Page 1

Ερευνητική εργασία Project – Α’ λυκείου «Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων και τα άλλα ευρήματα του ναυαγίου» εργασία για τον μηχανισμό

Οι αστρονομικές λειτουργίες του μηχανισμού Ο μηχανισμός από αστρονομική άποψη Αργότερα, ένας Βρετανός κατασκευαστής μηχανικών πλανηταρίων ονόματι Τζων Γκληβ (John Gleave) κατασκεύασε ένα λειτουργικό αντίγραφο του μηχανισμού. Σύμφωνα με την ανακατασκευή του, η ανάγνωση του εμπρόσθιου τροχού υποδεικνύει την ετήσια πορεία του Ήλιου και της Σελήνης διαμέσου του Ζωδιακού Κύκλου κατά το Αιγυπτιακό ημερολόγιο. Η ανάγνωση του επάνω οπίσθιου τροχού παριστάνει μια περίοδο τεσσάρων ετών και συσχετίζεται με άλλες ενδείξεις που παριστάνουν τον Μετωνικό κύκλο των 235 συνοδικών μηνών, ο οποίος ισούται με 19 ηλιακά έτη. Συνοδικός μήνας ονομάζεται η περίοδος που μεσολαβεί ανάμεσα σε δύο νέες σελήνες. Η ανάγνωση του κάτω οπίσθιου τροχού σκιαγραφεί τον κύκλο ενός και μόνου συνοδικού μήνα, ενώ ένας δευτερεύων τροχός καταγράφει το σεληνιακό έτος των 12 συνοδικών μηνών. Παράλληλα, ο Μαικλ Ράιτ, που είναι ο μοναδικός ερευνητής που έχει επεκτείνει το υλικό του μοντέλο έτσι ώστε να περιλαμβάνει τις κινήσεις των 5 πλανητών που ήταν γνωστοί στην αρχαιότητα (Ερμή, Αφροδίτη, Άρη, Δία και Κρόνο), αναθεώρησε το μηχανικό του μοντέλο με βάση τα τελευταία αποτελέσματα των ερευνών. Για τις κινήσεις των πλανητών δεν υπάρχουν άμεσες μηχανικές ενδείξεις από τα θραύσματα του μηχανισμού, παρά μονάχα τα ονόματα δύο πλανητών (της Αφροδίτης και πιθανώς του Ερμή) στις πρόσφατα αναγνωσθείσες επιγραφές. Παρουσίασε το αναθεωρημένο μοντέλο του σε εκδήλωση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, στην Αθήνα στις 6 Μαρτίου 2007, στα πλαίσια του προγράμματος: "Επιστήμης κοινωνία". *** Οι ερευνητές μελέτησαν τα απομεινάρια του μηχανισμού με τομογραφία ακτίνων Χ. Στις εικόνες υψηλής ανάλυσης που μελετήθηκαν διακρίνονται διπλάσιες επιγραφές από όσες ήταν γνωστές μέχρι σήμερα. Οι ανάγλυφες ενδείξεις, σε συνδυασμό με την ανάλυση των γραναζιών, υποδεικνύει ότι η συσκευή μπορούσε να παρακολουθεί τις κινήσεις τουλάχιστον δύο πλανητών -του Ερμή και της Αφροδίτης- και πιθανώς τριών πλανητών ακόμα. *** Μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί 82 θραύσματα του μηχανισμού και προγραμματίζεται νέα υποθαλάσσια ανασκαφή για την ανακάλυψη και άλλων τμημάτων του. Είναι ο πιο πολύπλοκος μηχανισμός της αρχαιότητας, αλλά άγνωστος παραμένει ο


κατασκευαστής του, με επικρατέστερες απόψεις να περιλαμβάνουν μηχανικούς από την Ιωνία, τη Ρόδο ή τις Συρακούσες. Πρόκειται για έναν μηχανικό υπολογιστή με διαστάσεις περίπου 32 x 20 x 10 εκατοστά με τη δυνατότητα υπολογισμών ουράνιων φαινομένων, ο οποίος διέθετε και αναλυτικές οδηγίες χρήσης, όπως οι σύγχρονες υπολογιστικές συσκευές. Το τελευταίο είναι και δείγμα του ότι αποτελούσε εμπορικό προϊόν, ενώ είναι μάλλον απίθανο να έχει κατασκευαστεί μόνο ένας. Από την ανάλυση της κατασκευής έχουν εντοπιστεί 30 χειροποίητα γρανάζια, ενώ πρέπει να υπήρχαν τουλάχιστον ακόμη 5, που λειτουργούν σε 10 άξονες. Τα γρανάζια, καθώς κινούνται, εκτελούν συγκεκριμένες μαθηματικές πράξεις της ουράνιας μηχανικής. Η κίνηση των γραναζιών μετατοπίζει δείκτες που επισημαίνουν στο εξωτερικό του οργάνου το αποτέλεσμα των πράξεων. Με το πολύπλοκο αυτό όργανο μπορούσε κανείς να δει τι είδους αστρονομικό φαινόμενο υπήρχε σε μια δεδομένη ημερομηνία, στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, και μάλιστα σε διαφορετικές τοποθεσίες. Αλλά και αντίστροφα, επιλέγοντας ένα αστρονομικό φαινόμενο, λ.χ. έκλειψη σελήνης ή ηλίου, ο μηχανισμός υπολόγιζε την ημερομηνία που θα εμφανιζόταν σε έναν συγκεκριμένο τόπο. Επιπλέον, προσδιόριζε πότε γίνονται οι Ολυμπιακοί και άλλοι σημαντικοί αγώνες. Ο μηχανισμός φαίνεται πως ήταν σπονδυλωτός (modular), το οποίο σημαίνει ότι με την αφαίρεση τμημάτων του και την εισαγωγή νέων μπορούσε να «προγραμματιστεί», δηλαδή να εκτελέσει νέες λειτουργίες. *** Και στις δύο πλευρές του οργάνου υπάρχουν ομόκεντροι δίσκοι που αποτελούν τμήματα του μηχανισμού" οι δίσκοι αυτοί έχουν σχέση μεταξύ τους και φέρουν ίχνη από επιγραφές. Δυστυχώς, εκτός από ελάχιστες, οι επιγραφές αυτές δεν μπορούν να διαβαστούν. Ο Πράις έκανε εξονυχιστική έρευνα στους δίσκους και στους δακτυλίους που φέρουν, στηριζόμενος σε ραδιοφωτογραφίες. Από όλους τους δίσκους ξεχωρίζουν οι δυο ομόκεντροι της μπροστινής επιφάνειας, που αποτελούν τμήμα του ηλιακού ρολογιού, και τα δυο ομόκεντρα ζεύγη της πίσω επιφάνειας που παρείχαν πληροφορίες για τις θέσεις του Ήλιου και της Σελήνης στο Ζωδιακό. Από τα τέσσερα τμήματα του μηχανισμού μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει αυτό που χαρακτηρίζεται ως τμήμα C και που έφερε τον μπροστινό ωρολογιακό δίσκο και το παράπηγμα. Μετά από διάφορους συσχετισμούς, ο Πράις υποθέτει ότι αυτή η πλευρά είχε στο κέντρο της το μεγάλο ωρολογιακό δίσκο και δυο τμήματα πάνω και κάτω από αυτόν. Από την ύπαρξη του παραπήγματος στο κάτω τμήμα υποθέτει ότι τούτο αποτελούσε τμήμα μιας μεγάλης επιγραφής, της οποίας το πάνω τμήμα περιείχε πιθανότατα την κύρια επιγραφήονομασία του μηχανισμού. Με αυτό τον τρόπο η πλευρά αυτή διαμορφωνόταν ως εξής: κύρια επιγραφή (πάνω), ωρολογιακός δίσκος (κέντρο) και παράπηγμα (κάτω). Ο ωρολογιακός δίσκος αποτελείται από δυο δακτυλίους, τον εσωτερικό, που μάλλον ήταν σταθερός και ακίνητος και περιείχε το Ζωδιακό, και τον εξωτερικό, που ήταν περιστρεφόμενος. Και οι δυο έχουν υποδιαιρέσεις κατά διαστήματα μιας μοίρας και μεγαλύτερα ανά 30 μοίρες. Στον εσωτερικό δακτύλιο διακρίνεται καθαρά το όνομα ΧΥΛΑΙ (χηλαί, τα νύχια του Σκορπιού, δηλ. το ζώδιο του Ζυγού), ενώ στον εξωτερικό μπορούμε να δούμε καθαρά μόνο δυο γράμματα (ΠΑΡΘΕ)ΝΟ, (Υ). Αναφερόμενος στα σημάδια των γραμμάτων που μόλις διακρίνονται, όπως ένα Ε στο ζώδιο του Σκορπιού και ένα (ύ στο αντίστοιχο της Παρθένου ο Πράις σημειώνει: «Αυτά τα γράμματα του αλφαβήτου γραμμένα με τη σειρά γύρω στο


Ζωδιακό Κύκλο, που φαίνεται πως ξεκινούν και τελειώνουν με τη φθινοπωρινή ισημερία, πρέπει ν' αποτελούν σχεδόν σίγουρα παραπομπές στις αντίστοιχες αράδες του κειμένου του παραπήγματος. Καθώς ο Ήλιος μπαίνει σε καθεμιά απ' τις χαραγμένες μοίρες του Ζωδιακού, το ημερολογιακό παράπηγμα αναφέρει τις ανατολές και τις δύσεις των σημαντικότερων φωτεινών αστεριών. Αυτή ακριβώς είναι η παράδοση των ελληνικών αστρονομικών ημερολογίων της εποχής, αλλά δεν μπορούμε να προχωρήσουμε παραπέρα γιατί, δυστυχώς, δεν έχουμε την επιγραφή του παραπήγματος και τ' αντίστοιχα γράμματα του Ζωδιακού Κύκλου. Αυτά που υπάρχουν ήδη, αναφέρονται όλα σε γεγονότα λίγο πριν το θερινό ηλιοστάσιο, μόλις τρία τέταρτα του κύκλου και του ημερολογίου μακριά απ' τα διατηρημένα τμήματα των κύκλων με τις υποδιαιρέσεις». Στον εξωτερικό δακτύλιο μπορεί να διαβάσει κανείς καθαρά τη λέξη ΠΑΧΩΝ, και λίγο πιο πέρα δυο γράμματα της λέξης ΠΑ(ΪΝΐ). Τόσο η λέξη ΠΑΧΩΝ όσο και η λέξη ΠΑΤΝΙ είναι ονόματα δύο συνεχιζόμενων μηνών του ελληνοαιγυπτιακού έτους που εδιαιρείτο σε περιόδους 30 ημερών η καθεμιά και μια επαγόμενη περίοδο πέντε ημερών, χωρίς διορθώσεις για δίσεκτα έτη και άλλες ανωμαλίες. Ο Πράις τονίζει ότι αυτό το ημερολόγιο χάρη στην ευκρίνεια του χρησιμοποιόταν από όλους τους αστρονόμους. Ανάμεσα στις ονομασίες ΠΑΧΩΝ και ΠΑΥΝΙ υπήρχε μια μικρή χαραγμένη γραμμή που μάλλον ήταν στην «...πραγματικότητα ένα καθοδηγητικό σημάδι που χαράχτηκε την ημερομηνία κατασκευής του μηχανισμού». Ο Πράις, βασιζόμενος στην παραπάνω ένδειξη και χρησιμοποιώντας έναν εκπληκτικό συλλογισμό, υπολόγισε ότι η χρονολογία κατασκευής του μηχανισμού ήταν το 87 π.Χ. Οι υποδιαιρεμένοι κύκλοι της μπροστινής ωρολογιακής πλάκας «...που αποτελούν τη μοναδική επιστημονικά υποδιαιρεμένη πλάκα που διασώθηκε από την αρχαιότητα, έγιναν αντικείμενο ιδιαίτερων μετρήσεων για να διαπιστωθεί η ακρίβεια των υποδιαιρέσεων τους. Εντύπωση προκάλεσε και ένα τυμπανοειδές αντικείμενο, που πιθανότατα ήταν τμήμα του ωρολογιακού μηχανισμού, ευρισκόμενο «...στο κέντρο του μπροστινού δίσκου, ίσως μια ωρολογιακή πλάκα που έδειχνε τη θέση της Σελήνης και γυρνούσε με το εσωτερικό ακραξόνιο στον άξονα Β. Μια άλλη πιθανότητα, με βάση την κατασκευή του, είναι να πρόκειται για ένα χειροστρόφαλο, δηλαδή μια μανιβέλα που ταίριαζε στον τετράγωνο άξονα που λείπει και έδινε κίνηση στο διαφορικό τροχό Α. Αν συμβαίνει αυτό, το γωνιώδες υποστήριγμα και η τρύπα μπορεί να είναι τα κατάλοιπα ενός χερουλιού που διπλωνόταν. Ένας τέτοιος μηχανισμός μανιβέλας, συναρμολογημένος πάνω σ' ένα δίσκο, θα ήταν κάτι το καταπληκτικό για την εποχή εκείνη, αλλά μέσα σ' ένα τόσο εξαιρετικά περίπλοκο σύνολο γιατί να μην υπάρχει και μια τέτοια πιθανότητα».


Πηγές πληροφοριών: στο internet  Μηχανισμός των Αντικυθήρων – Βικιπαίδεια •

2. Προσπάθειες ανακατασκευής • 4. Πρόσφατες έρευνες

 Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων ήταν ένα τεχνολογικό θαύμα •

γρανάζια και επιγραφές

 Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων – Δρ Φώτης Φυτσιλής • ο μηχανισμός  Ο υπολογιστής των Αντικυθήρων – Χρήστος Λάζος (ένα βιβλίο στο •

internet)

κεφάλαιο 1.6.III – ο μπροστινός δίσκος • κεφάλαιο 1.6.ΙΙ – οι πίσω δίσκοι

 Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων – Ίδρυμα Ευγενίδου

• Παράρτημα *** η ερώτηση που απαντήθηκε από εδώ, δεν γράφτηκε μέσα σε αυτό το κείμενο ______________________________________________________________

Ομάδα:

Κυριαζής Ρουσακάκης, ΛΑ3 Μάριος Μωραιτάκης, ΛΑ3 ______________________________________________________________

Ερευνητική εργασία στο project α' λυκέιου, 2013