Issuu on Google+


słodkich snów Jak wprowadzić i utrzymać dobre nawyki snu u dziecka

ARNA SKULA


Wstęp W tej książce wyjaśniam, czego możesz oczekiwać od dziecka w kwestii snu, i przedstawiam różne sposoby na to, jak możesz pomóc mu spać i być szczęśliwym. Sen nie jest wyizolowanym zjawiskiem, a raczej powiązanym z wieloma czynnikami w życiu dziecka i dlatego też poruszam tematy związane z rozwojem dziecka, jego odżywianiem, osobowością, indywidualnym rytmem rozwoju, okolicznościami zewnętrznymi i ogólnym dobrostanem dziecka. Przecież – na przykład – dziecko, które nigdy nie miało kłopotów ze snem, gdy nauczy się chodzić, może

Wykresy snu i czuwania u dziecka W książce posługuję się specjalnie opracowanymi wykresami, które znajdują się w rozdziale 4 i przedstawiają fazy snu i czuwania u dzieci w różnym wieku. Na tych wykresach białym kolorem zaznaczone są godziny snu, a niebieskim czas czuwania. Godziny znajdujące się na zewnętrznej części wykresów są jedynie przykładowe. Nie są zaleceniem, co twoje dziecko powinno robić. Z kolei liczby znajdujące się wewnątrz wykresów, określające długość każdego okresu snu i czuwania w godzinach i w minutach, są niezwykle ważne.

Jeśli pragniesz stworzyć kilka wykresów, by zobaczyć, jak dziecko śpi i czuwa, i czy śpi dostatecznie długo oraz tyle, ile potrzebuje, dopilnuj, by okresy snu i czuwania przypadały na odpowiednie dla całej rodziny pory dnia i nocy. Kilka gotowych do wypełnienia wykresów, które można skserować i wypełniać, zamieszczono na stronie 143.

6

WSTĘP


zacząć mieć większe trudności z zaśnięciem. A dziecko po przebytym przeziębieniu czy grypie może nadal budzić się w nocy jak podczas choroby, mimo że już jest zdrowe. Wiele dzieci zaczyna częściej budzić się w nocy po przeprowadzce do nowego miejsca lub pojawieniu się rodzeństwa. To tylko kilka przykładów związku istniejącego między snem a pozostałymi sferami życia dziecka. W dalszej części książki zwrócę uwagę na inne istotne czynniki wpływające na sen dzieci.

WSTĘP

7


Sprawy rodzicielskie Kiedy opiekujesz się dzieckiem, ważne jest, byś zdawała sobie sprawę, że każde dziecko rodzi się z własną osobowością i temperamentem. Tak więc nie ma jednego, określonego sposobu wychowywania, który pasowałby do każdego malucha. Ta zasada odnosi się również do pomocy dziecku w spaniu i zasypianiu. Na przykład jedno dziecko może potrzebować niezmiennych i określonych rytuałów do zaśnięcia, podczas gdy inne zaakceptuje pewne zmiany w tych rytuałach. Ponadto rodzice mają różne pomysły na wychowywanie dzieci, a dodatkowo także społeczeństwo ma wpływ na opiekę nad dzieckiem. Czy dziecko może spać z rodzicami oraz jak sztywne powinny być zasady chodzenia spać – to tylko dwa przykłady kwestii spornych. Mimo że możesz mieć sprecyzowane przekonania na konkretne tematy (na przykład nie wyobrażasz sobie „odmówić” dziecku spania w twoim łóżku), należy być elastycznym, jeśli chce się zrobić, co dla dziecka najlepsze.


Czego dzieci potrzebują Kiedy dziecko się rodzi, nie potrafi nic samo zrobić, ale już wówczas jest indywidualnością, a ty będziesz potrzebować czasu, by je poznać. Również dziecko będzie potrzebowało czasu, by ciebie poznać. Bez wątpienia nie wszyscy rodzice są tacy sami. Możliwe, że bardzo długo czekałaś na dziecko lub też mogłabyś jeszcze na nie poczekać. Możesz czuć się pewnie, jeśli chodzi o opiekę nad dzieckiem, lub też być przygnieciona odpowiedzialnością, która na ciebie spadła wraz z przyjściem malucha na świat. Może nie tak dawno dopiero stałaś się odpowiedzialna za własne życie – a teraz masz podołać opiece nad dzieckiem. Może pochodzisz z dużej rodziny i umiesz zajmować się maluchami albo też jesteś jedynaczką z nikłym doświadczeniem w zajmowaniu się dziećmi. Wszyscy pragniemy być dobrymi rodzicami, ale nie do końca wiemy, co to znaczy. Dwie najważniejsze rzeczy w wychowywaniu dziecka to dać mu miłość oraz poczucie bezpieczeństwa. Są to nierozerwalne wartości. Jeśli dasz dziecku poczucie bezpieczeństwa, a nie dasz mu miłości, może ono być spokojne i dobrze się zachowywać, ale nie być szczęśliwe. Jeśli z kolei dasz mu miłość, ale bez poczucia bezpieczeństwa, dziecko może być radosne, ale jednocześnie niesforne, a także niepewne swojej tożsamości.

10

SPRAWY RODZICIELSKIE


Jest wiele innych aspektów dorastania, jednak Wyrażanie miłości każde dziecko potrzebuje różnej dawki miłości i poczucia bezpieczeństwa. Niektóre dzieci Możesz wyrazić miłość spojrzeniem, potrzebują mnóstwa czegoś, co nazywam bezdotykiem i słowami. pieczną komunikacją. Oznacza to, że muszą się nimi opiekować wciąż te same osoby. To z kolei sprawia, że dużo lepiej tolerują zmiany w swoim Możesz ją wyrazić zainteresowaniem otoczeniu i czują się bezpiecznie w nieznanym tym, co dziecko robi, jednocześnie otoczeniu. Inne dzieci przede wszystkim potrzebyć uważnym obserwatorem bują miłości i nie zwracają uwagi na zmieniające oraz podziwiać je. się otoczenie zewnętrzne (na przykład częste przeprowadzki nie robią na nich żadnego wrażenia). W każdym razie zawsze sprawdza się Możesz nauczyć dziecko miłości, metoda, by łączyć miłość i poczucie bezpieczeńciesząc się miłymi momentami stwa, kiedy na przykład wyznacza się dzieciom spędzonymi z nim. granice (lub zasady). Dobrze jest w jednym geście połączyć miłość i poczucie bezpieczeństwa, dotykając dziecko i mówiąc łagodnie, ale zdecydowanie „Nie wolno tak robić”. Nauczenie dziecka dobrych nawyków dotyczących snu często oznacza wyznaczanie granic.

MIŁOŚĆ Miłość między innymi oznacza branie udziału w czyimś życiu. Nie wystarczy jedynie kochać swoje dziecko, należy mu to mówić i dawać odczuć, że tak jest. Dla dziecka i jego dobrego samopoczucia zawsze najważniejsze jest to, że ktoś je kocha. Twoje dziecko powinno mieć pewność, że je kochasz, nawet jeśli wyznaczasz mu granice. Maluch musi wiedzieć i czuć, że jest częścią rodziny, składającej się z niego, ciebie (i może też innych osób). Powinnaś więc wiedzieć, czym się zajmuje, okazywać zainteresowanie jego życiem i tym, co robi – nawet jeśli sprowadza się to do wspólnego oglądania spływających po szybie kropli deszczu czy bawienia się klockami. Trzeba też dodać, że równie ważne jest, by twoje zainteresowanie nie przeszkadzało dziecku; nie można wyjmować z rąk dziecka zabawki lub innej rzeczy, którą się bawi. Należy pozostać zaangażowanym obserwatorem i podziwiać dziecko.

„Zawsze sprawdza się metoda, by łączyć miłość i poczucie bezpieczeństwa, kiedy na przykład wyznacza się dzieciom granice (lub ustala zasady)”. CZEGO DZIECI POTRZEBUJĄ

11


POCZUCIE BEZPIECZEŃSTWA Poczucie bezpieczeństwa u dziecka zależy od dwóch czynników: otoczenia zewnętrznego i komunikacji malucha z ludźmi.

Poczucie bezpieczeństwa Sprowadza się do tego, że dziecko czuje się bezpiecznie i spokojnie, ponieważ wie, gdzie znajduje się jego dom, gdzie w nim śpi i je. Powinno też wiedzieć, gdzie będziesz się nim zajmować w ciągu dnia. Wraz z wiekiem dziecko będzie chciało trzymać swoje zabawki w określonym miejscu. Jeśli będzie spało poza domem, zechce otoczyć się rzeczami, które ma wokół siebie w domu podczas zasypiania, może to być kocyk, ulubiona przytulanka czy smoczek. Te przedmioty pomogą mu zwiększyć poczucie bezpieczeństwa.

Pomoc dziecku Każde dziecko jest inne, a metoda, jaką obierzesz w związku ze snem dziecka, powinna być dostosowana do jego temperamentu i osobowości. Przedstawiam tu dwa przykłady.

Żywe i energiczne dzieci Dzieci otwarte i ciekawe świata często potrzebują pomocy w przyzwyczajeniu się do danego rytuału. Jeśli twoje dziecko należy do tej grupy, musisz pilnować jego godzin snu i zwyczajów z tym związanych. Jeśli pozwolisz mu „rządzić”, będzie chciało spać o bardzo różnych porach, co może niekorzystnie wpłynąć na dobry sen w nocy (a także na dobry sen pozostałych członków rodziny).

12

SPRAWY RODZICIELSKIE


Bezpieczna komunikacja Chodzi tu o potrzebę dziecka polegania na tych samych osobach, które się nim zajmują na co dzień, by nie było tak, że jednego dnia zajmuje się nim jedna osoba, a drugiego inna. Małym dzieckiem powinna się opiekować określona, niewielka grupka osób. Z kolei w miarę jak maluch będzie dorastał, tylko skorzysta na kontakcie z wieloma osobami. Przebywanie w większej grupie pozwala mu przyzwyczaić się do interakcji z innymi ludźmi i pomoże zbudować własny wizerunek jako niezależnej jednostki. Bezpieczeństwo w komunikacji zależy również od tego, jak rodzice odpowiadają na potrzeby dziecka. Jeśli dziecko widzi, że w odpowiedziach na jego zachowanie nie ma konsekwencji, i na przykład jednej nocy może spać z rodzicami w łóżku, a drugiej już nie, bądź jeśli rodzice raz godzą się na siedzenie przy dziecka łóżeczku, kiedy ono

Dzieci wrażliwe na zmiany Dzieci, które szybko się denerwują i są niespokojne w nowych, nieznanych im miejscach, potrzebują pomocy w nauczeniu się zaakceptowania zmian w swoich rytuałach. Muszą przywyknąć do tego, że nieoczekiwane zmiany się zdarzają, a zwyczaje mogą ulegać zmianom. Jeśli dziecko jest wrażliwe, należy pokazać mu, że każdy dzień przynosi niewielkie różnice, a te niewielkie różnice nie oznaczają wcale, że świat wywraca mu się do góry nogami. I na przykład, jeśli dziecko zawsze śpi w łóżeczku w jednym miejscu w domu, może będzie trzeba nauczyć je odbywać drzemki w przenośnej kołysce czy łóżeczku w innym otoczeniu. Niektóre dzieci mają problem z akceptacją zmian w codziennych rytuałach niezależnie od wieku. Najlepszym podejściem w takim wypadku jest spokojne i powolne uczenie ich akceptowania zmian i niewymaganie zbyt wiele w zbyt krótkim czasie.

CZEGO DZIECI POTRZEBUJĄ

13


zasypia, a innym razem nie, zaczyna tracić poczucie bezpieczeństwa. Zmienność zachowań u rodziców lub osób, które się nim opiekują, wprowadza niepokój i zmniejsza poczucie bezpieczeństwa. Twoje dziecko powinno wiedzieć, co mu wolno, a czego nie, a ty powinnaś mu dawać klarowne i spokojne komunikaty. Jeśli będziesz postępowała w ten sposób, dziecko nauczy się ufać ci i traktować cię poważnie. Powinnaś też wykazywać się sprawiedliwością w wyznaczaniu mu granic. Dziecko nie zawsze będzie zachwycone wyznaczonymi granicami, ale musi wiedzieć, czego może się spodziewać po danych zachowaniach. Co więcej, Poczucie i ty musisz wiedzieć, czego możesz oczekiwać bezpieczeństwa jest od dziecka, tak by móc realistycznie określić, uwarunkowane: czego możesz się spodziewać z jego strony. Nie możesz na przykład oczekiwać, że trzymiesięczŚrodowiskiem zewnętrznym: Dzieci ne dziecko prześpi całą noc bez karmienia. Jedwiedzą, gdzie jest ich dom, gdzie nak to, czego można oczekiwać, a jak to wygląda śpią, jedzą i gdzie spędzają dzień. w praktyce, to już zupełnie inna kwestia. Zależy to od wieku i charakteru dziecka oraz okoliczności. Rozdział czwarty jest poświęcony możliwoKomunikacją: Dzieci wiedzą, ściom dziecka w danym wieku (strony 70–131). o co się je prosi i czego się od nich Zawiera wyjaśnienia, czego możesz oczekiwać wymaga oraz czego mogą po swoim dziecku, jeśli chodzi o sen i zwyczaje oczekiwać. z nim związane.

14

SPRAWY RODZICIELSKIE


Wychowanie – wspólny wysiłek Wychowanie dziecka zależy zarówno od niego samego, jak i jego opiekuna (opiekunów). Ty, jako osoba dorosła, powinnaś być świadoma konieczności bycia menedżerem zespołu oraz pamiętać, że dziecko na pewno nie będzie pasywnym graczem. Jego reakcje i osobowość mają wielki wpływ na to, jak wszystko się układa. Jednak dzieci dołączają do „zespołu” na innych warunkach niż dorośli. Dziecko nie ma też świadomości, jak ty się czujesz lub jak wpływa na ciebie interakcja z nim. Weźmy na przykład decyzję o zaprzestaniu karmienia rocznego dziecka butelką w nocy. Pewnie będzie za nią płakać i poczuje się niepocieszone, nie otrzymując jej. Jako rodzic możesz sobie wówczas pomyśleć: „Zaraz obudzi śpiącego w pokoju obok brata” lub: „O nie, sąsiedzi zaczną się skarżyć”, lub: „Martwię się, że przez to straci poczucie bezpieczeństwa”, lub też: „Biedne maleństwo, jest tak głodne, że może lepiej dam mu trochę mleka”, lub: „Zaraz obudzi swojego ojca, który jutro musi pracować dwanaście godzin”, lub „Będę zupełnie padnięta; jak mam jutro wszystko zrobić, skoro nie zmrużyłam oka w nocy. Dlaczego to zawsze ja muszę do niego wstawać? Jego ojciec chrapie sobie w najlepsze jak gdyby nigdy nic. Wrrrr”. Przekonasz się, że zwykłe odmówienie podania butelki w nocy nie oznacza jedynie mniejszej ilości snu dla jednego z rodziców. Wyzwala to cały ciąg obaw i spekulacji, jak ta decyzja wpłynie na dziecko i pozostałych członków rodziny. A twoje dziecko myśli sobie tylko: „Chcę moją butelkę, co tu się dzieje? Mam prawo wypić moje mleko, zawsze tak było. Ja chcę moją butelkę i to TERAZ”. Nie myśli sobie wcale: „Ale to musi być trudne dla mojej mamy” czy: „Obudzę cały dom”, czy też: „To wcale nie jest dla mnie dobre, żeby wypić w nocy pół litra mleka, więc może lepiej przestanę płakać”. Jeśli dziecko należy do zdeterminowanych i nieustępliwych, nie podda się tak łatwo.

RELACJE RODZIC–DZIECKO Wiele czynników składa się na relacje pomiędzy dzieckiem a rodzicami. Ma na to wpływ indywidualność dziecka oraz jego temperament. Ludzie naprawdę są różni. Niektórzy łatwo się emocjonują i denerwują, inni lubią ściśle trzymać się zwyczajów, jeszcze inni nie lubią, gdy ich życie jest dokładnie zaplanowane. Twoje ogólne samopoczucie, WYCHOWANIE – WSPÓLNY WYSIŁEK

15


„Relacje pomiędzy dzieckiem a jego opiekunem tworzą podwaliny pod jego przyszły rozwój emocjonalny”.

włącznie ze zmęczeniem wynikającym z ciągle zakłócanego snu, również ma wpływ na to, jak reagujesz na dziecko. (Instrukcja: „Maskę tlenową włóż najpierw sobie, a następnie dziecku”, z którą na pewno zetknęłaś się podczas lotu samolotem, obrazuje, że rodzice najpierw powinni się zatroszczyć o siebie, by móc lepiej pomóc dziecku. Tak jest i w tym wypadku). Twoje ciągłe zmęczenie może na przykład wiązać się z tym, że bardzo szybko zjawiasz się przy dziecku, kiedy płacze. Nie chcesz, by się rozbudziło, bo myślisz, że potem będzie mu jeszcze trudniej zasnąć. Zaczynasz więc robić dla niego dużo więcej, niż tego potrzebuje. Oznacza to, że dziecko będzie żądać od ciebie jeszcze lepszej i szybszej reakcji następnej nocy. Ciągła bezsenność u rodziców może również prowadzić do podenerwowania z innych powodów. Możesz zacząć się martwić tym, o czym wcześniej nawet byś nie pomyślała. Są przecież i inne rzeczy – problemy w pracy, choroby w rodzinie, obawy związane z finansami i wiele innych kwestii – to wszystko wpływa na to, jak opiekujesz się dzieckiem. Relacje pomiędzy dzieckiem a jego opiekunem tworzą podwaliny pod jego przyszły rozwój emocjonalny. Mimo że dziecko później nie będzie pamiętało czasów swojego niemowlęctwa, wasza zdrowa relacja złoży się na jego prawidłowy rozwój emocjonalny. Należy więc z nim rozmawiać, włączać go w różne sprawy, dawać mu ciepło i odpowiednią ilość bodźców, ale też respektować jego potrzeby, jeśli ma ochotę przebywania w ciszy i spokoju.

KWESTIE WYBORU Musisz się zastanowić nad tym, jakie masz oczekiwania w stosunku do snu swojego dziecka i czy te oczekiwania są realistyczne. Niedobrze jest dawać dziecku nieczytelne sygnały. Większość dzieci – przynajmniej tych, które dobrze śpią – toleruje nieznaczne odstępstwa od reguł, na przykład jedną noc, kiedy mają trudności z zaśnięciem, lub częściej budzą się na karmienie. Jednak nie licząc pojedynczych odstępstw od reguł, nawyki i rytm snu dziecka powinny być takie same. Szczególnie jeśli próbujesz je zmienić lub też zlikwidować problemy związane ze snem dziecka, powinnaś być niezwykle konsekwentna w komunikowaniu, co można, a czego nie. Tak postępować 16

SPRAWY RODZICIELSKIE


należy przynajmniej przez kilka tygodni. W zależności od twojego podejścia do pewnych sytuacji – na przykład, czy dziecko może spać, czy nie w łóżku rodziców (patrz strona obok) – dziecko potrzebuje jasnych komunikatów. Załóżmy, że podejmujesz decyzję o całkowitym zakazie wstępu dziecka do swojego łóżka i w dzień, i w nocy, włącznie z zakazem zmieniania pieluch na twoim łóżku. Dobrym pomysłem jest zastanowienie się nad tym, jak najprościej przekazać dziecku, czego ma się nauczyć. Jeśli na przykład chcemy zaprzestać karmienia piersią dziecka w nocy, dobrze będzie nie karmić go w łóżku. Jeśli jednak dalej będziemy je karmić w łóżku, będzie mu trudniej oduczyć się jedzenia w nocy. Co więcej, jeszcze lepiej byłoby w ogóle przestać je karmić w sypialni. Innymi słowy, należy zacząć karmić piersią w zupełnie innym miejscu. Reasumując, należy wysyłać dziecku niezwykle jasne i precyzyjne sygnały oraz spróbować zrozumieć, jak odbiera ono to, co dzieje się wokół.

Spanie w łóżku rodziców Wielu rodziców pyta, czy wspólne spanie z dzieckiem w łóżku jest złe. Jeszcze więcej rodziców wymaga od osób, które doradzają w sprawach snu, by zajęły jasne stanowisko w sprawie spania dzieci razem z rodzicami. Jednak nie jest to takie proste, a najbliższa prawdy odpowiedź brzmi, że zależy to od rodziców. Zanim coś zdecydujesz, musisz zastanowić się nad kilkoma kwestiami. Powinno się mieć świadomość, że przy spaniu z dzieckiem wzrasta ryzyko wypadków. Maluch może niespodziewanie przewrócić się na bok i spaść z łóżka. Ważne jest także to, by przyzwyczaił się on do myśli spania w miejscu, które jest tylko jego, czyli do spania w swoim małym „gniazdku”. Jeśli pozwolisz mu spać w swoim łóżku, musisz oswoić się z myślą, że będzie je postrzegało jako własne. Wszyscy musimy mieć swoje miejsce do spania, to bezpośrednio wpływa na poczucie bezpieczeństwa i spokoju. Nie jest więc dobrym pomysłem wędrowanie po domu i spanie raz w pokoju dziennym, raz na kanapie, a innym razem w łóżku. Istnieje bowiem związek między spaniem w różnych miejscach a problemami ze snem. Natomiast nie ma związku u dzieci śpiących w łóżku rodziców. Najtrywialniejszym powodem pozwalania dzieciom na spanie w łóżku rodziców jest to, że rodzice sądzą, iż w ten sposób będzie im łatwiej zająć się dzieckiem. Pozwalają na to, gdy są zmęczeni ciągłym wstawaniem do malucha. Rodzice, którzy zdecydują się na spanie z dzieckiem, muszą zapobiegać ewentualnym wypadkom oraz mieć świadomość i pogodzić się z myślą, że wówczas łóżko będzie należało do całej rodziny. Dla wielu myśl, że łóżko należy do całej rodziny po piątej czy szóstej rano, będzie kusząca. To miłe, kiedy dzieci wślizgują się do łóżka rodziców na poranne pieszczoty przed wstaniem. Niektóre dzieci bardzo lubią spać z rodzicami, ale nie wszystkie. Pozwolenie dziecku na spanie WYCHOWANIE – WSPÓLNY WYSIŁEK

17


18

SPRAWY RODZICIELSKIE


w łóżku rodziców może też zależeć od jego temperamentu. Ogólnie rzecz ujmując, dzielenie łóżka rodzicielskiego najlepiej sprawdza się przy spokojnych i niekłopotliwych dzieciach. Aktywne i pełne energii dzieci nie są takie tylko w dzień. Często i w nocy lubią się przemieszczać po łóżku (może śnią o tym, co robiły w dzień?). Wędrują po całym łóżku w poszukiwaniu własnego miejsca. Takie dzieci często się budzą, kiedy ktoś próbuje je inaczej ułożyć. Tak więc maluchy o żywym temperamencie powinny spać we własnych łóżkach i dla swojego, i dla rodziców dobra. Nie przejmuj się tym, że maluch wierci się w nocy. Czasem wierci się bardziej, czasem mniej i ma to związek z tym, co dzieje się w dzień. Prawdą jest również, że aktywne, będące w ciągłym ruchu dzieci niezbyt często są zainteresowane przytuleniem po obudzeniu, więc rodzice mogą przenosić je do swojego łóżka na pieszczoty, jak się jeszcze w pełni nie przebudziły. Dla niektórych rodziców to jedyny moment w ciągu dnia, kiedy mają okazję na nieco dłuższy kontakt fizyczny z dzieckiem. Problemem przy takim podejściu jest to, że dzieci, które są impulsywne, często nie godzą się na jedynie okazjonalne wskakiwanie do łóżka rodziców. Trudno im zrozumieć, że coś się im pozwala robić na określonych zasadach. Często zaczynają przychodzić do łóżka rodziców coraz wcześniej rano i w rezultacie wprowadzają się tam na stałe. Wiele z tych dzieci, kiedy już podrosną, zaakceptuje to, że może przyjść do rodziców na pewien czas. Pamiętaj, że sen ma przede wszystkim przynieść odpoczynek. Powinno się więc wszystko tak poustawiać, byście ty i dziecko mogli jak najlepiej wypocząć podczas snu.

Wspólne spanie nie wchodzi w grę

Dziecko absolutnie nie powinno spać w łóżku rodziców, jeśli jedno z nich lub oboje:

Pili alkohol lub zażywali lekarstwa i inne środki o działaniu narkotycznym.

Są chorzy.

Śpią na miękkim materacu lub na łóżku wodnym, gdzie zbyt głęboko można się zapaść.

Palą. Nawet jeśli nigdy nie pali się w sypialni, i tak resztki dymu papierosowego osiadają na skórze i włosach palacza i mogą szkodzić dziecku.

WYCHOWANIE – WSPÓLNY WYSIŁEK

19


Własny pokój dla dziecka Wielu rodziców zastanawia się, kiedy najlepiej jest przenieść dziecko do jego pokoju. Większość ekspertów jest zdania, że niemowlę (do ukończenia czwartego miesiąca życia) powinno spać w pokoju z rodzicami, bo właśnie w tym czasie najczęściej zdarza się śmierć łóżeczkowa (patrz s. 76). Badania wykazały, że podczas pierwszych miesięcy życia bicie serca dziecka i oddech są bardziej regularne, gdy śpi ono blisko rodziców. Dobrym momentem na przeniesienie dziecka do jego pokoju jest więc okres pomiędzy piątym a ósmym miesiącem życia. Dziecko jest wtedy na tyle duże, że można przestać je karmić w nocy, a jednocześnie na tyle małe, że nie będzie się zastanawiało, gdzie się podziewasz, kiedy wychodzisz z pokoju. (Dzieci zwykle zaczynają się nad tym zastanawiać w wieku około dziewięciu miesięcy. Jednak nie wszystkie swoim zachowaniem pokażą, że właśnie to je niepokoi). Jeśli twoje dziecko jest aktywne i pełne inwencji, dobrym pomysłem będzie przeniesienie go do swojego pokoju, zanim nauczy się wstawać. Jeśli śpi z tobą w pokoju, stanie się nawet bardziej aktywne, bo gdy wstanie nawet nie w pełni obudzone, to cię zobaczy i trudniej mu będzie położyć się na nowo i zasnąć. Zalecam przeniesienie dziecka do jego pokoju, jeśli łatwo się rozprasza i ma lekki sen. Małe dzieci przeważnie nie uskarżają się, będąc w swoim pokoju, ale niektóre ośmio-, dziewięciomiesięczne zaczynają się niepokoić zniknięciem rodziców (często nazywamy to lękiem separacyjnym; patrz s.  117). Kolejnym momentem na przeniesienie dziecka do jego pokoju, jeśli chcesz, by spało koło ciebie dłużej niż osiem, dziewięć miesięcy, jest wiek pomiędzy 16. a 18. miesiącem życia.

Kiedy dziecko powinno mieć swój pokój?

Dziecko powinno spać w swoim pokoju, gdy:

20

Budzi się na najsłabszy dźwięk.

Zawsze się budzi, kiedy wchodzisz do sypialni i kładziesz się spać.

Zawsze czegoś od ciebie oczekuje, gdy cię widzi.

Jedno z was budzi się przy najlżejszym ruchu dziecka i podchodzi do niego, gdy nie jest to jeszcze konieczne.

SPRAWY RODZICIELSKIE


W tym wieku lęk separacyjny (jeśli twoje dziecko na niego cierpi) ustępuje. Jednak niektóre dzieci odczuwają go nawet dłużej – do drugiego–trzeciego roku życia. Rodzicom dzieci, które nie lubią same spać, polecam, by położyli dziecko z rodzeństwem, jeśli je ma, lub nawet z kotem czy psem. Co więcej, wszelkie podekscytowanie związane z nowo nabytymi umiejętnościami stania czy chodzenia już minie, dziecko nie będzie w związku z tym dodatkowo wstawać czy chodzić, więc będzie spokojniej spało. Maluch bardziej się rusza przez sen, kiedy doskonali nowe umiejętności jak wstawanie czy chodzenie, co prawdopodobnie również wpływa na jego sny, choć takiej pewności nie mamy. Tabela na poprzedniej stronie zawiera kilka dodatkowych powodów, dla których szczególnie można zalecić przeniesienie dziecka do jego pokoju czy do pokoju z rodzeństwem.

KIEDY RODZICE SIĘ ZE SOBĄ NIE ZGADZAJĄ Mimo że wyjaśniałam, jak ważne jest, by wspólnie ustalać pewne kwestie dotyczące snu dziecka, ty i twój partner nie zawsze możecie się ze sobą zgadzać w tej kwestii. Nic w tym zaskakującego, jako że przeważnie wybieramy metody wychowawcze zgodne z własnymi przekonaniami i tym, czego sami byliśmy uczeni jako dzieci. Jednak to bardzo ważne, byście wspólnie znaleźli chwilę – na przykład rano w weekend – żeby usiąść i spokojnie porozmawiać, jak postępować z dzieckiem, kiedy budzi się w nocy, a nie robić tego właśnie w środku nocy. Podczas rozmów dobro dziecka należy postawić na pierwszym miejscu, ponieważ jego potrzeby różnią się od waszych. Niektórym ludziom trudno to zaakceptować. Nie zawsze łatwo jest postawić się na miejscu innej osoby (czy to dziecka, czy partnera). Bardzo spokojni i elastyczni rodzice mogą mieć krnąbrne i dość uparte dzieci, które od początku starają się przesuwać granice. Z kolei ci bardziej surowi, pragnący mieć z góry ustalone zasady na wszelkie okoliczności, mogą mieć dzieci, które lepiej funkcjonowałyby w łagodnej i dużo spokojniejszej atmosferze. Łatwiej dla wszystkich, kiedy dzieci mają podobne usposobienie i potrzeby jak rodzice. Jednak zdarza się, że w rodzinie dominują silne indywidualności, wówczas dopasowanie się może być prawdziwym wyzwaniem.

WYCHOWANIE – WSPÓLNY WYSIŁEK

21


Samotni rodzice Często w tej książce zalecam, by tata zamieniał się z mamą rolami i zajmował się dzieckiem przez pierwsze noce, kiedy rodzice starają się je nauczyć nowych, lepszych nawyków związanych ze snem. Jednak co zrobić, kiedy sytuacja rodzinna (jest się samotnym rodzicem lub partner pracuje z dala od domu) nie pozwala na zamienianie się rolami? Ogólnie rzecz biorąc, kiedy chodzi o polepszenie lub zmiany w nawykach związanych ze snem dziecka, bardzo pomaga, kiedy to inna osoba niż główny opiekun (przeważnie matka) zajmuje się dzieckiem podczas pierwszych kilku nocy od wprowadzenia zmian. Nie jest to oczywiście niezbędne, ale wówczas nieco łatwiej będzie zlikwidować złe nawyki snu dziecka.

PRAKTYCZNA POMOC Samotny rodzic, zdeterminowany, by zmienić nawyki snu dziecka, może skorzystać z rad zawartych w tej książce. Jeśli jesteś w takiej właśnie sytuacji, musisz się przygotować, że zmiany będą trudniejsze do wprowadzenia niż w sytuacji, gdy można się podzielić obowiązkami. Poniżej zamieszczono kilka porad, które mogą pomóc.

Zrób coś dla siebie Jeśli masz taką możliwość, zalecałabym, by jedną noc przed wprowadzeniem zmian dziecko spało u rodziny lub zaufanego przyjaciela. Wykorzystaj ten czas, wypocznij i zrób coś, co sprawi ci przyjemność. Ale nie sprzątaj!

Porozmawiaj z empatyczną osobą Poszukaj wsparcia u przyjaciół, nawet jeśli nie będą mogli przyjść do ciebie do domu i ci pomóc. Może zdołają udzielić ci wsparcia w rozmowie. Jednak nie zawracaj sobie głowy rozmową z osobami, które nie popierają tego, co robisz.

Poproś kogoś o pomoc w ciągu dnia Jeśli przyjaciele czy rodzina nie będą mogli ci pomóc w nocy, to może wesprą cię w dzień. Będzie ci dużo łatwiej, wiedząc, że ktoś się zajmie dzieckiem rano, kiedy ty będziesz potrzebowała spokoju (czy snu).

22

SPRAWY RODZICIELSKIE


Odłóż pracę na bok Zanim zaczniesz wprowadzać zmiany, zrób w domu czy w pracy jak najwięcej, żeby podczas ich wprowadzania nie zawracać sobie tym głowy. Na przykład zaplanuj, by jeść proste, a nie wyszukane kolacje.

Zmień otoczenie i okoliczności Starając się rozwiązać problem ze spaniem dziecka, warto równocześnie wprowadzić też zmiany w jego otoczeniu. Mimo że nie możesz zmienić tego, kto kładzie dziecko spać i zagląda do niego w nocy, masz wpływ na inne rzeczy. Na przykład możesz przestawić łóżeczko – czy to w pokoju, gdzie obecnie śpi, czy do innego pokoju, czy nawet domu (może pomocny przyjaciel użyczy ci jednego pokoju) na kilka nocy. Pomaga też zmiana rytuałów wykonywanych na 15–20 minut przed położeniem dziecka spać. Wprowadzając te zmiany, pomożesz dziecku nauczyć się nowych rzeczy w nowych okolicznościach, co dla większości ludzi, w tym dzieci, jest łatwiejsze. W zmiany zaangażowana jesteś ty i twoje dziecko, więc oboje musicie się nauczyć nowych zachowań. Na przykład, jeśli dziecko jest przyzwyczajone do jedzenia, kiedy budzi się w nocy z płaczem, a ty biegniesz wówczas do niego jak najszybciej, byście oboje jak najszybciej zasnęli – powinno się to zmienić. Nie możesz zmienić zachowania dziecka (ponieważ nie masz możliwości myślenia wraz z nim), ale możesz zmienić swoje podejście. Możesz także pomóc dziecku, regulując jego godziny snu (patrz rozdział 4).

Nieco się oddal Jeśli dziecko śpi w twoim pokoju, powinnaś spać w salonie (lub w innym pokoju) przynajmniej do chwili, kiedy się obudzi. Spanie w tym samym pomieszczeniu co dziecko oznacza, że sama twoja obecność może wpłynąć na to, że łatwiej się obudzi (nawet jeśli jesteś cicho, bo to nie hałas, a twoja obecność może mu przeszkadzać). Jeśli nadal karmisz dziecko piersią, staraj się nie trzymać go w taki sam sposób jak dotychczas, kiedy je odkładasz do łóżeczka czy bierzesz w ramiona w nocy. Trzymaj je tak, by nie widziało twojej twarzy, jeśli właśnie go nie karmisz.

Spędź miło dzień Staraj się, by podczas wprowadzania zmian wasze wspólne dni były jak najbardziej przyjemne i atrakcyjne. Spraw, by czas spędzony z dzieckiem był miły. Dzieci niemal zawsze są szczęśliwsze na świeżym powietrzu niż w domu, więc jak najczęściej wychodź. Nie mówię tutaj o chodzeniu na zakupy! Mam na myśli wyjście na spacer z dzieckiem, wspólną zabawę i odkrywanie świata dopasowane do wieku, temperamentu i umiejętności dziecka. SAMOTNI RODZICE

23


Komunikowanie się z dzieckiem Słowo mówione nie jest najlepszym narzędziem do komunikacji z dzieckiem. To twoje zachowanie zwraca jego uwagę. Małe dzieci niewiele rozumieją z języka mówionego. Dopiero gdy mają około roku, może rozumieją pojedyncze słowa, ale nie zdania, a niedługo później zaczynają rozumieć dwa słowa naraz. Z wiekiem oczywiście zaczynają przyswajać ich więcej. Jednak nawet jeśli dziecko wyłapie i zrozumie pojedyncze słowa, nadal odgaduje ich znaczenie ze sposobu, w jaki są wypowiadane. Dzieci zwracają uwagę na ton i modulację głosu i więcej z tego rozumieją niż z samych słów. Dzieci najwięcej się dowiadują z mowy ciała. Właśnie głównie poprzez język ciała rozumieją innych i w ten sam sposób same wyrażają swoje potrzeby i uczucia. Używają kontaktu wzrokowego w określonym celu. Można się komunikować z dzieckiem już niedługo po urodzeniu, patrząc mu w oczy. Tak więc już od początku dobrze jest przyzwyczaić dziecko do tego, że patrzysz mu w oczy, kiedy do niego mówisz. To pomoże mu się skupić, wzmacnia jego pewność siebie i uczy słuchać. Czasem patrzenie, jak dzieci używają kontaktu wzrokowego, to niezła zabawa. Na przykład, kiedy dorosły mówi rocznemu dziecku, żeby czegoś nie robiło, może ono odwracać wzrok albo czasem nawet zamykać oczy. W efekcie zdaje się mówić: „Nie widzę cię, a ponieważ cię nie widzę, to również nie słyszę, co do mnie mówisz”. Dobrze jest być nawet nieco teatralnym w swoich gestach, komunikując się z dzieckiem. Musisz pamiętać, jak ono odbiera to, co i jak mówisz. Dzieci się wrażliwe na czyjeś uczucia, tym bardziej niemowlęta. Mogą wyczuć stan ducha drugiej osoby. Większość rodziców z doświadczenia wie, że jeśli próbuje się szybko uśpić dziecko, i jak najlepiej stara się to przed nim ukryć, istnieje duże prawdopodobieństwo, że dziecko wyczuje, że coś jest inaczej niż zwykle i wówczas nawet dłużej będzie usypiało. Ta wrażliwość na uczucia ma duży wpływ na komunikację rodzic–dziecko i jest jednym z głównych powodów, dla których powinnaś zwracać uwagę na własne samopoczucie i stan ducha. Jeśli jesteś bardzo zmęczona lub źle się czujesz, twój stan wpłynie na samopoczucie dziecka.

24

SPRAWY RODZICIELSKIE


Jak „mówić” do dziecka Do ukończenia pierwszego roku życia dziecka to gesty, a nie słowa mają szczególne znaczenie. Tak więc:

Jeśli chcesz powiedzieć

Powinnaś

Bardzo cię kocham

Łagodnie spojrzeć w oczy dziecka, pogłaskać je po główce.

Ojej, to niesamowite, że umiesz to zrobić!

Wyrazić podziw, pokazać, jak bardzo jesteś zaskoczona, i rozłożyć ręce z dłońmi skierowanymi ku górze, by to pokazać.

Jestem twoją przyjaciółką!

Przechylić głowę w jedną stronę i wysunąć rękę dłonią skierowaną ku górze. Jeśli dziecko się boi lub jest onieśmielone, podejdź do niego z boku, nie patrząc mu zbyt bezpośrednio w oczy, by się nie wystraszyło. Spójrz na nie, mając dłonie skierowane do góry.

KOMUNIKOWANIE SIĘ Z DZIECKIEM

25



Słodkich snów