Page 1

WYDANIE SPECJALNE MAGAZYNU TARGOWEGO 2018 / ISSN 1230-8994 / KWIECIEń 2018, POZNAŃ

TARGI POLAGRA FOOD

8-10 MAJA 2018


2


POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018

8-10 maja 2018 Szanowni Państwo, Rok 2018 rozpoczął się od wielu istotnych zmian, jakie zaszły w branży spożywczej. Ich konsekwencje zobaczymy dopiero za kilka miesięcy, a  aby były one jak najbardziej korzystne dla całego sektora, potrzebny jest dialog pomiędzy wszystkimi uczestnikami łańcucha dostaw żywności. To oznacza, że relacje Human to Human, wspomniane przeze mnie w ostatnim wydaniu magazynu „Polagra News”, nabierają jeszcze większego znaczenia, a targi, które dla Państwa organizujemy, staną się przestrzenią do dyskusji o procesie adaptacji w nowym otoczeniu prawnym i stawiania fundamentów pod nowe relacje biznesowe. Niezależnie jednak od intensywności zmian w polskim handlu, żywność nadal będzie pełnić nadrzędną rolę w naszych koszykach zakupowych. Dzisiaj jesteśmy „smart” konsumentami, dobieramy ją kierując się nie tylko preferencjami smakowymi, ale także jej składem, sposobem wytworzenia czy miejscem pochodzenia. Dlatego z przyjemnością oddaję w Państwa ręce kolejne wydanie Poznańskiego Magazynu Targowego „Polagra News”, w którym prezentujemy produkty spożywcze o  wysokiej jakości, nagrodzone prestiżową nagrodą, jaką jest Złoty Medal Międzynarodowych Targów Poznańskich oraz nowości wkraczające na sklepowe półki, przygotowane z myślą o rosnących potrzebach konsumentów i ich otwartości na nowe smaki. Polecam również lekturę artykułów, w  których eksperckim okiem przyglądamy się branży spożywczej, zachowaniu konsumentów i ich preferencjom. Mam nadzieję, że staną się inspiracją i  impulsem do zmian zwiększających konkurencyjność rynkową Państwa przedsiębiorstw. I na koniec chciałbym serdecznie zaprosić do Poznania, do udziału w wyjątkowym wydarzeniu dla sektora żywności, jakim są Międzynarodowe Targi Wyrobów Spożywczych Polagra Food. Tym razem w otoczeniu wiosennej aury, udostępnimy Państwu przestrzeń do rozmów z kontrahentami, do rozsmakowania się w wyjątkowych produktach z Polski i zza granicy oraz do pozyskania wiedzy pozwalającej Państwu efektywnie rozwijać biznes.

Tomasz Kobierski

wiceprezes Międzynarodowych Targów Poznańskich

Patronat Honorowy

Redaktor naczelna: Katarzyna Supa Redaktor wydania: Katarzyna Świderska Projekt graficzny: Wydawnictwo Inwestor Druk: Drukarnia BEYGA Zdjęcia: archiwum MTP, www.fotolia.com, zdjęcia od wystawców i partnerów targów Zdjęcie na okładce: Yummypix Wydawca: Międzynarodowe Targi Poznańskie Sp. z o.o., ul. Głogowska 14, 60-734 Poznań

3


12

14

16

W numerze

6

O sukcesie eksportowym, nowych rynkach i  perspektywach dla sektora rolno-spożywczego – wywiad z  Krzysztofem Jurgielem, ministrem rolnictwa i rozwoju wsi

7

Branża spożywcza pod lupą – wypowiedzi Janusza Rodziewicza, prezesa SRiW RP, Rajmunda Paczkowskiego, prezesa KRD-IG, Witolda Choińskiego, prezesa Związku Polskie Mięso, Waldemara Brosia, prezesa KZSM Zw. Rew., Witolda Boguty, prezesa Krajowego Związku Grup Producentów Owoców i Warzyw oraz Marka Przeździaka, prezesa Stowarzyszenia Polskich Producentów Wyrobów Czekoladowych i Cukierniczych

12 13 14

Nowe oblicze handlu – wywiad z Renatą Juszkiewicz, prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji

Novel food - z czym to się je? – rozmowa z  adwokat Magdaleną Zielińską o  konsekwencjach nowych przepisów prawnych

Marka własna trafiona w punkt – o  skutecznych strategiach i  wykorzystaniu trendów w  budowaniu marek własnych – Marta Cała-Sturzbecher i  Monika Śleziońska

15 16

Rozważny czy romantyczny – jaki jest współczesny konsument? – odpowiada dr Marek Borowiński, Shop Doctor

Polacy na zakupach w sieci – o  nowych nawykach zakupowych raportuje Patrycja Sass-Staniszewska, prezes zarządu Izby Gospodarki Elektronicznej

18 20

Nowości Food

10

Laureaci konkursu o Złoty Medal MTP

4

wystawców

targów

Polagra

Kalendarium szkoleń i prelekcji towarzyszących targom Polagra Food 2018


O sukcesie eksportowym, nowych rynkach i perspektywach dla sektora rolno-spożywczego – rozmowa z Krzysztofem Jurgielem, ministrem rolnictwa i rozwoju wsi Należy do jednych z najważniejszych imprez targowych w  naszej części Europy. Z pewnością stanowi dobrą płaszczyznę prezentacji potencjału branży spożywczej. To okazja do nawiązywania nowych kontaktów handlowych i  jednocześnie obserwowania aktualnych trendów światowych. Nasi producenci od lat wykorzystują te możliwości.

Polska jest jednym z największych producentów żywności w Europie. Jakie działania mają obecnie priorytetowe znaczenie dla dalszego rozwoju branży? Podstawą jest poprawa opłacalności produkcji, a to może się dokonać m.in. przez szybszy transfer wiedzy do praktyki i wzmocnienie innowacyjności sektora rolnego. Nie bez znaczenia jest również wyrównanie warunków konkurencji dla polskich rolników, czyli odejście od historycznych uwarunkowań w  zróżnicowaniu poziomów wsparcia. Niezbędna jest także silniejsza integracja producentów żywności. Oznacza ona korzyści zarówno z  efektów skali, jak i  niższych kosztów produkcji, a zatem zwiększenie konkurencyjności na rynku. Dlatego też od dwóch lat reformujemy nasze rolnictwo. Wprowadzamy zmiany organizacyjne i prawne. Tworzymy sprawniejszą administrację, służby doradcze i  szkolnictwo. Upraszczamy mechanizmy Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Wdrażamy „Strategię na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju” i  kończymy prace związane z „Paktem dla obszarów wiejskich”. W  jaki sposób, w  ramach strategii rozwoju, polscy producenci mogą wykorzystać potencjał imprez branżowych, takich jak właśnie targi Polagra Food? Mamy opracowany „Program rozwoju głównych rynków rolnych w  Polsce na lata 2016-2020”. Natomiast branżowy program promocji realizowany jest w pięciu krajach pozaeuropejskich (tj. w: Chinach, Indiach, Wietnamie, RPA i ZEA) oraz w dwóch krajach unijnych (we Francji i w Niemczech). Jego budżet na lata 2016-2019 wynosi 4,9 mln zł. Nie zapominamy również o  rynku krajowym. Polagra Food to znana marka targowa.

6

Udział produktów rolno-spożywczych w strukturze polskiego eksportu od lat utrzymuje się w trendzie wzrostowym. Coraz częściej polscy producenci spotykają się jednak z  przejawami protekcjonizmu na unijnym rynku żywności. Czy to oznacza, że powinniśmy szukać nowych rynków zbytu, czy może wypracować rozwiązania, które usprawnią wymianę handlową i zniwelują tego typu barierę w handlu? Potencjał produkcyjny naszego rolnictwa jest bardzo duży. Musimy pamiętać, że

mamy wysoki udział eksportu w produkcji rolnej, który wynosi np. 92% w odniesieniu do wołowiny czy 56% w  sektorze drobiu. Dlatego też cały czas poszukujemy nowych rynków zbytu. W  ostatnich dwóch latach uzgodniliśmy dostęp dla naszych produktów rolno-spożywczych do ponad 30 rynków zbytu. To jest proces ciągły. Natomiast jak te możliwości wykorzystają producenci i  eksporterzy, zależy głównie od nich. My wspieramy ich m.in. poprzez działania promocyjne naszej żywności na targach i  wystawach w kraju i poza jego granicami. Reagujemy też stanowczo na działania protekcjonistyczne czy tzw. czarny PR, które mają czasami miejsce wobec naszych produktów.

Według wstępnych danych handlu zagranicznego za rok ubiegły wartość naszego eksportu rolno-spożywczego przekroczyła poziom 27,3 mld euro przy dodatnim saldzie wymiany w wysokości ponad 8,3 mld euro. Te dane świadczą o wzroście wartości eksportu o  ponad 12%, w  tym do krajów „15” o ponad 16%, a dodatniego salda o ponad 19%. Biorąc to wszystko pod uwagę, nie ustajemy w poszukiwaniu nowych rynków zbytu. To jest nasz priorytet w tym zakresie. Widzimy wiele działań, które budują pozytywny wizerunek polskiej żywności na całym świecie. Wśród nich są oczywiście misje wyjazdowe na targi zagraniczne. Czy w  ramach strategii proeksportowej, uwzględniając fakt, że mamy bardzo dobrą infrastrukturę targową, jak na przykład ta w Poznaniu, nie warto jednak skoncentrować pracy na rozbudowie silnej imprezy

wystawienniczej w Polsce, która przyciągnie zagranicznych kupców i inwestorów? Jak już wspomniałem, Polagra ma wypracowaną, dobrą markę. Jednocześnie potencjał targowy budowany jest przez imprezy regionalne i  międzyregionalne. Konkurencja tylko wzmacnia silnych i  zmusza ich do poszukiwania nowych atrakcyjnych ofert. Tak też zmienia się Polagra i dostosowuje do zmieniającego się otoczenia. Cieszę się, że ta znana impreza targowo-wystawiennicza ciągle się rozwija i utrzymuje wysoką pozycję wśród tego typu wydarzeń w  Europie. Jestem przekonany, że tak będzie w kolejnych latach.


Branża

spożywcza

POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018

pod lupą

Czas podsumowań tego, co działo się w sektorze żywności w roku poprzednim już za nami. Rozpoczął się okres intensywnej pracy nad realizacją celów na rok 2018. Przed branżą spożywczą stoi wiele wyzwań. Czy rozprzestrzenianie się wirusa ASF zatrzyma eksportowe starania branży mięsnej? Jakie są aktualnie najważniejsze kierunki rozwoju europejskiego sektora producentów mięsa drobiowego? Czy spadek cen zbytu produktów mleczarskich wyhamuje? Co może dać przewagę polskim producentom owoców i warzyw wobec rosnącej konkurencji za wschodnią granicą kraju? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci branży. Dynamiczny rozwój eksportu polskiej wieprzowiny zatrzymał wirus afrykańskiego pomoru świń. Ratujemy się rynkiem wewnętrznym i eksportem do Unii Europejskiej ...

Janusz Rodziewicz prezes zarządu Stowarzyszenia Rzeźników i Wędliniarzy RP W jakiej kondycji jest obecnie branża mięsna? Przyzwyczailiśmy się do różnych problemów branży mięsnej i nauczyliśmy się radzić sobie z  nimi. Obecnie w  najgorszej sytuacji jest, bez wątpienia, sektor mięsa wieprzowego. Dynamiczny rozwój eksportu polskiej wieprzowiny zatrzymał wirus afrykańskiego pomoru świń. Ratujemy się rynkiem wewnętrznym i eksportem do Unii Europejskiej, ale ciągle wisi nad nami widmo rozprzestrzeniających się po kraju ognisk ASF. W  sektorze mięsa wołowego notujemy wzrost zainteresowania wołowiną z Polski w wielu krajach. Powoli rośnie też wewnętrzny rynek wołowiny. Niepokoją nas jednak doniesienia o  planach ponownego wprowadzenia zakazu uboju rytualnego. O sektorze drobiarskim możemy mówić wyłącznie w samych superlatywach, ponieważ notuje on systematyczny wzrost zarówno w obszarze eksportu, jak i spożycia mięsa drobiowego na rynku krajowym. Czy ustawa o  przewadze kontraktowej ułatwiła współpracę z sieciami handlowymi? W  początkowej fazie funkcjonowania ustawy o  przewadze kontraktowej, a nawet w czasie vacatio legis, zauważyliśmy wyraźną poprawę w relacjach producent-sklep. W późniejszym okresie jej działania, sieci handlowe wprowadzając nowe zasady współpracy zaczęły ponownie wykorzystywać swoją dominującą pozycję.

W jakim kierunku branża mięsna będzie zmierzać w 2018 roku? Prognozy na rok 2018 są uzależnione od działań powstrzymujących rozprzestrzenianie się wirusa ASF. Mamy także nadzieję, że nowelizacja ustawy o  zakazie uboju rytualnego nie zostanie wprowadzona. To są dwa najważniejsze aspekty, które zadecydują o powodzeniu branży mięsnej w tym roku.

Najważniejszymi kierunkami rozwoju europejskiego sektora mięsa drobiowego są starania czynione w celu pozyskania nowych stabilnych rynków zbytu zapewniających rentowność sprzedaży wytworzonych produktów.

Rajmund Paczkowski prezes zarządu Krajowej Rady Drobiarstwa – Izby Gospodarczej Jak ocenia Pan pozycję polskiego sektora drobiarskiego na rynku międzynarodowym? Polski sektor drobiarski jest liderem w produkcji w Unii Europejskiej oraz czołowym producentem na rynku międzynarodowym, wytwarzającym w skali roku około 3 mln ton mięsa drobiowego. W produkcji jaj konsumpcyjnych także jest w czołówce państw europejskich, a ta rozwija się w takiej skali dzięki możliwości wytwarzania produktu po optymalnych kosztach, pozwalających na stosowanie konkurencyjnych cen. Jakie są aktualnie najważniejsze kierunki rozwoju europejskiego sektora producentów mięsa drobiowego? Najważniejszymi kierunkami rozwoju europejskiego sektora mięsa drobiowego są starania czynione w celu pozyskania nowych, stabilnych

7


rynków zbytu zapewniających rentowność sprzedaży wytworzonych produktów i dalszy rozwój produkcji w Unii Europejskiej. Do tych zaliczyć możemy, w obecnej chwili, państwa Półwyspu Arabskiego, Chiny z Hongkongiem, Tajwan, RPA i inne. Jakie działania podejmuje KRD-IG w celu promocji polskiego drobiu za granicą? KRD-IG prowadzi szereg działań promocyjno-informacyjnych, zarówno na rynku wewnątrzunijnym, jak i na rynkach krajów trzecich. Są to działania propagujące m.in. wysoką jakość i bezpieczeństwo mięsa drobiowego, jego konkurencyjną cenę, jak również warunki dobrostanowe, w jakich produkowany jest polski żywiec drobiowy. A  w  jaki sposób prowadzicie Państwo dialog z  konsumentami w Polsce? Dialog z krajowymi konsumentami odbywa się m.in. poprzez kampanie promocyjne skierowane na rynek krajowy, jak również poprzez realizację różnego rodzaju wystaw, pikników oraz uczestnictwo w targach spożywczych, takich jak np. Polagra Food. Cennym źródłem kontaktów z potencjalnymi konsumentami są także organizowane przez Izbę konferencje tematyczne na najbardziej interesujące klientów zagadnienia, jak te dotyczące jakości i walorów mięsa drobiowego.

Polacy się bogacą, w związku z tym zmienia się również struktura spożycia.

Witold Choiński prezes zarządu Związku Polskie Mięso Z jakimi wyzwaniami będzie musiała zmierzyć się branża mięsna w 2018 roku? To zależy od rodzaju mięsa. W  przypadku wieprzowiny rozprzestrzeniający się afrykański pomór świń (ASF) uderza w  rolników oraz zakłady przetwórcze i  zagraża eksportowi. Jego zasięg jest tak wielki, że wywołuje skutki ekonomiczne już nie tylko dla samej branży, ale zagraża też interesom państwa. Walka z tym wirusem jest priorytetowa i uczestnicy tego rynku muszą zrobić wszystko, co się da, aby skutki ASF zminimalizować. Ponadto pojawienie się ognisk choroby ASF w krajach Europy Zachodniej mogłoby doprowadzić do powstania znaczącej nadpodaży na rynku wieprzowiny, a  w  konsekwencji silnego spadku cen. W  przypadku zaś drobiu, choć mamy dalszy wzrost, to widoczne są już drobne korekty koniunktury. W  tym roku należy się spodziewać raczej spadku cen w tym obszarze. Wydaje się, że w najlepszej sytuacji jest wołowina, bo to mięso jest wolne od jakichkolwiek chorób. Ubiegłoroczna decyzja OIE, przyznająca Polsce status znikomego ryzyka BSE, otwiera nam globalne możliwości eksportowe. W tym zakresie toczą się rozmowy na poziomie uzgodnień weterynaryjnych. Ponadto coraz większą rolę w  eksporcie wołowiny odgrywają rynek koszerny oraz halal, co widać po danych za eksport, gdzie Turcja i Izrael są w top 10 rynków eksportowych wołowiny. Warto podkreślić, że są to rynki charakteryzujące się relatywnie dużymi marżami. Zagrożeniem dla tej sprzedaży jest ewentualne wprowadzenie zakazu uboju dla wspólnot religijnych.

8

Jakie są oczekiwania współczesnych konsumentów dotyczące mięsa i jego przetworów? Konsumenci oczekują bezpiecznego produktu w dobrej cenie i taki otrzymują. Polacy się bogacą, w związku z tym zmienia się również struktura spożycia. Dla wołowiny upatruję największych szans rozwoju, bo posiada ona wyjątkowe walory smakowe i, co najważniejsze, odżywcze. Polacy odkrywają to mięso na nowo i widać pozytywne zmiany w wielkości jego spożycia. Drób, z uwagi na kulinarną łatwość obróbki, pewnie dalej będzie wypierał wieprzowinę, choć z pewnością Polacy nie zrezygnują z jedzenia schabowego czy szynki. Pojawiły się już nowe trendy, takie jak mięso funkcjonalne czy ekologiczne. Zmienia się także wzorzec konsumpcji mięsa w Polsce. Coraz więcej jemy mięsa poza domem, głównie w restauracjach. Dynamicznie rozwija się też segment convenience. Jako jeden z trendów na rynku żywności podaje się przejrzystość i jawność informacji, co oznacza, że konsumenci coraz częściej chcą mieć dostęp do informacji na temat wykorzystywanych składników, procesów czy łańcucha dostaw. Jaka jest odpowiedź branży mięsnej w tym zakresie? Branża mięsna należy do najbardziej transparentnych sektorów produkcji rolno-spożywczej. Bezwzględna i ścisła kontrola weterynaryjno-sanitarna zapewnia bezpieczeństwo i jakość mięsa oraz wyrobów z niego. Złamanie zasad bezpieczeństwa przez producenta prowadzi do uruchomienia kontroli służb weterynaryjnych i sanitarnych. Informacja o tym powoduje, że klienci natychmiast tracą zaufanie do takiej firmy. Dlatego zakłady mięsne oraz hodowcy zwierząt dbają o jakość i bezpieczeństwo. Otwartość na klienta jest bardzo dobrze widoczna na stronach internetowych producentów, na których publikowane są szczegółowe informacje na temat składu produktów i w ogóle całego łańcucha produkcyjnego od rolnika aż do stołu. Nie da się nic ukryć.

Konsumenci oczekują od produktów istniejących na rynku przede wszystkim najwyższej jakości i powtarzalnego smaku. Poszukują nowości rynkowych wpisujących się w panującą modę …

Waldemar Broś prezes zarządu Krajowego Związku Spółdzielni Mleczarskich Zw. Rew. Z jakimi wyzwaniami będzie musiała zmierzyć się branża mleczarska w 2018 roku? Początek tego roku nie zaczął się optymistycznie dla sektora mleczarskiego. Mimo wydatnego wzrostu skupu mleka pojawiły się symptomy kryzysu objawiające się między innymi znaczącym spadkiem cen zbytu, w szczególności takich artykułów jak: mleko w proszku – zwłaszcza odtłuszczone, sery dojrzewające, mleko spożywcze i serwatka w proszku, która w ostatnich latach była naszym hitem eksportowym. Dlatego też nie lada wyzwaniem będzie utrzymanie przychodów spółdzielni między innymi przez aktywizację sprzedaży, zarówno na rynku krajowym, jak i na rynkach zagranicznych. Nadrzędnym celem jest niedopuszczenie do znaczącego obniżenia cen skupowanego mleka, ponieważ dalszy wzrost jego produkcji w Polsce zależy od zapewnienia stabilizacji dochodów producentów mleka. Rolnicy produkujący mleko w ostatnich latach zainwestowali ogromne środki w unowocześnienie swoich gospodarstw, korzystając często z kredytów, dlatego też muszą mieć przychody na właściwym poziomie.


POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018 Jakie są oczekiwania współczesnych konsumentów dotyczące mleka i jego przetworów? Jakich produktów oczekują? Konsumenci są coraz bardziej wymagający i świadomi swoich wyborów, w  szczególności ci żyjący w  dużych aglomeracjach miejskich. Coraz częściej sprawdzają oni informacje znajdujące się na opakowaniach, a także dzielą się swoimi spostrzeżeniami i opiniami w Internecie. Konsumenci oczekują od produktów istniejących na rynku przede wszystkim najwyższej jakości i  powtarzalnego smaku. Poszukują nowości rynkowych wpisujących się w  panującą modę, takich jak chociażby produkty o obniżonej zawartości tłuszczu czy zwiększonej zawartości białka. Dużym zainteresowaniem cieszą się produkty przeznaczone dla określonych grup, np. dla dzieci, sportowców czy seniorów. Klienci oczekują także coraz ciekawszych, wygodnych opakowań o zróżnicowanych gramaturach. Oprócz zapotrzebowania na nowe, innowacyjne produkty możemy zauważyć powrót do wyrobów tradycyjnych i naturalnych, takich jak masło, masło klarowane, twarogi, śmietany, naturalne jogurty, kefiry, zsiadłe mleko itp.

Aby sprostać rosnącej konkurencji, potrzebna jest wysoka jakość produkcji, dostosowanie jej do wymogów rynku oraz dobre zorganizowanie pozwalające oferować duże, jednorodne partie towaru.

Witold Boguta prezes zarządu Krajowego Związku Grup Producentów Owoców i Warzyw Trend związany ze zdrowym odżywianiem i  byciem „fit” z  roku na rok zyskuje na sile. Czy to się przekłada na spożycie owoców i warzyw? Polska jest znaczącym producentem owoców i  warzyw, jednak mimo dużej produkcji, ich spożycie w kraju jest ciągle zbyt niskie. Podobna sytuacja ma miejsce w  większości krajów europejskich. W praktyce owoce i warzywa powinny stanowić aż połowę tego, co jemy. Jednak trendy związane ze zdrowym odżywianiem i byciem „fit” nie powodują istotnego wzrostu spożycia owoców i  warzyw w  przeliczeniu na mieszkańca, chociaż po spadku w  latach 2005-2010 zauważa się nieznaczny jego wzrost, a  dotyczy to głównie owoców. Mówi się o rosnącym potencjale sadowniczym Europy Wschodniej. Jaki wpływ może mieć to zjawisko na polski rynek? Co może dać przewagę polskim producentom owoców i warzyw wobec rosnącej konkurencji? Jeśli popatrzymy na geograficzne rozmieszczenie produkcji na przestrzeni lat, to zauważamy, że przesuwa się ona z  zachodu na wschód Europy. W ostatnich latach następuje jej szybki rozwój w  krajach za wschodnią granicą Polski. Ta sytuacja niewątpliwie stawia przed naszymi producentami szereg wyzwań, aby sprostać rosnącej konkurencji. Podstawą jest oczywiście wysoka jakość produkcji, dostosowanie jej do wymogów rynku oraz dobre zorganizowanie pozwalające oferować duże, jednorodne partie towaru. To także zaistnienie produktów markowych, które odpowiednio promowane, znalazłyby stałe miejsce w świadomości konsumentów.

Należy spodziewać się, że rynek produktów innowacyjnych, w tym właśnie potocznie nazywanych „fit”, w kategorii czekolad, ciastek i wyrobów cukierniczych, na pewno będzie wzrastał.

Marek Przeździak prezes zarządu Stowarzyszenia Polskich Producentów Wyrobów Czekoladowych i Cukierniczych Z badań wynika, że siła nabywcza Polaków wykazuje tendencję rosnącą. Czy widać to w przychodach na rynku słodyczy? Aktualnie wartość rynku słodyczy w  Polsce jest szacowana na ponad 13 mld zł, a uwzględniając również słone przekąski i lody, według danych Nielsena, wynosi ponad 17 mld zł. Jeśli chodzi o słodycze (wyroby czekoladowe, ciastka i wyroby cukiernicze), to produkujemy ich ponad 700 tys. ton rocznie i sytuacja w tym zakresie jest stabilna. Z  optymizmem patrzymy w  przyszłość, jak bowiem wynika z  badań przeprowadzanych przez KPMG, 91% ankietowanych kupuje słodycze. Ponadto, według szacunków ww. badań Nielsena, rynek słodyczy i przekąsek rozwija się szybciej niż cały koszyk kategorii spożywczych. Wzrost wartości sprzedaży w ubiegłym roku wykazały prawie wszystkie rodzaje słodyczy, ale najbardziej dynamiczny rozwój zanotowano wśród figurek i zestawów czekoladowych, batonów musli oraz ciastek. Rynek żywności opanowuje trend fit i „free from”? To zagrożenie czy szansa dla rynku słodyczy i przekąsek? Rynek słodyczy jest bardzo różnorodny. Wyróżnia go bardzo szeroka gama produktów, która wynika z preferencji konsumentów. Część z nich jest bowiem przywiązana do tradycyjnych receptur i smaków, marek znanych i obecnych na naszym rynku od wielu lat, i oni pozostają im wierni w swoich wyborach. Rośnie jednak grupa konsumentów otwarta na nowinki i innowacje, podążająca za trendami, która wybiera słodycze zawierające nowe, niespotykane dotąd w  tej kategorii żywności dodatki. Wyraźnie widać też w  tej grupie zainteresowanie słodyczami prozdrowotnymi, m.in.: o obniżonej zawartości cukru lub mniejszej kaloryczności, z  dodatkiem witamin i  składników mineralnych, z  wyższą zawartością błonnika czy bakalii. Należy spodziewać się, że rynek produktów innowacyjnych, w tym właśnie potocznie nazywanych „fit”, w  kategorii czekolad, ciastek i  wyrobów cukierniczych, na pewno będzie wzrastał. Jest to oczywiście szansa i  motywacja dla producentów do udoskonalania swoich produktów i rozwijania nowych. Jakie są inne oczekiwania konsumentów wobec producentów słodyczy? Dla konsumentów, w przypadku słodyczy, niezmiennie najważniejszy jest ich smak i  jakość. Dlatego też nasi producenci nie uznają kompromisu, jeśli chodzi o spełnienie oczekiwań konsumentów co do oferowanych produktów, zarówno w zakresie ich bezpieczeństwa zdrowotnego, jak i jakości oraz smaku. Gwarancją spełnienia tych oczekiwań są nowoczesne zakłady produkcyjne i wykwalifikowana kadra.

9


Laureaci konkursu o Złoty Medal MTP Złoty Medal MTP to wyjątkowa na polskim rynku nagroda przyznawana produktom innowacyjnym, o najwyższej jakości, przygotowanym z myślą o potrzebach konsumentów, nawet tych najbardziej wymagających. W tym roku Sąd Konkursowy, któremu przewodniczył prof. dr hab. inż. Henryk Jeleń, przyznał to zaszczytne wyróżnienie 11 produktom. Laureaci konkursu zostaną zaprezentowani w  specjalnej strefie w pawilonie 7, a także na stoiskach wystawców. Warto pamiętać, że po werdykcie Sądu Konkursowego i  przyznaniu Złotych Medali MTP wybranym produktom, zaczyna się kolejny etap rywalizacji – Złoty Medal MTP – Wybór Konsumentów, w którym o zwycięzcy decydują zwiedzający i internauci. Głosowanie jest możliwe w trakcie targów, gdzie swoje głosy można oddawać w Strefie Mistrzów zlokalizowanej w Alei Lipowej przy pawilonie 7 oraz za pośrednictwem strony internetowej www.zlotymedal.mtp.pl.

HERKULES Koncentrat białek serwatkowych WPC 80 700 g Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Wysokie Mazowieckie Pawilon 7 / stoisko 28 Białka odgrywają bardzo ważną rolę zarówno w diecie osób profesjonalnie uprawiających sport, jak również amatorów, a  także osób aktywnych i dbających o zdrowy styl życia. Wychodząc naprzeciw ich oczekiwaniom i  potrzebom MLEKOVITA wzbogaciła swoją ofertę o  koncentrat białek serwatkowych WPC 80 Herkules. To najwyższej jakości, w 100% naturalny, czysty koncentrat białka serwatkowego. Nie zawiera słodzików i aromatów. To bogate źródło pełnowartościowych białek (w  tym aminokwasów BCAA), które m.in. przyczyniają się do wzrostu i utrzymania masy mięśniowej, oraz wapnia niezbędnego dla mocnych kości i zdrowych zębów. Szczególnie polecany osobom uprawiającym sporty siłowe, kulturystykę czy fitness.

Mega HERKULES mleko w proszku bez laktozy odtłuszczone 500 g Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Wysokie Mazowieckie Pawilon 7 / stoisko 28 Mleko w proszku to produkt, który dość często znajduje zastosowanie w  polskiej kuchni. To sprawdzony dodatek do wielu wypieków i  słodkich deserów, którym dodaje smaku i  wartości odżywczych oraz ułatwia ich przygotowanie. Dzięki pracy wkładanej w  rozwój bazy produktowej MLEKOVITA może zaoferować absolutną nowość w  tym asortymencie: mleko w proszku odtłuszczone bez laktozy. Przeznaczone jest do bezpośredniego spożycia po rozpuszczeniu, jako składnik koktajli, gorących napoi (takich jak kawa czy kakao), deserów i  wypieków oraz jako półprodukt w  przemyśle spożywczym, np. do produkcji lodów czy wyrobów cukierniczych. Można je także zabrać w podróż i przygotować w każdej chwili. Zawiera cenne dla zdrowia składniki odżywcze, takie jak pełnowartościowe białko, które m.in. przyczynia się do wzrostu i utrzymania masy mięśniowej, a także pomaga w utrzymaniu zdrowych kości. Jest również cennym źródłem wapnia niezbędnego dla mocnych kości i  zdrowych zębów. Dostępne w  najpopularniejszej na rynku gramaturze: 500 g, w  opakowaniu o fioletowej szacie graficznej charakterystycznej dla produktów bez laktozy z MLEKOVITY. Mega Herkules nie zawiera laktozy (<0,1 g w 100 g produktu).

10

Masło ze Strzałkowa Spółdzielnia Mleczarska Udziałowców, Strzałkowo Pawilon 7 / stoisko 22 Masło ze Strzałkowa wytwarzane jest niezmiennie na podstawie receptury z 1926 r. To produkt tradycyjny, zawierający 82% tłuszczu mlecznego i pakowany w formie kostki o gramaturze 250 g. Masło ze Strzałkowa jest najlepiej przyswajalnym tłuszczem zwierzęcym i  nie zawiera żadnych składników chemicznych. Jego delikatny, maślany smak cieszy się uznaniem konsumentów z  całej Polski. Najważniejszym wyróżnieniem dla masła ze Strzałkowa jest Godło Promocyjne TERAZ POLSKA nadane przez Kapitułę pod patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dnia 3 czerwca 2013 roku w  XXIII edycji Konkursu na Najlepsze Produkty i  Usługi. W powiecie słupeckim tym Godłem została wyróżniona tylko Spółdzielnia Mleczarska Udziałowców w Strzałkowie.

Mleko w proszku pełne Instant 500 g Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Kole, Koło Pawilon 7 / stoisko 12

Mleko w proszku pełne Instant to nowość w szerokiej grupie mleka w  proszku produkowanego przez Okręgową Spółdzielnię Mleczarską w Kole. Otrzymywane jest ze świeżego mleka pasteryzowanego w technologii zapewniającej idealne rozpuszczenie w ciepłej oraz zimnej wodzie. Nadaje się zarówno dla dzieci powyżej 1. roku życia, jak i  dla dorosłych. Produkt jest idealny do wypieków, lodów i  kawy oraz jako półprodukt i  składnik w  przemyśle spożywczym.


POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018 Polski jogurt naturalny bez laktozy Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Wysokie Mazowieckie Pawilon 7 / stoisko 28 Polski jogurt naturalny bez laktozy to poszerzenie rodziny znanych i lubianych jogurtów „Polskich” – podmarki podkreślającej rodzime pochodzenie produktów. Ta nowość w asortymencie MLEKOVITY skierowana jest do szerokiego grona konsumentów, ale przede wszystkim stanowi odpowiedź na potrzeby tych, którzy nie mogą spożywać mleka i produktów mlecznych ze względu na nietolerancję laktozy – cukru występującego w ich składzie. Polski jogurt naturalny bez laktozy jest doskonały do bezpośredniego spożycia oraz polecany m.in. jako dodatek do musli, owoców lub składnik deserów na zimno. Dzięki praktycznemu, ekonomicznemu kubkowi - 350 g - stanowi optymalną porcję na śniadanie, podwieczorek, kolację czy na szybką przekąskę. Polski jogurt naturalny bez laktozy z MLEKOVITY to także, poza wyjątkowymi walorami smakowymi, mnóstwo składników korzystnie wpływających na zdrowie. Produkt zawiera żywe kultury bakterii jogurtowych wspomagające proces trawienia, a także pobudzające aktywność komórek odpornościowych. To również źródło naturalnie obecnych w mleku, ważnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu składników odżywczych: białka, wapnia i witamin.

Polska śmietana bez laktozy 18% tłuszczu Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Wysokie Mazowieckie, Zakład w Kościanie Pawilon 7 / stoisko 28 Polska śmietana 18% to niezbędny w  każdej kuchni produkt o najpopularniejszej zawartości tłuszczu i szerokim zastosowaniu kulinarnym. W odpowiedzi na potrzeby konsumentów, którzy nie mogą cieszyć się naturalnym smakiem śmietany ze względu na nietolerancję laktozy, MLEKOVITA wprowadza na rynek jej wariant bez laktozy. Produkt ten posiada charakterystyczną, gęstą konsystencję, a dzięki swoim wyjątkowym walorom smakowym doskonale sprawdzi się przy tworzeniu apetycznych kompozycji potraw zarówno na zimno, jak i  na gorąco, idealnie wzbogacając ich smak. Polska śmietana 18% bez laktozy to najlepszy wybór do sałatek i innych dań, które wymagają podkreślenia gęstą, smakowitą śmietaną.

Ser pleśniowy La Polle Bleu 150 g Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Oddział Produkcyjny KURPIE w Baranowie Pawilon 7 / stoisko 28 Ser La Polle Bleu to ekskluzywny pleśniowy ser dojrzewający z  porostem białej i  przerostem niebieskiej szlachetnej pleśni. Wilgotne wnętrze o wyrazistym, maślanym, lekko słonym smaku zawdzięcza specjalnemu procesowi produkcji według unikalnej receptury mistrzów serowarstwa. Ser La Polle Bleu jest idealny na deskę serów, znakomicie komponuje się z  winogronami, oliwkami, orzechami, pieczywem. Sprawdzi się jako przystawka czy przekąska oraz jako dodatek do sałatek, zup, makaronów, sosów, w tym tych przeznaczonych do podawania z rybami lub mięsem.

Ser Polski z dziurami, plastry 150 g Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Wysokie Mazowieckie, Zakład w Kościanie Pawilon 7 / stoisko 28 Ser Polski z dziurami to unikalnej jakości ser dojrzewający, który powstaje z polskiego mleka. Charakteryzuje się łagodnym smakiem właściwym dla serów typu holenderskiego oraz oczkami typowymi dla serów typu szwajcarskiego. Jest bogatym źródłem wapnia, który m.in. przyczynia się prawidłowego metabolizmu energetycznego, oraz  białka, które pomaga w  utrzymaniu zdrowych kości i  masy mięśniowej. Nie zawiera konserwantów. Odpowiedni dla osób na diecie bezglutenowej i  wegetariańskiej. Doskonały na wykwintną deskę serów, jako samodzielna przekąska czy składnik przystawek i potraw. Ser Polski z dziurami dostępny jest w wygodnej formie: 8 plastrów sera, w  opakowaniu typu otwórz-zamknij, w  nawiązującej do polskich tradycji szacie graficznej.

Ser pleśniowy La Polle Brie Classic bez GMO 125 g Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Oddział Produkcyjny KURPIE w Baranowie Pawilon 7 / stoisko 28 La Polle Brie to klasyka w kategorii serów pleśniowych. Charakteryzuje się oryginalnym, wyrazistym, a  jednocześnie delikatnym smakiem. Dzięki unikalnej recepturze pokryty jest aksamitną skórką ze szlachetnego gatunku pleśni oraz wyróżnia się rozpływającym się w  ustach kremowym wnętrzem. Wyjątkowe walory smakowo-zapachowe sprawiają, że La Polle Brie ma szerokie zastosowanie kulinarne. Jest doskonały zarówno jako samodzielna przekąska, jak i składnik wielu dań mięsnych i rybnych, makaronów, pizzy, sosów, nadzienia do rolad oraz pierogów czy sałatek. Ser pleśniowy La Polle Brie jest również idealny do panierowania, zapiekania i na wykwintną deskę serów.

Śmietana homogenizowana 18% 250 g Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Kole, Koło Pawilon 7 / stoisko 12 Wyjątkowe walory smakowe Śmietany homogenizowanej 18% 250 g zbliżone są do tradycyjnie ukwaszonej śmietany wiejskiej. Otrzymywane są one dzięki rzadko stosowanej termostatowej metodzie ukwaszania z wykorzystaniem wyselekcjonowanych szczepów bakterii fermentacji mlekowej. Charakterystyczny kwadratowy kubek śmietany jest rozpoznawalny na terenie południowo-zachodniej Polski. Produkt cieszy się nieprzerwanie uznaniem konsumentów od przeszło 20 lat.

WYPASIONE Mleko spożywcze pasteryzowane 2% tłuszczu, 1 l, butelka z rączką Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA, Wysokie Mazowieckie Pawilon 7 / stoisko 28 Mleko Wypasione, oferowane w  innowacyjnej butelce z tworzywa HDPE, które jest przyjazne środowisku naturalnemu i  chroni mleko przed światłem, to nowy produkt w  asortymencie mleka z MLEKOVITY. Butelka posiada wygodną rączkę, idealnie dopasowaną do dłoni. Dodatkowa membrana zapewnia higienę otwierania. Mleko Wypasione, produkowane według najnowocześniejszej technologii, jest nie tylko wyśmienite w  smaku, ale również zachowuje wszystkie wartości odżywcze i  biologiczne naturalnego mleka, tj. bogactwo witamin, minerałów, wapnia i  pełnowartościowego białka. Produkt nie zawiera konserwantów, sztucznych barwników i  modyfikacji genetycznych (GMO) – pochodzi od krów, które karmione są paszami naturalnymi, wolnymi od GMO. Polecane konsumentom w  każdej grupie wiekowej, zwłaszcza w  codziennej diecie dzieci, ze względu na dużą naturalną zawartość wapnia, niezbędnego dla prawidłowego rozwoju kości i zębów. Mleko Wypasione bez GMO jest doskonałe do bezpośredniego spożycia lub jako dodatek do zup mlecznych, budyniów, ciast, placków, kawy, herbaty, naleśników.

Wszystkie przyznane Złote Medale MTP są równoważne. Opisy produktów oraz materiały graficzne zostały przygotowane przez wystawców – laureatów konkursu.

11


Nowe oblicze

handlu w Polsce O zmianach, ich konsekwencjach oraz perspektywach – rozmowa z Renatą Juszkiewicz, prezes zarządu Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji. Handel w Polsce stanął w  obliczu wielu zmian, i  to w  stosunkowo krótkim czasie – ustawa o  zakazie handlu w  niedzielę, płatne torby foliowe, podatek od dużych nieruchomości. Jakie konsekwencje mogą one mieć w  obszarze handlu produktami spożywczymi? Zmian legislacyjnych dotyczących handlu jest ostatnio wiele i, faktycznie, większość z nich weszła w życie w pierwszych miesiącach tego roku, a to oznacza, że mamy zupełnie inne otoczenie regulacyjne niż jeszcze rok temu. Część zmian, jak chociażby płatne torby foliowe, nie jest może szczególnie trudna do wprowadzenia w handlu, choć finalnie godzi w  samych konsumentów. Część jednak, jak na przykład wprowadzenie ustawy o  ograniczeniu handlu w  niedziele, to zmiany fundamentalne. Dotychczasowe estymacje wskazywały, że nowe regulacje w tym zakresie mogą negatywnie wpłynąć na polską gospodarkę, jej konkurencyjność, a  także na przychody do budżetu państwa. Dane liczbowe nie pokazują jednak indywidualnych problemów, które mogą dotknąć właścicieli sklepów przygranicznych, a  także małych, rodzinnych punktów sprzedaży w centrach

12

handlowych, dla których obroty weekendowe są kluczowe dla dochodowości prowadzonego biznesu. Trzeba też pamiętać, że zmiany odczuje cały łańcuch dostaw – firmy logistyczne, magazynowe, dostawcy towarów, zwłaszcza świeżych. Ustawa o zakazie handlu wymusiła bowiem przeorganizowanie okołoweekendowych dostaw, a  tym samym modelu współpracy z dostawcami. Ustawa o zakazie handlu stała się faktem. Jaki format handlowy będzie wygranym tej rewolucji? Trzeba jeszcze poczekać na wiarygodne dane pokazujące krajobraz handlu po wprowadzeniu zmian legislacyjnych. Zgodnie z  intencją ustawodawcy zyskać powinny małe, osiedlowe sklepy, ale czy tak się stanie, zobaczymy dopiero za kilka miesięcy. Niewątpliwie dla wielu firm zakaz handlu stał się dodatkowym impulsem do rozwoju sprzedaży internetowej. Nowym trendem jest także wzrost sprzedaży online artykułów spożywczych. Być może dzięki temu kanałowi sieciom uda się zrekompensować część spadku obrotów w  placówkach stacjonarnych.

W branży spożywczej, w produkcji, rozpoczął się już jakiś czas temu proces konsolidacji. Czy w obszarze handlu detalicznego lub hurtowego też powinniśmy spodziewać się sojuszy? Rynek handlowy już się konsoliduje. Trend ten nasilił się już w  ubiegłym roku: nowego właściciela ma Żabka (CVC Capital Partners), portugalski Eurocash przejął Eko Holding, trwa proces przejmowania Mili. Dużo na rynku mówiło się o sytuacji Piotra i Pawła, oraz poszukiwaniu inwestora strategicznego przez tę sieć. Niewątpliwie zmiany takie dotyczyć będą w większym stopniu mniejszych firm, które muszą podnosić swoją konkurencyjność na dość nasyconym rynku, niż międzynarodowych sieci, ale z pewnością różne modyfikacje w obrębie własności będziemy obserwować przez ten rok i kolejne.

Renata Juszkiewicz prezes zarządu Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji


POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018

Novel food

z czym to się je?

O konsekwencjach nowych przepisów w tym obszarze opowiada adwokat Magdalena Zielińska z kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr. Czym jest nowa żywność? Jest to żywność, która na terenie Unii Europejskiej nie posiada znaczącej historii zastosowania. Chodzi o takie produkty, których przed 1997 r. nie spożywano na znaczną skalę. Był to bowiem rok, w którym weszło w życie pierwsze unijne rozporządzenie dotyczące nowej żywności (rozporządzenie (UE) nr 258/97). Za tzw. novel food uznano wówczas nie tylko żywność innowacyjną, wytworzoną za pomocą nowych procesów produkcji, a więc dotąd niespotykaną, ale również żywność znaną od wieków w innych rejonach świata, jednak rzadko spożywaną w  Europie (jak np. nasiona chia). W  związku ze zmianami naukowo-technologicznymi, zachodzącymi od 1997 r., konieczne było jednak doprecyzowanie i uaktualnienie katalogu nowej żywności, do którego, na mocy rozporządzania obowiązującego od początku 2018 r. (rozporządzenie (UE) nr 2015/2283), włączono np. owady i ich części oraz żywność produkowaną z materiałów pochodzenia mineralnego. Jakie są podstawowe konsekwencje nowych przepisów? Kogo one przede wszystkim dotyczą – producentów, dystrybutorów? Najistotniejszą zmianą jest uproszczenie funkcjonujących procedur wydawania zezwoleń na wprowadzanie do obrotu nowej żywności. Dotychczas największym problemem podmiotów działających na rynku spożywczym było długotrwałe oczekiwanie na decyzję w  tym zakresie. Sprawność i  przejrzystość ma zostać poprawiona poprzez wprowadzenie terminów na ocenę bezpieczeństwa

dokonywaną przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Skrócić ma się więc czas oczekiwania na wydanie zezwolenia, co z pewnością ucieszy producentów żywności innowacyjnej. Bardziej proporcjonalny będzie również system oceny bezpieczeństwa tradycyjnej żywności z krajów trzecich (nowej w UE), którą będzie można wprowadzać na rynek na podstawie zgłoszenia wnioskodawcy. Nowe przepisy dotyczą nie tylko producentów nowej żywości, ale też jej dystrybutorów, a pośrednio i konsumentów. Nowe przepisy ułatwiają wprowadzenie nowej żywności na rynek. Czy konsumenci powinni się obawiać tego, że zaważy to na jakości i bezpieczeństwie produktów? Konsumenci nie powinni obawiać się pogorszenia poziomu bezpieczeństwa czy też jakości produktów wprowadzanych na rynek. Należy pamiętać, że unijne regulacje bardzo mocno chronią interesy konsumenta oraz zakazują wprowadzania do obrotu żywności niebezpiecznej. Co więcej, dzięki stworzeniu jednolitego unijnego wykazu nowej żywności, łatwiej będzie sprawdzić, czy dany produkt zyskał aprobatę Komisji Europejskiej. Czy nowa żywność wymaga specyficznego jej etykietowania? Kto za nie odpowiada – producent czy dystrybutor? Czy nowa żywność jest w  czytelny sposób oznaczana dla konsumentów? Nowa żywność objęta jest ogólnymi wymogami dotyczącymi etykietowania określonymi w  rozporządzeniu (UE) nr 1169/2011.

Informacje zamieszczone na opakowaniu nowej żywności nie mogą więc wprowadzać konsumentów w błąd, muszą być rzetelne, jasne i  łatwe do zrozumienia. Mają one bowiem służyć zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia i  interesów konsumentów. W  przypadku stosowania na opakowaniach novel food dodatkowych informacji stanowiących oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne należy pamiętać, że podobnie jak w przypadku pozostałej żywności, muszą one być zgodne z  rozporządzeniem (WE) nr 1924/2006 w  sprawie oświadczeń żywieniowych i  zdrowotnych dotyczących żywności. Czy nowe rozporządzenie wpłynie na innowacyjność w sektorze spożywczym? Nowe rozporządzenie, które usprawnić ma dotychczasowe procedury, z pewnością sprzyja innowacyjności. Czas pokaże, czy nowe przepisy będą w stanie nadążyć za szybko rozwijającym się rynkiem żywności innowacyjnej.

Więcej na temat nowych regulacji dotyczących novel food już 8 maja, na targach POLAGRA FOOD, podczas szkolenia z ekspertami z kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr – Anną Wilińską-Zelek (adwokat) i  Magdaleną Zielińską (adwokat).

13


Marka własna trafiona w punkt O skutecznych strategiach i wykorzystaniu trendów w budowaniu marek własnych - Marta Cała-Sturzbecher i Monika Śleziońska z Agencji MOMA zajmującej się działaniami z zakresu marketingu strategicznego. Sieci handlowe coraz częściej inwestują w  marki własne. Co stoi obecnie za sukcesem tej kategorii produktów, a  które są skazane na porażkę? Jak zawsze odpowiedzią jest dobry research i umiejętność odpowiedzi na potrzeby klientów, czyli strategia marketingowa. W pierwszej fazie opracowania strategii badamy rynek. Mówiąc wprost: musimy dowiedzieć się, jakich korzyści klienci oczekują od produktu. W drugim kroku przechodzimy do formułowania strategii, która określa pozycjonowanie produktu. Innymi słowy definiujemy wartość, jaką produkt ma przedstawiać dla klientów. Porażkę wróżymy markom, które starają się powielić komunikację marketingową (opakowanie lub kampanię, jeśli taka jest prowadzona) marki producenta i konkurują jedynie ceną. Często jakość produktu marki własnej odbiega od „kopiowanego” oryginału, a konsumenci szybko to weryfikują i sprzedaż produktu spada. Bez unikalnego pozycjonowania trudno na dłużej zagościć w sercach konsumentów. Jakie trendy warto wykorzystać budując markę własną produktu? Jednym z kluczowych trendów w branży FMCG w 2018 roku jest kierunek tworzenia marek własnych w kategorii premium. Marka własna przestała kojarzyć się konsumentom wyłącznie z niską ceną. Dzisiaj to synonim rozsądnego zakupu, także w grupie produktów o wyższej jakości i – co za tym idzie – w wyższej cenie. Duże sieci zdywersyfikowały już portfele produktowe i część produktów z kategorii private label umieściły w półce premium. Jakością konkurują one z gigantami, ale w kwestii ceny są bardziej atrakcyjne dla odbiorców. Innym trendem, na który warto postawić, jest upodobanie klientów do produktów lokalnych. Konsumenci, którzy często przemieszczają się i  są obywatelami świata, wyrażają potrzebę kontaktu z  miejscem, z którego pochodzą. W dobie unifikacji wartości ważny staje się punkt odniesienia i obszar, z którym możemy się identyfikować. Czy warto budować marki własne w  oparciu o  reputację sieci czy wręcz przeciwnie – należy je uniezależnić od brandu handlowego? Ostatnie lata pokazują dobre praktyki zarówno z  zakresu jednej, jak i drugiej strategii. Warto przyjrzeć się sukcesowi marki sieci Biedronka – DADA (pieluchy). To mistrzowski projekt oparty z  jednej strony o świetny produkt, ale przede wszystkim o doskonale przeprowadzoną akcję marketingową. Na drugim biegunie mamy markę Tesco Value. To także dobry przykład marki własnej, a z racji nazwy trudno o bliższe związanie z siecią. Marka obejmuje produkty niskiej jakości i  w  niskich cenach. Konsumenci sięgający po nie, robią to bardzo świadomie. Do języka potocznego

14

młodego pokolenia weszła nowa nazwa produktów tanich – określenie ‘teskowalju’. Coraz częściej mówi się o tzw. trzeciej generacji marek własnych. Czy sieci handlowe będą w stanie rzeczywiście utworzyć na tyle silne brandy z własną tożsamością, które będą mogły rywalizować o pozycję lidera z markami o ugruntowanej na rynku pozycji? Jakie wartości i wiedzę o konsumentach należy wykorzystać, decydując się na taką strategię? To już się dzieje! Marki własne z powodzeniem konkurują z markami producentów. Przykładem jest wspomniana marka sieci Biedronka DADA, która zabrała dużą część rynku marce Pampers. Polacy oswoili się ze zjawiskiem marek własnych i umieją – dzięki działaniom komunikacyjnym ze strony sieci – właściwie je oceniać. Millenialsi to pokolenie będące wyzwaniem dla marek z branży spożywczej. Mają bardzo skonkretyzowane i  duże oczekiwania wobec produktu, a  jednocześnie nieustanny dostęp do wiedzy o  produkcie i opinii na jego temat. Czy marki własne mają szansę u tej grupy nabywców? Jak najbardziej. Duża wiedza o  produktach i  zbieranie informacji to rzeczywiście jedna z głównych cech klientów reprezentujących młode pokolenie. Wielu producentów boi się tego trendu, ale przecież walczyć się z nim nie da, więc trzeba się do niego odpowiednio nastawić. Bać się mogą jedynie ci, którzy mają coś do ukrycia. Jeśli jednak działamy zgodnie z deklaracjami, wyjdźmy naprzeciw oczekiwaniom i modelowi działania klientów. Monika Śleziońska i Marta Cała-Sturzbecher Agencja MOMA zajmuje się działaniami z zakresu marketingu strategicznego. Specjalizuje się w opracowywaniu strategii i realizacji planów marketingowych, a także w działaniach z obszaru Public Relations i wsparcia sprzedaży. Agencja świadczy usługi marketingowe dla średnich i dużych przedsiębiorstw, stając się najczęściej ich zewnętrznym działem marketingu. Wspiera w decyzjach strategicznych zarządy i działy marketingu, zarówno w zakresie relacji firm z klientami, jak też w ramach marketingu wewnętrznego.


POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018

Rozważny

czy

romantyczny

– jaki jest współczesny konsument? Na pytanie odpowiada dr Marek Borowiński, Shop Doctor. Konsument, z jakim mamy dziś do czynienia, to osoba bardzo wymagająca, świadomie podejmująca decyzje. Nie zawahałbym się użyć słowa „smart”, by określić jej zachowanie, ponieważ sprawdza ceny, również produktów spożywczych, poszukuje miejsc, w których może kupić taniej, korzysta z promocji, a także z nowoczesnych narzędzi, czyli z aplikacji. Coraz częstszą praktyką jest to, że sklepy posiadające w swojej ofercie żywność, podejmują się jej sprzedaży w Internecie. Co więcej, zgodnie z naszą bieżącą geolokalizacją, proponują nam różnego rodzaju kupony mobilne. To sprawia, że tak naprawdę w obecnych czasach to właśnie aplikacje ściągają klientów do sklepów.

Dr Marek Borowiński – znany jako lekarz sklepów. Prowadzi swój autorski program telewizyjny „Sklepowe Rewolucje”, w którym pomaga sklepom i ich właścicielom ratować ich biznes. Specjalista w zakresie psychologii koloru i komunikacji marketingowej. Więcej informacji na temat nowego pokolenia nabywców na szkoleniach z dr Markiem Borowińskim, podczas targów Polagra Food w maju.

REKLAMA

A jak dzisiejszy konsument podejmuje decyzje zakupowe? Wszystko zależy od tego, jaką ilością czasu dysponuje i z jakiego formatu handlowego korzysta. W przypadku małych sklepów decyzje zakupowe podejmowane są dość szybko. Dzieje się tak dlatego, że produkty znajdują się właściwie w zasięgu ręki. Zakupy w sklepach o powierzchni 200-300 mkw., których segment bardzo dynamicznie rośnie, robimy natomiast bardziej świadomie. Sprawdzamy dostępne kategorie, ale nie tylko. Jesteśmy wymagającymi konsumentami, więc weryfikujemy również z wyprzedzeniem, i to po wielokroć, produkt, jego jakość i opinie o nim. W naszych wyborach kierujemy się także trendami, tym co nowoczesne – chcemy być fit, wybieramy produkty ekologiczne lub nieposiadające pewnych składników, które w opinii naszej czy też według komunikatów reklamowych, mogą być szkodliwe.

15


Polacy na zakupach w sieci Czy jesteśmy już gotowi na to, żeby zarzucić cotygodniowe wyprawy do sklepu i zrobić zakupy popijając kawę w domu? O nowych nawykach zakupowych raportuje Patrycja Sass-Staniszewska, prezes zarządu Izby Gospodarki Elektronicznej. Czy Polacy chętnie kupują żywność przez Internet? Z  naszego raportu „E-grocery w Polsce – zakupy spożywcze online”, którego partnerem jest Frisco.pl, wynika, że już co siódmy internauta kupuje żywność w  sieci. Jedna trzecia z  nich deklaruje głównie duże i planowane zakupy. Robią je przeważnie raz w miesiącu (32 proc.) lub dwa razy w miesiącu (31 proc.), czyli podobnie jak w hipermarketach – uzupełniają zapasy na cały tydzień. Jaka grupa klientów jest chętna do zakupów w Internecie? Za zakupy spożywcze w Internecie odpowiadają głównie kobiety – stanowią one dwie trzecie kupujących online tego rodzaju produkty. To nie jest dziwne. Widzimy tutaj podobny trend jak w przypadku tradycyjnych zakupów spożywczych, które także są wciąż domeną kobiet. Patrząc natomiast na wiek – dominującą grupą są osoby w przedziale wiekowym 25-34 lata. Warto też zwrócić uwagę na to, że najczęściej wskazywaną motywacją spożywczych e-zakupów nie jest, jak się okazuje, najniższa cena, ale duży wybór asortymentu – taką odpowiedź w badaniu zaznaczyło aż 47 proc. respondentów, a także oszczędność czasu (38 proc. wskazań) i dostawa prosto do domu, dzięki której nie musimy dźwigać zakupów (33 proc. wskazań). Jakie kategorie produktów spożywczych są nabywane w e-sklepach? Najczęściej przez Internet kupujemy napoje (34 proc.), alkohol (26 proc.) oraz ex aequo pieczywo, warzywa i owoce (25 proc.). Dużą popularnością cieszą się również produkty ekologiczne. Konsumenci zwracają uwagę również na to, że w sieci łatwiej o dostępność różnych specjalistycznych towarów, nie tylko ekologicznych, ale i dietetycznych. Można powiedzieć, że Internet otwiera nam drzwi do produktów z każdej kuchni. Polacy coraz bardziej doceniają możliwość zakupu różnych kategorii produktów przez Internet z uwagi na szerszą ofertę, niższe ceny,

16

oszczędność czasu. A co stanowi czynnik powstrzymujący przed zakupami żywności w Internecie? Zakupy spożywcze mają swoją specyfikę. Oprócz tego, że robimy te duże tygodniowe na zapas, to pewnie każdemu z nas zdarza się, że uzupełniamy braki w  lodówce, nawet codziennie, w  osiedlowym sklepie. To kwestia przyzwyczajenia, ale jak pokazało nasze badanie, ten, kto dokonał pierwszych zakupów spożywczych online, robi to ponownie, a więc wykształca nowy nawyk, bo daje on wymierne korzyści, o których wspomniałam wcześniej. Branża e-grocery bardzo dynamicznie się rozwija – mówimy o rocznym wzroście rzędu 20-25%. Internetowe sklepy spożywcze oferują szereg udogodnień dla konsumentów, którzy chętnie po nie sięgają. Jeszcze kilka lat temu mało kto kupował przez Internet buty. Dziś, obok ubrań, to jeden z najpopularniejszych produktów kupowanych przez Polaków online. Myślę, że przed zakupami żywności w sieci dopiero najlepszy czas. Czy ustawa o  zakazie handlu w  niedzielę wpłynie na rozwój e-sprzedaży produktów spożywczych? Biorąc pod uwagę to, co dzieje się w supermarketach czy dyskontach w weekendy, a także deklaracje Polaków co do tego, że kupują w niedziele żywność, możemy z  dużym prawdopodobieństwem przypuszczać, że zakaz handlu w  niedziele przyczyni się do wzrostu realizacji zakupów online w każdej kategorii, w tym FMCG.

Patrycja Sass-Staniszewska, prezes zarządu Izby Gospodarki Elektronicznej


Nowości

wystawców targów POLAGRA FOOD

Współczesny konsument jest coraz bardziej otwarty na poznawanie nowych smaków. Poszukuje też produktów o określonym składzie czy wartościach odżywczych, a do tego w praktycznym opakowaniu. Zachęcamy do zapoznania się z nowościami, które zostaną zaprezentowane podczas targów Polagra Food.

18

Amber Bake

Amber Grill

Nogi wieprzowe przednie

Nogi wieprzowe tylne

Amber paper, UAB

Amber paper, UAB

Avalon Foods Sp. z o.o.

Avalon Foods Sp. z o.o.

Mrożone żeberka schabowe

Ocet z kiwi

Grain de Noix

Chardonnay Chocolate

Avalon Foods Sp. z o.o.

Frutti Felici Societa’ Cooperativa Agricola

Domaine de Béquignol

Domaine de Béquignol


POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018

Petite Perigord Gold

Lody Bambino

Serek Bambino

Serek do smarowania

Domaine de Béquignol

„Jogo” Łódzka Spółdzielnia Mleczarska

„Jogo” Łódzka Spółdzielnia Mleczarska

„Jogo” Łódzka Spółdzielnia Mleczarska

Twarożek wiejski „JOGO”

Makarony kukurydziane Sotelli

Ser Polski z dziurami w plastrach 150 g

La Polle – linia serów pleśniowych: La Polle Camembert 120 g, La Polle Brie 125 g, La Polle Brie 200 g, La Polle Bleu 150 g

„Jogo” Łódzka Spółdzielnia Mleczarska

Pol-Foods Sp. z o.o.

Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA

Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA

Koncentrat białek serwatkowych WPC 80 700 g:

Ser Sałatkowy

Kefir brzoskwiniowy 375 g

Kefir naturalny 150 g

Spółdzielnia Mleczarska MLEKOVITA

Średzka Spółdzielnia Mleczarska Jana

Średzka Spółdzielnia Mleczarska Jana

Średzka Spółdzielnia Mleczarska Jana

Jogurt naturalny 150 g

Serek twarogowy

Kefir

Jogurt naturalny 2,5%

Średzka Spółdzielnia Mleczarska Jana

ZPM MLECZ Sp. z o.o. w Wolsztynie

ZPM MLECZ Sp. z o.o. w Wolsztynie

ZPM MLECZ Sp. z o.o. w Wolsztynie

Super Body Active, Herkules

Stan na dzień 13.03.2018.

Więcej nowości wystawców targów POLAGRA FOOD na www.polagra-food.pl 19


Wtorek 8 maja

KALENDARIUM

WYDARZEŃ TARGOWYCH

wykłady, szkolenia, networking Spotkania z belgijskimi producentami mięsa wieprzowego i wołowego Organizatorem misji, przy udziale Flanders Investment & Trade, jest VLAM vzw Belgian Meat Office – instytucja zrzeszająca firmy i  promująca belgijskie mięso. Do rozmów zapraszani są polscy przetwórcy mięsa, zakłady mięsne, producenci dań gotowych oraz firmy pośredniczące w  zakupie i  sprzedaży mięsa w  Polsce. Udział w  wydarzeniu jest bezpłatny, ale wymagana jest wcześniejsza rejestracja drogą mailową (poznan@fitagency.com) lub telefonicznie: 61 671 07 58 lub 59.

godz. 10.00 pawilon 8A, przestrzeń wykładowa

Żywność innowacyjna – najnowsze zasady wprowadzania do obrotu tzw. nowej żywności

Uroczyste otwarcie targów i Gala Nagród

Nasiona chia? Olej z mikroalg? Guma guar? Jadalne skrzydła owadów? „Nowa żywność” podbija rynek całej Unii Europejskiej i coraz częściej gości na naszych stołach. Czym tak naprawdę jest i czy jest bezpieczna? Kto i jak może wprowadzić ją do obrotu? Prawnicy z kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr – Anna Wilińska-Zelek i Magdalena Zielińska – serdecznie zapraszają na szkolenie, podczas którego uczestnicy dowiedzą się, co zmienia się w  obrocie gospodarczym i  konsumenckim w  związku z  wejściem w  życie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE) 2015/2283 z  dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie „nowej żywności”.

godz. 13.30 pawilon 7 / scena

Sklepowe rewolucje, czyli jak uleczyć sklep i zwiększyć sprzedaż Podczas tego szkolenia uczestnicy poznają proste sposoby na aranżacje sklepów, które przyczynią się do zwiększenia sprzedaży. Gospodarzem spotkania będzie dr Marek Borowiński, znany jako Shop Doctor, autor programu „Sklepowe rewolucje”.

godz. 14.30 pawilon 7 / scena

20

Oficjalne otwarcie Międzynarodowych Targów Wyrobów Spożywczych POLAGRA FOOD to wydarzenie, na którym obecni są najważniejsi przedstawiciele sektora rolno-spożywczego oraz szeroka publiczność, którą stanowią profesjonaliści związani z branżą. Podczas uroczystości nastąpi wręczenie jednej z  najbardziej rozpoznawalnych na rynku polskim nagród, jaką jest Złoty Medal MTP, przyznawanej produktom innowacyjnym, a  także laurów Acanthus Aureus, będących wyróżnieniem dla stoisk najlepiej przygotowanych do realizacji strategii marketingowej firmy podczas targów.

godz. 11.00 pawilon 7 / scena

Jak współcześnie zwiększać efektywność przedsiębiorstwa zarówno w obszarach operacyjnych, jak i rynkowych? Doświadczony zespół wdrożeniowców z  firmy 4 Results zaprezentuje nowe metody usprawnień oraz zainspiruje efektami wdrożeń z polskich przedsiębiorstw. Tematem przewodnim spotkania będzie m.in. Total Productive Maintenance (TPM) - całościowy program ciągłego rozwoju pracowników i  organizacji oraz zmiany kultury zakładu produkcyjnego w celu wypracowania maksymalnej efektywności maszyn i urządzeń. Druga część wykładu

poświęcona będzie natomiast zagadnieniu integracji kanałów sprzedaży pozwalającej m.in. na: wypracowanie efektywnej struktury sprzedaży wobec konsolidacji po stronie odbiorców, wzrost wolumenu sprzedaży w kanałach, przeciwdziałanie spadkom efektywności i wzmocnienie pozycji konkurencyjnej organizacji.

godz. 15.30 pawilon 7 / scena


Środa 9 maja

Błędy krytyczne – tak sprzedaż traci zysk Spotkanie będzie spojrzeniem na biznes z zupełnie innej perspektywy. Model „Błędów krytycznych” autorstwa Rafała Błachowskiego to analiza poszczególnych etapów sprzedaży, z której wnioski pozwolą wzmocnić ten kluczowy dla wyników firmy proces w oparciu o istniejące zasoby i najmocniejsze strony firmy.

POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018

Strategia komunikacji dla marki własnej

godz. 10.30 pawilon 7 / scena

Zasady znakowania żywności Czy „mleko kokosowe” nadal sprzedamy jako mleko, a „masło orzechowe” pozostanie masłem? Czy każdy produkt spożywczy będzie można oznaczyć jako „polski” lub „tradycyjny”, albo zapewnić o jego „domowym” pochodzeniu? Czy lody „szampańskie” muszą mieć smak szampana? To tylko niektóre z pytań, na które podczas szkolenia odpowiedzą prawnicy z kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr – Anna Wilińska-Zelek oraz Magdalena Zielińska. Prelegenci w przystępny sposób przybliżą uczestnikom obowiązujące zasady oznakowania żywności, dzieląc się doświadczeniem zdobytym w ramach doradztwa dla podmiotów z branży spożywczej.

Czy marce własnej potrzebna jest strategia? Odpowiedź brzmi: każda marka potrzebuje strategii, ale jej obecność to za mało, by klienci zaufali nowemu produktowi. Konieczne jest odpowiednie pozycjonowanie i komunikacja oparta o solidne założenia strategiczne. Monika Śleziońska i Marta Cała-Sturzbecher z Agencji MOMA Marketing opowiedzą, co należy zrobić, by marka zagościła w świadomości odbiorców i trafiła do ich koszyków zakupowych.

godz. 11.30 pawilon 7 / scena

godz. 14.30 pawilon 7 / scena

Shop Doctor i jego metamorfozy sklepów spożywczych To kolejne spotkanie z dr Markiem Borowińskim, Shop Doctorem. Tym razem, na przykładzie fragmentów kilku odcinków programów telewizyjnych „Sklepowe rewolucje”, będzie można zobaczyć zmiany w  sklepach w  zakresie ustawienia ekspozycji promocyjnych, komunikacji POS oraz merchandisingu i visual merchandisingu.

godz. 12.30 pawilon 7 / scena

Najnowsze trendy w handlu, czyli jak dotrzeć do nowego pokolenia nabywców i zwiększyć sprzedaż Podczas tego szkolenia Shop Doctor przedstawi sposoby i techniki komunikacji marketingowej, które będzie można wykorzystać celem zwiększenia liczby klientów i częstotliwości zakupów w sklepie spożywczym.

godz. 13.30 pawilon 7 / scena REKLAMA

21


Czwartek 10 maja

Nowe standardy obsługi klienta – jak przeprowadzić zmianę i wesprzeć sprzedaż Opracowane standardy obsługi klienta mogą służyć jedynie przez określony czas. Konieczność ich modyfikacji wymuszają zmiany rynku, najbliższego otoczenia firmy, ale przede wszystkim zmiany w  zakresie potrzeb klientów, ich oczekiwań, przyzwyczajeń i  doświadczeń. Ekspertki z  Agencji Marketingowej MOMA, na podstawie case study, przeprowadzą słuchaczy przez proces tworzenia i  weryfikacji standardów obsługi klienta, możliwie najlepiej dopasowanych do potrzeb klientów i  odpowiadających nowoczesnym praktykom stosowanym na rynku.

Design sklepu a neuromarketing, czyli jak czuje mózg na zakupach godz. 10.30 pawilon 7 / scena

Na tym szkoleniu dr Marek Borowiński pokaże, w jaki sposób markę sklepu rozumie i postrzega umysł potencjalnego klienta oraz jak wykorzystać neuromarketing przy tworzeniu miejsca, które będzie stymulowało sprzedaż. Udzieli także cennych wskazówek, jak zaprojektować przestrzeń, w której klienci będą czuć się komfortowo, przez co pozostaną dłużej w sklepie, bardziej mu zaufają i częściej będą do niego wracać.

Audyt Twojego sklepu, czyli jak zwiększyć zyski w sklepie spożywczym Spotkanie będzie poświęcone zagadnieniu audytu sklepów oraz możliwościom wykorzystania informacji z niego wynikających. Dr Marek Borowiński, Shop Doctor, wskaże, jak analizować wnioski z „badania”, aby usprawnić funkcjonowanie miejsca sprzedaży i podnieść wartość dziennego przychodu.

8-10 maja

godz. 11.30 pawilon 7 / scena

godz. 12.30 pawilon 7 / scena

Forum Rzeźnictwa – Wędliniarstwa – Kuchmistrzostwa

pawilon 8A To wydarzenie, które Ogólnopolski Cech Rzeźników Wędliniarzy Kucharzy, już od ponad dwudziestu lat, organizuje podczas targów Polagra Food. Forum ma na celu wskazywanie najnowszych trendów i kierunków rozwoju pojawiających się w branży. Niezwykle interesującym zjawiskiem jest w  ostatnim czasie zjawisko kreowania „żywności wygodnej”, co w  czasach pogłębiającej się

aktywności zawodowej konsumentów jest bardzo potrzebne. Oczywiście, zawsze aktualne jest promowanie żywności dobrej jakościowo, bez względu na stopień przetworzenia. W tym roku Cech oraz pokrewne organizacje z całego kraju zamierzają w ramach Forum zrealizować warsztaty kulinarne dla szkół gastronomicznych oraz konferencje, które staną się częścią promocji rzemieślniczej

jakości, pokazując przy tej okazji, że dorobek rzemiosła jest znakomitym fundamentem dla nowoczesnego działania – pod względem technologii, organizacji pracy, a także szkolenia zawodowego.

Szkolenia i wykłady, za wyjątkiem spotkań z belgijskimi producentami mięsa wieprzowego i wołowego, mają charakter otwarty – nie obowiązują wcześniejsze zapisy. Wstęp bezpłatny dla wszystkich uczestników targów.

Praktyczne informacje dla zwiedzających targi Polagra Food Godziny otwarcia targów

Aktywacja zaproszeń

Wtorek (08.05) Środa (09.05) Czwartek (10.05)

Zaproszenia bezpłatne należy aktywować na www.mtp24.pl. Aktywacja zaproszeń w dniu targów w kasie płatna 5 zł brutto od jednego zaproszenia.

10:00 - 17:00 10:00 - 17:00 10:00 - 16:00

Bilety

Parking dla zwiedzających

Bilety dla profesjonalistów w przedsprzedaży od 20 zł! www.mtp24.pl

Dostępny przy zakupie biletów z opcją wjazdu na www.mtp24.pl.

22

Więcej informacji: www.polagra-food.pl


POLAGRA FOOD 8-10 MAJA 2018

Patronat honorowy

Patronat branżowy

Patronat medialny Janusz Rodziewicz i Dariusz Niebieszczański 7 marca szefowali „kuchni” SRW RP w programie Dzień Dobry TVN

Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków SRW RP połączono ze Spotkaniem Noworocznym, w którym uczestniczył m.in. minister Marek Sawicki

GAZETA RZEŹNIKÓW I WĘDLINIARZY

Mocnym akcentem – z udziałem prezydenta Lecha Wałęsy i ministra Marka Sawickiego – zakończył się unijny program SRW RP promujący mięso i produkty oparte na tym składniku. Ostatni etap „Meat in Europe” odbył się na Międzynarodowych Targach Żywnościowych Foodex Japan 2009 w Tokio. O Stowarzyszeniu i jego przedsięwzięciach zrobiło się naprawdę głośno. więcej informacji na stronach

2, 3, 12-13

PRASA FACHOWA

SIGMA-NOT www.sigma-not.pl

23


24

Polagra News  
Polagra News  
Advertisement