__MAIN_TEXT__

Page 1

Test: QDM-Ol Wordt de Quick-Dlsc de

"nur"I".".

van de datarecorder?


COMPUTElt MAGAZINE

MSX COMPUTER MAGAZINE

Is een uitgave van MBI Publications bv Amsterdam Hoofdredakteur

Ronaid Blankenstein

AMSTERDAM

Programma redakteur

Wammes Witkop Bladmanager

Emanuel Damsteeg Medewerkers:

Wichert van Engelen Frans Wolfkamp Harry van Horen HansGoddijn (keyboards) Ad Versney Korresspondenten

Hans Kroeze (Hong Kong) Gert Berg (Japan) Menno Aartsen (Amerika) Redaktie:

Postbus1392 1000 BJ Amsterdam Tel020-681081" Telex: 16015 MBI NL Fax: 020-681081 tst. 28 Berichten bestemd voor de redak­ tie via terminal Tel. 020-681081. 300 Baud,8 bits, No parity,1 stop­ bit. Advertenties:

Emanuel Damsteeg Tel. 020-681081 tst.27 Na1800 uur. 02990-33395 Abonnementen

Postbus1392 1000 BJ Amsterdam Tel02990-33395 Vormgeving Cock Arensman Fotografie René Brom Typesetting

Huibert Kloet Losse verkoop

Beta PressIvan Ditmar Burg. Krollaan14 5126 PTGilze Verschijning:

MSX Computer Magazine verschijnt in1985 minimaal6 x Losse nummers f. 5,95. Abonne­ mentsprijs voor12 nummers f. 55,Februari/maart

1985

Test: Sony Hit-Bit HB-75P,

pag. 20-24

Sony's nieuwste hit: de Hit-Bit. een computer die werkt met de gestandaar­ diseerde MXS-software. Sony trekt daarmee de kar van het MSX gebeuren en pakt de zaken meteen goed aan. Zowel hardware, software als randapparatuur bieden MSX-ge­ bruikers veel mogelijkheden. Het test-team stoeide uitgebreid met de Hit­ Bit.

Test: Quick Disk. Pag. 36-38 Het geslaagde alternatief tussen cassetterecorder en disk-drive, zo noemt de test redaktie het nieuwe fenomeen: de Ouick Disk. De ODM01 is een snelle bovenlader die werkt met 64K, 2,8 inch diskettes.

5 v.de ....ktie 6- 7 W.... ..erk.. ..... .... enwatis

8-10 11·13 14-16 17 18-1. 20-24 26-27 31 32 34

......ar?

11Iferview: P. vanAacken, Aackosoft

Softwarellespreldng:Aackotext2 Software ..sprelcing:Aack....2 PIattegroncI Peno.l CoInputer RAl lInroer kOIItrII. progra..ma Test: SoIIy Hit-Bit SpeIIaesprekingen CoI....:W._es ........ Software.......I:lclukatieve progra....a's Softwarellesprelcing: Ulility progra..ma's . Teit:QuickDisk_-ol Listinl: I.tnnpies Listing: Iotsawto's Listing: Sclauifpuzzl. Listing: Tweecli...._1 wijnglas

36-37 40-41 42-44 46-47 48-4. 50 Brieven 52-57 Bevelen en insfnIkties MSI-Basic

rai

PlaHegrond Personal Computer Rai. Pag. 17. Van 20 Um 24 maart wordt in de Amsterdamse RAl de eerste Home/ Personal Computer Show gehou­ den. Zeker is dat een groot deel van deze beurs in het teken zal staan van MSX. Op pagina 17 vindt u een platte­ grond en een opsomming van de stands.

Interview: Pag. 8-10 P. van Aacken, Nederlands eerste MSX softwarehouse.

Listing: Lampies, pag. 40-41 Een aardig spelprogramma om zelf in te tikken. De kunst bestaat uit zo­ veel mogelijk lantarens aan te ste­ ken in een zo kort mogelijk tijdsbe­ stek.

Listing: Botsauto's, pag. 42-44 Wie er niet bang voor is om een flink programma in te toetsen heeft aan botsautootjes een leuk programma. De bedoeling is om de auto zo be­ hendig mogelijk door het 'Pac­ Man'-achtige doolhof heen te stu­ ren.

Teken een tweedimensionaal wiinglas, pag.48-49 Een leuke oefening voor de aktieve computeraar. Met weinig komman­ do's kunt u verschillende objekten op het scherm brengen en die ver­ volgens aan alle zijden bekijken.


GOLDSTAR FC-200 Koreaan met 64 Kb, 16 kleuren, 8 octaven, 3 toonhoogten en een hang naar perfectie. Sterk communicatief van karakter en eenvou­ dig In gebruik. Zo aan te sluiten op de kleuren tv. FI. 995,-

YASHICA YC-64 Beschikt eveneens over 32 Kb ROM + 64 Kb RAM. Heeft het bereik van een vleugel (8 octa­ ven). Valt op door moderne styling en smaakvolle kleur­ stelling. Gebrui­ kersvriendeliJk. FI. 1095,-

�ii

COMPUTERS... ZELFS HUN LEVERANCIER AVT electronics HEBBEN ZE GEMEEN MSX computers zijn aan hun opmars begon­ nen. Computers met hetzelfde BASIC, met een volledige uitwisselbaarheid van programma's, modulen en randapparatuur. Eindelijk hebben de micro's hun eigen standaard. AVT Electronics was de allereerste met MSX. De Goldstar MSX FC-200 is een topper. De fraaie Yashica YC-64 tenslotte is de nieuwste hit. Electronica met optische precisie. U ziet, AVT Electronics heeft een fijne neus voor het echte

I

talent op personal computer gebied. Want VOlwaardige PC's zijn deze MSX computers wel degelijk. AVT is de leverancier: een jong, dynamisch bed rijf. De direkteur is 6f net weg naar Japan, Korea of de V.S. 6f net weer terug. Zo behoud je voorsprong. En zodoende ben je altijd goedkoper dan de concurrent. Vergelijkt u de prijzen maar! AVT Electronics levert onder 6 maanden volledige garantie. Naast MSX computers tevens monitoren, matrixprinters en andere randapparatuur.

F\.'.�'I e!ectrorucs

­

AVf electronics bv., Postbus 61411, 2506 AK Den Haag, Regentesselaan 123, 2562 CW Den Haag telefoon 070-465800, telex 31649 avt nl

'__

n


COMPUT'IR MAGAZINE

Vande redaktie

RONALD BLANKENSTEIN

Bii de eerste uitgave

Moet dat nu zo nodig? Weer een nieuw computerblad op de markt? Een vraag die ons de laatste tijd met regelmaat is gesteld, maar ook een vraag die wij ons zelf vele malen gesteld hebben. Meer dan 60 binnen- en buitenlandse computerbladen zijn inmiddels op de markt. Je moet als uitgever dan ook wel een gaatje inje hoofd hebben. Wie heeft er nu nog behoefte aan een nieuw computerblad? Wij zien die behoefte wel degelijk. Net zo goed als wij een gat in de markt zien voor de MSX computer. Eindelijk hebben een aantal verstandige fabrikanten de koppen bij elkaar gestoken om duidelijke afspraken te maken over de toekomst van de homecomputers. Achter de drie letters 'MSK (Micro Soft eXtended Basic) staat een hele duidelijke visie. Standaardisatie van hardware en software. Ik hoef niemand te vertellen wat voor puinhoop het is op de markt voor homecomputers. Iedere fabrikant voert zijn eigen systeem en wie kiest voor merk 'A' zit meestal ook vast aan de randapparatuur van merk 'A'. Nog erger is het op het gebied van software. De enige overeenkomst die de fabnkanten hebben, is dat elke machine werkt met de programmeertaal BASIC, maar niemand vertelt daarbij dat de BASIC computertaal inmiddels al meer dialekten kent dan de Nederlandse taal. Het gevolg is: de software die bedoeld is voor merk 'A " draait met zekerheid niet op de computer van merk 'B' en ook nietpp het fabrikaat van merk 'C'. Met MSX zijn die problemen opgelost. Microsoft, het softwarehouse dat tekende voor de MSX standaard, ziet er nauwlettend op toe dat uitsluitend machines van het MSX logo worden voorzien die ook aan alle kriteria voldoen. Een geruststellende gedachte voor de consument. Uitwisselbare software, een krachtige, redelijk eenvoudig aan te leren programmeertaal en het plezierige idee dat je rustig je computer kunt kombineren met randapparatuur van andere merken. Logisch dat de gevestigde merken bij het idee alleen al onpasselijk worden. Als Je eenmaal gekozen hebt voor een bepaald dialect Basic, kan je de gebruikers natuurlijk niet in de steek laten door vanje geloof te stappen. Het zijn dan ook vooral de gevestigde merken die met niet aflatende energie tegengas geven op de MSX ontWikkeling. Vooral de (zogenaamd) verouderde Z80A microprocessor moet het vaak ontgelden en ook de beperkingen van MSX-Basic worden graag breed uitgemeten. Men vergeet echter te vergelijken met hoe weinig kommando 's in MSX-Basic bepaalde zaken bereikt kunnen worden ten opzichte van de zogenaamde sterkere Basic varianten. Ook vergeet men te vermelden hoeveel gebrUikers op de gevestigde merken pas tot resultaten konden komen door het zelf uit te zoeken. Om over defekte apparaten, gebrekkige gebruiksaanwijzingen en krakkemikkige software nog maar te zwijgen I De computermarkt is de soldeerbout echter ontgroeid. Als het aan de MSX-fabrikanten ligt, wordt de homecomputer in de toekomst in de huiskamer net zo'n gewone verschijning als een kleuren tv. De tijd is rijp voor een populair concept en MSX lijkt naar onze mening een goede kanshebber te zijn. Inmiddels grepen 24 merken MSX met beide handen aan. Wij ook, maar dat houdt zekerniet In dat MSX Computer MagaZine, de ontwikkelingen niet kritisch zal volgen. Wat kunt u in de toekomst van MSX Computer Magazine verwachten? MSX Computer Magazine is bedoeld voor iedereen die zich op zo breed mogelijke wijze over MSX wil laten Informeren. Voor de geinteresseerden in nieuwe apparatuur zullen wij in elk nummer de laatste apparatuur uitvoeng testen. Voor de bezitters van een MSX computer bespreken wij de laatste software. Voor de aktieveling brengen wij in elk nummer een aantal programma's op listing met duidelijke uitleg hoe de programma's in elkaar steken. Voor de wat gemakzuchtiger computeraar zullen diezelfde listings na verloop van tijd op cassette of diskette leverbaar worden.

MSX Computer MagaZine is er voor u. Zit u met hard- of software problemen?- Omschrijf ze duidelijk en stuur ze bij voorkeur met de cassette of diskette aan ons toe. Voor de rubnek 'Trucs en Tricks' verwachten we ook uw medewerking. Heeft u aardige, of handige tips, stuur ze ons toe. Datzelfde geldt voor iedereen die het aardig vindt z'n zelf ontwikkelde programma gepubliceerd te zien. U kunt ernog iets mee verdienen ook. Wel eisen we exclusiviteit en ook hierbij geldt: s. v,p. het programma op cassette diskette. We lUisteren graag naar uw op- of aanmerkingen. Alleen op die manier kan MSX Computer Magazine het predikaat 'Nederlands populairste computerblad' echt waarmaken.

RONALD BLANKENSTEIN

..


MXS: wie doen er mee, wat is er te koop en wat komt binnenkort? Maar liefst 24 bedrijven hebben inmiddels overeenstemming bereikt over de MSX stan­ daard. Nog een aantal bedrijven zit op het vin­ ketouw. Duidelijk is dat het grootste aandeel wordt geleverd door de Japanse merken, ver­ der is Korea goed vertegenwoordigd, gevolgd door fabrikanten uit Singapore.

Koreaanse merken

Japanse merken: Sony Pioneer Toshiba Mitsubishi Panasonic Sanyo Yamaha Yashica JVC Hitachi Cannon Aster International NEC General Fujitsu

Goldstar Samsung Daewoo Hyosung

Overige Limco - Singapore Oric - Singapore Radofin - Hong Kong Philips - Nederland Spectravideo - USA

Welke merken ziÎn leverbaar? Van deze indrukwekkende lijst is nog slechts een klein decl leverbaar in Nederland. Het grootste marktaandeel in MSX is momenteel voor Sony met z'n twee uitvoeringen van de Hit-Bit. (zie de test elders in dit blad). Het overige marktaandeel is momenteel in handen van Spectravideo, Goldstar en Yashica.

SPECTRA VIDEO Spectra video toonde reeds op de Firato de kompiete MSX lijn. Men verwachtte direkt na de Firato te kunnen leve­ ren, maar door verschillende oorzaken kwam de levering pas laat op gang. Spectravi­ deo is een Amerikaanse on­ derneming die onlangs werd

overgenomen door BondweIl Holding Ltd. Het bedrijf is gevestigd in Californië, maar laat z'n hardware maken in Hong Kong. Spectravideo is net als Sony een van de trekkers van het MSX gebeuren, daarnaast is Spectravideo de enige die zo­ wel de home-market als de professional market met MSX wil bedienen. Men heeft daartoe veel randappa­ ratuur zoals een 80 koloms­ kaart en een 5 1/4 inch floppy diskdrive. De machines kun­ nen daardoor ook onder CPI M draaien waardoor een keur aan zakelijke programma's toegankelijk wordt.

GOLDSTAREN YASHICA AVT Nederland importeerde als eerste een MSX compu­ ter, de Goldstar. Dit apparaat werd in zeer korte tijd be­ hoorlijk populair, ongetwij­ feld komt dat ook door z'n la­ ge prijs. Bij dezelfde impor­ teur wordt ook de Yashica YC-64 MSX computer geïm­ porteerd. Het is een in fraai bordeau-rood uitgevoerde machine met 64K RAM en 16K video RAM, dus 80K to­ taal.

Welke merken komen binnenkort op de markt? PHILIPS Philips verwacht in de loop van april twee modellen in de handel te hebben. De twee modellen zijn de VG8000 en de VG8010. Het onderscheid tussen de twee modellen zit hem in de geheugencapaci-

)

'5

teil. De VG8000 heeft 16K ROM en 16K RAM. De VG8010 heeft 32K RAM en 16K ROM. Geheugen uit­ breidings cartridges van 16 tot 64K worden binnenkort le­ verbaar. Verder brengt Phi­ Iips voldoende randappara­ tuur zoals een 40 koloms en een 80 koloms printer.


COMPUTa MAGAZINE

HITACHI H i tachi heeft hooggespannen verwachtingen van het MSX gebeure n . Midden dit j a ar komt men met de M B - Hl\O . Deze computer geeft dezelf­ de specifikaties als J Vc . d . w . z . 64K vrij program­ meerbaar, 32K ROM voor MSX Basic en 1 6 K ROM voor video. De Hitachi M B ­ H S O is een v a n de machines met de klei nste afmetinge n . H e t apparaat i s niet groter dan een velletj e A4 en kan ook door z'n lage gewicht

NC Rond dezelfde tijd verwacht JVC met de HC-7 G B op de markt te kome n . De compu­ ter heeft 64K vrij program­ meerbare R A M , 1 6 K video RAM en 32K ROM voor de MSX-basi c . Ook J VC brengt voldoende randapparatuur zoals een profe ssionele joy­ stick en een joypad , hetgeen een apparaatje is dat dezelfde funktie heeft als een joystick, maar dan met cursorbestu­ ring.

TOSHIBA

Verder heeft d e Hitachi com­ puter ook nog twee inge­ bouwde progra mma's , 'Sk etch' en ' M usic' waarmee te ken ingen of muziek kunnen worden ge maakt.

PANASONIC

Ook midden dit j a a r v e rwacht de Nederlandse I mporteur van Tosh iba de H X - l0 lever­ baar te hebben , al zal het ons niet verbazen wanneer men meteen met de opvolge r , de H X-22 op de proppen zal ko-

men . Volgens zeggen i s de H X - I O momenteel een van de best verkopende MSX com­ puters op de Engelse markt.

Een zeer opmerkelij k appa­ raat is de HC- RI05 data­ recorder van J Vc . Deze data­ cassetterecorder is speciaal ontwikkeld voor het laden van MSX programma's en werkt zowel op 1 200 en 2400 baud.

( 3 ,4) kg makkelij k worden meegenom e n . Desondanks is de M B - H SO wel kompleet uit­ gevoerd. Zelfs een RF-modu­ lator is van h uis uit inge­ bouwd zodat de computer di­ rekt op elke tv kan worden aangeslote n .

Ook deze computer heeft de bekende 64, 3 2 , 16K uitvoe­ ring; i n dat opzicht valt er wei­ nig over te melden . Een mooie extra van Toshiba is de H X - P550 High Speed Dot Matrix printer. Deze kompakte printer haalt een snelheid van 105 te kens per secon de .

Panascmie denkt in de loop van april/mei klaar te zijn om de eerste machines uit te leve­ re n . Het e e rste model wordt de CF-2000. Het apparaat heeft 32K RA M en 1 6 K R O M geheuge n . E r z i j n twee i n ­ steekgleuven voor datacart­ ridge s . De CF-2000 kan ech­ ter uitsluitend via een video ingang of tv worden aangeslo­ ten , een RF-modulator wordt los leverbaar. Verder brengt

Panasonic een grote keuze randapparatuur zoals: joy­ sticks, datarecorder , 1 6K RAM pac k , plotter en prin­ te r .

Tot zover de verwachtingen van wat al of niet leverbaar zal zij n dit j aar. Een ding i s dui­ delij k , MSX zal dit j aar volop in het teken van de belang­ ste lling staa n .


RONALD BLANKENSTEIN

Paul van Aacken: van spoorwegman tot softWareleverancier

Een ding is duidelijk in computerland, het al of niet doorbreken van een merk of systeem, staat of valt met de beschikbaarheid van voldoende software. Ook de Japanse bedrijven, die de MSX standaard accepteerden, hebben zich dat terdege gerealiseerd. De eerste software bij de MSX machines was dan ook uitsluitend van Japanse bodem. Veel videospellen, vaak met fraaie gra­ phics, maar verder niet erg vernieuwend. Een van de eerste softwarehuizen die het gat in de markt zag is het nog jonge softwarehouse Aackosoft. Sterker nog, software voor MSX lijkt voor het bedrijf een van de pijlers te worden waarop men de basis in sterke mate zal kunnen verbreden. MSX Computer Magazine sprak met de Paul van Aacken, de 'Aack' van het compagnonschap, van Aacken en de Kok.

Aackosoft is gevestigd in Zoeterwoude en besehikt over de twee bovenste etages van een modern k antoor­ pan d , onder de rook van Lei ­ de n , m e t uitzicht op de Rij n ­ dij k . Aackosoft is h i e r nog maar kort gevestigd. Het ge­ bouw ruikt nog n i e u w , de lucht van nieuwe vloerbedek­ king e n verf domineert, des­ ondanks ademt het bedrijf een dynamische , gevestigde sfeer, alsof men er al j aren aan het werk i s . Beneden zij n de k antoren en de receptie , met voor de wachtenden een kompleet ouvre aktue le computerbla­ de n . De produktieruimten en de kamer van de program­ meurs bevinden zich op de bovenste etage. De bedrijfsvoering is er op ge­ richt om het produkt totaal in eigen huis te kunnen vervaar­ digen . Van idee tot realisatie i n klusief prod uktie en marke­ ting. De dage lij kse leiding i s i n handen v a n P a u l v a n A acken , een dynamische veertiger die samen met zij n zwager Paul Kok drie j aar terug op de keu­ ke ntafel de basis legde voor het bedrijf. Opmerkelijk detail daarbij :

Zowel van Aacken als Kok wisten 5 j aar terug nog nau­ welijks hoe een computer er uit zag. Van Aacken had een prima baan als chef planning bij de Nederlandse spoorwe­ gen en Kok werkte als chemi­ cus op de u niversiteit van Lei ­ den. P a u l K o k w a s de eerste d i e i n aanraking k w a m met compu­ ters. Op de universiteit ont­ stond de noodzaak om allerlei gegevens geautomatiseerd te verwerke n . Vol enthousias-

me sprak hij daarover met zij n zwager die bij de spoor­ wegen deze lfde prob lemen kende . Een veelheid van ge­ gevens over personeeL de ploegendienst en vakanties moesten i m mers dage li j ks verwerkt wordcn . Van Aacke n : 'Om efficiënter te kunnen werken vroeg ik de direktie om een simpele com­ puter. Het antwoord in een memo luidde duidelij k : nee . Eigenwij s als ik ben lu kte het

van A acken: van spoorwegman tot software leverancier

mijn vrouw er van te overtui­ gen om toch maar zelf zo'n ding te kope n . De keus viel op de ZX-8 1 van Sinclair, we hebben hem hier nog ergens staan als curiositeit. Het ap­ paraat was hier overigens nog niet te koop , dus ben ik de computer zelf in Engeland gaan halen . Software was er helemaal nog niet te koop, hooguit in de vorm van wat listi ngs. die je zelf moest in­ tikken . Thuisgekomen heb i k dan o o k direkt een paar da­ gen vrijgenomen . M ' n neef Wim d'r bijgehaald, die werk­ te toen op de Erasmus U ni­ versiteit i n Rotterdam en was de e n ige die wat begrip had van Basic. De computer i n de keuken , de tv uit de kamer en na drie dagen en nachten pro­ grammeren hadden we uit­ eindelij k een verjaardagska­ le ndertj e in elkaar geprutst. Later l u ktc het om een een­ voudig database op te zetten en vanaf dat moment begon ik me te realiseren dat dit ge­ klooi natuurlijk waardeloos was . Zit je drie dagen te pro­ grammeren en dan heb je een programmaatje dat nog niet verder is dan een verj aardags­ kalender. een prod ukt dat ie-


a

COMPUTIR MAGAZINE

m

Een kiikie bii Nederlands eerste MSX softwarehouse?

Het gebouwaan de R ijn dijk . Werkgelegenheid voor 60 man. dereen op papier i n de WC heeft hangen . Ik wilde toen al veel meer. Voor mijn werk had i k de behoefte om allerlei voortschrij dende gemiddel­ den te kunnen bereke n e n , statistische berekeninge n te kunnen maken en noem maar op . Intussen begon er wat kant en klare software op de markt te komen e n we kochten alles wat los en vast zat. Het was een grote troep en nog duur ook . In N ederland �ak de HCC (Home Computer Club) de kop op. Er was een klein gebruikersgroepje en ik bezocht alle lezingen . Daar ben i k op het idee gekomen om programma's te gaan ma­ ken voor andere gebruikers. Niet dat i k zelf daarvoor capa­ bel was , maar vooral vanuit mijn managementskennis wist ik dat we daar i n zouden kunnen slage n . Na het be­ zoek aan een beurs belde ik op ' n zondagmorgen m'n zwa­ ger uit z'n bed en zei: ' Ruud, wat denk j e e r van om een software bedrijf te gaan be­ ginnen?' Geld hadden we niet, dat heb­ ben we tij delijk van de spaar­ bankboekjes van de kinderen

ge leend. N a dag en nacht pro­ gram ma's te hebben geschre­ ven zijn we i n e e rste instantie begonnen als postorderbe­ drijfje . We hadden van alles, spelletj e s , voorraadkontröl e , noem m a a r op, v e e l software hadden we overigens al ont­ wikkeld voor praktische toe­ passing bij de spoorwegen. We legden kontakten in E n ­ geland e n kochten op licen­ siebasis allerlei software , al vlot hadden we op die manier een aardige catalogus.

Een kijkje bij de programmeurs

Onze eerste grote k l an t plaat­ ste een order van maar liefst 10 cassettes. Nu moet je je voorstellen dat dat bandj es waren van drie kwarti e r , we bespeelden ze toen ook al aan twee zijd e n , zodat je voor zo'n ordertje 15 uur stond te kopiëre n . Alles ging toen nog real-ti m e . De vrouwen knip­ ten de etiketjes en plakten die met de pritstift op de casset­ tes. De volgende orders lie­ pen al i n de honderden exem­ plaren e n toen moesten we al

denken aan het aansch affen van e e n professionele ko­ pieermachi n e . Grote k l anten kwamen erbij, o . a. de Bijen­ korf e n V&D . Toen we pro­ gramma's gingen leveren voor de Commodore was het hek helemaal van de d a m , hard werken konden we bei­ d e n , maar zo ging het niet lan­ ger . Voorzichtig ·begonnen

we er over te denken om het e e rste personeelslid in dienst te neme n . Die was nog nau­ welijks begonnen en de twee­ de, derde , tot en met de ze­ vende man kwam ons team versterke n . Dat i s dus nog maar een jaar geled e n . N u werken w e m e t zo'n 40 men­ sen en voor volgend jaar ziet het er naar uit dat we moeten uitbreiden tot zo'n 64 men­ sen . Die bezetting valt uiteen i n twee groepen , de produktie en de commerciële afde ling. Ikzelf heb de commerciële leiding e n zorg ook voor het person e e lsbele i d . Dat is no­ d i g , want voor dat we het wis­ ten hadden we al een onder­ nemi ngsraad . Dat hoort bij zoveel persone elsleden.


voeren een duidelij k ( laag) prijsbeleid. Heel ongebruike­ lij k overigens, maar alle door Aackosoft geleverde pro­ gramma's zijn voorzien van een prijsetiketj e . De consu­ ment en de handelaar weten daardoor waar ze aan toe zij n' .

Aktuele software I n middels spe len we steeds meer i n op aktuele zaken en ontwikke len daar ook zelf de software voor. We hebben nu 8 full-time programmeurs en daarnaast een heel team die de ideeën aan moeten dra­ ge n . Een produkt manager is verantwoordelij k voor het to­ tale produkt en zorgt ervoor dat vormgeving, verpakking en dergelij ke op elkaar aan­ sluiten . We hebben nu een 'scrc en-editor' die verant­ woordelij k i s voor het beeld zoals dat op het scherm wordt gepresenteerd . Volgend j aar komt er een 'sound-editor' bij , die zit wegens andere ver­ plichtingen nu nog elders, die voor alle geluiden en muziek gaat zorge n . We hebben zelfs een. ervaren onderwijskracht die speciaal bij de ed u katieve progra mma's kij kt naar de opvoedkundige waarde van een progra m m a . Programma's die goed lopen blijven nog altijd de compu­ tcrspelletj es. I n dat opzicht hebben we van alles. Vooral de sim ulatie program ma 's doen het goe d , evenals de spreadsheets. Daarnaast ha­ ken we in op aktuele zake n , zoals e e n programma dat be­ hulpzaam is om j e belasting­ form ulier in te vullen . We hebben dat zelf ontwikkeld en het wordt ondermeer ver­ kocht door Kluwer. Zo'n pro­ gramma kan je uiteraard uit­ sluitend verkopen in de perio­ de dat iedereen z'n belasting­ biljet i n moet vulle n . Een uniek detail daarbij : Aacko­ soft levert de programma ' s op een cassette die op vier ver­ schillende fabrikaten home­ computers verwerkt kan wor­ den. E é n v a n de z a k e n waar w e op dit moment aan werken is de moge lij kheid om twee home­ computers via de telefoonlijn met el kaar te laten communi­ cere n . Zo zal het moge lij k worden om bij voorbeeld een videospelletje als een flightsi­ mul ator te spe len waarbij je met je tegenspeler samen een vliegtuig bestuurt. Onze ei­ gen elektronici zijn op dit mo­ ment bezig daar kommunika­ tie apparatuur voor te ont­ wikkelen en een logisch ver­ volg daarop is je homecom­ puter via de telefoonlijn te

MSX A aekosoft is overigens zeer aktief op het gebied van soft­ ware voor MSX. Elders i n dit blad kunt u een aantal softwa­ rebeschrijvingen lezen en daaruit blij kt dat men voor honderd procent achter het hele MSX gebeuren staat.

Magazi;n en distributie

verbinden met grote syste­ men. Tegelijkertijd werken we aan techniek om videobeelden te me ngen met computerbeel­ den waardoor de moge lijkhe­ den onbeperkt word e n . Spe­ eifiek wordt dat onderzoeht voor MSX.

Piraterii Over piraterij heeft van Aac­ ken een duidelijke mening. De problemen hierbij blij ken in aantallen nog groter te zij n dat in de videobraneh e . V a n Aacke n : 'Een v a n elke drie programma's in N eder­ land is een i l legale kopie . Toeh zij n de problemen niet zo groot . Van die 33 procent heeft sleehts een van de negen e gebruikers dat kopietje in huis om er echt i l legaal mee te werk e n . De rest heeft de kopie uitsluitend voorde'heb, dat wil zeggen men had het

programma uiteindelij k toeh nooit gekocht . ' Over de wijze waarop het ille­ gale traj ekt zou moeten wor­ den bestreden zegt van Aac­ ken het volgende: ' I n de eer­ ste pl aats i s het goed om steeds zoveel moge lij k lawaai te maken dat ze i n Den Haag telkens weer wakker schrik­ ken. Hopelij k komen er strengere j uridisehe moge­ lijkheden . De tweede moge­ lijkheid is de software op me­ chanische wijze te beve il igen. Dat kan door in de software allerlei trucs in te bouwen zo­ als bij voorbeeld een geloten seherm of een steeds wisse­ lende baudrate . Verder moet het naar onze mening in de prijsstelling worden g�zoeht. Een lage prij s , in kombinatie met een grote verkrijgbaar­ he i d , zorgt ervoor dat het voor de piraten nauwe lijks in­ teressant is om il legale kopiën op de markt te brengen . Wij

Exclusief kontrakt met Sonv. Rechts: Gerard ten Velde . . (Bralldstcdcr Electronics)

Van Aacken sloot als eerste een exclusief kontrakt af met Brandsteder , nu nog de trek­ ker van de MSX-kar ( i mpor­ teur van de Sony Hit-Bit) en in de nabije toekomst zullen we zeker nog van Aackosoft hore n . Men wil zich niet be­ perken tot alleen de Neder­ landse markt. Software is im­ mers een arti kel dat interna­ tionaal vaak dezelfde toepas­ singen kent. zeker wanneer deze software is bestemd voor een wereld-standaardisati e . M e n is ondermeer bezig met het opstarte n van een eigen verkooporganisatie i n Duits­ land en Frankrij k . I n Enge­ land , waar cyniseh genoeg een deel van de eerste softwa­ re werd aange kocht heeft men een lieentiehouder die de Nederlandse software aan de man brengt . In België werkt men met een distribu­ te ur. Men denkt zelfs op kor­ te termijn zo' n 35%) van de Europese markt voor Com­ modore-software in handen te hebben . En of dat nog niet genoeg i s : Aackosoft durft zelfs de strijd aan aan de andere kant van de oceaan . Met vooruitziende blik huur­ de van AL\Cken daarom een stand op de onlangs gehou­ den wi ntershow van de CES i n Las Vega s , een opmerke­ lij k initiatief van die eigenwij ­ ze Nederlanders die in Ame­ rika ook nog de kar moeten trekken van het MSX gebeu­ ren . I nnovatie op z'n best . I n nog geen twee j aar werkgelegen­ heid scheppen voor zo'n zes­ tig man . Hoe kan het Ministe­ rie van Economische zaken hct nog beter wcnsen?


... COMPU'l'Ul

MAGAZINE

De eerste tekstverwerkings­ software voor de MSX-com­ puter werd onder de naam 'Aackotext' op de markt ge­ bracht door het Nederlandse softwarehouse, Aackosoft.

AACKOTEXI2 Te�e�erkerYoor de MIX-computer

Voor de nieuwe MSX machines is nog vrij weinig programmatuur beschikbaar. Dat is ook niet ver­ wonderlijk, want het kost een programmeur maanden om een nieuwe computer goed te leren beheersen, maar voor de men­ sen die zo'n gloednieuw model kopen is dat wel vervelend. Heb je eindelijk de knoop doorge­ hakt, en een toch nog altijd be­ hoorlijk bedrag neergeteld voor de nieuwe technologie, dan kom je er pas achter dat je weliswaar wat spelletjes kan kopen voor de nieuwe aanwinst, maar dat al die andere toepassingen waar je je zo op verheugd had nog niet of nauwelijks te koop zijn. Ongebruikelijk is dat niet, zo gaat dat veelal met ieder nieuw computermodel, zo ook met de

MSX'en. Gelukkig begint daar nu echter verandering in te ko­ men, en de eerste serieuze MSX programmatuur steekt de kop op. Zoals tekstverwerkingspro­ gramma's, een van de meest voor de hand liggende toepas­ sing voor de homecomputer. Ie­ dereen die ooit met behulp van een tekstverwerker een stuk heeft geschreven wil nooit, maar dan ook echt nooit meer aan de ouderwetse schrijfma­ chine. Voor veel kopers van een homecomputer is tekstverwer­ king dan ook de eerste echte toepassing die gebruikt wordt. Of het nu voor een rapport is of voor een schoolwerkstuk van de kinderen, met een tekstverwer­ ker schrijven gaat nu eenmaal sneller, beter en prettiger dan met een schrijfmachine.

Hoewel het op zich een goed bruikbaar programma was bleken er in de praktijk toch nog wel wat nadelen aan te kleven. Zo waren de printop­ ties beperkt, en ook op de vormgeving van het program­ ma zelf was wel het een en an­ der aan te merken. Aackosoft heeft dan ook kort daarna be­ sloten om een verbeterde ver­ sie uit te brengen: 'Aacko­ text2' . Rond half februari is dit pro­ gramma op cassette en flop­ py-disc te koop, wij kregen echter alvast een voorlopige versie en hebben er uitge­ breid mee gestoeid. Bij de eerste kennismaking bleek Aackotext2 een prettig programma, met zo op het eerste gezicht meer dan vol­ doende mogelijkheden om met teksten te manipuleren. Na een fraai gelayoute titel­ pagina komt de gebruiker in een hoofdmenu met de vol­ gende mogelijkheden: KREËER TEKST STOPPEN SAVEN EN LADEN PRINTEN ZOEK EN VERVANG AANTAL WOORDEN TABS INSTELLEN KLEUREN INSTELLEN TEKST BEWERKEN Sommige van deze keuze-mo­ gelijkheden brengen een sub­ menu op het scherm waarin weer verdere mogelijkheden geboden worden, andere op­ drachten worden rechtsreeks uitgevoerd. Algemeen kan gesteld worden dat Aacko­ text2 sterk menugericht is.


WAT IS TEKSTVERWERKING? In feite is een tekstverwerker niets anders dan een systeem dat het mogelijk maakt om de computer als een zeer gea­ vanceerde schrijfmachine te gebruiken. De op het toet­ senbord ingetikte tekst wordt zichtbaar op het beeld­ scherm en wordt tijdelijk in het computergeheugen op­ geslagen. Via een printer kan de tekst op papier worden af­ gedrukt. Later kan de tekst definitief worden opgeslagen op een cassette of floppy­ disco Maar de computer kan veel meer. Zo is het mogelijk om de cursor, het elektronische aanwijsstokje, overal in de tekst te positioneren en daar naar wens, of over de oude tekst heen te tikken, of nieu­ we tekst tussen te voegen. Zowel tikfouten als vergeten zinnen zijn zo gemakkelijk te herstellen. Verder bestaat de mogelijkheid hele blokken tekst op te pakken en te ver­ plaatsen. Zelfs bestaat vaak de mogelijkheid om automa­ tisch in de tekst naar bepaal­ de woorden of kombinaties van letters te zoeken en die desgewenst te vervangen door iets anders. Dat is pret­ tig als u in het verhaal ont­ dekt dat een bepaalde naam overal verkeerd gespeld is. De computer zoekt ze op en vervangt de woorden auto­ matisch door de juiste woor­ den. 'Search and Replace' wordt deze optie meestal ge­ noemd. Natuurlijk kan een tekstverwerker nog veel meer, zo kennen sommige programma's wel tien moge­ lijkheden om op het beeld­ scherm met de cursor te ma­ nouvreren, zoals naar het vo­ rige woord, naar het volgen­ de woord, naar de vorige re­ gel, naar de volgende regel, naar het volgende scherm, etc. Printen, het op papier af­ drukken van de tekst is ook een belangrijke funktie. En ook daar blijkt de tekstvet:; werker erg flexibel. Nadat de tekst in de computer is inge­ tikt en gekorrigeerd kunnen allerlei parameters (maten) worden ingesteld die de vormgeving van de uiteinde­ lijke afdruk op papier bepa­ len. Simpeler zaken als kant­ lijnen en het aantal regels per

blad vormen meestal geen probleem. Het automatisch nummeren van de bladzijden en er desgewenst kopteksten boven afdrukken ook al niet. Een funktie als automatisch uitlijnen, waarbij beide kant­ lijnen rechtgetrokken wor­ den zoals dat bij boeken ge­ bruikelijk is, leidt tot fraai ogende resultaten.

AA

Verdere funkties kunnen bij­ voorbeeld zijn het centreren van tekst (midden op de regel plaatsen), vet afdrukken of onderstrepen van tekst. Vaak zijn dit soort mogelijk­ heden echter sterk afhanke­ lijk van de gebruikte printer. Een tekstverwerker biedt veel voordelen boven een normale schrijfmachine. Stel, u heeft een lang artikel geschreven, daar een fraaie lay-out voor bedacht en dat alles op papier laten uitprin­ ten. Dan ontdekt u een fout op de eerste bladzijde. Een tekstverwerker biedt dan de mogelijkheid om deze fout snel en simpel te herstellen, waarna u onder het genot van een kop koffie, tevreden kunt toekijken hoe de nieu­ we, verbeterde versie wordt uitgeprint. En daar gaat het nu juist om. Een tekstver­ werker maakt niet alleen het hele proces van schrijven veel makkelijker, de een­ voud van het tot het laatste moment aanbrengen van verbeteringen zal er in de meeste gevallen toe leiden dat ook de kwaliteit van de tekst beter wordt. Mogelijk denkt u nu dat tekstverwerkers uitsluitend nuttig zijn voor professionele schrijvers. Niets is minder waar. Dertig jaar geleden stonden schrijfmachines ook alleen maar in kantoren. Te­ genwoordig heeft bijna ie­ dereen wel een schrijfmachi­ ne in huis, al was het maar om zo nu en dan de officiële kor­ respondentie af te handelen. Tekstverwerkers zullen de­ zelfde vlucht nemen, temeer daar de prijs van de software tegenwoordig een stuk lager ligt dan die van een schrijf­ machine. Op den duur zal vrijwel iedereen die een ho­ mecomputer bezit ook een tekstverwerker gebruiken.

Vooral voor mensen die zo'n programma niet dagelijks ge­ bruiken is dat een voordeel, omdat de kans dat er een op­ tie vergeten wordt vrij klein is. Prettig is ook dat er vanuit de eigenlijke edit-mode, waarin de tekst kan worden ingetikt, er met de select­ toets een tweetal hulpscher­ men kunnen worden opge­ roepen . Deze schermen ge­ ven informatie over alle mo­ gelijke commando's die tij­ dens het editten (korrigeren) gebruikt kunnen worden. Dat zijn er overigens heel wat. Al­ le tien de funktie-toetsen zijn in gebruik voor zaken, zoals: het per scherm door de tekst heenbladeren, zowel voor­ waarts als achterwaarts, het invoegen en verwijderen van schermregels, het naar het begin of eind van de huidige regel springen met de cursor, of om naar het vorige of het volgende woord te gaan. Heel mooi is ook de zoek en ver­ vang opdracht. Nadat er in het hoofdmenu een zoektekst en vervangtekst zijn opgegeven vraagt Aackotext2 of de ver­ vanging door de hele tekst moet gebeuren. Antwoordt men met 'j', dan gebeurt dit onmiddellijk, maar als men 'n' intikt, dan kan in de edit mode met funktie-toetsen ge­ sprongen worden naar de vo­ rige of volgende plaats waar

de zoektekst voorkomt. Na­ dat de tekst op die plaats nog eens nagelezen is kan er dan alsnog met een F-toets op­ dracht gegeven worden om de vervangtekst ervoor in de plaats te zetten . Verdere mogelijkheden in edit-mode zijn: blokken tekst invoegen, verwijderen of ko­ piëren. Erg aardig is ook de hoofdletters-kleine letters omwisselen . Die behelst dat, nadat deze optie is aangezet, alle letters waarover de cur­ sor wordt bewogen verwisse­ len, van groot in klein en om­ gekeerd. Handig als men be­ sluit een bepaald stuk tekst toch in hoofdletters te willen zetten. Behalve gewone tekst kun­ nen er ook kontrole-teksten ingetikt worden in de edit­ mode. Deze teksten verschij­ nen niet in de uiteindelijke geprinte tekst, maar beïn­ vloeden wel het uiterlijk er­ van. Voorbeelden: het aan­ en afzetten van het centreren, het aan- en afzetten van het uitvullen en vet drukken. Handig is ook de spatie-te­ rug, waardoor twee tekens over elkaar geprint kunnen worden . Dit maakt het bij­ voorbeeld mogelijk om ac­ centen op letters te zetten . De allerfraaiste van deze contro-


" ,

Ie-teksten is echter wel diege­ ne die het moge l i j k maakt een stuk witruimte midden in de afdruk te definiëren, waar la­ ter bijvoorbeeld een foto in geplakt kan worde n . D e capaciteit van Aackotext2 is ongeveer 24. 000 tekens, wat gelij k staat aan ongeveer zes bladzijden A4. In de edit­ mode wordt aangegeven hoe­ veel vrije ruimte e r nog is. Behalve door kontrole-tek­ sten wordt de vorm van de ge­ printe tekst ook bepaald door allerlei opties in het printer-

men u . B ehalve standaard A4 formaat, dat met 80 tekens per regel e n 56 regels per pagi­ na geprint wordt zij n er veel meer mogelijkhede n . Het formaat kan aangepast wor­ den , er kunnen pagina-num­ m e rs worden mee geprint en e r kan een koptekst worden opgegeven die dan op iedere pagina verschij n t . Prettig is ook dat men de ook de vorm­ geving voor het afdrukken op het scherm kan kontrolere n , wat vooral bij brieven van be­ lang is.

Aackotext2 is meer dan een zeer luxe schrijfmachi n e , en dat blij kt onder andere uit de I nteraktieve Data Struktuur, kortweg lOS. Door lOS is het mogelijk Aackotext2 samen te laten werken met een ander door Aackosoft op de markt gebracht programma, ' Aac­ kobase2' . Dit programma wordt elders i n dit blad uit­ voerig besproken . Eenvoudig gezegd is Aackobase2 een elektronische kaartenba k , waarin bijvoorbeeld namen en adressen opgeslagen kun­ nen worden . Deze i n lOS for­ maat opgeslagen gegevens kunnen dan weer door Aac­ kotext2 worden gebruikt , en in een uit te printen tekst wor­ den verwerkt. Stel dat u een

feest geeft e n al uw vrienden en kennissen wilt uitnodige n , e n dat u a l h u n namen e n adressen a l i n Aackobase2 heeft ingevoerd . Dan kunt u

Aackotext2 is voor z'n prijs een heel aardige tekstverwer­ ker, met ruim voldoende mo­ gelij kheden voor de meest voorkomende toepassinge n .

Ons recensie-exemplaar had bovendien nog enkele eige­ naardigheden, zoals het ver­ dwijnen van de cursor tijdens het gebruik van de cursor toetsen, die storend waren . Ook de samenwerking m e t d e Sony printer/plotter was n i et

H e t i s e e n duideli j k op d e thuisgebruiker gericht sys­ tee m , maar zou ook in een klein bedrijfje niet m isstaan . Voor echt professioneel ge­ bruik is het programma ech­ ter minder geschikt, de erva­ ring leert dat uitgebreide me­ nu-strukturen al gauw als irri­ terend en vertagend ervaren worden . Bovendien ont­ breekt het Aackotext2 aan een aantal mogelij khede n , vooral i n de vormgeving van de uitvoer, die voor echt be­ roepsmatige toepassingen wel een vereiste zij n .

in Aackotext2 een persoonlij­ ke uitnodiging schrijven, met op de plaats waar de naam en adres van degene die u uitno­ digt moet komen een kode .

De brief in Aackotext2 kan nu gekoppeld worden aan een lOS-bestand, e n de brief rolt zoveel keer uit de printer als e r namen in dat lOS-bestand staan. Met de naa m , adres, postcode e n woonplaats van al uw bekenden keuri g op de j uiste plaats ingevul d . Alleen de venster-enveloppen moet u zelf nog verzorgen.

echt ideaal, soms gaf de prin­ ter extra blanko regels tussen de tekst. Onze op- en aanmer­ kingen zijn doorgegeven aan de fabrikant. Hopelij k zij n dit soort foutjes in de uiteindelij­ ke versie opgelost. De Aackotext2 kost f. 1 69,­ en wordt geleverd op cassette en diskette , in een combi­ pak . Het programma wordt geleverd voorzien van een korte Nederlandse hand lei­ ding in een keurig ringband­ Je .

KORT NIEUWS

� �==

m

Japanse thuismarkt 40% MSI Sinds de introduktie van MSX-computers in Japan heeft MSX een marktaandeel van 40')10 verworve n . M S X is in Japan inmiddels zo populair geworden dat e r zelfs h i e r en daar specifieke MSX computers hops zij n ge­ open d . Ook in de ele ktron i­ kawijk. Aki habara in Tokio. vliegen de MSX-computers als warme broodjes over de toonbank .

Met regelmaat worden er op straat demonstraties gegeven met de Yam aha muziekcom­ puter, hetgeen weer goed is voor flinke opstoppi nge n . Vooral van de M S X ontwik­ keling waarbij het moge lij k wordt om videospellen te mengen met levende beelden van een beeldplaat. verwacht men veel in Japan .

Thorn-EM. duikt in MSI-software Thorn-EM I heeft in Enge­ land, met een groots opgezet­ te introduktie campagne , de aanval geopend op de softwa­ remarkt voor M S X compu­ ters. Men toert op dit moment met een trailer door het land om voldoende publiciteit te maken met het produkt . De titels van de eerste spel­ programma's luiden : Binary Land, Eric and the Floaters en Fire Rescue .

Een van de belangrijkste spelletj es wordt volgens Thorn het spel 'Blagger' . dat werd geschreven door het softwarehouse Alligata . Verdeï komt men met kom­ muni kate-software en een da­ taban k . Daarnaast denkt Thorn dat e r een grote markt zal komen voor edukatieve software. Op korte termijn komt men met talencursussen voor Frans, Duits en Spaans.

Quiek Disk van Daewoo De Ouick Disk voor MSX­ computers lij kt het helemaal te gaan make n . Elders i n dit nummer kunt u al een test le­ zen over de OOM-Ol. Tege­ lijkertijd kwam echter een soortgelij ke drive van Dae­ woo op de markt . Oua speci­ fikaties is de Daewoo D PO280 gelij k aan de geteste OOM-Ol en natuurlij k zij n de schijfj e s uitwisselbaar. De 2 , 8 inch min ifloppy kan maximaal 64K bevatten en de

maximale duur om dat uit te lezen is ca. 8 seconde n . D e Daewoo D PO-289 wordt vanaf begin maart leverbaar. De prij s zal ca. f 649 ,- bedra­ ge n . D e 2.8 diskettes kosten f 9 , 95 . Overigens valt van hetzelfde merk nog een nieuwe M S X computer te verwachten , d e DPC-200. Dit apparaat krijgt een zeer aantre kkelijke prij s , n l . f 798 , - . I mporteur: Electron b.v . , t e l . 020-46 1 262 .

Turllo ioystick voor MSI-eomputers Goed nieuws voor de spelfa­ naten die regelmatig erin sla­ gen om hun j oystick te slo­ pen. Zuso uit Rotterdam impor­ teert sinds kort n u ook de oer­ degelij k e Arcade j oystick die door het omzetten van een

schakelaar ook geschikt is voor MSX-computers. Door het omzetten van de schake­ laar zij n de twee vuurknop­ pen onafhan kelij k van e l kaar te gebruike n , hetgeen nood­ zakelij k i s bij de MSX-com­ puters.


Aackobase2 is sterk menu­ georienteerd , wat naar onze mening voor een database ook verreweg de beste keuze is. N a de titelpagina ver­ schij nt het hoofdmenu, met de opties:

AACKOBASE2

De elektronische kaartenbak voor de MSX-computer

Aackosoft, een van de eerste Nederlandse softwarehuizen die zich heeft gespecialiseerd in software voor MSX-machines heeft al enige tijd het programma 'Aackobase' in de katalo­ gus. Dat programma zouden we in dit eerste nummer bekijken, maar we ontdekten zoveel beperkingen dat wij kontakt opnamen met de fabrikant. Gelukkig bleek Aackosoft zelf ook al de diverse beperkingen van het programma te beseffen, en het bleek dat er inmiddels al hard gewerkt werd aan een nieuwe versie, Aacko­ base2. Ter beoordeling ontvingen wij een voorlopig programma, het definitieve programma zou rond half februari op de markt komen.

GEEF V E L D N A M E N RECOR D I NV O E R Z O E K RECO R D S M A A K S E L ECTI E ONGE­ DAAN DRAAI S E LECT I E OM SORTEER RECO RDS V E R W I J D E R RECO RDS WIJZIG RECO R D S I N PUT OUTPUT KLEUREN I N STELLEN STO PPEN Als er nog geen bestand gede­ finieerd was zal de eerste op­ tie de logische keuze zij n . Dan blijkt dat Aackobase2 maximaal 9999 velden aan­ kan , met veldnamen van op zij n hoogst 80 tekens lang. I n ­ drukwekkende getallen , dat wel , maar toch ietwat geflat­ teerd. Meer dan zo'n tien vel­ den zal het gemiddelde be­ stand niet gauw tellen . J am­ mer genoeg kent Aackobase2 slechts tekstvelde n . Datum­ of numerieke velden , met hun extra mogelij khede n , zij n n i e t mogelij k . Bij de op­ tie record invoer kan daarna begonnen worden met het ei­ genlij ke inbrengen van de in­ formatie . D e maximum veld­ lengte is 250 tekens, hetgeen ruimschoots voldoende zal zij n voor welke toepassing dan ook . Eerder teve e l , want j uist door deze grote veld­ lengte wordt het in de opties, waarbij informatie getoond zal worden, lastig om een goe­ de scherm-lay-out te berei­ ken. Nadat a l l e velden v a n e e n re­ cord ingevuld zij n laat de da­ tahase het record nog een­ maal zien , en vraagt de ge-


,;Co '

COMPVl'lll MAGAZINE

BESTANDSBEHEER OP MSX COMPUTERS Na tekstverwerking is be­ standsbeheer de tweede be­ langrijke toepassing waar­ voor de homecomputer bij uitstek is geschikt. Compu­ ters zijn immers goed in het ordenen, sorteren, opzoeken en rangschikken van informa­ tie . Het probleem is echter dat informatie zoveel vormen kan aannemen . Zo zal de een in een adresboekje ook de te­ lefoonnummers willen op­ schrijven , terwijl de ander bijvoorbeeld meer geïnteres­ seerd is in de verjaardagen.

Een penningmeester van een vereniging heeft weer andere wensen. Hij wil ook bijhou­ den of de kontributie al be­ taald is. De boekhouding is in principe ook een vorm van in­ formatieopslag. Of wat te denken van een muzieklief­ hebber die alle gegevens van de platenkollektie in de com­ puter wil opbergen? Om deze verschillende soor­ ten informatie met een com­ puter te rangschikken zijn er verschillende oplossingen. Soms is er voor de specifieke toepassing een op maat ge­ maakt programma nodig. In veel situaties is dat de enige oplossing, want niet ieder standaard programma biedt uitkomst. Een boekhouding bijvoorbeeld vereist bijna al­ tijd een specifiek program­ ma, omdat cr veel meer van geëist wordt dan alleen maar opslag, het moet ook allerlei complexe berekeningen kun­ nen uitvoeren . Veel toepassingen van infor­ matie-opslag zijn echter vaak niet meer dan een veredelde kaartenbak en dan blijkt dat er vaak een betere oplossing voor te vinden valt. Op dat moment wordt een 'database' programma interessant. Een database is een programma om informatie in vast te leg­ gen waarbij de gebruiker zelf kan definiëren hoe de gege­ vens er uit moeten zien. Een database kan een pro­ gramma zijn dat zowel het adresboekje als de verjaar­ dagskalender of de platenver­ zameling beheert. Dat brengt veel voordelen met zich mee, zo hoeft men maar een pro­ gramma aan te schaffen (en hoeft men ook slechts een programma te leren bedie-

nen) om allerlei soorten infor­ matie te kunnen beheren. Bo­ vendien blijkt dat een pro­ gramma flexibel moet zijn, zodat op elk moment bepaald kan worden welke gegevens in de computer moeten wor­ den opgeslagen en wat niet. Met een specifiek programma zou het onmogelijk zijn om daarop in te spelen, met een database kan dat nu juist wel .

Een database-programma be­ handelt informatie net als een kaartsysteem. Een enkele groep van informatie wordt een 'record' genoemd. Voor­ dat er gegevens ingevoerd kunnen worden zal echter eerst gedefinieerd moeten worden hoe ieder record eruit ziet, hoeveel en welke gege­ vens het bevat. De informatie wordt verdeeld in velden, te vergelijken met regels in een adresboekje , zoals naam, adres etc. Daarbij kan, afhan­ kelijk van de database , bij­ voorbeeld ook worden vast­ gelegd dat een bepaald veld een getal bevat in plaats van een tekst of een datum . Der­ gelijke velden hebben hun ei­ gen funktie. De computer kan daar bijvoorbeeld mee reke­ nen . Nadat de velden en records zijn gedefinieerd komt het zware werk: het invoeren van gegevens. Het programma vraagt op het beeldscherm per record om de inhoud van de velden, waarbij de veld­ naam als geheugensteuntje wordt afgedrukt. Tijdens het invoeren moet de mogelijkheid bestaan ook fouten te kunnen verbeteren. Het moet mogelijk zijn om een bestaand record later te wijzigen of te verwijderen om zodoende fouten te herstellen en veranderingen door te voe­ ren. Iets om even op te letten bij de aanschaf van een data­ base-programma, want lang niet elk programma voorziet hierin. Nadat het bestand is inge­ voerd kunnen de vruchten er­ van geplukt worden , bijvoor­ beeld met de sorteer funktie. Ook al zijn de gegevens niet in alfabetische volgorde , voor de computer is dat geen enkel probleem. In enkele secon-

den (of minuten) wordt het hele bestand in de goede volg­ orde gesorteerd of omgesor­ teerd, want hoewel een adres­ senbestand meestal op ach­ ternaam gesorteerd zal zijn kan het toch zinnig blij ken om hetzelfde bestand tijdelijk an­ ders te sorteren, bijvoorbeeld op woonplaats. Het selekteren is een van de belangrijkste funkties van een database, daarmee neemt zo'n programma de gebruiker het zoeken naar allerlei gege­ vens uit handen. Er zijn veel vormen van selektie moge­ lijk, zoals een absolute over­ eenkomst binnen een veld (toon die records met de ach­ ternaam Jansen) of een ge­ deeltelijke overeenkomst (se­ lekteren op Jan levert dan zo­ wel Jansen als Jansens op). Een andere selektiemogelijk­ heid kan zijn om juist die re­ cords te laten zoeken waar de naam niet overeenkomt met de zoektekst. De zoekmoge­ lijkheden bij datum- of nume­ rieke velden zijn weer anders, daarbij wordt vaak gezocht naar groter of kleiner (respec­ tievelijk vroeger of l ater) dan het zoek-kriterium. De selek­ tiemogelijkheden zijn over het algemeen ook niet be­ perkt tot een enkel veld, of zelfs tot een enkele zoektekst per veld. De opdracht 'zoek alle leden die per 1 0 februari de kontributie van vorig jaar nog niet voldaan hadden, ten­ zij het bestuursleden zijn' is bij een goede database wel te formuleren , natuurlijk tot groot genoegen van de pen­ ningmeester . Natuurlijk kan een database de informatie bewaren op cas­ sette of diskette, of naar wens een afdruk op papier maken via' de printer. Liefst moeten deze funkties ook gebruikt kunnen worden na een selek­ tie , zodat de penningmeester de wanbetalers meteen op eti­ ketten kan laten printen voor de herinnerings-acceptgiro­ kaart, of een deelbestand kan aanmaken om dit later alsnog te doe n . E e n goede database i s in feite niets anders dan een gecom­ kaartenbak, puteriseerde maar dan wel een die zelf kan sorteren en selecteren.

bruiker of het in orde is. Zo nee , dan dient alle zojuist in­ getikte informatie gewist te worden en moet men op­ nieuw beginnen aan dat re­ cord. Iets dat naar onze me­ ning best wat gebru ikers­ vriendelijker opgelost had kunnen worden. N a het invoerL':l V,lO gegevens kunnen dan de gewenste funkties gebrUikt worden en hierbij blij kt dat Aackobase2 heel sterk op het selektieme­ chanisme steunt. Voortdu­ rend is er een kombinatie van selektie-kriteria aanwezig, die bij vrijwel alle andere funkties gebruikt worden. Hoewe l wij in eerste instantie onze twijfels hadden over de­ ze konstruktie bleek het in praktijk goed te voldoe n . He­ laas ontbreekt de moge l i j k ­ heid om de data-base t e kun­

nen doorbladeren, iets wat vaak wel bij andere data-base programma's moge lijk is.

Vaak maakt dit soort pro­ grammatuur gebruik van het volgorde-nummer van een re­ cord, wat dan eerst weer op­ gezocht moet worden d()()f" te bladeren of selekteren . A ac­ kobase2 echter zal bi j een ver­ wijder opdracht alle op dat moment geselekteerdc re­ cords verwijdere n , na eerst nog om een bevestiging ge­ vraagd te hebben. Dit maakt de verwijder opdracht krach­ tig en snel in gebru i k , maar wel kunnen fouten grote ge­ volgen hebben. Bij ' wijzigen' worden alle ge­ selekteerde records stuk voor stuk getoond, waarbij ge­ vraagd wordt of dit record ge­ wijzigd moet worden . Zo ja, dan krijgt de gebruiker de moge l ijkheid om het betref­ fende record aan te passen. Zo nee , dan verschijnt het volgende geselekteerde re­ cord. 'O utput' werkt op een verge­ lijkbare wijz e , alle op dat mo­ ment geselekteerde records worden door het output kom­ mando uitgevoerd, naar keu­ ze naar het beeldscherm, printer, cassette of diskette. Dit maakt het simpel om een deelbestand aan te maken , maar om het volledige be­ stand op te slaan moet de ge­ bruiker er zorg voor dragen


veldlengte met automatisch aangepaste schermlayout. Want alle 250 tekens zullen maar uiterst zelden nodig zij n . Wat kan Aackobase zoal ver­ der . Sorteren natuurlijk op ieder gewenst veld (een van onze bezwaren tegen de eer­ ste versie was n u j uist het ont­ breken van deze mogelij k -

Welkomst-scherm van Aackobasc2.

dat er op dat moment geen se­ lektiekriteria i n werking zij n . Gelukkig kent h e t hoofdme­ n u daar ook een kommando voor . Het output kommando biedt de mogelij kheid om aan te geven welke velden er ge­ toond of geprint moeten wor­ den e n of de veldnaam al dan niet mee afge dru k t moet wor­ de n . D e mogelij kheden om de lay-out van een print te beïnvloeden zij n te beperk t , de penningmeester zou er bij­ voorbeeld zij n etiketten voor de wanbetalers niet m e e kun­ nen mak e n . Er bestaat echter wel de mogelij kheid om met een Aackobase2 bestand , dat het zogenaamde I nteraktieve Data Struktuur formaat be­ zit. weer met de tekstverwer­ ker Aackotext2 verder te ver­ werken. Als losstaand programma zij n de printermogelij kheden van Aackobase2 onvoldoende, maar i n kombinatie met Aac­ kotext2 (zie elders in dit blad) kan een geselekteerd bestand op alle gewenste manieren geprint worden . Eventueel

Menu-opties (Engelse versie).

ook als een zogenaamde 'per­ soonlij k e brief' , waarbij de informatie uit Aackobase2 met een tekstbestand van Aackotext2 gekombineerd wordt gepri n t . Bij uitvoer naar h e t beeld­ scherm blijkt de layout van het scherm ronduit slecht t e zij n . Of e e n v e l d n u 2 0 of d e maximale 2 5 0 tekens bevat maakt niet uit , e r is ruimte ge­ reserveerd voor die maximale lengte. In de praktij k houdt dat i n dat e r niet meer dan twee velden tegelij kertij d op h e t scherm passen , e n een normaal adresrecord van vijf velden (naam , adres, postco­ de, plaats en telefoonnum­ mer) wordt over drie scher­ men verdeeld, hetgeen de overzichtelij kheid van de in­ formati e , waar het n u j uist al­ lemaal om draai t , bepaald niet ten goede k o m t . J a m m e r d a t Aackosoft h i e r g e e n elegantere oplossing voor heeft genom e n , zoals bijvoorbeeld een instelbare

H e t belangrijkste hebben we tot het laatst bewaard , het se­

lektere n . Het selektie kom­ mando vormt de ruggegraat van Aackobase2 e n zoals ge­ zegd , vele van de andere kommando's worden hier­ door beïnvloed. Het selekte­ ren kan meervoudig zij n , dat wil zeggen op meerdere vel­ den e n op meerdere zoektek­ sten tegelij k . Maximaal kan e r i n drie velden geselekteerd worden waarbij voor ieder veld drie verschillende zoek ­ teksten gedefinieerd mogen zij n . Deze negen mogelijk e kombinaties van t e doorzoe­ ken velden e n t e zoeken tek­ sten kunnen dan ieder weer op vijf manieren aan elkaar gekoppeld worden. E r kan gezocht worden naar: gelij k aan vel d , ongelijk aan veld, deels gelij k aan veld , groter dan veld en kleiner dan veld . Deze laatste twee mogelij k -

D e Aackobase2 database biedt naar onze mening meer dan voldoende voor de ge­ middelde thuisgebrui ke r . H e t w a t ongebruikelijke con­ cept waarbij de selektie cen­ traal staat blij k t i n de praktij k goed te voldoen . Maar de ka­ paciteit van ongeveer 20000 lettertekens is te krap voor sommige grotere toepassin­ gen . Een gemiddeld adresre­ cord neemt zo'n 80 tekens in beslag, zodat een bestand hoogstens 250 adressen kan bevatten . D e penningmees­ ter zal daar hopelij k voor de vereniging gauw uitgroe i e n . Ook de uitvoermogelijkhe­ den, zowel op het scherm als naar de printer, zij n onder de maat. Wat betreft de printer

heid). E n het wegschrijven van bestanden kan natuurlijk ook , in I D S formaat , naar cassette of naar disk . Dan zijn er de gebruikelij k e mogelijk­ heden om de kleurkombina­ ties op het scherm aan de ei­ gen smaak aan te passen , e n e e n optie om netjes u i t het programma uit te stappen zonder de 'reset-toets' te hoe­ ven gebruiken .

heden behoeven enige uitleg. E r kan bijvoorbeeld geselek­ teerd worden op alle namen groter dan ' Aaaaaaa' en klei­ ner dan ' D dddddd ' , hetgeen als selektie die personen ople­ vert wiens naam met een A , een B o f e e n C begint. Op het hoofdmenu wordt altijd het totale aantal records gemeld, e n hoeveel e r hiervan mo­ menteel geselekteerd zij n . Werkelij k , de selektiemoge­ lijkheden van Aackobase2 zij n indrukwekkend. Temeer daar selekties ook nog omge­ draaid kunnen worden , zodat alle bij de vorige selektie niet geselekteerde records j uist wel geselekteerd worden , en omgekeerd. Tenslotte is er een kommando dat alle selek­ ties ongedaan maak t , waar­ door er weer m e t een schone lei opnieuw begonnen kan worden .

is dit weliswaar goed te onder­ vangen door Aackobase2 aan Aackotext2 te koppelen, maar dat kost wee r f. 169,- ex­ tra. Op de schermlayout bij de diverse funkties valt ook wel het een e n ander aan te merke n , er waren fraaiere op­ lossingen denkbaar geweest.

Aan de andere kant i s de snel­ heid waarmee de sorteer en selektie kommando's hun werk doen ronduit prijzens­ waardi g . A I met al een goede e n zeker niet t e dure investe­ ring e n een goede aanvulling naast Aackotext2. Het programma wordt als combi-pack geleverd, dus zo­ wel op cassette als op disket­ te, voorzien van een goede losbladige handleiding i n een ringbandj e .


J

_ __

DELTAHAL �r=====6==,

RANDSTADHAL

206

20 tlm 24 maart 1985 AMSTERDAM

215 AACKOSOFT INTERNATIONAL H 157 ABK BUSINESS SERVICE GROUP H 150 ACTACOM H 135 APPLE COMPUTER BV D 216 AVTELECTRONICSBV H 138 BASF NED. BV DlVISULE DATATECHNIEK D 210 BRANDSTEDER ELECTRONICS (SONY) H 109 BROTHER INTERNATIONAL NED.BV D 210 CME TWENTE D 220 COMPAC COMPUTERS EN MEETINSTRUMENTEN D 214 COMPUTERLlNEBV H 1 45 COPYTRONICS H 139 CWCOMMUNICATIONS D 207 DAWIDENKO D 213A ELECTRONICS NEDERLAND BV H 128 ERICSON INFORMATIONS SYSTEMSBV

221. :

, I 1 -- �

1 1 1 1 1 210 21 ' : ' 218 ,1, 203 1 208 7 ;216 1 __ c_ J

,

D

- �1 I , f-- --i I , I I I L _ _ -' 1 -

- - - -- - -- - - -I � - I I '- � , , , 207 I

rai

Voor de eerste maal dit jaar, organiseert de RAl een computerbeurs voor de consument. Naast de verschillende elektronika-beursen en de tweejaarlijkse Efficiency­ beurs achtte men de tijd rijp voor een beurs die zo­ wel interessant is voor de thuiscomputeraar als de bedrijfsmatig geïnteres­ seerde. De Home/Perso­ nal Computershow moet een afspiegeling zijn van de huidige markt voor Ho­ me- en Personal-compu­ ters. 64 standhouders, zowel hard- als software leve­ ranciers brengen hun pro­ dukten. Hiervoor zijn zo­ wel de Hollandhal en de Deltahal gereserveerd. De RAl verwacht minimaal 50.000 bezoekers. De toegangsprijs is f 10,­ per persoon.

COMPUTU MAGAZINE

,

1

1 , ,

1 1 I ,

I

,

1

,

, ,

r-'- �1 , I , , , ., , 1 , . 1 , 1 ,

,

L

220

1 - - '

I 1

I

r----j

: 219 , ,218 ,,

ZAALB

B.

c1 A ,

,-

.,

ZAAL C

J

(�

' t'<.,l d L J ' d l l : Cl

10

101I,.., ! darnl:'

101lPI hf'r!" l

,I

Inv<l.hOentQiIH

sd

Spoplrulmte {J,('n"t!ollpI

SB l B G P

admlnrstrélllf' Inbreng

1 /8 n u

11ft

buflet

garderotle

'160

kOlom

-,

_

I�

_ ._

_ _

____ _

J

-

r .- . - -:l

L

14

__

1 I I

J

H D H D D D H H H H H D H

H H H H H

.

I ., I �

1 -- '

HOLLANDHAL

ECTRON HANDELSMIJ. BV D 202 FABULEC BV/INTRALEC BENELUXBV D 203 HEWLETT-PACKARD NEDERLAND BV H 1 61 HOFFMANN INTERNATIONAL BV H 1 21 HOLLAND SYSTEMS BV D 206 IBM NEDERLAND NV H 1 25 INFOTHEEK GROEP BV H 1 10 INOVATIVE CONCEPTS EUROPE BV H 155 KLUWER BEDRIJFSWETENSCHAPPELIJKE UITGAVEN H 1 06B KLUWER TECHNISCHE BOEKEN BV H 1 1 9 KLUWER TECHNISCHE TIJDSCHRIFTEN H 151 KOPIEËRSYSTEMEN NEDERLAND BV H 107 LCI COMPUTER IMPORT BV H 108 LEIDSE ONDERWIJSINSTELLINGEN 21 1

I i

12

-- ' � -- l 1 l 1

7

_' _1 119 L'119_ --.: --.J ' 1� ' : '1 19' : : '119' : 4 '___ _

1 I I L ....: _ ·_ � ___.:. _ · _ � .....: _ I

-l

tll' '

.

1 1 1 1 __

_

-"-

1 I 1 J

1 1 1 L

122

1 1 ,

1611, ,162 : -. - � 1631, :16 1491, 140 _4 i: ,___ 11 16 6 � 6-5 r 1 ' " ' 7 47 ' 4 _ �_�� : �l _::';:: _:;:1:::_: :::J:::l::r�: ::::�;:::46�,,:;;:� )L:�,�,,:::"::;!,::,,::: ::::==i_:::_���:;b;4

D

13.5

toegang pa,kpp'ga','ge

dpLJI 1<1 W;H10

.

� O O

-, , -- - - - -- - ---, r

standbE'vcorradlng

brandslzlng

D

.

O:-""_ J

kiosk lel adm

���:::::�::':;�=n"l

tI->

,

1 1 1 L· _ ..:... J

r-- ,

1139 1331

, �

I V 1321

:t :

L"l -,

,- ,

J

r - - , I 1 , 1

; '- - l 1 1

1 1

, - - ,

L ·_ _· �

r- - , 1 I I ,

130 LEINSTER SOFTWARE 212 LVL ROCOM BV 131 MALMBERGBV 221 MANUDAX NEDERLAND BV 213B MBI PUBLICATIONS BV 21 7 MICROMUNDO BV 137 MICROPARTNERSBV 1 1 2 MICROPRESS 132 NCR NEDERLAND BV 1 1 8 OLiVETTI NEDERLAND BV 136 ORMASBV 208 KONINKLIJKE PBNAI ELSEVIERS 1 1 3 PHILlPS TELECOMMUNICATIE EN INFORMATIESYSTEMEN BV 1 46 PERS- EN PUBLICITEITSDIENST PTT 141 REDIFORM 1 49 REPROTECHNIEK BV 1 58 RHONE-POULENC SYSTEMEN BV 1 1 1 SAMSON UITGEVERIJ BV

D D H D D H H H H H H H H H H H

204 SANYO VIDEO BV 218B SCHNEIDER NEDERLAND BV 1 26 SIEMENS NEDERLAND NV 209 SIMAC ELECTRONICS BV 103 SPEDO COMPUTERFORMULIEREN 1 52 STAM TIJDSCHRIFTEN BV 1 59 SYSTEL AUTOMATISERING BV 1 1 7 TECHMATION NV 1 20 TECHNITRONBV 123 TEXAS INSTRUMENTS HOLLAND BV 1 40 TRIUMPH-ADLER NEDERLAND BV 218 VENDEX SOFTWARE DEVELOPMENT BV 134 VIEWDATASYSTEM GROUPBV 101 VNU-BUSINESS PUBLICATIONS BV 219 WESTELECTRONICS 1 24 ZENITH DATA SYSTEMS


INVOER CONTROLE P ROG Zelfs de meest zorgvuldig geproduceerde en ge­ drukte listings sluiten niet uit dat er toch een fout kan worden gemaakt bij het i ntikken. Verwisselde cijfers of verkeerde leestekens leiden in het beste geval tot een foutmelding. Erger nog is het als een programma slechts schijnbaar goed, althans zonder fouten die de computer zelf kan bespeuren, werkt. Om u te helpen dit soort problemen te voorkomen publiceert MSX Computer Magazine bij alle listings een kontrolegetal oftewel 'checksum' per program­ maregel. Na iedere listing volgt een checksum l ist, die voor elke programmaregel een checksum geeft. Om deze te vergelijken met u zelf i ngetikte program­ ma dient het bijgaande I nvoer Controle Programma, kortweg ICP. . Dit berekent per regel van uw zelf i ngeti kte program­ ma de checksum , die dezelfde moet zijn als de bij de l isting vermelde. Wijkt de op uw computer berekende checksum af van die i n de listin g , dan is de door u i ngetikte pro­ grammaregel n iet gelijk aan die in de l isting.

Gebruiksaanwijzing ICP. Het Invoer Controle Pro­ gramma is gemaakt om een in ASCII code weggeschreven Basic programma te kontro­ leren op tikfouten. Hiertoe dient het te testen Basic pro­ gramma te worden gesaved als een ASCII bestand, voor cassette gebeurt dit met SAVE"CAS:NAAM.EXT", voor diskette met SAVE "NAAM. EXT. ",A. Dan kan ICP geladen en ge­ rund worden. Het program­ ma wil eerst weten of u met cassette of diskette werkt, en toont nogmaals de desbetref­ fende SAVE commando's. U wordt gevraagd of het te kon­ troleren programma inder­ daad op de juiste manier is weggeschreven. Als u hier 'j' op antwoordt wil ICP vervol-

HOE DE LISTINGS IN TE TIKKEN

MSX Computer Magazine publiceert alleen programma 's die op de redak­ tie uitgebreid getest zijn op hun wer­ king. Om te voorkomen dat er voor het drukken alsnog fouten insluipen worden de op de printer vervaardigde listings fotgrafisch gereproduceerd.

Deze listings zijn van een speciaal for­ maat, dat ontworpen is om fouten tij­ dens het intikken zoveel mogelijk te voorkomen. In programma 's is iedere letter, ieder cijfer en elk leesteken van belang. De kleinste vergissing bij het intikken kan grote gevolgen hebben. Om verwarring tussen de hoofdletter '0 ' en het cijfer '0' te vermijden is de nul altijd doorgestreept. De kolommen bevatten exact 42 te­ kens, programmaregels die langer zijn worden na het 42ste teken afge­ broken. Het vervolg op de volgende regel springt dan precies zoveel te­ kens in als het regelnummer van die programmaregel lang is. Een voor­ beeld:

420 REM Dit is een voorbeeld van de wijze

waarop een listing afgedrukt wordt, met hier en daar een afbreking.

zal duidelijk maken hoe dit in zijn werk gaat. De eerste regel eindigt met een spatie, en de 'd' op de tweede regel begint in de vierde kolom. De derde regel be­ gint met een spatie in de vierde ko­ lom, en de 'a 'in de vijfde kolom is het tweede teken op die regel. Spaties zijn ook tekens in Basic, ze kunnen zeer zeker van belang zijn. Nogmaals het­ zelfde voorbeeld, maar met een lan­ ger regelnummer:

1000 REM Dit is een voorbeeld van de wijze waarop een listing afgedrukt wordt, met hier en daar een afbreking.

Dit laat zien dat spaties dankzij deze manier van afdrukken duidelijk te on­ derscheiden zijn, zelfs op de regel­ overgang.

gens de naam van het pro­ gramma weten. Cassettege­ bruikers kunnen bij deze vraag eventueel meteen op 'return' drukken, waarmee het eerste programma op de cassette wordt gekozen. Het Invoer Controle Pro­ gramma zal daarna proberen het programma op cassette of diskette te lokaliseren . Als er bij disk een 'FILE NOT FOUND' fout optreedt , dan zal er waarschijnlijk een tik­ fout gemaakt zijn bij het in­ voeren van de naam . Casset­ tegebruikers krijgen geen duidelijke foutmelding, maar een programma aan het begin van de tape moet binnen en­ kele sekonden gevonden wor­ den. Het te kontroleren program­ ma wordt ingelezen, en ICP geeft de voortgang aan door het nummer van de in verwer­ king zijnde programmaregel te tonen . Nadat het gehele prograr..nm a is gelezen, toont ICP de berekende checksums op het scherm. Afwijkingen tussen de op het beeldscherm getoonde en in de listing afge­ drukt checksum wijzen op een fout in die programmare­ gel. Als alle regelnummers met hun checksums getoond zijn kan er nog gekozen worden tussen nogmaals tonen of stoppen. Voor cassettegebruikers ten­ slotte nog een laatste opmer­ king, als de recorder niet door de computer bestuurd kan worden, dus wanneer de mo­ tor niet aan- of uitgezet kan worden door ICP , dan moet dit door uzelf worden gedaan. U dient in dat geval mee te

luisteren, en de recorder steeds te stoppen als het com­ putersignaal onderbroken wordt. De recorder kan weer gestart worden na enkele se­ konden, als het interne relais in uw MSX computer geklikt heeft, of als de regelnummer­ teller zo'n vijf sekonden stil gestaan heeft. Met MSX Computer Magazi­ ne is het Invoer Controle Pro­ gramma het laatste program­ ma dat u zonder hulp hoeft in te tikken. En als ICP eenmaal in grote lijnen werkt, kan het ook zichzelf kontroleren.


1 ��

,

1 1�

,

1 2�

,

MSX Computer Maga z i ne

5 7 � FOR N=� T O RL- 1

che cke r

PRINT USING " # # # # # # :

58� Publications B . V .

copyright MBI

****************

** 1 3 � ' * * * * * * * * * * ** * * * * * * * ************** 1 4 � , I NI T IAL ISAT IE * * 1 5� CLEAR 5���

, \1' ) :

1 98 5 59�

IF LP= 1 5 THEN I $ =INKEY$ : THEN GOTO 5 9 � ELSE LP= � :

6�� NEXT N

1 7 \1 CLS

6 1 � FOR N=LP TO

I$ < > "

1 9� D I M T ( 6 5� , 1 ) ********* 2�� , I NVOER PARAMETERS * * * 2 1 11 L OCATE 8 , � : PRI N T "MSX COMPUTER MAGAZ I NE " 2 2� LOCATE 6 , 2 : GRAMMA" 2 3 11 LOCATE '1 , 5 :

14 :

PRINT SPACE$ ( 3 � ) :

NEXT

Noma a l s

PRINT "Gebruikt u tape o f

63� I $ = I NKEY$ : I F I $= " " THEN GOTO 6 3 � EL SE IF I $ = " j " THEN LOCATE � , 2 1 : PRI NT SPA CE$ ( 3 5 ) :

LP= \1' :

GOTO 5 5 � ELSE

IF I $ = " n "

";

I $ = " d " THEN D$= " ds k " :

GOTO 26� ELSE

IF I $ = " t " THEN D$= " ca s " ELSE GOTO 2 4 11 2 5 � LOCATE '1 , 7 :

PRI NT

" Het t e controleren

programma moet i n ASC I I formaat

zij n we

ggeschreve n , methet commando SAVE

' cas :

GOTO 2 7 �

2 6 � LOCATE � , 7 :

P RI NT " He t t e contro l e re n

CHECKSUM LIST 1 �� :

36;

1 1�:

13;

14�:

47 ;

1 5� :

157;

1 8 11 :

2�6 ;

72 ;

2 1� :

191 ;

22� : 26� :

3 6 ; 2 3 � : 1 92 ; 24� : 2 2 9 ; 1 7 6 ; 27 � : 1 3 2 ; 28 � : 5 � ;

2 5� : 29� :

1 58 ; 217;

1 9� :

1 2� :

171 ;

1 35 ;

1 3� :

6;

42;

1 7� :

225 ;

1 6� : 2�� :

3�� :

1 18 ;

31�:

1 �8 ;

programma moe t in ASCII formaat zij n we ggeschreve n , methet commando SAVE ' naam

34 \1' :

178 ;

35� :

67 ;

36� :

34 ;

38 11 :

32;

2�1 ;

4�� :

1 �3 ;

. ext ' , A "

4 2� :

1 �3 ;

4 3� :

1 38 ;

44� :

2�8 ;

45� :

96;

46� :

24 3 ;

47� :

149;

48� :

224 ;

49� :

1 24 ;

5�� :

1 17;

51�:

69 ;

52� :

66 ;

1 3� ;

56� :

27 � L OCATE '1 , 1 1 : ( j in ) : " ; 2 8 � I $ =I NKEY$ :

PRINT " I s dit het geva l ?

IF

I$= " " THEN 2 8 � ELSE

$= " j " THEN GOTO 2 9 � ELSE LOCATE � , 1 3 : formaat we g ,

IF I

54� :

81 ;

I$= " n " THEN

58 11 :

1 118 ;

het te con

62�:

dan a l s nog in ASC I I

e n be s ta nd

";

naam te

F$

PRI NT F$ " wordt

geope nd

0

geope nd

0

p dis k " 3 2 11 OPEN F$

p

FOR INPUT A S # 1 PRINT F$ " wordt

ca s s ette "

35� OPEN

" ca s : "+F$

FOR

INPUT AS # 1

3 6 � , BEREKENI NG CH ECKSUMS * * * * * * * * * 3 7 11 LOCATE \1' , 4 : PRINT " P rogramma : " F$ " wor dt

gel e z e n " SPACE$ ( 2 5 5 )

38\1 LOCATE \1' , 6 :

PRI NT " re ge lnumme r

wordt verwerkt . " 39 11 I F EOF( 1 )

THEN GOTO 5 4 \1

4 \1 '1 L I NE I NPUT # 1 ,

A$

4 1 11 L$= " " 4 2 \1' FOR N= 1

TO LEN ( A$ )

T$=MID$ ( A$ , N , 1 )

4 3� 4411

I F L$= " " THEN IF 'r$ = "

" THEN L$=MID$

( A$ , 1 , N - 1 ) 45�

LOCATE

4611

CS=CS+AS C ( T $ ) +N

13,6:

PRI NT L$

47 \1' NEXT N 4811 IF

CS >

2 5 5 THEN CS=CS - 2 5 5 :

GOTO 4 8 11

49 11 T ( RL , I1 ) = CS 5�11 T ( RL , 1 ) = VAL ( L$ ) 5 1 \1' RL=RL+ 1 5 2 � GOTO 3 9 11 5311 ' TONEN CHECKSUMS 54� LOCATE \1 , 4 :

* ** * * * * * * * * * * *

P RI NT " programma :

" F$ "

ing

e l e z e n " SPACE$ ( 2 5 5 ) 5 5 � LOCATE \1 , 4 : PRI NT " Checks ums progamma "F$ SPACE$ ( 2 11 ) : LOCATE 11 , 5 : PRINT " Druk s pa tieba l k voor vo l ge nd s cherm" 56� LOCATE '1 , 6

59� :

1�1 ;

6�11 :

33� : 37 � :

56 ; 78 ;

4 1� :

6�;

53�:

155;

2�;

57 � :

52 ;

2;

61�:

1 �9 ;

1 7 8 ; 63� : 1 7 1 ; E INDE PRI NTEN * * *

LOCATE

controler

3 '1 � IF D$= " ca s " THEN Go'ra 3411

3 3� GOTO 3 7 '1 3 4 '1 LOCATE \1' , 1 � :

55�:

62 ;

END ELSE GOTO 2 8 �

PRINT SPACE$ ( 2\1'� ) :

INPUT "Geef

3 1 \1 L OCATE \1 , 1 11 :

***

39� :

32�:

e n s ta rt he t I nvoe r Co

ntrole opnieuw . " : 29� L OCATE '1 , 7 :

IF

PRINT " S chrij f

troleren programma

LINE

bek

THEN CLS : CLEAR : END ELSE GOTO 6 3 � * * * E I NDE LIST I NG * * *

I F 1$ = " " THEN GOTO 2 4 � ELSE

naa m . ext ' '' :

6 2 � L OCATE \1' , 2 1 : PRI NT "Klaa r . ij ken? ( j in ) ; "

PRI NT " INVOER CONTROLE PRO

( t/d ) :

2 4 � I $ =INKEY$ :

�,7 :

" GO

N

1 8 � MAX FILE S= 1

IF

IF

LOCATE � , 6 :

TO 6 ��

1 6 � SCREEN � , � , 1 , 1

disk?

###" ;T(N, 1 ) ,T(N

LP=LP+ 1

BELANGRIJK

Test een zojuist ingetikt programma . nooit meteen uit. Save het eerst, voordat u RUN intikt. Sommi ge programma's kunnen, als er fouten in schuilen, de computer op slot zetten. En dan is een reset� of mogelijk .zetfs de computer uit­ en aanzetten de enige mogelijkheid weer de kontrole over de machine te krijgen. In beide gevallen bent u uw programma kwijt, waarvoor u zojuist een hele tijd had gespend eerd met intikken. Tijdens het i ntikken is het eveneens ver­ standig om, zeker als het om langere lis­ tings gaat, zo nu en dan een kopie te ma­ ken op cassette of disk. Spanningspie­

ken in het l ichtnet kunnen er soms oor­ zaak van zijn dat uw computer zijn pro­ gramma 'vergeet'. Of er struikelt iemand over het netsnoer, waardoor de stekker uit het stopkontact getrokken wordt Be­ ter tien maal onnodi g saven, dan . een keer te weinig!


Sony heeft een nieuwe hit de Hit Bit

SONY Hit Bit H8-75P MSX Homecom puter Volgens deskundigen zal het bezit van een huis足 computer binnen enkele jaren net zo gewoon zijn als het bezit van een kleuren-tv of videorecorder. De computer zal op verschillende gebieden toe足 pasbaar zijn, als hulp bij het huishoudboekje, voor telebankieren, als leercomputer en zelfs in kombinatie met de audio of video installatie, om maar eens wat te noemen. Geen wonder dat de meeste bekende Japanse audio- en videomerken reeds op de Firato deze ontwikkeling lieten zien. Sony trok veel belangstelling met de Hit Bit, de eerste computer die werkt met de MSX stan足 daard. Inmiddels is de Hit-Bit volop leverbaar en - zoals we van Sony gewoon zijn - lijkt de Hit-Bit een regelrechte hit te worden.


stukje uitsteken. De HB-75P heeft echte schrijfmachine toetsen, een duidelijk voor­ deel, zeker als u veel tekst gaat verwerken.

Seny Hit Bit HB-75P MIX Homeco...uter In de periode van nog geen j aar heeft de marktsituatie voor ho­ mecomputers zich ingrijpend gewijzigd. Vorig j aar om deze tijd zorgden spelcomputers nog voor flinke omzetten, nu zijn diezelfde spelcomputers aan de straatstenen niet meer kwijt te raken en geruisloos heeft de homecomputer de plaats van de spelcomputer overgeno­ men. Met meer of minder succes zijn de laatste tijd vele modellen op de markt verschenen . Het re­ sultaat is bekend; een giganti­ sche chaos. Uitwisselbaarheid tussen de verschillende merken op het gebied van hard- of soft­ ware is meestal bij voorbaat uitgesloten. Een weinig rooskleurige situa­ tie, ook voor de handel, maar gelukkig lijkt daar nu een einde aan te komen. De Japanse fa­ brikanten hebben de koppen bij elkaar gestoken met het doel hardware en software uitwis­ selbaar te maken. Het resultaat daarvan is een aantal afspraken op het gebied van hard- en soft­ ware die onder de naam MSX aan de man gebracht zullen worden. Een initiatief dat over­ al ter wereld juichend in ont­ vangst wordt genomen. Uitwis­ selbaarheid bij MSX is altij d gegarandeerd, een prettig idee.

De eerste indl1lkken Sony brengt de Hit-Bit in twee uitvoeringen, de HB-55P en de HB-75P die respektievelijk een geheugenkapaciteit hebben van 32 K en 80 K. Het verschil tussen de twee modellen is te zien aan de uitvoering en aan het toetsenbord. De HB-55P is uitgevoerd in zilvergrijs, de HB-75P is uitgevoerd in zwart , hetgeen de computer een pro­ fessioneel tintje geeft; boven­ dien heeft de HB-75P een an­ der toetsenbord. Op de HB55P zitten vierkante vlakke toetsen die slechts een klein

We zijn niet anders van Sony gewend. Voordat een produkt het levenslicht ziet laat men er eerst een aantal marketing spe­ cialisten op los. Bij de Hit-Bit heeft dat duidelij k geresulteerd in een concept dat zich onder­ scheidt van de konkurrentie. Dat onderscheid begint al bij de naam die je moeilijk kan vergeten en in elke taal ook makkelijk is uit te spreken. Ook de vormgeving van de Hit­ Bit steekt met kop en schou­ ders uit boven de soms aubollig uitgevoerde konkurrentie, tel daarbij op de prijs/prestatie­ verhouding, dan is duidelijk dat het Hit-Bit concept bij de eerste kennismaking meteen al een streepj e voor ligt.

Toetsenbord en aanslui­ tingen Binnen de MSX afspraken ligt het aantal funktie-toetsen vast. Het staat de fabrikant echter vrij zelfhet toetsenbord lay-out te maken. Sony onderscheidt zich bijvoorbeeld door de op­ vallend grote cursor besturing, het ziet er grafisch allemaal erg verzorgd en weldoordacht uit. Aan de achterzij de vinden we de aansluitingen voor de ver­ schillende randaparatuur . Al­ lereerst natuurlij k voor een beeldscherm. Dat kan op drie manieren. De eenvoudigste daarvan is rechtstreeks op de antenne aansluiting van de tv. De Hit-Bit heeft daartoe een ingebouwde RF generator waardoor in principe elk nor­ maal tv-toestel kan worden ge­ bruikt. Een prettig idee voor de beginnende computeraar die het meteen niet allemaal te duur wil maken. De tweede mogelijkheid is een aansluiting via de zespolige AV-uitgang. Mits u een tv heeft met een AV ingang geeft deze verbinding het beste resultaat. Voor wie het meteen professioneel aan wil pakken is de Hit- Bit ook noguitgerust meteen RGB uit­ gang waarop een echte monitor kan worden aangesloten, dat geeft altijd een beter beeld en opent ook de mogelijkheid om later de machine uit te breiden men een 80 kolomskaart. Verder zijn er aansluitingen voor een printer/plotter, een disc-drive en een data-cassette­ recorder. Al deze aansluitin­ gen zijn gestandaardiseerde MSX aansluitingen . Wie later

Het nieuwe toverwoord bij ho­ mecomputers is MSX, wat staat voor Microsoft eXtended Basic. Microsoft, een van oorsprong Amerikaans bedrijf, is altijd al een van de belangrijkste leveran­ ciers van de zogenaamde firmwa­ re voor micro's geweest. Die firmware is de vast ingebouwde programmatuur in een computer, waardoor de machine allerlei es­ sentiële funkties kan vervullen, zoals het lezen van het toetsen­ bord, aansturen van b. v. printers, diskdrives etc. De programmeer­ taal, Basic,is ook een deel van de­ ze firmware . Basic, (Beginners All Symbol Instruction Code) was in oorsprong alleen maar be­ doeld als leermiddel en miste dan ook vele opdrachten die in de praktijk noodzakelijk waren. Toen Basic een vlucht begon te nemen als een echte program­ meertaal, moesten deze opdrach­ ten alsnog worden ingepast, en de eerste versies van dit werkbare Basic dialect zijn door Microsoft op de markt gebracht. Echter, de mogelijkheden van de machines werden steeds groter, en fabrikanten van micro's zoch­ ten ieder op zich naar middelen om die mogelijkheden vanuit Ba­ sic te besturen. Toen ontstond er een babylonische spraakverwar­ ring, want al die uitgebreide ba­ sic's weken af van de standaard en van elkaar. Momenteel is het zo dat het omschrijven van een wat complexer programma van de ene naar de andere microcom­ puter een klus is die zelfs goede programmeurs doet rillen van af­ schuw. Microsoft nu heeft op deze wild­ groei willen inspelen, en ontwik­ kelde het MicroSoft eXtended Basic, een standaard waarin met alle nieuwe mogelijkheden van de machines rekening gehouden was. Maar niet alleen qua softwa­ re was er een dergelijke wild­ groei. Ook de hardware was bij

randapparatuur van een ander merk wil kopen zal geen enkel probleem hebben. De Hit-Bit heeft twee ingangen voor een cardridge. Een aan de boven­ zijde en een aan de achterzijde. De werking ervan is gelijk , maar d e ingang aan d e boven­ zijde is natuurlijk specifiek be­ doeld voor het laden van soft­ ware via een cardridge. Bij de met 32 K uitgevoerde HB-55P kan daar een 16 K memory ex­ pander in worden aangebracht. In de cardridge aansluiting aan de achterzijde kan de disc drive worden aangesloten. In de plug zit een ROM geheugen waarin de disc-basic is opgeslagen.

de ene fabrikant volkomen ver­ schillend van de andere. Dat bracht voor de nieuwe standaar­ disering weer andere problemen mee, want hoewel er misschien wel een bepaald commando voor geluid gedefinieerd was, zou dat door de ene synthesizer-chip heel anders worden weergegeven dan door de andere. Vandaar dat MSX een echte stan­ daard is geworden , niet alleen de Basic ligt vast, maar ook aan de hardware worden minimum-ei­ sen gesteld. Alle MSX machines bevatten een Z80A processor, met een kloksnelheid van 3 .5 Me­ gaHertz, een AY 3-8910 geluid­ schip, een 9918A video IC, 32K ROM met de firmware, 16K RAM voor beeldscherminforma­ tie en nog eens minstens 16K RAM voor systeem gebruik. Ook voor het toetsenbord zijn eisen vastgelegd, en voor de uitbrei dingskonnektoren eveneens. Daardoor kan iedere MSX ma­ chine in principe alle program­ ma's en randapparaten gebruiken die voor welke andere MSX ma­ chine dan ook gemaakt zijn . Dat geeft vele voordelen, want het aanbod van programma's wordt groter, terwijl de onderlinge kon­ kurrentie de prijs van de randap­ paratuur laag zal houden. Bovendien is MSX Basic een goed doordachte taal, die zowel de beginnende als de gevorderde programmeur genoeg mogelijk­ heden biedt. Het rekenen kan met grotere precisie dan gewoon­ lijk bij de micro, 14 cijfers in plaats van de gebruikelijke 8 tot 9. Muziek is makkelijk te pro­ grammeren , en de videomoge­ lijkheden stellen ook spelpro­ grammeurs tevreden. Er zijn veel commando's om met teksten te goochelen, terwijl ook de op­ drachten die helpen bij het pro­ grammeren zelf (zoals automati­ sche regelnummering) niet ont­ breken.

Aan de rechterzijde van het toetsenbord zitten twee aan­ sluitpluggen voor joysticks, de­ ze zijn van hetzelfde type als van Atari, een slimme zet, om ook de Atari bezitters over de streep te krijgen.

De computer en MSX Het hart van de Hit-Bit isin bei­ de computers de zgOA micro­ processor van Intel, dat is wel­ iswaar geen hypermoderne processor, maar wel een die z'n kwaliteiten heeft bewezen. De zgOA is immers niet voor niets de meest toegepaste micro op dit moment.


COMI'U1'ER MAGAZINE

Hit terminal

TV

Monitor (with analog RGB terminal)

Monitor (Audiol

I "'�:::::::illl i Video IN ) VMC·366 or RK·1 40

TV monitor cable

(supplied with H B·75P)

Antenna selector (supplied with HB·75P)

Cartridge software

: . .� � Wireless joystick controller

De HB-75P beschikt over een 80K werkgeheugen (RAM) en een 48K vast geheugen (ROM). Dat lijkt ten opzichte van de meeste konkurrenten veel, maar zodra de Hit-Bit is aangesloten en het BASIC pro­ gramma is geladen blijkt dat er van dat grote geheugen nog maar 28.815 bytes overblijft . Ongetwijfeld voor de kersverse bezitter van een Hit Bit een grote teleurstelling, en wij kun­ nen ons voorstellen dat menig­ een zich behoorlijk getild zal voelen . Het aantal Kb's verte­ genwoordigt tegenwoordig imHit Bit SS 32K RAM - 32K BASIC + 16K Fmnwllre

HaB,!75 ROK RAM + 32K BASIC + 16K Flrmwa,e Iin BASIC model

29K

Hit Blt75 SOK RAM + 32K BASIC + 16K F,rmware Imetm BA"iIC model

mers bijna dezelfde status als het aantal PK's van de auto of de topsnelheid die dezelfde au. to kan halen. Een onderwerp om ons even nader in te verdiepen. De Hit-Bit is van huis uit voor­ zien van twee ingebouwde pro­ gnlmma's. Een daarvan is de 'Personal Databank'. Dit pro­ gramma wordt geladen zodra de Hit-Bit wordt aangezet. In dit programma kunt u namen en adressen opslaan , sorteren en terugzoeken. De geheugen­ ruimte die dit vraagt is 16K. Het tweede programma is de MSX-BasÏc. Dit programma ligt vast in de 32K ROM. Om met het programma te kunnen werken moet eerst het Basic programma van het ROM ge­ heugen naar het werkgeheugen (RAM) worden overgeheveld . Dat gebeurt intern en neemt slechts een paar seconden in beslag, maar neemt wel 32K van het vrij programmeerbare geheugen in beslag. Dan is er 16K nodig voor het grafisch weergeven en nog 3K voor de besturing . Er blijft dus maar 29K over zodra u in Basic werkt! Dat lij kt weinig , maar is in de praktij k toch een redelij ke hoeveelheid. Door de toepas­ sing van MSX Basic zijn nu een­ maal veel minder regels nodig om de computer bepaalde han­ delingen te laten uitvoeren. We spreken uit ervaring. Waar bij een ander merk, noem maar

een dwarsstraat, nog 150 pro­ gramma-regels nodig zijn voor een bepaald programma , kan je hetzelfde in MSX met min­ der dan de helft van de regels bereiken . MSX Basic comma­ do's zijn in feite gekompri­ meerd. 'Turbo-Basic' noemt Sony dat in een brochure, om daarmee aan te geven hoeveel werk er door MSX uit handen kan worden genomen . Nog een bewijs van de kracht van MSX Basic is het feit dat je daarvoor 32K van het RAM geheugen nodig hebt. Bij sommige ande­ re merken bestaat het Basic programma vaak uit niet meer dan 8K. MSX Basic is dus niet alleen veel plezieriger en arbeids be­ sparend, maar toont ook aan dat je al heel wat in je mars moet hebben om een program­ ma van 29.000 tekens te schrij ­ ven. Natuurlijk doet dit probleem zich niet voor als er niet in MSX Basic wordt gewerkt. Voor de­ gene die in een andere pro­ grammeertaal , bv. COBOL of PASCAL zijn programma gaat schrijven, blijft er 32K meer ruimte .

Randapparatuur Naast de Hit-Bit brengt Sony tegelijkertijd een kompleet as­ sortiment randapparatuur op de markt. Dat is ook nodig, want denk niet dat u er met een computer en een beeJscherm alleen bent.

Het eerste dat u nodig heeft is een datacassette recorder om prögramma's te kunnen laden en op te slaan. Sony heeft hier­ voor de TMC-30ooD cassette­ recorder, maar wie al een cas­ setterecorder met remote heeft kan die meestal gebruiken. So­ ny hanteert dezelfde aanslui­ tingen die de meeste andere computerfabrikanten ook ge­ bruiken en wij hadden geen en­ kel probleem met een dicteer­ recordertj e. Veel beter is natuurlijk een echte disc-drive . Het laden en wegschrijven op tape is een tijdrovende en onhandige ge­ schiedenis. Je hebt voor een be­ hoorlij k programma al gauw een paar minten nodig. Met een disc-drive is laden en weg­ schrijven een kwestie van se­ conden. De HD B-50 Micro disc-drive is naar onze mening de mooiste disc-drive die er op dit moment te koop is. Sony ontwikkelde hiervoor een kompleet nieuwe standaard van 3 ,5 inch. Deson­ danks heeft deze disc een op­ slagkapaciteit van 500 Kb, on­ geveer het driedubbele van de nog veel toegepaste 5,25 flop­ py. Het magnetische schij fje is gevat in een harde plastic be­ huizing en het leesgedeeIte wordt beschermd met een me­ talen plaatje . Het schij fje draait met een snelheid van 300 toeren per minuut en de toe­ gangstij d is zeer kort.


Het volgende onmisbare acces­ soire is een printer of plotter. Sony heeft nu nog uitsluitend de PRN-C41 plotter/printer. Deze plotter/printer is een bij­ zonder veelzijdig apparaat, waarmee zowel tekst als teke­ ningen - in vier kleuren - op pa­ pier kan worden gezet. Het ap­ paraat kan zowel van de rol werken als op een vel A4, bij­ voorbeeld uw eigen briefpa­ pier. De tekst wordt geschre­ ven door vier ballpoints naar keuze in zwart , rood, groen of blauw. Er kunnen vanuit de software 7 verschillende letterhoogtes worden gebruikt. De snelheid is echter beperkt. Met een nor­ male schrijfmachineletter (10 punts) haalt de printer 6 letters per seconde. Wie sneller wil printen kan in principe elke andere printer aansluiten, mits di�rzien is van een Centronics aansluiting (en dat zijn de meesten). Wij gebruikten onze eigen snelle (80 tekens per seconde) Dai­ sywheel prirtter - technisch ge­ sproken - zonder enig pro­ bleem, alhoewel de software (het te gebruiken tekstverwer­ kings programma) wel moet voorzien in het aansturen van de printer. Nog een aardige accessoire is de draadloze joystick. Wie de Hit-Bit veel als spelcomputer gaat gebruiken heeft hieraan een ideaal accessoire. Deze joystick bèstaat uit een hand­ zaam pookje en een infrarood ontvanger die met een zuignap­ je op de tv kan worden beves­ tigd. Zeer doordacht is ook dat de joystick beschikt over twee 'vuur' toetsen zodat ook links­ handigen daar mee om kunnen gaan. Deze j oystick werkt ..ia het in­ frarood systeem en kan tot op 7 meter afstand van de compu­ ter gebruikt worden. Aardig is ook dat bij twee joysticks maar één infrarood ontvanger nodig is.

Software Het suèces van het MSX gebeu­ ren is natuurlijk in grote mate afhankelijk van de beschikbare software , het vertrouwen dat de software huizen in MSX hebben en de vraag of ook an­ dere computermerken met een MSX computer komen. Ook daar lijkt Sony - in z'n voortrekkersfunktie - goed mee te scoren. Sinds de intro­ duktie van de Hit-Bit op de Fi­ rato zijn er al heel wat MSX­ programma's verschenen.

De eerste kennismaking met de software is het moment dat de Hit-Bit aan wordt gezet. In een 16 K ROM zit de Personal data­ bank. Een aardige gimmick, vast bedacht door handige mar­ keting jongens. Niets is er im­ mers ontmoedigender dan thuis te komen met een compu­ ter waar niets op het scherm verschijnt. Bij de Hit-Bit ver­ schijnt - of je wilt of niet - eerst een welkomstgroet van de Hit­ Bit met een fraai gekleurd keu­ zemenu. Er zijn drie program­ ma's van huis uit: Adress, Sche­ dule en Memo, ofwel een elek­ tronisch adresboekje, een agenda en memoblock. Het heeft allemaal niet veel om het lijf. In de praktijk zal de tele­ foonklapper en de agenda veel handiger zijn, maar biedt de nieuwkomer wel de mogelijk­ heid om kennis te maken met de wijze waarop de computer reageert. Gewoon een eerste vingeroefening. Gedurende onze testperiode waren wij in de gelegenheid met verschillende program­ ma's te werken. De eerste (spel)programma's waren van Japanse makelij . Opvallend bij de videospellen is dat die er grafisch allemaal erg gelikt uit zien. Over de in­ houd van de spellen geven wij hier geen mening, die ligt op het eerste gezicht op hetzelfde niveau als van de konkurrentie. Opvallend bij de Japanse soft­ ware is voorts de enorme bedie­ ningsvriendelij kheid. Bijna op kinderlijke wijze wordt er via keuze menu's getoond hoe u iets kunt bereiken. Erg flitsend gaat dat overigens niet. Met na­ me de Japanse tekstverwerker 'Homewriter', die lijkt op het eerste gezicht geniaal, maar is in de praktijk zo traag dat je er soms moedeloos van wordt. Dat is jammer, want tekstver­ werking is voor vele kopers in spé een niet onbelangrijk on­ derdeel . Gelukkig zijn er inmiddels al meer tekstverwerkingspro­ gramma's op MSX in de han­ del. Voor f. 89,- koop je 'Aaco­ text' een zeer plezierige tekst­ verwerker die geleverd wordt op een cassettebandje met Ne­ derlandse handleiding op het scherm. Vervelend is overigens dat het hele Hit-Bit gebeuren - nu nog - erg tape-georiënteerd is. Dat begint al met de Personal data­ bank. Gegevens daarin vastge­ legd kunnen uitsluitend via ta­ pe geladen en opgeborgen wor­ den. Waarom geen discopslag? Dat zou dit ingebouwde pro­ gramma nog best bruikbaar kunnen maken.

Datzelfde geldt voorveel ande­ re programma's die inmiddels op de markt zijn. Deze zijn alle­ maal op cassette en beschikken niet over disc-Basic.

Wnen met de HH-BH Zoals vermeld hebben de HB55P en de HB-75P om een of andere onduidelijke reden niet hetzelfde toetsenbord. We spreken niet uit ervaring, maar gevoelsmatig lij kt. ons het toet­ senbord van de HB-55P niet echt plezierig om er veel tekst op in te rammen. Gelukkig konden wij ons in onze test be­ perken tot de HB-75P, die heeft echte schrijfmachine toetsen. Toch zijn we niet echt gelukkig met dat toestenbord. Het is natuurlijk een persoon­ lijke �westie , maar naar onze mening ligt het toetsenbord te vlak om echt lekker te kunnen werken. Voor het intypen van gekompliceerde programma­ regels zal dat niet zo zwaar tel­ len, maar bij tekstverwerking zeker wel. Een tweede euvel is het wat traag doorkomen van tekens. Niet dat wij nou zo snel zijn en de aanslag mag er ook best wezen , toch misten wij steeds tekens, een ervaring die ook andere redaktieleden op­ deden. De cursor besturing is daaren­ tegen wel weer perfekt gere­ geld. De vier opmerkelijke grote toetsen zorgen voor een makkelijke beweging over het scherm. Ook een uitkomst zijn de toet­ sen F1 tlm 5 en in shift tlm FlO (MSX standaard!). Afhanke­ lijk van het te gebruiken pro­ gramma worden hieronder de meest gebruikte kommando's geplaatst , b.v. 'load', 'save'. 'list' of 'run . '

Konklusie Sony heeft met de Hit-Bit het voortouw genomen bij het MSX gebeuren. Wij geloven in MSX, zoals wij in elke andere standaardisatie geloven en daarin staan we niet alleen. Als de hele Japanse industrie zich achter MSX schaart dan staan de andere fabrikanten nog wat te wachten. De voortekenen zijn gunstig. Spectra-Video, Goldstar en Philips brengen in­ middels ook al een MSX com­ puter, Panasonic komt binnen­ kort en gezien het feit dat bin­ nen een paar maanden al vele programma's in MSX Basic zijn verschenen bewij st dat de software branche er ook brood in ziet. Wat ons betreft terecht !

Bij uitwisselbaarheid van hard­ ware en software is. de consu­ ment en de branche gediend. Wij hebben zeer plezierig ge­ werkt met de Sony HB-75 Hit­ Bit. In kombinatie met de per­ fekte disc-drive heb je bijna het gevoel dat je een volwassen sys­ teem onder de vingers hebt. Jammer is het dan ook dat er nog zoveel met cassettebandj es moet worden geknoeid, daar moet verandering in komen en ook naar het toetsenbord moet men eens kijken . Naar onze mening ontstaan er te veel ty­ pefouten door het niet goed doorkomen van aanslagen. Verder is de Hit-Bit een fraai gestylde en zeer bedienings­ vriendelijke huiscomputer. Het werken met MSX basic is plezierig en tijdsbesparend, maar dat is natuurlijk geen So­ ny verdienste. Wel een Sony verdienste is de beeldkwaliteit van de grafische afbeeldingen. Die is zeer fraai, zeker in kom­ binatie met de KV-1430E, een 36 cm toestel van Sony, al zou­ den wij op dat toestel graag een kontrastregelaar zien. Plezierig voor de koper is dat Sony de Hit-Bit duidelijk op de markt zet als een kompleet pakket en het zou Sony niet zijn om tegelijkertijd te zorgen voor een optimale begeleiding. Reeds maanden vooraf aan het Hit-Bit gebeuren werden bij­ voorbeeld de dealers getraind, er is een Hit Bit-Hot-Line en el­ ke computer is voorzien van een goede Nederlandse hand­ leiding. Daarboven ontvangen de kopers twee fraaie Neder­ landse boeken: Een inleiding tot MSX Basic en een MSX Ba­ sic boek voor gevorderden, beiden speciaal geschreven voor het werken met de Hit­ Bit. Daaraan kunnen vele ge­ vestigde merken nog een voor­ beeld nemen.

Gemiddelde winkelprij­ zen Hit-Bit HB-55P: f 899,­ Hit-Bit HB-75P: f 1299,­ Data cassetterecorder , TCM3000D : f 297,Disc-Drive , HBD-50: f 1299,­ Draadloze joystick met ont­ vanger, JS-75 : f 269 ,­ Kleurenprinter/plotter, PRN­ C41 : f 899,Importeur: Brandsteder Electronics bv Jan van Gentstraat 1 19 1 17 1 GK Badhoevedorp tel. 02968-81911


er ka r maar een num één zijn �e��!F�� C:Clt'1F'AC: ,

,

MEMOTECH

GoldStar

• • •

SVI SPECTlIAV'''''O

��@Ifi" �' 9 em,n,- I S x

Canon Epson

CO

PUT R IN DE KOP?

SHARP

5iinl::lair

ZX Spectrum+

I:J:II�I�J HIT BIT SONY HOtv1E COMPUTER

SONvb

C::

Commodore

',',b:) [IJ[!J@

� COMX

[ 1III6f{·Hj(1 IIIr:;:B J VAN INGEN COMPUTERS een computer-speciaalzaak met 3 vestigingen In Noord-Holland. Winkels die ondanks dezelfde naam, een heel eigen karakter dragen. Waarbij een persoonlijke bediening voorop staal


COMPUTERSPELLEN

I n ieder nummer van ' MSX Computer Magazine' zullen we, naast d e gebruikers programma's, ook een aantal spellen bespreken die speciaal voor MSX ge­ schreven zijn. Spellen zijn i mmers een leuke onderbreking naast het serieuze werk. De com­ puter is een onvermoeibare tegenstander. Voor dit eerste n ummer hebben we een greep gedaan uit de thans voorhanden zijnde spellen. Het zijn een aantal Japanse spellen, een Engels spel en ook nog een Nederlandse produktie.

Hyper Olympic 2 Houdt u van sport, maar wilt u niet moe worden , dan is ' H yper Olympic 2' een uitste­ kende keus. Dit Japanse spel , van Konami , biedt u de kans om achtereenvolgens mee te doen aan de 1 1 0 meter hor­ denloop, speerwerpe n , hoog­ springen en 1 5G" meter hard­ lope n . Naar keuze speelt u al­ leen tegen de computer, of te­ gen een menselij k e tegen­ stander. D e spelcassette in­ pluggen i n het MSX slot , en u kunt beginnen . Behalve de keus tussen 1 of 2 spelers mag u ook nog zeggen of u met een j oystick of met het toetsen­ bord wilt spel e n . Ons beviel het toetsenbord het best e , maar dat is een persoon lijke keus. Bij alle onderdelen moet u zich eerst kwalificer e n , voor u bij de volgende ronde mee mag doen e n dat kan een hele klus zij n . Bij de horden loop bijvoorbeeld moet u de 1 1 0 meter binnen de 1 5 seconden afleggen , e n slechts een keer struikelen is al genoeg om dat niet meer te kunnen halen . Valse starts zijn eveneens mogelij k . Drie valse starts diskwalificeren de speler. Als het echter gelukt , wordt het

publiek dol-enthousiast e n er weerklinkt een geweldig ge­ j uich. Beide atleten , u e n uw medespeler (of de computer i n de eenpersoonsvariant) , lopen gelij ktij dig en terwij l de winnaar een vreugdedans­ je maakt kij kt de verliezer iet­ wat beteuterd toe . Lopen doet u door de j oystick zo snel moge lij k naar rechts te bewe­ gen , of op de cursor-rechts toets te tikke n , het springen wordt met de vuurknop of de spatiebalk gedaan . Ook de andere onderdelen kennen zo hun eigen technie­ ken , die door uitproberen moeten worden ontdekt . Hy­ per Olympic 2 is namelij k echt een Japans produ k t , en de bijgesloten gebruiksaan­ wij zing is dan ook helemaal in het Japans. H e t is echter leuk e n onderhoudend genoeg om de prij s van f. 89 , - waar te ma­ k e n . Het spel heeft aardig ge­ luid e n goede graphics, zeker als we rekening houden met het gemak dat de Rompack­ vorm biedt .

f. 89 , - . Dit keer zij n schoon­ springen , bokspringen , tram­ polinespringen e n turnen aan de beurt, voor een of twee spelers. I eder volgend onder­ deel kan alweer slechts ge­ speeld worden nadat men zich voor het vorige gekwali­ ficeerd heeft. E r zij n echter wel versch i l l e n in de vormge­ ving tussen Hyper Sports 1 en Hyper Olympics 2. Bij Hyper Sports 1 worden alle presta­ ties beoordeeld door een vijf­ koppige j ury, die bordjes met d e toegekende punten om­ hoogsteekt. H e t spel gebruikt hele mooi e , vloeiende scrol­ li ngtechnieken om een i llusie van beweging te geve n . Toch beviel ons deze herhalingsoe­ fening minder goed dan Hy­ per Olympics l . Waarschij n ­ lij k l a g d a t a a n het feit d a t w i j moeite hadden p u n t e n te ha­ len bij het het bokspringe n . Je moet even weten welke toet­ sen te gebruiken , maar ja, ons Japans was te roestig om de gebruiksaanwijzing te kun­ nen leze n .

Hyper sports 1

Comic Bakery

Dit spel lij kt sterk op het vori­ ge spe l , zowel wat betreft de gebruiksaanwijzing (J apans) , vorm (Rompack) en prijs

A l l e Konami spellen hebben wel wat overeen komsten , in bepaalde opzichten althans . Een Rompack van f. 89, - voor 1 of2 spelers, naar keuze j oys­ tick of toetsenbord , en een i n h e t Japans geschreven ge­ bruiksaanwij zing. Maar ver­ der houdt all e gelij k enis op. Comic Bakery is een werke­ lij k prachtig spe l , dat de spe­ lers uiterst kundig frustreert terwij l het aan de toeschou­ wers ware lachsalvo's ont­ lokt . E n zo hoort dat ook bij goede computerspellen . H e t gegeven is eenvoudig, als bakker moet de speler ervoor zorgen dat een volautomati­ sche bakkerij voldoende brood produceert . Het spel

begint om 9 uur 's ochtends, als de machines aangezet worden , en de bakker zou rustig kunnen gaan zitten wachten tot het 5 u u r was, wa­ re het niet dat de bakkerij overspoeld werd door e e n horde hongerige wasbeertj es. Die wasbeertjes stelen het brood van de lopende ban­ den , zetten de drie machines uit , en bovendien bijten ze de bakker ook nog gemeen als hij vergeet over ze heen te springen . H e tgeen een erg komisch ' effekt oplevert, de bakker springt rond op een been met een weinig goeds belovende tekstballon boven het hoofd . Het zou de spel e r e r b i j n a mee verzoenen dat hij zo net een van zij n drie le­ vens verloren heeft . Gelukkig is de bakker niet hele maal weerloos , zij n verdovende straal maakt de ondieren voor korte tij d bewusteloos zodat hij ze opzij kan schoppen . Het weer aanzetten van de machines e n verwij deren van wasberen houdt de brave borst druk bezig tot het vijf u u r is. Dan blaast d e fabrieks­ fluit, en de bakker brengt zij n dagproduktie naar de bakke­ rij sho p . Daar zitten vier hon­ gerige k i nderen al op hem t e


'"

wachten , en wee de bakker die niet tenminste vier stuks baksel brengt. In dat geval is het spel namelij k afgelope n . I s er echter w e l genoeg o m ie­ dereen te eten t e geve n , dan breekt de volgende werkdag aan . Met meer e n listiger was­ beertj e s .

niet rustig op de grond blijven staan , maar op hun beurt weer proberen om de speler te rake n . I n Super Cobra ge­ beurt dit trouwens niet zo voorspelbaar als i n sommige andere versies , waar een ge­ routineerde speler exact weet welke raket wanneer opstij gt.

Een l e u k spel , uitste kende graphics, prima gelui d . E e n aanrader eerste klas.

Als extra probleem heett de helicopter een slechts beperk­ t e voorraad brandstof, die al­

Super Cobra Een Konami cartridge , m e t de z o langzaam maar z e k e r w e l bekende eigenschappen . Voor prijs , aantal spelers , handleiding etcetera, zie bo­ ven . H e t spel zelf lij k t veel op het gouwe ouwe 'ScrambIe ' , in een m i n of meer nieuw j asj e gestoken . Scramble en zijn vele , vele varianten hebben een grote bekendheid gekre­ gen . E r wordt wel eens ge­ zegd dat na-apen de beste vleierij zou zij n e n daar zit wel wat i n . Hoewel degene die de oorspronk e l ij ke rechten op Scramble bezat het waar­ schij nlij k niet mee eens zal zij n . Super Cobra is d e eerste versie van dit speItype dat we gezien hebben voor M S X , e n a l s zodanig a l interressa n t . Temeer d a a r h e t g e e n slechte uitvoering is. Het thema is simpel , vlieg met een ge­ vechtshelicopter over vij an­ delij k gebied e n vernietig al­ les wat je ziet . Op het eerste scherm zij n dat alleen nog . maar tanks, raketten en brandstofdepots, maar sch·erm n a scherm worden daar nieuwe moeilij kheden aan toegevoegd. Dat begin t al met het feit dat die raketten

leen maar kan worden aange­ vuld door de brandstofdepots van de vijand te vernietigen .

Wie zei e r ook alweer dat computers (of program­ meurs) logisch waren? Mocht de brandstof toch opraken dan stort de speler neer en is een van zij n of haar drie le­ vens kwij t . In het spel blij k t dat i e d e r brandstofdepot ge­ raakt moet worden om niet in de problemen te rak e n , een lastige klus als e r ook nog al­ lerlei andere zaken op je af komen . Het introduktie­ scherm belooft nog ' invade the base and carry away booty' , maar zover zij n wij nooit doorgedrongen in het vijandelijk gebied . Wie het wel gelukt is mag ons vertel­ len wat die buit is . AI m e t al e e n aardige versie van een bekend spel , dat ta­ melij k moeilij k is. Voor dit progra m m a is d e Konami standaard-prijs wel wat hoog, terwijl de opvoedk undige waarde zacht gezegd betwij ­ feld kan worden .

Monkey Academy Die opvoedkundige waarde is wel aanwezig i n het laatste Konami spel (voor alle ande­ re gegevens: zie boven) dat

COMPUIIIl MAGUINE

we deze maand bespre k e n . M o n k e y Academy is e e n plat­ formspe l , een afstammeling van Don key Kong dus. Maar wat een verschi l . Hier hoeft geen meisje gered te worden , e r moeten sommetjes opge­ lost worden . Als het spel be­ gint stijgen e r een aantal bal­ lonnen op over het scherm , die eenmaal boven aangeko­ men uit elkaar springen e n ie­ der een stukje van een som

d' Avignon' beeindigt dit spel­ segmen t . Een fout getal kie­ zen laat alleen maar een waar­ schuwend geluid klinke n , waarna e r verder gezocht kan worden . O m het de speler moeilij k te maken zwerft er een grote en voor aapjes ab­ soluut dodelij ke kreeft rond over het scherm . De spe ler k a n die trachten te ontwij ­ k e n , of er overheen springe n . Wat ook k a n i s d e k reeft met

achterlaten . Als voorbeeld van het eenvoudigste niveau (er zij n e r i n totaal 5 : 12 + I ? = 28. Het missend e cijfer, een 6 i n dit geva l , moet daar­ n a door een aapje gevonden worden op het speelscherm . Dat speelveld bestaat uit drie verdiepingen . De aap kan m e t reuzesprongen van het ene op het andere niveau ko­ m e n . Over die drie etages ver­ deeld hangen een soort rol­ gordij n e n , waar de getallen van nul tot e n met negen op st aan. Om het opschrift van zo'n gordij n t e zien springt het aapj e omhoog , pakt het handvat vast e n trekt het gor­ dijn omlaag. Er kan er maar e e n tegelij kertijd geopend zijn , zodat een al eerder uit­ getrokken gordijn zich tege­ l i j kertijd weer sluit . Denkt de speler dat het getal dat n u te zien is het goede i s , dan k a n er op d e vuurknop gedrukt worden . Is het inderdaad j uist, dan valt e r een staafje o mlaag dat het aapj e moet opvangen, om het dan zo snel mogelij k naar een tweede aap t e brengen . Deze zet het getal op zij n plaats i n de som , en onder een vreugdedansje op de tonen van 'Sur Ie pont

frui t , dat zo hier en daar hangt , te bekoge l e n , dat le­ vert extra punten en soms bo­ nusapen op . Tenslotte zit er nog een tij dsfaktor in het spel , als n a vij f minuten op de zichtbare aftellende klok de som niet opgelost is, verliest de spe ler zijn aap. Wij zijn erg tevreden over Monkey Acade m y . Mooie graphics, prachtige beweging van vooral de apen , werkelij k prima geluid. Bovendien is Monkey Academy naar onze inschatting werkelij k een leu­ ke kruising tussen een leerop­ dracht e n een computerspel wat voor kinderen zowel boeiend als leerzaam i s .

Bytebusters Konami spellen zij n duur, maar er zij n van andere merken ook goedkopere spe l ­ len . H e laas is a l l e w a a r n a a r zijn g e l d . Dat g a a t z e k e r o p v o o r Bytebusters, op cassette uitgebracht door Aackosoft. D e cassette kost f. 1 9 ,95 . By­ tebusters is de zoveelste va­ riant op Space Invaders , het


NIEUWE BOEKEN EN SOFTWARE

m::l A m::l U'��" 1 , ;1

d

MSX HANDBOEK

i

I SB N

��4,)+I;&�9�

6' ,iç� .,. UI � I

MS .i�

priJs

� SIN

90 6398 1 00 7

49,50

IETS UIT DE INHOUD, Inleiding - Ge MSX-computer - De MSX-Edltor - het MSX-Baslc - Konstanten in MSX-Basic - Variabelen in MSX-Basic - Uitdrukkingen in MSX-Basic - De BNF notatiewijze - de MSX-Sleutelwoorden - (Nog) niet

bepaalde MSX-Sleutelwoorden - De MSX-Sleutelwoorden op volgorde van soort - De MSX-Sleutelwoorden op aan, I bevolen leervolgorde - De MSX-Foutmelding op volgorde van nummer - De MSX- Foutmelding op alfabetische volg' I" "

'

� m::l Y . � -=

" H l,

,

orde - De Programmabie Sound Generator (PSG) - de Video Processor (VDP) - De ASCii-tabel - De MSX-Karakterset - Gereserveerde MSX-Sleutelwoorden,

PRAK T I J K PR O G R A M M A S voor d e ZX Spect r u m , Wessel A k k e r m a n s , d e e l 1 I S B N 9 0 6398 3 3 S 2

fl.

Software plus cassette van dit boek I S B N 90 6398 700 5

PRAK T I J K P R O G R A M MAS voor d e ZX Spec t r u m Wessel Ak k e r m a ns, deel 2 I SB N 90 6398 336 0

1 8,95

fl.

24,95

fl.

1 8,95

Software plus cassette van dit boek ISBN 90 6398 704 8 fl. 24,95 C BAS E D AT A P R OG R A M MA voor ZX Spect r u m , A , G . J , G roeneveld I S B N 90 6398 467 7

ft

1 7, 50

Software p l u s cassette van d i t boek I S B N 90 6398 7 0 1 3 ft 28,50 Q U E S T O M E ER K E U Z E T O E T S P R O G R A M M A voor ZX Spect r u m , door A , G . J Groe n eveld I SB N 90 6398 1 69 4 ft 1 8,75 Software p l us cassette van d i t boek ISBN 90 6398 702 1 f l . 28,50 D E C O M PU T E R DOET H ET deel 1 I S B N 90 6398 022 1 fl. 24, 50 24 praktische progra m m a 's voor d i verse c o m p u ters, e i n d redacteur A , G . J , G ro e n eveld

D E C O M P U T E R D O ET H ET deel 2 I S B N 90 6398 1 42 2

fl. 28,50

T E K ST , E N D ATAVERWER K I N G met d e com puter met progra m m a ' s In B A S I C O D E 2, T o n Weijters SoftWa r e P l u s cassette met belde p rogramma's ISBN 90 6398 703 X

ti. 29, 50

MSX Zakboekje, door Wessel Akkermans Voor zowel BASIC-- als machinetaal-programmeurs alle belangrijke gegevens, voor zover mogelijk in de vorm van overzichten en tabellen, tI. 1 9.50 ISBN 90 6398 888 5 INTROTAPE MSX, door AG.J, Groeneveld Begeleid door instrukties om de computer aan te sluiten en de tape te laden, wordt MSX op een vriendelijke en onderwijzende manier vanuit nul bij de gebruiker gel ntroduceerd, waama men zelf kan programmeren in MSX, tI. 35,75 ISBN 90 6398 1 48 1 MSX-SCRIPT, door Ton Weljters Een menu -gestuurde nederlandstalige tekstverwerkeL ISBN 90 6398 1 89 9, op cassette ISBN 90 6398 739 0, idem, op floppy Binnenkort verschijnt: MSX Disk handboek voor iedereen, door ADJ, Groeneveld ISBN 90 6398 407 3

tI. 58,50 tI. 58,50

ti. 29,50

O E F E N E N M ET B AS I C ; deel 1 De eerste sta p p e n I n Bas I c l a n d , ti. 23,50 Wessel Akkermans/Piet d e n Heyer I S B N 90 6398 1 65 1

Uitgeverij

STARK - TEXEL

postbus 302 - 1 794 ZG Oosterend - te l . 02223-661 AI onze uitgaven zijn zowel in de boekhandel als rechtstreeks bij ons verkrijgbaar.

,

SH *

spel waar het allemaal mee bego n . In 1 978 was Space In­ vaders de grote hit i n cafe's e n speelhallen . Anno 1 985 zou een goede versie van deze oldtimer op M S X nog best aardig zij n . maar h elaas is By­ tebusters tame lij k m iddelma­ tig. Bij Bytebusters kan j e met een laserkanon de vijandelij­ ke ruimteschepen allemaal vernietige n . Dat zijn er maar liefst veerti g . opgesteld in vier lagen van ieder tien sche­ pen . De vijandelij k e vloot be­ weegt van l i n ks naar rechts en weer terug over het scherm , waarbij steeds als de zij kant i s bere ikt de hele verzameling een stukje daalt . Bescherming tcgen de bom­ men die de vijandelij ke sche­ pen gooien vindt het horizon­ taal verplaatsbare kanon van de speler onder een soort bunkers. die in de loop van het spel echter vrij vlug ka-

potgeschoten worde n . Als het kanon geraakt wordt. of de vijand weet te landen . is het spel over. Tot zover is By­ tebusters bijna een kopie van het origine e l . Waar Space In­ vaders echter precies de goe­ de mix bezat tussen moeilij k en toch leuk . faalt Bytebus­ ters. Het spelen is niet echt boeiend. de bewegingen zijn net te snel om de zaak goed onder kontrole te houde n . de bij Space lnvaders zo drei­ gende muziek ontbreekt en n a verlies van een leven moet er weer helemaal opnieuw be­ gonnen worde n . W i e e e n variant o p Space In­ vaders wil spelen op een MSX computer kan Bytebusters aanschaffe n , Het spelpro­ gramma is allesbehalve duur, Toch hadden wij liever iets meer betaald voor een wat verder ontwikkeld program­ ma.

MSX zet door in Las Vegas Hoewel de Amerikaanse markt tot op heden nog maar aarzelend reageerde op het MSX gebeuren lij kt het er toch o p dat de rece ntelijk ge­ houden CES (Consumer E lectronic Show) een positie­ ve hij drage aan de MSX ont­ w i kkeling i n de States zal le­ vere n . D e h uidige trend i n M S X computers i s de apparaten u i t te rusten met een ingebouwde 3,5 inch diskdrive. Spectravideo had een pri­ meur met de ' M S X - Express·. een 64K RAM computer met ingebouwde diskdriv e . een RS-232 interface en een 80 kolom D aarnaast kaart . bracht men een modem cart­ ridge voor de nieuwe toepas­ sing die men L A N (Local Area N etwork) noemt, hier­ mee kan men tot 32 compu­ ters laten sam enwerke n .

MSX-JES

GRATIS VOOR LEZERS Gebruik de antwoordkaart achter in dit blad

AANGEBODEN Com.64 plus diskdrive

monitor.

Harry Fox. de voormalig top­ man van Spektravide o . nu woordvoerder van M icrosoft. verwacht dat M S X zeker door zal breken in de VS . M S X neemt e e n grote voorsprong op de andere merken. goede voorbeelden daarvan zijn de ontwikkelingen bij Pan aso­ n i c , Sonv en Pioneer. Deze bedrijve � brengen binnen­ kort een MSX ontwikkeling waarmee superin posed (vi­ deo beelden mengen met computerbeelden) mogelijk wordt . Pioneer gaf daarvan op de CES al e e n indrukwek­ kende demonstratie . Toshiba toonde de opvolger van de H X - l O computer, de HX-22 . Deze computer kreeg een n i e uwe styling e n h eeft een ingebouwde tekstverwer­ ker die geschreven i s door Broderbund software . A,

Benjamens. Wilhclmi nastraat

1 5-1 1 G N

Commodore VIC 20

met

uithreiding

hUK, cass, ree .l'l\ stick , paddIes, soft·

wan?, Alleen i n een koop

L

61)1 \ , - , TeL

1l5-1�h- U2 Y l vragen naar Fra n k , - - - -- - -- - - - - - Colecovision spelcomp. met turho mo­ dule e n 5

staaL

L

�p l . cas:-..

Alles in zeer goede

5011 . - , TeL 11 1 I X-I-72ó5X

cass , rec . diskettehak, 25 tloPP\ ' S , L

Philips P2000 homecomputer

Commodore 64 software ( alleen t e ruil ) ,

lu) , L k , TeL 1\5725--IXI

1 7 50 , - , TeL

On�O--I·nO l ,

ló,

Koog ,,, d , Z a a n ,

met soft­

ware e n cas:-.c ttcs, half jaar ouu. Prijs


cJhIworld'

Nederlandse software voor de MSX-computers! N&X SOUND MAKER

onbeperkt aantal periodes, uitvoer gegevens van journaal, periode Grootboek, proefen saldibalans. Rapportgenerator voor 10-15 rapporten.

f 299,­

Maak nu je eigen speciale geluidseffecten met de MSX-computer! De gel uiden van de zee, een vliegtuig, een trommel en het slaan van een klok zijn standaard ingebouwd, maar daarnaast zijn er evenveel mogelijkheden als Je muzikaliteit Word een thu I scomponist op je MSXen fantasie groot zijn . . . computer met behulp van dit leer­ zame programma, dat je wegwijs maakt i n de muzieknotenwereld.

f 49 ,-

N&X MUZIEK NOTEN. CURSUS . .

N&X TYPECURSUS

f 49, ­

N&X ZOOM/SPRITE f 49, - EDITOR

Leer Jezelf goed en snel typen op het toet­ senbord van je MSX-computer. Als je 150 aanslagen per seconde hebt gehaald, geeft de computer je een typediploma I

U� � .A

DISK CURSUS N ieuw SoftWorld programma op 3,5 inch microfloppy, dat je inwijdt in de geheimen van de disk(d rive) en BASIC en ,DOS (disk operatlng system) .

f 99

N&X ADRES Universeel gegevensopslag-programma, o.a. ideaal voor mail ings. Met MSX ADRES kun Je etiketten printen, adreslabels, lijsten, enz. Een elektronisch 'adresboek' met een groot en supersnel geheugen !

Tover fascinerende graphics op het scherm met dit opmaakprogramma voor kleurensprite's. 'Zoom' in op details!

U� � .A

f 35,-

BASIC

�� �! ��

i r t rogramma op cassette waarmee je spelenderwijs de computertaal BASIC leert en je MSX-computer in je vingers krijgt. ,-

f 49

f 49,- N&X HUISHOUD ­ N&X FINAD Perfect boekhoudprogramma op micro­ BOEKJE floppy voor de MSX computer, gelijk aan

z'n succesvolle 'vader' : het FINAD pro­ gramma voor de Comodore 54. Zelfs een absolute leek kan er in 2 weken mee leren werken. Enkele feiten: 90 Grootboek­ rekeningen, 2000 mutaties per periode,

Hou je huishuidbudget onder controle en analyseer je uitgaven met Je Msx-com,puter

f

49

ALKMAAR, Accom Automat i o n , 072-1 2 2 4 1 2 ; De Computer, 072-124216; V i s i o n I n ternational. 072-1 53858. AMSTERDAM, Bits & Chips. 020-716992; Cafka. 020-273598; C o m p u t e r Collectief, 020-223573; Van O s Kantoorefficiency. 020-225055. BEVERWIJK, De C o m p u ter. 0251 0-10833. BORCULO, Kantoorboek­ handel Kousman, 05457-1273. BOXMEER, Libo 08855-75901. BRUNSSUM, H a n d e l s m ij Kremers, 045-271225. BUSSUM, Reprowinkel. 021 59-1 5655. DEN BURG, Van Wijngaarden, 02220-2695. DEN HAAG, Computer Stuif- I n , 070-45991 1 ; Vitex C o m p uters, 070-648733; Tefo Lubbers C o m p u t i n g . 070-886098. DORDRECHT, Frans S m its Software, 078-177344. EINDHOVEN, Reyers Kantoorboekhandel, 040-522888. E M M E N , Funtronics, 05910-421 22. ENSCHEDE, Computerwinkel Oost-Nederland, 053-337296. GELEEN, Kuvos, 04494-47709. HAARLEM, De Computer. 023-31 0871 ; Van Z u t p h e n , 023-321924. HEERENVEEN, Foto Brouwer C o m p u ters, 051 30-22401 . HILVERSUM, ComputerW o r l d , 035-12633. HOOGEVEEN, Rohafo, 05280-66778. MILL, M i l l Elektronica, 08859-3559. NIJMEGEN, Marveld C o m p u t i n g , 080-237219/08851 -17583. OSS, Harense S m i d , 041 20-43244. PURMEREND, Van I ng e n , 02990-35550. RIJSSEN, Electro D a n g r e m o n d . 05480-1 21 72. RAALTE, Foto/C o m p u t e rs J o n keren, 05720-54637. ROTTERDAM , C o m p u t e rWorld, 010-137823; Te lecoder, 010-334242. SCHAESBERG, H a n d e l sm ij Kremers, 045-313267. VEENENDAAL, H u pra, 08385-24222. VROOMSHOOP, H e t Kasre g isterhuis, 05498-4281 1 . ZAANDAM, De Computer, 075-313207. ZALTBOMMEL, Foto L u x , 04180-2750. ZEIST, Compute Zeist, 03404-25252. ZUTPHEN, M a n d e rs Elektronica. 05750-1 1 71 2. SoftWorld programma's worden o o k g eleverd d o o r de vest i g i n g e n van ALLWAVE, FILMPOST en d o o r alle SONY dealers. Voor dealerinformatie bellen met SoftWorld B.V.,

035-231161.


COM MODORE 64 PH I Ll PS P2000T ATARI

SHARP

MSX-PH I LI PS MSX-SONY

MSX-GOLDSTAR

r

PBNAHEEFT vOOR ELKEHOME- 1 COMPUTER 'N COMPLETE CURSUS : -

TOTAAL 18 CURSUSSEN : VAN TOEPASSI N G EN TOT BASIC. AFG ESTEM D OP UW EIGEN H O M ECOM PUTER.

11

MET ÓÓK NOG DEZE 3 EXTR�S

gezinslid

kan gratIS

meestuderen

2

3

grati s lidmaatschap H O[lIJY Computer Clul) HCCI

\·,è1ilrdcclle'1Ue

f 50

M ijn homecomputer is van het merk

o Commodore 64 0 Philips P2000T 0 Atari o MSX-Sony 0 MSX-Goldstar Mw./H r. : Straat:

__ � ____ __

__

PostcodejPlaats:

____

_ __ _

_

_ __

0 Sharp

_

__

__

.11. _ __

L P:: ' ::'ke:lo:e :st::ar::cJe=s ::e::c::JP,:", t '

"

.

i

$

__

__

3785

_

Stuu r in open envelop (zonder postzegel) naar PBNA-I nformatie. Antwoordnummer 1500. 6800 WC Arnhem.

.

0 MSX-Philips

_

__

__

_

Kor1ll1klllkc>

I I I I I I I I

J�,� h' . III� I

PBNAJ

_

_

_

_


Een vraag die u van dit blad misschien niet zo gauw zou ver­ wach ten, maar toch iets om even bIJ stil te staan. MSX, staat voor 'MicroSoft eXtended Basic ', dat weet ieder­ een in compu terland inmiddels wel. MSX kom je veel tegen in kombina tie met grote merken: Sony, Philips , Yamaha, J VC, Toshiba, Cannon, Pion eer, noem maar op. MSX is een homecomputerstandaard; een algemene af­ spraak tussen een aantal fa brikanten waardoor hun compu­ ters, programma 's en randappara tuur uitwisselbaar worden. MicroSoft eXtended Basic is een sterke Basic programmeer­ taal, waarmee allerlei machinefunkties rechtstreeks toegan­ kelijk zijn , en dat is wel e ven iets anders dan het eindeloze ge-peek en ge-poke waarmee veel homecompu ters hun ge­ bruikers teisteren als er geluid of graphics moeten worden gebruikt. De hardware is goed doordach t, da t blijk t uit de technische handboeken van de fabrikanten. Bij MSX zullen er dan ook geen problemen optreden van het soort waar andere fa bri­ kanten (of tenminste hun klan ten) nog wel eens wakker van willen liggen . Een prin ter is een prin ter. en die print gewoon met MSX. Niet misschien , niet soms, niet altiid behalve als, maar gewoon altijd. MSX is redelijk snel, de systeemklok staat net even onder de vier MegaHertz. De praktijk wijst uit dat MSX snel ge­ noeg is voor de meeste toepassingen in de huiselUke sfeer. Toch is MSX in feite al verouderd, want de gebruikte compu­ tertechnologie binnen MSXis tamelIjk achterhaald: Een pro­ cessor die alweer jaren meeloopt, een 8-bits struktuur, een­ voudig geluid en simpele graphics. En dan te bedenken da t overal elders in de compu terindustrie al wordt gedach t in 1 6 of zelfs 32 bits architectuur. Een technologische koploper is MSX niet. Waarom hebben al die grote (Japanse) merken zo 'n in teresse om MSX machines uit te brengen ? Een Yamaha CX5 is weliswaar een prach tig voorbeeld van hoe een fa brikant een als MSX computer vermomde syn the­ sizer kan konstrueren, waar ook een professioneel m uzikant zijn of haar vingers bij aflikt, maar ook da t is het antwoord niet. Een CX5 met een 16-bits processor is technisch makke­ lijk mogelijk , en nog veel aan trekkelijker, maar ook veel duurder en daar wringt de schoen. De Amerikaanse fa brikanten, Commodore en A tari, werden dan ook nog niet warm of koud van MSX, terwijl dat toch de jongens zijn die de homecomputer grootgemaakt hebben. Ook CJive Sinclair, de uitvinder van de ZX81 en de Spec­ trum, zit nog steeds in zijn ivoren toren en maakt zich voor­ lopig nog niet druk om MSX. De meeste MSX computers presteren hetzelfde en zien er bovendien ook nagenoeg hetzelfde uit. Waarom denken de Japanners samen met die gloeilampenfa­ briek uit het zuiden des lands (lang niet gehoord, die uitdruk­ king) da t MSX het helemaal zal gaan maken ? Waarom lopen de hoge jongens van Microsoft, het bedrijf dat het allemaal bedach t heeft, te spinnen als de kat die de slagroom heeft opgelikt? Omda t MSX ook zijn voordelen heeft ? Omdat zowel Com­ modore als A tari geen machine hebben met een uitgebreide­ re Basic? Omdat MSX een dan wel al wat oudere , maar wel snelle processor gebruik t ? Of omdat MSX misschien al die computer-freaks niet aanspreekt, maar wel meer dan genoeg mogelijkheden biedt voor een normaal mens? MSX is tot nog toe niet de doorbraak naar de nieuwe techno­ logie waarin computers alle sleurkarweitjes van de mens overnemen , maar toch . . . .

Laten we de feiten eens op een rijtje zetten : Feit één. Sinds cr homecompu tersbestaanproberen hobbyis­ ten en professionals die machines te gebruiken om wekkerra­ dio 's te laten afgaan, de koffiezetmachine op diezelfde tijd aan te zetten, de inbraakalarminstallatie te bedienen, de vi­ deorecorder aan en uit te zetten, de telefoon te laten opne­ men en nog veel meerzinnige ofonzinnige dingen die compu­ ters eigenlijk niet kunnen maar wel aan te leren zijn . Feit twee. De fa brikan ten die MSX machines maken, maken ook wekkers, koffiezetmachines, inbraakalarmsystemen, vi­ deorecorders, telefoons en nog veel meer, zoals wasmachines (hebben de hobbyisten daar nog nooit aan gedach t, omda t het bijna altijd mannen zijn ?). Feit drie. Veel van de wasmachines, videorecorders , in­ braakalarmsystemen of allerlei andere appara ten van dezelf­ de fa brikanten bevatten nu ook al microprocessors om de verschillende funkties te besturen. Nee, niet de koffiezetma­ chines, maar wel weer de microgolfovens en de hifi-installa ­ ties. Feit vier. MSX is een standaard waardoor simpele, ietwat verouderde , maar juist daardoor goedkope microprocessors nu kunnen communiceren. Feit vUf De bij MSX gebruik te microprocessor mag simpel, ietwat verouderd maar juist daardoor enzovoorts zijn, maar de chip is nog altijd krach tig genoeg om er een homecompu­ ter omheen te bouwen die ruimschoots aan de computerwen­ sen van een gemiddeld Westers h uisgezin voldoet. He t ver­ schil tussen 8-bits of 16-bits zal die groep een zorg zijn , als de tekstverwerker, de database en ook de spelle tjes maar draaien . Bovendien is er voor degene die net iets meer wil altijd nog de Yamaha 's CX5 of iets dergelijks. Uiteindelijk moet de 1 6 of 32 bits computer die de baby verschoont nog altijd worden uitgevonden. Toch rukt MSX op naar de h uiskamer. Wa t dacht u ervan om voortaan al uw elek tronische appara tuur van achter het toetsenbord van de computer te kunnen besturen ? Om het forn uis opdracht te kunnen geven het eten op te zetten , des­ noods via de telefoonlijn ? Want uw MSX computer neemt wel op en is wellich t gekoppeld aan zo onge veer alles wat er zich aan elektronische appara tuur in uw huis be vindt. In theorie is het allemaal mogelijk en technologisch zeker haalbaar. Een MSX wasmachine, hifi of videorecorder is wel­ lich t dich terbij dan u of ik denken. MSX is dan ook meer dan alleen een homecopu ter-stan­ daard. MSX is een systeem waarmee de computer allerlei h uishoudelijke zaken uit handen zou kunnen nemen en daar behoefje geen sys teem-programmeur voor te zijn. Dank zij MSX is de computer niet alleen voor hobbyisten en experts bereikbaar, maar voor iedereen. Dat verklaart ook kritiek die de experts en hobbyisten heb­ ben op MSX. Ook ik heb zo mijn bedenkingen, maar niet zozeer aan de mogelijkheden van MSX, die zijn voldoende voor de markt waar de machines voor bedoeld zijn. Meer dan, zelfs. Voor degene die meer wil, ligt MSX-2, gebaseerd op een 16 bits processor, in Japan al op de plank. Ongetwijfeld zoegt men er voor dat de hardware en software tussen de twee standaards (voor de verandering) compa tibel blijven. Tot slotgeen feit, als n ummer zes. Alleen maar een veronder­ stelling. Microsoft topmensen kopen de laatste tijd veel aan­ delen in wasmachines, videorecorders, hifi installaties en in­ braakalarmsystemen. Zelfs in koffiezetapparaten en wek­ kerradio 's. Wie wil mij een paar ton lenen ? Ik denk een goede belegging te weten !


Er bestaan veel soorten en genres in programma's voor homecompu­ ters . Toepassingen zoals spreadsheets, tekstverwerkers, spelprogram­ ma's of utility's. Een nieuw genre zijn de educatieve programma's. Pro­ gramma's die speciaal ontworpen zijn om te helpen bij leren en stude­ ren . Computer ondersteund leren biedt vele mogelijkheden en zal onge­ twijfeld een grote vlucht nemen. ' MSX Computer Magazine' zal er ruimschoots aandacht aan besteden, deze maand een Ardrijkskunde programma en de kaartengenerator.

Aarclriikskunde H e r i n n e rt u zich nOl! het e i n ­ deloze opsommen �van a l le plaatsen op de kaart van Ne­ derland? W ij weL e n leuk was het n i e t . G e l u kkig is c r n u een andere oplossi n g met het

Aackosoft M S X Aardrijks­ kunde programma. Dat pro­ gramma kan zowel leren als

overhore n . M eegeleverd op de cass ette ( f. 45 . - ) wordt de kaart van N ederland . met ste­ den . wate rwegen en overige plaatse n . I n totaal kent dit programma 5 7 steden . 2 2 wa­ terwegen en 1 5 overige plaat­ se n . Die laatste zij n al lemaal e i l anden . van d e Waddenei­ landen tot e ll met de Zuid hol­ l andse en Zee uwse ei l a nden . De steden zij n kompleet. ze l fs plaatsen als Goes. [)ok­ kum en H oorn zij n opge no­ m e n . R i j de wate rwegen vin­ den wc bi j voorbeeld de Wad­ denzee . maar ook de Zuid­ Willemsvaart en de M erwe­ de.

Aardrij kskunde kent d rie moge l i j kheden i n h e t hoofd­ m e n u . leren. overhoren of een ande re kaart lade n . D i e l aatste moge l i j kheid is nog wat beperk t . er is slechts een k aart beschi kbaar op dit mo­ ment . Aackosof( zal echte r o o k cassettes met losse kaar­ t c n gaan levere n . E e n h u l p­ programma waarmee m e n ze l f k aarten k a n maken is n u al verkrijgbaar. B i j zowel le­ ren als overhoren krijgt men de ke uze u i t een viertal moge­ l i j khede n : a l leen stede n . al­ leen waterwege n . alleen ove­ rige plaatsen of alles door el­ kaar. Leren houdt i n dat de computer met een pijl de j ui s­ te plek aanwi j st en daar ( even later. zodat de leerling het eerst ze l f mag probere n ) de naam van geeft . T i j d e ns het overhoren speelt de leerling een ak tievere rol . E r ver­ sch i j nt een naam . en de p i j l moet m e t d e cursortoetsen naar de j uiste plek gebracht worden . N a een t i k j e op de spat iebalk zegt de machine 'goed' of ' fout" e n bi j een fout a ntwoord mal! het nOl! eens geprobeerd w�orden . A l s h e t dan w e e r fout is wordt de j uis­ te naam getoon d . waarna de volgende vraag gesteld word t . N a e e n overhoring krijgt d e leerling t e horen hoeveel v ra­ gen cr geste ld ware n . en hoe­ veel antwoorden fout waren . Met een beoordel i ng erbi j . zoals ' J e kent de les nog n i e t goe d ' . Aardrij kskunde is een aardig en leerzaam progr a m m a . O f de opgenomen pl aat se n over­ eenkomen met de h u idige les­ programma's weten wc niet . maar het aantal geeft vertrou-

'W

na

I

wen . De kaart van N e derland ziet er goed uit. de proporties kloppen . De pijl reageert soe­ pel op de cursortoe tse n . het precies aanwijzen v a n de goe­ de plek is zonder meer t e

doe n . Steden versch i j nen i n rood . waterwegen z i j n blauw e n e ilanden gro e n .

Kaartengenerator Hoewel de Kaarten Genera­ tor als los programma i n de handel is gebracht door Aac­ kosoft (cassette , f. 45- ) . is het alleen maar bruikbaar bij Aardrijkskunde . Het doel van Kaarten Generator is na­ melij k het aanmaken van kaartbestanden die door gebruikt Aardrij kskunde kunnen word e n . Het m a k e n v a n z o ' n kaart wordt door Kaarten Genera­ tor op zich een tamelij k sim­ pel doch tijdrovend karwei. Het programma biedt ecn vicrtal moge lij khcden i n hct hoofdmen u . tekenen. wisse n .

saven e n laden . H e t verande­ ren van al bestaande kaarten is echter in de praktij k be­ perkt tot toevoegen van i nfor­ matie . I n de tekenmodus be­ schikt men over een scherm en een high-res cursor die met de cursor-toetsen bestuurd kan worden. Verder zij n er een aantal door een letter commando's bestuurde funk­ ties. Voor het tekenen zijn dit 'T . waarmee een lij n van de h u idige naar de vorige cursor positie getrokken wordt en ' V ' . waarmee de 'T optie

j uist weer uitgeschakeld wordt . zodat het moge l ij k is de cursor te verplaatsen zon­ der een lij n te trekken . ' 8S ' (backspace) wist d e laatst ge­ trokken lij n , meerdere keren ' 8 S ' indrukken wist meerdere lijnen in omgekeerde volgor­ de van het tekenen . Deze ei­ genschap maakt het vrijwel onmogelij k om een reeds ge­ tekende kaart te veranderen zonder die kaart grotendeels opnieuw te moeten opzetten .

Om dc stede n , waterwegen cn strcken in te vocren moet de cursor eerst op de j uiste plek gepositioneerd worden met het 'V' commando. de ' p ' , 'W' en oS' commando's markeren de aangewezen plek als een plaats, waterweg of streek i n de j uiste kleur. Dan moet de naam nog wor­ den i ngevoerd . maximaal twaalf letters . ' 8 S ' verwijdert weer de meest recent inge­ brachte plek/naam combina­ tie van het type wat als laatste geselekteerd was . meerdere malen ' 8 S ' kort d e lijst van achtcr a f i n . Kaarten G e nerator maakt het moge lij k om zel f kaarten te ontwerp e n . maar verwacht niet om in een verloren uurtje even de kop van Noord Hol­ land in de computer te zet ten. Het tckenen van complexe kontouren is een lastig en vooral tij drovend karwei . De gebruiksaanwijzing raadt aan om niet uit de losse hand te werken, maar eerst de kaart op heldere folie over te ne­ men. die op het scherm te be­ vestigen e n dan n a te trekken . Kaarten Ge nerator is echter ondanks de tijdrovende be­ zwaren een nuttige aanvulling op het Aardrij kskunde pro­ gramma.


�E : : : : :MM: : : : : :MM: : : : SSSSSS: : : :XX: : : : : :XX: : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : ·ö�;�·�i��·VööRjÄÄR · ;ä5 ·éÄT�üs · i�·�it: ·st��; ·��� · : ,

t: � t=tt: :tII-

MMMM MMMM

ti jdschri ften • • • • • • • • een kaartje rret je naam en adres en de vermelding • • • • 55 • • • • • • 55 • • XX • • • • • • XX • • • • MM • • MM • • MM • • SS • • • • • • • • • • • • XX • • XX • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • ' MSX COMPUTER MAGAZINE ' en we sturen hem gratis toe • . boeken • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • . . . . . MM • • MM • • MM • • • • SSSSSS • • • • • • • • XX • • • • • • Hieronder een overzicht van de MSX artikelen die wij . • • • • • MM • • • • • • MM • • • • • • • • • • SS • • • • XX • • XX • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • software • • • • • • • • • • • • op het ogenblik in voorraad hebben of zeer spoedig • • • • . • • MM • • • • • • MM • • SS • • • • • • SS • • XX • • • • • • XX • • verwachten . Let op onze komende advertenties ! • • • • . . . . . MM • • • • • • MM • • • • SSSSSS • • • • xx . . . . . . xx . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

:.!::!=

i=:

-- MSX boeken ( vervolg )

-- MSX ti jdschri ften : MSX USER een engelstalig MSX maandblad MSX TAPE COMPUTING

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

een ti jdschrift op cassette .

--:---rt---

tikken,

+-�

=� =f::: �

Ct f-I-

8

MSX EXPOSED ( Pritchard )

( een

-

engelstalig.

HANDBOEK VOOR IEDEREEN

• • • • • • • • • • • • • • •

het eerste nederlandse MSX boek .

* * * *

MSX

f 49 , 50

LEREN

� ,

GETTING

Computers ( Boyde-Shaw)

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

f 2 9 , 50 f 19 , 50

155 bladzi jden : Editing and Debugging,

f 29 , 50

Gymnastic Characters ,

• • • • • • • • • • •

f 39 , -

Strings, pixel Set, The Circle Line, Play Strings , Synthetic Sounds , Screen Effects , Change of face.

HANDBOEK VOOR IEDEREEN ( Groeneveld )

'lliE MSX COMPUTER PROGRAM BCOK ( Apps ) rre t o . a .

Een van de vier appendices beschri j ft de

verschillen tussen SV-BASIC en MSX-BASIC .

• • • • • • • • • • • • • •

simulation program, adventures en programming hints . MSX

166 blz .

PROGRAMM-SAMUNG ML ( Luers/Data Becker )

oa .

rret

MSX - AN INTRODUCTION + CASSETI'E • • • • • • • • • • • • • • • • • • f 65 hetzelfde boek als hierboven beschreven rret daarbij

HET BASIC

HANDBOEK ( Lien)

(v Veen )

onmisbaar standaardwerk voor elke MSX bezitter.

BASIC-programma ' s voor school en bedri j f BASIC-programma ' s voor uw administratie

1 ) begint bij het begin en leert het programmeren

BASIC-subroutines

op MSX computers .

BASIC-computerspellen

=t: :=::

� � �

i

-+--+--

2 ) gevorde programneertechnieken

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

f 29 , 90 f 58 , 75 f 39 , -- ,

• • • • • • •

f 27 , -­

• • • • • • • •

f 3 6 , -­

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

f 3 1 , 50

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

BASIC-programma ' s voor huiscomputers

f 2 6 , 25

• • • • • • • • • •

f 27 , -­

• • • • • • • • • • •

f 29 , 25

BASIC-programma ' s voor het hele gezin

uitvoerige

verklaring van zowel BASIC als machinetaal . 4 ) uitleg van de werking van de MSX computer plus

-- boeken over de Z80 processor :

een complete gids van het operating systeem.

Z80 ASSR-IBLY LANGUAGE PROGRAMMING ( Leventhal )

-- JOYSTICK ARCADE

TURBO

ZILOG Z80 CPU PROGRAMMING JOYSTICK ( MSX compatible )

PROGRAMMEREN VAN DE z80

A C T U E L E

E N

N I E U W

MANIC MINER ( Software Projects )

f 39

HUNCHBACK

f 39

( Ocean )

• • • • • • • • • • • • • • •

Redt Esmaralda uit haar kasteel . HUSTLER ( BubbleBus )

• • • • • • • • • • • • •

f 35

( Mr . Micro )

• • • • • • • • • • • •

f 39

( Mr . Micro )

S O F T W A R E f 49

HISOFT DEVPAC

f 89

• • • • • • • • • • •

f 39

BLAGGER ( Alligata )

737 FLIGHT PATH ( Anirog ) H.E.R.O•

snelle ( 4000 regels/min . ) assembler

• • •

f 49

+ disassembler/debugger .

f 39

single step , breakpoints etc

• • • • •

f 34

-Activision f 5 9 -Activision f 59

f 39

PITFALL

• • • • • • • •

-Activision f 59

f 39

BOCK ROGERS

f 49

ZAXXON

• • • • • • • • • • • •

f 39

11

• • • • • • • • • • • • • • • • •

• • • • • •

CONTRACT BRIDGE ( Alligata )

• • • • • • • •

GOLF ( Mr . Micro) golfspel CUBIT ( Mr . Micro ) 3D logic game RETURN 'lü EDEN ( Level 9 ) • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • • • • • •

MSX BASIC CURSUS ( nederlands )

• • • • • • • •

CRAZY

( Zaks )

7 , 50

f 39

RIVER RAID

f 39

f 3 6 , -f 59 , --

f 34

BEAM RIDER

• • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • •

(MF)

-Activision f 59

help de politieman Bobby .

BUGAEOO ( Quicksilva)

a:;c;

• • • • • • • • • •

verander de kleuren van de blokken . PUNCHY

JET

M S X

f 8 4 , --

CARD ( Zi l og ) f

SET WILLY ( Software Proj ) .

CHUCKIE

DISC WARRIOR ( Alligata )

engels biljarten ( Pool ) . HUMPHREY

B I N N E N G E K O M E N

• •

REFERENCE

CURSUS Z80 ASSEMBLEERTAAL ( Hutty )

f 89

. • • . • • • . . . . •

zeer degelijk rret metalen pen en microswitches .

-t----+-----i -t� --t- +--i

-+-:-

5 0 BASIC OEFENINGEN

een

• • • • •

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Het boek bestaat uit 4 gedeeltes .

--+--t--"

f 49

- boeken over Microsoft BASIC ( MSX geschikt) PROGRAMMEC ER URSUS MICROSOFT BASIC

3)

• • • • • • • • •

assembler e n platen-database .

* 'lliE PROGRAMMER ' S GUIDE 'lü THE MSX SYSTEM • • • • • • • • f 4 5 * HET MSX SOFIWARE BOEK ( ten Berge ) • • • • • • • • • • • • f 27 , 50

een leerboek voor het programneren in MSX-BASIC .

en het werken rret geluid en graphics.

f 32

arcade style space invader s , pilot flight

het meest uitvoerige MSX boek tot nu toe.

--l-l-,

Screen Test,

Sprite Characters , Draw

TI

� ,

f 39

• • • • • • • •

* THE MSX GAMES OOOK ( Gregory ) • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • f 32 , THE COMPIEI'E MSX PROGRAMMERS GUIDE ( Sato e . a . ) • • • • f 69

tl

inclusief ChexSum verificatie-programma .

f 22 , 50

een cassette rret alle programmaas uit het boek . � , � * WORKING WITH MSX BASIC ( Sinclair ) • • • • • • • • • • • • • • • f 32

f 36

simulation- en

MORE FROM MSX- with SPOCTRAVIDED and all MSX-

• • • • •

graphics. Veel voorbeeldprogrammaas , hints en tips .

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

40 GRAFISCHE PROGRAMMAAS IN MSX BASIC MSX DISK

11 - BASIC Style and Sample

12 - MSX Machine Code.

BCOK ( Iacey )

drukt.

PROGRAMMEREN ( Irrmerzeel )

MSX ZAKBOEKJE ( Akkermans )

GAMES

8 - The MSX Sound

arcade games . van elk spel is een screenshot afge­

409 bladz i jden

boordevol MSX informatie . MSX BASIC

7 - Joysticks,

9 - The Programmable Peripheral Interface,

bevat educational- , adventure- ,

BASIC inclusief de MSX Macro ' s voor muziek en

::::;::::

6 - The Video

5 - The ON Carrnand s,

10 - The MSX Memory Map,

Voor beginner en gevorderde . Beschr i j ft MSX

::::J � �

4 - Cassette

Tape Storage ,

Routines ,

MSX computer de baas ( Groeneveld )

MSX - AN INTRODUCTION ( Pearce , Bland )

3 - Data Structures and Variables ,

System,

' * ' voor de ti tel betekent dat we dit boek

uw

f 39

bod: 1- The MSX System, 2 - The Core BASIC ,

aan

niets meer in te

binnenkort verwachten . de prijs kan dan afwi jken ) MSX BASIC

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

in 229 bladzi jden komen de volgende hoofdstukken

f 19

Display Processor , -- MSX boeken

�i-' �I-

f

alleen inladen.

verschijnt 6 maal per jaar .

:::h

• • • • • • • • • • • •

HISOFT PASCAL COMPILER

GRAND

PRIX DRIVER

MAXIMA ( PSS )

• • • • • • • • • • • • • • • •

-USgold f 59

LES FLICS ( PSS )

f 39

fl35

19K groot . genereert Z80 code . MSX 'lYPE CURSUS ( nederlands )

-USgold f 59 • • • • • •

• • • • • • • •

praktisch volledige implementatie.

• • • • • • • • • • •

'lliE SNOWMAN ( Quicksilva)

macro ' s ,

• •

f 49

• • • • • • • • • • • • •

f 49

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

TIME BANDITS ( PSS )

• • • • • • • • • • • •

f 39 f 39 f 39

alle prij zen inclusief BTW winkel open van woensdag t/m zaterdag tussen 1 1 . 00 t/m 1 7 . 00 (maandag/dinsdag gesloten ) verzendkosten f 6 .� bestelling onze VOORJAAR ' 85 CATALOGUS is uit! vraag hem aan ! ( gratis ) . -

t:::=th=itttt.

:::=:;:t:t:;: :::t:t= t:;: :t:;:+ , :t=

11


Lang n iet iedere bezitter van een homecom­ puter zal uti lity program ma's nodig hebben , maar voor sommige toepassingen is een util ity programma een van de onm isbare tools. Gereedschappen, in goed Neder­ lands. Er bestaan verschillende soorten. Zo zijn er gereedschappen die het mogelijk maken de computer op eenvoudiger wijze het werk te laten doen. Andere gereed­ schappen helpen bijvoorbeeld de gevolgen van een ongelukje te herstellen. Om ' een voorbeeld van de laatste soort te geven, een tooi waarmee een per ongeluk gedeeltelijk overschreven cassette toch zoveel moge­ lijk ingelezen kan worden kan in bepaalde omstandigheden een redding i n de nood zijn. Dit soort hulpprogramma's zijn voor pro­ grammeurs vrijwel onmisbaar, hoewel ze natuurlijk hopen er nimmer gebruik van te hoeven maken. De eerste soort gereedschappen die allerlei zaken versi mpelen, is eigenlijk veel aardi­ ger. Veel mogelijkheden van een computer worden vaak niet benut omdat het simpel­ weg te veel werk is. Zo kan op een MSX ma-

Characler Editor Voor M S X heeft Aaekosoft de Charaeter Editor . een pro­ gram m a dat op cassette f 29.50 kost . H e t i n t roduktie­ scherm bevat een erg aardig e ffe k t , waardoor het wel l i j k t o f d e t e k s t achter luxaflex staat die steeds geopend en gesloten word t . Het progra m m a bevat een be­ knopt maar afdoende hulp­ scherm , waar de diverse funk­ ties i n het kort beschreven worde n . Op het uiteindel i j ke ontwe rpscherm zien we zowel de volledige tekenset afge­ bee l d . met een cursor waar­ mee ieder gewenst teken ge­ kozen kan worden om te edit­ t e n i n de eigen lij ke werk­ rui m te . D eze editruimte is een R bij R matrix. waarin het gekozen t e k e n vergroot i n s t a a t afgebeeld. Eventuele veranderingen hier werken meteen door i n de ruimte rechts van de edit-matri x . waar een beeld van h e t teken op ware grootte te zien i s . N a m e t de tekenset-cursor e e n bepaa Id t e k e n u i tgekozen t e

" rf

'7

�.

chine i n principe met een zelf gedefinieerd alfabet gewerkt worden, bijvoorbeeld: Grieks, Cyrrillisch of alleen maar een fraaier ontworpen versie van de normale tekenset. Veel spellen gebruiken deze mogelijkheid ook, dan worden allerlei tekens veranderd in stukjes van spelfiguren en achterg rond, waarna het opbouwen van een spelbeeld met simpele print commando's kan worden gedaan. Zonder het juiste gereedschap is dat herdefinieren een heidens karwei. Eerst moeten de nieuwe tekens op papier ontwor­ pen worden, dan moeten de patronen naar getalswaarden omgezet worden en die die­ nen dan foutloos te worden ingetikt. Daar­ om bestaan er 'character editors ' , utility programma's die het mogelijk maken om op het scherm de nieuwe tekens te ontwerpen en meteen laten zien hoe het er uit gaat zien. Een character editor kent vaak ook een aan­ tal hulpfunkties om het werk makkelijker te maken, en al het rekenwerk wordt de ont­ werper uit handen genomen. De gebruiker kan zich concenteren op het kreatieve werk,' het programma handelt de rest af.

hebben wordt dat m e t de re­ turn i n de edi truimte ge­ brac h t . Ook deze bevat e e n cursor. die met de cursortoet sen verp l a atst k a n worde n . De spatiebalk zet i ndividuele punten i n de editruimte aan of uit . de voorgro n d k leur wordt achtergro n dkleur e n ander­ som . E r staan t i e n funkties t e r be­ schikking. aan te roepen m e t de cijfertoetsen . Deze zij n : - Teken leeg m a ke n . wisse n . - I nvertere n . donker wordt licht en vice-vers a . - Spiege l e n o m de vert i kale as . - Roteren , h e t t e ke n wordt een k w artslag gedraaid . - Terugroepen, h e t oorspron ­ kelij k e teken v a n de M S X t e ­ kenset wordt i n de editruimte gebracht . - Wisse l e n , een ander teken u i t de M SX set ophal e n . - Schuive n , h e t hele teken schuift een beeldpunt j e naar l i n ks . - Schuiven m a a r n u om hoog. - Laden . een eerder bewerkte tekenset terugladen van disk of cassette .

- Save n . de hele te kenset i n klusicf de veranderde te­ kens naar disk of cassette wegschrij ve n . I n d e gebruiksaanwijzing staat een kort programma waarmee een tekenset later weer te rug geladen k a n wor­ den i n de computer . zodat u deze ook i n zelfgeschreven programma's kunt gebrui­ ken. I n het gebru i k beviel de A ae-

kosoft Character Edi tor ons goed . De fun ktics zi j n krach­ tig genoeg om snel tot resulta­ ten t e komen . Als u over­ weegt om eens met de teken­ set te gaan spelen is dit zeker een programma dat wij aan k u n nen bevelen . Een punt van kritiek hebben we echter wel . maar dat geldt voor de meeste Aaekosoft progra m m a 's op cassette niet alleL'n voor deze Character Editor. Aackosoft voorziet b i j na al zi j n casette's van een soort i n­ t r(llluktieprogram m a dat on­ dermeer het fraaie ByteBus­ ters logo tekent alvorens het eige n l ij ke programma gela­ den kan worde n . H e t tekenen v a n d i t i n tro­ scherm vergt echter nogal wat regels Basic. waardoor dit in­ troduktie programma t ame­ l i j k groot i s . Bovendien kan Aackosoft c r niet van uit gaan dat de motorbesturing van de computer ook i n de rdaad aan­ gesloten is op de recorder. Terwij l het introduktiepro­ gramma zij n werk doet kan de recorder gewoon doorlopen en toen wc eens wat A aeko­ soft cassettes kontroleerden bleek c r dan ook een stuk blanko tape te zitten tussen het i nt roduktieprogramma e n het begin van het eigen l i j ­ ke hoofdprogram m a . Bij de Character Editor was de cas­ sette volgens onze bandte l le r als volgt opgebouwd: 0-40: aan loop e n introduktie p rogra m m a . 40-45: lege r u i m t e . 46-63 : de eigenlijke charaete­ reditor. A I met a l een behoorlij ke ex­ tra l aadtijd voor naar onze mening grote ndeels cosmeti­ sche versiering.


,Yolgens m'n Sony Hit Bit worden m'n dubieuze debiteuren steeds dubieuzer:' Wie éénmaal een Sony Hit Bit computer in huis heeft, raakt er helemaal aan ver­ slingerd. Het apparaat laat zich dan ook voor de gekste dingen gebruiken. Door iedereen. En vooral door mensen die nog nooit eerder met een echte computer heb­ ben leren omgaan. Sony zou Sony niet zijn , als er voor u niet gezocht was naar 'n perfekt systeem. Een systeem dat de computer mak­ kelijk te bedienen maakt, waarvoor veel software beschikbaar is en dat u geen strobreed in de weg legt om eventueel op andere merken onze randapparatuur aan te sluiten. Vandaar dat de keus is gevallen op het MSX-systeem. Wij zij n ervan overtuigd dat dit de Sony Hit Bit met z'n 80 Kb RAM geheugen meteen al jaren voorsprong geeft op veel andere computers. Ga maar na : er zijn op dit moment al zo'n 70 ver­ schillende leveranciers van MSX-software. Ook in het Nederlands . Een ander aspekt van de Sony Hit Bit is de ingebouwde databank. Die zorgt er­ voor dat u de computer direkt kunt bedie­ nen zonder eerst allerlei kunstgrepen te moeten uithalen. Dit 16 Kb ROM geheugen geeft u direkt opvraagbare informatie over bij ­ voorbeeld uw boeken, grammofoonplaten en recepten. Maar u kunt het ook gebruiken voor de ledenadministratie van uw sportclub, of als moderne telefoonklapper.

en van z ' n artistieke kant als teken- en ontwerp­

Alles wat u erin stopt, haalt u er met een druk op de knop weer uit. Het toetsenbord van de Sony Hit Bit bevat ook leestekens, zodat u in feite een vol­ waardige tekstverwerker in huis hebt. Maar er is meer. De Sony Hit Bit kan zich van z'n muzikale kant laten zien als synthesizer

instrument. Het is gewoon te veel om op te noemen. De spelletjes laten wij daarom nu maar buiten beschouwing. Interessanter zijn de duidelijke, Nederlands talige instrukties, het komplete programmeerboek dat u erbij krijgt en 't feit dat de Sony Hit Bit gewoon kan worden aangesloten op uw eigen televisie. Naast de Hit Bit in twee verschillende uitvoe ringen levert Sony ook monitors, data-recorders, disk­ drives, joysticks (ook draadloos !) en printers.

Ga kijken bij de Sony computer-dealer. En neem er vooral de tijd voor. Want het zou zonde zij n als u tegen beter weten in voor een ander merk kiest. Vraag een gratis brochure en dealerlijst aan bij Brandsteder Electronics BV, Postbus 1 , 1170 AA Badhoevedorp,telefoon 02 968-8 19 1 l:* sONY HIT BIT

Met n Sonycomputer weetje alles beter.


QUICKDISK QDM-01 r ' � Het geslaagde alternatief tussen diskdrive en casseHerecorder

Hardware Irest

Voor diegenen d ie een cassetterecorder te traag en een diskdri ­ ve te duur vin den is er sinds kort een tussenoplossi n g : de Ouick­ Disk O DM-0 1 . Deze tussenoplossing moet u overigens letterlij k nemen , wan t hoewel d e Ouickdisk d e gegevens e n program ­ m a' s op een (niet stand aard MSX) d iskette opsl aat , heeft het geheel toch ook veel overeen komsten met een data-cassette­ recorder. Dat geldt overigens niet voor de snelhei d , want soms bl ijkt de Ouickdisk nog snel ler te zijn dan een echte d iskdrive. De red aktie van MSX- Computer Magazi ne beschi kte over één van de eerste exempl aren . QUICKDISK KOMMANDO'S

WAT IS QUICKDISK? Ook voor ons is de Quick Disk nieuw. Het is een keuri g afge­ werkt kastj e . met een deksel­ tje aan de boven k a n t . I nder­ daad . de QuickDisk is een bo­ venlade r . De eerste bove n l a­ der onder de disk-dri ves . bij ons wete n . Het apparaat lij k t o p h e t eerste gezicht wel wat op een van de eerste compact­ disc spelers. Verder vinden we een ui twe rpknop e n een 'busy' la mpje op de hovenzij ­ de . een MSX standaard cartridge voor aansl u i t i ng op een van M SX-slots en e e n i n ­ gangsbusje voor de voedi ngs­ spanning. G l'en aan/ui t k n o p . a l l e e n m a a r dat ingangsbusj e . Bij gesloten zij n een diskette . de gebrui ksaa nwijzing. e n w a t klei ngoed voor het schoon m a ke n . Na vraag leert ons dat hij de eerste zending QuiekDisks die i n ons land ar­ riveerde de ( losse) netvoe­ ding vergeten was. Niet ge­ t re urd . dan e e rst maar eens de gebrui ksaanwijzing leze n . Deze bestaat u i t zese n twintig gefotokopieerde A4 pagi­ n a · s . Het Engels wat erin ge-

brui k t wordt geeft wel iswaar e n ig i nzicht i n de werking van het apparaat . Ill aar is j am m e r genoeg niet al t e leesbaar. dat komt door het gebrekk ige Engels van de ( J a panse ' l ) ver­ t a l e r . Er valt wel uit te ko­ men . met en ige goede w i l . m a a r helder i s anders . Dat komt deels ook . door het technisch karakter. G e l ukkig worden alle kOlll mando's op deze l fde m a n i e r he handeld a ls i n het Sony handboe k . met een d u idelijke syn t a x notatie en verduidelijkende voor­ heelde n . N e t a l s bij e e n gewone diskdrive blij k t de QuickDisk een eigen ROM ( Read Only Memorv) t e bevatten . waarin zich i n - totaal dertien com­ mando's voor de Quiek Disk bevinde n . Deze commando's l i j ke n sterk op de gewone disk commando·s. maar moete n w e l als funkties worden aangeroepe n . Zo komt · e ALL LaA D ' . ( ' FI L E N A ­ M E . EXT ) in plaats v a n h e t b i j een sta ndaard d i s k gebrui­ kelij ke ' L O A D " F I L E N A ­ .. M E . EXT. ·

H e t Quick Disk Svstem kent de volgende comnlando ' s :

de sch i j f verwij dere n . d a a r k o m e n w e later op terug.

SAVE LaA D BSAVE B LO A D RUN M ERGE Q D FO R M AT Q D FI L E S QDKILL CASQD QDKEY OPEN CLOSE.

CASQD is een heel n i e uwe fun k t i e . h e t leest een bestand van cassette e n schrij ft dat weer weg op de Quick Disk .

De meeste van d e z e comman­ do's zij n exact gel ij k aan de gewone disk com m ando·s. maar e r zij n toch een aantal u itzonderinge n . Z o l a a t Q D F I LES n i e t a l le e n de fi lenamen z ie n . maar ver­ m e l d t ook het type van de fi le ( machi n e t a a l . basic. sequen­ tiële data o f scherm data) en de lengte i n bytes ( he xadeci­ maal ) . Q D K I L L kan slechts h e t l aatst beschreven bestand v a n

Echter volgens de ge­ brui ksaanwij zing lukt dat niet hij beschermde ( lees com­ m e rcieel ve rkoch te ) pro­ . g ra mm a s. Q D K E Y wordt gebrui k t om t e wissel e n t ussen de stan­ daard-set van fun ktie-toets betekenissen e n de eigen . meer aan Q D S aangepaste set die Quick Disk System e r aan toeke n t . OPEN tenslotte k a n slechts maximaal twee bestanden te­ gelijkertijd openen naar de Q D , e n wel o m de volgende reden : I n fei t e komt dat doord a t de Quick D isk een als d isksys­ teem u i t gevoerde cassset t e recorder i s . A lt h a n s . het sys­ teem gebru i k t wel echte dis-


COMPUftll MAGAZINE

kettes. maar besch rij ft ze op een ( voor disks a l t h a n s ) ongc­ hruikelijke manier. Een echte diskdrive verdee l t een d i s k e t t e t i j d e n s het for­ mattere n in een aantal blok­ ken . die verdeeld over e n kele tientallen conce n trische cir­ k e l s . ( de sporen o p het disket­ t e opppervlak ) l igge n . A l s we een stukje data van disk le­ zen . dan lezen we eige n l i j k d i e d a t a van een b l o k j e m e t e e n u n i e k ad res : spoor x . blok y . Bij sch rijven naar disk gaat het als volgt : het disksysteem zoe k t een leeg blok e n schrij ft daar onze i nformatie i n . A l s ( e n d a t is meestal het geva l ) dat ene blok niet groot ge­ noeg is om alles te bevatte n . dan z oekt h e t disksyste e m na­ dat het e e rste blok volge ­ schreven is n o g een l e e g b lok voor het vervolg van de i n for­ m a t i c . E n zo gaat dat verder. net zolang tot alle data een plaatsje g�vonden heef t op de schij f. of tot de sch i j f vol is. Bovendien houdt het disksys­ teem bij . welke blokken hij

welk bestand h ore n . want bij later terugladen moeten de blokken i ,; deze l fde volgorde gelezen worden als ze be­ �chreven zij n . Het opnieuw besch rijven van een blok dat al in gebruik is moet natuur­ lijk ook voorkomen worde n . Beha lve d e e igenlij ke i n for­ matie wordt ook de fi lenaam opgeslage n . samen met de

wijzers naar de bij behorende blokken . A l met al vereist dat heel wat i n t e l l igent ie van het disksvs­ teem en die i n t e l l i -ge nt i e wordt geleve rd d o o r de com­ plexe I C 's die a l deze taken a f­ hande l e n . D a t is d a n o o k een v a n de fa k­ toren waardoor diskdrives ta­ m e l ij k prij zig zij n . De Quick­ Disk is i n pri ncipe anders en

simpeler van werki n g . Bij het formattere n wordt cr slechts een enkel spiraalvormig spoor op de diskette gezet . Tc v e rge l i j ke n met de gmd in een grammofoon plaa t . Bij een plate nspe ler is het echter moge l i j k O lll de arm op te t i l­ len en weer op een ander stuk van de plaat neer te zett e n . D e leeskop van d e Q u ick Disk kan dit niet . het appa­ raat kan het spoor ," leen maar van het begi n tot het eind lezen . Vandaar dat de QD zowel op een echte d iskdrive als o p een casset t e recorder lij k t . Een casse tterecorder kan i m mers. net als de Q D . de gegevens slechts ach ter e l kaar leze n . dus in deze l fde volgorde a l s ze weggesch reven zij n . Maar omdat de Q D voor die se­ quentiële opslag wel een dis­ kette a l s medium gebrui k t is de Q D tot veel e n veel hogere snelheden in staat dan een casset t e record e r . Zo snel dat een best and dat als eerste op een Q D schij f staat een korte­ re laadtijd vergt dan hetze l fde bestand op een normale disk .


o rnamental panel

AC a d apter

s l ot

Deze sequentiële struktuur is ook de reden dat de QD slechts het laatste bestand op de QD disk kan wissen . QDS 'weet' immers niet waar het bestand staat en hoe lang het is, tenzij QDS dat eerst op­ zoekt , terwijl een echte dis­ kette dat wel bijhoudt. Als QDS al een bestand zou kun­ nen wissen waar nog een an­ der bestand achteraan kwam, dan kon die vrijgekomen ruimte toch niet opnieuw ge­ bruikt worden . Het risico dat bij het beschrijven van deze

C a r t r idge

tussenruimte de kop van het volgende bestand overschre­ ven zou worden is te groot. Ook het feit dat er slechts 2 bestanden tegelijkertijd ge­ opend mogen worden wordt daardoor verklaard. Het is gezien de struktuur van QDS niet een echte beperking te noemen. De vraag rijst zelfs hoe de ontwerpers er in ge­ slaagd zijn om twee bestan­ den tegelijkertijd te kunnen openen op een sequentieel opslagmedium.

DE QUlCKDISK IN __UIK Het uiteindelij k in gebruik nemen van de QuickDisk had enige voeten in de aarde. De nageleverde voeding bleek van een standaard universeel type te zijn, die de benodigde spanning van 5 volt (?) niet kon leveren. Na een voor­ zichtige eerste poging op 4 , 5 volt, waarbij de QD alleen maar foutmeldingen gaf, bleek bij navraag , dat bij deze voeding 9 volt de juiste instel­ ling was. Alles funktioneerde nu, en het testen kon begin­ nen. De snelheid waarmee de QD basic programma's kan laden en saven is verbluffend, voor het laden van een test­ programma van 5776 bytes noteerden wij de volgende tij­ den: Cassette: 2 minuten en 14 se­ conden Sony HBD 50 Micro Floppy Disk: 4 ,9 seconden QDM-Ol , testprogramma vooraan : 3 . 4 seconden

QDM-0 1 , testprogramma achteraan op volle disk: 7.9 seconden Werkelijk uitstekende tijden dus, waaruit ook duidelijk blijkt dat de QD de hele schijf moet lezen om het betreffen­ de programma te vinden. Het tijdsverschil tussen de QD en een echte disk is dus te ver­ waarlozen, zelfs als het te la­ den bestand helemaal achter­ aan op een volle diskette staat. Voor een QDFILES op­ dracht moet ook de hele dis­ kette gelezen worden, en daar doet de QD gemiddeld zo'n 8. 1 seconden over. Pret­ tig is ook de extra informatie die de QD gaf, zoals bestand­ stype en lengte. De QDFI­ LES uitvoer laat een bestand per regel zien , kompleet met alle leestekens die voor een CALL LOAD of CALL RUN opdracht nodig zijn. Daardoor kan men, alsof het

een menu was, de cursor op de regel plaatsen waar het ge­ wenste programma staat en met de (auto-insert) F2 toets er 'CALL LOAD' voorzet­ ten. Dan alleen nog even op de return drukken en presto ! , het programma wordt gela­ den. Aardig is de autostart fa­ ciliteit. Als er zich een pro­ gramma met de naam 'AU­ TOEXEC' op de diskette be­ vindt wordt dit na het aanzet­ ten van de computer, of na een reset, automatisch gela­ den en uitgevoerd. Het CASQD commando bleek ook prettig in het ge­ bruik, het verplaatsen van programma's van de cassette naar de QD wordt er vrijwel automatisch door afgehan­ deld, m its de cassetterecorder althans voorzien is van een re-

mote control , waarmee de computer de recorder kan starten. Tijdens de testperiode heeft de QD zich voorbeeldig ge­ dragen , er is geen enkele fout opgetreden die niet bij nader inzien aan onszelf te wijten was. Dat was maar goed ook, want de foutmeldingen van het Quick Disk System zijn beperkt. 'BAD FILE NA­ ME'. 'FILE ALREADY OPEN' en 'FILE NOT FOUND' spreken weliswaar voor zichzelf , maar alle ande­ re foutkondities geven slechts de melding 'DEVICE IlO ERROR'. Naar onze mening moet het systeem zelf maar aangeven wat er fout is, in plaats van dat aan de gebruiker over te la­ ten.

KONICLUS. De QDM-01 van Mitsumi is een prettig apparaat in ge­ bruik. De snelheid is meer dan afdoende, en voor veel toepassingen kan de Quick­ Disk een echte diskdrive ver­ vangen. Toch zijn er vergele­ ken met een echte disk wel be­ perkingen. Zo kent de QD geen random-access bestan­ den, het aantal gelijktijdig te openen bestanden is kleiner en het iSniet mogelijk om ver­ oudefde bestanden te wissen, tenzij deze toevallig als laat­ ste op de diskette staan. In hoeverre deze beperkingen voor de gebruiker wegen , hangt sterk af van het gebruik wat men ervan wil maken. Lastiger is dat de QD, volgens de dokumentatie, niet naast een echte diskdrive, of welke op een slot aan te sluiten uit­ breiding dan ook, gebruikt kan worden. Dat sluit het ge­ bruik van allerlei op diskette geleverde programma's uit, tenzij het QD systeem aan­ slaat en de fabrikanten de programmatuur ook in QD formaat gaan leveren . Volgens de handleiding valt het aantal gelijktijdig op een MSX computer aan te sluiten QD's tot maximaal 8 uit te breiden . Het is ons echter on­ duidelijk hoe. Uitbreidings­ mogelijkheden waren aan de buitenkant niet te zien. De diskettes zelf zijn van een wat ongebruikelijk type, 2 . 8 inch dubbelzijdig. Z e hebben

een capaciteit van 64K per kant. Om beide zijden te ge­ bruiken moet de diskette ook echt uitgenomen en omge­ draaid worden. De prijs van de diskette's bedraagt onge­ veer i 12,50 per stuk. Een Nederlandstalige ge­ bruiksaanwijzing lijkt ons verder geen luxe , mede ge­ zien de wat gebrekkige kwali­ teit van de momenteel met de machine meegeleverde Ja­ pans/Engelse dokumentatie. Volgens de importeur wordt hierin ook op korte termijn voorzien. De QDM-01 kost nu ca. i 699,-. Dat vinden wij nog wel wat prijzig voor een appa­ raat dat in verschillende op­ zichten niet meer is dan een snellere cassetterecorder. Gezien het succes van de QDM-Ol denkt de importeur echter de prijs binnen afzien­ bare termijn te kunnen verla­ gen tot i 599, -. Voor degenen die niet alle faciliteiten van een echte discdrive wensen biedt de QDM-01 dan ook een uitstekend alternatief. Importeur:

AVT-Electronics bv Postbus 614 1 1 2506 A K Den Haag Tel . 070-456800.

Met dank aan: Bits and Chips computershop, Amsterdam voor het ter beschikking stel­ len van de QDM-Ol


Alle informatie over alle grote merken, software en randapparatuur op één tentoonstelling

Voor alles wat u altijd al over computers wilde weten O p d e Personal Computer RAl 8 5 vindt u een compleet overzicht

grammatuur, is kenmerkend voor de doelstelling van het evene­

van het huidige aanbod op het gebied van personal- en home com­

ment. Deze voorlichting beperkt zich niet tot zakelijke toepassingen

puters. Zakelijke systemen voor het midden- en kleinbedrijf en de

alleen, maar omvat ook educatieve en algemene toepassingen.

vrije beroepen worden van 20 tlm 24 maart tentoongesteld in de

Ook tijdens de verschillende lezingen kan de bezoeker zich oriënte­

RAl in Amsterdam. Bovendien zullen in een afzonderlijke hal com­

ren over het gebruik van de computer. Een reeks branchegerichte

puters voor home- en hobbytoepassingen worden geëxposeerd.

seminars zorgt voor een voor iedere geinteresseerde optimale infor­

Niet alleen de apparatuur, maar ook de onontbeerlijke programma­ tuur en randapparatuur die de eigenlijke toepassing van de compu­ ter bepalen, zullen op de Personal Computer RAl worden belicht.

matieverstrekking. Met name degene die zich op het brede gebied van computertoe­ passingen wil oriënteren vindt op de Personal Computer RAl de informatie die hij zoekt.

Een centraal informatiecentrum, waar iedere bezoeker zich objectief

Informatie over alle grote merken, alle software, alle randappara­

kan laten voorlichten over de toepassingen van apparatuur en pro-

tuur op een tentoonstelling.

20 t/m 24 maart

Openingstijden: 20 en 21 maart 1 0-21 uur; 22, 23 en 24 maart 1 0-1 7 uur, toegang fI 1 0,­ Trein-Toegang-biljetten bij NS-stations -

AM STE R DA M ra l


1 �� REM PUZZEL LAMPJES 1 1 � REM 1 2 � REM MSX Computer Ma ga z i ne 1 3 � REM numme r

1

1 4� REM 1 5 � , opzette n spe l s cherm

Lampies

H et prog ram ma lampj es is een eenvo u d i g puzzeltje. Op het beeldscherm verschijnt een p laatj e van een n achtelij ke straat , waar een n eg ental g e n u m merde lantarenpalen op een rij staa n . Aan u de taak om h et l i cht aan te doen. In deze gecomp uteriseerde stad k u nt u de lampen aan- of u itdoen door h et c ijfer i n te d ru k ken dat overeen komt m et het n u m mer van de lantare n paa l . Er is wel een probleem m et d e bekabel i n g , u kunt een lamp a l leen dan aan of u i tzetten als alle and ere lampen u i t zij n . Behalve d e l i n ker­ b u u rman , d i e moet j u ist wel branden . Lanta­ ren paal 1 , de m eest l i n kse, is geen prob leem . S i m pel weg op de 1 dru kken bedi ent deze lamp. M aar om n u m mer 7 aan te ste ken , moeten a l le and ere lampjes behalve 6 u it zij n . Lam pjes ho udt h et aantal beurten bij d at u erover doet om de straat hele maal te verl ich­ ten , en zal u fel i c iteren naar gelang van h et resu ltaat. Of j u i st n i et , als u al te veel fo uten gemaakt hebt.

**********

1 6� D I M L ( 9 ) : CC= � 1 7 � P O R 1= 1 18�

TO 9

L ( 1 ) =�

1 9� NEXT

I

2�� OPEN"GRP : " POR OUTPUT AS # 1 2 1 � SCREEN 2 , � , � 2 2 � COLOR 4 , 1 , 4 : CLS 2 3 � READ X 1 , Y 1 24� POR ZZ= 1 TO 3 1 250' READ X2 , Y2 L1NE

260'

X 1 =X 2 2 7 0' 28 � NEXT ZZ

( X 1 , Y 1 ) - ( X2 , Y 2 ) :

Y 1 =Y2

29� DATA � , 5 0' , 20' , 50' , 20' , 3 7 , 4 5 , 37 , 4 5 , 7 0' , 5 5 , 7 0' , 60' , 60' , 6 5 , 60' , 6 5 , 50' , 7 0' , 50' , 7 0' , 60' , 8 0' , 60' , 8 0' , 4 5 , 90' , 30' , 1 1 5 , 30' , 1 2 5 , 4 5 , 1 2 5 , 50' , 1 3 � , 50' , 1 4 0' , 4� , 1 5 5 , 5 5 , 1 5 5 , 6 5 , 1 7 5 , 6 5 , 1 7 5 , 4 5 , 1 9 5 , 45 3�� DATA 1 9 5 , 5 5 , 2 0'5 , 5 5 , 2 1 5 , 2 5 , 2 20' , 40' , 24 0' , 4 0' , 24 5 , 50' , 24 5 , 6 5 , 2 5 5 , 6 5 3 1 � PA1NT ( 0' , 0' ) , 4 , 4 3 20' POR 1= 28 TO 2 2 8 3W

STEP 2 5

Cl RCLE ( I , 1 7 5 ) , 5

340'

L1NE ( 1 - 2 , 1 1 5 ) - ( 1 -4 , 1 7 1 )

3 5 0' 360'

LINE ( 1+ 2 , 1 1 5 ) - ( 1+4 , 1 7 1 )

37� 38 0'

L1NE ( 1 +4 , 1 7 9 ) - ( 1+8 , 1 8 8 )

390'

LINE ( 1 -6 , 1 8 5 ) - ( 1+6 , 1 8 5 )

40'0' 4 1 0'

LINE ( 1 -8 , 1 8 8 ) - ( 1+8 , 1 8 8 )

4 2 0'

LINE ( 1 - 5 , 9 6 ) - ( 1 + 5 , 96 )

4 30'

L1NE ( 1 - 5 , 9 6 ) - ( 1 -7 , 1 0' 3 ) L1NE ( I + 5 , 9 6 ) - ( I +7 , 1 0'3 ) PA1NT( 1 , 1 �0' ) , 4 , 4

440'

LINE( 1 -4 , 1 7 9 ) - ( 1 -8 , 1 8 8 ) LINE ( 1 -4 , 1 8 2 ) - ( I +4 , 1 8 2 )

LlNE ( 1- 7 , 1 � 3 ) - ( 1+7 , 1 �3 )

4 5 0' 46 0'

.CI RCLE ( I , 1 �8 ) , 7

4 7 0'

C1 RCLE ( 1 , 1 0'8 ) , 4 , 1 0'


i .

qL q

i. '.

COMPUTElt MAGUlN[

48� NEXT

HOE HET WERKT

1

49� C I RCLE ( 1 9 � , 2� ) , 1 1 , 1 � , 4 . 1 , 1 . 6 5 5�� C I RCLE ( 1 8 6 , 1 9 ) , 1 � , 1 � , 4 . 3 , 1 . 4 5 1 � PAINT ( 1 9 8 , 2� ) , 1 � , 1 � 5 2 � FOR ZZ=� TO 2 5 53� READ YY 54� PSET ( Z Z * 1 � , YY ) , 1 � 5 5 � NEXT ZZ 56� DATA

1 � , � , 1 8 , 1 5 , 2 , 1 � , 4� , 28 , 1 , 1 7 , 2� , 1 , 5

, 26 , 3 5 , 8 , 48 , 1 4 , 6 , 4� , 37 , � , 2� , 34 , 5 , 39 57� COLOR 1 5 TO 9

58� FOR 1= 1 59�

PSET ( I * 2 5 -7 , 1 7 2 ) , 1

6��

PRI NT# 1 , I

6 1 � NEXT

1

6 2 � DRAW "BM9� , �� " : PRINT# 1 , " LAMPJ ES" 63� , hoof dlus spe l * * * * * * * * * * * * * * * * 64� A$=INKEY $ : I F A$= " " THEN 64� 57 THEN 64�

6 5� I F ASC ( A$ ) < 49 OR ASC ( A$ »

66� CC=CC+ 1 : L l NE ( 8 3 , 6� ) - ( 1 54 , 66 ) , 1 , BF : DRAW "BM8 3 , 6 � " : PRI NT# 1 , CC ; "KEER" 67 � N=VAL ( A$ ) 68� IF N= 1 THEN 7 4 � 6 9 � I FL ( N- 1 ) =� THEN 64� THEN 7 4 �

7�� I F N= 2

7 1 � FOR ZZ= 1

TO N - 2

lF L ( Z Z ) = 1

72�

T HE N 64�

73� NEXT Z Z 74� I F L ( N ) = � THEN PAINT ( N * 2 5+ 3 , 1 �8 ) , 1 � , 1 � : GOTO 7 7 � ( N* 2 5+3 , 1 �8 ) , 3 , 1

7 5� C I RCLE

7 6� PAINT ( N * 2 5+ 3 , 1 �8 ) , 1 , 1 7 7 � L ( N ) = 1 -L( N ) 78� I F L ( 1 ) +L ( 2 ) +L ( 3 ) +L ( 4 ) +L ( 5 ) +L ( 6 ) +L ( 7 ) + L ( 8 ) +L ( 9 ) =9 THEN 8 1 � 79� GOT064� ,

8��

s pe le inde * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

8 1 � DRAW "BM7 � , 7 1 " : PRI NT# 1 , " Al le

lamp j e s

zi

jn aa n ! " IF CC<= 34 1

82�

THEN DRAW

"BM7 � , 8 2 " : PRI NT# 1

, " UITSTEKEND GEDAAN ! " : GOTO 8 5 � 8 3 � I F CC > 34 1 AND CC< 3 6� THEN DRAW "BM7 � , 8 2 " : PRINT# 1 , " PRIMA WERK " : GOTO 8 5 � 84 � D RAW "BM7 � , 8 2 " : PRI NT# 1 , " DAT KAN BETER" 85� D RAW "BM65 , 1 4 � " : PRINT# 1 , " nog een keer ( j in ) ? " 86� A $ = I NKEY$ : I F A$ = " " THEN 8 6� 8 7� IF A$= " n "

THEN END ELSE

IF A$ = " j " T H EN

RUN ELSE 8 6�

CHECKSUM LIST 1 �� :

2�6 ;

1 1�:

1 3� ;

1 2� :

1 7� ;

1 3� :

5�;

1 7� :

14�:

1 39 ;

1 5� :

1 94 ;

1 6� :

2�;

18�:

2�6 ;

1 9� :

1 �6 ;

2�� :

238 ;

22� :

27 ;

26� :

1 3� ;

3�� :

142;

34 � :

2 12 ;

2 1� :

247 ;

1 83 ;

24� :

14 1 ;

25� :

14 1 ;

27 � :

9�;

28� :

1 �8 ;

29� :

2�8 ;

31�:

1 1 ;

3 2� :

1 54 ;

3 3� :

24 2 ;

1 17;

35� :

244 ;

38 � :

183;

39� :

79;

4�� :

232;

41�:

1�3;

42�:

95 ;

1 57 ;

44� :

2 16;

45� :

1�3;

46� :

193;

5�� : 54� :

28 ; 5 1 � : 3 ; 5 2 � : 2 1 9 ; 5 3 � : 3 2 ; 1 �6 ; 5 5 � : 1 2 4 ; 56� : 4 4 ; 5 7 � : 6 2 ;

58 � :

97 ;

62 � : 66� :

1 6 5 ; 6 3 � : 67 ; 64� : 2 � ; 6 5 � : 2 1 ; 2 6 ; 67 � : 89 ; 68� : 7 9 ; 69� : 1 1 8 ;

23� :

4 3� : 47� :

59� :

236;

127;

7�� :

1�2;

7 1� :

1 54 ;

74� :

24 1 ;

7 5$rY :

16;

7�� : 82� :

1 67 ;

79� :

127;

24� ;

83� :

5� ;

86� :

24 2 ;

87� :

228 ;

36� :

48� :

6�� :

72�: 7 6� : 8�� : 84 � :

* * * EINDE PRI NTEN * * *

145;

1 38 ;

71 ;

37 � :

49� :

61�:

43;

1 24 ;

223;

86 ;

73�:

1 �4 ;

161 ; 68 ;

7 7 $rY : 81�:

76; 1 �4 ;

144;

8 5 $rY :

26;

We zullen de werking van ' Lampj es' stap voor stap be­ spreke n , het programma zelf is helder opgezet e n valt uit­ een i n meerdere stappen . Daardoor i s het uitstekend geschikt om als voorbeeld voor beginnende Basic-pro­ grammeurs te diene n . Eerst i n regel 1 60- 1 90 wordt het array ( l ij stvariabele ) L ge­ dimensioneerd en voor alle veili ghe id op 0 geze t , waarin de toestand van de lampen weergegeven zal worde n . 0 betekent uit en I aan . In de regels 200-620 is het spel­ scherm opgebouwd . Daarbij worden twee handige teken­ technieken toegepast .

De regels nO-3 1 0 tekenen de huize n , door steeds een koör­ dinate npaar te lezen uit de da­ ta-statements, daar een lij n tussen te trekken en dan het laatst geleze n koördinaten­ paar de definiëren als het nie uwe vertrekpunt . Tenslot­ te zorgt 3 ] () voor het inkl eu­ re n .

I n 320-480 wordt d e tweede techniek gebruikt om de lan­ tarenpalen te teke n e n . Het programmagedeelte 330-470 doet het feitelijke tekenwerk voor een enkele paal , waarbij

de horizontale koördinaten worden afge leid uit de varia­

bele I . Die variabele is op zijn beurt de tellervariabele van de omringende FOR-N E XT lus 320-480, waarb i j begin­ waarde , stapgrootte en eind­ waarde zodanig gekozen zij n dat er inderdaad negen lam­ pen getekend worde n , keurig over het scherm verdeel d . D e halve maan wordt door 490-5 1 0 geproduceerd. De eerste twee regels tekenen ie­ der een cirkel , die e l kaar snij­ de n , en 5 10 kle urt het ge­ vormde halvemaan-vormige segm ent i n . Het stuk 520-560 laat de sterren verschij nen , waarbij de koördinaten weer i n een datastate ment opgeno­ men zij n . D e cijfers op de lan­ tarenpalen worden geprint met dezelfde techniek als de palen eerder al getekend wa­ re n , in regels 580-6 1 0 .

D e hoofdlus loopt van 630 tot e n met 790. Regel 640 wacht op het indrukken van een toets , en 650 test of dat wel een cijfer tussen 1 e n negen

was. Zo nee , dan weer terug naar MO. Als het wel een cij':. fer was, dan verhoogt regel 660 de beurtteller e n print de­ ze op het scherm . Regel 670 zet de invoer om naar een ge­ tal , en als dit een 1 blij k t te zij n stuurt 680 het program­ ma door naar de ro utine die het eigenlij ke aan- e n uitzet­ ten rege l t . I m mers , lantaren I heeft geen linke rbuurman , en mag dus a ltijd aan- of uit­ gezet worde n . Voor alle andere lantarens kontroleert 690 of de linker­ buurman wel inderdaad aan­ staa t , zo niet dan weer terug naar de invoerwachtlus. Na deze test is ook meteen vast­ gesteld of lamp 2 gesch akeld mocht word e n . Regel 700 stuurt commando's voor lamp 2 door naar de schakelrouti­ ne . De FO R-N E XT lus 7 1 0no test vervolgens voor alle andere lampen of aan de kon­ ditie 'alles uit wat meer dan I positie links staat' voldaan is , zodra er een bra ndt , dus de betreffende cel van array L een I beva t , wordt de pro­ gramma-uitvoering terugge­ zonden naar MO, de invoer­ lus. Als deze test gepasseerd wordt be re iken we de scha­ kelfunctie i n regels 740-770. In 740 staat 'als de lamp uit i s , z e t hem dan aan , e n ga d a n n a a r 770' , 7 5 0 en 760 worden dus alleen maar bereikt als de lamp om te beginnen al aan was, e n zetten hem dan ook uit . In 770 wordt de inhoud van array L aangepast om de huidige konditie weer te ge­ ven , en 780 test of nu alle lam­ pen aan zij n . Zo ja, dan naar het spel einde , zo nee , dan weer naar de invoerlus. Van­ af 800 vinden we de score­ routine , 8 1 0 print de bood­ lampjes zij n schap ' Alle aan ! ' , en 820 , 830 of 840 voe­ gen daar nog een felicitatie aan toe , afhankelijk van het aantal gebruikte beurten in Cc. Regels 850-870 zijn tenslotte een standaard 'nog een keer' routi n e , waarbij 860 eigen lij k de invoerlus van MO dupli­ ceert . De beide I F T H E N E L­ SE statements in 870 zi j n han­ dig, ze regelen de reaktie op de twee mogelijke goede ant­ woorden en sturen het pro­ gramma i n alle andere geval­ len weer terug naar de wacht­ lus.


Botsauto's

Een doolhofspel, botsauto's, dat hoewel puur i n MSX-Ba- , sic geschreven toch tamelijk snel is. Verwacht er echter geen bliksemsnelle reakties van. In dat opzicht is het niet te vergelijken met een in machinetaal geschreven spel. U krijgt d rie wagens om daarmee alle weggedeelten van het doolhof te berijden. Als het spel begint is dit doolhof bezaaid met stippen, maar die verdwijnen als u er overheen rijdt. Als de laatste stip van het scherm verdwenen is, dan is het spel afgelopen. Om het moei lijker te maken rijdt er ook een door de computer bestuurde wagen rond, waar­ mee u maar beter niet in botsing kunt komen. Gelukkig zoekt de auto u echter niet speciaal op, botsi ngen zijn louter toeval. Verder zijn er een drietal magische tunnels in het doolhof, als u die inrijdt blijkt uw wagen opeens verplaatst naar een heel ander gedeelte van het scherm. Soms zijn deze tunnels een goede vluchtweg als de com puter u i n de wielen rijdt, maar het kan ook gebeuren dat de andere wagen geheel onverwachts opduikt uit een van deze vluchtwegen. Botsauto's werkt met de cursortoetsen, maar wie een joys­ tick prefereert kan dat simpel veranderen door de variabele ST in regel 200 een andere waarde te geven. Het toetsen­ bord is een 0, zoals dat i n de listing staat, en 1 of 2 geven respektievelijk joystick A of B.

HOE HR WERKT B o tsauto's is een tamelij k ge­ kompliceerd e n vrij lang pro­ g ra m m a , dat we dan ook niet helemaal zullen bespreken. Het bevat een aantal leuke vondsten, vooral de opbouw van het spelscherm is slim op­ geze t . De eigenlij k e hoofdlus is kort gehouden, om nog een aanvaardbare speelsnelheid te kunnen bereiken. H e t speelveld wordt i n drie routines opgebouwd. I n de regels 1 770-2070 staat i n data statements het scherm be-

schreven, op een zodanige wijze dat het rechtstreeks leesbaar (en dus m a kkelij k te wijzigen) is. D e FOR NEXT lus i n 1 790- 1850 maakt een handig gebruik van de M ID$­ funktie om deze gegevens over te brengen naar een ar­ ray. Het gedeelte 2080-2470 te­ kent de lijnen van het speel­ veld op het scherm. Ook hier is een slim gebruik gemaakt van data statements om te voorkomen dat het een on­ ontwarbare massa van getal­ len wordt, iedere data-regel bevat behalve de koördinaten ook een letter die aangeeft

1 99 1 1g 12g 1 3g 14g l Sg 1 6g 17g l Bg 1 99 2gg 21g 22g 23g 24g 2Sg 26g 27 g 2B g 29g 3gg 3 1g 3 2g 33g 34g 3Sg 36g 37g 3Bg 39g 4 !1g 41g 42g 4 3g 44g 4Sg 46g 47g 48g 49g sgg Sl g S2g S3g S4g s sg S6g S7g S8 g S9g 6gg

REM SPEL BOTSAUTOS REM REM MSX Compute r Ma ga zine REM numme r 1 REM • I NIT IAL ISATI E * * * * * * * * * * * * * * * * * SCREEN . 2 , 2 : COLOR l S , l , l KEY OFF : WIDTH 3 g : CLS CLEAR 4gg , &HDFFF D IM C ( 23 , 2 2 ) Se=g : H s= g : ST=g ON SPRITE GOSUB 1 3 3 g GOSUB 1 4 Sg OPEN "GRP : " AS # 1 DRAW "BM6g , 6g " PRINT # l , " EVEN GEDULD AUB" CLOSE # 1 GOSUB 1 7 7 g CA= 3 : FU= l ggg IF SC > H S THEN HS=SC Se=g X= 2 1 : Y= l l : F= 3 TX= l : TY= l : T F= l OPEN "GRP : " AS# l DRAW "BM 1 98 , 2 S " PRINT # 1 , "BOTS DRAW "BM2gB , 4 S " PRINT # l , "AUTOS" LINE ( 2 2 g , 1 2 g ) - ( 2 S g , 1 3 g ) , 1 , B F DRAW "BM 1 9 S , 1 2 g " P RI NT # 1 , "AUTO : " ; CA DRAW "BM 1 9 S , l S g " PRINT # 1 , "TOPSCORE " DRAW "BM1 9 S , 1 6 S " PRI NT # 1 , .. .. ; H S CLOSE # 1 PUT SPRITE 1 , ( 2 3 6 , B9 ) , 4 , 3 PUT SPRITE 2 , ( 1 3 , 9 ) , 7 , 1 • HOOFDLUS SPEL * * * * * * * * * * * * * * * * K$=INKEY$ : I F K$= .. .. THEN 4 9 g F O R J=228 TO 1 7 1 STEP -B FOR 1= 1 TO s g : NEXT I PUT SPRITE 1 , ( J , B9 ) , 4 , 3 NEXT J SPRITE ON KK=STICK( ST ) I F C ( X , y » g THEN 6 1 g C ( x , Y ) = l : Se=SC+ 1 g : FG=FG+ 1 SX=X * 8+ 1 g : SY=Y* 8+ 1 g LINE ( SX , SY ) - ( SX+2 , SY+2 ) , 1 , BF IF FG=FX THEN 1 1 9g

wat er met deze koördinaten gebeuren moet. Alweer, het komt van de leesbaarheid van het programma ten goede . B ij het tekenen wordt een overkompleet speelveld ge­ maakt, sommige lijnen die nu nog doorlopen moeten alsnog gedeeltelijk gewist worden.

Dit h eeft overigens als neven­ voordeel dat e r voor twee lij­ nen op het uiteindelij k e speelveld. slechts een teken­ operatie e n een data state­ ment nodig zij n. D e regels 2480-2600 zorgen voor dit ge­ deeltelij k weer uitwissen, en plaatsen ook de puntjes op

het spelscherm . Een tweetal geneste FOR NEXT lussen berekenen de koördinaten, waarna op grond van de in­ houd van die cel van het ar­ ray, dat de v eldopbouw be­ vat, puntjes geprint of lijnen gewist worden. Leuk detail, daarbij wordt meteen bijgehouden hoeveel puntjes e r gezet worden, en het resultaat daarvan wordt in regel 600 weer gebruikt om te bepalen of het spel al afgelo­ pen is. Zo wordt voorkomen dat een eventuele wijziging i n h e t speelveld tot foute resul­ taten in de hoofdlus leidt.


� "'l1lI

6 1 � IF KK=� THEN 7 7 � 62� I F KK= 3 THEN RX=X+ l : RY=Y : RF= l 63� I F KK=5 THEN RY=Y+ 1 : RX=X : RF= 2 64� I F KK=7 THEN RX=X- l : RY=Y : RF= 3 65� IF KK= l THEN RY= Y- l : RX=X : RF=4 66� D=C( RX , RY ) 67� RRF=RF+ 2 : I F RRF> 4 THEN RRF= RRF-4 68� I F F= RF OR F=RRF THEN 7 7 � 69� I F C ( X , Y ) < > 2 THEN 7 6� 7�� I F 0=9 THEN 7 7 � 7 1 � I F RF= 1 THEN RX=X+2 72� IF RF= 2 THEN RY=Y+2 7 3 � IF RF= 3 THEN RX=X-2 74� IF RF=4 THEN RY=Y-2 7 5� GOTO 8 7� 76� IF D< > 9 THEN F=RF : GOT08 7� 77� I F F=1 THEN RX=X+ 1 : RY=Y 78� I F F=2 THEN RY=Y+ 1 : RX=X 79� IF F=3 THEN RX=X- l : RY=Y 8�� IF F=4 THEN RY=Y- l : RX=X 8 1 � D=C ( RX , RY ) 8 2 � I F D<9 THEN 8 7 � 83� FU=FU- l � 84� F=F+ l 85� IF F>4 THEN F=F-4 86� GOTO 95� 87� I F D<4 OR D > 6 THEN 93� 88� ON D-3 GOTO 89� , 9 1 � , 92� 89� Y= 1 3 : IF RND( 1 } < . 5 THEN Y=9 9�� X= 1 5 : F= 3 : GOTO 94� 9 1 � Y= 1 3 : GOTO 9�� 92� Y= 9 : GOTO 9�� 93� X=RX : Y= RY 94 � FU=FU- 1 95� PUT SPRITE 1 , ( X * 8+4 , Y* 8+ 1 ) , 4 , F 96� IF C ( TX , TY ) < > 3 THEN 1 ��� 97� TF=TF- 1 : IF RND ( 1 ) < . 5 THEN TF=TF+2 98� IF TF< l THEN TF=TF+4 99� IF TF>4 THEN TF=TF-4 1 ��� IF TF= l THEN XRX=TX+ l : YRY=TY 1 � 1 � IF TF=2 THEN YRY=TY+ l : XRX=TX 1 �2� I F TF= 3 THEN X RX=TX- 1 : YRY=TY 1 �3� IF TF=4 THEN YRY=TY- 1 : XRX=TX 1�4� D=C ( XRX , Y RY ) 1 �5� I F D< 9 THEN 1 1 �� 1 �6� T F=TF- l : I F RND ( 1 ) < . 5 THEN TF=TF+2 1 �7� IF TF< l THEN TF=TF+4 1 �8� I F TF>4 THEN TF=TF-4 lf,J9 Jl GOTO 1 1 7 � 1 1 �� I F D<4 OR D > 6 THEN 1 1 6� 1 1 1 Jl ON D-3 GOTO 1 1 2 Jl , 1 1 4Jl , 1 1 5� 1 1 2� TY= 1 3 : IF RND( 1 ) < . 5 THEN TY=9 1 1 3� TX= 1 5 : TF=3 : GOTO 1 1 7 Jl 1 1 4� TY= 1 3 : GOTO 1 1 3 Jl 1 1 5� TY=9 : GOTO 1 1 3 � 1 1 6� TX=XRX : TY=YRY 1 1 7� PUT SPRITE 2 , ( TX * 8+4 , TY * 8+ 1 ) , 7 , TF 1 1 8� GOTO 55� 1 1 9� , SPEL EINDE * * * * * * * * * * * * * * * * * * 1 4�� L lNE ( 4� , 6� ) - ( 1 5� , 1 4� ) , 1 , B F 1 2 1 � DRAW "BM4� , 7 � " 1 2 2� OPEN "GRP : " A S # 1 1 2 3 � P RINT # 1 , "GEFEL ICITEERD ! " 1 24� SC=SC+FU 1 2 5� DRAW "BM5 � , 8 5 " 1 2 6� PRINT # l , " SCORE = " j SC 1 27 � DRAW "BM35 , 1 2� " 1 28� PRINT # 1 , " N OG EENS ( j in ) ? " 1 2 9� CLOSE # 1 1 3�� K$=INKEY$ : I F K$= "n" THEN END 1 3 1 � IF K$= " j " THEN CLS : GOTO 2 3 � 1 3 2� G O TO 1 3 �� 1 3 3(1 SPRITE OFF 1 34� FOR J= l TO 1 �

1 3 5� 1 36� 1 37 � 1 38 � 1 39� 1 4�(1 1 4 1 Jl 1 4 2(1 1 4 3� 1 44� 145� 1 46� 147� 148� 1 49 (1 1 5 �� 151� 1 5 2� 1 5 3� 1 5 4� 1 5 5� 1 56 Jl 1 5 7� 1 58 Jl 1 5 9Jl 1 6�� 16 1 � 162� 163� 164� 1 6 5Jl 1 66Jl 1 6 7 Jl 1 6 8 Jl 1 6 9 Jl 1 7 Jl� 17 1� 172� 173� 174� 1 7 5Jl 1 7 6Jl 177� 178� 1 7 9 Jl 1 8 �� 18 1 � 1 8 2 Jl 1 8 3 Jl 1 84 Jl 1 8 5 Jl 1 8 6� 1 8 7� 188� 1 89 Jl 1 9J1Jl 1 9 1 Jl 1 9 2� 1 93 � 1 94 � 195� 1 9 6� 1 97 � 1 9 8Jl 1 9 9� 2��� 2� l Jl 2�2� 2�3� 2Jl4Jl 2�5� 2�6� 2�7Jl 2�8 Jl

COMPUT'ER MAGAZINE

FOR 1= 1 TO 4 PUT SPRITE 1 , ( X * 8+4 , Y * 8+4 ) , J+I , I FOR K= l T O 1 � : NEXT K NEXT I NEXT J CA=CA- 1 : I F CA> - l THEN 1 4 4(1 OPEN "GRP : " AS # 1 L lNE ( 4Jl , 6� ) - ( 1 5� , 1 4 � ) , 1 , BF GOTO 1 2 4� RETURN 3 1 (1 , SPRIT E OPBOUW * * * * * * * * * * * * * * * RESTORE 1 5 7� FOR J= l TO 4 SP$= " " FORI= l TO 3 2 READ D$ D$=CHR$ ( VAL ( " &H "+D$ » SP$=SP$+D$ NEXT I SPRITE$ ( J ) = SP$ NEXT J ' RECHTS DATA Jl� , �� , Jl� , �� , l f , l f , Jl6 , l f DATA l f , l f , Jl6 , l f , l f , JlJl , Jl� , JlJl DATA Jl� , Jl� , Jl� , Jl� , Jl� , 38 , 1 � , f c DATA ec , f c , l Jl , 38 , �Jl , JlJl , JlJl , JlJl ' OMLAAG DATA Jl� , Jl� , Jl� , l b , l b , l f , l b , l b DATA �3 , �3 , �b , Jle , Jlb , Jl 3 , �Jl , �� DATA Jl� , Jl� , Jl� , b� , bJl , f� , bJl , bJl DATA 8 Jl , 8Jl , a� , e� , aJl , 8 � , �� , JlJl ' LINKS DATA Jl� , Jl� , Jl� , Jl� , Jl� , l c , �8 , 3 f DATA 3 7 , 3 f , �8 , l c , Jl� , JlJl , Jl� , Jl� DATA Jl� , Jl� , JlJl , Jl� , f8 , f8 , 2Jl , f8 DATA f 8 , f8 , 2Jl , f8 , f 8 , JlJl , Jl� , Jl� ' OMHOOG DATA �� , �� , �3 , �b , �e , Jlb , Jl3 , � 3 DATA 1 b , l b , l f , l b , l b , Jl� , Jl� , �� DATA �� , JlJl , 8 � , aJl , e� , 8 Jl , 8� , b� DATA bJl , b� , f� , b� , bJl , Jl� , Jl� , �� RETURN , SCHERMDATA INLEZEN * * * * * * * * * * RESTORE 1 8 7Jl FOR J=� TO 2� READ 0$ FOR I= Jl TO 2 2 D=VAL( MID$ ( D$ , I+ 1 , l » C ( I , J ) =D NEXT I NEXT J ' 1 23 4 56789 Jl 1 2 34 56789 Jl 1 2 3 DATA 99999999999999999999999 DATA 9 222 9 DATA 9 99999999 1 1 1 99999999 9 DATA 9 9 222 9 9 DATA 9 9 999999 1 1 1 999999 9 9 DATA 9 9 94 222 9 9 9 DATA 9 9 999999 1 1 1 9999 9 9 9 222 9 9 9 DATA 9 9 DATA 9 99999999 1 1 1 9 999 9 9 9 222 59 9 9 9 DATA 9 3 DATA 9 99999999 1 1 1 9999 9 9 9 DATA 9 3 222 222 3 1 3 1 39 DATA 9 9999 1 1 1 99999999 9 9 9 DATA 9 9 222 69 9 9 9 DATA 9 9 99 1 1 1 99999999 9 9 9 DATA 9 9 222 9 9 9 DATA 9 9999 1 1 1 9999999999 9 9 DATA 93 222 9 9 DATA 9 9999 1 1 1 999999999999 9 DATA 9 222 9 DATA 99999999999999999999999 ' SCHERM OPBOUWEN * * * * * * * * * * * * *

m


2�9� 2 1 �� 2 1 1� 2 1 2� 2 13� 2 14� 2 1 5� 2 1 6� 2 17� 2 18�

RESTORE 2 2 1 � : CLS READ 0$ I F D$ = "EIND " THEN 248� I F D$ < > "P " THEN 2 1 6� READ X 1 , Y 1 , C 1 , K 1 PAI NT ( X 1 , Y 1 ) , C 1 , K 1 GO TO 2 1 11� READ X 1 , Y 1 , X2 , Y2 , C I F D$= " L" THEN LINE ( X 1 , Y 1 ) - ( X2 , Y2 ) , C I F D$= "B " THEN LINE ( X 1 , Y 1 ) - ( X2 , Y2 ) , C ,B 2 1 9� I F D$= " F " THEN LlNE ( X 1 , Y l ) - ( X2 , Y2 ) , C , BF 22�� GOTO 2 1 �� 22 1 � DATA B , 8 , 7 , 1 9� , 1 7 4 , 3 2 2 2� DATA B , 1 1 , 1 � , 1 8 7 , 1 7 1 , 3 223� DATA P , 1 1 , 8 , 3 , 2 224� DATA B , 1 8 7 , 88 , 2 54 , 1 �8 , 3 225� DATA B , 1 9 1 , 9 1 , 2 5 1 , 1 �5 , 3 226� DATA P , 2�� , 89 , 3 , 2 227� DATA F , 1 8 6 , 92 , 2 5 � , 1 �4 , 1 2 28 � DATA L , 26 , 26 , 1 7 2 , 26 , 2 229� DATA L , 1 7 2 , 26 , 1 7 2 , 1 56 , 2 2 3 �� DATA L , 1 7 2 , 1 56 , 26 , 1 56 , 2 23 1 � DATA L , 26 , 26 , 26 , 74 , 2 2 3 2� DATA L , 26 , 7 4 , 1 38 , 74 , 2 2 3 3 � DATA L , 1 38 , 74 , 1 38 , 9� , 2 234� DATA L , 1 38 , 9� , 2 6 , 9� , 2 2 3 5� DATA L , 1 38 , 58 , 4 2 , 58 , 2 236� DATA L , 4 2 , 58 , 4 2 , 4 2 , 3 237� DATA L , 4 2 , 4 2 , 1 5 5 , 4 2 , 2 238� DATA L , 1 5 5 , 4 2 , 1 5 5 , 1 38 , 2 239� DATA L , 1 5 5 , 1 38 , 26 , 1 38 , 2 24�� DATA L , 4 2 , 1 2 2 , 1 38 , 1 2 2 , 2 24 1 � DATA L , 1 38 , 1 2 2 , 1 38 , 1 �6 , 2 242� DATA L , 1 38 , 1 �6 , 26 , 1 �6 , 2 24 3� DATA L , 26 , 1 �6 , 26 , 1 38 , 2 244� DATA F , 4 2 , 4 2 , 4 5 , 58 , 9 245� DATA F , 1 3 5 , 1 �6 , 1 38 , 1 2 2 , 1 � 246� DATA F , 1 35 , 7 4 , 1 38 , 9� , 1 � 247� DATA EIND 248� FX=� 249� FOR J =� TO 2� FOR I=� TO 22 25�� XX=I * 8+ 1 � : YY=J * 8+ 1 � 25 1 � 252� IF C ( I , J ) < > � THEN 256� DRAW "BM=xx; , = yy ; " 2 5 3� 254� FX=FX+ 1 DRAW "C8R1 " 255� I F C ( I , J ) =� O R C( I , J » 1 THEN259� 256� 257� LlNE ( XX-5 , YY ) - ( XX+6 , YY+8 ) , 1 , BF LlNE ( XX , YY-5 ) - ( XX+6 , YY+8 ) , 1 , BF 258� � 5 9� NEXT I 26�� NEXT J 26 1 � RETURN * * * E I NDE LISTING * * *

-

CHECKSUM LIST 1 �� : 2�8 ; 1 1 � : 1 3 2 ; 1 2� : 1 7 2 ; 1 3� : 2 1 4 ; 1 4 � : 1 4 1 ; 1 5� : 7 ; 1 6� : 34 ; 1 7 � : 248 ; 1 8 � : 84 ; 1 9 � : 2 9 ; 2�� : 228 ; 2 1 � : 229 ; 22� : 1 1 2 ; 23� : 24 2 ; 24� : 1 1 3 ; 2 5 � : 1 1 � ; 26� : 97 ; 27 � : 24 5 ; 28 � : 1 �2 ; 29� : 5 5 ; 3 �� : 1 9 ; 3 1 � : 24 ; 3 2 � : 2�2 ; 3 3 � : 2 5 ; 34 � : 2 3 2 ; 35� : 2 1 5 ; 36� : 1 6 3 ; 3 7 � : 5 � ; 38 � : 248 ; 39� : 1 1 ; 4�� : 1 24 ; 4 1 � : 1 38 ; 4 2 � : 59 ; 43� : 8 1 ; 44� : 2 5 5 ; 45� : 24 3 ; 46� : 3� ; 47� : 28 ; 48� : 59 ; 49� : 38 ; 5�� : 2 5 5 ; 5 1 � : 1 2 7 ; 52� : 1 4 9 ; 5 3� : 48 ; 54� : 2 1 9 ; 5 5 � : 1 �7 ; 56� : 2 3 6 ; 5 7 � : 29 ; 58� : 2 5 3 ; 59� : 1 5 7 ; 6�� : 1 67 ; 6 1 � : 244 ; 62 � : 98 ; 63� : 2 1 1 ; 64� : 7 5 ; 65� : 1 9� ; 66� : 1 2 5 ; 67 � : 34 ; 68� : 1 92 ; 69� : 1 6 3 ; 7�� : 1 4 7 ; 7 1 � : 38 ; 7 2 � : 1 8 8 ; 7 3 � : 8 5 ; 74� : 24 1 ; 7 5 � : 246 ; 76� : 47 ; 7 7 � : 8 7 ; 7 8 � : 1 2 9 ; 79� : 1 7 5 ; 8�� : 2 1 4 ; 8 1 � : 1 4 6 ; 82 � : 1 3 3 ; 8 3 � : 1 4 6 ; 84� : 1 62 ; 85� : 7 6 ; 8 6 � : 82 ; 8 7 � : 1 2 6 ; 88� : 1 9 9 ; 89� : 1 3 6 ; 9�� : 7 3 ; 9 1 � : 1 9 8 ; 92� : 58 ; 93� : 1 5 ; 94 � : 2 2 5 ; 95� : 2 3 2 ; 96� : 234 ; 97� : 1 8 1 ; 9 8 � : 1 5 8 ; 99� : 1 4 3 ; 1 ��� : 6 5 ; 1 � 1 � : 244 ; 1 �2� : 1 7 2 ; 1 �3� : 1 �2 ; 1 �4� : 48 ; 1 �5 � : 1 5 5 ; W6� : 1 �9 ; 1 �7 � : 1 5� ; 1 �8� : 1 99 ; 1 �9 � : 6 4 ; 1 1 �� : 24 2 ; 1 1 1 � : 8 1 ; 1 1 2 � : 62 ; 1 1 3� : 94 ; 1 1 4 � : 246 ; 1 1 5� : 1 3 3 ; 1 1 6� : 1 �� ; 1 1 7 � : 4 2 ; 1 1 8 � : 1 � 1 ; 1 1 9� : 8 ; 1 2 �� : 1 2 � ; 1 2 1 � : 5 5 ; 1 2 2� : 2 5 5 ; 1 2 W : 2 5 3 ; 1 24 � : 1 1 4 ; 1 2 5 � : 6 � ; 1 2 6 � : 1 6 6 ; 1 2 7 � : 1 7 5 ; 1 28 � : 1 7 1 ; 1 29� : 223 ; 1 3�� : 2 1 9 ; 1 3 1 � : 1 5 7 ; 1 3 2 � : 1 3 ; 1 3 3 � : 6 6 ; 1 34 � : 2 2� ; 1 3 5 � : 1 5 7 ; 1 3 6� : 2 3 6 ; 1 3 7 � : 5 7 ; 1 38� : 1 �7 ; 1 39 � : 7 � ; 1 4 �� : 8 ; 1 4 1 0' : 20'9 ; 1 4 2 � : 7 � ; 1 4 30' : 1 8 6 ; 1 4 4 0' : 1 7 9 ; 1 4 5 � : 24 1 ; 1 4 6 � : 1 3 9 ; 1 4 7 � : 234 ; 1 4 8 � : 1 8 9 ; 149� : 1 4 8 ; 1 5 0'� : 4 2 ; 1 5 1 � : 2 1 7 ; 1 5 2� : 9 8 ; 1 5 3� : 1 4 5 ; 1 54 0' : 66 ; 1 5 5� : 2 7 ; 1 56� : 7 2 ; 1 5 7 � : 1 36 ; 1 580' : 1 ; 1 5 9� : 1 3 ; 1 6�� : 1 2 1 ; 1 6 1 0' : 1 38 ; 1 6 2� : 3 1 ; 1 6 30' : 8 3 ; 1 64� : 2 28 ; 1 6 50' : 40'; 1 6 6� : 2 ; 1 67 � : 1 3 ; 1 68� : 35 ; 1690': 1 1 9 ; 1 7 0'� : 2 ; 1 7 1 � : 4 4 ; 1 7 2 � : 9 6 ; 1 7 3 � : 246 ; 1 7 4� : 59 ; 1 7 50' : 2�6 ; 1 7 6� : 2 2 5 ; 1 7 7 � : 1 4 5 ; 1 7 8� : 5 1 ; 1 7 90' : 2 1 4 ; 1 8�� : 1 6 ; 1 8 1 � : 2 1 ; 1 82 � : 24 2 ; 1 8 3 � : 2�7 ; 1 84 � : 3 ; 1 8 50' : 222 ; 1 8 6� : 94 ; 1 8 7� : 2 2 5 ; 1 88 � : 1 4 1 ; 1 89 � : 2 �� ; 1 9�� : 1 59 ; 1 9 1 � : 1 6 1 ; 1 9 2 � : 1 92 ; 1 9 3 � : 1 7 1 ; 1 94 0' : 1 5 9 ; 1 950' : 1 6 5 ; 1 960' : 1 9 5 ; 1 9 7 � : 2�3 ; 1 9 8 � : 29 ; 1 9 9� : 3 9 ; 20'�� : 62 ; 2� 1 � : 3 1 ; 2�2� : 9 ; 20'3� : 3 � ; 2�4� : 2 3 4 ; 20'5 � : 27 ; 20'6 � : 1 8 9 ; 2�7 � : 5 � ; 2�8 0' : 1 6 2 ; 2�9 � : 1 5 9 ; 2 1 �� : 1 1 9 ; 2 1 1 � : 1 4 ; 2 1 2 � : 2 1 3 ; 2 1 3 � : 1 6 1 ; 2 1 4 0' : 4 7 ; 2 1 5 0' : 20'6 ; 2 1 60' : 9 7 ; 2 1 7 � : 56 ; 2 1 8� : 2�3 ; 2 1 9 0' : 2 1 5 ; 22�� : 68 ; 22 1 � : 1 64 ; 2 22 � : 1 4 6 ; 2 2 3 � : 1 3 7 ; 224� : 2 2 1 ; 2 2 5 � : 34 ; 2260' : 1 7 6 ; 2 2 7 � : 2 5 1 ; 2 28 � : 1 7 9 ; 229� : 1 � ; 230'� : 9 0' ; 23 W : 1 94 ; 2 3 2 � : 1 2 5 ; 23 3 0' : 1 34 ; 234� : 6 3 ; 2 3 5 � : 2 5 4 ; 2 3 6� : 1 �5 ; 23 7 � : 28 ; 238� : 1 1 4 ; 239� : 2 �4 ; 24�� : 1 6 ; 24 1 0' : 1 69 ; 242� : 244 ; 2430' : 245 ; 244 � : 9 8 ; 24 5 � : 68 ; 24 6� : 1 47 ; 24 70' : 7 1 ; 248� : 1 1 1 ; 249� : 68 ; 25��: 1 2 3 ; 2 5 1 � : 6 ; 2 5 2 � : 79 ; 2 5 30' : 9 0' ; 2540' : 38 ; 255� : 248 ; 256� : 2 5 5 ; 2 5 7 � : 24 ; 2580' : 49 ; 259�: 1 �3 ; 26�� : 6 1 ; 26 1 0' : 7 5 ; * * * EINDE PRI NTEN * * *


( \VI LEREN PROGRAMMEREN �

Stap voor stap leert u de MSX-computer programmeren door het i nvoeren van speciaal h iervoor ontw i kkelde p rogramma's. Achtereenvolgens worden steeds n ieuwe instructies toegepast waarvan de werk ing d u ide l ij k w ordt verk laard . De programma's in de eerste hoofdstu k ken z i j n zeer een ­ voudig opgebouwd en worden verder i n d it boek meer u itgebre id, zodat h e t i nz icht i n het program ­ meren gele idel ij k meegroeit. Het leren i n d it boek betekent d a t m e n a a n de resultaten op het beeldscherm de werk ing van het programma en de opbouw va n de com p u ter leert kennen.

I o

S

BASIC

m n o

�aillml] [PillillrnmlillfiJ[il]�ill�m

S

M.B.1MMERZEEl

1] c: -I m Jl

OE MUlOERKAINC

I N HOUD

I n leid i ng Het gebru ik van het toetsenbord De M S X -computer als rekenmach ine Programmeren i n BAS I C Het invoeren van gegevens Variaties en var iabelen Werken met het cassettedeck De ASC I I -code Het veranderen van de i n houd van geheugenp laatsen Het toevalsgetal De gelu idsgenerator G rafische f u n cties, 40-kolommode G rafische f u n cties, 32-kolommode G rafische fu ncties, hoge reso l utie G rafische f u n ct ies, m u l t i color mode

I S B N n ummer 90 6082 259 5 Beste l n u m mer 0 1 4.5 1 8

P r ij s f 24,50/Bfr 490

Voor meer , nb r m atie kunt u b e l l e n :

De r,1 u i d e rkring b . v . Postbus 1 0 1 400 A A B u s s u m te l . 021 59-3 1 85 1 Telex KAM U 1 5 1 7 1 U i tgeverij

voor B e l g i ë :

verkrijgbaar bij :

Uitgeverij Baart P . V . B A

1 00 03/32 5 . 85 . 00 Telex P U B L I B 72882 M iddelmolenl aan

2 1 00 Deurne

Radiozake n - Boekhandel e n com p utershops

Tel .

u itgeverij de mu iderkri ng bv postbus

1 0 - 1 400 A A -

bussum ( h o l l a n d ) te l .

02 1 5 9 - 3 1 8 5 1

g i ro n r .

83 2 1 4


1 �� 1 1� 12� 1 3(1 1 4 (1 15� 1 6� 1 7 (1 1 8(1 1 9(1 2��

Schuifpuzzle alue & Pink

H oudt u v a n schu ifp uzzels? D a n zult u d it een l e u k p rog ram m a vi n d e n . B l u e & P i n k i s een gecomputeriseerde versie van d e aloude schu ifp uzze l . M aar dan wel een die tru cs kent waar h et oorspro n ke l ij ke spelletje b ij i n het n iet valt . Als u B l u e & P i n k start , z iet u een veld van d rie vl akjes breed b ij vier vlakjes h oog . Li n ks staan d aari n vert icaal d e l etters B L U E , rechts P I N K. De m i d d en kolom bevat een schu ifsteen met h et & teke n . Er is een g rote c u rsor, die m et de cu rsortoetsen ver­ p l aatst kan word e n , en m et de spatiebalk kan men aangeven dat men d e steen waar op dat ogen b l i k de c u rsor op staat w i l gaan ver­ p l aatsen . De bedoe l i ng sp reekt bijna voor zi chzelf, de teksten B L U E en P I N K moeten worden ver­ wisseld van p laats. En dan beg i n n e n d e pro­ blemen , want men kan in d eze variant n i et zomaar iedere letter versch u iven d i e men wilt. H et l ij kt wel of ze mag n etisch zij n , som­ m i g e t rekken el kaar aan , and ere stoten el­ kaar af. De letters leiden een eigen l eve n , l ij kt h et wel . En hoewel er een bepaal d e log ica achter sch u i l gaat , is h et d uvels lastig o m d i e t e ontdekke n . W i e d e oplossi n g v i n dt mag d i e i n st u re n n aar M SX-Co m p uter M agazi n e . P . O . Box 1 392 , 1 000 BJ Amsterdam. De beste oplossi n g , i n h et m i nste aantal beurten, stu ren w e e e n aar­ d i g heidj e toe.

REM SCHUIFPUZZEL BLUE & PINK REM REM MSX Computer Ma ga zine REM numme r 1 REM D IM A( 4 , 5 ) X= 1 : Y= 1 : C= 1 5 FOR 1 = 1 TO 4 : A( 1 , I ) = I : NEXT I FOR 1= 5 TO 8 : A ( 3 , I-4 ) = I : NEXT I A ( 2 , 4 ) =9 FOR 1= 1 TO 3 : A ( I , � ) = 1 � : A( I , 5 ) = 1 � : NEX T I 2 1 !1 OPEN "GRP : " FOR OUTPUT AS # 1 2 2 (1 SCREEN 2 , 3 , (1 2 3� COLOR 1 5 , 1 , 7 : CLS 24(1 FOR J= 1 TO 9 25� S$= " " 26(1 FOR 1= 1 TO 3 2 27 (1 READ R$ 28 (1 S$=S$+CHR$ ( VAL ( "&H"+ R$ ) ) 29� NEXT I 3(1(1 SPR1TE$ ( J ) = S$ 3 1 (1 NEXT J 3 2(1 L I NE ( 29 , 27 ) - ( 1 5 1 , 1 7 (1 ) , 2 , BF 33(1 L INE ( 34 , 3 2 ) - ( 67 , 1 6 5 ) , 1 , BF 34� LINE ( 7 3 , 3 2 ) - ( 1 (16 , 1 6 5 ) , 1 , BF 35� L lNE ( 1 1 2 , 3 2 ) - ( 1 4 5 , 1 6 5 ) , 1 , BF 36� L INE ( 68 , 66 ) - ( 7 2 , 9 8 ) , 1 , BF 37� LINE ( 1 (17 , 99 ) - ( 1 1 1 , 1 3 1 ) , 1 , BF 38(1 FOR 1= 1 TO 4 39(1 PUT SPR1 TE1- 1 , ( 3 5 , 3 3 * I ) , 5 , I 411(1 NEXT I 4 1 11 FOR 1=5 TO 8 4 211 PUT SPRITE1- 1 , ( 1 1 3 , 3 3 * ( I-4 » , 1 3 , I 4 3� NEXT I 44(1 PUT SPRITE8 , ( 7 4 , 1 3 2 ) , 1 1 , 9 4 5 11 L INE ( 1 7 5 , 3 (1 ) - ( 23 (1 , 1 112 ) , 1 5 , B 46(1 COLOR 5 : DRAW"BM 1 811 , 3 5 " : PRI NT# 1 , "BLOO " 47� COLOR 1 1 : DRAW"BM 1 9 7 , 5� " : PRINT# 1 , " & " 4811 COLOR 1 3 : DRAW "BM 1 88 , 6 S " : PRINT# 1 , "PINK " 4 9 � COLOR 1 5 : DRAW "BM 1 8 (1 , 911 " : PRI NT# 1 , "PUZZE L" 5�11 DRAW"BM 1 7 (1 , 1 4 � " : PRINT# 1 , " zette n : " 5 1 (1 , I NPUT * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 5 2� GOSUB 1 �8� S311 XX$=INKEY$ : I F XX$= " " THEN 66� 5411 ON ST1CK ( � ) GOSUB S 6 11 , 56� , 59� , 6 1 11 , 6 1 � , 6 1 11 , 63� , 56 � S511 GOTO 5 3(1 S6� I F Y= 1 THEN RETURN 57� GOSUB 1 (17 (1 : Y=Y- 1 : GOSUB 1 �8� : RETURN S8� Y=Y+ 1 : GOSUB 1 (18 (1 5 9 � I F X=3 THEN RE'r U RN 6 � (1 GOSUB 1 (17 (1 : X=X+ 1 : GOSUB 1 �8� : RETURN 6 1 � 1 F Y=4 THEN RETURN 62(1 GOSUB 1 (17 (1 : Y=Y+ 1 : GOSUB 1 �8� : RETURN 6 3 (1 IF X= 1 THEN RETURN 64(1 GOSUB 1 �7 (1 : X=X- 1 : GOSUB 1 �8� : RETURN 6 5� , TESTEN * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 66(1 I F A( X , Y ) = (1 THEN 5 311 67(1 IF A( X , Y+ 1 ) = (1 AND A ( X , Y- 1 ) =11 THEN 7 6� 68� H 1 =� 69� I F A( X , Y+ 1 ) = (1 O R A( X , Y- 1 ) THEN H 1 = 1 7(1(1 IF « X= 1 AND Y=2 ) OR ( X=2 AND Y= 3 » AND A ( X+ 1 , Y ) = (1 THEN I F H 1 = 1 THEN 7 6� ELSE IF A( X , Y )=9 THEN 5 3 (1 ELSE GOSUB 9 7� : GOT o 84(1 7 1 � IF « X=2 AND Y= 2 ) OR ( X= 3 AND Y= 3 » AND A( X- 1 , Y ) = (1 THEN IF H 1 = 1 THEN 7 6� ELSE IF A( X , Y )=9 THEN 5 3 (1 ELSE GOSUB 1 11 1 (1 : GO TO 84(1 72� IF A ( X , Y+ 1 ) =� THEN GOSUB 89� : GOTO 8411 7 3 (1 IF A ( X , Y- 1 )=� THEN GOSUB 9 3� : GOTO 84� 74� GOTO 5311


COMPUrEII MAGAZINE

7 5� I SCHUIVEN * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 7 6� C=7 : GOSUB 1 �8 � : C= 1 5 77� ON STICK ( � ) GOSUB 7 9� , 79� , 8 �� , 8 1 � , 8 1 � , 8 1 � , 8 2� , 7 9� 78� GOTO 7 7 � 7 9 � I F A ( X , Y- 1 )=� THEN GOSUB 93� : GOTO 84� ELSE 83� 8�� I F A ( X , Y ) =9 THEN 7 6� ELSE I F « X= 1 AND AND A ( X+ 1 , Y ) =� Y= 2 ) OR ( X= 2 AND Y= 3 » THEN GOSUB 97� : GOTO 84� ELSE 83� EL SE 8 3� 8 1 � IF A( X , Y+ 1 ) = � THEN GOSUB 89� : GOTO 84� ELSE 83� 82� I F A ( X , Y ) = 9 THEN 7 6 � ELSE I F « X= 2 AND AND A ( X- 1 , Y ) =� Y= 2 ) OR ( X=3 AND Y= 3 » THEN GOSUB 1 � 1 � : GOTO 84� ELSE 83� ELSE 83� 8 3 � I KLAAR? * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 84� FORZ Z= 1 TC 4 : IF A ( 1 , ZZ ) =ZZ+4 THEN NEXT ZZ ELSE 86� 85� FORZZ= 1 TC 4 : IF A( 3 , ZZ ) =ZZ THEN NEXT Z Z : GOTO 1 1 �� 86� IF A ( X , Y ) < >MM THEN MM=A ( X , Y ) : TT=TT+ 1 : L INE ( 1 7 � , 1 5� ) - ( 25� , 1 56 ) , 1 , BF : DRAW"BM 1 7 � , 1 5 � " : PRINT# 1 , TT 87� GOSUB 1 �8 � : GOTO 5 3 � 8 8 � I BEWEGEN * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 89� SWAP A( X , Y ) , A( X , Y+ 1 ) : GO SUB 1 �7� : Y=Y+ 1 : GOSUB 1 �5� : GOSUB 9�� : RETURN 9�� FOR L= 1 TO 3 3 9 1 � PUT SPRITE A ( X , Y ) - 1 , ( 39 * X-4 , 3 3 * Y-3 3+L ) , C C , A( X , Y ) 92� NEXT L : RETURN 93� SWAP A( X , Y ) , A( X , Y- 1 ) : GOSUB 1 �7� : Y=Y- 1 : GOSUB 1 �5� : GOSUB 94� : RETURN 94� FOR L= 1 TC 3 3 95� PUT SPRITE A( X , Y ) - 1 , ( 39 * X-4 , 3 3 * Y+ 3 3-L ) , CC , A( X , Y ) 96� NEXT L : RETURN 97� SWAP A( X , Y ) , A ( X+ 1 , Y ) : GOSUB 1 �7 � : X=X+ 1 : GOSUB 1 115� : GOSUB 9 8� : RETURN 98� FOR L= 1 TC 39 99� PUT SPRITE A ( X , Y ) - 1 , ( 39 * X-4-39+L , 3 3 * Y ) , C C , A( X , Y ) 1 ��� NEXT L : RETURN 1 � 1 11 SWAP A( X , Y ) , A ( X- 1 , Y ) : GOSUB 1 �711 : X=X- 1 : GOSUB 1 �5 � : GOSUB 1 �2� : RETURN 1 �2� FOR L= 1 TC 3 9 1 �3 � PUT SPRITE A ( X , Y ) - 1 , ( 39 * X-�+39-L , 3 3 * Y ) ,CC,A( X , Y ) 1 114� NEXT L : RETURN 1 �5� I F A ( X , Y ) = <4 THEN CC=5 ELSE I F A( X , Y ) = 9 THEN CC= 1 1 ELSE CC= 1 3 1 �6� RETURN 1 �711 L l NE ( 39 *X-5 , Y * 3 3 ) - ( 39 * X-5+3 3 , Y * 3 3+ 3 3 ) , 1 , B F : RETURN 1 �8� LINE ( 39 *X-5 , Y * 3 3 ) - ( 3 9 *X-5+3 3 , Y * 3 3+3 3 ) , C , BF : RETURN 1 11911 I SPELEINDE * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 1 1 �� DRAW"BM 1 7 I1 , 8� " : PRI NT# 1 , "KLAAR! " 1 1 1 � DRAW"BM 1 7 � , 1 �11" : PRI NT# 1 , "nog een keer ( j in ) ? " 1 1 211 XX$=INKEY$ : I FXX$= " " THEN 1 1 2� 1 1 3 11 XX$= "n" THEN END ELSE IF XX$= " j " T HEN RUN ELSE 1 1 2� 1 1 411 I SPRI TEDATA * * * * * * * * * * * * * * * * * *

1 1 511 DATA f f , f f , e� , e� , e7 , e7 , e7 , e� , el1 , e7 , e7 , e7 , e� , el1 , f f , f f , f f , f f , 3 f , 1 f , 8 f , cf , 8 f , 1 f , l1f , c7 , e7 , c7 , �f , 1 f , f f , f f 1 1 6� DATA f f , f f , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , fl1 , fl1 , ff , f f , f f , f f , f f , f f , f f , f f , f f , f f , f f , f f , f f , f f , �f , l1f , f f , f f

1 1 7 11 DATA f f , f f , e7 , e7 , e7 , e7 , e7 , e7 , e7 , e7 , e7 , e 3 , f � , f c , f f , f f , f f , f f , ef , e7 , e7 , e7 , e7 , e 7 , e7 , e7 , e7 , c7 , �f , 3 f , f f , f f 1 1 8 � DATA f f , f f , e� , e� , e7 , e7 , e 7 , e� , el1 , e7 , e7 , e7 , eg , el1 , f f , f f , f f , f f , l1f , �f , f f , f f , f f , 3 f , 3 f , f f , f f , f f , gf , l1f , f f , f f 1 1 911 DATA f f , f f , fl1 , fl1 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f � , fl1 , f 3 , f 3 , f 3 , f 3 , f f , f f , f f , f f , 3 f , 1 f , 8 f , cf , cf , 8 f , 1 f , 3f , ff , ff ,f f , f f , f f , ff 1 2 �� DATA f f , f f , f c , f c , fe , fe , fe , fe , fe , fe , fe , fe , f c , f c , f f , f f , f f , f f , 3 f , 3 f , 7 f , 7 f , 7 f , 7 f , 7 f , 7f , 7f , 7 f , 3f , 3f , f f , f f 1 2 1 � DATA f f , f f , e7 , e 3 , e 1 , e� , e� , e4 , e6 , e7 , e7 , e7 , e7 , e7 , f f , f f , f f , f f , e7 , e7 , e7 , e7 , 67 , 2 7 , �7 , �7 , 8 7 , c7 , e7 , e7 , f f , f f 1 2 2 � DATA f f , f f , e7 , e7 , e7 , e7 , e6 , e4 , e� , e� , e 2 , e7 , e7 , e7 , f f , f f , f f , f f , e7 , c7 , 8 f , 1 f , 3 f , 7 f , f f , 7 f , 3 f , 1 f , 8 7 , c7 , f f , f f 1 2 3 � DATA f f , f f , f c , fb , fb , fb , fd , fe , fd , fb , f7 , ef , ef , fl1 , f f , f f , f f , f f , 7 f , bf , bf , bf , 7 f , f f , 7 b , b7 , cf , cf , b7 , 7 b , f f , f f * * * EINDE LISTING * * *

CHECKSUM LIST 1 �� : 9 1 ; 1 1 � : 1 5 ; 1 2 11 : 5 5 ; 1 311 : 9 7 ; 1 4 11 : 24 ; 1 5� : 9 1 ; 1 611 : 8 11 ; 1 7 11 : 1 5 1 ; 1 8 11 : 1 4 8 ; 1 911 : 57 ; 2�� : 29 ; 2 1 � : 2 2 6 ; 2 211 : 23 9 ; 2 3 � : 1 4 6 ; 24 � : 1 7 5 ; 2511 : 1 4 1 ; 2611 : 2 3 2 ; 2711 : 1 5 2 ; 28 � : 3 1 ; 2911 : 1 8 7 ; 311� : 8 6 ; 3 1 11 : 2 3 6 ; 32� : 94 ; 3 3 11 : 1 93 ; 3411 : 5 1 ; 3 5 11 : 1 7 8 ; 36l1 : 24 ; 3 7 11 : 1 56 ; 38l1 : 1 84 ; 3911 : 1 9 6 ; 4j1.!1 : 9 l1 ; 4 1 � : 1 2 11 ; 4 2l1 : 9 3 ; 4 3 l1 : 24 5 ; 4411 : 46 ; 4 5 l1 : 1 5 l1 ; 4611 : 24 3 ; 4 7 l1 : 2 2 9 ; 48l1 : 1 115 ; 49 � : 24 5 ; 511� : 47 ; 5 1 l1 : 1 1 1 ; 5211 : 2 5 1 ; 5 311 : 4 7 ; 5411 : 1 3 ; 5 5 l1 : 9 ; 5611 : 1 4 11 ; 57 � : 1 1 7 ; 58 � : 247 ; 5911 : 1 2 7 ; 61111 : 22 ; 6 1 � : 1 5 2 ; 6211 : 5 1 ; 6 311 : 1 7 9 ; 6411 : 8 11 ; 6511 : 1 7 4 ; 6611 : 47 ; 67 11 : 1 4 9 ; 6811 : 9 5 ; 69� : 2 1 7 ; 71111 : 1 1 11 ; 7 1 11 : 1 68 ; 7 2 � : 2 1 9 ; 7 3 � : 1 3 ; 7411 : 1 11 ; 7 5� : 1 67 ; 7 6� : 4 9 ; 7 7 11 : 1 2 2 ; 7811 : 1 2 9 ; 7911 : 2 11 ; 8 1111 : 8 5 ; 8 1 11 ? 2 2 7 ; 8211 : '211�; 8311 : 2 5 3 ; 8411 : 3 1 ; 8 5 11 : 1 69 ; 86� : 2112 ; 8 7 11 : 1 1 2 ; 88� : 2 1 1 ; 8911 : 5 1 ; 91111 : 1 4 7 ; 9 1 � : 2 1 3 ; 9211 : 24 3 ; 9311 : 8 6 ; 9411 : 1 8 6 ; 9 5 11 : 1 ; 96� : 3 5 ; 9 7 11 : 1 3 5 ; 98� : 24 5 ; 9911 : 7 � ; 1 11�11 : 1 56 ; 1 � 1 11 : 2 1 4 ; 1 112 11 : 1 2 1 ; 1 113 11 : 3 3 ; 1 114� : 1 2 3 ; 1 �5 � : 1 1 1 ; 1 116 11 : 1 2 3 ; 1 117 � : 8 11 ; 1 118� : 56 ; 1 119� : 5 1 ; 1 1 1111 : 2 5 3 ; 1 1 1 11 : 2 3 2 ; 1 1 211 : 48 ; 1 1 3 11 : 2 1 3 ; 1 1 4 11 : 1 7 1 ; 1 1 5� : 244 ; 1 1 6 11 : 6 ; 1 1 7 � : 1 7 9 ; 1 1 8 11 : 24 3 ; 1 1 911 : 5 9 ; 1 21111 : 1 9 7 ; 1 2 1 � : 1 5 ; 1 2 2 11 : 7 7 ; 1 23 � : 1 211 ; * * * EINDE PRINTEN * * *


TEKEN EEN TWEEDIMENSIONA AL WIJNGl AS

H e t onderstaande program­ ma tekent niet alleen een door u bedacht voorwerp, het bedenkt zelfs hoe het voor­ werp e r uit moet zie n . H e t enige d a t u hoeft in te voeren is een wil lekeurige gekromde lij n . De computer draait deze

verkregen gegevens opgesla­ gen i n een arra y . Als u n a het vormen van het figuur de computer vraagt het voor­ werp te roteren rond de X-as kunt u het voorwerp van ver­ schille nde kanten bekij k e n .

Dit programma l a a t a l s voor­ beeld een wijnglas zie n . Na­ dat eerst het glas i n 20 gete­ kend i s , waarbij de gegevens voor de 30 weergave tegelijk

COLOR 4 , 1 5 , 5

1 � SCREEN 2 211 CLS 3 11 DIM X ( 9 ) 411 D I M Y ( 9 )

511 D I M Z ( 3 3 , 9 , 2 ) 611 POR Q= 1

TO 9

711 READ X ( Q ) , Y ( Q )

811 NEXT Q 911 POR D= 1 TO 3 2 1 1111 DRAW " bm 1 2 5 , 1 7 11 " 1 1 11 S=SI N ( D* . 2 ) 1 211 C=COS ( D * . 2 ) TO 9

1 3 11 FOR A= 1

1 4 11 Z ( D , A , 1 ) = S*X ( A ) 1 511 Z ( D , A , 2 ) = C*X ( A ) 1 611 L INE - ( Z ( D , A , 1 ) + 1 2 5 , Y ( A ) + 1 7 11 ) , 1 1 7 11 NEXT A ; PSET ( 1 2 5 , 1 7 11 ) , 1 5 : NEXT D 1 811 POR

8= . 5 TO

1 .8

STEP

.3

1 9 11 CLS 21111 P SET ( 1 2 5 , 1 7 � ) , 1 5 2 1 11 N=COS ( B ) : J= S I N ( B ) 2 2 � FOR D= 1 2 3 � P SET

TO 3 2

( 12 5 , 17� ) , 1 5

2411 FOR A= 1 TO 9 2 5 11 PX= Z ( D , A , 1 ) 2611 P Y=Y ( A ) *N+ Z ( D , A , 2 ) * J 2 7 11 I F Y ( A ) < -7 9 THEN LINE - ( PX+ 1 2 5 , PY+ 1 7 11 ) , 9 ELSE L l NE - ( PX+ 1 2 5 , PY+ 1 7 11 ) , 4 2811 NEXT A

DE LIJN lij n telkens een paar graden ron d . De rotatie vindt plaats rond de Y-as. Dat wil zeggen een lijn van boven naar bene­ den.

3D WIJNGLAS bere kend word e n , wordt ver­ volgens het glas i n verschil­ lende 3 0 standen getoond . De hoeken waarover het glas om de X-as geroteerd word t , k u n t u ( i n radi alen) aflezen i n regel 1 80 . Roteren rond de Y­ as heeft niet zoveel zin , omdat het voorwerp verkregen is door rotatie rond de Y-as en perfekt symetrisch is. Door de draaiing rond de X-as kunt u het glas van binnen bekij ­ ken . De regels 30 en 40 reserveren ruimte voor de 2 0 weergave .

2D WIJNGLAS Na 360 graden is de lij n weer op zij n oude standpunt . Om­ dat de kij ker tijdens dit pro­ ces recht van voren tegen de draaiende lijn aankij k t , lij kt het of de computer een een­ voudige 20 tekening heeft gemaakt. Maar de computer heeft tijdens het draaien de

Regel 50 reserveert ruimte voor de 3 0 gegeve n s . De re­ gels 60-80 lezen de gegevens uit de datalij st . De gegevens bestaan uit telkens twee ge­ tallen die een punt van de hiervoor getekende lijn aan­ geven . De regels 90- 1 70 teke­ nen 32 keer alle negen punten van de lij n . Te lkens wordt de lijn een beetj e gedraaid . I n de

;

NEXT D

2 9 � NEXT B 311� DATA 4 � , � , 4 , 6 , 4 , - 311 , 1 11 , -4 5 , 4 , -5 5 , 4 , -711 , 311 , -811 , 3 5 , - 1 116 , 5 5 , - 1 511 * * * E I NDE LIST I NG * * *

CHECKSUM LIST 1�:

57 ;

511 : 911 :

2 19 ;

611 :

1 911 ;

1 1111 :

2117 ;

91 ;

1 4 11 :

48 ;

1 5 11 :

246 ;

1 6 11 :

234 ;

7;

1 911 :

1 92 ;

21111 :

249 ;

1 311 :

2 11 :

179;

3� :

191 ;

1 7 11 :

1 4 11 ;

2 1 11 : 2 5 11 :

2 1 8 ; 2 2 11 : 4 5 ; 78 ; 2611 : 2 1 8 ;

1 8 11 :

87 ;

7�:

411 :

65;

1 1�:

2311 : 2711 :

252 ;

811 :

1 511 ;

1 115 ; 22 1 ;

168; 1 2 11 :

2411 : 28 11 :

73;

125; 24 ;

2911 : 1 7 3 ; 31111 : 1 5 3 ; * * * E I NDE PRI NTEN * * *

2 0 weergave i s dat t e zien doordat de lij n verschu ift . De regels 1 40 en I SO plaatsen de 3 0 gegevens in de arra y . Regel 1 60 zorgt voor h e t teke­ nen van de 2 0 uitvoe ring. Re­ gel 1 70 zorgt voor de lus en

voor het verplaatsen van de grafische cursor. Vanaf regel 1 80 wordt de 30 weergave verzorgJ. Heeft u liever dat u zelf de hoek waar­ over het wijnglas draait kunt opgeve n , dan kunt u regel 1 80 , 1 90 en 290 veranderen in:


1 8 0 SCREEN 0 : I N PUT " d raa i i n g : " ; X 1 90 B = ( X*3 . 1 4 ) / l 80 : SC R E E N Z

Nieuw boek:

Z 9 0 F O R WA = l TO ZOOO : N E X T WA : GOTO 180

De regels 200-280 zij n verge­ lij kbaar met de regel 90- 1 70 . N u hoeft er echter niets uitge­ rekend te worden , maar kan de computer direkt de gege­ vens uit de array gebruiken om te gaan tekene n . In regel 2 1 0 wordt vast een deel van het rekenwerk gedaan . Dit is een stuk eenvoudiger dan in het kubusprogramm a . Dat komt doordat er slechts over een as gedraaid hoeft te wor­ den . Regel 270 zorgt voor een twee-kleuren afbeelding. De bovenkant van het glas is rood, de onderkant is blauw. Om in plaats van een wijnglas een ander figuur te krijgen hoeft u alleen de gegevens te verandere n . Let u hierbij wel op: als u meer gegevens plaatst , moet het aantal keren dat door de koördinaten gele­ zen wordt aangepast worden ( regels 60 , 1 30 en 240 ) . Te­ vens moet de dime nsionering van de arrays eventueel aan­ gepast worden ( regels 30, 40 en 50). Verander in het vorige programma de volgende re­ ge ls:

Y-koördinaat van een punt van de gekromde lijn die ge­ draaid moet worden . Let op de rui mtereservering voor de verschillende arrays en het aantal keren dat de lussen doorlopen moeten worde n . B i j h e t hiervoor gegeven pro­ gramma kunt u het uzelf nog gemakkel i j ker maken door zelfs de gekromde lijn niet punt voor punt op te geven . maar de computer te vragen om aan de hand van een door u opgegeven formule de pun­ ten te bepalen . Op deze wijze krijgt u mooie ribbclvlakke n .

Vervang regel 7 0 v a n h e t al volgens bovenstaande aan­ wijzingen veranderde pro­ gramma l Il :

DE MSI GDRUIKIRSGIDS

Binnenkort verschijnt het eerste Nederlandstal ige boek over MSx. Dit boek. DE MSX GEBRUIKERS­ GIDS door Wichert van En­ gelen. is een komplete handleiding voor zowel de beginnende als de gevor­ MSX-gebrulker. derde Naast een cursus M$X­ BASIC behandelt het boek enkele bijzonder onder­ werpen waaronder de ge­ luids- en muziekmogelijk­ heden van de MSX en het maken en weergeven van figu­ drle-dimensionate ren. Een klein deel van het hoofdstuk over 3D figure n vindt u als voorpublikatie Doordat de hieronder.

7 0 Y( 0 ) = - 50 - 7 0* ( S I N ( 0-9 . 9 ) / 0 ) X ( O ) = O* Z O De datalijst heeft u nu eigen l i j k n i e t meer n o d i g . Probeer ook : 70 Y ( O ) = - 9 0 - 50* ( S I N ( ( ( Q/ Z . 5 ) - . 7 i / Q- . 9 ) )

X ( Q ) = 30 * Q

voor e e n kni kkerputj e . Heel mooi i s de volgende for mule :

7 0 Y ( O ) = - 9 0- 1 0* ( O- Z ) * ( S I N ( O ) / Q- · 9 ) 30 D I M X ( 1 3 ) 40 D I M Y ( 1 3 ) 5 0 D I M Z ( 33 , 13 , 2 ) 60 F O R Q= 1 TO 1 3 1 3 0 F O R A= l T O 1 3 2 4 0 F O R A= l TO 1 3 2 7 0 L I N E - ( P X+ 1 Z 5 , P Y+ 1 7 0 ) , 4 300 DATA 0 , 1 0 , 7 , - 3 0 , 1 5 , 0 , 2 Z , - 30 , 40 , 2 0 , 3 0 , - 40 , 7 5 , - 50 , 30 , - 6 0 , 40 , - 90 , Z 2 , - 7 0 , 1 5 , - 1 00 , 7 , - 7 0 , 0 , - 1 50 Voor andere voorwerpen kunt u de gegevens zelfveran­ dere n . De gegevens horen twee aan twee bij elkaar. Te l­ kens een X-koördinaat en een

X ( O ) =30*Q

ruimte hier n oodzakelij­ kerwijs beperkt is, is afge­ zien van de wiskundige uitfeg van de program­ ma's. Ook de benodigde kennis van MSX-BASIC wordt in deze voorpublika­ tie niet uitgelegd. Voor de­ ze informatie en voor nog meer programma's over 3D (rotatie van een kubus, rotatie en vervorming van een willekeurig objekt en wiskundige 3D-vlakken) wordt de lezer verwezen naar:

DE MSX GEBRUIKERS­

GIDS Van Engelen Uitge­ verij Wolfkamp, Wetering­ sohans 221, Alnsterdam. Tel. 020-278931 -

.

Naast dit e n vele andere 3D­ programma ' s behandelt het boek onder andere de wer­ king van de M S X , direkte op­ drachten en het schrijven van een progra m m a , het gebruik van variabe l e n . invoer en beeldweergav e . lusse n . logi­ ca . strings ( de computer als tekstverwerke r) . gegevenslij­ ste n . sortere n . bestande n . sub­ routines. grafiek en kleur . sprites. ge luid en muzi e k .

�--- -----RIBBELVLAKKEN

DE MSX G E B R U I K E RS­ G I DS Door : Wichert van Engelen I S B N : 90 70556 1 5 4 omvang: 220 blz. prij s : .f39.50 Verk r i j gbaar bij elke goede boe khandel of bi j :

RIBBELVLAKKEN

STER

U i tgeverij Wolfkamp Weteringschans 22 1 Amsterdam Te l . 020-27893 1 .


2 van de D IN-plug, de audio op pen 4 en 6 (beide zij n in­ tern doorverbonde n ) . De massa bevindt zich op pen 3. Voorzover ons bekend is de kabel die u nodig heeft echter niet kant e n k l aar i n de winkel te verkrij gen . Mogelijk bent

Commodore-monitor aan de Hitbit? Ik heb een Sony Hitbit 75, en een vriend van mij bezit een Commodore 1 701 kleuren­ monitor. Hij heeft deze aan­ gesloten op zijn Commodore 64 computer met een speciale kabel, die aan de computer­ kant een DIN-plug heeft en aan de monitorzijde een drie­ tal tulpstekkers. Deze DIN­ plug past echter niet in de au­ dio/videoaansluiting van de Hitbit, hoewel dit ook een DIN-plug is. Bestaat er een manier om de 1 701 monitor op een Hitbit aan te sluiten ? P. de Swart, Edam. Ja, dat kan . D e Commodore 1 70 1 kleurenmonitor heeft daartoe twee verschil lende aansluitmogelij kheden . De drie ingangen aan de achter­ kant zij n specifiek bedoeld voor de nieuwere Commodo­ re computers, waarbij de au­ dio , l u minantie (helderheid) e n chrominantie ( k leur) sig­

nalen alle drie apart aangeslo­ ten worden . D e D IN-plug aan deze kabel is met vi j f pen­ nen uitgevoerd . D e Hitbit au­ dio/video plug echter kent slechts een audio e n een ge­ mengd videosignaa l . Dat laatste is een soort optelsom van helderheid e n kleurinfor­ matie . Gelukkig voor u was de 1 70 1 k leurenmoni tor ook bedoeld om op oudere Com­ modore modellen te worden aangeslote n . Aan de voorzij­ de bevinden zich twee ingan­ gen , een voor audio en een voor het videosignaal . O m de Hitbit aan te sluiten heeft u een kabel nodig met aan de ene kant een zespolige D I N ­ plug (wat meteen verklaart waarom de bestaande kabel niet wilde passe n ) , e n aan de andere kant twee tulpstek­ kers . Het video signaal staat op pen

u of een van u w kennissen handig m e t d e soldeerbout, anders zal uw handelaar u vast en zeker van dienst willen zij n . Let wel o p : probeer nooit of een kabel die niet specifiek voor uw apparatuur is gemaak t , het toevallig toch doe t . B ij de H itbit staat er schakelspanning op d e pen­ nen 1 e n 5. U loopt het risico schade aan te richten aan de monitor. G a daarom eerst na of doorverbindingen klop­ pen.

Zijn goedkope audiocassettes net zo goed? Ik gebruik een gewone audio cassetterecorder bij mijn Goldstar MSX computer om m 'n eigen programma 's op te slaan . Tot nu toe heb ik daar­ voor altijd speciale datacas­ settes gekocht, type C15. Ik hoorde echter dat gewone au­ dio-cassettes net zo goed te C gebruiken zijn. Ik vraag mij af ofdit waar is, want dan zou ik veel goedkoper uit zijn. Of loop ik met een goedkopere cassette het risico mijn pro­ gramma 's niet meer terug te kunnen laden ? S. de Jong, A msterdam. Het risico dat programma's niet meer willen laden loopt u in principe met iedere casset­ te e n zel fs ook met een disket­ te. I eder magnetisch medium voor gegevens- of program­ ma-opslag kan fabricage- of slijtagefouten vertonen of om andere onduidelij k wijze , bv. door koude , warmte , stof of magnetisme , onbruikbaar worde n . Een kop koffie kan onherstelbare schade aan­ richte n . Maak er daarom een gewoonte van o m van elk be­ langrijk bestand of program­ m a een reserve kopie te ma­ ken . een zogenaamde backu p . Special e , duurdere d a t a cas­ settes bieden een betere garantie voor de veiligheid van u w programma's dan een goedkope audio-cassette . De

tape voor een data cassette wordt volgens hogere normen gefabriceerd . Sommige fabri­ kanten testen zelfs iedere cas­ sette, hetgeen wordt aange­ duid met ' Certified' . Data cassette's bieden dus de grootst mogelijke zekerheid, toch blijken gewone stan­ daard audiocassettes i n de praktij k vaak ook uitstekend te voldoen . Koop bij voor­ keur normale kobalt of ijze­ roxide cassettes e n geen ' Me­ tal' of 'Chroomdioxide' , deze geven door de hoge gevoelig­ heid leesfouten . eerder M och t toch eens een leesfout optreden , dan heeft u nog al­ tijd uw backup!

Cassette wil niet laden Ik heb onlangs een computer­ spelletje op cassette gekocht, het lukt mij niet om het te la­ den . Bij iedere poging die ik onderneem krijg ik steeds de­ zelfde problemen aan het ein­ de van het programma. Het lijkt net ofper ongeluk de re­ set-knop van de computer wordt ingedrukt. De compu­ tergeeft geen enkele foutmel­ ding, maar gaat terug naar het start-scherm . Terug in de winkel blijkt de cassette wel zonder problemen te laden. Ook met mijn eigen compu­ ter en cassetterecorder. Uit­ eindelijk heb ik mijn compu­ ter en cassetterecorder mee naar de winkel genomen en daar werkte het wel. De klacht treedt dus alleen thuis op. De winkelier weet het ook niet. Is mijn computer ap de een of andere manier defekt, of is hier nog een andere ver­ klaring voor te vinden ? Want verder functioneert de machi­ ne uitstekend. J. Peeters, Den Haag. Jammer dat u niet i n uw brief vermeld heeft om welk spel h e t gaat , e n welke MSX-com­ puter u gebru i k t . Het ons in­ ziens niet zeker dat uw com­ puter de schuldige i s . Heeft u soms een diskdrive naast de cassetterecorder? A l s dat zo is heeft u die ongetwijfeld niet meegenomen naar de winkel. D e meeste software-fabri­ kanten beschermen hun spel cassettes tegen i llegaal ko­ piëre n . Het programm a heeft dan een ingebouwde beveili-

ging die eerst nagaat of de computer wel i n de stan­ daardconfiguratie staat. Als het geen ' k aal' MSX systeem is, dan springt het programma na het laden onmiddellijk naar de start-routin e , wat het­ zelfde effek t geeft als het in­ drukken van de reset-knop. Wij zij n a l een spelprogram­ m a tegengekomen dat zelfs de aanwezigheid van een diskdrive i n het systeem te­ veel vindt, e n wat dan ook al­ leen maar te laden i s nadat de diskdrive connector uit de slot verwijderd i s . Waar­ schij n l ij k heeft u zo' n bevei­ ligd programma. Als het echter zo is dat u w computer, in precies dezelfde configura­ tie , het spel in de winkel wel laadt , e n thuis niet, moet u de machine toch ter reparatie aanbieden .

Printers Ik wil mijn Hitbit gebruiken voor tekstverwerking. Kan ik nog andere printers aanslui­ ten dan de Sony plotter-prin­ ter? Hoe wel dit apparaat me goed genoeg lijkt voor een programma listing wil ik mijn corresponden tie toch liever wat fraaier en sneller hebben. A. Baars, Venlo. De printeraansluiting op de Hitbit is een Centronics-stan­ daard type . Mits met de j uiste ) kabel (die met de plotter­ printer wordt meegeleverd maar ook los verkrijgbaar is bij Sony, voor een tamelijk hoog bedrag) bleek iedere Çentronics-printer die wij ge­

probeerd hebben uitstekend te werken . E r kan een pro­ bleem ontstaan met h e t afbre­ k e n van h e t einde van de re­ gel , ook dubbele regels of geen regeltransport komt voor. O m dat te ondervangen zit op de meeste Centronic

printers een keuzeschake­ laartje (dip-switches) waar­ mee dit kan worden opgelost. Aangezien de Centronics­ standaard de meest verbreide is zult u geen enkel probleem hebben om een goede printer te vinden . Wij raden u wel aan om de instellingen door de handelaar te laten doen en de j uiste werking van het geheel te laten demonstrere n . Dat kan veel ongemak achteraf besparen.


""SX COMPUT

'PC-200

4 K computer

irafische Sym bolen p de toetsen

6 KLE U R E N

1gebouwde Sound-generator octaven 3 klanken

De voordeligste MSX computer

�uick Disk Drive

)PQ-280

nelle d iskdrive, speciaal o ntwi kkeld oor ALLE MSX C O M P UTERS

'EEL S N E LLER an l assette3cord er

luick Disk 2,8"

1 2 i nch

VEEL G O E D KOPER dan normale Disk D rive

I GD I

x 64K opslag land i g , kle i n , o n b u i gzaam en goedkoop

Data Display Monitor DPM-1200 ontspiegeld beeldscherm G roen of amber beeldscherm M ET G E LU I D wordt geleverd m et A u d ioNid eo Kabel

· · ·· · ·· · ·· ··· · ·

�,�

•••••••••••••••

1111111

STAAT VOOR KWALITEIT EN LAGE PRIJZEN

' 85 l A R t o ns PU TE R U \<.un IVI O ONA L C D2 1 1 D S R E N P S TA \/\n de 0 0\<.

de n op


u

-

B

i 11

I11-

ut Z -

Z

111

Z

111 ..I

E•

PROGRAMMEREN schrIjfwijn

toepassing

Z e t l i j s t v a n p ro g ra m m a reg e l s o p h e t scherm.

------+-----

L I ST [ n u m m er b e g i n re g e l ] [ � ] [ n u m m e r l aa t s t e regel]

L L i ST [ n u m m er beg i n re g e l ] [ � ] [ n u m me r l a atste r e g e l ]

---

--

LIST

Z e t l ij s t v a n p ro g ra m m a reg e l s o p p a p i e r. -

L L i ST 1 00 200

��----------���-------------�. �

N EW

R E N U M [ n i e u w n u m mer b e g i n r e g e l ] , [oud n u m m e r b e g i n re g e l ] , [ve r h o g i n g ] R E M of '

-

-

K E Y L I ST

-------

Re e l s h e r n u m m e ren

g

-

----

= Pr;g�w i��en -��==--=� � :

--

- O p m er k i n g i n voegen �� -- r� Geeft d e f u n k t i e s v a n d e f u n k t l etoe t s e --weer. --� -- -

-

r - �--- ��- -=- ���- =---=-�� - t -- -rt--�--! R E N U M 1 00 .

_ �__ ___ _ _ .__ R E M PROG R A M 1��

Hl. H l

- - �--- -

- ' -�� - -- - -

-�

--

- -

DEFINIËREN EN INSTELLEN schrijfwijze

voorbeeld

toepassing

C L E A R [ f o r m a a t g e b i e d voor l e t t ertekens] [ , hoogste ad res]

D I M n a a m v a r i a be l e ( m a x i m a l e waarde o n d e r� i n d ex [ m a x i ma l e w a a r d e o n d e r � i n d ex] ... )

--------------------------------�

l i NT SNG : l et t erteken [ � I e tterteken] DEF , DBL ; ST R )

D E F FN f u n kt i e n a a m [(parameter)] = u i t d r u k k i n g

G e e f t a l l e v a r i a be l e n d e b e g i nwaarde en s t e l t de grens van het l e t te r t e k e n g e b i e d en 11et geheugen i n .

C L E A R 400 55296

I n s t e l l e n v a n de n a a m . soort e n a f m e t i n g e n v a n e e n l ij st v a r I a b e l e .

+-------=---- �=--

�------------------�--=------------� -- --

�--

E RA S E [ n a a m l ij s t v a r i a b e l e ] [, n a a m l i j s t v a r i a b e l e] . K E Y n u m m e r f u n k t i etoets, r i j l e ttertekens

----------- --- ---�

I

Def i n iëren s o o r t v a r i a b e l e Cl a n de h a n d van d e e e r s t e l e t t e r v a n d e n a a m . ( I N T g e h e e l g e t a l S N G e n k e l e preC I s i e D B L: d u b be l e p re c i s ie. STR r i l lettertekens) Defi n i ëren g e b r u I kers f u n k t i e

W i ssen l i j s t v a r i a b e l e n .

I

-j

DIM

Jt

___ _ __ ��

A S 1 1 00 1

DEFINT I N D E F ��(X) = A--,!,��B ,"--X + C _ _ -

E R A S E A . B. C : _-: -L L I � r + C H R$ _LK E

�� n i ëren_ r�EO n ��� _��t�e t s e n -��

_ij

(1:ïï _=__�=�

IN- EN UITVOER VAN GEGEVENS scMifwijze

DATA k o n s t a n t e [, k o n s t a n te] [, k o n s t a n te] . . .

--c-c::-:-c:::--:-c ----____--,---------- --- ------ --- - -��-�---------- -

I N PU T [ " i nvoeraa n w i j z i n g " ; ] v a r i a b e l e [. v a r i a b e l e] .:... e]=-ia . ______________ [ ,_v_a_r_ _b_e_l_ _ L 1 N E I N PU T [ " i n voera a n w i j z i n g " ; ] rij�v a r i a b e l 8

I

DATA 3. 4. 5 . 6. A B C

-

�---------=------------�------� ---�--- --

P R I N T [ u i t d r u k k i n g ] [sche i d i n g s teken] [ u i t d r u k k i n g ] [ s c h e i d i n g s te k e n ] . of ? [ u i t d r u k k i n g ] [sc h e i d i n g s t e k e n ] [ u i t d r u k k i n g ] [sc h e i d i n g st eken] .

Z e t g e g ev e n s op h e t s c h e r m . Scheidi ngteken zijn de komma ( . p u n t k o m m a ( ; ) of een s p a t ie.

LET A = A + 5

---------------

M I D$ ( A S 2 . 5 ) = B$

- -f-- --- --�---�.----�--

Zet g e g eve n s op het scherm i n e e n gewenste opmaak. O p ma a k s y m b o l e n : "I" G e e f t h e t e e r s t e letterteken weer. " , n spaties G ee f t n +2 l et t e r t e k e n s weer. "&" Geeft d e g e h e l e r i j weer.

----- ---+----� �- ------------

Geeft voor n u m e r i e k e g e g e v e n s h e t aantal cijfers. ' + ' Geeft + of v o o r ( n a ) n u merieke gegevens . Geeft na n e g a t i eve n u m e r i eke gegevens " * * " Vult d e r u i m t e voor een g e t a l o p met * j e s . "EE" Zet E v o o r n u m e ri e k e g e g even s . " * * E " Zet E v o o r n u m e r i e k e gegevens en v u l t de r u i m te ervoor o p m e t * -jes. " #"

PRINT A.B:C

1 0 A $ = "A B C D E F G "

20 P R I N T USING " I ' ;A$ 30 P R I N T U S I N G '

PRINT USING

.,

PRING USING "

# # ti . # # " ; 1 23 . 4 5 1 0 5

.

ti # # " ; 1 00 ,

PRINT USING " # # # P R I NT U S I NG

.

R ESTO R E 1 00

200

# " ; 1 00.

200

P R I N T U S I N G " ti # ti #

#. .

# # " : 1 234 56

A ,A,,\ A ' ; 123 � 98

READ A% --_+------''-''-----___,____=__c= __ -�--t------ -�. --�------�---Aan geven v a n de reg e l m e t h e t DATA bevel d a t door het v o l g e n d e R E A D bevel moet worden g e l ez e n .

U i tw i s s e i e n v a n d e w a a rd e v a n twee variabelen.

SWAP v a r i a b e l e , v a r i a b e l e

"'ie -rl'

200

P R I N T U S I N G TU # # " ; 1 00. 200 P R I N G U S I N G " * * E ti # # " ; 1 0. 20

R ESTO R E [reg e l n u m m er]

-

" ; 1 00 .

** ##

P R I NT U S I N G " # # #

r

";A$

40 P R I N T U S I N G "SSS&TTT ' ; A $

Zet een k o m m a t u s s e n e l k e d r i e c i j fers l i n k s v a n de d e c i m a l e p u n t . ' A A A ,\" G e e f t g e t a l swaarden m e t d r i j v e n d e cimale punt. _ d e� ______________________f-__ __ Lezen v a n de g e g eve n s u i t e e n DATA beve l . R E A D v a r i a b e l e [. v a r i a b e l e ] [ , v a r i a b e l e] .

. zW!

·C. D'

I n voeren v a n d e waard e v a n een v a r i a b e l e I N P U T "A $ �' . A $ t s e n b o rd . v_ i a h_ e_ t t oe _ _________________ �__� _ _ __�_�� _ _ __________����___ + _ Toewijzen van m a x i m a a l 254 l e t t e r t e k e n s L 1 N E I N P U T "C$ = ' ; C$ a a n een r i j � v a r i a D e l e v i a h e t toetsenbord�

e = u i td_r_ n_ s_ t_ o_ e_ w-i-,jle n a a n een v a r i a b e I e. .:... [LE T-,], v- a r i a b e l_ 9 8_ v 8_ 8 :: u_ k k i n--'g=--___ ____ G_ __- -______ ____ __ t- .. '-- _ __ Ver v a n g t l e t te r t e k e n s v a n a f M � d e l etterteken v a n d e r i j X $ door l et t e r t e k e n s M I D$ (X$, M I , N ] ) =Y$ v a n a f beg i n tot en m e t N � d e l e t terteken v a n rij Y$. ------------------------

P R I N T U S I N G o p m a a k sy m b oo l ; s c h r i j f w ijze

voorbeeld

toepassing

I nvoeren van g e q eve n s o m te lezen met e e n R E A D beve l �

---------'---' --�----'-

s

voorbeeld

I ] [, v_e_ A_ g g_ h_ o� m A_ U_ O 1_ b e--, O i n-.:g:.]__��_ __ _ Au tom a t i sc h g e n ere re n va n r e g e I n u m m e g 0.0_ r_ [n U_T_ n_ re--, __s _ �e T_ _e_r__ �i_ r _- _ �_________ �_ --,. 1 0 __ _u _m _ _ _.:....:.._ . _ _ + : Ve r w i l d e r e n v a n reg e l s u i t een p rogra m m a . D E LETE 30 60 D E L E T E [reg e l n u m mer] [�reg e l n u m m er]

...·z

t••

m

SWAP A B


COMPVnll MAGAZINE

REGELEN VAN DE PROGRAMMAVERWERKING toepassing schrijfwiJze

O n d er b re e k t de verwer k i n g v a n een a p ro g ra m m �_"�=____. + � =_ H e rs t a r t d e verwerk i n g v a n een prog r a m m a .

STOP

CONT

-+____________ _ . _________ __

B eë i n d i g t d e verwe r k i n g v a n e e n programma.

TRON

G e e f t n u m m e r verwerkte reg e l aa_ n_.

F O R v a n a b e l e = b e g i nwaarde TO e i n d w a a r d e I [ST E P verh o g i n g ] N EXT [var i ab e l e] [ , v a r i a b e l e] . .

N o g m a a l s verwerken v a n d e p r o g r a m m a ­ reg e l s t u s se n F O R e n N EXT.

A n n u l ee r t T R O N .

TROFF

--+__ ______ ______ ___ _

_ __

Doorgaan m e t a a n g egeven s u b r o u t i ne. B i j R E T U R N terug keren n a a r hoofdprogramma.

G O S U B rege l n u m m e r I

RETU R N [ re g e l n u m mer]

G OTO reg e l n u m m e r

bevel regel n u m me r I F uHd r u k k i n g i , G OTO reg e l n u m m e r bevel [ E LS E I ] rege l n u m m e r I ' TH E N

I

-

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __ .

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

END

u

voorbeel d

R U N H'J0

Start d e verwe r k i n g van e e n prog r a m m a .

R U N [rege l n u m mer]

I

O N u i t d ru k k i n g G OTO reg e l n u m m e r [, reg e l n u m m e r] . .

FOR 1 = 1 TO 10 ST E P 2 I

N E XT I

1 00 GOSU B 1 00 I

1 000

1 1 00 R ETU R N

D o o r g a a n met de a a n g egeven reg e l .

G OTO 1 00

Verwe r k i n g a f s p l i t s e n a f h a n k e l i j k v a n d e waarde van een u i t d r u k k i n g .

I F X = 0 T H E N 1 00 E LS E 200

Verw e rk i n g a f s p l i tsen a f h a n k e l i j k v a n d e w a a r d e v a n e e n u i td r u k k i n g .

ON A G OTO 1 00 . 200. 300

Ve rwe r k i n g a f s p l i t s e n a f h a n k e l i j k v a n d e w a a rd e v a n e e n u it d r u k k i n g .

O N u i t d r u k k i n g G O S U B reg e l n u m m e r [, rege l n u m m e r] .

__

_

ON SGN (A) + 2 G O S U B 1 000. 2000. 3000

toepassing

I B e p a l e n van d e

s c h e rm -weerg avekarakter I s t i e k e n Modus o 4 0 , 24 t e k e n s t e k s t s c h e r m 1 32 > 2 4 t e k e n s t e k s t s c h e r m 2 g e d et a i l l e e rd g r a f i s c h s c h e r m 3: m e e r k l e u re n g r a f i s c h s c h e rm Fo r m a a t s p r i t e 0 ' 8 ' 8 s t i p p e n z o n d e r verg o t i n g 1 8 , 8 s t i p p e n m e t vergro t i n g 2 ' 1 6 , 1 6 s t i p p e n z o n d e r vergrot i n g 3 . 1 6 , 1 6 s t i p p e n m e t v e r g rot i n g I n to e t s s i g n a a l o I n toet s s i g n a a l o n d e r d r u k t 1 I n toetss i g n aa l k l i n k t Snelheid In baud o 1 200 b a u d 1 2400 baud S o o r t a f d r u ke en h e i d 0 . M S X a f d r u keen h e i d 1 A n d e re d a n M S X a f d r u k ee n h e i d

S C R E E N [mod u s ] . [ f o r m a a t s p n t e ] . [ I n toet s s I g n a a l ] [ s n e l h e i d I n b a u d ] . [soort a f d r u k e e n h e i d ]

- - - - - --- ---

----W I DT H a a n t a l l et t e r t e k e n s per regel op h e t s c h e r m --

-----

CLS

-------

--

Geeft h e t a a n t a l l e t t e r t e k e n s p e r regel op h e t t e k s t s c h e r m . heIcherm w i s s e n . _ Ge se-

-

------ ------

-

-

LOCATE [x-coörd i n aa t ] . [y:coörd i n a ä l j [c u r s o r a a n u i t / _ ___________

.ji

C u rsor verp l a a t s e n C u rsor a a n u i t / 0 u r so r o n i c h t b a a r 1_:_ C u rsor z_ i c_ h t_ ba a_ r __ ___._ c __ z_ __

C O LO R [ k l e u r voorg rond]. [ k l e u r a c h t er g r o n d ] . [kleur randgebieden] _ ---P U T S P R I T E n u m m e r s p r i t e - v l a k [. [ST E P] (x-coörd i n a a t . y-coörd i n aat)] , [ k l e u rc o d e ] . [ s p r i t e n u m m e r] --. -----

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ____ __ _ __ _ _

I

- , - ---)

C I R C L E [ST E P] (x-coörd i n a a t . y-coörd i n aa t ). s t r a a l . [ k le u rcode], [beg i nhoe k ]---'. [ei n d h oe k..:.-]. [aa n z i ch t sh-o ek] --'--� ----'� ----' --

-

D R AW "gra f i s c h e d ee l i n s t r u k t i es"

'

[,

iON I KE OFF ___Y_ i' -1____

__ __

__

111

W I DT H 28

I

��------

�---------C O LO R 8 . 15. 2

_

_ _ _ _ _

PUT S P R I T E 0, ( 1 00 50) 7, 2 C I R C L E (80, 60) 1 5 . 8

---- --

D RAW " S 4 0 U 5 R 5 D 5 L 5 "

-----+---

t_ en z_ e t_ + S_t i ,p_ _. __ -- --

--------+----------- -S E_ ._ 1_ 0)- 1_ E_P ( 1_ 0_ T_ST_ 4 ---- P_

kl eu r c _od e=] --

P R E S ET [STEP] (x-coörd i n aa t . y-coörd i n a a t ) [. k l e u rcode]

Z

-

_

-

Z

111

------t-

L l N E [ [ S T E P ] (x-coörd i n aa t . y coord l n aat)] [ST E P ] [ B] L I J n of V i e r k a n t t e k e n e n .. . .. (x-coord l n a a t . y-coord l n aa t ) . [ k l e u rcode] , !' i B L __ L _ K l e u re n van een gebied b i n n e n e e n PA I N T [STEP] (x-coord l n aa t y-coord l n aat) -- I, rand J n . -[ k l e u rcode v l ak]. [ k l e u rc o d e ra n d l ij n ] � -l I� PSET [STEP] (x-coöd in aat . y -coörd i n aat)

°°

-- ---+--- -----

l e k e U r i g e g r a f i s c h e voors t e l l i n g "- e n e n - - ------ -��

-

z

LOCAT E 1 0 . 1 2 . 1

Weergeven van een g e kozen s p n tep a t ro o n o p d e g e k o z e n p l aa t s o p e e n gekozen s p r i t e v l a k .

C> 1 1 ke i t e k e n e n -1-----------:

S C R E E N 2.

_ _ _ _ _ _ _

tI

_ _ _ __ _ _ _ _ _ _

S t i p z e t t e n o f w i ss e n . _

F u n kt i e s van de f u n kt ietoetsen rg__e_v_ we_ en 0 f w issen. e__ ----'__

_ _ __ _ _ _ __ _ _ _ _ _ _ _ ___

� i

ti

_ _ _ _ _ __ __

B e p a l e n k l e u r e n voor- en a c h tergrond en randgebieden.

_ _

I

:I

WEERGAVE OP HET SCHERM schrijfwijze

i

L l N E -STEP ( 2 0 . 5 0 ). . B

PA I N T ( 1 20 , 1 00)

i_ _

_

P R ESET

---'--

( 1 VV, """ 1 v "'''') v

KEY OFF

, '-_

_ _ ___

I •


" -

I

i

11

�:::t •

I;; z

-

z ... z ...

..

E•

( M e t B W i j Z i g t e e n d e e l i n s t r u k t i e a l leen h e t M e t N trekt d e d e e l i n s t r u k t i e e e n l i W ijZig

jn maar

GRAFISCHE DEELINSTRUKTIES �le Mx. y

N a a r een

toepaS.tng

absolute positie (x.

Naar

Un

On

boven

N a a r rec h t s

Rn

Naar l i nks

_.

En

N a a r rec h t s o n d e r

-

n=1

Hn

Naar

-

n =1

Cn

positie

Naar beneden

I I Naar

----

[

. _

--

Gn

... _--

n =1 n =1

An

lin ksboven D r a a l het coördinatenstelsel

Sn

Kies het aantal

Kies een kleur

SO U N D PS G

g

t

Laat een p i e p t o o n k l i n ke n +-S c_h r ij f gegeve n s i n h e t PSG

u i t_ d r u k k ' n 9 _ _____ _ _ _____..c'"muziek " m U Z i e k d e e l i n s t r u k t l es " ]

P LAY " m U Z i e k d eellnstruktles" [. deell n struktles"] [.

s_ e _ _ rn _ u _ m ,_ e . m_ r_ _ _________ re -,c.. _ _

_

M uz i e k s p e l e n .

rlj·varlabele ---Uit I I

re g i s t e r

I

A

ti

·G

,

toepa.sing

"

lutglnwaarde deeUnstruktie

bereik

I

M uz i e k n o t e n 1 <; n ;c; 8 Oktaaf Too nhoogte 0 <; n � 96

On

Nn Ln Rn

en

Le n g te

·

n=4

Voer het deelbevel t o e g e k e n d a a n d e I

X r i l·va r i a be l e :

r i j-va r I a b e l e U I t .

.

PROGRAMMA- EN DATA-BESTANDEN schrijfwijZe MAX F

---

voorbeeld

BEEP

toepassing en bereik 32

<

beginwaarde

255

Volume O;c; n � 1 5

<; n

- -------

�. _ ._ ---

n = 1 20 n=8

Frek w e n t i e o m h u l l e n d e 1

Pat ro o n o m h u l l e n d e

St ip

n = 255

<; n <; 65535 1 � n ;c; 1 5

I �nesnte����r�a��: tg:����db ���a :��� e�.at I n ! MAXFILES = 3

I LES = u Itdru kklng

n=4

PLAY " 0 4 L 4 C E G E L 1 C "

Vn

i

---..l _ _.

. . .__ __ _ _�

- -"

S O U N D 7. 7

Tempo

Sn

n=4

1 � n � 64

n = 15

per eenheid.

BEEP BEEP

Tn Mn

n=4

1 ;c; n � 64

Rust

--

.

Muziek deelinstrukties deetiftstruktie

stippen

n =1

n =1

Voer h e t d e e l bevel toegekend a a n d e

toepassing

schrijfwijze

n =1

f--

Naar l i nksonder

X r i j·va r l a be l e :

n =1

rechtsboven

lutglnwaarde

_.._--- ----

SPELEN VAN MUZIEK BEEP

toep...lng

Fn

y)

Ve r p l a a t s over a f s t a n d ± X . x y v a n u i t de h u i d i g e

M ± x. ± y

Ln

beglnwaarde deellnS1ruktle

beginpunt zonder een l iJ n te t rekken t niet het b e g i n p u n t.)

n =1

toepassing

Openen van een [J estand en kielen van -------een mod us , O P E N CRT T E ST FOR OUTPUT AS = 1 Modus O U T P U T SChCijVer Lezen I N PU T --� I ' Gegevens op vol gorde I n een bestand P R I N T " b e s t a n d s n u m m e r. u i t d r u k k i n g PRINT = 1 ABC schrijven Gegevens op volgorde met een gekozen PR I N T bestandsnummer. USI NG I opmaak In eer bestand sch rijven PRINT = 1 U S J N G AS o p m a a k sy m b o o l uitdrukking IZle PRI N T U S NG J --- -egevens op vo , go rd,e U l t een bestand - I N PUT ti 1 A B C � G,ezen J N PUT = bestand snummer variabe l e [ . v a r i a b e l e ] en aan varia b e en. t oewljzen --- -: R I J-v a n m a X i m a a l 2 5 4 lettertekens Uit een , L l N E I N P U T ti bestandsnumrn er rlj·varla[J ele bestand lezen en aan een variabele L l N E I N PUT = 1 AS toewIjzen C LO S E [ " ] [bestandsn ummer] t Bestandlen��" :en i C LO S E = 1 2 [. bestands n u m mer] ! SAVE "apparaatnaam [bestandsnaam]" SAVE CAS PROGRAM Prog r a m m a ops l a a n --' .-' LOAD "apparaatnaam [bestandsnaam]" P r o g r a m m'a laclen LOAD CAS P R O G R A M --------=+ Programma ---- I n ------ASCI I code laden--er, samenvoegen enet een programma I n het I M E R G E CAS P R OG2 M E R G E "apparaatnaam [bestandsnaam]" geheugen Geheugenin houd b i n n e n het aangegeven I! BSAVE CAS G A M E & H 3000. & H 3 F F F BSAVE 'a pparaatnaam [bestandsnaam]". adres opslaan beginadres. eindadres [. beginadres verwerking] --Program m a I n machi netaal laden Met R p r o g r a m m a vervolgens uitvoeren . BLOAD "apparaatnaam [bestandsnaam]" [ . R ] BLOAD CAS.G· ", E R [. verschuiVing] D e verschulvln;J g e l d t voor h e t g e h e u g e n ad re�, bij het l a d e n P r o g r a m m a op cassette opslaan 1 200 b a u d s n elheid I n baud] CSAVE "bestandsnaam" I CSAVE STAR Snelheid I n b a u d 1 2400 baud 2 C LO A D [ " b e s t a n d s n a a m " ] --+Prog C LO A D S T A R -- ra m ma van a f cassette lade n I Prog r a m m a op casset te met programma --+" C LOAD ? " STAR" C LOAD? [ " b e s t a n d s n aam"] , I n geheugen vergelijken O P E N "apparaatnaam [FOR modus] AS [ " ]

--.

-

+-- ----

[bestandsnaam[ bestandsnummer

-

I

ti

---

- -

.-�-"

-

-

� --

.

._--

.

+

,,----_.

.--

��- - --- -----

_ I -

.

Appara a t n a a m CAS '

CRT

GRP L PT :

CAT

--- ---.

cassetterecorder tekstscherm grafi sch scherm a f d r u keen h e i d data c a r t r i d g e

r n

-

.

�--

I

"

-

---'

---_ .��-"

-

-"-

- ---

----

-�--

-

- -

- -- --_

-

-

--

--

.

._--- --+----

-

..--- ------ -

__ _

-

· ______________. ______


ONDERBREKING "

\

aobrljfwljze

'0

0

voorbeeld

toepassing

O n d e r b reken m e t een f u n k t i etoetso

ON K E Y G O S U B 1 000. 2000. 3000

KEY ( n u m m er f u n k t i etoets) O N

O n d e r b r e k i n g m e t een f u n kt ietoets geldig m a ken

KEY ( 1 ) ON

K E Y ( n u m m e r f u n kt i e toets) O F F

O n d e r b re k i n g m e t een f u n kt i etoets o n g e l d i g m a ke n o

KEY (2) O F F

K E Y ( n u m m e r f u n kt ietoets) STO P

O n d e r b re k i n g m e t een f u n k t i etoets vas t h o u d e n o

K E Y ( 3 ) STO P

ON ST R I G G O S U B reg e l n u m m e r. reg e l n u m m e r 0

O n d e rbreken met d e t r e k k e r k n o p van een joysticko

ON ST R I G G O S U B 1 000 . . 2000

ST R I G ( n u m m e r j oy s t i c k ) O N

O n d e rbrek i n g m e t een joys t i c k g e l d i g makeno N u m mer joyst i c k : 0 spatiebalk 10 ... joystick 1 00 0 2 Joyst i c k 2

ST R I G ( 1 ) O N

ST R I G ( n u m m e r joystick) O F F

O n d e r b r e k i n g m e t een joys t i c k o n g e l d i g makeno

ST R I G ( 2 ) O F F

ST R I G ( n u m m e r joystick) STOP

On der b re k i n g m e t e e n J oy s t i c k vasthoudeno

ST R I G (0) STO P

ON STOP G O S U B reg e l n u m m e r

O n d erbreken met de CT R L en STOP toetsen 0

STOP O N

O n d e r b re k i n g m e t de CT R L en STO P toetsen g e l d i g m a k e n .

STOP O F F

On der b re k i n g m e t d e CT R L e n STOP toetsen o n g e l d i g m a k e n .

STOP STOP

O n d e r b re k i n g m e t d e CT R L e n STOP toetsen v a s t h o u d e n .

ON S P R I T E G O S U B reg e l n u m m e r

O n d e r breken met een s p r i teoove r l a p p i n g o

SPRITE ON

O n d e r b r e k i n g m e t e e n s p r i te·ove r l a p p i n g g e l d i g maken

SPRITE OFF

Onderbreking m e t een s p r i te·overl a p p i n g o n g e l d i g m a ken o

S P R I T E STO P

On derb re k i n g m e t een s p nte·ove r l a p p i n g vasthouden.

ON I N T E RVA l= p e r i o d e G O S U B rege l n u m m er

O n derbreken n a een b e p a a l d e pe r i o d eo De t i j d t u ssen de o n derbre k i n g e n i s d e p e r i o d e (het i n t erval) x 1 / 5 0 sekondeo

I N T E RVAL O N

O n d e r b re k i n g n a een p e r i od e g e l d i g makeno

I NT ERVAL O F F

O n d erbrek i n g n a een p e r i o d e o n g e l d i g maken.

I N TERVAL STO P

On der b re k i n g n a een p e r i o d e v a s t h o u d e n .

O N K E Y G O S U B rege l n u m m e r, re g e l n u m m e r

ON STO P G O S U B 1 000

ON S P R I T E G O S U B 1 000

ON I NT ERVA l= 1 00 G O S U B 1 000

voorbeeld

L P R I N T U S I N G o p m a aksy m b o o l : u i t d r u k k i n g

Gegeve n s met een g e kozen o p m a a k o p p a p i e r a f d r u kken ( Z i e P R I N T U S I N G )

0 L P R I N T U S I N G ' " " " ': A. B

' n . en u i t s c h a k e l e n v a n d e m o t o r v a n d e c a s sett erecorder.

M OTOR O F F

VERWERKEN VAN FOUTEN voorbeeld

toepassing

E R R O R f o u tcode

G eeft een fout d i e b e h o o rt b i j d e g e n o e m d e t o u t c o d eo

ERROR 3 I F A > 1 00 T H E N E R R O R 250

O N ERROR G OTO rege l n u m m er

Doorgaan met verwerk i n g b i j d e a a n g egeve n reg e l met d e f o u L

O N E R R O R G OTO 1 000

Doorg a a n met verwe r k i n g v a n het hoofdprogramma n a verwerk i n g van d e f o u t e n h e r st e I r o u t i n e .

R ESU M E 1 0

RES U M E [ ' ,

0 N EXT reg e l n u m me r

]

SUBROUTINES IN MACHINnAAL schrijfwijze

toepassing

111

ti

:::a •

I;; Z

111

L P R I NT A . B. C

schrijfwijze

ut

Z

toepassing

I

=

-

G e g eve n s op p a p i e r z e t t e n .

[ 1 gFNF f ]

I -

L P R I N T [ u i t d r u k k i n g ] [ s c h e i d i n g steken] [u i t d r u k k i n g ] [sc h e i d i n g steken] 0

M OTOR

-

I:

AANGESLOTEN APPARATUUR schrijfwijze

u

voorbeeld

D E F U S R [getal] = beg i n ad res

Beg i n a d re s van een g e b r u i k er·s u b ro u t i n e d e f i n i ë re n o

D E F U S R 0 = 53248

P O K E adres. u i d ru k k i n g

G e g eve n s i n h e t g e h e u g e n s c h r i j v e n o

POKE & H A400. & H F F

Z

111 ..

E•


u -

i

I

10

� i

I;; z Z

111

Z

E•

1/0 POORTEN EN GEHEUGEN

WAlT n u m m e r 1/0 poort, u i tdru k k i n g [, u i t d r u k k i n g ] VPOKE adres, u itdrukking

Verwe r k i n g van p ro g r a m m a v a s t h o u d e n tot v i a 1/0 p o o r t i n gevoerde g e g eve n s e e n b e p a a lde w a arde b e r e i k e n .

W A l T & H 90. 2 5 5

G e g eve n s n a a r v i de o R A M g e h e u g e n u i tvoeren.

VPOKE 263. 01

Doo r g a a n met verwer k i n g van s u b ro u t i n e i n m ac h i n e t a a l . of m e t verwerk i n g v a n e e n beve l e nreeks van u i t h e t R O M geheugenblok.

CALL SUB

OPROEPEN EN BEVELENREEKSEN CALL n a a m s u b ro u t i n e of � n a a m s u b ro u t i n e C A L L beve l e n reeks [ a rg u m e n t , a r g u m e n t . . . ] of � bevelenreeks [ a rg u me n t , a r g u m e n t . . . ]

KLEURCODE o 1

2 3 4 5 6

7

Tran sp a ra n t Zwart M id d e l g roen L i c h t g roen D o n k e r bl a u w Lichtblauw Don kerrood Hemelsblauw

OPERATORS

9 10

8

11 12 13 14 15

KONSTANTEN EN VARIABELEN

M i d d e lg roen L i c h t rood Donkergeel Lichtgeel Don kergroen M ag e n t a Grijs Wit

Konstanten

m a c htsverheffen teken vera n d e re n *,/ verme n i g v u l d i g e n , d e l e n \ d e l e n m e t g e h e l e g et a l l e n restwaard e n a d e l i n g MOD optellen, aftrekken +, ( I n v o l gorde van p r i o r i t e i t)

Log i s c h e operators

< > =

N OT AND OR XOR EQV IMP

Geta l l e n met d r ij v e n d e dec i m a l e p u n t

Aantal c ijfers van be l a n g : 6 (enkele p r e c i s i e ) o f 14 ( d u b b e l e prec i s ie) E x p o n e n t i e e l gedeelte: - 64 t o t + 63

verg e l ijken

l o g i s c h e o n t ke n n i n g l o g i s c h p ro d u k t l o g i sc h e s o m ex k l u s i eve l o g i s c h e s o m o n t ke n n i n g van ex k l u s i eve l o g i sc h e som l o g i s c h e i m p l i ka t i e

- 32768 t o t + 32767

Hexad ec i m a l e u i td r u k k i n g

M e t v o o rvoegse l " & H '

B i n a i re u i td r u k k i n g

M e t voorvoeg s e l " & B "

O c t a l e u i tdru k k i n g

Vergel i j k i n g s o perators

R i j v a n 0 tot 255 let tertekens ( t u s se n a a n h a l i n g stekens)

Gehele getallen

A

R e ke n k u n d i g e o p e rators

R i j-konstanten

N a a m v a r i a be l e Va r i a b e l e n De f i n i t i e t e k e n

M et voorvo e g s e l "&0" of " 0 "

D e eerste twee l e t tertekens

zijn van belang

Volgt d i re k t na n aa m v a r i a be l e % · Gehele getallen I : E n k e l e prec i s i e # · D u b b e l e p re c i s i e S · R ij -v a r i a b e l e n

FOUTMELDINGEN N EXT w it h o u t FOR

: N EXT bevel zonder b i j b e h o r e n d FOR

18

U nd e f i n e d u s e r f u n c t i o n

Er wordt een f u n kt i e gebruikt d i e n i et

bevel.

2 3 4

Syntax error

: Ta a l f o u t in he t bevel.

RETU R N w i t h o u t G O S U B

: R E T U R N bevel zonder b i j behorend

O u t of DATA

·

met een D E F FN bevel ged e f i n i eerd is.

1 9 Device 110 error

E r i s i e t s m i s m e t de aangesloten

GOSUB bevel. Geen gegevens meer over o m te

apparat u u r.

20

Verify error

Er is vers c h i l t u s sen het programma o p cassette en dat i n h e t g e h e u g e n .

lezen .

5 6

I l l e g a l f u nc t i o n c a l l Overflow

7 O u t of memory

8

U n de f i ned l i n e n u m b e r

· ·

O n j u i s t h e i d in f u n kt i e of bevel.

21

No R ES U M E

: O N E R R O R b e v e l z o n d e r b i j beho,end

22

R E S U M E w i t h o u t error

: R ES U M E bevel zonder b i j behorend

23

U n p r i n ta b l e error

·

R ES U M E bevel.

Waarde van gegevens t e klein o f te groot.

: Geen geheugen meer besc h i kbaar.

·

E r wordt verwezen naar een n i e t

: Ond e r -ind e x v a n l i j stvar i a b e l e v a l t b u i t e n gede f i n ieerd bere i k .

10

R e d i m e n s i oned array

11 12

D i v i s io n by zero

·

I l l e g a l d i rect

: D i t bevel k a n niet rechtstreeks

Ty pe m i s m a t c h

: N i et passende gegevens.

O u t of s t r i n g s p a c e

: Geen g e h e u g e n meer besc h i kbaar voor r i j e n lettertekens.

15 16 17

S t r i n g too long

·

Line b u f fer overflow

: Het i ngevoerde programma i s te lang

51

I nt e r n a l error

·

. D e verwe r k i n g v a n h e t programma ka .... ni e t he rvat worden.

Een parameter ontbreekt. voor h et bufferg e h e u g e n . E r i s iets m i s met de i n h o u d van h e t geheugen o f de t e k s t .

52 54 55 56 57

Bad f i l e n u mber

·

H e t bestands n u m m er i s n i et j u i s t .

F i l e a l ready open

·

D i t b e s t a n d was a l geope n d .

I n p u t past e n d

: D e gegevens z i j n a l l e m a a l al gelezen.

Bad f i l e n a m e Direct statement i n file

· ·

De gegeven bestandsnaam i s o n j u i s t . T i j d e n s h et l a d e n van het b e s t a n d i s e e n bevel rechtstreeks gegeven.

: De rij lettertekens i s te l a n g .

S t r i n g f o r m u l a t o o c o m p lex . D e rij lettertekens i s te i n g e w i k k e l d . C a n ' t CO N T I N U E

M i s s i n g operand

D e l i n g d oor n u l . gegeven worden.

13 14

24 25

: De l ijstva r i a b e l e i n h e t D I M bevel was al gebruikt.

E r is een fout opgetreden waarvoor geen f o u t n u m m e r bestaat.

bestaande reg e l . 9 S u b s c r i p t o u t of range

O N E R R O R bevel.

5 9 F i n e not O P E N

·

H e t bestand moet eerst geopend worden.


CO� MAGAZINE

FUNKTIES N U M ERIEKE F U N KT I ES ABS (X)

: G e e f t een absolute waarde.

AT N (X)

·

C O B l (X) C l N T (X)

: G eeft de y·coördinaat van de cursor.

Omzetten I n d u bbele·prec i s i e

P O S (X)

·

waarde

P O I N T (X. Y)

( - 32768 � X � 32767)

C S N G (X)

Van h e t scherm CSRLlN

: Geeft d e c o s i n u s van X rad i a l e n .

Geeft de x·coörd i n aat van de c u rsor. Geeft de k l e urcode van p u n t (X,

Geeft - 1 a l s de laatste waarde van

EOF ( bes tan ds n u m m er)

het bestand i s gelezen; zo niet. dan

: Geeft het n u mme r van een regel met een f o u t .

ERR

Geeft het f o u t n u m m er.

E X P (X)

Geeft e ' .

FIX (X) ·

INT (X)

I N PUT$ (N, [ # 1 bestandsnummer)

.

Van de afdrukeenheid

Geeft het g rootste gehele getal

lPOS (X)

·

k l e i n e r d a n of g e l i j k a a n X . Geeft de n a t u u rl ijke logaritme.

R N O (X)

Geeft een w i l le ke ur ig getal.

S G N (X)

Geeft 1 a l s X> 0. 0 a l s X = 0 e n - 1

als X < 0

S I N (X)

Geeft de s i n u s van X rad i a l e n

SOR (X)

G e e f t de v ierkantswortel.

TAN (X)

Geeft de tangens van X rad i a l e n .

wordt 0 gegeven. Voert N lettertekens v a n u i t een bestand i n en geeft ze weer.

G e e f t het g e h e e l g e t a l van X.

LOG (X) ·

V).

Van een bestand met gegevens

Omzetten I n enkele· prec i s i e waarde.

ERl

-

Geeft de boogtangens.

Omzetten In geheel geta l .

COS (X)

"

F U N KT I ES VOOR DE I N VO E R VAN G EG EV E N S

Geeft de p o s i t i e van de d r u kkop i n d e a f d r u k buffer.

Van het geheugen

"

FRE (0) FRE ( "

)

·

Geeft aan hoeveel geheugen

·

Geeft aan hoeveel geheu gen

beschikbaar I S .

beschi kbaar i s voor r i j e n ·

P E E K (adres)

lettertekens. Geeft de i n h o u d van een g e h e u g e n a d res.

RIJ· F U N KT I ES

Geeft het b e g i n adres van het

VARPTR (variabele)

gebied in het geheugen waar de lEFT$ (X$. N )

G e e f t N lettertekens v a n a f d e

M I O$ (X$. M [ . N i )

G e e f t N lettertekens te beg i n n e n

l i n kerkant v a n d e X$ r i j . m e t het M · d e teken van l i nks i n d e X$ r i j . R I G H T$ (X$. N)

G e e f t N lettertekens vanaf d e

variabe l e o p g e s l agen i s. Geeft de i n h oud van een adres van

VPEEK (addres)

het video RAM g e h e u g e n .

Van het toetsenbord I N K EY $

Geeft het l e t terteken van d e

I N P UT$ ( X )

Voert X l e t tertekens v l a het

rechterkant van de X$ r i ( o SPACE$ (N) STRI N G$ ( N .

Geeft N spaties.

J)

i n g e d r u kte toets.

G e e f t N lettertekens met d e ASC I I code J .

ë

STR I N G$ ( N . X$)

Ge f t N ma a l het eerste l e t terteken van d e X$ ri(

TAB (N)

Verplaatst de c u rsor na a r d e N·de p l a ats.

SPC ( N )

Geeft N spa t ie s.

toetsenbord i n .

Van een

.! f . 0

tot

, 9

B I N $ (X) C H R$ (X)

·

H EX$ (X)

OCT$ (X)

( B i j N = 0 d i e van een c u rsortoets)

Geeft X a l s een b i n a i re rij weer.

Rechtsbove n = 2 , R echts = 3 ,

( - 32768 � X � 65535)

Rechtsonder = 4, On der = 5 . L i n ksonde r = 6. L i n k s = 7 ,

Geeft het l e t terteken waarvan de

ASC J I code X IS.

STRIG ( N )

·

L i n �sboven

= 8)

Geeft - 1 a l s de trekkerknop van

een Joystick i s i n g e d r u k t ; ZO n i e t ,

Geeft de plaats van d e Y$ r'J n a het

d a n w o r d t 0 gegeven. ( B i j N = 0

N -d e letterteken van de X$ r i j .

g e l d t hetzelfde voor de s p a t i e ba l k . )

G e e f t het a a n t a l lettertekens waar­

POL (N)

·

uit de X$ rij bestaat.

PAD ( N )

: Geeft de toestand van een aanraak·

( - 32768 ", X � 65535)

·

. Geeft de r i c h t i n g v a n de Joystick. ( M i dden = 0 , Bove n = 1 ,

Geeft X als een octale r i j weer.

STR$ (X) VAL (X$)

gebrui ker- s u brou ti n e.

eerste letterteken van d e X$ " J

weer. ( - 32768 � X � 65535)

lEN (X$)

Geeft de u i t komstwaarde van de

(X)

.

Geeft de ASC I I code voor het

Geeft X als een hexadecimaJe rij

I N STR ( [ N . I X$. Y$)

Voert gegevens i n v i a e e n 1 1 0 poort.

Van een joystick, peddel of aanraakpaneel STICK ( N )

ASC (X$)

·

Van een subroutine in machinetaal USER

F U N KTIES VOOR H ET OM ZETTEN VAN G ETALLEN I N RIJEN EN V.V.

poort

110

' I N P ( n u m m e r 110 poort)

Voert gegev en s van een peddel i n . pan eel . A l s N = 0 of 4 , d a n wordt

-

1

Omzetten in een rij -waarde.

gegeven a l s het paneel wordt aan­

Omzetten in een g e t a l swaarde.

geraakt; zo n i et, d a n wordt 0 gegeven. Als N

OV ERIGE F U N KTIES

=1

o f 5 wordt de x-coördinaat

van de a a n g e raakte plaats gegeven. Als N =2 of 6 wordt de y-coörd i n a a t

PlAY ( N )

·

Kontroleren of er m u z i e k gespeeld wordt.

van de aangeraakte pl aats gegeven. A l s N =3 o f 7 wordt - 1 gegeven

A l s N g e l i j k i s aan 1 . 2 of 3 e n e r

als de schakelaar wordt i n g e d r u k t ;

wor d t m u z i e k gespeeld d a n wordt

zo n i e t , d a n wordt 0 gegeven.

- 1 gegeven; zo n i et dan wordt 0 gegeven. Als N = 0 dan wordt met d e s t a t u s van de deel i n s t r u k t i e s v o o r m u z i e k een OF·bewerking u i t g evoerd e n d e u i tkomst h i e rvan gegeven.

I

I

BI

� i

t;; z Z

111

Z

E•


DE

De

MSX

GEBRU I K ERSG I DS

M S X c omp u te rs v e r o v e r e n E u ro p a .

Deze

c omp a c te e n v e e l z i j d i ge comp u te r s h e b b e n h u n f a a m me de te danken a a n d e grote u i tw i s s e l b a a rh e i d r a n da p p a r a tu u r .

van

p r o g ramma I S

en

D i t boek i s de eerste v o l l e d i ge h a n d ­ l e i d i n g t o t h e t ge b r u i k v a n d e M S X . Het boek b e g i n t me t een c u r s u s M S X � BAS I C e n v e rv o l g t me t ve r s c h i l l e n de s p ec i a l e o n de rwe rp e n zo a l s mu z i ek en h e t ma k e n v a n d r i e - d i me n s i o n a l e tek e n i n g e n . S pe c i a a l v o o r h e n d i e geen g r o te k e n n i s van w i s k u n de hebben is een h o o f d s t u k over het we rk e n me t va r i a be l e n o p g e n ome n . Vel e p r o g rama l s met ru i me u i tl e g z e t te n de l ez e r aa n t o t h e t z e l f p ro g ramme ren v a n de M S X c o mp u te r . D o o r de s t i j ge n de moe i l i j k h e i d s g ra a d i s d i t b o e k ge s c h i k t v o o r zowe l de b e g i n n e n de , a l s de me e r ge v o r d e r de M S X g e b ru i k e r . Een u i tge b re i de i n de x ma a k t het boek t e v e n s ge s c h i k t a l s na s l a gwerk .

IlUI WOL FK A M P

U ITGEVERIJ COMPUTERBOEKHANDEL WOLFKAMP WETE R I N GSCHANS 221 POSTBUS 70254 1007 KG AMSTE R DAM

COMPUTERBOEKEN

;k


De eerste echte computersta ndaard heet vanaf nu MSX. Door M icrosoft ™ ont­ wikkeld op een Spectravideo home-computer. Door steeds meer fabrika nten van ho­ me-computers overgenomen en toegepast. MSX stáát voor volledige uitwisselbaarheid van hard- en software. De Spectravideo SV 728 MSX is deze nieuwe computerstandaard waardig. Aan de binnenkant: krachtig en indruk­ wekkend. Aan de buitenkant: functioneel, strak en mooi genoeg om overal neer te zetten. Met een professioneel 90-toetsenbord, apart numeriek toetsenbord en speciale toetsen voor tekst­ verwerking. De ingebouwde MSX-basic met meer dan 1 40 comma ndo's en statements complementeert de kracht van deze computer, die ook geen enkele moeite heeft met zakelijk gebruik. In alle opzichten: Compatible! Door de 5 1 /4 inch diskdrive kunnen zowel MSX-DOS als CP/M 2.2 programma's gedraaid . worden. Met de Spectravideo SV 728 MSX neem je alvast een voorschot op de toekomst. �ecifikaties. CPU

Z BOA

Kloksnelheid

3.6 MHz

n_ Gehe..:.. ug ""e :c. . _::.. BOK byte RAM (64K gebruikers RAM

+

1 6K video RAM voor graphics). 32K byte ROM.

Specificaties

ingebouwde MSX Basic interpreter met meer dan 1 40 commando's en statements .:..:.c: _ : _ 1 0 funktietoetsen, definieerbaar door de gebruiker. MSX DOS en CP/M compatible.

Toetsenbord

90 toetsen full strake incl. speciale toetsen �umeriek toetsenbord.

Display

Maximaal oplossend vermogen van 256 * 1 92 punties in de grafische mode. --

Software

--: 40_ - kolommen x 40 lijnen in de text mode. :-: 2 o .,,. n-_ _ _ _ _ _ 3 _ a_ fh_ a_ _ nk elijk programmeerbare sprites. --: .. 1 6 kleuren. _ _

� � � .,--.,--

Geluid

� � -

3 geluidskanalen met ieder B octaven.

Op aanvraag is uitgebreide documentatie beschikbaar.

SVITM

I mporteur:

E lectronics Nederland bv Tijnmuiden 1 5/1 9, 1 046 AK Amsterdam. Tel. (020) 1 39960. Telex: 1 3406 elne nl E lectronics Belgium NV Brixtonlaan 1 H, 1 930 Zaventem. Tel. (2) 7208945. Telex 6271 2 elbel b.


Uw MSX micro wordt pas goed wakker met software van AACKOSOFT ..

AACKOSOFT I NTERNATIONAL POSTBUS

3111 2301

DC LEIDEN

Profile for MARTIN christophe

msx_computer_magazine_01  

Test: QDM-Ol Wordt de Quick-Dlsc de "nur"I".". van de datarecorder?

msx_computer_magazine_01  

Test: QDM-Ol Wordt de Quick-Dlsc de "nur"I".". van de datarecorder?

Profile for msxlegend
Advertisement