Page 1

GİRİŞ Dünyada her geçen gün teknoloji gelişmektedir. Teknoloji her alanda olduğu gibi Otomotiv Sektörü’nde de birçok yenilikler ortaya çıkardı. Otomobil elemanı olan klima sistemini buna örnek verebiliriz. Artık otomobil kliması vazgeçilemez bir sistem haline geldi. Günlük yaşantımıza giren soğutma sistemleri, bizlerin vazgeçilemez ihtiyacı olmuştur. Örneğin; evimizde bulunan yiyeceklerimizin bozulmaması için belirli soğukluğa ihtiyaç duyması ve buzdolabı, difirize ihtiyaç duyarız. Bu örnekleri çoğaltabiliriz. Bu ihtiyaç durumlarının artmasıyla beraber, insanların konfor ihtiyaçları, istekleri artmıştır. Artık otomobillerde bulunan klima sistemleri vazgeçilemez bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bununla beraber otomobil firmaları son yıllarda otomobil klima sistemlerini araçlarda standart hale getirmiş, bununla yetinmeyip klima teknolojisini en üst seviyeye taşımışlardır. Yazmış olduğum bu modülde “OTOMOTİV KLİMA SİSTEMLERİNİ” anlattım. Bu modülde Klimanın tanımı, çalışma prensibi, soğutucu elemanlar, görevleri, klima gazlarının çeşitleri, arızalar hakkında bilgi sahibi olacağız. Başarılar dilerim.

1


KLİMA TEKNOLOJİSİ Klima İle İlgili Bazı Kavramlar: 1. Basınç: Basınç birim yüzeye etki eden dik kuvvettir. Genellikle birimi kg/cm3 ya da bar’dır. 2. Vakum: Vakumda ortamdaki havanın, basıncının atmosferik basınçtan düşük olması olayına vakum adı verilir. 3. Isı: Enerji çeşididir. Birimi (Cal)’dır. Genelde kcal olarak kullanılır. 4. Sıcaklık: Ortam etkisine göre ısı ile değişen azalıp,artabilen ya da sabit kalabilen bir değerdir. 5. Nem: Havanın içindeki su buharıdır. 6. Serinletme/Soğutma: Isınan havayı etki ile düşürülmesi işlemine denir. Klimanın Tanımı: Klima; bize rahatlık vermesi amacı ile ortamın havasını soğutup hava dengesini sağlaması veya havanın nemini alan ünite olarak açıklayabiliriz. Klima Sisteminin Çalışması: Aracımızın motoru tarafından çalışan klima kompresörü, buhar halindeki klima gazını kondansere iletir. Klima gazı bu süre içerisinde ısınır ve kondanser de soğutulur. Buhar halindeki klima gazı bu durumda sıvı hale gelir. Sıvı hale gelen klima gazı genleşme valfi üzerinden klima sisteminin elemanı olan evaparatör püskürterek buhar halini alır. Evaparatördeki klima gazı sıvı halinden gaz halini alır ve soğutmaya başlar ve soğutucu madde(klima gazı) aracın içine üflenir. Bu olay her seferinde tekrarlanır.

Klima Sisteminin Çalışma Şekli

2


Önemli NOT: Serinletme ortamdaki yüksek sıcaklığın istenilen seviyeye getirilmesi olayına denir. Peki serinletmeyi etkileyen unsurlar nelerdi? Havanın sıcaklığı ve nemi Aracın hızı ve motordaki devir Havalandırma sisteminden gelen ısı Kapı filtrelerinden gelen ısı Güneş etkisi ile gelen ısı a) Ön cam %35 b) Arka cam %23 c)Yan cam %16 d)Tavan %19 e)Tabandan %5 F) Kapılardan %2

Klima Sisteminin Kullanım Amacı: Klima sisteminin kullanım amacı;  Kabin içi sıcaklığın(araç içi) istenilen değere getirilmesi  Nem oranını ayarlaması  Temiz hava sirkilasyonunu yapma  Klima elektronik kontrol ünitesi 1. İstenilen Getirilmesi: Klimanın etkisi ile bulunulan ortamı otomotik ya da manuel olarak ayarlamamız mümkündür. Normal Olarak değeri 24 derece olarak ayarlanmalıdır. 2. Nem Oranın Ayarlanması: Klimadan soğutucu akışkanın etkisi ile gelen hava içeride bulunan nemi evaparatör etkisi ile almaktadır. 3. Temiz Hava Sirkilasyonu:

Klima Kompresörü ve Yapısı: Klima kompresörü klima gazının basıncını yükseltmesini sağlayan bir ünitedir. Görevi klima gazını evaparatöre basmaktır. Klima kompresörleri Paletli tip kompresörle, Pistonlu tip kompresörler, olmak üzere iki çeşittir. NOT: 3


Pistonlu tip klima kompresöründeki elemanlar;  Kayış Kasnağı  Sargı Plakası  Piston  Ayar Valfi  Kontrol Ünitesi  Lastik Formlu Eleman Çalışması : Pistonlu tip kompresör salgı plakası prensibiyle çalışır.Salgı plakasının eğiklik durumu değişir,bununla beraber strok hacmi belirlenir böylece ünitenin soğutmasının gücü belirlenmiş olur.

Kompresörün kesit görünüşü Klima Kompresör Parçaları: Klima kompresörü;  Gövde  Odacık  Palet  Göbek  Ön kapak  Arka kapak  Düşük basınç odacığı  Yüksek basınç odacığı  Ön kapak giriş yeri  Kanal  Çıkış kanalı  Vida  Valf  Termal kontak Daha önceden de bahsettiğimiz gibi klima kompresörünün görevi evaparatördeki klima gazını yani soğutucu akışkanı kondansere göndermektir.

4


1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14.

GÖVDE ODACIK PALET GÖBEK ÖN KAPAK ARKA KAPAK DÜŞÜK BASINÇ ODACIĞI YÜKSEK BASINÇ ODACIĞI ÖN KAPAK GİRİŞ YERİ KANAL ÇIKIŞ KANALI VİDA VALF TERMAL KONTAK

KOMPRESÖR PARÇALARI

NOT: Elektro-manyetik kavrama kompresörün motora bağlantısını sağlamak veya bağlantısını kesmek için kullanılır. YAPISI:  Kavrama kasnağı  Lastik kavramalı göbek  Selenoidler  Kompresör saftı Çalışması : Kompresör kasnağı motorun çalışması ile dönmeye başlar.Ancak kompresör hareketini motordan almasına rağmen kasnak kompresörün hareket veren miline kavraşmadıkça çalışmaz. >>> Klima çalıştığında elektro-manyetik kasnak kavraşır ve stator sargılarına(bobin) elektrik akımı gönderir. Kasnak ile kompresöre hareket veren mil kavraşır. Bakımı ve Kontrolleri:  Elektro-manyetik kavramayla bağlantı termik şartellerin elektriki kontrolleri yapılır.  Elektro-manyetik kavrama sökülmüşse tüm tespit bilezikleri yenilenir.  Göbek-Kavrama arasındaki boşluk katalog değerine göre ayarlanır.

5


KLİMA SİSTEMİNİN SOĞUTUCU AKIŞKAN DEVRESİ ELEMANLARI B. KONDENSER (YOĞUNLAŞTIRICI): Kompresör tarafından sıkıştırılmış yüksek sıcaklık ve yüksek basınçtaki soğutma gazından ısı alıp soğutarak gazı sıvı hale getirir. >>>Kompresör klima gazını kondensere sıkıştırır.

Kondenser C. EVAPARATÖR (BUHARLAŞTIRICI): Evaparatörün amacı; kondenserin amacının tersidir. Sistemin soğutma elemanıdır.Basıncı yüksek sıvı haldeki klima gazı,genleşme valfinden geniş bir hacme geçer ve basıncı düşer. Sıvı haldeki gaz, evaparatör içerisinde buharlaşır,çevresindeki ısıyı alarak buharlaşır.

6


Evaparatör D. EXPANSİYON (GENLEŞME VALFİ): Genleşme valfi, evaparatörün, giriş ve çıkışı boruları üzerinde bulunur. Soğutucu sistem üzerindeki alçak ve yüksek basınç devrelerini birbirinden ayırır. Soğutucu akışkanın evaparatöre girmeden önce sıvı halden gaz haline geçmesini sağlayarak akışını ve genleşmesini düzenler. >>> Genleşe Valfinin görevi;  Soğutucu akışkanı evaparatöre sevk eder ve düşürür.  Basınç dengeleme sayesinde evaparatöre gerektiği kadar gönderir.

Genleşme Valfi E. BASINÇ ANAHTARI (PRESOSTAT): Basınç anahtarı; nem tutucu filtre ile genleşme valfi arasında yer alır. Basınç anahtarının görevi; soğutma çevriminin yüksek basınç hattındaki basıncın aşırı yüksek veya aşırı düşük olmasından doğacak tehlikeleri önlemek amacı ile kullanılır. NOT: Yüksek basınç hattına bağlı olan perostatin sistemdeki basıncına göre üç görevi vardır;  15 bar basınçta, araç park halinde iken veya yükte iken gazın yoğunlaşması için kondenser elektro fanı devreye alır.  Soğutucu akışkan basıncı 25 bar üzerine çıktığında( kondenser fanı herhangi bir devreden dolayı devreye giremez ise basınç yükselir.) Sistemde kaçak olduğunda veya dış hava sıcaklığı 10 derecenin altına düştüğünde kompresörü devre dışı bırakır.  Soğutucu akışkan basıncı 2,5 Bar’ın altına indiğinde kompresörü devre dışı bırakır. Yani gaz basıncı düşükse kompresör çalışmaz.

7


Basınç Anahtarı F. NEM TUTUCU FİLTRE: Klima sisteminin çok önemli bir parçasıdır. Kondenser tarafından sıvı hale getirilmiş soğutma gazını, soğutma yüküne uygun olarak gerektiğinde kullanılmak üzere geçici olarak saklama ve zararlı pislikleri ve nemi filtre etmek için kullanılır.

Nem tutucu filtre G. EVAPARATÖR FANI: Evaparatör kanatları arasında soğutulan havanın, yöneticilere değişik hızlar ile gönderilmesini sağlayan bir elektro fandır.

Evaparatör fanı

H. KONDENSER FANI:

8


Soğutucu akışkan kondenser içerisinde sıkıştırılır ve basıncı artar; dolayısıyla kondenserin sıcaklığı yükselir ve soğutulması gerekir.  Bu işlem kondenser fanı tarafından gerçekleştirilir.

Kondenser fanı

KLİMA SOĞUTUCU AKIŞKAN DEVRESİ VE ÇALIŞMASI

Evaparatöre giren soğutucu akışkan, çeperlerden ısı alarak buharlaşır. Araç içindenden gelen sıcak havanın evaparatöre kanatçıklarından geçmesi sağlandığında, havanın ısısı evaparatör tarafından çekilir, böylece hava soğur. 9


NOT: Soğutulmuş hava aracın içini konfor sıcaklığına getirmek için üflenir. İçeri giren havadaki aşırı nem yoğunlaştırılarak alınır Klima sisteminin bu sırasına soğutma çevrimi denir. Çalışması;  Kompresör evaparatörden emilen yüksek sıcaklıkta ve yüksek basınçta soğutma gazını basar.  Gaz halindeki soğutma gazı kondensere gider. Kondanserde gaz halindeki soğutma gazı ortama ısı vererek sıvı haline dönüşür.  Sıvı haldeki soğutma gazı, evaparatör soğutma gazına ihtiyaç duyuluncaya kadar sıvıyı saklayıp filtre eden nem tutucu filtreye geçer.  Genleşme valfi, sıvı haldeki soğutma gazını düşük sıcaklıkta düşük basınçlı sıvı-gaz karışımına dönüştürür.  Bu soğuk baloncuklu soğutma gazı evaparatöre geçer. Evaparatörde sıvının buharlaşmasını, buharlaşan sıvının evaparatör peteklerinden geçmekte olan sıcak havanın ısısı, soğutma gazından alınır.  Evaparatör içerisinde sıvı haldeki soğutma gazı tamamen gaz haline dönüşür ve sadece ısı yüklü kompresöre girer. Bu işlem sürekli tekrarlanır.

KLİMA GAZLARI VE ÇEŞİTLERİ Klima gazı, kendiliğinden buharlaşan ve gazın sıcaklık etkisi ile buharlaşması ile havada bulunan nemi içine alarak havaya serinlik veren bir yapıya sahiptir. Araçlarda 1992 yılına kadar R 12 klima gazı kullanılmaktaydı. Ancak; R 12 klima gazının ozan tabakasına zarar verdiği tespit edilmiş ve 1992 yılından itibaren üretimi durdurulmuştur. Günümüz otomobillerinde R 134a klima gazı kullanılmaktadır. R 134a klima gazının yapısının ozon tabakasına zarar vermediği tespit dilmiş ve 1995 yılından itibaren otomobillerdeki klima sistemleri R 134a klima gazına geçmiştir. Gaz

Yapısı

Formül

Kritik sıcaklık (C0)

Kritik basınç (kpa)

Özgül ağırlık Kg/ dm3

CCl2F2

Atmosferde Kaynama sıcaklığı (C0) -29,79

R12

di-klor di-flor Metan

112

4113

1.33 (200)

R134a

tetra-Flor-Etan

CF3CH2F

-26,16

101,1

4067

-

Bununla beraber diğer soğutucular;

10


(R11, R13 ,R134b1, R14, R21, R22, R23, R30, R32, R40, R50, R113, R114, R115, R123, R124, R125, R141b, R142b, R152a, R160, R170, R216ca, R290, R500, R502, R503, R504, R600, R600a, R600-611, R630, R631, R702, R704, R717, R718, R720, R728, R732, R740, R744, R744A, R764, R1120, R1130, R1150, R1270) olarak sıralayabiliriz. R-134a Sisteminin Tanımı: Geçmiş sitemlerde kullanılan R12 soğutucusu yerine artık günümüzde R134a soğutucu akışkanı kullanılmaktadır.( tetra-Flor-Etan CF3CH2F) R-12 ve R134a soğutucuları birbirlerinden çok farklıdır. Önceki konumuzda bahsettiğimiz gibi R134a soğutucusu atmosfere zarar vermemektedir. R12 Sisteminin Tanımı: 1993 yılında önce araçlarda klima soğutucusu olarak R12 soğutucu akışkanı kullanılmaktaydı.( di-klor di-flor Metan CCl2F2) Ancak R12 soğutucu akışkanı atmosfere zarar verdiğinde dolayı 1993 yılından itibaren araçlarda kullanılmamaktadır. R12 ve R134a Sistemlerinin Karşılaştırılması: Parça R12 Sistemi R134a Sistemi Soğutucu

CCl2F2

CF3CH2F

Kompresör Yağı

Mineral yağı

PAG Yağı

O-Ringler

NBR

Yüksek Sirkülasyonlu Lastik

2.9 MPa

3.5 Mpa

Bağlantı Noktaları

Doldurma Valfleri

Manifold Manometresi

KLİMA GAZ DOLUM İŞLEMİ

11

Açıklama Eğer bu iki soğutucu akışkanlar karıştırılırlarsa ya da biri diğer siteme basılır,ilave edilirlerse sistemde soğutucu akışkan dolaşmayacaktır. Lastikler eriyecek,oringler bozulacak nem tutucu tıkanacaktır. Firmalar R134a için özel bir yağ geliştirmişlerdir. R12 klima gazına koyulan Mineral yağ R134a sisteminde kullanılmaz. Eğer kullanılırsa klima kompresörü bu yağı kabul etmeyecek ve sistemde bu yağ dolaşmayacak ve sistemde bulunan kompresör bozulacaktır. R134a sisteminin yağı ile R12 sisteminin yağı farklıdır. Eğer sistemler karışırsa O-ringlerin ömrü kısalacak ve gaz kaçaklarına sistemin çalışmamasına sebep olacaktır. R134a ve R12 sisteminin karıştırılmaması için bağlantı noktaları değiştirilmiştir. İkisi sistemin karıştırılmaması için doldurma valfleri farklı görünümdedir. R134a R12 göre daha fazla basınca sahiptir.


Klima gazı dolum işlemi araca klima cihazları yardımıyla yapılır.

Klima Gaz Dolum İşlemi Cihazın özelliği, basma ve emme valflerinde oluşan ve bünyesine klima gazı çekme, basma işlemine sahip bir cihazdır. Klima gaz basma işlemi aracın katalog değerlerine göre araca gram cinsinden araca doldurma işlemi yapılır. Doldurma İşlemi:  Manifold manometrelerini aracımıza yerleştireceğiz. Kırmızı kalın uç yüksek basınca, mavi ince uç düşük basınca takılacak(Bu işlem gaz dolum cihazında yapılıyor)  Eğer normal bir şekilde gaz dolduracaksak kırmızı (yüksek basınç) ucu bağlamayacağız.  Bu işlemi yaptıktan sonra araca gaz dolum işlemine geçebiliriz.  Eğer bilgisayar cihazıyla yapacaksak, araç seç tuşuna basıp araç adı ve modelini seçeriz.  Araç modelini seçtikten sonra vakum işleminin kaç dakika olacağı sorulacaktır. Buradan en ideal olan 15dakika vakum işlemini seçeriz.  Kaçak kontrolü yazısı çıktığında araçta kaçak olup olmadığının tespiti için kaçak kontrolü yapılsını şeçip, süre olarak 5 dakika gireriz.  Araca gaz miktarını girdikten sonra (katalog değerine göre) bu işlemler sırası ile gerçekleşecektir.  Doldurma işlemi tamamlandıktan sonra araca bağlanan kırmızı vanayı gevşetip aracımızı çalıştırarak soğutucu akışkanın araca tamamen alınması sağlanır.  İşlem tamamlandıktan sonra vanalar araçtan sökülür.

KLİMA ARZALARI

12


Arıza Klima Soğutmuyor!

Klimanın havası yeterince iyi üflemiyor!

Klimam çalışmıyor!

Muhtemel Sebep Klima gazı bitmiş olabilir. Kaçak olabilir. Sistemin elektronik bölümünde sorun olabilir Sistemin bağlantılarında bir sorun olabilir. Polen filtresi tıkalı olabilir Klima gazı bitmiş olabilir Izgaralarda problem olabilir Sistem tıkalı olabilir

İşlem Klima gazı doldurunuz Kaçak tespitini yapınız Gerekli elektronik devrelerini kontrol ediniz. Sistem bağlantıları kontrol ediniz Değiştiriniz Klima gazı doldurunuz Izgaraya gelen bağlantıları kontrol ediniz Klima sistemini kontrol ediniz. Klima gazı bitmiş olabilir. Klima gazı doldurunuz Sistem tıkalı olabilir Sistemi kontrol ediniz Sistemin elektronik Elektrik devreleri kontrol devresinde problem olabilir ediniz

HAZIRLIK SORULARI

13


1. 2. 3. 4. 5.

Klima nedir? Klima sisteminin görevi nedir? Klima sisteminin çalışmasını kısaca anlatıp, şekil olarak çiziniz. Klima sisteminin soğutucu elemanları nelerdir? Klima sistemi havanın nemini alan ve serinlik sağlayan bir sistemdir. Ortamın sıcaklığına etki eden sebepler nelerdir? 6. Klima sisteminde en çok kullanılan soğutucu gazlar hangileridir? 7. R12 klima gazından R134 a klima gazına dönüş işlemi olması mümkün müdür? Açıklayınız. 8. Klima kompresörleri kaç çeşittir? 9. Klima kompresöründe bulunan parçaları yazınız. 10. Kondenserin görevini yazınız. 11. Evaparatörün görevini yazınız. 12. Kondenser fanının görevi nedir? 13. Hangi şartlarda araç klimasından tam verim alabiliriz. 14. Klima bakımını kısaca yazınız.

KAYNAKÇA

14


 MEGEP ISITMA SOĞUTMA SİSTEMLERİ  OBİTET KLİMA SİSTEMLERİ NOTLARI  MUĞLA ÜNİVERSİTESİ KLİMA TEKNOLOJİSİ DERS NOTLARI

15

KLİMA TEKNOLOJİSİ MODÜLÜM  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you