Page 1

Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ A. §Æt vÊn ®Ò I. Më ®Çu:

Gi¸o dôc ngµy nay ®−îc coi lµ nÒn mãng cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ®em l¹i sù thÞnh v−îng cho nÒn kinh tÕ quèc d©n. V× lÏ ®ã thÓ coi gi¸o dôc ®ång nghÜa víi sù ph¸t triÓn. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng kh«ng cã gi¸o dôc th× kh«ng cã bÊt cø sù ph¸t triÓn nµo ®èi víi con ng−êi, ®èi víi kinh tÕ, v¨n ho¸. ChÝnh nhê gi¸o dôc mµ c¸c di s¶n t− t−ëng vµ kü thuËt cña thÕ hÖ tr−íc truyÒn l¹i cho thÕ hÖ sau. C¸c di s¶n nµy ®−îc tÝch luü cµng phong phó lµm cho x· héi cµng ph¸t triÓn. Trong v¨n kiÖn Héi nghÞ TW4kho¸ VII ®· kh¼ng ®Þnh”Gi¸o dôc ®µo t¹o lµ ch×a kho¸ ®Ó më cöa tiÕn vµo t−¬ng lai”. Cóng chÝnh víi tinh thÇn ®Æc biÖt coi träng vai trß cña gi¸o dôc vµ ®µo t¹o trong sù nghiÖp CNH-H§H ®Êt n−íc, §¶ng ta ®· chØ râ vai trß quèc s¸ch hµng ®Çu cña gi¸o dôc vµ ®µo t¹o, ®ång thêi còng chØ râ sø mÖnh cña gi¸o dôc ®µo t¹o trong giai ®o¹n hiÖn nay lµ: “Cïng víi khoa häc c«ng nghÖ, Gi¸o dôc- §µo t¹o lµ quèc s¸ch hµng ®Çu ”. “NhiÖm vô n©ng cao d©n trÝ, ®µo t¹o nh©n lùc, båi d−ìng nh©n tµi ”. NhËn thÊy râ vai trß, vÞ trÝ v« cïng to lín cña gi¸o dôc trong v¨n kiÖn ®¹i héi X §¶ng ta ®· nhÊn m¹nh −u tiªn hµng ®Çu cho viÖc n©ng cao chÊt l−îng d¹y vµ häc. §æi míi ch−¬ng tr×nh, néi dung, ph−¬ng ph¸p d¹y vµ häc, n©ng cao chÊt l−îng ®éi ngò gi¸o viªn vµ t¨ng c−êng c¬ së vËt chÊt cho nhµ tr−êng lµ viÖc lµm kh«ng thÓ thiÕu. N»m trong hÖ thèng gi¸o dôc quèc d©n, gi¸o dôc TiÓu häc lµ bËc häc nÒn t¶ng. . Mçi m«n häc ë TiÓu häc ®Òu gãp phÇn vµo viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh÷ng c¬ së ban ®Çu, rÊt quan träng cña nh©n c¸ch con ng−êi ViÖt Nam. Trong c¸c m«n häc ë TiÓu häc, m«n to¸n gi÷ mét vÞ trÝ rÊt quan träng. M«n to¸n ë TiÓu häc nh»m gióp häc sinh: - Cã nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n, nÒn t¶ng vÒ to¸n häc

1

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ - H×nh thµnh nh÷ng kÜ n¨ng thùc hµnh tÝnh, ®o l−êng, gi¶i c¸c bµi to¸n cã nh÷ng øng dông thiÕt thùc trong cuéc sèng. - Gãp phÇn b−íc ®Çu ph¸t triÓn n¨ng lùc t− duy, kh¶ n¨ng suy luËn hîp lý vµ diÔn ®¹t ®óng (nãi vµ viÕt) c¸ch ph¸t hiÖn vµ c¸ch gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ®¬n gi¶n, gÇn gòi trong cuéc sèng; kÝch thÝch trÝ t−ëng t−îng; g©y høng thó häc tËp to¸n; gãp phÇn b−íc ®Çu h×nh thµnh ph−¬ng ph¸p häc tËp vµ lµm viÖc cã kÕ ho¹ch, khoa häc, chñ ®éng, linh ho¹t, s¸ng t¹o. HiÖn nay cã nhiÒu gi¶i ph¸p ®· vµ ®ang ®−îc nghiªn cøu, ¸p dông ®Ó gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu trªn. §æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc nh»m ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, chñ ®éng, s¸ng t¹o cña häc sinh còng lµ mét trong nh÷ng gi¶i ph¸p ®−îc nhiÒu ng−êi quan t©m nh»m ®−a c¸c h×nh thøc d¹y häc míi vµo nhµ tr−êng. §Ó tÝch cùc ho¸ ho¹t ®éng häc tËp cña häc sinh, m«n to¸n ë TiÓu häc nãi chung vµ líp 5 nãi riªng cÇn cã mét ph−¬ng ph¸p d¹y häc cô thÓ phï hîp víi tõng lo¹i to¸n. XÐt riªng vÒ lo¹i to¸n chuyÓn ®éng ®Òu ë líp 5, ta thÊy ®©y lµ lo¹i to¸n khã, rÊt phøc t¹p, phong phó ®a d¹ng vµ cã rÊt nhiÒu kiÕn thøc ¸p dông vµo thùc tÕ cuéc sèng. MÆt kh¸c viÖc h×nh thµnh, rÌn luyÖn, cñng cè c¸c kü n¨ng gi¶i to¸n chuyÓn ®éng ®Òu gÇn nh− lµ ch−a cã nªn c¸c em kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng khã kh¨n sai lÇm khi gi¶i lo¹i to¸n nµy. V× thÕ rÊt cÇn ph¶i cã ph−¬ng ph¸p cô thÓ ®Ò ra ®Ó d¹y gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu nh»m ®¸p øng c¸c néi dung båi d−ìng n©ng cao chÊt l−îng gi¶ng d¹y cña gi¸o viªn, båi d−ìng n©ng cao kh¶ n¨ng t− duy linh ho¹t vµ ãc s¸ng t¹o cña häc sinh. §· cã nh÷ng cuèn s¸ch viÕt vÒ lo¹i to¸n chuyÓn ®éng ®Òu, song nh÷ng cuèn s¸ch nµy míi chØ dõng l¹i ë møc ®é hÖ thèng ho¸ c¸c bµi tËp (chñ yÕu lµ bµi tËp khã) cho nªn s¸ch míi chØ ®−îc sö dông lµm tµi liÖu tham kh¶o cho häc sinh giái. Cßn l¹i nh÷ng tµi liÖu kh¸c, to¸n chuyÓn ®éng ®Òu cã ®−îc ®Ò cËp ®Õn nh−ng rÊt Ýt, ch−a ph©n tÝch mét ph−¬ng ph¸p cô thÓ nµo trong viÖc d¹y gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu nµy.

2

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ Tr−íc ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn cña vÊn ®Ò nªu trªn; lµ mét gi¸o viªn ®· tõng d¹y líp 5, t«i ®· chän vµ ¸p dông cho m×nh mét ph−¬ng ph¸p d¹y häc phï hîp ®Ó d¹y lo¹i to¸n chuyÓn ®éng ®Òu. §ã lµ: "¸p dông d¹y häc tÝch cùc ®Ó d¹y gi¶i c¸c bµi to¸n vÒ chuyÓn ®éng ®Òu cho häc sinh líp 5" V× thêi gian cã h¹n, nhËn thøc vµ n¨ng lùc cßn h¹n chÕ nªn khã tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. T«i rÊt mong ®−îc sù gãp ý cña ®ång nghiÖp vµ c¸c cÊp qu¶n lý gi¸o dôc. II. Thùc tr¹ng cña vÊn ®Ò nghiªn cøu

1,Thùc tr¹ng viÖc d¹y vµ häc to¸n chuyÓn ®éng ®Òu ë tr−êng TH Phó NhuËn. T«i ®· tiÕn hµnh kh¶o s¸t trªn mét sè líp 5 ë tr−êng TiÓu häc Phó NhuËn- Nh− Thanh .Néi dung vµ kÕt qña nh− sau: a) §èi víi gi¸o viªn: T«i ®−a ra mét sè c©u hái ®èi víi gi¸o viªn trùc tiÕp d¹y líp 5 vµ thu ®−îc kÕt qu¶ nh− sau: C©u hái 1: C« (thÇy) chia c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu vÒ nh÷ng d¹ng nµo ? Dùa vµo ®©u ®Ó chia nh− vËy ? Tr¶ lêi: Chia lµm 2 lo¹i, lo¹i ®¬n gi¶n cã 1 ®éng tö chuyÓn ®éng, lo¹i n©ng cao cã 2 ®éng tö hay nhiÒu ®éng tö. C©u hái 2: Khi gi¶i bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu, häc sinh th−êng m¾c nh÷ng sai lÇm g× ? Tr¶ lêi: Kh«ng biÕt c¸ch tr×nh bµy lêi gi¶i, ®«i khi tÝnh to¸n sai, vËn dông c«ng thøc lÉn lén, kü n¨ng gi¶i bµi to¸n n©ng cao yÕu. C©u hái 3: §Ó d¹y tèt d¹ng to¸n vÒ chuyÓn ®éng ®Òu, ta cÇn l−u ý g× vÒ ph−¬ng ph¸p ? Tr¶ lêi: Ph¶i t¨ng c−êng sè l−îng, chÊt l−îng c¸c bµi tËp; c¸c bµi tËp ®ã ph¶i cã hÖ thèng, ®−îc ph©n lo¹i râ rµng. Ph¶i nghiªn cøu vµ cung cÊp cho häc sinh mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i thÝch hîp. 3

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ b) §èi víi häc sinh: * T×m hiÓu chÊt l−îng gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu ë häc sinh. T«i ®· tiÕn hµnh kiÓm tra vë cña häc sinh líp 5B (tr−êng TiÓu häc Phó NhuËn).ViÖc kiÓm tra vë häc sinh ®−îc tiÕn hµnh sau khi c¸c em häc xong phÇn lý thuyÕt to¸n chuyÓn ®éng ®Òu vµ mét sè tiÕt luyÖn tËp. - Sè l−îng vë ®−îc kiÓm tra: 12 quyÓn cña 12 häc sinh (trong ®ã 1/2 lµ häc sinh yÕu, 7/14 häc sinh TB, 2/4 häc sinh kh¸, 2/4 häc sinh giái). - Sè l−îng bµi tËp ph¶i lµm ë mçi cuèn vë lµ 12 bµi. Gåm: Bµi 3 trang 140; bµi 1, 4 trang 144, 145; bµi 1,3 trang 145, 146; bµi 1,2,3, trang 171, 172, (tiÕt luyÖn tËp); bµi 4,5 trang 177, 178 ; bµi 1, 3 trang 179, 180. KÕt qu¶ nh− sau: Sè l−îng vë

12 quyÓn

Sè l−îng

Sè bµi lµm

bµi tËp

§¹t yªu cÇu

Kh«ng ®¹t yªu cÇu

144 bµi

96 bµi = 66,67%

28 bµi =19,45%

Sè bµi kh«ng lµm

20 bµi = 13,98%

- Sè bµi kh«ng ®¹t yªu cÇu hÇu hÕt thuéc vÒ c¸c bµi to¸n cã 2 ®éng tö. Nh− vËy, nh×n chung chÊt l−îng vÒ d¹y gi¶i to¸n chuyÓn ®éng ®Òu ë líp 5B tr−êng TiÓu häc Phó NhuËn ®· ®¹t yªu cÇu. Tuy nhiªn c¸c bµi to¸n trªn hÇu hÕt lµ nh÷ng bµi to¸n ®¬n gi¶n. Mét sè bµi to¸n cã tÝnh chÊt n©ng cao, häc sinh lµm kh«ng trän vÑn. §iÒu ®ã ph¶n ¸nh phÇn nµo viÖc d¹y vµ häc cßn ch−a tËn dông triÖt ®Ó nh÷ng kh¶ n¨ng s½n cã trong häc sinh. Cã mét ®iÒu ®¸ng chó ý lµ kÕt qu¶ trªn ®©y tuy ®¹t yªu cÇu nh−ng l¹i kh«ng ®ång ®Òu nhau. Cã em lµm ®óng gÇn hÕt c¸c bµi tËp, cã em lµm sai vµ sai rÊt nhiÒu. Tõ thùc tr¹ng trªn t«i thÊy cÇn ph¶i t×m ra c¸c nguyªn nh©n dÉn ®Õn nh÷ng sai lÇm cña häc sinh khi gi¶i lo¹i to¸n nµy ®Ó cã ph−¬ng ph¸p kh¾c phôc. * Nguyªn nh©n dÉn ®Õn nh÷ng sai lÇm cña häc sinh trong qu¸ tr×nh gi¶i bµi to¸n vÒ chuyÓn ®éng ®Òu. - Lµ mét bé phËn trong ch−¬ng tr×nh to¸n TiÓu häc, d¹ng to¸n chuyÓn ®éng ®Òu lµ mét thÓ lo¹i gÇn nh− míi mÎ vµ rÊt phøc t¹p víi häc sinh líp 5. C¸c em thùc 4

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ sù lµm quen trong thêi gian rÊt ng¾n (Häc kú II líp 5). ViÖc rÌn luyÖn, h×nh thµnh, cñng cè kÜ n¨ng, kÜ x¶o gi¶i to¸n cña häc sinh ë lo¹i nµy gÇn nh− ch−a cã. ChÝnh v× vËy häc sinh kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng khã kh¨n, sai lÇm. Qua thùc tÕ gi¶ng d¹y vµ kh¶o s¸t häc sinh ë mét sè líp, t«i thÊy sai lÇm cña häc sinh khi gi¶i to¸n chuyÓn ®éng ®Òu lµ do nh÷ng nguyªn nh©n sau: a) Sai lÇm do häc sinh kh«ng ®äc kÜ ®Ò bµi, thiÕu sù suy nghÜ cÆn kÏ d÷ kiÖn vµ ®iÒu kiÖn ®−a ra trong bµi to¸n. VÝ dô: (Bµi 3 trang 140 SGK) Qu·ng ®−êng AB dµi 25 km. Trªn ®−êng ®i tõ A ®Õn B, mét ng−êi ®i bé 5Km råi tiÕp tôc ®i « t« trong nöa giê th× ®Õn B. TÝnh vËn tèc cña « t«. Cã 8 häc sinh líp 5B ®· gi¶i nh− sau: VËn tèc cña «t« lµ: 25 :

1 = 50(km / h) 2

§¸p sè: 50 km/h

Cßn hÇu hÕt häc sinh lµm ®óng bµi to¸n víi lêi gi¶i nh− sau: Qu·ng ®−êng ng−êi ®ã ®i b»ng « t« lµ: 25 - 5 = 20 (km) VËn tèc cña « t« lµ: 20 :

1 = 40(km / h) 2

§¸p sè: 40km/h

C¶ 8 häc sinh m¾c sai lÇm trªn ®Òu do c¸c em ch−a ®äc kÜ ®Ò bµi, bá sãt 1 d÷ kiÖn quan träng cña bµi to¸n "Ng−êi ®ã ®i bé 5 km råi míi ®i « t«". Trªn ®©y chØ lµ mét trong nh÷ng vÝ dô häc sinh m¾c sai lÇm lo¹i nµy. b)Khi gi¶i bµi to¸n häc sinh cßn nÆng vÒ trÝ nhí m¸y mãc, t− duy ch−a linh ho¹t. VÝ dô: Bµi 1trang 144 (SGK to¸n 5): Qu·ng ®−êng AB dµi 180Km. Mét « t« ®i tõ A ®Õn B víi vËn tèc 54Km/giê, cïng lóc ®ã mét xe m¸y di tõ B ®Õn Avíi vËn tèc 36Km/giê. Hái kÓ tõ lóc b¾t ®Çu ®i, sau mÊy giê « t« gÆp xe m¸y? 5

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ Khi gÆp bµi to¸n trªn häc sinh rÊt lóng tóng, kh«ng biÕt vËn dông c«ng thøc g× ®Ó tÝnh. T«i tiÕn hµnh kiÓm tra trªn líp 5 B chØ cã mét sè Ýt em lµm ®−îc bµi to¸n theo c¸ch gi¶i sau: Cø sau mçi giê « t« vµ xe m¸y ®i ®−îc sè km lµ: 54 + 36 = 90 (km) Thêi gian ®Ó « t« vµ xe m¸y gÆp nhau lµ: 180 : 90 = 2 (giê) §¸p sè: 2 giê Mét sè häc sinh kh¸c do quen c¸ch tÝnh chØ cã mét ®éng tö nªn kh«ng viÕt ®−îc trän vÑn lêi gi¶i. Mét sè häc sinh l¹i do nhÇm lÉn gi÷a chuyÓn ®éng ng−îc chiÒu vµ chuyÓn ®éng cïng chiÒu nªn ¸p dông sai c«ng thøc, dÉn ®Õn gi¶i sai bµi to¸n. c) Häc sinh kh«ng n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n. VÝ dô: Mét xe m¸y ®i tõ A ®Õn B hÕt 42 phót. TÝnh qu·ng ®−êng AB, biÕt vËn tèc cña xe m¸y lµ 36 km/giê. T«i tiÕn hµnh kh¶o s¸t trªn líp 5B, ®©y lµ bµi to¸n c¬ b¶n nh−ng cã rÊt nhiÒu em gi¶i sai mét c¸ch trÇm träng nh− sau: Qu·ng ®−êng AB lµ: 36 x 42 = 1512 (km) §¸p sè : 1525 km Víi bµi to¸n trªn häc sinh rÊt dÔ lóng tóng khi thÊy ®¬n vÞ ®o vËn tèc cña xe m¸y lµ km/giê, mµ thêi gian xe m¸y ®i hÕt qu·ng ®−êng l¹i ®o b»ng ®¬n vÞ (phót). Nªn trong qu¸ tr×nh gi¶i c¸c em ®· kh«ng ®æi ®¬n vÞ ®o mµ cø ®Ó nguyªn d÷ kiÖn cña bµi to¸n nh− vËy l¾p vµo c«ng thøc s = v x t

®Ó tÝnh.

§©y lµ mét trong nh÷ng sai lÇm rÊt ®Æc tr−ng vµ phæ biÕn cña häc sinh khi gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu do kh«ng n¾m ch¾c ®−îc viÖc sö dông ®¬n vÞ ®o. d) Vèn ng«n ng÷ cña häc sinh cßn nhiÒu h¹n chÕ. VÝ dô: Lóc 6 giê mét «t« ®i tõ A ®Õn B víi vËn tèc 50km/h. Lóc 7 giê 30 phót mét xe «t« du lÞch ®i tõ B ®Õn A víi vËn tèc 65 km/h. Hái hai xe gÆp nhau lóc mÊy giê ? BiÕt qu·ng ®−êng AB lµ 420 km. Khi tiÕn hµnh ®iÒu tra trªn líp 5B t«i thÊy cã 16 em ®i ®óng h−íng gi¶i, nh−ng 6

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ 9 em trong ®ã cã lêi v¨n kh«ng khíp víi phÐp tÝnh gi¶i. H¬n n÷a bµi to¸n hái lóc mÊy giê hai xe gÆp nhau (tøc lµ t×m thêi ®iÓm hai xe gÆp nhau) häc sinh kh«ng hiÓu vµ chØ t×m thêi gian ®Ó hai xe gÆp nhau. 2, KÕt qu¶ cña thùc tr¹ng trªn: Sau ®©y lµ kÕt qu¶ kh¶o s¸t trªn 3 líp 5 ë tr−êng TiÓu häc Phó NhuËn (5A, 5B, 5C): Néi dung kh¶o s¸t: Häc sinh lµm nh÷ng bµi tËp c¬ b¶n sau: 1. Bµi 1: Lóc 6 giê mét «t« ®i tõ A ®Õn B víi vËn tèc 50km/h. Lóc 7 giê 30 phót mét xe «t« du lÞch ®i tõ B ®Õn A víi vËn tèc 65 km/h. Hái hai xe gÆp nhau lóc mÊy giê ? BiÕt qu·ng ®−êng AB lµ 420 km. 2. Bµi 2: Qu·ng ®−êng AB dµi 25 km. Mét ng−êi ®i bé tõ A ®Õn B ®−îc 5 km råi ®i « t«, « t« ®i mÊt nöa giê th× ®Õn B. TÝnh vËn tèc cña « t«. NÕu ng−êi ®ã ®i « t« tõ A th× sau bao l©u sÏ ®Õn B ?. 3. Bµi 3: Hai « t« b¾t ®Çu ®i tõ A vµ B cïng mét lóc vµ ng−îc chiÒu nhau. Qu·ng ®−êng AB dµi 174 km. VËn tèc cña « t« thø nhÊt b»ng 42 km/h, cña « t« thø hai b»ng 45 km/h. Hái sau mÊy giê 2 « t« gÆp nhau ? KÕt qu¶ nh− sau: Líp

5A

5B

5C

28 HS

24 HS

28 HS

Nguyªn nh©n sai lÇm

84 bµi

72 bµi

84 bµi

1. Ch−a ®äc kü ®Ò bµi thiÕu suy nghÜ cÆn

10 bµi

10 bµi

23 bµi

= 11,9%

= 13,8%

= 27,4%

18 bµi

14 bµi

15 bµi

= 21,4%

= 19,4%

= 17,8%

kÏ vÒ c¸c d÷ liÖu vµ ®iÒu kiÖn bµi to¸n 2. Sai lÇm do nÆng vÒ trÝ nhí m¸y mãc, t− duy ch−a linh ho¹t, kh¶ n¨ng t−ëng t−îng yÕu. 7

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ 3. Sai lÇm do kh«ng n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n. 4. Sai lÇm do ng«n ng÷ cßn nhiÒu h¹n chÕ. 5. Nh÷ng bµi kh«ng m¾c sai lÇm.

10 bµi

10 bµi

11 bµi

= 11,9%

= 13,8%

= 13,1%

12 bµi

21 bµi

12 bµi

= 14,2%

= 29,2%

= 14,2%

34 bµi

17 bµi

23 bµi

= 39,9%

= 23,6%

= 27,3%

Tæng sè bµi m¾c sai lÇm ë c¶ 3 líp lµ: 166 bµi, chiÕm 69,1% §iÒu nµy chøng tá: To¸n chuyÓn ®éng ®Òu lµ thÓ lo¹i häc sinh dÔ m¾c sai lÇm khi gi¶i. Bªn c¹nh nh÷ng lçi do t− duy ch−a linh ho¹t, do kh«ng n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n th× líp 5 cßn m¾c ph¶i mét sai lÇm quan träng n÷a ®ã lµ vèn ng«n ng÷ cña c¸c em cßn rÊt h¹n chÕ (®iÒu nµy ¶nh h−ëng kh«ng nhá tíi viÖc tr×nh bµy lêi gi¶i cña c¸c em). Tãm l¹i: viÖc gi¶i c¸c bµi to¸n vÒ chuyÓn ®éng ®Òu kh«ng nh÷ng ®ßi hái ë häc sinh kh¶ n¨ng t− duy linh ho¹t, s¸ng t¹o, mµ cßn ®ßi hái ë c¸c em kh¶ n¨ng ng«n ng÷ phong phó nh»m mét mÆt ®Ó hiÓu ®−îc néi dung bµi to¸n, mét mÆt ®Ó diÔn ®¹t bµi gi¶i cña m×nh mét c¸ch t−êng minh. Tõ thùc tr¹ng trªn, ®Ó c«ng viÖc ®¹t hiÖu qu¶ tèt h¬n t«i ®· m¹nh d¹n ®Ò ra vµ ¸p dông d¹y häc tÝch cùc vµo ®Ó d¹y gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu nh− sau:

B. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò I/ C¸c gi¶i ph¸p thùc hiÖn nh»m h−íng dÉn häc sinh líp 5 gi¶i bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu theo h−íng ph¸t huy tÝnh tÝch cùc.

8

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ ChuyÓn ®éng ®Òu lµ d¹ng to¸n vÒ c¸c sè ®o ®¹i l−îng. Nã liªn quan ®Õn 3 ®¹i l−îng lµ qu·ng ®−êng (®é dµi), vËn tèc vµ thêi gian. Bµi to¸n ®Æt ra lµ: Cho biÕt mét sè trong c¸c yÕu tè hay mèi liªn hÖ nµo ®ã trong chuyÓn ®éng ®Òu. T×m c¸c yÕu tè cßn l¹i. V× vËy, môc ®Ých cña viÖc d¹y gi¶i to¸n chuyÓn ®éng ®Òu lµ gióp häc sinh tù t×m hiÓu ®−îc mèi quan hÖ gi÷a ®¹i l−îng ®· cho vµ ®¹i l−îng ph¶i t×m, m« t¶ quan hÖ ®ã b»ng cÊu tróc phÐp tÝnh cô thÓ, thùc hiÖn phÐp tÝnh, tr×nh bµy lêi gi¶i bµi to¸n. §Ó thùc hiÖn môc ®Ých trªn, gi¸o viªn cÇn thùc hiÖn c¸c yªu cÇu sau: - Tù gi¶i bµi to¸n b»ng nhiÒu c¸ch (nÕu cã). - Dù kiÕn nh÷ng khã kh¨n, sai lÇm cña häc sinh. - Tæ chøc cho häc sinh ho¹t ®éng n¾m v÷ng c¸c kh¸i niÖm, thuËt ng÷ vµ thùc hiÖn c¸c b−íc gi¶i bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu. - RÌn luyÖn cho häc sinh kh¸, giái n¨ng lùc kh¸i qu¸t ho¸ gi¶i to¸n. Cô thÓ nh− sau * Kh©u gi¶i to¸n: Lµ kh©u quan träng trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ d¹y gi¶i bµi to¸n cña ng−êi gi¸o viªn. ChØ th«ng qua gi¶i to¸n, gi¸o viªn míi cã thÓ dù kiÕn ®−îc nh÷ng khã kh¨n sai lÇm mµ häc sinh th−êng m¾c ph¶i, vµ khi gi¶i bµi to¸n b»ng nhiÒu c¸ch gi¸o viªn sÏ bao qu¸t ®−îc tÊt c¶ h−íng gi¶i cña häc sinh. §ång thêi h−íng dÉn c¸c em gi¶i theo nhiÒu c¸ch ®Ó kÝch thÝch lßng say mª häc to¸n ë trÎ. * Dù kiÕn khã kh¨n sai lÇm cña häc sinh: §©y lµ c«ng viÖc kh«ng thÓ thiÕu ®−îc trong qu¸ tr×nh d¹y gi¶i to¸n. Tõ dù kiÕn nh÷ng sai lÇm cña häc sinh, gi¸o viªn ®Æt ra ph−¬ng ¸n tèt gi¶i quyÕt cho tõng bµi to¸n. Mét sè khã kh¨n, sai lÇm häc sinh th−êng m¾c ph¶i khi gi¶i lo¹i to¸n nµy lµ: -TÝnh to¸n sai - ViÕt sai ®¬n vÞ ®o - NhÇm lÉn gi÷a thêi gian vµ thêi ®iÓm - VËn dông sai c«ng thøc 9

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ - Häc sinh lóng tóng khi ®−a bµi to¸n chuyÓn ®éng ng−îc chiÒu (hoÆc cïng chiÒu) lÖch thêi ®iÓm xuÊt ph¸t vÒ d¹ng to¸n chuyÓn ®éng ng−îc chiÒu (hoÆc cïng chiÒu) cïng thêi ®iÓm xuÊt ph¸t. - C©u lêi gi¶i (lêi v¨n) kh«ng khíp víi phÐp tÝnh gi¶i: * Tæ chøc cho häc sinh thùc hiÖn c¸c b−íc gi¶i to¸n. - Tæ chøc cho häc sinh t×m hiÓu néi dung bµi to¸n b»ng c¸c thao t¸c. + §äc bµi to¸n (®äc to, ®äc thÇm, ®äc b»ng m¾t). + T×m hiÓu mét sè tõ, thuËt ng÷ quan träng ®Ó hiÓu néi dung, n¾m b¾t bµi to¸n cho biÕt c¸i g× ? bµi to¸n yªu cÇn ph¶i t×m c¸i g× ? - T×m c¸ch gi¶i bµi to¸n b»ng c¸c thao t¸c: + Tãm t¾t bµi to¸n b»ng s¬ ®å hoÆc b»ng lêi (khuyÕn khÝch häc sinh tãm t¾t = s¬ ®å) + Cho häc sinh diÔn ®¹t bµi to¸n th«ng qua tãm t¾t. + LËp kÕ ho¹ch gi¶i bµi to¸n: x¸c ®Þnh tr×nh tù gi¶i bµi to¸n, th«ng th−êng xuÊt ph¸t tõ c©u hái cña bµi to¸n ®i ®Õn c¸c yÕu tè ®· cho. X¸c lËp mèi quan hÖ gi÷a c¸c ®iÒu kiÖn ®· cho víi yªu cÇu bµi to¸n ph¶i t×m vµ t×m ®−îc ®óng phÐp tÝnh thÝch hîp. - Thùc hiÖn c¸ch gi¶i vµ tr×nh bµy lêi gi¶i b»ng c¸c thao t¸c: + Thùc hiÖn c¸c phÐp tÝnh ®· x¸c ®Þnh (ra ngoµi nh¸p) + ViÕt c©u lêi gi¶i + ViÕt phÐp tÝnh t−¬ng øng + ViÕt ®¸p sè - KiÓm tra bµi gi¶i: kiÓm tra sè liÖu,kiÓm tra tãm t¾t,kiÓm tra phÐp tÝnh,kiÓm tra c©u lêi gi¶i,kiÓm tra kÕt qña cuèi cïng xem cã ®óng víi yªu cÇu bµi to¸n. * RÌn luyÖn n¨ng l−c kh¸i qu¸t hãa gi¸i to¸n : - Lµm quen víi c¸c bµi to¸n thiÕu hoÆc thõa d÷ kiÖn. - LËp bµi to¸n t−¬ng tù (hoÆc ng−îc)víi bµi to¸n ®· gi¶i. - LËp bµi to¸n theo c¸ch gi¶i cho s½n.

10

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ II. c¸c BiÖn ph¸p ®Ó tæ chøc thùc hiÖn d¹y gi¶i mét sè bµi to¸n cô thÓ.

Ta chia bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu ë líp 5 lµm hai lo¹i nh− sau: 1, Lo¹i ®¬n gi¶n (gi¶i trùc tiÕp b»ng c«ng thøc c¬ b¶n) a) §èi víi lo¹i nµy, cã 3 d¹ng bµi to¸n c¬ b¶n nh− sau: Bµi to¸n 1: Cho biÕt vËn tèc vµ thêi gian chuyÓn ®éng, t×m qu·ng ®−êng. C«ng thøc gi¶i: Qu·ng ®−êng = vËn tèc x thêi gian. Bµi to¸n 2: Cho biÕt qu·ng ®−êng vµ thêi gian chuyÓn ®éng, t×m vËn tèc. C«ng thøc gi¶i: VËn tèc = qu·ng ®−êng : thêi gian Bµi to¸n 3: Cho biÕt vËn tèc vµ qu·ng ®−êng, t×m thêi gian. C«ng thøc gi¶i: Thêi gian = qu·ng ®−êng : vËn tèc. * Chó ý: Ph¶i chän ®¬n vÞ ®o thÝch hîp trong c¸c c«ng thøc tÝnh. Ch¼ng h¹n nÕu qu·ng ®−êng chän ®o b»ng km, thêi gian ®o b»ng giê th× vËn tèc ph¶i ®o b»ng km/h. NÕu thiÕu chó ý ®iÒu nµy häc sinh sÏ gÆp khã kh¨n vµ sai lÇm trong tÝnh to¸n. b) VÝ dô minh ho¹: Mét « t« ®i tõ A lóc 6 giê 20 phót vµ ®Õn B lóc 11 giê 20 phót. BiÕt qu·ng ®−êng AB dµi 120 km, h·y tÝnh vËn tèc cña « t«. * Dù kiÕn sai lÇm cña häc sinh. - TÝnh to¸n sai. - ViÕt sai ®¬n vÞ ®o. * Tæ chøc cho häc sinh thùc hiÖn c¸c b−íc gi¶i. - Cho häc sinh ®äc bµi to¸n (®äc to, ®äc b»ng m¾t). - X¸c ®Þnh d÷ kiÖn ®· cho vµ d÷ kiÖn ph¶i t×m. + Bµi to¸n cho biÕt g× ? (qu·ng ®−êng AB dµi 120 km, ®i tõ A lóc 6 giê 20 phót, ®Õn B lóc 11 giê 20 phót). + Bµi to¸n yÕu cÇu t×m c¸i g× ? (t×m vËn tèc). - Cho häc sinh x¸c ®Þnh d¹ng cña bµi to¸n: bµi to¸n thuéc d¹ng biÕt thêi gian vµ qu·ng ®−êng, t×m vËn tèc.

11

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ - Tãm t¾t bµi to¸n: Gi¸o viªn lµm mÉu vµ h−íng dÉn häc sinh tãm t¾t, c¸c bµi tËp kÕ tiÕp gi¸o viªn chØ ®Þnh h−íng, kiÓm tra viÖc tãm t¾t cña häc sinh. 120 km 6 giê 20 phót

11 giê 20 phót

A

B v=? - Häc sinh diÔn ®¹t bµi to¸n th«ng qua tãm t¾t (kh«ng nh×n ®Ò to¸n mµ nh×n

vµo tãm t¾t, häc sinh tù nªu bµi to¸n theo sù hiÓu biÕt vµ ng«n ng÷ cña tõng em) * LËp kÕ ho¹ch gi¶i bµi to¸n: - §Ó t×m vËn tèc cña « t«, tr−íc tiªn ta cÇn biÕt g× ? (biÕt thêi gian « t« ®i tõ A ®Õn B) - ViÖc tÝnh thêi gian « t« ®i ®−îc thùc hiÖn nh− thÕ nµo ? (11 giê 20 phót - 6 giê 20 phót = 5 giê) - Dùa vµo c«ng thøc nµo ®Ó tÝnh vËn tèc ? (v = s : t) - Qu·ng ®−êng vµ thêi gian ®· biÕt, ta t×m vËn tèc nh− thÕ nµo ? (120 : 5 = 24 (km/h)) * Tr×nh bµy bµi gi¶i: Thêi gian « t« ®i tõ A ®Õn B lµ: 11 giê 20 phót - 6 giê 20 phót = 5 giê VËn tèc cña « t« lµ: 120 : 5 = 24 km/h * Dù kiÕn bµi to¸n míi. Mét « t« ®i tõ A ®Õn B víi vËn tèc 24 km/h. BiÕt thêi gian « t« ®i hÕt qu·ng ®−êng lµ 5 giê. H·y tÝnh qu·ng ®−êng AB. 2.D¹ng phøc t¹p (gi¶i b»ng c«ng thøc suy luËn) a) Tõ c¸c bµi to¸n c¬ b¶n ta cã 4 bµi to¸n phøc t¹p sau:

12

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ Bµi to¸n 1: (chuyÓn ®éng ng−îc chiÒu, cïng lóc): Hai ®éng tö c¸ch nhau qu·ng ®−êng s, khëi hµnh cïng lóc víi vËn tèc t−¬ng øng lµ v1 vµ v2, ®i ng−îc chiÒu nhau. T×m thêi gian ®i ®Ó gÆp nhau vµ vÞ trÝ gÆp nhau. C«ng thøc gi¶i: Thêi gian ®i ®Ó gÆp nhau lµ: t = s : (v1 + v2) Qu·ng ®−êng ®Õn chç gÆp nhau lµ: s1 = v1 x t ; s2 = v2 x t Bµi to¸n 2: (chuyÓn ®éng ng−îc chiÒu, kh«ng cïng lóc) Hai ®éng tö c¸ch nhau qu·ng ®−êng s, khëi hµnh kh«ng cïng lóc víi vËn tèc t−¬ng øng lµ v1 vµ v2, ®i ng−îc chiÒu nhau. T×m thêi gian ®i ®Ó gÆp nhau vµ vÞ trÝ gÆp nhau ? C«ng thøc gi¶i: ChuyÓn vÒ bµi to¸n 1, coi ®ã lµ chuyÓn ®éng ng−îc chiÒu khëi hµnh cïng lóc víi ®éng tö thø hai. Bµi to¸n 3: (chuyÓn ®éng cïng chiÒu, cïng lóc, ®uæi nhau) Hai ®éng tö c¸ch nhau qu·ng ®−êng s, khëi hµnh cïng lóc víi vËn tèc t−¬ng øng lµ v1 vµ v2 ®i cïng chiÒu, ®uæi theo nhau. T×m thêi gian ®i ®Ó ®uæi kÞp nhau vµ vÞ trÝ gÆp nhau? C«ng thøc gi¶i: Thêi gian ®i ®Ó gÆp nhau lµ: t = s : (v2 - v1) ;

(v2 > v1)

Qu·ng ®−êng ®Õn chç gÆp nhau lµ: s1 = v1 x t ; s2 = v2 x t Bµi to¸n 4: ( ChuyÓn ®éng cïng chiÒu, kh«ng cïng lóc, ®uæi nhau) Hai ®éng tö xuÊt ph¸t cïng chç, ®éng tö khëi hµnh tr−íc víi vËn tèc v1, ®éng tö khëi hµnh sau víi vËn tèc v2, ®uæi theo ®Ó gÆp nhau. T×m thêi gian ®i ®Ó ®uæi kÞp nhau vµ vÞ trÝ gÆp nhau? C«ng thøc gi¶i: ChuyÓn vÒ bµi to¸n 3, coi ®ã lµ chuyÓn ®éng cïng chiÒu khëi hµnh cïng lócvíi ®éng tö thø hai. * §Ó gióp häc sinh nhí c«ng thøc tÝnh thêi gian ®Ó hai ®éng tö gÆp nhau (trong bµi to¸n 1 vµ bµi to¸n 2): t = s : (v1 + v2) Ta cã c©u th¬: " DÉu cã xa x«i ch¼ng ng¹i chi, T«i - B¹n hai kÎ ng−îc chiÒu ®i, 13

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ VËn tèc ®«i bªn t×m tæng sè, §−êng dµi chia tæng ch¼ng khã g× !" - §Ó gióp häc sinh nhí c«ng thøc tÝnh thêi gian ®Ó ®éng tö thø 2 ®uæi kÞp ®éng tö thø nh©t (bµi to¸n 3 vµ bµi to¸n 4): t = s : (v2 - v1) ;

(v2 > v1)

Ta cã c©u th¬ sau: " Trªn ®−êng kÎ tr−íc víi ng−êi sau, Hai kÎ cïng chiÒu muèn gÆp nhau, VËn tèc ®«i bªn t×m hiÖu sè, §−êng dµi chia hiÖu khã chi ®©u !" b) ThÝ du minh ho¹. VÝ dô 1: Hai ng−êi ë 2 thµnh phè A vµ B c¸ch nhau 130 km. Hä ra ®i cïng lóc vµ ng−îc chiÒu nhau. Ng−êi thø nhÊt ®i xe m¸y tõ A víi v©n tèc 40 km/h, ng−êi thø 2 ®i xe ®¹p tõ B ®Õn vËn tèc 12 km/h. Hái sau bao l©u hä gÆp nhau vµ chç gÆp nhau c¸ch A bao nhiªu km ? * Dù kiÕn khã kh¨n sai lÇm cña häc sinh. - Häc sinh kh«ng nhËn biÕt ®−îc r»ng khi 2 xe gÆp nhau tøc lµ c¶ 2 xe ®· ®i ®−îc mét qu·ng ®−êng b»ng qu·ng ®−êng AB (130 km) - Lóng tóng khi vËn dông c«ng thøc: t = s : (v2 + v1) - NhÇm lÉn ®¬n vÞ ®o - C©u lêi gi¶i kh«ng khíp víi phÐp tÝnh gi¶i. * Tæ chøc cho häc sinh t×m hiÓu néi dung bµi to¸n - §äc bµi to¸n (®äc to, ®äc thÇm) - N¾m b¾t néi dung bµi to¸n: + Bµi to¸n cho biÕt c¸i g× ? (®i ng−îc chiÒu, s = 130 km, v1 = 40 km/h, v2 = 12 km/h) + Bµi to¸n yªu cÇu ph¶i t×m c¸i g× ? (thêi gian ®i ®Ó gÆp nhau, kho¶ng c¸ch tõ chç gÆp nhau ®Õn A) 14

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ - X¸c ®Þnh d¹ng cña bµi to¸n: §©y lµ bµi to¸n ®i ng−îc chiÒu, cïng lóc, t×m thêi gian, chç gÆp (bµi to¸n 1) * T×m c¸ch gi¶i bµi to¸n: - Tãm t¾t bµi to¸n: B−íc ®Çu häc sinh míi häc gi¶i to¸n, gi¸o viªn lµm mÉu vµ h−íng dÉn häc sinh tãm t¾t c¸c bµi tËp kÕ tiÕp gi¸o viªn chØ ®Þnh h−íng, kiÓm tra häc sinh tù tãm t¾t. v1 = 40 km/h

130 km

v2 = 12 km/h

A

B + GÆp nhau sau ……… giê ? + Chç gÆp c¸ch A ….... km ?

- Cho häc sinh diÔn ®¹t bµi to¸n th«ng qua tãm t¾t (kh«ng nh×n ®Ò mµ nh×n vµo tãm t¾t, häc sinh tù nªu bµi to¸n theo sù hiÓu biÕt vµ ng«n ng÷ cña m×nh) - LËp kÕ ho¹ch gi¶i bµi to¸n: + Sau khi 2 xe gÆp nhau, tøc lµ c¶ 2 ®· ®i ®−îc qu·ng ®−êng bao nhiªu ? (130 km) + §Ó biÕt ®−îc 2 xe gÆp nhau sau mÊy giê tr−íc tiªn ta cÇn biÕt g× ? (mçi giê c¶ 2 xe ®i ®−îc bao nhiªu km (tøc lµ tæng vËn tèc cña 2 xe)) + ViÖc tÝnh tæng vËn tèc cña 2 xe ®−îc thùc hiÖn nh− thÕ nµo ? (40 + 12 = 52 (km/h) Nh− vËy ta cã bµi to¸n: C¶ 2 xe: ®i 52 km hÕt 1 giê ®i 130 km hÕt … giê ? §©y lµ phÐp so s¸nh tØ lÖ thuËn gi÷a thêi gian vµ qu·ng ®−êng. + VËy viÖc tÝnh thêi gian 2 xe gÆp nhau ®−îc thùc hiÖn nh− thÕ nµo ? (130 : 52 = 2,5 (giê)) + Kho¶ng c¸ch tõ chç gÆp nhau ®Õn A ®−îc tÝnh nh− thÕ nµo ? (40 x 2,5 = 100 (km)) - Tr×nh bµy lêi gi¶i: Mçi giê c¶ 2 xe ®i ®−îc lµ: 40 + 12 = 52 (km) 15

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ (hoÆc: tæng vËn tèc cña 2 xe lµ: 40 + 12 = 52 (km/h)) Thêi gian ®Ó 2 xe gÆp nhau lµ: 130 : 52 = 2,5 (giê) Chç gÆp nhau c¸ch A lµ: 40 x 2,5 = 100 (km) §¸p sè: 2,5 giê 100 km * Kh¸i qu¸t ho¸ c¸ch gi¶i:gi¸o viªn tæ chøc, h−íng dÉn ®Ó häc sinh nªu lªn ®−îc c«ng thøc chung ®Ó gi¶i bµi to¸n (®· nªu ë môc II, d¹ng 2 - bµi to¸n 1) * §Ò xuÊt bµi to¸n míi: Lóc 6 giê s¸ng, mét ng−êi ®i xe ®¹p xuÊt ph¸t tõ A ®Õn B víi vËn tèc 15 km/h. §Õn 8 giê mét ng−êi ®i tõ B ®Õn A víi vËn tèc 18km/h. Hái hai ng−êi gÆp nhau lóc mÊy giê ? BiÕt qu·ng ®−êng AB dµi 129 km. VÝ dô 2. Lóc 6 giê s¸ng mét ng−êi ®i xe m¸y lªn tØnh häp víi vËn tèc 40 km/h. §Õn 7 giê mét ng−êi ®i « t« ®uæi theo víi vËn tèc 60 km/h. T×m thêi ®iÓm ®Ó hai ng−êi gÆp nhau. * Dù kiÕn khã kh¨n sai lÇm: - Häc sinh kh«ng tÝnh ®−îc qu·ng ®−êng xe m¸y ®i ®−îc khi xe « t« xuÊt ph¸t. - Häc sinh nhÇm lÉn gi÷a thêi gian vµ thêi ®iÓm - Kh«ng vËn dông chÝnh x¸c c«ng thøc: t = s : (v2 - v1) ; (v2 > v1) - C©u lêi gi¶i kh«ng khíp víi phÐp tÝnh gi¶i. * Tæ chøc häc sinh t×m hiÓu néi dung bµi to¸n. - §äc bµi to¸n, nªu c¸ch hiÓu vÒ thuËt ng÷ "Thêi ®iÓm" - N¾m b¾t néi dung bµi to¸n + Bµi to¸n cho biÕt c¸i g× ? (®i cïng chiÒu, ®uæi nhau, v1 = 40 km/h, v2 = 60 km/h, xe m¸y xuÊt ph¸t lóc 6 giê, « xuÊt ph¸t lóc 7 giê) + Bµi to¸n yªu cÇu ph¶i t×m c¸i g× ? (thêi ®iÓm 2 ng−êi gÆp nhau) - X¸c ®Þnh d¹ng cña bµi to¸n: §©y lµ bµi to¸n ®uæi nhau, kh«ng cïng lóc, t×m thêi ®iÓm gÆp nhau). Cã thÓ chuyÓn vÒ bµi to¸n ®uæi nhau coi lµ cïng lóc víi ng−êi ®i « t«. 16

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ * T×m c¸ch gi¶i bµi to¸n. - Tãm t¾t bµi to¸n: 40 km/h, lóc 6 giê

60 km/h, lóc 7 giê

gÆp nhau lóc ….. giê ?

- Cho häc sinh diÔn ®¹t bµi to¸n qua tãm t¾t (kh«ng nh×n ®Ò mµ nh×n vµo tãm t¾t) - LËp kÕ ho¹ch gi¶i bµi to¸n. + Muèn biÕt ®−îc lóc nµo hai xe gÆp nhau (thêi ®iÓm gÆp nhau) ta ph¶i lµm g× ? (ph¶i tÝnh ®−îc kho¶ng thêi gian cÇn thiÕt ®Ó ®uæi kÞp nhau) + Muèn tÝnh ®−îc thêi gian ®i ®Ó hai ng−êi ®uæi kÞp nhau, ta ph¶i biÕt c¸i g× (kho¶ng c¸ch gi÷a hai xe khi « t« xuÊt ph¸t) Ngoµi ra cßn ph¶i biÕt g× n÷a ? (cø mçi giê hai xe gÇn nhau thªm bao nhiªu km (tøc hiÖu vËn tèc)) + Kho¶ng c¸ch gi÷a hai xe khi «t« xuÊt ph¸t ®−îc tÝnh nh− thÕ nµo? (40 x (7 - 6 ) = 40 (km)). + HiÖu vËn tèc cña 2 xe ®−îc tÝnh nh− thÕ nµo ? (60 - 40 = 20 (km/h)) + Thêi gian ®i ®Ó hai xe gÆp nhau ®−îc tÝnh nh− thÕ nµo? (40 : 20 = 2 (giê) ) Lµm thÕ nµo ®Ó tÝnh ®−îc thêi gian hai xe gÆp nhau? (7 + 2 = 9 (giê)) - Tr×nh bÇy lêi gi¶i Kho¶ng c¸ch gi÷a hai ng−êi khi «t« xuÊt ph¸t lµ: 40 x (7 - 6 ) = 40 (km) Cø mçi giê hai ng−êi gÇn nhau thªm lµ: 60 - 40 = 20 (km) Thêi gian ®i ®Ó hai ng−êi gÆp nhau lµ: 40 : 20 = 2 (giê) Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng 17


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ Thêi ®iÓm hai ng−êi gÆp nhau lµ: 7 + 2 = 9 (giê) §¸p sè: 9 (giê) * Kh¸i qu¸t ho¸ c¸ch gi¶i: gi¸o viªn tæ chøc h−íng dÉn ®Ó häc sinh nªu lªn ®−îc c«ng thøc chung ®Ó gi¶i bµi to¸n (§· ®−îc nªu ë môc II, d¹ng 2 - bµi to¸n 4) * §Ò xuÊt bµi to¸n míi .Mét ng−êi ®i xe ®¹p tõ A víi vËn tèc 15 km/h. §i ®−îc hai giê th× mét ng−êi ®i xe m¸y b¾t ®Çu ®i tõ A ®uæi theo víi vËn tèc 35 km/h. Hái ng−êi ®I xe m¸y ®i trong bao l©u th× ®uæi kÞp ng−êi ®i xe ®¹p ? N¬i gÆp nhau c¸ch A bao nhiªu km?

C. KÕt luËn I/ KÕt qu¶ nghiªn cøu:

T«i ®· tiÕn hµnh ¸p dông d¹y häc tÝnh cùc ®Ó d¹y gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu ë líp 5B vµ lÊy kÕt qu¶ ®èi chøng víi líp 5C (khi d¹y lo¹i to¸n nµy mµ kh«ng ¸p dông ph−¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc nªu trªn).

18

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ Sau khi c¶ hai líp häc xong bµi qu·ng ®−êng, vËn tèc thêi gian vµ c¸c tiÕt luyÖn tËp. T«i ®−a ra ®Ò kiÓm tra gåm hai bµi nh− sau: Bµi 1: Lóc 6 giê mét «t« t¶i ®i tõ A ®Õn B víi vËn tèc 50 km/h. §Õn 7 giê 30 phót cã mét xe «t« du lÞch còng xuÊt ph¸t tõ A ®Õn B víi vËn tèc 65 km/h. Hái xe du lÞch ®uæi kÞp xe t¶i lóc mÊy giê ? BiÕt r»ng trªn ®−êng ®i kh«ng xe nµo nghØ. Bµi 2: Mét «t« vµ mét xe ®¹p ®i ng−îc chiÒu nhau. ¤t« ®i tõ A víi vËn tèc 42,5 km/h. Xe ®¹p ®i tõ B víi vËn tèc 11,5 km/h. Sau 2,5 giê «t« vµ xe ®¹p gÆp nhau t¹i C. Hái qu·ng ®−êng AB dµi bao nhiªu km? KÕt qu¶ thu ®−îc nh− sau: Líp

Sè HS

Líp thùc nghiªm

24 HS

Líp ®èi chøng

28 HS

§iÓm YÕu

TB

Kh¸

Giái

2 bµi =

10 bµi =

8 bµi =

4 bµi =

8,3%

41,6%

33,3%

16,6 %

5 bµi =

15 bµi =

6 bµi =

2 bµi =

17,86%

53,57%

21,43%

7,14%

KÕt qu¶ trªn cho thÊy viÖc ¸p dông d¹y häc tÝch cùc ®Ó d¹y gi¶i c¸c bµi to¸n vÒ chuyÓn ®éng ®Òu b−íc ®Çu thu ®−îc kÕt qu¶ tèt. Häc sinh tiÕp thu ®ång ®Òu vµ s©u s¾c h¬n vÒ bµi to¸n. Sè l−îng ®iÓm kh¸, giái chiÕm tØ lÖ cao. - Trong qu¸ tr×nh lµm bµi häc sinh Ýt m¾c sai lÇm h¬n. §iÒu nµy chøng tá r»ng: nÕu ®−îc sù quan t©m ®óng møc, cïng víi sù h−íng dÉn chu ®¸o, hîp lý th× chÊt l−îng viÖc gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu sÏ ®−îc n©ng lªn. Tuy nhiªn víi n¨ng lùc häc sinh cßn nhiÒu h¹n chÕ nªn kh«ng Ýt em ®øng tr−íc nhiÖm vô gi¶i to¸n cßn c¶m thÊy bÞ qu¸ søc. Do ®ã kÕt qu¶ thu ®−îc ë trªn chØ ph¶n ¸nh thùc tÕ kh¸ch quan ë møc ®é nhÊt ®Þnh. Nh− vËy viÖc ¸p dông d¹y häc tÝch cùc ®Ó d¹y gi¶i c¸c bµi to¸n vÒ chuyÓn ®éng ®Òu cho häc sinh líp 5 lµ mét gi¶i ph¸p cã tÝnh hiÖu qu¶ cao. Nã cã t¸c dông gióp häc sinh ph¸t triÓn n¨ng lùc t− duy, rÌn luyÖn ph−¬ng ph¸p suy luËn. H¬n n÷a 19

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ nã cßn gióp c¸c em tù ph¸t hiÖn, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, tù nhiªn xÐt, so s¸nh, ph©n tÝch, tæng hîp vµ tõ ®ã ¸p dông nh÷ng kiÕn thøc vÒ to¸n chuyÓn ®éng ®Òu vµo thùc tÕ cuéc sèng. II. KiÕn nghÞ, ®Ò xuÊt:

Khi d¹y gi¶i bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu theo h−íng tÝch cùc ho¸ ho¹t ®éng häc tËp cña häc sinh, chóng ta cÇn chó ý nh÷ng ®iÓm sau: - Bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu lµ thÓ lo¹i phøc t¹p, néi dung ®a d¹ng phong phó. Do ®ã viÖc yªu cÇu häc sinh ®äc kü ®Ò to¸n ®Ó x¸c ®Þnh ®−îc d¹ng bµi vµ t×m ra h−íng gi¶i ®óng lµ viÖc lµm hÕt søc cÇn thiÕt ®èi víi mçi gi¸o viªn. Khi d¹y bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu, gi¸o viªn nªn tæ chøc cho häc sinh tãm t¾t bµi to¸n b»ng s¬ ®å ®o¹n th¼ng. - Khi d¹y gi¶i bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu, gi¸o viªn cÇn h−íng dÉn häc sinh mét c¸ch tØ mØ ®Ó c¸c em vËn dông c«ng thøc gi¶i ®−îc chÝnh x¸c, linh ho¹t. - §èi víi nh÷ng bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu phøc t¹p, cÇn h−íng dÉn häc sinh mét sè ph−¬ng ph¸p (s¬ ®å ®o¹n th¼ng, suy luËn,…) ®Ó ®−a bµi to¸n vÒ d¹ng ®iÓn h×nh. - Khi h−íng dÉn gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu, gi¸o viªn cÇn khuyÕn khÝch, ®éng viªn häc sinh gi¶i b»ng nhiÒu c¸ch kh¸c nhau (nÕu cã thÓ) vµ lùa chän c¸ch gi¶i hay nhÊt. - Khi h−íng dÉn gi¶i c¸c bµi to¸n chuyÓn ®éng, gi¸o viªn ph¶i gióp häc sinh ph©n biÖt ®−îc "thêi ®iÓm" vµ "thêi gian", gióp häc sinh biÕt vËn dông mèi t−¬ng quan tØ lÖ thuËn vµ t−¬ng quan tØ lÖ nghÞch gi÷a ba ®¹i l−îng: qu·ng ®−êng, vËn tèc, thêi gian vµo viÖc gi¶i bµi to¸n. - Gi¸o viªn cÇn ph¶i chuÈn bÞ chu ®¸o, tØ mØ bëi ®©y lµ bµi to¸n khã cã nhiÒu bÊt ngê trong lêi gi¶i; chÝnh v× vËy ®øng tr−íc mét bµi to¸n gi¸o viªn cÇn lµm tèt nh÷ng c«ng viÖc sau: + X¸c ®Þnh ®óng yªu cÇu bµi to¸n vµ ®−a bµi to¸n vÒ d¹ng c¬ b¶n. + T×m c¸c c¸ch gi¶i kh¸c nhau cña bµi to¸n. 20

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng


Tr−êng TH Phó NhuËn- HuyÖn Nh− Thanh- TØnh Thanh Ho¸ + Dù kiÕn nh÷ng khã kh¨n sai lÇm cña häc sinh + T×m c¸ch h−íng dÉn häc sinh th¸o gì khã kh¨n vµ gîi ý ®Ó häc sinh t×m ®−îc c¸ch gi¶i hay. + H−íng dÉn häc sinh lËp bµi to¸n t−¬ng tù (hoÆc bµi to¸n ng−îc) víi bµi to¸n ®· gi¶i. Tãm l¹i: D¹y gi¶i bµi to¸n chuyÓn ®éng ®Òu cho häc sinh líp 5 theo h−íng tÝch cùc ho¸ ho¹t ®éng cña häc sinh lµ gi¶i ph¸p cã tÝnh kh¶ thi vµ phï hîp víi b¶n chÊt cña ho¹t ®éng nhËn thøc. Tuy nhiªn nã ®ßi hái ng−êi gi¸o viªn ph¶i chuyªn t©m suy nghÜ , thiÕt kÕ nh÷ng ho¹t ®éng cña häc sinh trªn c¬ së lùa chän vµ sö dông c¸c h×nh thøc tæ chøc d¹y häc mét c¸ch phï hîp víi tõng ®èi t−îng häc sinh./. Phú Nhuận, ngày 18 tháng 3 năm 2008 Ng−êi thùc hiÖn

Lª ThÞ V-îng

21

Gi¸o viªn: Lª ThÞ V−îng

SKKN_lop_5  

Sang kien kinh nghiem

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you