Page 1

Czytajcie na stronie 8.


V Považskej Bystrici nás čakala aktívna pani, Danusia Cingeľová. Nasadli sme do auta, urobila nám okružnú cestu mestom a okolím. Mestu chýba to centrálne námestie, história vekov niečo, k čomu sa my Slováci tak radi vraciame. Avšak kaštieľ (zámok?) mesta, sme si pozreli radi aspoň spoza oplotenia. Žiaľ, už nepatrí mestu, pozemok a býva-

Aktívna pani, Danusia Cingeľová lé kultúrne miesto s mini ZOO a nádherným parkom padlo do vlastníckych rúk. Nevedno, čo sa s tým bude diaťposťažovali si Považania. V centre sme sa naobedovali v peruánskej reštaurácii. Mňam, výborné jedlá. Výstava Spiš Art je inštalovaná v PX centrum kina Mier. V neveľkom priestore sa predstavil každý autor menším výberom prác. Na zahájenie vernisáže sa nám predstavil tamojší detský súbor slovenskými i poľskými piesňami. Bolo to dojímavé, nádherné. Tvorbu umelcov a Workshop Spiš ART 2004 predstavil kurátor výstavy Tadeusz Blonski, miestna TV natočila krátky program. Bolo príjemné poznať nových ľudí, počuť ich názory, postrehy. Pre miestnych boli výborným doplnkom fotografie Stana Stehlíka, a tak podľa fotiek portrétov umelcov si priraďovali obNa zahájenie vernisáže sa nám predstavil tamojší detský súbor slovenskými i poľskými piesňami. 2

v Považskej Bystrici

N

ádherné slnečné ráno bolo predzvesťou úspešného dňa, kedy sa predstavíme inému regiónu Slovenska našou tvorbou. Považská Bystrica bola pre nás neznáma. Tadek vlakom cestovať nechcel, autom je to vraj pohodlnejšie. Vzdoroval. Oponovala som, želala som si, aby si manžel, po ťažkých dňoch v práci oddýchol od šoférovania. Čo by dobrý muž neurobil pre svoju ženu? A tak sme cestou vlakom fotili zasnežené Tatry, čítali dennú tlač, tešili sa z nastávajúceho dňa. Cesta vskutku príjemná. razy k autorom. Vernisáž skončila. Milo sme sa rozlúčili. Stretnutie bolo veľmi príjemné. Do odchodu vlaku sme mali necelú hodinu, tak sme sa zastavili na kávu. Veď do Košíc nie je ďaleko, predsa o 21.50 budeme doma. Plní dojmov a dobrej nálady sme zasadli do vozňa a kupé, zamávali sme rodinke Dubíkovej, ktorá nás odprevadila až k vlaku. Vlak sa pohol, začali sme rozoberať dojmy, nálada povznesená, ďakovali sme v duchu všetkým. A tu vlak zabrzdil, zastal. Nebolo jasné čo sa stalo. Až kusé informácie od netrpezlivých ľudí, ktorí mali prípoj zo Žiliny ďalej, a na prestup mali pár minút, zisťovali príčinu. Vlak zachytil dve autá na železničnom priecestí, jedno bolo rozsekané pod vlakom, druhé odhodilo

vedľa koľajiska. Vonku bola tma, vlak začínal chladnúť. Prišli hasičské autá, polícia, sanitky. Nosili nosidlá, v prilbách chodili popri vlaku hasiči, odhadovali situáciu. Snažili sme neotvárať dvere, chránili sme si teplo. Z každého malého priestoru bolo počuť netrpezlivosť, ľudia hľadali riešenie. Nič nepomáhalo, čas ubiehal, vlak stál. Zima bola neznesiteľná, začali sme na seba naťahovať zvršky. Oblečení v kabátoch, rukaviciach,

čiapkach sme drkotali zubami. Vtedy sme si uvedomili, aká je neinformovanosť zlá. Vo vlaku nie je rozhlas, nepružní čašníci nenosili teplý čaj, ani nič k jedlu. Boli sme smädní, hladní, unavení, zmrznutí. Po viac ako troch hodinách vlak posunuli niekoľko metrov späť, pravdepodobne vyprosťovali vrak auta spod vlaku. Myšlienkami sme boli s tými, ktorým zničené autá patrili. Hrôza. Čo sa len s nimi stalo? Nevedeli sme nič. Po štyroch hodinách vlak dotiahli do Žiliny. Náš vozeň mal asi zaseknuté brzdy, nadhadzo-

Pred zahájením výstavy v CX Centre valo ním, nepríjemne hrkotal, tak sme sa presunuli do iného vozňa. V Žiline vymenili časť súpravy a konečne sme sa pohli. Do Košíc sme dorazili po druhej hodine v noci. Čakal nás nasledujúci náročný deň v práci. Rozmýšľala som, čo mi to malo dať, aké ponaučenie? Aby som nepresadzovala svoje plány tak tvrdohlavo. Tadek nemal s cestovaním vlakom tie najlepšie skúsenosti, možno to bolo príčinou, prečo chcel dať prednosť ceste autom. Myslím, že ho tak skoro do vlaku nedostanem. Spomienky na túto vernisáž budú nezabudnuteľné. ZDENKA BLONSKA FOTO: AUTORKA MONITOR POLONIJNY


OD REDAKCJI

SPIS TREŚCI

Jeśli czytacie Państwo regularnie i dokładnie „Monitor Polonijny”, znacie już Państwo niektóre tajniki powstawania naszego pisma. Wiecie, w jaki sposób redaktorzy-zapaleńcy zdobywają materiały, jak je opracowują, poznaliście też kulisy powstawania niektórych rubryk, choćby „Piekarnika” (MP 5/2004). Tym razem chcę Państwa zapoznać z techniczną obróbką pisma. Otóż każdy przesłany materiał opracowuje redaktor naczelna, która zmuszona jest podejmować niekiedy trudne decyzje, zwłaszcza gdy ciekawy artykuł trzeba skrócić, bowiem „Monitor” ma ograniczoną objętość i do niej trzeba dopasować zawartość. Dzięki Bogu nasi redaktorzy, mając na względzie cele nadrzędne, te zmiany akceptują. Następnie całość materiału przesyłana jest na moje ręce i poddawana korekcie językowej. Przyznam się, że często jest ona przyczyną moich frustracji, gdyż żywy i bezpośredni styl niektórych dziennikarzy trudno okiełznać, narzucając suche reguły. Jako korektor staram się nie naruszać ich indywidualnego stylu, a tylko dopasować go do norm języka polskiego. Poprawione materiały przesyłam naszemu grafikowi, czyli Stanowi Stehlikowi, który opracowuje wygląd pisma. Ileż on musi się natrudzić, żeby otrzymane teksty dopasować do formy graficznej! Musicie jednak Państwo przyznać, że robi to dobrze – szkoda tylko, że całe nasze pismo nie może być kolorowe! Już w konkretnej formie pliku graficznego „Monitor” otrzymuję ponownie ja. Znów sprawdzam, poprawiam: tu brak kropki, tam przecinka, jeszcze gdzie indziej są przestawione litery. Następnie siadamy wspólnie, nanosimy poprawki... i szybciutko biegniemy do drukarni, aby „Monitor” trafił do rąk Państwa na czas. A potem czytamy... i niekiedy znów widzimy brak kropki czy przecinka. Cóż, jesteśmy tylko ludźmi i mamy nadzieję, że te drobne błędy Państwo nam wybaczacie. A jeśli zauważycie jakieś większe uchybienia, piszcie do nas, abyśmy mogli się uczyć na własnych błędach. Teraz pozostaje mi już tylko zachęcić Państwa do dokładnej (!) lektury kolejnego numeru „Monitora”. MARIA MAGDALENA NOWAKOWSKA

Posłanie do Polaków

4

Z KRAJU

5

Karnawałowe szaleństwo

6

CO U NICH SŁYCHAĆ? „Szczęście czy pech? Któż to wie?”

8

WYWIAD MIESIĄCA Andrej Rudavský o galopujących jeźdźcach i pielgrzymach

10

Z NASZEGO PODWÓRKA

12

MŁODZI W POLSCE SŁUCHAJĄ Zbigniew Wodecki

14

KINO-OKO Divná Varšava, voňavé tulipány

15

TO WARTO WIEDZIEĆ Gdy radio zaczynało...

16

BLIŻEJ POLSKIEJ KSIĄŻKI W gąszczu historii prawdziwych (2)

18

OKIENKO JĘZYKOWE „Sie ma”, czyli o mieszaniu stylów

19

DYPLOMACJA I NIE TYLKO O prowadzeniu rozmów przy stole.

20

OGŁOSZENIA

21

POLSKA OCZAMI SŁOWACKICH DZIENNIKARZY Vôňa poľskej slobody

22

Między nami dzieciakami - Karnawał

23

PIEKARNIK Pączki Niedoszłej Teściowej

24

VYDÁVA POĽSKÝ KLUB - SPOLOK POLIAKOV A ICH PRIATEĽOV NA SLOVENSKU ŠÉFREDAKTORKA: Małgorzata Wojcieszyńska • REDAKCIA: Paweł Bednárčik, Pavol Bedroň, Zuzanna Fajth, Ivana Juríková, Majka Kadleček, Katarzyna Kosiniak-Kamysz, ks. Jerzy Limanówka, Irena Malec, Melania Malinowska, Danuta Meyza-Marušiaková, Dariusz Wieczorek, Izabela Wójcik, • KOREŠPONDENT V REGIÓNE KOŠICE - Urszula Zomerska-Szabados • JAZYKOVÁ ÚPRAVA V POĽŠTINE: Maria Magdalena Nowakowska • V SLOVENČINE: Mária Brečková • GRAFICKÁ ÚPRAVA: Stano Carduelis Stehlik • ADRESA: Nám. SNP 27, 814 49 Bratislava • TLAČ: DesignText • KOREŠPONDENČNÁ ADRESA: Małgorzata Wojcieszyńska, 930 41 Kvetoslavov, Tel./Fax: 031/5602891, staste@orangemail.sk • PREDPLATNÉ: Ročné predplatné 300 Sk na konto Tatra banka č.ú.: 2666040059/1100, číslo zákazníka 142515 • REGISTRAČNÉ ČÍSLO: 1193/95 • Redakcia si vyhradzuje právo na redakčné spracovanie ako aj vykracovanie doručených materiálov, na želanie autora zaručuje anonymitu uverejnených materiálov a listov. FINANCOVANÉ MINISTERSTVOM KULTÚRY SR

LUTY 2005

3


Posłanie do Polaków Papież w tym roku na pewno nie odwiedzi Polski - oświadczył w sobotę ksiądz prałat Paweł Ptasznik, kierownik Sekcji Polskiej watykańskiego Sekretariatu Stanu i jeden z najbliższych współpracowników Jana Pawła II. W 2004 roku, w porównaniu z rokiem poprzednim, w Polsce zmniejszyła się liczba zabójstw, kradzieży samochodów, rozbojów i kradzieży z włamaniami; wzrosła natomiast liczba bójek i pobić - wynika ze statystyk Komendy Głównej Policji za ubiegły rok. Prezydent Aleksander Kwaśniewski uważa, że czerwcowy termin wyborów parlamentarnych jest „do zaakceptowania”. Jego zdaniem pierwsza tura wyborów prezydenckich powinna się odbyć razem z referendum w sprawie Traktatu Konstytucyjnego UE. Polska pozostawi swe wojska w Iraku przynajmniej do końca roku – powiedział na konferencji prasowej w Tokio premier Marek Belka, przebywający z wizytą oficjalną w Japonii.

Siedemnastego stycznia minęła pierwsza rocznica śmierci wybitnego polskiego artysty estradowego -Czesława Niemena. 4

W ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba pacjentów zarejestrowanych w poradniach zdrowia psychicznego wzrosła aż dwukrotnie. W 1995 r. takie placówki przyjęły 660 tys. osób, a w roku ubiegłym już ponad 1,2 mln. – pisze „Życie”.

„Gazeta Wyborcza” informuje, że Polska pobiła rekord świata w imporcie używanych samochodów. W zeszłym roku sprowadzono ich prawie 830 tysięcy, większość po wejściu do Unii Europejskiej.

Gdyby wybory odbyły się w styczniu, Platforma Obywatelska zdobyłaby 26 % głosów, Prawo i Sprawiedliwość - 18 %, LPR - 12 %, Samoobrona 11 %, PSL - 7 %, SLD i SdPl po 6 % – wynika z sondażu CBOS. Ponad 23 mln. 218 tys. zł zebrano podczas ostatniego XIII Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – poinformował wiceprezes zarządu Fundacji WOŚP, kardiochirurg Bohdan Maruszewski. NA PODSTAWIE PAP PRZYGOTOWAŁA MELANIA MALINOWSKA

W

łodzimierz Cimoszewicz, jeszcze jako szef polskiej dyplomacji, przesłał do Polaków na całym świecie list, w którym uznał, iż „Rok 2004 dobrze zapisał się w historii Polski. Po dziesięcioleciach zmagań o suwerenny i demokratyczny byt państwowy i po 15 latach trudnej transformacji, Polska dołączyła do rodziny państw Unii Europejskiej. Otwiera to przed naszym krajem niezwykle korzystne perspektywy dalszego rozwoju i zacieśnienia współpracy międzynarodowej. Od pięciu już lat Polska należy do Sojuszu Północnoatlantyckiego, będącego najtrwalszą w historii gwarancją bezpieczeństwa i pokoju”. Ciesząc się z naszych osiągnięć, doskonale pamiętam, że Polonia ma w nich swój udział. Przez dziesięciolecia świadczyła ona o prawie narodu polskiego do niezawisłości i demokratycznego rozwoju społecznego. Polonia i Polacy za granicą, przez rzetelną pracę i autorytet posiadany wśród społeczeństw krajów zamieszkania, współkształtują pozytywny wizerunek Polski na arenie międzynarodowej. Proszę Państwa o przyjęcie wyrazów wdzięczności za to wszystko, co czynicie dla dobra Polski – napisał minister spraw zagranicznych. Tak jak sukcesy Polonii i Polaków za granicą wzmacniają Polskę, tak poprawiająca się kondycja i rosnące międzynarodowe znaczenie naszego kraju służą społecznościom polonijnym całego świata. Zacieśnijmy więc jeszcze bardziej istniejące kontakty i współpracę, gdyż korzyści z nich odnoszą wszyscy Polacy, żyjący w kraju i poza nim – zaapelował Włodzimierz Cimoszewicz, dziś marszałek Sejmu RP. OPR. DW MONITOR POLONIJNY


B

ale dziennikarzy, sportowców, biznesmenów, bale z kuligiem, w rytmie salsy, bale góralskie bądź przebierańców. Do wyboru do koloru. Hulaj dusza! Oto przywilej karnawału, który, niestety, w tym roku trwa wyjątkowo krótko. Szkoda ten niepowtarzalny okres zmarnować w kapciach przed telewizorem. Warto wybrać się choć na jeden bal, by poszaleć na parkiecie. Na łamach „Monitora” chcemy Państwa nastroić karnawałowo i dlatego przedstawiamy wspomnienia z balów polskich, organizowanych w różnych krajach.

LUTY 2005

Karnawałowe szaleństwo

Bal Polski na Słowacji Na naszym podwórku już po raz siódmy tradycyjnym polonezem rozpoczniemy Bal Polski. Co ciekawe, w naszych balach bardzo chętnie biorą udział słowaccy przyjaciele. Z pewnością magnesem są krążące o Polakach informacje, że to wspaniali tancerze, szarmanccy mężczyźni i piękne kobiety. Nie bez znaczenia pozostaje też typowa kuchnia polska, w której królują bigos i śledzie na różne sposoby. Nie ulega wątpliwości, że przygotowania do balu w postaci prób poloneza w przededniu imprezy są elementem integrującym wszystkich tancerzy, którzy, ucząc się naszego tańca, czują się poniekąd 5


twórcami tego wieczoru. Zdarzało się, że wiele osób w piątkowy wieczór ćwiczyło poloneza na próbie w Instytucie Polskim, a potem ćwiczyło go jeszcze w domowym zaciszu wokół stołu, by w sobotni wieczór wypaść jak najlepiej. Kilka lat temu właśnie nasz imponujący polonez na Balu Polskim stał się inspiracją do przygotowań weselnych. Pewna Słowaczka i jej przyjaciel Niemiec zdecydowali, że rozpoczną swoje wesele polonezem! Pewnego roku uatrakcyjniliśmy zabawę, rozdając kotyliony każdemu uczestnikowi balu, by potem podczas kotylionowego tańca wytworzyć nowe pary. Pewien gość z Polski długo nie mógł znaleźć partnerki z tym samym emblematem, więc poszukiwania kontynuował korzystając z mikrofonu. „Szukam krokodyla!”- brzmiało ogłoszenie. Możecie sobie Państwo wyobrazić

reakcję słowackich gości, których skojarzenie z językiem czeskim wywołało falę śmiechu. Ów pan został przez przyjaciół poinstruowany, że popełnił językowe faux pas. Parę miesięcy później, podczas kolejnej wizyty na Słowacji jego zdziwienie było jeszcze większe, gdy dowiedział się, że tym kłopotliwym słowem nie był wyraz „krokodyl”.

Jak się bawią Polacy w innych krajach? W Niemczech i Czechach, gdzie liczebnie Polacy tworzą o wiele większą grupę niż na Słowacji, nie brakuje typowo polskich balów. O balach przedsiębiorców w Berlinie, organizowanych przez Klub Polskich Przedsiębiorców „Berpol” wspomina nasz polski ambasador na Słowacji Zenon Kosiniak-Kamysz, który kilka lat pracował na placówce dyplomatycznej w Berlinie i był

Bal Medyków dla polskich lekarzy pracujących w Niemczech już od dwudziestu lat organizuje Zbigniew Kostecki z Dusseldorfu 6

(a nawet nadal jest) stałym bywalcem tychże balów. „W Niemczech mieszka około stu tysięcy Polaków, nie ma więc problemu z frekwencją. Przeważająca część gości to Polonia”opowiada KosiniakKamysz. Bale te odbywają się w ekskluzywnym hotelu (najczęściej Na Zaolziu bywa i tak, że „Intercontinental”), za- trudno zdecydować, na który praszani są przedstawi- bal się wybrać”wyjaśnia ciele władz, jak premier Zbyhňev Stebel Brandenburgii, burmistrz miasta, senato- bowiem lekarze w Niemrzy czy berlińscy part- czech to zamożni lunerzy handlowi. Na ba- dzie. „Wszyscy goście lu bawi się około 300 przychodzą ubrani galoosób. Co roku obo- wo: panowie we frawiązuje inne hasło zaba- kach lub smokingach, wy: rytmy południowo- a panie w najwspanialsamerykańskie, innym zych sukniach wieczorazem tradycyjne pol- rowych” – opisuje Kosskie. „Ciekawą pamiąt- tecki. „To okazja, żeby ką z balu są fotografie, pochwalić się nową krektóre zrobione podczas acją”. I choć jest to bal zabawy, można tego sa- polski, polskie menu mego wieczora kupić, nie zawsze gości na stoopuszczając lokal”- mó- łach, albowiem organiwi pan ambasador. zatorzy korzystają z obZabawę dla środowis- sługi międzynarodoka polskich lekarzy pra- wych hoteli. Nie zapracujących w Niemczech szają też gwiazd showjuż od dwudziestu lat biznesu z Polski. „Luorganizuje Zbigniew dzie przychodzą się Kostecki z Dusseldorfu. pobawić, a nie na konBal Medyków odbywa cert” – wyjaśnia Kostecsię co roku w listopa- ki. „Bywało tak, że gdy dzie, kiedy w Duussel- zapraszałem jakąś gwiadorfie ma miejsce duża zdę, ludzie podczas jej wystawa medyczna. występu, niestety, roz„Zabawa trwa do rana. mawiali, więc zrezygnoCzęsto miewam pro- wałem z tego”. Podczas blem z personelem, bo takiej nocy wystarczą Niemcy nie potrafią zro- więc dwa przerywniki zumieć, jak Polacy w postaci prezentacji mogą bawić się całą tańca brzucha czy par noc”- opowiada Kostec- tanecznych. Na balu ki. Bal odbywa się w - w Dussledorfie bywa ekskluzywnym lokalu, od 600 do 1000 osób. cena biletu nie gra roli, A jak się bawią Polacy MONITOR POLONIJNY


w Czechach? O to zapytaliśmy naszego kolegę z Bratysławy, który pochodzi z Zaolzia - Zbyhňeva Stebla. Polacy zorganizowani w Polskim Związku KulturalnoOświatowym podczas jednego sezonu organizują kilka balów. „Bywa i tak, że w kilku gminach w tym samym czasie odbywa się kilka polskich balów, trudno więc zdecydować, na który się wybrać”- wyjaśnia Stebel. Okres karnawałowy otwiera Bal Akademicki w Cieszynie, odbywający się drugiego dnia Świąt Bożego Narodzenia, czyli 26 grudnia. Na ten bal przychodzi 200–300 osób. Otwiera go polonez. Z kolei w Mostach koło Jabłonkowa odbywa się bal góralski, na który każdy z gości przychodzi ubrany w strój ludowy. „Pewnego razu wystąpiliśmy z żoną na balu góralskim w stroju ludowym z południa Słowacji, który specjalnie na tę okazję wypożyczaliśmy z Teatru Narodowego” wspomina Stebel. „Tego wieczoru było co podziwiać, ponieważ na bal przyjechali goście z różnych zakątków Europy, którzy prezentowali typowe stroje swoich krajów”. Jak widać na podstawie wspomnień uczestników czy organizatorów balów, zabawa to nie tylko przywilej nastolatków. Ludzie bawią się wszędzie: i w górach i nad morzem, w Polsce i za granicą. Nie trzeba jechać do Rio, by przeżyć szałowy karnawał. Korzystajcie Państwo z karnawału, póki trwa. MAŁGORZATA WOJCIESZYŃSK LUTY 2005

O prowadzeniu rozmów przy stole

O

powodzeniu przyjęcia nie decydują jedynie podane do stołu potrawy, ich obfitość oraz wystrój wnętrza czy przybranie stołu. Równie ważną rzeczą jest nastrój panujący podczas przyjęcia, a ten nie zależy wyłącznie od gospodarzy. Goście mają również swój wkład w udane przyjęcie – nawiązywanie i podtrzymywanie rozmów. Pamiętajmy, że o przebiegu rozmowy nie decyduje jedynie treść, ale również sposób jej prowadzenia. Po pierwsze, nie powinniśmy rozmawiać z nikim zbyt monotonnym ani też podniesionym głosem. Musimy mówić wyraźnie, dokładnie, robić przerwy w odpowiednich momentach, dopuszczać rozmówcę do głosu, a nie prowadzić monolog. Starajmy się wywrzeć na rozmówcy dobre wrażenie, zachęcając go w ten sposób do słuchania. Nie gestykulujmy zbyt żywo. Pamiętajmy, że nasz wygląd zewnętrzny ma duży wpływ na słuchającego. Słuchajmy, gdy ktoś ma coś do powiedzenia, nie przerywajmy mu – rozmówca musi widzieć, że jesteśmy zainteresowani tematem konwersacji. Nie rozglądajmy się na boki – podtrzymujmy zarówno kontakt słuchowy, jak i wzrokowy z partnerem rozmowy. Brak tego kontaktu, obojętność którejś ze stron powodują, że rozmowa staje się mało ciekawa. Podczas małych przyjęć rozmowa przy stole jest zazwyczaj wspólna – wszyscy biorą w niej udział. W czasie przyjęć dużych odbywa się ona półgłosem pomiędzy najbliższymi sąsiadami. Jeśli rozmowy prowadzone są w języku dla kogoś obcym, musimy przejść na język zrozumiały dla tej osoby. Z tej sytuacji można wybrnąć również w inny sposób – jeden z rozmówców musi podjąć się funkcji tłumacza. Pamiętajmy, że nasza aktywność w rozmowie zależy od pozycji, jaką zajmujemy wśród uczestników przyjęcia, np. prowadząc rozmowę z osoba starszą, nie powinniśmy zajmować pozycji dominującej. Rozmowy przy stole powinny mieć charakter ogólny, mogą dotyczyć tematów takich jak

Dyplomacja i nie tylko

wydarzenia kulturalne, film, teatr, literatura, muzyka czy sport. Przy kawie natomiast, kiedy już nie siedzimy przy stole, następuje odpowiedni czas na poruszenie spraw ważnych, będących przedmiotem zainteresowania uczestników przyjęcia. Przy stole nie mówmy o uchybieniach, które zauważyliśmy w czasie przyjęcia, nie krytykujmy gości czy jedzenia. Nie wypowiadajmy się ujemnie o kraju, w którym przebywamy, o ludziach i ich zwyczajach. O osobach nieobecnych mówmy tylko to, co moglibyśmy powiedzieć w ich obecności. Nie poruszajmy też tematów drażliwych, prowadzących do nieporozumień. Jeśli nie zgadzamy się z czymś, co twierdzi nasz interlokutor, mówimy to delikatnie, unikając zwrotów niegrzecznych. Musimy oczywiście bronić swego stanowiska, ale bierzmy pod uwagę czyjeś argumenty, które być może wpłyną na zmianę naszych poglądów. Nie prowadźmy przy stole rozmów naukowych, jeśli reszta towarzystwa nie jest w stanie w nich uczestniczyć. Nikt nie lubi słuchać wykładów. Nie zanudzajmy też innych opowieściami o swoich osiągnięciach, kłopotach czy dolegliwościach. Można natomiast opowiadać anegdoty, która zawsze są mile widziana. Starajmy się rozmawiać z ludźmi o rzeczach, które są dla nich interesujące, nie poruszajmy tematów przykrych, gdyż popełnimy nietakt. Podczas rozmowy musimy być uprzejmi, bowiem świadczy to o naszej kulturze osobistej. Na podstawie „Protokołu dyplomatycznego” E. Pietkiewicza opracowała KATARZYNA KOSINIAK-KAMYSZ 7


„Szczęście czy pech? Któż to wie?” W

Co u nich

pewnej wsi chłopu uciekł koń, koledzy ze wsi go bardzo żałowali: „Jakiego ty masz pecha!”. Ów chłop zamyślił się i powiedział: „Pecha czy szczęście? Któż to wie?” Za dwa tygodnie jego koń wrócił ze stadem dzikich koni. „Jakie ty masz szczęście”- reagowali koledzy. „Szczęście czy pecha? Któż to wie?”- myślał chłop. Gdy jego syn ujeżdżał dzikiego konia, ten zrzucił go na ziemię tak nieszczęśliwie, że chłopak doznał kontuzji. „Jaki pech!”- biadolili wieśniacy. „Pech czy szczęście? Któż to wie?” Za dwa tygodnie przechodziło przez wieś wojsko i powoływało wszystkich zdrowych mężczyzn na wojnę. „Jakie szczęście ma twój syn” - komentowano. „Szczęście czy pecha? Któż to wie?”. Tę historię zaczerpniętą z pewnej książki opowiedział mi pan Ewald Danel - szef artystyczny Słowackiej Orkiestry Kameralnej. To poniekąd odzwierciedlenie jego podejścia do życia.

Marzenia ojca Urodził się w Suchej Górnej (wtedy powiat Karwina). Jego ojciec podczas wojny należał do grupy Polaków aresztowanych i represjonowanych. Wycierpiał wiele podczas wojny i po wojnie. Zmarł w wieku 40 lat, gdy Ewald był 5-letnim dzieckiem. Żonę zobowiązał, aby dopilnowała, aby trójka jego potomstwa grała na instrumentach i żeby nigdy nie mieszała się do polityki. Starszy brat Ewalda uczył się gry na klarnecie i na wiolonczeli, był zdolnym uczniem, ale wtedy nikt nie był w stanie chłopcem pokierować tak, by uczył się w szkole muzycznej. Dziś dyryguje amatorsko orkiestrą kościelną. Ewald natomiast otrzymał wykształcenie muzyczne, bowiem jego nauczyciel skierował go do średniej szkoły muzycznej w Ostrawie. „Byłem pierwszym dzieckiem ze wsi, które kształciło się w szkole muzycznej”- wspomina Danel. Studia muzyczne podjął w Bratysławie. „Mogłem studiować w Pradze albo w Brnie, ale wszędzie w tamtych czasach wymagana była przynależność do związków 8

słychać?

młodzieży socjalistycznej - jedynie w Bratysławie wtedy patrzono na to trochę łagodniej- opisuje nasz bohater - ale i tak mój nauczyciel miał z mojego powodu wiele przykrości”. Ewald nigdy nie poddał się jednak naciskom, by wstąpić w szeregi partyjne. „Wiedziałem, że tacy jak ja nie mogą robić kariery, pogodziłem się więc z tym, że być może nigdy nie będzie mi dane zająć się zawodowo muzyką” – opowiada Danel. „Byłem gotów nawet pracować fizycznie, miałem doświadczenia jako baca, bowiem kiedyś podczas wakacji jako młody chłopak pasłem stado 650 owiec”. Swoje zdolności muzyczne realizował w kościele, gdzie był dyrygentem chóru i orkiestry kameralnej, aranżerem i kompozytorem. Do dziś bierze aktywny udział w nabożeństwach, służąc swoim talentem w kościele protestanckim (cirkev braterská) „Ta praca w kościele to najlepsza szkoła muzyczna w moim życiu”- opisuje Danel. Siostra grała na skrzypcach, dziś jest dyrektorem szkoły muzycznej w Czeskim Cieszynie. A więc marzenia ojca się spełniły.

Dyrygentura Zawsze chciał być dyrygentem, kształcił się w tym kierunku, choć jednocześnie ćwiczył grę na skrzypcach.

„Wygrałem różne konkursy dla skrzypków, wiedziałem, że mam talent, choć we mnie istniało pragnienie dyrygowania - mowi Danel – a z drugiej strony wiedziałem, że dyrygent, najbardziej widoczny człowiek w orkiestrze, nie może deklarować się jako chrześcijan. W tamtych czasach na to nie pozwalano”. Potem był koncertmistrzem w radiu, w teatrze, grał solo, w różnych konfiguracjach muzycznych. Propozycja prowadzenia Słowackiej Orkiestry Kameralnej, którą otrzymał od Bohdana Warchala przed jego śmiercią, stała się w pewnym stopniu możliwością realizacji marzeń o dyrygenturze. Z mistrzem zapoznał się jeszcze podczas studiów doktoranckich, potem otrzymał propozycję pracy w jego orkiestrze, ale jej nie przyjął z uwagi na inne zadania. „Czuliśmy bliskość. Miałem z nim dobry kontakt, rozmawialiśmy po śląsku - wspomina Danel - a gdy potrzebowali więcej ludzi, grałem w jego orkiestrze”. Obecnie stara się prowadzić zespół, kontynuując linię pracy Wrachala. Wprowadza też nowe koncepcje, zachowując charakterystyczne brzmienie Warchalów. „Urodziłem się jako muzyk, z predyspozycjami do prowadzenia ludzi”- wyjaśnia. Zespół prowadzi tak, by jego członkowie mieli ze sobą dobry kontakt. „Muzyka to nie tylko precyzyjnie MONITOR POLONIJNY


zagrane nuty, ale i kontakty międzyludzkie. Jestem przekonany, że widz wyczuwa, czy między nami panuje zgoda, czy coś wisi w powietrzu”- wyjaśnia Danel. Najważniejsze dla niego jest właściwe prezentowanie twórczości kompozytora. „Wykonawcy są pośrednikami między widzem a kompozytorem, który w czasie tworzenia dzieła coś przeżywał” – wyjaśnia. „Nie rozumiem tych pseudoartystów, którzy za wszelką cenę prezentują siebie, a nie dzieło”. Muzyka otworzyła przed nim wiele drzwi. Dzięki niej może podróżować po świecie. Naszą rozmowę prowadziliśmy w przededniu jego wyjazdu na koncerty do Japonii.

Szczęście czy pech? Sporą część swojego przeżył życia w czasach socjalizmu. Nie narzeka - ten okres go ukształtował, a największe lekcje otrzymywał w kościele. To, że zmieni się ustrój, zwiastowały wydarzenia, przede wszystkim te z Polski, które z zaciekawieniem i entuzjazmem śledził, np. to, że Karol Wojtyła został papieżem i że powstała „Solidarność”. „Słuchaliśmy z bratem radia polskiego, a to, co się działo w Polsce dawało nadzieje na lepsze jutro”opowiada. Nie denerwują go przeciwności losu. „Dziś może człowiek odbiera coś jako nieszczęście, ale za dwa lata może się to okazać błogosławieństwem, tak jak w tej przypowieści: szczęście czy pech? Któż to wie?…” Najważniejsze, uważa Danel, by człowiek odkrył talent, który ma w sobie. Każdy człowiek jest w jakiejś dziedzinie utalentowany. Chodzi tylko o to, by tego talentu nie zmarnować. Z drugiej strony – zdaniem Danela - człowiek nie może sam siebie traktować zbyt poważnie i zachowywać się jakby był własnym pomnikiem. MAŁGORZATA WOJCIESZYŃSKA LUTY 2005

„Sie ma”, czyli o mieszaniu stylów

J

OJĘZYKOW KIENKO E

uż po raz trzynasty grała Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy pod batutą Jerzego Owsiaka. Znów biła rekordy szczodrości Polaków i nie tylko, znów przyświecały jej szczytne cele, a jej hasło „Sie ma” w niedzielę, 9 stycznia br., było w Polsce widać wszędzie. Nas jednak interesuje samo hasło. Jak się ono ma do norm języka polskiego? W oficjalnych wypowiedziach polityków, dziennikarzy, różnego rodzaju artystów i nas samych coraz częściej można usłyszeć wyrazy i zwroty z języka potocznego, żargonu, a nawet gwary, czyli tych odmian stylistycznych, których używamy w sytuacjach nieoficjalnych, przyjacielskich i familiarnych. Coraz więcej też, niestety, słyszymy wulgaryzmów i to nie tylko na ulicy, ale i w telewizji i radiu. Prasa pod tym względem też nas nie oszczędza. Jak mamy reagować, gdy z ekranu telewizyjnego znane postacie mówią np. Macie zasrany dżob; Zwykły parkingowy przychodzi mnie opieprzać....; Do cholery, niech wiem, za co płacę ten abonament (nie podaję tu przykładów drastyczniejszych, bowiem nie jest moim celem ich propagowanie). Jeszcze niedawno takie sytuacje byłyby możliwe chyba tylko w filmie fabularnym. Co zatem jest tego przyczyną? Czy jesteśmy świadkami swoistej rewolucji językowej? Przeciętny użytkownik języka gubi się i zatraca poczucie tego, co jest poprawne, a co nie. Dla niego wzorcem językowym są media, bowiem z nimi ma najczęstszy kontakt. Słowa wypowiedziane publicznie przez osoby znane dają mu bowiem swoiste prawo do naśladowania ich zachowań językowych w innych sytuacjach. Skoro tak się mówi w telewizji i pisze w prasie, to znaczy, że tak można na co dzień, więc po co sięgać do słowników i sprawdzać, czy jest to zgodne z normą. Z drugiej strony media, chcąc zyskać odbiorcę, starają się naśladować dość ubogi język przeciętnego Polaka. Przyznam się, że niekiedy, oglądając zwłaszcza programy dla młodzieży, niekiedy nie czaję, czyli nie rozumiem, o czym mowa. Język, którym posługują się osoby występujące w tych programach jest dla mnie często nie do zaakceptowania, bowiem służy tylko celom komercyjnym – zwiększeniu oglądalności. Denerwuje mnie też, kiedy znany polityk w relacji telewizyjnej mówi: Prawie

skażdy wie, kto brał w łapę i dlatego my zwinęliśmy manatki, a inny twierdzi, iż jego opozycjonista jest największym nierobem. Słowa mają moc i, chcąc wyrazić publicznie swoje zdanie na dany temat, wcale nie musimy używać potocyzmów i wulgaryzmów, choć i one są potrzebne i stanowią zasób słownictwa polskiego, ale służą czemuś innemu. Wszystko bowiem zależy od sytuacji. Polszczyzna, jak każdy inny język, ma swoje odmiany stylistyczne. Inaczej porozumiewamy się w sytuacji oficjalnej, inaczej w nieoficjalnej. Profesora czy ambasadora, nawet jeśli są naszymi bliskimi znajomymi, na oficjalnym spotkaniu nie przywitamy słowami: Cześć stary, jak się masz?, gdyż popełnimy nietakt. Tak możemy rozpocząć z nimi rozmowę nieoficjalną i to tylko wtedy, gdy pozostajemy z nimi w bliskiej zażyłości. Publiczne nadużywanie słownictwa potocznego, żargonowego i wulgarnego stało się pewnego rodzaju modą, wyrazem tego, że autor wypowiedzi jest „cool”, że mówi to, co myśli, a nawet że jest jednym z nas. To są pewne chwyty propagandowe. Artyści, politycy chcą nas pozyskać za wszelką cenę, ale to my, odbiorcy, możemy to akceptować lub nie. Powrócę teraz do hasła „Sie ma!”. Oczywiście formalnie nie jest ono zgodne z normą językową, jest skrótem potocznego powitanie: Jak się macie?, ale jest też tylko hasłem, które służy szczytnemu celowi i jest stylizacją językową. I to zadecydowało, że jest oficjalnie akceptowane, bowiem kojarzy się z Jurkiem Owsiakiem i jego Wielką Orkiestrą Świątecznej Pomocy. I niech tak zostanie. My jednak przynajmniej zwracajmy uwagę na to, co i w jakiej sytuacji mówimy, starajmy się nie mieszać różnych odmian stylowych polszczyzny, bo to źle świadczy przede wszystkim o nas. Znane porzekadło przecież mówi: Jak nas widzą (a także jak mówimy), tak nas piszą. MARIA MAGDALENA NOWAKOWSKA 9


WYWIAD MIESIĄCA Jak Pan zapamiętał Polskę? Pamiętam, jak Niemcy zaatakowali Polskę, jak polscy żołnierze uciekali do lasów, a ludzie im nosili jedzenie. To były specyficzne, smutne czasy. Nasz dom był na obrzeżach wsi, koło lasu. Takie sceny obserwowałem wieczorem, a wieczór jest zawsze magiczny. Potem przyszły dni, kiedy nasz świat wyglądał jak katastrofy, które obecnie widzimy w telewizji: wszystko było pomieszane - ludzie, zwierzęta. Spłonął nasz dom. Przenieśliśmy się w okolice Hlohovca. I nagle to, co zobaczyłem, nie mieściło mi się w głowie: wszystko było poukładane, zorganizowane, uporządkowane jak podług szablonu: winnice w rzędach, jeden krzaczek za drugim. W zderzeniu z chaosem, który przeżyłem w Polsce, to było dla mnie coś niezrozumiałego. To był inny świat. Wojna pozostawiła we mnie smutek. W jaki sposób fakt, że mieszkał Pan w Polsce wpłynął na Pana twórczość? Gdybym się urodził na Słowacji, miałbym pewnie inną wrażliwość. W mojej twórczości nie byłoby tego poziomu myślowego, który zyskałem w Polsce. Maluję obrazy jeźdźców, pielgrzymów. To motywy, które przewijają się w moich pracach, choć obecnie w innej formie niż kiedyś. One niosą ze sobą cały mój świat. Pani jest bardzo dociekliwa, musiałbym pani zbyt dużo o sobie opowiedzieć, a ja nie chcę. Mam swoje powody, abym miał takie, a nie inne podejście do miejsca, gdzie się urodziłem. Dlaczego Pani o to pyta? Chcę Pana poznać. Dlaczego musi Pani wszystko wiedzieć? 10

Andrej Rudavský

o galopujących jeźdźcach i pielgrzymach

Z

Andrejem Rudavskim spotkałam się w jego atelier w bratysławskiej dzielnicy Podunajské Biskupice. Tworzy otoczony swoimi pracami, które stoją w ogrodzie i wewnątrz budynku. Ma przed sobą sporo pracy. Właśnie planuje rekonstrukcję budynków składających się na jego pracownię i miejsce odpoczynku. Z entuzjazmem oprowadzał mnie po różnych częściach i piętrach kilku budynków połączonych ze sobą i wyjaśniał, co powstanie w miejscu wyburzonych ścian. „Ten balkonik zrobiłem dla żony (też artystki), bo ona lubi tworzyć przy zachodzie słońca”- wyjaśnia Rudavský. Ma wiele pomysłów i energii, by dokończyć swoje wielkie dzieło. Podziwiałam go, biegając za nim po krętych schodach prowadzących do różnych zakątków przemyślanej budowli, starając się dotrzymać kroku 71-letniemu mężczyźnie. Urodził się w Polsce, koło Krosna, w Posadzie Górnej. W latach 1954–1960 studiował w Pradze w Wyższej Szkole Przemysłu Artystycznego u profesora Wagnera (Vysoká škola umeleckého priemyslu). Tworzy przede wszystkim rzeźby z kamienia, brązu, żelaza i drzewa, zajmuje się malarstwem i rysunkiem. A co Pan skrywa? Człowiek musi mieć swoje tajemnice. Dowiem się tyle, ile mi Pan powie. Kiedy Pan zauważył, że ma Pan talent? Nie zauważałem tego. Jako chłopiec, w domu, strugałem samolociki, robiłem talerze z drewna. Śni Pan czasami o Polsce? A wie Pani, że teraz już nie? A wcześniej? Tak, ale to już było dawno. Nawet zapisywałem te myśli, pisałem wiersze, ale potem je spaliłem. Są lepsi poeci ode mnie. Czasami coś jeszcze znajduję ze swojej poezji... Utrzymuje Pan kontakty z Polską? Gdy studiowałem w Pradze, mieszkałem z polskimi studentami, mówiliśmy po polsku. Teraz te kontakty z Polakami mam dzięki sztuce. Miałem kilka wystaw w Polsce, chyba ze trzy razy

w Warszawie. W Oświęcimiu w 1971 roku przygotowałem w obozie koncentracyjnym ścianę – relief o długości 12 metrów i 3 metrach wysokości. Ale potem ją zburzono. W sumie zniszczono siedem moich prac. Dlaczego? Niech Pani nie zadaje takich pytań. To był komunizm. Nawet w Oświęcimiu moja praca się nie zachowała. Dowiedziałem się o tym od znajomych. Nie powiedziano Panu, że likwidują Pańskie prace? Nie. To były czasy, kiedy na Słowacji wysadzano rzeźby dynamitem. To musiało być straszne uczucie. Tak, w 1973 roku komitet partii zdecydował, że będą likwidować sztukę. Wiedzieliśmy mniej więcej, którzy autorzy są na czarnej liście. W Bratysławie w ten sposób zniszczono 38 rzeźb, z tego siedem moich. MONITOR POLONIJNY


Udało się coś uratować? Tak, jedną rzeźbę mam na podwórku. Ktoś w Levicach schował ją zapakowaną w czarny papier. Chciałem ją wymienić za inną moją pracę. Zaproszono mnie do komitetu partii w Levicach i zaproponowano mi wymianę za popiersie Lenina, które miałem zrobić (śmiech). Przystał Pan na propozycję? Nie. Od razu wiedziałem, że nie mogę tego zrobić.

FOTO: STANO STEHLIK

W jaki sposób tamta rzeźba do Pana wróciła? Po rewolucji przygotowywano wystawę, do której w efekcie nie doszło. Rzeźbę przywieziono z Levic i do dziś stoi u mnie na podwórku. Mam ją pożyczoną. Zobowiązałem się, że nie będę dokonywać żadnych zmian w dziele, choć jestem znany z tego, że często przerabiam swoje prace. Pozostałych prac szukałem na różnych wysypiskach śmieci. Jeden znajomy zawiózł mnie do kamieniołomu koło Devinskej Novej Vsi i znalazłem tam fragmenty różnych prac, w tam także moich. Te fragmenty wkomponowałem w inną rzeźbę, która teraz stoi w Čunovie.

Inaczej tworzyłby Pan, gdyby nie było komunizmu? W tamtym okresie cały czas sobie zadawałem pytanie, czy ktoś mnie śledzi. Z drugiej strony taki stan rzeczy powodował, że tworzyłem kapliczki, najpierw delikatne, potem z kolcami. Gdy mnie pytano, dlaczego święte kapliczki są otoczone kolcami, odpowiadałem, że muszą się bronić. W powietrzu stale wisiały obawy i strach. Taki stan rzeczy musi się odbić w twórczości artysty. Pańskie prace są umieszczone po różnych zakątkach świata, m.in. w Norwegii, Włoszech, Indiach, Ameryce. Jak Pan odbierał ten świat zza żelaznej kurtyny? Na początku ten świat mienił się w różowych farbach, potem zrozumiałem, że nie wszystko jest różowe. A co podczas podróży wywarło na Panu największe wrażenie?

To, że zawsze byłem odbierany jako Czech. Studiowałem w Pradze, podziwiam czeską kulturę, lubię ją, Praga to wspaniałe miasto, ale dlaczego każdy widział we mnie Czecha? Jestem Słowakiem. Do niektórych podróży nigdy nie doszło. Na przykład, gdy instalowano moją rzeźbę w Indiach, miałem tam pojechać, ale na moje miejsce wyjechała jakaś pani z ministerstwa. Co chciałby Pan przekazać polskim czytelnikom, którzy, podobnie jak Pan, przywędrowali z Polski na Słowację? Co ja mogę przekazać? Każdy nosi w sobie wspomnienia, ma z życia tyle, ile z niego weźmie i ile jest w stanie przyjąć. To wszystko, co człowiek skrywa, to jego tajemnica, a tajemnice są najpiękniejsze. Dlaczego to mam zdradzać? MAŁGORZATA WOJCIESZYŃSKA


•Z NASZEGO PODWÓRKA•Z NASZEGO PO

P

odczas świątecznych dni okresu Bożego Narodzenia dzieci ze szkółki polonijnej w Koszycach już po raz drugi wyruszyły na szlaki kolędowe. Celem tegorocznego kolędowania było pokazanie piękna dawnego słowiańskiego obyczaju, złożenie życzeń świąteczno-noworocznych, zaśpiewanie pięknych polskich kolęd, umilenie czasu tym, którzy podczas świątecznych dni bardziej odczuwają samotność – ludziom w podeszłym wieku, upośledzonym dzieciom. Ogromnym przeżyciem zarówno dla dzieci-kolędników, jak i dla nas dorosłych była wizyta w domu dla dzieci z niedorozwojem umysłowym i fizycznym. Dzieci te oczekiwały nas przy wejściu do budynku, z zaciekawieniem oglądały nasze kostiumy, nie mogły doczekać się wystąpienia. Na zakończenie były miło zaskoczone, że Trzej

Wystawa CZTERY NIEBA - NÉGY ÉGBOLT W

Herman Ottó Múzeum w Miszkolcu odbyło się w dniu 11 stycznia 2005 uroczyste otwarcie wystawy „Cztery Nieba”. Ekspozycja w Miszkolcu była prezentacją współczesnego malarstwa polskich artystów z krajów Grupy Wyszegradzkiej, których prapremiera miała miejsce w Budapeszcie w czerwcu 2004. Wystawa jest prezentacją autorów, których twórczość jest związana z Węgrami, Polską, Czechami i Słowacją. Wspólnym elementem łączącym jest polska narodowość autorów lub polskie pochodzenie. Prezentowane na wystawie prace są zróżnicowane, autorzy re-

prezentują różne generacje i często różne koncepcie i gatunki pod względem tematycznym, jak i formalnym. Każdy kraj jest reprezentowany przez kilku zaproszonych artystów. Słowację reprezentowali Jan Berger, Xenia Bergerová i Tadeusz Z.Bloński. Wernisaż zgromadził grupę Polaków, zamieszkujących Węgry,

oraz znaczna liczbę Węgrów, w tym sporą grupę młodzieży oraz media /TV/. Otwarcia dokonał Konrad Sutarski - przewodniczący Ogólnokrajowego Samorządu Mniejszości Polskiej na Węgrzech w towarzystwie władz miasta Miszkolca i innych przedstawicieli kultury. Wernisaż był

okazją do bezpośredniego spotkania kilku artystów prezentujących swoje prace, np. Mariana Jozefa Trojana i Zenobii Siekierskiej z Wegier oraz Tadeusza Błońskiego ze Słowacji. Spotkanie to uświadomiło nam, jak wiele spraw, dotyczących różnych dziedzin życia, nas łączy i jak wejście do Unii Europejskiej nas zbliżyło. TB


DWÓRKA•Z NASZEGO PODWÓRKA•Z NASZEGO PODWÓRKA•Z NASZEGO PODWÓRKA• Królowie przynieśli dary nie tylko małemu Dzieciątku, ale również i im. A nasi kolędnicy? Bez najmniejszego problemu przyjęli „inność“ tych dzieci, rozeszli się pomiędzy nie, rozdawali słodycze. Myślę, że mieli satysfakcję z tego bezinteresownego obdarowywania. Oczywiście nie ominęliśmy też domów członków naszego Klubu, domów przyjaciół czy znajomych. Wszędzie byliśmy przyjmowani z radością, zachwytem, z wdzięcznością. W jednej słowackiej rodzinie gospodarze powiedzieli nam, że chociaż nie rozumieją po polsku, sercem odczuli to, co chcieliśmy im powiedzieć. Rozeszliśmy się pełni ciepła, pełni głębokich wrażeń. HALINA ZEMKO

P

rzed dwoma laty, 17 stycznia został otwarty pierwszy konsulat honorowy RP na Słowacji. Konsulat ma swoją siedzibę w Lipotvskim Mikulašu, a funkcję konsula honorowego sprawuje Tadeusz Frąckowiak. W tym roku podczas noworocznego spotkania prezydenta RS Ivana Gašparoviča z szefami misji dyplomatycznych, które odbyło się 13 stycznia, polski konsul honorowy zaprosił słowackiego prezydenta do najmniejszego miasta w Europie, w którym mieści się konsulat honorowy. MW

J

uż po raz jedenasty w bratysławskiej „Inchebie” odbyły się targi turystyczny „Slovakiatour”. Na stoisku Wydziału EkonomicznoHandlowego polskiej ambasady na Słowacji oraz Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) w Warszawie walory Mazowsza przedstawiał Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, a stolicy polskich Tatr - Biuro Turystyczne „Zakopane”. Polacy już po raz trzeci brali udział w tych targach. W porównaniu z latami ubiegłymi odwiedzający stoisko Słowacy nie tylko byli zainteresowani wyjazdami „zakupowymi”, ale także wyjazdami do konkretnych turystycznych atrakcji (Kraków, Wadowice, Oświęcim, Częstochowa, Wrocław, Toruń, Bałtyk) oraz wczasami wypoczynkowymi (Zakopane, Małopolska, Mazury) i zwiedzeniem Polski na rowerze. ANNA CIESIELSKA


Z

bigniew Wodecki kojarzony bywał z estradowymi, melodyjnymi utworami, łatwo wpadającymi w ucho, jak: „Izolda”, „Zacznij od Bacha” czy pamiętny szlagier z lat 80-tych, mówiący o słynnej plaży nudystów „Chałupy”. Kilka pokoleń młodszych telewidzów również bez problemu rozpoznaje jego głos, bowiem znana piosenka z bajki rysunkowej o pszczółce Mai w Polsce kojarzona jest właśnie z nim, bowiem użyczył on swojego głosu do znanej melodii. Wodecki posiada przygotowanie muzyczne i chętnie w swoich utworach prezentuje umiejętności nie tylko wokalne, ale i instrumentalne: gra na skrzypcach i trąbce. Ukończył krakowską średnią szkołę muzyczną w klasie skrzypiec i właśnie jako skrzypek wygrał stypendium do Leningradu, z którego nie skorzystał. Pociągała go estrada W latach 1968-1973 występował z zespołem Ewy Demarczyk, a także w zespole „Czarne Perły” i w grupie

14

„Anawa” oraz w Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia i Telewizji oraz Krakowskiej Orkiestrze Kameralnej. Nagrał wiele płyt. Jako kompozytor i aranżer otrzymał 10 głównych nagród na festiwalach polskich i międzynarodowych. Jest również autorem muzyki do licznych przedstawień teatralnych. Współpracował z kabaretem „Tey”, grając w orkiestrze Zbigniewa Górnego w charakterze solisty. Partnerował też Zenonowi Laskowikowi w kabaretowych dialogach. Po latach pewnego artystycznego niebytu lub może bardziej braku pomysłu na nowy wizerunek artysty przyszedł w końcu czas na nową płytę pt. „Obok siebie” (2002 r.). Znalazło się na niej zarówno kilka utworów utrzymanych w dawnych klimatach, jak i takich, które przynoszą nowe brzmienia, bardziej dynamiczne, z uwypukloną sekcją dętą. Krążek zawiera w sumie 11 utwo-

rów, z czego trzy wyszły spod pióra Wodeckiego. Artysta ten, obecny na polskiej scenie muzycznej już od wielu lat, niewątpliwe podreperował swój wizerunek, przyjmując ofertę stacji telewizyjnej TVN i prowadząc popularny program „Droga do gwiazd”, celem którego było

wyłonienie nowych talentów muzycznych, prezentujących swoje umiejętności przed publicznością i jury. Można powiedzieć, że „dobry wujek”, w którego wcielał się Wodecki, jeżdżąc po Polsce i wyławiając tych utalentowanych, zapracował sobie na miano sympatycznego, otwartego i „na luzie”. To może dobrze, bo wcześniejszy wizerunek sztywnego artysty z posągową twarzą w statycznych teledyskach z lat 80-tych już się przejadł i na pewno słuchacze odsunęliby go do niebytu. W tej chwili jest „na fali” i ma szanse być słuchanym. MAŁGORZATA WOJCIESZYŃSKA FOTO: ARCHIWUM MONITOR POLONIJNY


N

adväzujúc na článok v minulom čísle Vám chcem predstaviť filmy, ktoré najviac zarezonovali v mysliach divákov na prehliadke poľských filmov v Bratislave. Po vyše roku k nám zavítala „Warszawa“ rež. Dariusza Gajewského asi najkontroverznejšieho výhercu Zlatých Levov v Gdyni. Autori scenára Dariusz Gajewski a Mateusz Bednarkiewicz nám predstavili podivný obraz Varšavy z pohľadu mladých ľudí, ktorí prichádzajú do hlavného mesta naplniť svoje vysnívané predstavy o budúcnosti, resp. napraviť svoje naštrbené vzťahy. Formou epizód sa súbežne odvíjajú príbehy štyroch ľudí, ktorých cesty sa navzájom pretnú a ich stretnutia im navždy zmenia osudy. Dej sa odvíja v priebehu 18-tich hodín jedného zimného dňa. Klára (Agnieszka Grochowska) prichádza bývať k svojmu priateľovi. Paweł (Lukász Garlicki) si zanietene hľadá prácu. Wiktóriu (Dominika Ostałowska) sa neznámy muž snaží vtiahnuť do podivných obchodov. Otec (Sławomir Orzechowski) hľadá dcéru, ktorá prišla pred tromi mesiacmi do mesta študovať ale zmizla. Celá táto mozaika osudov nemá reálny základ je iba čírou fikciou, imaginárnym pohľadom na život veľkomesta. Zámer tvorcov sa však vydaril iba čiastočne. Nedostatky bohužiaľ prevyšujú klady. Nedopracované scény, umelé dialógy, nevýrazné herecké výkony s výnimkou skvelej Dominiky Ostałowskej (cena za vedľajšiu ženskú rolu) a ľahostajná kamera Wojtecha Szepela boli zrejme príčinou piskotu divákov v čase vyhlásenia výsledkov na 28. FPFF v Gdyni. Určite vhodnejším kandidátom na Hlavnú cenu bol celovečerný hraný debut Andrzeja Jakimowského „Zmróż oczy“. Tento autorsky nezávislý projekt fascinuje jednoduchosťou nápadu a zároveň dokonalosťou realizácie. Vznikol komorne ladený príbeh o priateľstve 11-ročnej dievčiny utekajúcej z domu a jej bývalého učiteľa u ktorého nachádza viac pochopenia ako u vlastLUTY 2005

Divná Varšava, voňavé tulipány ných rodičov zaneprázdnených kariérou. Učiteľ (vynikajúca herecká kreácia Zbigniewa Zamachowského) znechutený životom veľkomesta nachádza svoje nové útočisko vo funkcii nočného strážnika na gazdovstve v Suwałkach. Tam si vytvorí svoj zdanlivo biedny a zanedbaný ale svojím spôsobom krásny svet uchopený niekde medzi realitou a predstavou. Režisér majstrovsky narába s divákovou vnímavosťou striedaním realistických scén so snovými, čo zvýrazňuje i kameramanský duet Adama Bajerského a Pawła Śmietanka (cena za kameru), ako aj dokonalá scénografia Ewy Jakimowskej. Tento skvelý debut dýcha človečinou. Na záver som si ponechal snímku 34-ročného herca a režiséra Jacka Borcucha (jeden z hrdinov „Długu“ Krzysztofa Krau-

ze) „Tulipány“. Príbeh šesťdesiatnikov, ktorí bilancujú svoje životy a začínajú si uvedomovať potrebu dôležitých rozhodnutí v konfrontácii s vehikulom času. Hrdinovia prežívajú svoje priateľstvo s mladíckym elánom a neboja sa ani ľúbostného vyznania. Vynikajúce herecké výkony predviedli Jan Nowicki, Zygmund Malenowicz, Tadeusz Pluciński a predovšetkým Małgorzata Braunek, ktorá získala aj cenu za vedľajšiu ženskú rolu. Debutujúci kameraman Damian Pietrasik nasnímal film v tónoch babieho leta harmonicky súzvučiaci s hudbou Daniela Blooma a paradoxne s humorným poňatím hrdinov príbehu. Tulipány rozkvitli nádherne a voňajú. DO POZERANIA PAVOL BEDROŇ 15


Gdy radio zaczynało... TO WARTO WIEDZIEĆ

Pi

erwszego lutego 1925 roku punktualnie o godzinie 18-ej warszawiacy w swych odbiornikach radiowych usłyszeli pamiętne słowa: „Tu próbna stacja radionadawcza Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego w Warszawie, fala 385 metrów“, inaugurujące emisję programów radiowych w Polsce. Był to nie tylko program próbny, ale zarazem eksperyment techniczny, poprzedzający powstanie 18 sierpnia 1925 roku „Polskiego Radia“. Spółki z Ograniczoną Odpowiedzialnością. W latach dwudziestych minionego wieku Europa oszalała na punkcie radia, które stało się bez wątpienia najbardziej pasjonującą nowinką techniczną. Radia słuchano w ekskluzywnych europejskich kawiarniach i wagonach pierwszej klasy przemierzających Europę ekspresów. W latach 1922-1924 pojawiły się w sklepach pierwsze aparaty radiowe, wielkie i drogie, zaopatrzone w słuchawki, a wśród amatorów gorączkowo wymie-

Przed pierwszym polskim mikrofonem radiowym.W studio P.T.R.w czasie audycji Kazimiera Niewiarowska niano sobie schematy, umożliwiające skonstruowanie radioodbiornika z kupionych okazyjnie części, najczęściej od dawnych wojennych radiotelegrafistów. Upłynęły niemal dwa lata od chwili, gdy w Pittsburgu (USA) zaczęła nadawać pierwsza oficjalna stacja radiowa, a w Europie ozwała się jako pierwsza oficjalna stacja radiowa Moskwa

Pionierzy polskiej radio echniki.Twórcy Polskiego Towarzystwa Radio echnicznego 16

(19.03.1922), kilka miesięcy później Londyn i Paryż. W 1923 roku dołączyły do nich Berlin i Bruksela, a w 1924 roku Lozanna, holenderskie Hilversum, Wiedeń, Rzym, Barcelona. Rok później nadawanie programu radiowego rozpoczęła Kopenhaga, Oslo, Sztokholm, Praga, Budapeszt. Irlandzki Dublin, fińskie Helsinki oficjalne stacje radiowe uruchomiły w 1926 roku. W tym też roku - 18 kwietnia - oficjalnie zaczęła wysyłać w eter program radiowy Warszawa. Do 18 kwietnia 1926 roku w wymienionych krajach istniały już 123 radiostacje. Gdy w latach 1922-1924 w Ameryce sprzedano ponad 4 mln. aparatów radiowych, w Polsce tylko nieliczni słuchali radiowych audycji; niełatwo bowiem było kupić własny odbiornika, a jego posiadanie było właściwie nielegalne, gdyż nieuregulowana sytuacja prawna nie pozwalała prywatnego aparatu zarejestrować. „Łapanie“ zagranicznych radiostacji w szkołach, kasynach wojskowych czy w lepszych hotelach dostępne było dla niewielu słuchaczy. MONITOR POLONIJNY


To, że Polska w stosunku do innych krajów europejskich oficjalnie późno weszła w eter, nie oznacza jednak, że w kraju nic się nie działo w dziedzinie radiotechniki. W 1918 roku, gdy Polska zdobywała niepodległość, jedną z ważniejszych spraw było przejęcie przez tworzące się polskie wojskowe oddziały radiotelegraficzne pozostawionych przez zaborców stacji radiotelegraficznych. W listopadzie 1918 roku przejęta została stacja krakowska, która jako pierwsza wysłała w świat radiogramy w języku polskim i, oprócz zadań wojskowych, nadawała komunikaty dla prasy krajowej. W nocy z 18 na 19 listopada przejęta została stacja warszawska na Cytadeli, skąd drogą radiową przesłano do Paryża komunikat oznajmiający powstanie niepodległego państwa polskiego. W styczniu 1919 roku przejęta została stacja w Poznaniu, która prowadziła korespondencję z zagranicą, m.in. zbierając informacje giełdowe i meteorologiczne z Europy. Wszystkie wymienione radiostacje miały charakter wojskowy i nadawały wyłącznie za pomocą telegrafii, wykorzystując alfabet Morse(a. Nie było wówczas przekazu informacji głosowych. W 1921 roku powstała w Polsce cywilna służba radiokomunikacyjna. Stało się to po przekazaniu przez władze wojskowe Ministerstwu Poczt i Telegrafów stacji radiotelegraficznej w Poznaniu. W następnym roku ministerstwo otrzymało od wojska stacje w Grudziądzu i w Krakowie. W roku 1923 stacja w Grudziądzu rozpoczęła codzienne foniczne nadawanie komunikatów publicznych. W tym samym roku stacja Warszawa-Cytadela zaczęła regularne nadawanie komunikatów meteorologicznych (cztery razy dzienne), a dwa razy dziennie, o godz. 9.00 i 21.00, podawała dokładny czas. Powstawał i rozwijał się polski przemysł radiotechniczny. Już w 1918 roku powołano Państwową Wytwórnię Aparatów Telegraficznych i Telefonicznych, która jako pierwsza w Polsce zaczęła produkować aparaty telegraficzne i teleLUTY 2005

Dyrektor P.T.R. Roman Rudniewski. 1 lutego 1925 roku na fali 385 m.przed mikrofonem warszawskiego studio zainaugurował działalność radia w Polsce

foniczne oraz ręczne łącznice telefoniczne. Rok później władze wojskowe zorganizowały Centralne Warsztaty Radiotelegraficzne w Warszawie, wkrótce przekształcone w Centralne Zakłady Radiotelegraficzne, a potem w Państwową Wytwórnię Łączności, w której m.in. powstał pierwszy polski odbiornik detektorowy „Detefon“. W 1919 roku oprócz zakładów państwowych i wojskowych powstały w War-

którego dyrektorem naczelnym został Felicjan Kraśnicki, dyrektorem technicznym – inż. Józef Plebański, a dyrektorem administracyjno-finansowym – inż. Roman Rudniewski. Większość akcji w tej spółce akcyjnej miał kapitał zagraniczny (angielski i francuski). Towarzystwo wybudowało swą wytwórnię przy ulicy Narbutta 29, w miejscu, które położone było na obrzeżach ówczesnej Warszawy i sąsiadowało z zagonami kapusty. Polskie Towarzystwo Radiotechniczne nie ograniczało się jedynie do produkcji i sprzedaży sprzętu, ale, posiadając bogatą bibliotekę fachową, utrzymując żywe kontakty z europejską awangardą w dziedzinie radiotechniki, stało się także placówką doświadczalną, promującą tę nową gałąź wiedzy i techniki w Polsce. Ono również przyczyniło się do rozwoju prawodawstwa radiotechnicznego w Polsce i do przyjęcia w dniu 8 kwietnia 1924 roku przez sejm ustawy o poczcie, telegrafie i telefonie, obejmującej także radiotelegrafię i radiotelefonię. Na mocy tej ustawy minister prze-

Hala produkcyjna PTR. Na zdjęciu montaż i przygotowanie do wysyłki odbiorników radiowych 3LE. Foto 1927 rok szawie także dwie prywatne wytwórnie: „Farad“ inż. Władysława Hellera i inż. Romana Rudniewskiego oraz „Radiopol“ inż. Józefa Plebańskiego. W 1923 roku obie te firmy połączyły się i utworzyły Polskie Towarzystwo Radiotechniczne,

mysłu i handlu Józef Kiedroń wydał 10 października rozporządzenie wykonawcze, określające warunki udzielania pozwoleń na posiadanie i używanie urządzeń radiotechnicznych, ustalające opłaty abonenckie oraz precyzujące 17


warunki produkcji sprzęfabryczna, zaczęła na- które ukończyły państwowe kursy radiotu radiowego i handlu dawać próby technicz- techniczne. nim. Na mocy tej klune na fali 380 m. SkłaW audycjach brali udział (najczęściej czowej dla rozwoju radały się na nie audycje bez wynagrodzenia) wybitni aktorzy, diofonii w Polsce ustamuzyczne z płyt oraz artyści estradowi, muzycy i prelegenci, wy osoby fizyczne krótkie zapowiedzi. a pierwszy koncert dał popularny wari prawne mogły ubiegać Zasięg stacji obejmo- szawski kwartet Walentowicza. Od 10 lusię o koncesje na zakławał na detektor teren tego zaczęto nadawać komunikaty metedanie i eksploatację Warszawy, a dla od- orologiczne i wiadomości Polskiej urządzeń radiotelefobiorników lampowych Agencji Telegraficznej. nicznych. 200 km. Trudno dziś Moc stacji w antenie wynosiła 0,3 kW, Dwa miesiące po przywyobrazić sobie prze- przy czym antena zawieszona była na Pierwsza speakerka jęciu ustawy, w czerwcu życia tych, którzy dwóch kratownicowych masztach o wy(w poszukiwaniu polskiego 1924 roku, Ministersw swoich odbiornikach sokości 40 m każdy, stojących obok odpowiednika zwana również two Przemysłu i Handlu wśród różnych zagra- budynku fabrycznego, a dwulampowy zapowiadaczką radiową lub ogłosiło konkurs na nicznych stacji nagle nadajnik znajdował się w hali fabrycznej. radiowieszczką) Halina eksploatację radiofonii usłyszeli polski jezyk. Studio mieściło się w dwóch połąWilczyńska. Prowadziła w Polsce, którego wyniPróby trwały kilka mie- czonych pokojach biurowych i wyposaod początku audycje ki miały zostać ogłoszosięcy, a wśród warsza- żone było w dwa rekwizyty: mikrofon rozgłośni P.T.R ne do końca roku. Do wiaków przyjął się i fortepian. konkursu stanęło kilkazwyczaj, że ci, którzy Po dwóch miesiącach organizatorzy naście firm oraz grup krajowych i zagra- usłyszeli próbną stację, dawali znak, ga- przekonali się, że siły społeczne i sam nicznych. Powszechnie sądzono, że kon- sząc i zapalając światło w oknach swo- entuzjazm nie starczą na robienie cesję uzyska Polskie Towarzystwo ich mieszkań. programu radiowego. W końcu kwietnia Radiotechniczne, będące wówczas najDzień „D” nastał 1 lutego 1925 roku, ogłoszono zawieszenie audycji radiowiększą w kraju firmą radiotechniczną, gdy punktualnie o godzinie 18-ej rozległy wych, co wywołało ogromne wzburzenie dysponującą kapitałem zakładowym się w eterze słowa: „Tu próbsłuchaczy, którym swe łamy w wysokości 120 tys. dolarów oraz spe- na radiostacja Polskiego udostępniła prasa warszawłniającą warunek uruchomienia produkcji Towarzystwa Radiotechniczska. Z pomocą radiu pospieodbiorników radiowych. Wśród ubiega- nego w Warszawie, fala 385 szyły istniejące już zakłady jących się o koncesję najmniejszą i naj- m...” – wygłoszone uroczysradiotechniczne i sprzedawcy młodszą stażem była powstała w lutym tym tonem przez dyrektora sprzętu. Słusznie obawiając 1924 roku spółka z ograniczoną odpo- inż. Romana Rudniewskiego, się spadku popytu na rynku wiedzialnością „Polskie Radio“ z kapita- który zapowiedział, że audyradiotechnicznym, dobrowolłem zakładowym 2 tys. złotych. cje będą nadawane codziennie opodatkowały się na rzecz Jan Kiepura Termin ogłoszenia wyników konkursu nie od 18.00 do 19.00. Stacja radiostacji. Dzięki uzyskanym (zdjęcie z 5 maja minął, a wyników nie ogłoszono. Poja- rozpoczęła pracę programotą drogą 9 tys. złotych przewiły się natomiast pogłoski o zmianie wą, co stało się sensacją 1925 roku w PTR) dłużono nadawanie regularnerozpoczął długa kryteriów przyznania koncesji, coraz krajową. Jej spikerką, wtedy go programu o jeden miesiąc. częściej mówiono, że np. przyszłe przed- nazywaną „zapowiadaczką“, tradycję występów Był to miesiąc programowo siębiorstwo powinno pozostawać w rę- była Halina Wilczyńska, przed mikrofonem bogaty, a do historii przeszedł kach polskiego lub przede wszystkim pracowniczka Towarzystwa, radiowym wielkich przede wszystkim galowy polskich artystów polskiego kapitału. jedna z nielicznych kobiet, wieczór radiowy z okazji święTymczasem przy ulicy Narbutta 29, w siedzibie firmy Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego od października 1924 roku jej stacja, oficjalnie zarejestrowana jako doświadczalna stacja

Pierwszy występ orkiestry (5.02 1925r.) w P.T.R.Kwarte Walentynowicza miał do dyspozycji w studio tylko jeden mikrofon 18

MON


W gąszczu historii prawdziwych (2) Po Pierwsi, nieliczni słuchacze radiowi podczas odbioru audycji próbnej stacji P.T.R. Warszawa - 1925 rok

ta 3 Maja, w którym udział wzięły gwiazdy polskiej sceny i estrady z Hanką Ordonówną na czele. Tej audycji mogli wysłuchać wszyscy warszawiacy dzięki temu, że sklepy radiotechniczne wystawiły na ulice głośniki. Drugie wydarzenie miało miejsce dwa dni później – przed mikrofonem w studiu na Narbutta wystąpił młody, utalentowany tenor Opery Warszawskiej Jan Kiepura, zostawił tam też swą fotografię z podpisem. Wiadomo również, że za występ otrzymał 25 złotych. W połowie maja nadawanie programu zostało przerwane. Tym razem z pomocą przyszły różne organizacje społeczne, skupione w Centralnym Komitecie Polskich Zrzeszeń Radiotechnicznych. Komitet ten wydał 10 czerwca odezwę do wszystkich radioamatorów i sympatyków radiofonii z apelem o wpłacanie dobrowolnych składek na rzecz wznowienia nadawania programu przez Polskie Towarzystwo Radiotechniczne. Składki napływały z całego kraju i umożliwiły wznowienie nadawania audycji. Nowy etap radio rozpoczęło, emitując po raz pierwszy w Polsce odtworzoną operę, a była nią „Halka“ Stanisława Moniuszki. W czerwcu i w lipcu radio odzywało się już nieregularnie - także z powodu zakłócających jego odbiór burz. W sierpniu, a dokładnie 18 sierpnia 1925 roku, ogłoszono wynik konkursu na eksploatację radiofonii w Polsce. CDN. DANUTA MEYZA-MARUŠIAK

NITOR POLONIJNY LUTY 2005

pamiętniki czy wspomnienia najczęściej sięgamy z ciekawości. Kieruje nami przede wszystkim chęć poznania indywidualnych przeżyć, reakcji czy refleksji ich autorów, a im autor sławniejsze nosi nazwisko, tym nasza ciekawość większa. Nic więc dziwnego, że np. wspomnienia ludzi teatru czy kina zawsze znajdują wielu czytelników, których profesje na ogół dalekie są od teatralnych desek czy od srebrnego ekranu. Wśród tego rodzaju wspomnień dużym powodzeniem cieszy się czwarty już tom Ćwiczeń pamięci Erwina Axera („Wydawnictwo Literackie”, Kraków 2003). Legendarny dyrektor Teatru Współczesnego w Warszawie, reżyser wielu teatrów zagranicznych (Niemcy, USA, ZSSR, Austria, Holandia) układa swe wspomnienia w lapidarne, refleksyjne opowieści, często w teksty dialogowe, felietony lub anegdoty. Nie opuszcza go zmysł przygody. Bogate życie autora, różnorodność form pisarskich to wszystko zachęca czytelnika do lektury Ćwiczeń pamięci. Wspomnieniami rodzinnymi są Bruliony Jana Kreczmara, wydane przez warszawską „Erratę“ w 2003 roku. Jest to pamiętnik dotyczący rodziny, która swe życie związała z polskim teatrem. Autor - Jan Kreczmar był aktorem i rektorem warszawskiej

BLIŻEJ POLSKIEJ KSIĄŻKI

szkoły teatralnej, jego najstarszy brat Jerzy - reżyserem i dyrektorem kilku teatrów, brat Tadeusz - urzędnikiem w departamencie teatrów ministerstwa kultury, ich siostra Maria - matką znakomitego aktora Zbigniewa Zapasiewicza, zaś stryjeczna siostra Bronisława była sekretarzem czasopisma „Teatr“. Syn autora Brulionów, Adam, pisywał teksty i występował w kabaretach, a jego siostra, Małgorzata, wyszła za znanego artystę estrady Krzysztofa Dauksztewicza. Bruliony to jednak opowieść nie tylko o teatrze, ale przede wszystkim o rodzinie, jej stosunku do świata i wartości ukształtowanych przez wychowanie. Patriotyzm, odwaga cywilna, tradycje inteligenckie, odpowiedzialność za słowa i czyny, szacunek dla wiedzy i niepoddawanie się przeciwnościom losu to cechy charakterystyczne dla rodziny Kreczmarów. Blisko spokrewniony z Kreczmarami znakomity aktor Zbigniew Zapasiewicz jest autorem Zapasowych masek („Prószyński i Ska“, Warszawa 2003). Wspomnienia te są ciekawe nie tylko z powodu 19


samego ich autora. Ten mądry, życiowo doświadczony, niezależnie myślący człowiek mówi w nich nie tylko o sobie, ale także o innych aktorach, o istocie zawodu aktorskiego, jego etyce. Innego rodzaju są Portrety godziwe („Znak“, Kraków 2004) reżysera filmowego Kazimierza Kutza. Dziewięć portretów, które słowami kreśli Kutz, to „wspomnienia o ludziach, których lubił i szanował, z którymi połączyła go sztuka lub miejsce urodzenia jego ukochany Śląsk“. Portrety godziwe napisał po śmierci bliskich mu osób. Czytelnik znajdzie w tej książce wspomnienia o ludziach sztuki: Zbigniewie Cybulskim, Stanisławie Dygacie, Kalinie Jędrusik, Tadeuszu Łomnickim i Macieju Kołodzieju. W kolejnych portretach opisuje swym śląskich pobratymcom: oszczepnika - Januszowi Sidłę, działaczy Wojciecha Korfantego, Jerzego Ziętka i Edwarda Gierka. W tej części informacji o historiach prawdziwych chciałabym jeszcze zwrócić uwagę czytelnika na dwie książki. Pierwsza z nich to Ziemia i chmury, nosząca podtytuł Z Szewachem Weissem rozmawia Joanna Szwedowska („Pogranicze“, Sejny 2002). Przedziwna to rozmowa i nietypowa; żaden bowiem ambasador nie wydaje historii swego życia w obcym kraju na użytek czytelników tego kraju, a Szewach Weiss, ambasador Izraela w Polsce, w czasie, gdy toczyła się społeczna debata o tragedii Jedwabnego, to uczynił. Książka 20

składa się z dwu części. W pierwszej bohater opowiada o danej mu przez los egzystencji kilkuletniego chłopca żydowskiego w Borysławiu, o trzech latach gehenny, spędzonych z najbliższymi w kryjówkach. Te lata to okres niebytu, naznaczony wyłącznie instynktem przeżycia, a to, że przeżył zawdzięcza właśnie sąsiadom - sąsiadkom. I właśnie słowo „sąsiedzi” jest kluczowym słowem tej części książki. Druga część wspomnień dotyczy świadomie wybranego życia Izraelczyka - jest to historia młodego państwa, które autor stara się współtworzyć jako żołnierz, dziennikarz, naukowiec-politolog i w końcu jako polityk. W tej części czytelnika zainteresują nie tylko doświadczenia życiowe Szewacha Weissa, ale także niezwykle ciekawe realia izraelskie. Wędrówkę po gąszczu historii prawdziwych kończę zwróceniem uwagi czytelnika na niewielką książeczkę księdzapoety Jana Twardowskiego Łaską zdumiony. Moje szczęśliwe wspomnienia („Pax”, Warszawa 2002). To zadziwiająca w dzisiejszych czasach powszechnego lamentu książeczka, zawierająca wyznania człowieka nieprawdopodobnie szczęśliwego. Ze zdumieniem przeczytamy te wspomnienia, dowodzące, że szczęście jest nie tylko możliwe, ale wręcz naturalne i dostępne każdemu człowiekowi. Twardowski mówi z właściwą dla niego, a znaną nam z jego poezji, poetyką lako-

nicznych, prostych zdań, że poczucie szczęścia towarzyszy mu w całym długim życiu. Cierpienia i smutki nie załamują go, lecz rozszerzają doświadczenia, wzbogacają duszę, kształtują charakter i pozwalają w pełni odczuć smak wszystkiego, co dobre. Zdaniem ks. Twardowskiego zgorzkniały cierpiętnik będzie miał niewielkie szanse na spotkanie z radością. Twierdzi, że człowiek pozbawiony humoru nie potrafi śmiać się z niczego, a już najmniej z siebie samego. Autora uszczęśliwia przede wszystkim Bóg, ale także ludzie, rośliny, zwierzęta, upały, deszcze i śniegi. Książka rozpoczyna się rozdziałem zatytułowanym Czasem śmieszność czyni człowieka. Twardowski wyznaje w nim, że bez spokojnego dystansu, wybaczającej ironii, zdrowego śmiechu nie da się ocalić poczucia szczęścia: „Spróbujmy z siebie żartować. To pomaga uzyskać wewnętrzną równowagę i z dystansu obserwować wszystko, co się dzieje i co mnie dotyczy. Humor jest czymś wspaniałym, bo ważne jest, aby potrafić śmiać się z siebie i widzieć w sobie skąpców, kłamców, pyszałków. Takie spojrzenie na siebie ratuje świat.“ Zdaniem ks. Twardowskiego śmiech obłaskawia cierpienie, wściekłość obniża do komicznego zdenerwowania. Gorąco polecam nie tylko profesjonalnym malkontentom lekturę Łaską zdumionego, książeczki, w której autor lakonicznie opisuje własne życie, pełne świadomie pielęgnowanego szczęścia. DANUTA MEYZA-MARUŠIAK MONITOR POLONIJNY


•OGŁOSZENIA•OGŁOSZENIA•OGŁOSZENIA•OGŁOSZENIA•OGŁOSZENIA•

UWAG A CZY TELNICY! R E G I O N B R A T Y S Ł AWA WE WSPÓŁPRACY Z AMBASADĄ RP W RS o r g a n i z u j e

l a B Polski 5. 02. 2005 HOTEL DUKLA,

Dulovo námestie 1. Bal rozpocznie się tradycyjnie polonezem o godzinie 19.00. Cena biletu - 1000 Sk. W cenie: kolacja, śledzie, bigos, kawa, ciastko, zimne napoje, wino. W PROGRAMIE NIESPODZIANKI I LOTERIA Do tańca grać będzie zespół No Limit Dyskotekę prowadzi St aszek z Białegostok u Próba poloneza jest zaplanowana na 4. 02. o godz. 17.00. w Instytucie Polskim, nám. SNP 27 Z A I N T E R E S OWA N YC H P RO S I M Y O KO N TA K T : Małgorzata Wojcieszyńska  031 5602 891 lub 0905 623 064 B e a t a Wo j n a row s k a  6 4 5 3 110 4 l u b 0 9 0 5 6 4 0 9 2 0

Wydawca składa podziękowanie autorom piszącym do „Monitora Polonijnego”, którzy oferowali swoje wynagrodzenia na rzecz dystrybucji czasopisma oraz na działalność szkółki piątkowej. Te osoby to pani Katarzyna KosiniakKamysz, pan Wojciech Biliński oraz pan Andrzej Kalinowski.

• W Y D Z I A Ł

•ŻYCZENIA•ŻYCZENIA• Redakcja „Monitora Polonijnego” składa najserdeczniejsze życzenia urodzinowe koleżankom redakcyjnym – Majce Nowakowskiej i Majce Kadleček, obchodzącym swoje rocznice w styczniu i lutym.

K O N S U L A R N Y

I N F O R M U J E •

UWAGA STUDENCI!!! Istnieje możliwość ubiegania się o dwu-, trzytygodniowy staż w wybranej branży/firmie/instytucji w Polsce. Zainteresowani studenci powinni przedstawić zwięzły projekt stażu z podaniem zainteresowań zawodowych oraz podać branżę/firmę, w której chcą staż odbyć. Ewentualne pobyty stażowe finansowane będą przez firmy i fundacje działające w Polsce i przewidziane są na lato 2005 roku. Dodatkowe informacje można otrzymać w polskiej ambasadzie, pod nr. tel. 02 – 5441 2422. LUTY 2005

Prenumerata „Monitora Polonijnego” na 2005 rok wynosi 300 Sk (studenci, emeryci, renciści – 200 Sk). Ci, którzy zaprenumerowali nasze pismo wpłacając pieniądze w banku lub przez internet na konto Klubu Polskiego prosimy o przekazanie swoich danych telefonicznie pod numer tel. Stana Stehlika – 0907 139 041, bądź pod adresem e-mail: staste@orangemail.sk. Niestety, niedoskonałość opłat w banku nie pozwala nam na wgląd, kto jest wpłacającym. Wpłat należy dokonywać na poczcie na numer konta: Tatra banka, 266 604 0059, kod banku: 1100, numer klienta: 142515, Variabilný symbol: MP 2005. Konieczne wpisanie nazwiska. Wydawca

Veľvyslanectvo Poľskej republiky na Slovensku Poľský inštitút Mesto Piešťany Slovenské liečebné kúpele Piešťany, a. s. Rotary klub Piešťany Dom umenia SKZ MK SR Piešťany

Vás pozývajú na

Benefičný koncert Poznaňskej filharmónie (Poľsko)

POMOC KRAJINÁM JUHOVÝCHODNEJ ÁZIE ktorý sa uskutoční dňa 10. februára 2005 o 19.30 hodine v Dome umenia v Piešťanoch.

Vstupné dobrovoľné. Výťažok z podujatia bude venovaný na pomoc krajinám juhovýchodnej Ázie.

21


Vôňa poľskej slobody K

eď ma pani šéfredaktorka tohto milého mesačníka poprosila, aby som napísal niekoľko riadkov o Poľsku a Poliakoch, tak som začal tým, že som si prečítal niekoľko predchádzajúcich príspevkov mojich kolegov. A prečo nezačať ako oni? Pioniersky tábor a pekné blonďavé Poľky. Štyria tankisti a pes. Lolek a Bolek. Pán Wolodyjowski. Zanussi. Maluch a Polonez. Lenže o inom som vlastne chcel. Prvýkrát som bol v Poľsku v roku 1987. Vlakom – odvtedy si pamätám slovko počong, aj keď neviem, či si to pamätám správne. Pozval ma ich zväz novinárov, už ani neviem ktorý, mali ich niekoľko. To by sa vtedy v Československu stať nemohlo. A povedali mi, aby som si program navrhol sám. Tak to by sa u nás tiež stať nemohlo, novinárom by určite zaradili aj povinné jazdy. Takže prvé čo ma oslovilo – nechcem aby to vyznievalo pateticky – slobodný duch. Býval som v strede Varšavy vo vtedy luxusnom hoteli Evropejskij. Bol naleštený a ja som si hneď po príchode v bare hodil vodku. Pindešiontku – to nie je značka, ale poldeci. Tak nejako som to myslím tie dva týždne ešte neraz opakoval. Aj keď som si nie istý, či si to pamätám presne. Kúsok od hotela bolo divadlo, v ktorom hrali jednu z Havlových hier. Keď som si ju išiel pozrieť, tak som sa mimovoľne obzeral, či ma niekto nesleduje. Poliakov by už vtedy taká blbosť nenapadla. Sedel som s poľskými novinármi v ich klube. Po dvoch rundách sme už nepotrebovali tlmočníka. Tie rozhovory boli pre mňa obrovskou školou. My sme ešte stále žili v krajine, kde sa občas niečo do novín podarilo prepašovať, no oni už mali za se22

POLSKA Oczami słowackich dziennikarzy

JÁN FÜLE Zástupca šéfredaktora týždeníka Dominofórum. Šesť rokov bol predsedom Slovenského syndikátu novinárov, bol riaditeľom mediálneho odboru a hovorcom prezidenta SR, šéfredaktorom spravodajstva STV, výkonným šéfredaktorom denníka Národná obroda, šéfredaktorom Internetových novín i televíznym moderátorom.

bou skúsenosť so stanným právom i so slobodou prejavu. Tak, ako to už v kluboch novinárov býva, sedeli tam aj politici. A vtedajší komunistickí funkcionári nám rozprávali, o čom debatujú s opozíciou. U nás sa zaťahovali mreže za Bratislavskou päťkou. Bola to aj ťažká doba. Keď som sa prvýkrát viezol v taxíku, tak za výslednou sumou bolo na lístku napísané: krát 9. Po dvoch týždňoch už krát 11. Potravín bolo v obchodoch málo, ľudia obracali každý zlotý. Cena za vztýčené hlavy. Zatiaľ naposledy som bol v Poľsku na jar minulého roka – na Európskom ekonomickom fóre. Just na tom istom Varšavskom námestí, kde som býval v roku 1987. Niekdajšiu dominantu, hotel Evropekskij som

ani nespoznal – je malý, taký učupený medzi novými stavbami. Nič som nespoznal. Teda okrem pohostinnosti, takej nehranej, veselej. Tak sme si dali v hotelovej hale vodku, lenže už s nami komunikovali po anglicky a prijali aj euro. Kdeže pindešjontka a zloté. A ešte o jednom som chcel. Vďaka tomu, že som bol takmer tri roky hovorcom slovenského prezidenta, mal som možnosť stretávať sa na Slovensku, v Poľsku ale i v mnohých krajinách sveta s poľským prezidentom i jeho spolupracovníkmi. Neviem to vysvetliť, ale bolo vždy takto. Častokrát sa na obedoch, večeriach, banketoch i neskôr večer, mimo oficialít, vytvárali rôzne skupinky – no po niekoľkých minútach sa vedľa seba akosi prirodzene ocitli Slováci s Čechmi a spolu s nimi Poliaci. A vždy bol kopec srandy, ktorý ako keby ani nepatril k atmosfére plnej oficialít. Teraz, z hľadiska dramaturgickej stavby textu, by to chcelo vtipnú príhodu na záver. A ešte k tomu publikovateľnú. Takže takto. Prezident Poľskej republiky Alexander Kwasniewski a prezident Slovenskej republiky Rudolf Schuster mali v Prešove spoločnú tlačovú konferenciu. Bolo to v čase, keď nejaký iniciatívny úradník zaviedol finančný limit pre občanov Poľska 50 dolárov na osobu a deň. Tak sa jeden poľský kolega dosť podráždene spýtal svojho prezidenta, čo na to hovorí. On to obrátil na žart a povedal: „Ja som mal tiež tento problém, ale môj kamarát Rudolf mi rýchlo nejaké doláre požičal“. Asi netreba zdôrazňovať, že o niekoľko dní bolo po probléme. To je vari všetko. Po poľsky sa hovorca povie ržečnik, tak si to aspoň pamätám. Keď sa na Slovensku o niekom povie, že veľa reční, tak ho len nechcú nazvať tárajom. Z toho je jasné, ako aj chabá znalosť poľštiny môže pomôcť skončiť tak, aby to nevyzeralo ako útek bez pointy. MONITOR POLONIJNY


K

arnawał to okres od Bożego Narodzenia do Środy Popielcowej. Potem zaczyna się post - 40 dni przed Wielkanocą. Karnawał to czas przebierańców, maskarad i oczywiście balów. A na balu najważniejszy jest TANIEC!

Czy wiecie, że:

• szybki, wirowy taniec, czyli polka, wbrew nazwie jest tańcem czeskim?

• w tradycyjnych tańcach indyjskich tancerki wykorzystują całe ciało – szyję, przeguby rąk, palce rąk, a nawet ruchy oczu? • stepujący tancerze mają buty podkute specjalnymi blaszkami, wydającymi w tańcu charakterystyczny dźwięk? • w parach tańczy się od XII wieku? • taniec jive nie ma żadnych prawideł - tancerze skaczą, kręcą się i podskakują, wyrażając w ten sposób uczucia, które wywołuje muzyka?

• tango pochodzi z Argentyny?

• polonez jest tradycyjnym polskim tańcem narodowym, rozpowszechnionym w XVIII wieku? - do dzisiaj jest tańczony na balach studniówkowych (odbywających się 100 dni przed maturą);

• biały mazur – to ostatni mazur na balu tańczony o świcie?

• biały walc – to taniec, do którego panie proszą panów? • pierwszą szkołę baletową założył francuski król Ludwik XIV w roku 1661? • pierwsze prawdziwe przedstawienie odbyło się w roku 1789?

TANIEC

Julian Tuwim: Skoczył stołek do wiaderka, Zaprosił je do oberka, Dzbanek z pułki – hyc na ziemię: ,,Ja nie gorszy! Poproś-że mię!”

Biedna miotła w kącie stoi, Też b y chciała, lecz się boi, Bo jak w tańcu się rozluźni, To ją będą zbierać później.

A za dzbankiem talerz skoczył, Dokoluśka się potoczył Piec, choć grubas, złapał kija I ochoczo nim wywija.

Tańczy skrzynia i siekiera, Aż się miotle na płacz zbiera. Już nie może ustać dłużej I tak pląsa, że się kurzy.

• ognistym tańcem nazywane jest hiszpańskie flamenco, w którym nogami wytupuje się rytm?

STRONĘ OPRACOWAŁA MAJKA KADLEČEK


K

olorowe tygodniki co tydzień uszczęśliwiają czytelników opowieściami na temat ,,eksów”. Nie wiedzą Państwo, któż to taki jest ten „eks”? Eks-mąż znanej aktorki, eks-żona sławnego śpiewaka, eks-narzeczony prezenterki pogody, eks-teść polityka. Te same tygodniki również co tydzień przynoszą czytelnikom opowieści na temat ,,niedoszłych”. Nie wiedzą Państwo, któż to taki jest ten „niedoszły”? Niedoszły mąż znanej aktorki, niedoszła żona sławnego śpiewaka, niedoszły narzeczony prezenterki pogody, niedoszły teść polityka. W naszym życiu też mają swoje miejsce i „eks” i „niedoszli”. I jedni i drudzy należą do przeszłości. Ale jednak o tych „niedoszłych” myślimy z większym rozrzewnieniem: jaki był miły, wychowany, dowcipny..., a jakie jego mama (czyli Niedoszła Teściowa) robiła fantastyczne, kaloryczne i lukrowane pączki! Oto one!

Drożdże rozrobić z niewielką ilością mąki i cukru, zalać ciepłym mlekiem, mąkę przesiać. Do drożdży dodać jajka i żółtka oraz cukier waniliowy. Razem miksować, po trochu dolewając mleka. Wyrabiać najpierw łyżką a potem ręka aż ciasto będzie odchodzić od ręki. Dodać roztopione masło i rum. Ciasto wyrobić, potem odstawić aby wyrosło. W dużym naczyniu rozgrzać smalec (4-6 paczek wielkości masła). Wyrośnięte ciasto rozwałkować, wykroić koła i uformować pączki, które ew. można nadziewać powidłami, dżemem itp. Smażyć z jednej strony pod przykryciem, a gdy mają odpowiedni kolor, odwrócić i smażyć już bez przykrycia (te bez nadzienia na drugą stronę przewracają się same). Gotowe pączki lukrować polewą przygotowaną z cukru pudru i soku z cytryny. Posypać przysmażoną skórką pomarańczową.

SKŁADNIKI:

FOTO: STANO STEHLIK

1 kg mąki, 15 dag drożdży (można troszkę więcej), 3 całe jajka, 6 żółtek, 15 dag cukru, 15 dag margaryny lub masła, 2 kieliszki rumu, cukier waniliowy, mleko wg potrzeby.

ZA MIESIĄC WIELKANOC

MAJKA KADLEČEK

Monitor Polonijny 2005/02  
Monitor Polonijny 2005/02  
Advertisement