Issuu on Google+

( ) 3 4/ 2 ) ! +2:%-)%.)! 0 / $ Ý Ý 2 % $ ! + # * ¸ Ý Ý 0!7 « ! Ý Ý + 2 Ž , !

+)%,#%Ý


Redakcja: Małgorzata Żarnowska-Maciągowska, Emilia Zapała Fotografie i ryciny: Paweł Suchanek, Leszek Giro, Artur Jedynak, Kamil Kaptur, Paweł Król, Cezary Łutowicz, Zdzisław M. Migaszewski, Ewa Starnawska, Bożena Ewa Wódz, Tłumaczenia: Anna Krakowiak, Zdzisław M. Migaszewski Opracowanie graficzne, projekt okładki: Studio XYZ – Tomasz Olszewski Druk: Drukarnia im. Adama Półtawskiego w Kielcach ISBN 978-83-62068-08-1 ISBN 978-83-924109-3-5 © Muzeum Narodowe w Kielcach 2009 Wydawca: Muzeum Narodowe w Kielcach 25-010 Kielce, pl. Zamkowy 1 tel. 041 344 40 14, fax 041 344 82 61 e-mail: poczta@mnki.pl www.mnki.pl Współwydawca: Studio XYZ 25-010 Kielce, Tarnowska 8 tel. 697 111 267 e-mail: xyz@kielce.com


3

0

)

3

Ý

Ý

4

2

%

Î

#

)

734¼0ÝÝ

0!7%«Ý+2Ž, Ý:$:)3«!7Ý-Ý-)'!3:%73+) 2/$:!*% Ý7934¼0/7!.)%Ý)Ý'%.%:!Ý+2:%-)%.)Ý:!293Ý02/",%-!49+)ÝÝ 

*/,!.4!Ý'¸'/2/73+! #(5$/"3+! 79+/2:934!.)%Ý+2:%-)%.)!Ý7Ý02!$:)%*!#(ÝÝ 

!2452Ý*%$9.!+ Ý+!-),Ý+!0452 +/0!,.)!Ý+2:%-)%.)!Ý0!3)!34%'/Ý7Ý+2:%-)/.+!#(Ý()34/2)!Ý)Ý730Ž«#:%3./βÝ 

2 9 3 : ! 2 $ Ý $ % Ý , !4/ 5 2 /Ý3+!«#%Ý+2:%-)%..%*Ý3«Ž7Ý+),+!ÝÝ 

:$:)3«!7Ý-Ý-)'!3:%73+) *!.Ý#(!«50#:!+ÝnÝ0!3*/.!4 Ý3:,)&)%2:Ý)Ý+/,%+#*/.%2Ý+2:%-)%.)Ý:Ý'Ž2ÝÎ7)¼4/+2:93+)#(ÝÝ 

"/Ú%.!Ý%7!Ý7Ž$: 3!.$/-)%23+)Ý+!-)%ÄÝ/049-):-5Ý 

#%:!29Ý«54/7)#: +!-)%ÄÝ.)%Ý5-)%2!Ý+!-)%ÄÝ*%34ÝÝ 

3«!7/-)2Ý-)#%+ 2:%Ø")!23+!Ý02:9'/$!Ý:Ý+2:%-)%.)%-ÝÝ 

+2:93:4/&Ý0)/42/73+) Ý!..!Ý7/*$!. 730Ž«#:%3.%Ý).30)2!#*%Ý+2:%-)%.)%-ÝÝ 


Wystawa Muzeum Narodowe w Kielcach, ul. Orla 3 6 listopada 2009 r. – 28 lutego 2010 r. Scenariusz: Paweł Król, Jolanta Gągorowska-Chudobska Konsultacja naukowa części geologicznej: prof. dr hab. Zdzisław M. Migaszewski Aranżacja wystawy: Kinga Mostowik Zespół organizacyjny wystawy: Artur Ptak – koordynator Paweł Król, Jolanta Gągorowska-Chudobska – kuratorzy oraz Anna Latos-Paryska, Wanda Niepłoch, Piotr Sieradzki, Emilia Zapała

฀ ฀ ฀ ฀ ฀


Osoby, które udzieliły wsparcia przy organizacji ekspozycji: Jan Chałupczak – Sandomierz Jerzy Fijałkowski – Kielce Arkadiusz Giemza – Miedzianka Szymon Kalicki – Kraków Stanisław Krupa – Warszawa Jerzy Słowiński – Lafarge Małogoszcz Prof. UJK dr hab. Agnieszka Gałuszka

Zakład Geochemii i Ochrony Środowiska Instytut Chemii Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy w Kielcach

Jerzy Gągol, Maria Kuleta, Mieczysław Studencki

Oddział Świętokrzyski Państwowego Instytutu Geologicznego w Kielcach

Dr Jan Główka

Muzeum Historii Kielc

Artur Jedynak, Kamil Kaptur

Muzeum i Rezerwat Archeologiczno-Przyrodniczy „Krzemionki” Oddział Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Św.

Leszek Jurys

Państwowy Instytut Geologiczny Oddział Geologii Morza

Witold Migal Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie

Prof. dr hab. Zdzisław M. Migaszewski

Zakład Geochemii i Ochrony Środowiska Instytut Chemii Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy w Kielcach

Dr Krzysztof Nejbert

Zakład Geologii Złożowej i Gospodarczej Uniwersytet Warszawski

Dr Ewa Świerczewska-Gładysz

Wydział Nauk Geologicznych Pracownia Geologii Uniwersytet Łódzki

Zbigniew Urban

Specjalistyczne Przedsiębiorstwo Górnicze „GÓRTECH” sp. z o.o. Wydział Produktów Diatomitowych w Jaworniku Ruskim

Osoby i instytucje, których obiekty zaprezentowano na wystawie: Jan Chałupczak – Sandomierz Jerzy Fijałkowski – Kielce Arkadiusz Giemza – Miedzianka Cezary Łutowicz – Sandomierz Sławomir Micek – Kielce Krzysztof Piotrowski – Kielce Jacek Skrzypczak – Kielce Muzeum Archeologiczne w Krakowie Muzeum Narodowe w Kielcach Muzeum Oddziału Świętokrzyskiego Państwowego Instytutu Geologicznego w Kielcach Muzeum Okręgowe w Sandomierzu Muzeum i Rezerwat Archeologiczno-Przyrodniczy „Krzemionki” Oddział Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie Talizman Designer Jewellery – Marzena i Marian Kwiatkowscy Towarzystwo Geologiczne „Spirifer” – Stanisław Krupa, Krzysztof Dembicz, Tomasz Praszkier W.Kruk w Poznaniu


Póty oporne krzemienie kryją swe tajemne serce, Aż je sztuka i siła ujawnią w niechętnej iskierce William Congreve (1670-1729) dramatopisarz

K

Kamienie od zawsze odgrywały znaczącą rolę w życiu człowieka. Obok bardzo praktycznych sposobów wykorzystania miały też swą moc magiczną. Przynosiły szczęście, chroniły przed złem, wywierały wpływ na zmysły i wyobraźnię, zachwycając swym pięknem i magią. Wśród wielu tysięcy występujących na ziemi minerałów, kamieni, są te bardziej wartościowe i te mniej. Kamień ma jednak taką wartość jaką mu nadamy, dlatego pozornie mało wartościowe skały mogą stanowić dla człowieka wyjątkowy skarb. Takim wysoko cenionym w wielu kulturach skarbem był przez długie stulecia krzemień. Właśnie historia tego, z pozoru zwykłego kamienia, jest przedmiotem prezentowanej przez Muzeum Narodowe w Kielcach wystawy, której towarzyszy niniejsze wydawnictwo. Historia krzemienia jest tyleż ciekawa, co długa i uniwersalna. W paleolicie i neolicie używano go w życiu codziennym do wyrobu narzędzi. Starożytni kapłani egipscy wyrabiali z krzemienia specjalne noże, którymi dokonywano rytualnego nacięcia zwłok przeznaczonych do zabalsamowania. Rzeźbili również z krzemienia skarabeusze, które miały zbawienny wpływ na pracę serca, dlatego też noszono je w nadziei na długie życie. Krzemień wykorzystywano także do krzesania iskier niezbędnych przy rozniecaniu ognia. Tę właściwość wykorzystano do stworzenia już w czasach nowożytnych, zamka skałkowego w broni palnej. Dzisiaj krzemień nie ma już tak szerokiego zastosowania, a tym samym znaczenia dla człowieka. Jedynie krzemień pasiasty przeżywa swój renesans w wyrobach artystycznych oraz biżuterii. Zachwyca swym niepowtarzalnym deseniem, odzwierciedlającym jego długą i burzliwą historię geologiczną. Ta jednak, mimo wielkiego wysiłku i zaangażowania badawczego, nie została jeszcze do końca zbadana. Właśnie z tego m.in. powodu zrodził się pomysł przybliżenia szerokiej Publiczności historii tego tajemniczego kamienia. Na wystawie zaprezentowany zostały wszystkie występujące w przyrodzie rodzaje krzemienia, miejsca jego występowania, hipotezy pochodzenia, a także sposoby wykorzystania w pradziejach, czasach nowożytnych, jak również współcześnie. Nie zabrakło na prezentacji także wyrobów jubilerskich, w których od niedawna znalazł zastosowanie jeden z gatunków krzemienia – krze


mień pasiasty, okrzyknięty mianem kamienia optymizmu. Wystawa przybliża historię, jednak nie rozwiewa w żadnym stopniu tajemnicy, jaka kryje się w krzemieniu. Krzemień to łamigłówka. Tajemnicę zaklętą w kamieniu, jak również różnorodność zagadnień przedstawianych na wystawie, symbolizuje widniejąca na plakacie zapowiadającym prezentację i drukach towarzyszących Kostka Rubika. Magię kamienia podkreśla zaś wyjątkowa aranżacja autorstwa Kingi Mostowik. Wystawa została przygotowana przez zespół pracowników Muzeum Narodowego w Kielcach, którym w tym miejscu pragnę bardzo serdecznie podziękować. Dziękuję Kuratorom wystawy Pawłowi Królowi oraz dr Jolancie Gągorowskiej-Chudobskiej za wielkie zaangażowanie i pasję. Dziękuję całemu zespołowi, którego prace koordynował Artur Ptak. Dziękuję również instytucjom, jak również kolekcjonerom prywatnym, którzy zechcieli udostępnić na ekspozycję swoje obiekty. Region Świętokrzyski to region słynący z walorów i skarbów geologicznych tym bardziej cenny jest dla nas patronat honorowy, jakim objęli wystawę włodarze województwa i miasta. Dziękuję Wojewodzie Świętokrzyskiemu Pani Bożentynie Pałka-Korubie, Marszałkowi Województwa Świętokrzyskiego Adamowi Jarubasowi oraz Prezydentowi Miasta Kielce Wojciechowi Lubawskiemu za patronowanie temu ważnemu wydarzeniu artystycznemu. Życzę niezapomnianych wrażeń i zachęcam do zgłębiania tajemnic zaklętych w kamieniu.

Dyrektor Muzeum Narodowego w Kielcach dr Robert Kotowski




2 / $ : ! * % Ý 7 9 3 4 ¼ 0 / 7! . ) %Ý )Ý'%.%:!Ý+2:%-)%.) :!293Ý02/",%-!49+)


0AWE¬Ý+RŸL ÝÝ:DZIS¬AWÝ-Ý-IGASZEWSKI

2 / $ : ! * % Ý 7 9 3 4 ¼ 0 / 7! . ) % Ý ) Ý ' % . % : ! Ý + 2 : % - ) % . )  Ý : ! 2 9 3 Ý 0 2 / " , % - !4 9 + )

P

฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

.

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀฀

฀ ฀

฀฀

฀฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀




( ) 3 4/ 2 ) ! +2:%-)%.)!

฀ ฀



฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀฀ ฀฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀


0AWE¬Ý+RŸL ÝÝ:DZIS¬AWÝ-Ý-IGASZEWSKI

2 / $ : ! * % Ý 7 9 3 4 ¼ 0 / 7! . ) % Ý ) Ý ' % . % : ! Ý + 2 : % - ) % . )  Ý : ! 2 9 3 Ý 0 2 / " , % - !4 9 + )

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀P ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀




( ) 3 4/ 2 ) ! +2:%-)%.)!

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀



฀฀

฀฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀฀

฀ ฀

฀฀

฀฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀ ฀


0AWE¬Ý+RŸL ÝÝ:DZIS¬AWÝ-Ý-IGASZEWSKI

2 / $ : ! * % Ý 7 9 3 4 ¼ 0 / 7! . ) % Ý ) Ý ' % . % : ! Ý + 2 : % - ) % . )  Ý : ! 2 9 3 Ý 0 2 / " , % - !4 9 + )

฀ ฀

฀฀

฀ ฀

฀ ฀

฀฀

฀ ฀

฀฀




( ) 3 4/ 2 ) ! +2:%-)%.)! ฀

฀ ฀

฀฀฀ ฀฀

฀฀฀฀ ฀฀

฀฀฀฀ ฀฀ ฀฀฀฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀



฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀฀

฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀

฀฀฀฀ ฀฀ ฀ ฀฀฀฀ ฀฀ ฀

฀ ฀ ฀฀

฀ ฀฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀฀

฀฀

฀ ฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀ ฀ ฀

฀ ฀

฀฀

฀ ฀ ฀

฀฀


( ) 3 4/ 2 ) ! +2:%-)%.)!

:.!+)Ý:/$)!+5




:DZIS¬AWÝ-Ý-IGASZEWSKI

* ! . Ý # ( ! « 5 0 # : ! + Ý n Ý 0! 3 * / . !4 Ý 3 : , ) & ) % 2 : Ý ) Ý + / , % + # * / . % 2 Ý + 2 : % - ) % . ) Ý : Ý ' Ž 2 Ý Î 7 ) ¼ 4/ + 2 : 9 3 + ) # (




( ) 3 4/ 2 ) ! +2:%-)%.)!

0)¼+./Ý7Ý+!Ú$9-Ý#%.49-%42:%




:DZIS¬AWÝ-Ý-IGASZEWSKI

* ! . Ý # ( ! « 5 0 # : ! + Ý n Ý 0! 3 * / . !4 Ý 3 : , ) & ) % 2 : Ý ) Ý + / , % + # * / . % 2 Ý + 2 : % - ) % . ) Ý : Ý ' Ž 2 Ý Î 7 ) ¼ 4/ + 2 : 9 3 + ) # (




( ) 3 4/ 2 ) ! +2:%-)%.)!




Katalog "Historia krzemienia"