Special mantelzorg - oktober 2015

Page 1

Laat u zien op de Dag van de Mantelzorg

‘Waardering en erkenning zijn enorm belangrijk’

'Het is fijn om je verhaal kwijt te kunnen'

2

3

4

Mantelzorgkrant Speciale uitgave van gemeente Amsterdam

15 | 10 | 15

Als iemand om u heen ziek wordt... Hulp en ondersteuning Amsterdam telt meer dan 55.000 mantelzorgers. Mensen die gedurende langere tijd zorgen voor een ziek familielid, vriend of buur. Zij zijn een onmisbare steun voor mensen die zelfstandig willen blijven wonen en daar hulp en zorg bij nodig hebben. De gemeente biedt mantelzorgers graag informatie en ondersteuning. In deze special vindt u onder andere praktische tips over waar u als mantelzorger terecht kunt voor hulp en ondersteuning. Zorgen voor een ziek familielid of een kind met een beperking? Daar kies je niet voor, dat overkomt je. En als dat gebeurt, kan het je leven behoorlijk veranderen, weten Sara, Salima, Linda en Joop uit ervaring. Sara (48) is een alleenstaande moeder met twee kinderen. Haar dochter van zeven heeft gehoorproblemen. Sara: “Je wilt je kind de aandacht en ondersteuning geven die het nodig heeft. Maar nu het met mijn eigen gezondheid niet goed gaat, lukt dat niet altijd.” Daarom doet ze een beroep op vrijwilligers om haar te helpen bij de zorg voor haar dochter. “Dan kan ik zelf een paar uurtjes rusten en daarna de zorg weer overnemen.” Lees verder op pagina 2 De personen op deze foto hebben geen relatie tot het artikel | Foto Joost van Velsen

Doe de 3-minutencheck

Sta stil bij uzelf Hoe staat u er eigenlijk voor als mantelzorger? Deze 3-minutencheck helpt u deze vraag te beantwoorden. Op basis van uw antwoorden op onderstaande tien vragen krijgt u passende informatie en tips. 1. Hoeveel tijd zorgt u voor een familielid/naaste met een chronische, lichamelijke of psychische ziekte, beperking of hoge leeftijd? A. Minder dan 8 uur per week B. Meer dan 8 uur per week 2. Voelt u zich gesteund door anderen (familie/bekenden)? A. Ja B. Nee C. Soms 3. Krijgt u ondersteuning van vrijwilligers of professionals? A. Ja, ongeveer 1 x per maand B. Ja, ongeveer 1 x per week C. Ja, dagelijks D. Nee

4. Heeft u iemand om af en toe de zorg aan over te dragen? A. Ja B. Nee C. Soms 5. Voelt u zich gewaardeerd door degene die u verzorgt? A. Ja B. Nee C. Soms 6. Vindt u het zelf fijn om te zorgen? A. Ja B. Nee C. Soms 7. Voelt u zich schuldig als u een moment voor uzelf neemt? A. Ja B. Nee C. Soms

8. Is uw nachtrust verstoord? A. Ja B. Nee C. Soms 9. Wordt de zorg u wel eens te veel? A. Ja, regelmatig B. Ja, soms C. Nee 10. Komt u voldoende aan uw werk/gezin/ontspanning toe? A. Ja B. Nee C. Enigszins

3-minuten check voor mantelzorgers Sta even stil bij uzelf

3

min

Zorgt u langere tijd voor een familielid of naaste die een beperking heeft of lichamelijk of psychisch ziek is?

Kijk op pagina 2 wat uw score betekent.

Met deze check brengt u in 3 minuten uw situatie in kaart. Hoe staat u er op dit moment voor?

Met dige han ! tips


2

Special mantelzorg ■ 15 oktober 2015

Dag van de Mantelzorg

Hulp en ondersteuning

Laat u zien!

Vervolg van pagina 1 Salima (19) zorgt met haar ouders voor haar broer, die twee jaar geleden ziek werd en evenwichtsklachten en spraakproblemen kreeg. Hij heeft hulp nodig bij dagelijkse dingen. Salima: “Door de ziekte is zijn gedrag veranderd: hij heeft nergens zin in en wordt snel boos. Dat is wel moeilijk. Het liefst zou ik willen dat hij weer beter wordt.” Mantelzorgers geven zorg vanuit de persoonlijke band die ze hebben met de verzorgde. Linda (53): “Ik doe het uit liefde voor mijn ouders, uit loyaliteit naar hen toe.” Haar moeder zit in een verpleeghuis, is depressief en heeft ernstige angst- en paniekstoornissen. Ze is zo angstig en verdrietig, dat dagelijkse begeleiding van Linda of haar vader nodig is. Linda: “Je weet nooit wat je aantreft als je naar haar toe gaat. En of het je lukt om

U mag er zijn Veel mantelzorgers vinden het vanzelfsprekend om voor mensen in hun omgeving te zorgen. Op 10 november, tijdens de Dag van Mantelzorg, is er alle aandacht voor de mens achter de mantelzorger. Ieder jaar op 10 november organiseert Amsterdam activiteiten in de stad om mantelzorgers te waarderen. Het thema is dit jaar ‘Laat u zien!’. Omdat u gezien mag worden en omdat u erkenning en waardering verdient, omdat u trots mag zijn op uw inzet als mantelzorger. U mag er zijn, dus laat uzelf zien. Activiteiten in de stad Doe vooral mee aan deze bijzondere dag. Er is in

de hele stad van alles te doen. In Oost worden mantelzorgers bijvoorbeeld getrakteerd op een smakelijke lunch en diverse workshops. Mantelzorgers in Zuid kunnen samen dineren en krijgen een rondleiding in het Van Goghmuseum. En in West kunnen mantelzorgers even ontspannen en genieten van een welverdiende massage, yoga en een high tea. Kijk voor een overzicht van de activiteiten op www.amsterdam.nl/mantelzorg.

Interview

‘Waardering en erkenning zijn enorm belangrijk’ Helpen Het Platform Mantelzorg Amsterdam (PMA) behartigt de belangen van mantelzorgers in Amsterdam. Angelien Horn is voorzitter van de organisatie. “Wij geven mantelzorgers een stem en geven gevraagd én ongevraagd advies aan de gemeente. Ons streven is waardering en erkenning voor mantelzorg, en goede ondersteuning van mantelzorgers.” “Waardering en erkenning van mensen die een naaste verzorgen is ontzettend belangrijk. Het is iets héél anders dan betaald werken in de zorg, of werken als vrijwilliger. Een mantelzorger verzorgt iemand met wie hij of zij een persoonlijke band heeft. Langdurig en onbetaald. Daar kies je niet voor, dat overkomt je. Iedereen kan chronisch ziek worden of een beperking hebben of krijgen”, vertelt Angelien. Hoe help je een mantelzorger? “Er zijn naar schatting zo’n 55.000 mantelzorgers in Amsterdam. Mantelzorgers zijn niet alleen van belang voor hun zieke naaste, maar besparen de samenleving ook flink wat kosten. Daarom is het zo belangrijk dat zij ondersteund en geholpen worden, want niet iedereen kan die zorg zomaar aan. De vraag is: hoe kun je op een juiste manier helpen? Ik weet inmiddels dat niet iedere mantelzorger zit te wachten op lotgenotenclubjes.” Geen duizend bloemen “Veel mantelzorgers smachten vooral naar minder

regelwerk! Er is overheidsgeld om mantelzorgers te ondersteunen, maar het gevolg is dat het aantal organisaties dat ondersteuning biedt zó enorm is gegroeid, dat ook wij ondertussen door de bomen het bos niet meer zien. Laat staan een mantelzorger die niet thuis is in de ‘zorgwereld’. Ik zeg: laat niet duizend bloemen tegelijk bloeien. Naar dát soort dingen moeten we samen met de gemeente en andere betrokken partijen dus goed gaan kijken.” Platform Mantelzorg Amsterdam Het Platform Mantelzorg Amsterdam geeft mantelzorgers een stem. Het is dus belangrijk dat u zich laat horen. Het PMA hoort graag waar u behoefte aan heeft en wat er volgens u anders kan. Bel met het PMA tijdens kantooruren op tel. 020 577 7999 of mail naar platformmantelzorg@clientenbelangamsterdam.nl. Kijk voor meer informatie op: www.clientenbelangamsterdam.nl

haar gerust te stellen. Soms voelt de verantwoordelijkheid heel zwaar. Daar kan ik ‘s nachts wakker van liggen.” “Het ging heel geleidelijk”, vertelt Joop (73) die zorgt voor zijn vrouw Lots (74) met Alzheimer. “Lots begon dingen te vergeten. ‘Och, dat heb ik ook wel eens’, zeiden mensen om ons heen. Maar wij wisten allebei dat er meer aan de hand was. Toen de diagnose Alzheimer werd gesteld, was dat een drama. Die emoties moet je verwerken. En langzaam verandert je leven. Ik doe de boodschappen nu en maak het eten. Ik regel ook de financiën en de agenda; zaken die Lots vroeger deed.” De volledige verhalen van Joop, Salima en Linda leest u op www.markant.org/verhalen.

‘Ik doe het uit liefde voor mijn ouders, uit loyaliteit naar hen’ Vervolg 3-minuten check 1 A=1 B=2 2 A=1 B=3 C=2 3 A=3 B=2 C=1 D=4 4 A=1 B=3 C=2 5 A=1 B=3 C=2 6 A=1 B=3 C=2 7 A=3 B=1 C=2 8 A=3 B=1 C=2 9 A=3 B=2 C=1 10 A=1 B=3 C=2 Tel de punten op. Wat is uw score? Minder dan 15 punten: De zorg gaat u goed af. U slaagt er in om de mantelzorg te combineren met uw andere activiteiten. Blijf wel alert als de situatie verandert. Heeft degene die u verzorgt ineens meer hulp nodig? Gaat uw eigen gezondheid achteruit? Valt de zorg u zwaarder? Dan kunt u hulp zoeken bij bijvoorbeeld het loket in uw stadsdeel. 15 tot 22 punten: De zorg voor de ander gaat u niet altijd makkelijk af. Probeer in kaart te brengen welke onderdelen van de zorg u zwaar vindt. Wat zou u daar graag aan willen veranderen? Kunt u dat zelf of heeft u daar hulp bij nodig? Wees niet bang om hulp te vragen. Er is meer mogelijk dan u denkt. Bij het loket in uw stadsdeel kunt u terecht voor informatie over de hulp die er is voor mantelzorgers zoals u.

Meer dan 22 punten: Op dit moment valt het zorgen voor de ander u erg zwaar. Misschien zorgt u al lange tijd voor de ander. Of staat u er alleen voor. Misschien is de zorg zo veeleisend dat u nauwelijks aan andere dingen toekomt. Wacht niet langer met hulp vragen. Weet u waar u terecht kunt voor hulp? Bent u huiverig om taken aan anderen over te laten? Vindt u dat u het allemaal zelf moet kunnen oplossen? Overziet u zelf de situatie niet? Geen nood. U staat er niet alleen voor. Er staan vrijwilligers en professionals voor u klaar om u te helpen. Via het loket kunt u een afspraak maken voor een adviesgesprek. De adviseur brengt samen met u de situatie in kaart. En bekijkt wat er mogelijk is om de situatie te verbeteren, op een manier die bij u past. TIPS Ziet u op tegen het gesprek met een adviseur? Neem dan gerust een vriend(in) of goede bekende mee. Ga eens naar een mantelzorglunchroom. Daar kunt u ervaringen en tips uitwisselen met mantelzorgers. Andere mantelzorgers kunnen uw tips vast goed gebruiken! Kijk voor data en locaties op www.markant.org/agenda.


3

Special mantelzorg ■ 15 oktober 2015

Bij u in de wijk

Mantelzorger aan het woord

Zorg en ondersteuning

‘Ik had het gevoel dat ik geen keuze had’ Marga: "Ik weet uit eigen ervaring hoe moeilijk het is om te accepteren dat je het niet meer alleen kunt. Mijn man is aan de linkerzijde verlamd en zit in een rolstoel. Het duwen van de rolstoel werd te zwaar voor me, maar ik had het gevoel dat ik geen keuze had. Het moest eerst een paar keer misgaan voordat ik inzag dat het niet verder kon. Nu gaat er altijd een vrijwilliger mee als we naar het ziekenhuis gaan. En de thuiszorg helpt met wassen en verzorging. Ik ben dankbaar dat we die stappen hebben gezet. Ik kan anderen alleen maar op het hart drukken om er niet te lang mee te wachten."

Wist u dat...

Is er zorg of ondersteuning nodig die u als mantelzorger niet kunt bieden? Dan kunt u terecht bij een hulpverlener in de wijk. Het gaat bijvoorbeeld om hulp bij: ■ Meedoen aan activiteiten of cursus ■ Boodschappen doen ■ Hulp bij de administratie ■ Een vrijwilliger zoeken ■ Mensen ontmoeten ■ Naar een afspraak gaan ■ Wassen en aankleden ■ Lotgenotencontact Wat kunt u verwachten? Als mantelzorger gaat u samen met de persoon voor wie zorgt in gesprek met de hulpverlener of loketmedewerker. Samen onderzoekt u wat de vraag is. U bespreekt wat nodig is om deze vraag op te lossen. Dan bekijkt u met de hulpververlener wat u samen kunt doen en wat de hulpverlener daarnaast kan regelen. De ondersteuning die u als mantel-

zorger nodig hebt, wordt ook besproken. Misschien is het voor u prettig om andere mantelzorgers te ontmoeten of een cursus te doen. Aan de gesprekken met de hulpverlener zijn geen kosten verbonden. Ondersteuning bij het gesprek Als mantelzorger kunt u ook iemand meenemen naar het gesprek met de hulpverlener. Dat kan een familielid, kennis of ander vertrouwd persoon uit uw omgeving zijn. Hebt u niemand om mee te gaan, dan kunt u als mantelzorger ook onafhankelijke ondersteuning krijgen bij het gesprek. De hulpverlener kan u in contact brengen met cliëntondersteuning in de buurt.

...u als mantelzorger een extra parkeervergunning kunt aanvragen Ga voor meer informatie langs bij een loket bij u in de buurt.

...u misschien twee keer kinderbijslag kunt krijgen Heeft u een thuiswonend kind (3 tot 18 jaar), dat veel zorg nodig heeft omdat het ziek of gehandicapt is? Dan kunt u misschien twee keer kinderbijslag krijgen. Neem telefonisch contact op met de Sociale Verzekeringsbank via 0475 368 040. Of kijk op www.svb.nl.

...u verschillende voorzieningen of andere aanpassingen in uw woning kunt aanvragen Bij de Wmo Helpdesk wordt u geholpen met informatie over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Tel: 0800 0643 (gratis op werkdagen tussen 8.00-18.00 uur). U betaalt wel een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.

...u als mantelzorger dichterbij kunt wonen Het kan zijn dat u als mantelzorger dichterbij degene voor wie u zorgt wilt gaan wonen. Of dat u (tijdelijk) bij hem of haar wilt intrekken. Bel met het gemeentelijk informatienummer 14020 om te vragen of u in aanmerking komt voor een urgentieverklaring. U kunt ook het woningaanbod van woningcorporaties bekijken op www.Woningnetregioamsterdam.nl of bij particuliere verhuurders zoeken.

...u ook woningruil of huisbewaring kunt overwegen Bekijk de mogelijkheden op www.amsterdam.nl/wonen.

...u gebruik kunt maken van Diensten thuis Met Diensten thuis koopt u extra hulp voor € 10,- per uur. Zo huurt u via een zorgaanbieder iemand in die klusjes bij u kan doen. Denk aan hulp bij boodschappen doen, schoonmaken, wassen en strijken of ramen lappen. Wel moet u aan bepaalde regels voldoen. Kijk op www.amsterdam.nl/dienstenthuis voor meer informatie.

Hoe kunt u deze zorg en ondersteuning aanvragen? Is er al contact met een hulpverlener in de wijk? Dan kunt u bij deze persoon terecht. Zo niet, kijk dan op www.amsterdam.nl/wijkzorg voor adressen bij u in de buurt. Hebt u nog vragen? Kijk op www.amsterdam.nl/wijkzorg. Of bel met de Wmo Helpdesk, telefoon 0800 0643 (gratis op werkdagen tussen 8.00 en 18.00 uur).

Adressen

Het loket wijst de weg Bij het Sociaal Loket kunt u terecht met uw vragen over zorg, wonen en welzijn. Heeft u als mantelzorger vragen? Het loket in uw stadsdeel helpt u op weg. Centrum ■

E-mail: sociaalloket@centrum.amsterdam.nl Adres: Stadhuis, Amstel 1, ingang Amstelzijde Spreekuren op afspraak, maandag, dinsdag, woensdag en vrijdag van 8.30 tot 15.00 uur, en donderdag van 13.00 tot 18.00 uur. Telefoon: 14020,maandag t/m vrijdag 8.00-18.00 uur

Nieuw-West ■

E-mail: sociaalloket@noord.amsterdam.nl Adres: Stadsdeelhuis, Buikslotermeerplein 2000 Inloopspreekuur: op werkdagen 9.00 tot 12.00 uur Telefoon: 14020, maandag t/m vrijdag 8.00-18.00 uur

Oost ■

E-mail: loketzorgensamenleven@oost.amsterdam.nl Adres: ’s Gravesandeplein 19 (naast het OLVG) Inloopspreekuur: op werkdagen van 9.00 tot 12.00 uur Telefoon: 020 462 0399, telefonisch spreekuur: maandag t/m vrijdag van 13.00 tot 16.00 uur

E-mail: sociaalloket@west.amsterdam.nl Adres:Ten Katestraat 67-71 Inloopspreekuur: op werkdagen van 8.30 tot 12.30 uur Telefoon: 14020, maandag t/m vrijdag 8.00-18.00 uur

Zuid ■

E-mail: sociaalloket@nieuwwest.amsterdam.nl Adres: Osdorpplein 1000 Een afspraak maakt u via een formulier op www.amsterdam.nl/burgerzaken, telefonisch via het gemeentelijk informatienummer 14 020 of aan de balie. Telefoon: 14020, maandag t/m vrijdag 8.00-18.00 uur

Noord ■

West

E-mail: loketzorgensamenleven@zuid.amsterdam.nl Adres: President Kennedylaan 923 Inloopspreekuur: maandag, dinsdag, woensdag en vrijdag van 8.30 tot 12.00 uur en donderdag van 13.00 tot 20.00 uur, alleen op afspraak. Voor een afspraak kunt u tot woensdag 12.00 uur bellen met het loket. Telefoon: 14020, maandag t/m vrijdag van 9.00-17.00 uur

Zuidoost ■

E-mail: loketzorgensamenleven@zuidoost.amsterdam.nl Adres: Anton de Komplein 150 Inloopspreekuur: op werkdagen van 9.00 tot 13.00 uur. Op donderdagavond alleen op afspraak van 17.00 tot 19.00 uur. Telefoon: 020 252 5777, maandag t/m vrijdag van 9.00-12.00 uur

U kunt ook op andere adressen in uw stadsdeel terecht. Kijk voor alle adressen op: www.amsterdam.nl/mantelzorg


4

Special mantelzorg ■ 15 oktober 2015

Ontmoeten

‘Iedereen begrijpt waar je het over hebt. Dat geeft steun’ In gesprek Op verschillende plekken in de stad kunnen mantelzorgers ervaringen delen, met elkaar in gesprek gaan en tips uitwisselen. Mantelzorglunchroom In de stadsdelen Centrum, Oost, Noord, Zuid en West worden mantelzorglunchrooms of mantelzorgcafés georganiseerd waar mantelzorgers uit de buurt elkaar ontmoeten. “Het was een verademing om anderen te ontmoeten die in dezelfde situatie zitten” vertelt Marga. Ze zorgt voor haar man Gerard die na een hersenbloeding halfzijdig verlamd is. “Ik merkte dat ik niet de enige was die worstelde met hoe de relatie is veranderd, sinds mijn man afhankelijk is van mijn zorg. Mijn verhaal was voor anderen zo herkenbaar.” Een overzicht van bijeenkomsten en cursussen voor mantelzorgers vindt u op: www.markant.org/agenda. Alzheimercafé Voor mensen met dementie, hun naasten en andere belangstellenden, worden op verschillende plekken in de stad Alzheimercafés georganiseerd. “Het is erg prettig om de verhalen van anderen te horen”, vinden Joop en Lots. Zij bezoeken regelmatig het Alzheimercafé. “Iedereen worstelt op zijn eigen manier met deze ziekte. Wij ook. Doordat je in dezelfde situatie zit, voel je contact. Iedereen begrijpt waar je het over hebt. Dat geeft steun.” Door de bijeenkomsten zijn ze bevriend geraakt met andere echtparen die in een vergelijkbare situatie zitten. Daar spreken ze nu regelmatig mee af.

‘Het is fijn om je verhaal kwijt te kunnen’ Kijk voor data en locaties van de Alzheimercafés op www.alzheimer-nederland.nl/Cafés. Jonge mantelzorgers Jonge mantelzorgers Nikki (21) en Salima (19) hebben voor de zomer een tour langs Amsterdamse scholen gemaakt om met scholieren te praten over het opgroeien met een ziek

familielid en de zorg die dat met zich meebrengt. “Het is fijn om je verhaal kwijt te kunnen”, vindt Salima. “En belangrijk dat je weet dat je niet de enige bent”, vult Nikki aan. In juni 2016 worden in het kader van de Week van de Jonge Mantelzorger weer ontmoetingen georganiseerd op Amsterdamse scholen. Meer informatie over jonge mantelzorgers vindt u op www.jmzhelden.nl.

Er even tussenuit

Wie vervangt de mantelzorger? Overdragen Om de zorg die u geeft vol te kunnen houden, is het belangrijk om uw taken af en toe aan een ander over te dragen. Vervangende zorg geeft u de gelegenheid om even op adem te komen. Zo houdt u de zorg voor uw partner, kind of naaste langer vol.

U kunt vervangende zorg op verschillende manieren regelen. Zo kunt u een vrijwilliger aanvragen of kan degene die u verzorgt misschien naar een dagbesteding, zorgboerderij of ontmoetingsplek in de stad. Dat geeft u, als mantelzorger, de ruimte voor andere activiteiten. “De zorg uit handen geven is best lastig", vindt Ella. Zij heeft een dochter met een verstandelijke beperking. “De eerste keer vond ik het moeilijk om haar thuis te laten met een vrijwilliger. Gelukkig zag ik bij thuiskomst een enorme lach op haar gezicht. Nu kan ik echt genieten van die momenten voor mezelf. Ik laad ervan op en ben daarna thuis veel gezelliger." Chris zorgt voor zijn vrouw met dementie: "Je woont samen in een huis, dus de zorg gaat 24 uur per dag door. Nu gaat Alie twee keer per week naar de dagopvang in de zorgboer-

derij. Het geeft haar structuur en ze heeft het er naar haar zin. Voor mij zijn die onderbrekingen echt nodig, want anders wordt je wereldje wel heel erg klein." Waar kunt u terecht? Voor informatie over vrijwilligers of dagopvang bij u in de buurt, kunt u terecht bij het Sociaal Loket of Loket Zorg en Samenleven (zie adressen op pagina 3). Ook kunt u een vrijwilliger aanvragen bij: Markant Tel. 020 886 8800, www.markant.org Inzet van vrijwilligers om de mantelzorger te ondersteunen bij de zorg voor chronisch zieken, dementerende ouderen en kinderen met een chronische ziekte of beperking. Ook vrijwilligers voor mensen die stervende zijn. Handen in Huis Tel. 030 659 0970, www.handeninhuis.nl 24-uurs vervanging van de mantelzorger, bijvoorbeeld als de mantelzorger op vakantie gaat.

Mantelzorgboek- en pas

Zijn de zaken goed geregeld als u onverwacht niet kunt mantelzorgen? In geval van nood ‘En als er nu iets met mijzelf gebeurt?’ Een terechte vraag. Als mantelzorger

Colofon Tekst Gemeente Amsterdam in samenwerking met Markant.

staat u klaar voor degene voor wie u zorgt. Altijd.

Drukwerk Koninklijke Drukkerij Vorsselmans, Zundert Met dank aan Mezzo, Platform Mantelzorg Amsterdam en de mantelzorgers.

pasje, kan de vervangende zorg snel ingeschakeld worden. Dit kan een andere mantelzorger zijn, een vrijwilliger of een professional. In het boek schrijft u alle belangrijke informatie op, zodat de zorg zo goed mogelijk door kan gaan.

Maar is de zorg geregeld als u onverwacht uitvalt?

Productie Movement Vormgeving Floppy Design

De personen op deze foto hebben geen relatie tot het artikel

Het ‘In geval van noodplan’ biedt uitkomst. Het ‘noodplan’ bestaat uit het mantelzorgboek en de mantelzorgpas. De pas stopt u in uw portemonnee. Stel dat u onverhoopt een been breekt, dan weten hulpverleners door het pasje dat u voor iemand zorgt. En dat iemand anders de zorg moet overnemen. Door het invullen van namen en adressen op het

Bestellen Het mantelzorgboek en de mantelzorgpas kunt u gratis opvragen bij Markant, centrum voor mantelzorg, telefoon 020 886 8800, info@markant.org. Downloaden kan ook U kunt het mantelzorgboek en de mantelzorgpas ook downloaden. www.amsterdam.nl/mantelzorg