia PR. Przez lata jego charakterystyczny głos można było usłyszeć w radiu, filmach fabularnych i dokumentalnych, w kinach podczas

39


Konfrontacji Filmowych, w licznych programach telewizyjnych, Polskiej Kronice Filmowej, książkach dla niewidomych, reklamach, a nawet w komunikatach na Dworcu Gdańskim w Warszawie.

Lucjan Szołajski przeczytał ponad 20 tysięcy filmów.

Lucjan Szołajski bardzo rzadko się mylił - przez co zyskał u kolegów miano „Lucek - maszyna do czytania”.

40


JANUSZ SZYDŁOWSKI

ur. w 1951 r. Spiker radiowy, lektor filmowy Absolwent fizyki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jeszcze na studiach pracował w rozgłośni studenckiej. Pracę w Polskim Radiu rozpoczął w 1976 roku, gdzie chciał być zatrudniony jak realizator dźwięku, jednak ze względu na ciekawy głos została mu zaproponowana funkcja spikera. Pierwszym filmem jaki przeczytał jako lektor był francuski kryminał Sędzia Fayard zwany szeryfem. W swoim dorobku posiada tysiące zredagowanych i przeczytanych list dialogowych. Jak sam twierdzi: „Myślę że to jest zawód, w który trzeba dość długo wchodzić, żartuję sobie, że po przeczytaniu tysiąca filmów następny tysiąc idzie znacznie łatwiej”. Jest członkiem zarządu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Spikerów i Lektorów Polskiego Radia S.A. oraz członkiem Stowarzyszenia Lektorów Polskich.

41


Jego głos można usłyszeć m.in. w filmach i serialach: Ace Ventura: Zew Natury, Air Force One, Armageddon, Batman, Braveheart – Waleczne Serce, Co z oczu, to z serca, Doktor Dolittle, Dziennik Bridget Jones, Dzwonnik z Notre Dame, Cienka czerwona linia, Gniew oceanu, Johnny English, Krzyk, Łzy słońca, M.A.S.H, Miasto aniołów, Monty Python, Mroczny Rycerz, Park Jurajski, Pianista, Piąty Element, Rambo: Pierwsza Krew, Raport Mniejszości, Requiem dla snu, Romeo i Julia, Skrzypek na dachu, Stowarzyszenie umarłych poetów, Thelma i Louise, Twin Peaks.

42


MIROSŁAW UTTA

ur. 1940 r. Lektor, spiker i tłumacz Ukończył romanistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Swoją przygodę z zawodem rozpoczął od tłumaczenia filmów w przedsiębiorstwie eksportu i importu filmów Film Polski. Z czasem zaczął te filmy również czytać – najpierw podczas pokazów zamkniętych, a z czasem również podczas Konfrontacji Filmowych w kinach. Po kilku latach pracy jako lektor w kinach bierze udział w konkursie na spikera polskiego radia w wyniku, którego zostaje zatrudniony w Polskim Radiu. Oprócz pracy lektora przez wiele lat zajmował się również pilotowaniem wycieczek. Jego charakterystyczny głos można było usłyszeć w radiu, w telewizji, w salach kinowych. Czytał także książki dla niewidomych, audiobooki, w kilku językach zapowiedział muzyczne utwory podczas Koncertów Chopinowskich w Łazienkach Królewskich, był lektorem na kursach językowych, a nawet podkładał głos w grach komputerowych.

43


JAN WILKANS

ur. 01.09.1958 r. Lektor, spiker, tłumacz, dziennikarz, nauczyciel Absolwent filologii angielskiej. Jego przygoda z pracą z głosem zaczęła się od młodzieżowego studium teatralnego i studenckiego radia. Za namową ojca wziął udział w konkursie na spikera Polskiego Radia i z czasem stał się jednym z bardziej znanych lektorów. Jego głos przez lata można było usłyszeć w radiu, filmach przyrodniczych, programach telewizyjnych, także w wersji anglojęzycznej (nagrywa po polsku i po angielsku), słychać go również w audiobookach i kampaniach społecznych. Można go usłyszeć m.in. w filmach: Apokalipsa bez granic, Errata do biografii, Mikrokosmos, Zawód: Prymas Polski, Zwykły święty człowiek.

44


JAK ZOSTAĆ LEKTOREM


Tradycyjnie lektorzy trafiali do telewizji poprzez pracę w radiu. Czytanie serwisów informacyjnych i felietonów było dobrym treningiem przed prezentowaniem filmów milionom telewidzów. Od tej reguły są oczywiście wyjątki. Ciekawa jest historia Janusza Kozioła, który do zawodu trafił przypadkiem. Zadzwonił do Programu Trzeciego Polskiego Radia jako słuchacz; jego głos spodobał się na tyle, że rozpoczął tam pracę. Start może być różny. Radio studenckie to dobry początek. Istnieją również kursy szkolące prezenterów. Studia nagraniowe wciąż szukają nowych i „nieosłuchanych” głosów. Do wykonywania tego zawodu niezbędne są odpowiednie predyspozycje. Dobry głos i perfekcyjna dykcja to podstawa. Pomaga muzykalność. Większość lektorów przynajmniej amatorsko gra na jakimś instrumencie, a są tacy, którzy mają własne zespoły jak np. grupa SZRAMA Tomasza Magiera. To podstawa, szczególnie że nie ma szkoły, która uczy tego zawodu. Przeglądając sylwetki znanych lektorów łatwo zauważyć, że zarówno ich wykształcenie, jak i droga zawodowa są zróżnicowana. Lucjan Szołajski (inżynier po Politechnice Warszawskiej) zwrócił się do Telewizji Polskiej z propozycją, że może przeczytać film na próbę. Podobnie był ze Stanisławem Olejniczakiem, który zgłosił się do Polskiego Radia. Lektorzy podkreślają, że opanowanie zawodu wymaga wielu lat

47


pracy i pomocy mistrzów profesji, ale najważniejszy jest ciekawy, wpadający w ucho słuchacza, dany przez naturę głos. Warto pamiętać, że praca lektora to obecnie nie tylko czytanie dialogów w filmach. To również podkładanie głosu w reklamach, dubbing w serialach, grach komputerowych, czy praca przy audiobookach i audiodeskrypcji. Sprawia to, że na rynku wciąż jest miejsce dla tej profesji i nic nie zapowiada, żeby miała w najbliższym czasie zniknąć.

48


SPIS TREŚCI

Praca lektora Lektorzy Piotr Borowiec Jacek Brzostyński Krystyna Czubówna Joanna Dukaczewska Wojciech Dziwulski Andrzej Ferenc Marek Gajewski Wojciech Gąssowski Maciej Gudowski Ksawery Jasieński Janusz Kozioł Tomasz Knapik Jarosław Łukomski Tomasz Magier Tomasz Marzecki Andrzej Matul Stanisław Olejniczak Henryk Pijanowski Jerzy Rosołowski Robert Samot Jacek Sobieszczański Danuta Stachyra Jan Suzin Zdzisław Szczotkowski Tadeusz Sznuk Lucjan Szołajski Janusz Szydłowski Mirosław Utta Jan Wilkans Jak zostać lektorem

3 7 9 10 11 12 13 14 15 16 17 19 20 21 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 35 36 37 39 41 42 43


Teksty: Piotr Kaczorowski Zdjęcia: Michał Ślusarczyk Jan Prociak Bartek Borkowicz Mirosław Gumiński Maciej Bociański archiwa prywatne Opracowanie graficzne: Martyna Wyrzykowska Specjalne podziękowania: Krystian Kocanowski Anna Głowik Piotr Złotorowicz Copyright © 2013 by Stowarzyszenie Autorów Filmowych Stowarzyszenie Autorów Filmowych ul. Hoża 29/31 lok. 56 00-521 Warszawa tel. 519-830-571 e-mail: info@encyklopedialektorow.pl www.encyklopedialektorow.pl


Książka

ta zawiera sylwetki najważniejszych polskich lektorów filmowych i telewizyjnych. Stanowi próbę upamiętnienia nie tylko niezywkłych głosów i ich właścicieli, ale także dostarcza informacji o pracy lektorów, a także mówi o tym jak się przygotować do tego zawodu.

Można

się z niej dowiedzieć miedzy innymi: ile filmów przeczytał Lucjan Szołajski, w jaki sposób do radia trafił Janusz Szydłowski, czym prócz czytania filmów zajmował się zawodowo Mirosław Utta, w jakim programie telewizyjnym występował Tomasz Knapik, czyj głos można było usłyszeć w „Teleranku”, a czyj w „Telezakupach Mango”, jakie ostatnie słowa wypowiedział do telewidzów Jan Suzin... Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach Programu: „Ojczysty – dodaj do ulubionych”. Współfinansowanie:

Stowarzyszenie Autorów Filmowych

Mała Encyklopedia Lektorów Polskich  

Książka ta zawiera sylwetki najważniejszych polskich lektorów filmowych i telewizyjnych. Stanowi próbę upamiętnienia nie tylko niezywkłych g...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you