Issuu on Google+

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ ALANI

YATAKLAR YAĞLAYANLAR

http://www.motorsitem.tr.gg http://www.aracteknolojisi.tr.gg


YATAKLAR Üzerinde dişli, kasnak, tambur gibi elemanlar taşıyan ve dönme hareketi ileten millerin desteklendiği makina parçalarına yatak denir.

Genel olarak; Hareketli parçalar üzerindeki yükleri taşıyan makina parçalarına yatak denir.


YATAK T襤PLER襤 1- Kaymal覺 yataklar 2- Yuvarlanmal覺 yataklar


KAYMALI YATAKLAR Hareketli makina parçaları yatak üzerinde kayarak çalışıyorsa bu yataklara kaymalı yataklar adı verilir.


KAYMALI YATAK MALZEMELERİ Beyaz Metal • • • •

Kurşun veya kalay alaşımları Benzin motorları yataklarında çok kullanılır Mili sertleştirmeye gerek yoktur Bu yataklar aşırı yüklere ve sıcaklıklara dayanıklı değildirler.

Pirinç • •

Bakır-Çinko alaşımıdır Yatak malzemesi olarak daima az yüklü ve düşük devirli yerlerde kullanılır.


Bronz • •

Bakır-Kurşun ve Bakır-Kalay alaşımı olup Yüksek sıcaklıklara ve yüklere dayanıklı olmasına rağmen sertleştirilmiş millere ihtiyaç gösterirler Asitlere dayanıklı değildir. İnşaat makinalarında kullanılır

• •

Alüminyum • • •

Alüminyum alaşımları Beyaz metalle bronzun özeliklerini taşır Günümüzde motor sanayiinde en çok kullanılan yatak madenlerindendir.


KAYMALI YATAK PARÇALARI a) Parçalı yataklar b) Tek parçalı yataklar


Par癟al覺 yataklar


Tek par癟al覺 yataklar


Gezinti yataklar覺


KAYMALI YATAKLARDA YAĞLAMA Yağlama Teorileri İki metal elemanın birbiri üzerinde hareket etmelerini kolaylaştırmak amacı ile aralarına konan maddelere “ yağ” veya “yağlayan” , yaptıkları işe de “yağlama” denir.

Yağlamada, metal yüzeylerin birbiri ile olan temasları ortadan kalkar ve elemanlar, yağ filmi üzerinde hareket ederler.


Yağlama Prensipleri Langmuir teorisine göre; yağlayıcılar halinde parçacıklardan müteşekkildir.

kürecikler


Bu parçacıkların bir kısmı, metal yüzeyleri ile direk temastadır ki burada meydana gelen çekmeye adhezyon kuvveti denir. Parçacıkların bir kısmı ise birbirleri ile temastadır. Bu kürecikleri bir arada tutan kuvvete de kohezyon denir.


Yağ boşluğu

Kaymalı yatak ile içinde çalışan mili arasında mutlaka bir boşluk bulunur. Bu boşluğa yağ boşluğu denir. • Yağ filminin oluşmasını sağlamak • Milin yatağa değmeden çalışmasını sağlamak


Hidrodinamik yağlamanın safhaları


Yağlamanın Amacı İki yüzey arasında “sürtünme”yi önlemektir. Sürtünme; - Enerji tüketir - Isı oluşturur - Aşınmaya neden olur


Sürtünme çeşitleri 1- Kuru sürtünme a) İki düz yüzeyin birbiri üzerindeki hareketi

b) İki düz yüzeyin bilya veya yuvarlak yüzeyler üzerindeki hareketi

2- Sıvı sürtünme a) Hidrodinamik yağlama (kalın film) b) Hidrostatik yağlama (ince film)


Sürtünme sonucu ısı meydana gelmesi Kayma Sürtünmesi En Fazla Isı Yuvarlanma Sürtünmesi Daha Az Isı

Sıvı Sürtünmesi En Az Isı


Sürtünme sonucu güç kaybı Kayma Sürtünmesi Harcanan Enerji Fazla

Yuvarlanma Sürtünmesi Harcanan Enerji Daha Az

Sıvı Sürtünmesi Harcanan Enerji En Az


Yağlama karşılaştırmaları


Yüzeylerin Pürüzlülüğü Çok iyi işlenmiş metal yüzeyler görüntü büyüten özel aygıtlarla incelendiğinde aslında pürüzlü oldukları görülür


Yüzeylerin Yağsız Hareketi İki metal yüzey arada yağ olmaksızın karşılıklı hareket ettirildiğinde; Yüzeyler

ısınır. Yüzeyler aşınır. Temas noktaları kaynar. Kaynayan noktalar kopar.


Yüzeylerin Yağlı Hareketi İki metal yüzey aralarına yağ uygulanarak karşılıklı hareket ettirildiğinde;   

Yağ filmi oluşur Yüzeyler ayrılır Sürtünme ve aşınma önlenir


YUVARLANMALI YATAKLAR Seperatör (Kafes) İç bilezik Dış bilezik

Yuvarlanma Elemanı


Yuvarlanmalı yataklar 1- Çapsal (yük çap ekseninde) 2- Eksenel (yük mil ekseninde) yükleri taşırlar


Yuvarlanma eleman tipleri Kürevi (bilya)

Silindirik (Düz masuralı)

Kesik koni (Konik masuralı)

İğne tipi


Yuvarlanma s端rt端nmeleri


YAĞLAYANLAR


İki metal elemanın birbiri üzerinde hareket etmelerini kolaylaştırmak amacı ile aralarına konan maddelere “ yağ” veya “yağlayan” denir.

Yağlar elde edilişlerine göre iki grupta incelenirler. 1- Sentetik esaslı yağlar (Kimyasal yolla) 2- Mineral esaslı yağlar (Ham petrolden)


Damıtma kulesi 35 oC 35 – 200 oC 15 – 250 oC 200 – 380 oC

350 oC


Yağların görev ve özellikleri 1- Sürtünme kontrolü 2- Aşınma kontrolü 3- Sıcaklık kontrolü 4- Korozyon kontrolü 5- İzolasyon kontrolü 6- Kuvvet iletimi 7- Temizleme tesiri


Uygun yağın seçilmesi Yağlamanın yapılacağı sistemde, bu sisteme uygun yağın seçilmesine etki eden üç faktör vardır; • Dönüş hızı • Yatak-Şaft aralığı • Yük (yatağın inç karesine isabet eden libre, pound cinsinden basınç olarak ifade eder.) Bu üç faktöre ilave olarak; • Sistemin çalıştığı ortamın sıcaklığı • Sistemde çalışma ile meydana gelen sıcaklık artışı


Devir ile yağ ilişkisi

Yüksek Devirlerde

İnce Yağ

Orta Devirlerde

Orta Kalınlıkta Yağ

Düşük Devirlerde

Kalın Yağ


Viskozite Viskozite yağların kendi akışlarına karşı gösterdiği iç dirençleridir. Düşük viskozite İnce ve kolay akan yağ Yüksek viskozite Kalın ve zor akan yağ


Viskozite ölçme sistemleri Bunu ölçmek için çok hassas laboratuar cihazları vardır. Fakat pratikte viskozite belirli hacimde bir yağın derinliği belli bir kaptan ve kalibre bir delikten akması için geçen zamansaniye olarak ifade edilir. Pratikte en çok kullanılan birimler Saybolt üniversal saniye ve Engler saniye derecedir .


Yağ Katıkları Genel olarak; • Yağlara istenen bazı özellikleri kazandırmak • Mevcut olan özelliklerini geliştirmek • İstenmeyen bazı özelliklerini en aza indirmek veya yok etmek amacı ile kullanılan maddelere katık denir.


A- Kimyasal yapı üzerinde etkili olanlar 1 - Oksidasyon önleyiciler 2 - Korozyon önleyiciler 3 - Aşınma önleyiciler 4 - Deterjan - Dispersan katıklar 5 - Pas önleyiciler 6 - Aşırı basınç (EP) katıkları B- Fiziksel yapı üzerine etkili olanlar 1 - Akma noktası düşürücüler 2 - VI geliştiriciler 3 - Köpük önleyiciler 4 - Emülsiyon yapıcı katıklar


Uluslararası yağ sınıflamaları 1- Dış çalışma sıcaklıklarına göre 2- Hizmet sınıflarına göre


Dış çalışma sıcaklıklarına göre SAE (Society of Automotive Engineers)


Hizmet sınıflarına göre API (Amerikan Petrol Enstitüsü) ACEA (Avrupa Otomotiv Üreticileri Birliği) ILSAC (Ulus. Merkezi Yağ Stan. ve Onay Komitesi) JAMA - JASO (Japon Otomotiv Üreticileri Birliği) MIL (Amerikan Ordusu Yağ Spesifikasyonları)


API (Amerikan Petrol Enstitüsü) Normları API Benzinli Motor Yağ Sınıflamaları

SJ 1997 Benzinli Motor Servis Kategorisi SL 1 Temmuz 2001 Benzinli Motor Servis Kategorisi • Yüksek sıcaklıkta daha iyi depozit kontrolü • Düşük yağ tüketimi


API Dizel Motor Yağ Sınıflamaları CF 4 1994 Ağır Hizmet Dizel Motor Servis Kategorisi CG 4 1998 Ağır Hizmet Dizel Motor Servis Kategorisi CI 4 2002 Ağır Hizmet Dizel Motor Servis Kategorisi Yüksek hızda, 4 zamanlı dizel motorlarında; Korozif kurum kontrolü Piston depozit oluşumu Kurum birikmesi Oksidasyon Yağ sarfiyatı gibi özellikler kontrol altına alınmıştır.


ACEA (Association of European Car Manufacturers) Sınıflandırması Yağın kullanılabileceği motor cinsi

Yağın performans seviyesi

A - Benzinli motorlar için

1 - Yakıt ekonomisi için

B - Dizel motorlar için

2 - Genel amaçlar için

C - Dizel kamyon ve tır motorları için

3 - Yüksek performans için


API Otomotiv Dişli Yağ Sınıflamaları API GL-5 Şok yüklemesi bulunan, çok ağır servis şartlarında çalışan, dişli yağıdır.


GRESLER


Gresin tanımı Madeni yağlar kimyasal sabunlarla özel kazanlarda karıştırılarak pişirilir ve elde edilen karışıma gres denir. Gresin rengi ile cinsi arasında hiçbir ilişki yoktur.


Greslerin özellikleri a) Kıvam b) Akma Özelliği c) Pompalanabilme d) Doku ve yapısı e) Renk f) Damlama noktası g) Yük taşıma kapasitesi h) Oksidasyon, pas ve korozyona karşı koruma


Kalsiyum sabunlu gres (Kap gresi) Özellikleri İyi rafine edilmiş baz yağlardan elde edilmektedir. Bu gresler suda erimez, nemli ıslak yerlerde rahatlıkla kullanılabilir. Ancak 80 ° C nin üzerindeki yüksek sıcaklıklarda kullanılmaz. Damlama noktası ortalama 90 100 ° C dir. Kullanım yerleri Orta devirli ve yüklü çalışma sıcaklığının 80° C aşmadığı durumlarda, özellikle normal yük altında çalışan düşük devirli düz yataklarda kullanılır.


Sodyum sabunlu gresler

(Şasi gresi serisi)

Özellikleri Sodyum sabunlu olup, yüksek vizkozite endeksli parafinik baz yağlardan üretilmektedir. Dayanıklı ve uzun hizmet ömürlüdür. Pasa dayanıklıdır ve özellikle 150° C civarındaki sıcaklıklarda ve -20° C gibi düşük sıcaklıklar için elverişlidir. Ancak sudan çabuk etkilenirler ve su ile yıkama dayanımları zayıftır. Kullanım yerleri Şasilerde, tekerlek yataklarında, aks mafsallarında ve düşük hızlı yataklarda kullanılır.


Lityum sabunlu gresler Özelikleri Geniş sıcaklık aralığında kullanılan suya, ısıya ve yüke dayanıklı çok amaçlı grestir. Sanayinin özel gres talep etmeyen birçok değişik uygulama sahasında tek çeşit gres olarak kullanılır. İyi pompalanabilir. Mekanik stabilitesi ve suya karşı direnci vardır. Kullanım yerleri Düz ve bilyeli yataklar, her çeşit kayma düzeyleri ve her türlü greslenecek noktalar için uygundur. Gerektiğinde otomotiv tip ekipmanların gresler yerlerinde kullanılır .


NLGI (Ulusal Yağlayıcı Gres Enstitüsü) NLGI no

Tanım

000

Yarı akışkan

00

Yarı akışkan

0

Yarı akışkan

1

Çok yumuşak

2

Yumuşak

3

Hafif kıvamlı

4

Orta kıvamlı

5

Ağır kıvamlı

6

Blok gres


YAĞLAMA USULLERİ


Giriş Yağlama işinde çalışacak personelin ihtimamla seçilmesi, bunlara gerekli teçhizatın verilmesi ve eğitimi şarttır. 1- Şasi gresörlerinin yağlanması yüksek basınçlı yağlama Şasinin birçok yerleri yüksek basınçlı tabanca ile yağlamak için, yağ yüksek basınçla sevkedilerek ilerideki yatak yüzeylerine gönderilir.


2- Alçak basınçlı yağlama Bazı gresörler alçak basınçla yağlanmalıdır. Sebep fazla yağlamayı önlemektir. Bu noktaların fazla yağlanması bir keçeyi veya contayı patlatabilir veya başka bir hasara sebep olabilir.


İNŞAAT MAKİNALARINDA YAĞLAMA İnşaat makinelerinin yağlanmasında bazı problemler vardır. Bunlar; 1- Makinelerdeki ve yağlama isteklerindeki çeşitleri, 2- Makinelerin her zaman yağlama yerine getirilmesi, 3- İstenilen yağlayan çeşidinin fazlalığı


YAĞLAMADA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR a) YAĞLAMADAN ÖNCE 1.Yağlamadan önce makinenin yağlama kılavuzunu dikkatle inceleyin. 2.Yağlama cihazında , uygun yağ bulunup bulunmadığını kontrol ediniz. 3.Yağlama cihazındaki depolarda kafi miktarda yağ ve gres bulunup bulunmadığını ve Yağlama cihazının, hava basıncını kontrol ediniz.


b) YAĞLAMA SIRASINDA 1- Gres almayan, kırık, bozuk gresörleri yağlamadan önce değiştiriniz. 2- Gresörleri temizlemeden gres tatbik etmeyiniz. 3- Kendi imkanlarınızla gres basamadığınız yerleri derhal haber veriniz.


4- Alçak basınçla yağlanacak yerlere ve bunlara ait boşaltma deliklerine dikkat ediniz. 5-Yağlama sırasında yağladığınız yerleri dikkatle gözden geçiriniz, gevşeme, sızıntılar, kırık ve arızaları derhal haber veriniz. 6- Yetkili olmadığınız tamir ve ayarı yapmaya teşebbüs etmeyiniz


c) YAĞLAMADAN SONRA 1-Fazla yağ ve gres sızıntılarını, serpintilerini siliniz. 2- Bütün yağlama noktalarını ve tapaları tekrar kontrol ediniz. Yağlama cihazlarını temizlemeden kaldırmayınız.


yataklar ve yaglayanlar