Page 1


Kolbuszowa 2015


Opracowanie Zespół muzealny Korekta Redakcyjna Jolanta Dragan, Wojciech Dragan Fotografie Jan Mazurkiewicz Korekta Grzegorz Wójcicki Projekt graficzny Olga Bardan Druk Zakład Poligraficzny Zdzisława Gajek ul. Korczaka 23 39-300 Mielec www.drukarnia.mielec.pl Wydawca Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej ul. Kościuszki 6 36-100 Kolbuszowa Kolbuszowa 2015 isbn 978-83-939911-0-5

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej Instytucja Kultury Województwa Podkarpackiego


Wstęp

Park Etnograficzny Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej został udostępniony zwiedzającym 4 maja 1978 r. Dotychczas na około 30 ha zgromadzono ponad 80 obiektów dawnego budownictwa wiejskiego dwóch grup etnograficznych: Lasowiaków i Rzeszowiaków.

Sa n

Janów Lubelski

Stalowa Wola Wisła

Tarnobrzeg Biłgoraj Ulanów Łę

g

Lasowiacy Mielec

Leżajsk Kolbuszowa

k Wi sło

W i sł

ok

a

Łańcut Ropczyce

Rzeszów

Rzeszowiacy

Tanew


Strój Lasowiaków z okolic Tarnobrzega

Lasowiacy to grupa etnograficzna charak-

teryzująca się wysoką świadomością odrębności, o czym świadczy samookreślenie się mianem „Lesioki”. Powstała na drodze zróżnicowanego etnicznie osadnictwa na terenach Puszczy Sandomierskiej. Lud, którego życie zdeterminowała puszcza, piaszczyste i nieurodzajne gleby, oprócz rolnictwa, zajmował się rzemiosłami związanymi z bogactwem surowca drzewnego (maziarstwo, smolarstwo, węglarstwo drzewne, ciesielstwo, bednarstwo, kołodziejstwo, zabawkarstwo). Dodatkowym zajęciem było rozpowszechnione tu bartnictwo, a najbardziej charakterystycznym elementem kultury ludowej tych terenów był 8


odświętny tradycyjny strój (szyty z tkanin samodziałowych (lnu, sukna), długo zachowany w swej archaicznej formie. O szacunku, jakim mieszkańcy lasowiackiej wsi darzyli puszczę, świadczy zachowane w przekazach, powszechnie znane powiedzenie: Las uojciec nas, a my dzieci jigo, jidziewa do nigo.

Strój Rzeszowiaków

Rzeszowiacy to zróżnicowana wewnętrz-

nie grupa etnograficzna skupiająca się wokół trzech ośrodków miejskich: Rzeszowa, Łańcuta i Przeworska. Względna zamożność „kmiecych” siedlisk wynikała z zaawansowanej technicznie 9


(w porównaniu do Lasowiaków) gospodarki rolnej oraz stosunkowo urodzajnych ziem. Najpowszechniejszym rzemiosłem było tkactwo, zwłaszcza w okolicach Łańcuta i Przeworska. Rzeszowiacy mieli poczucie wyższości w stosunku do sąsiadujących z nimi od północy Lasowiaków. Odmienność kulturowa przejawiała się w innym typie budownictwa drewnianego, np. przysłupowego, szczególnie rozpowszechnionego w okolicach Łańcuta, wyposażeniu wnętrz, bogato zdobionych odświętnych strojach szytych z tkanin fabrycznych (tiulu, muślinu, jedwabiu), nawiązujących do ubiorów szlacheckich oraz hucznie obchodzonych świętach obrzędowości rodzinnej.


sektor Wejściowy


12


1. Dworek z Sędziszowa Małopolskiego (poł. xix w.) Jest to przykład budowli z małego miasteczka, nawiązujący do architektury dworku polskiego i małomiasteczkowego budownictwa Małopolski. Obiekt przekazał do parku etnograficznego Urząd Miasta i Gminy w Sędziszowie Małopolskim w 1992 r. Po przeniesieniu do skansenu dworek adaptowano na potrzeby recepcyjne, zmieniając jego układ wewnętrzny. Mieszczą się w nim sklepik muzealny i kawiarnia, w której można smacznie zjeść.

2. Dom z Żołyni Dolnej (1815 r.) Obiekt ten stanowi ciekawy przykład nawiązania do małopolskiego budownictwa małomiasteczkowego. Postawiony został przez protoplastę miesz13


sektor Lasowiacki


4. Wiatrak paltrak z Rudy (1934 r.) Wiatrak typu paltrak z Rudy jest przykładem rozbudowanego młynka żarnowego napędzanego siłą wiatru. Budynek stoi na płozach, dzięki którym możliwy jest jego obrót w kierunku wiatru za pomocą dwóch dyszli. Budynek z zewnątrz oszalowano deskami, natomiast trójspadowy dach pokryto dranicami. Ostatnim właścicielem wiatraka był Roman Łagowski. Paltrak z Rudy jest jednym z najbardziej archaicznych urządzeń mielniczych na terenie Puszczy Sandomierskiej.

5. Młyn wodny z Żołyni Dolnej (1897 r.) Według inskrypcji zachowanej na zachodniej ścianie drugiej kondygnacji młyn został zbudowany przez cieślę Józefa Tr. 17


Sektor Rzeszowiacki


34. Zagroda z Brzózy Stadnickiej Obejście to stanowi ciekawy przykład wielobudynkowej zagrody kmiecej z północno-wschodniej części terenu Lasowiaków. Charakterystyczna jest tu półtoratraktowa chałupa z przelotową sienią i szerokim narożnym podcieniem. Za nią znajduje się stodoła, od strony drogi natomiast budynek gospodarczy. Zagrodę uzupełnia olejarnia wyposażona w urządzenia (tj. gniotownik, patelnię wmontowaną nad paleniskiem, prasę śrubową), służące do obróbki ziaren roślin oleistych i tłoczenia oleju, którego mieszkańcy wsi w XIX i XX w. używali do przygotowania postnych potraw, szczególnie w okresie adwentu, Wielkiego Postu oraz w piątki. Tłoczenie oleju odbywa się podczas imprez plenerowych w parku etnograficznym. W skład zagrody wchodzą: • chałupa z Brzózy Stadnickiej (II poł. XIX w.), • budynek gospodarczy z Brzózy Stadnickiej (II poł. XIX w.), • stodoła z Rzeszowa (II poł. XIX w.), • olejarnia z Brzyskiej Woli (przełom XIX i XX w.).

43


Odwiedzajcie nas takĹźe na:


Plan Parku Etnograficznego


Sektor Wejściowy 1. Dworek z Sędziszowa Małopolskiego 2. Dom z Żołyni Dolnej 3. „Chrystus Ukrzyżowany” z Kolbuszowej Dolnej

Sektor Lasowiacki 4. Wiatrak paltrak z Rudy 5. Młyn wodny z Żołyni Dolnej 6. Kapliczka z Kolbuszowej Górnej 7. Zagroda z Jeziórka 8. Spichlerz z Bidzin 9. Ul pawilonowy z Lubaczowa 10. Kapliczka ze Staniszewskiego 11. Zagroda z Wrzaw 12. Kapliczka z Jeżowego 13. Zagroda z Kopci 14. Pasieka 15. Zagroda „józefińska” z Bożej Woli 16. Kuźnia ze Staniszewskiego 17. Zagroda z Żołyni Dolnej 18. Kapliczka z Domatkowa 19. Zagroda z Woli Zarczyckiej 20. Kapliczka z Widełki 21. Kościół pw. św. Marka z Rzochowa 22. Zagroda z Huty Przedborskiej 23. Szkoła z Trzebosi 24. Pracownia garncarska z Łążka Garncarskiego 25. Zagroda z Lipnicy 26. Krzyż z Kolbuszowej Dolnej 27. Wiatrak holender z Zarównia 28. Karczma z Hadli Kańczuckich 29. Kuźnia z Białobrzegów 30. Wiatrak holender z Padwi


31. Wiatrak koźlak z Trzęsówki 32. Wiatrak koźlak z Zarębek 33. Wiatrak koźlak z Trzęsówki – Kłodzin

Sektor Rzeszowiacki 34. Zagroda z Brzózy Stadnickiej 35. Remiza ze Słociny 36. Kapliczka z Rakszawy 37. Zagroda z Markowej (Szylarów) 38. Zagroda z Markowej (Kielarów) 39. Zagroda z Budziwoja 40. Wiatrak koźlak z Markowej


28.

34. 29.

35.

40.

36. 37.

38.

27. 22.

26. 25. WC 23. 30. 31.

19.

24.

14. 18.

17.

39.

21.

20.

32.

16. 15.

12.

13.

11.

33. 7.

10. 6.

5.

9. 8. 2. 1.

scena Wiata

4. 3.

Recepcja WC


Godziny otwarcia od 15 kwietnia do 15 października: poniedziałek–piątek 9.00–17.00 sobota, niedziela i święta 10.00–19.00 od 16 października do 14 kwietnia: codziennie 9.00–15.00

Muzeum Kultury Ludowej ul. kościuszki 6 36-100 kolbuszowa tel. 17 / 227 12 96 17 / 744 54 92 e-mail: sekretariat@muzeumkolbuszowa.pl Park Etnograficzny ul. wolska 36 36-100 kolbuszowa tel. 17 / 227 10 71 w. 22

muzeumkolbuszowa.pl

Mały przewodnik - Skansen w Kolbuszowej  

,,Mały przewodnik po Parku Etnograficznym w Kolbuszowej" przygotowaliśmy ją z myślą o tych, którzy chcieliby jeszcze lepiej poznać skansen....

Mały przewodnik - Skansen w Kolbuszowej  

,,Mały przewodnik po Parku Etnograficznym w Kolbuszowej" przygotowaliśmy ją z myślą o tych, którzy chcieliby jeszcze lepiej poznać skansen....

Advertisement