Page 1


EDITORIAL

Τ

α τελευταία χρόνια και εν μέσω διεθνών κρίσεων, ή προβλημάτων που αφορούσαν κράτη – μέλη, αυτό που διαρκώς επαναλαμβανόταν ήταν η ανάγκη για μια ενιαία στάση, η συναίνεση μεταξύ των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τελικά, μια ισχυρή ηγεσία. Αυτό το πρόβλημα έμοιαζε πως θα λυνόταν με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας με την δημιουργία δυο ηγετικών θέσεων, του Προέδρου και του υπουργού εξωτερικών. Τα ονόματα που είχαν προταθεί και εν πολλοίς ήταν κοινά αποδεκτά, ήταν του Tony Blair και του Carl Bildt αντίστοιχα. Η νέα Συνθήκη, έδινε ελπίδα στην κοινή επιθυμία, να δούμε την Ευρώπη να διεκδικεί ένα ισχυρότερο ρόλο παγκόσμια, δίνοντας ταυτόχρονα μια απάντηση στην απαισιοδοξία των ευρωσκεπτικιστών. Το αρνητικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στην Ιρλανδία, μας προσγείωσε και πάλι στην πραγματικότητα. Η σταθερά φθίνουσα αυτοπεποίθηση της Ευρώπης, δίνει τον τόνο στις αποφάσεις, με αιχμή του δόρατος το θέμα της μετανάστευσης. Όλο και περισσότεροι ευρωπαίοι ανησυχούν για την πολιτιστική τους ταυτότητα, από την αυξανόμενη είσοδο μεταναστών, κυρίως μουσουλμάνων. Είναι το ζήτημα που ανεβαίνει συνεχώς στην ατζέντα, προσφέροντας ένα ισχυρό όπλο στα χέρια δημαγωγών πολιτικών, που ονειρεύονται τη διάλυση της Ένωσης. Η πτώση του δολαρίου και η ενδυνάμωση του ευρώ, μπορεί να φέρνει χαμόγελα, αλλά η ανασφάλεια είναι και εδώ παρούσα, αφενός λόγω της αυξανόμενης ανταγωνιστικότητας των ασιατικών γιγάντων, αφετέρου λόγω της Ρωσίας και της ολοένα και μεγαλύτερης ενεργειακής εξάρτησής της, από αυτήν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξελίχθηκε σε οικονομικό γίγαντα, αν θέλει όμως να διεκδικήσει εξισορροπιστικό ρόλο στην παγκόσμια σκηνή και να μεταβληθεί σε υπερδύναμη, θα πρέπει να αυξήσει εξίσου και το πολιτικό της βάρος που αυτή τη στιγμή, είναι δυσανάλογο. Ο ρόλος όμως της υπερδύναμης, προϋποθέτει εξωστρεφή πολιτική και ευθύνες σε όλο τον πλανήτη – πόσο έτοιμοι είναι οι ηγέτες των χωρών – μελών να αναλάβουν τέτοια καθήκοντα και πόσο πρόθυμοι είναι οι ευρωπαίοι πολίτες να συμμετέχουν ή και να καταβάλουν το αντίστοιχο τίμημα; Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, στο διπολικό μας κόσμο, η θέση που κατείχε μένει κενή. Όλοι ανέμεναν πως ο 21ος αιώνας θα έφερνε την Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτή τη θέση. Θα μπορέσει όμως να ανταποκριθεί σε αυτές τις προσδοκίες; Το βέβαιο είναι πως οι Ηνωμένες Πολιτείες προτιμούν να χορέψουν αυτό το ταγκό με την Ευρώπη – τα προβλήματα γι’ αυτούς θα αρχίσουν αν τη θέση της πάρει η Κίνα του Hu Jintao ή η Ρωσία του Vladimir Putin... Δημήτρης Γιαννακόπουλος, εκδότης dim@presscode.gr


> 02/03

presscode

ISSUE 09


ΠEPIEXOMENA

EYPΩΠAΪKH ENΩΣH

04 Eυρωπαϊκή απάντηση στην αύξηση των τιμών τροφίμων 06 «Eυελιξία με ασφάλεια», η Ένωση την προωθεί με επαφές με τα κράτη μέλη

ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ – ΕΚΔΟΤΗΣ

ΔIEΘNH

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΣΑΦΑΡΑΣ

08 Διεθνής Aμνηστία: 60 χρόνια αποτυχίας στα ανθρώπινα δικαιώματα 12 Έκθεση Gross για Ίμβρο Tένεδο 14 Tα παράδοξα της παγκοσμιοποίησης 28 NATO: Nέα στρατηγική για την ενεργειακή ασφάλεια 40 To στοίχημα του Oμπάμα και η πορεία της Aμερικής

FOREIGN AFFAIRS

18 O μύθος της τρομοκρατίας ως κοινωνικό κίνημα 22 Mετά το Guantanamo 24 H στρατηγική διαχείριση των πετρελαϊκών αποθεμάτων

ENEPΓEIA

30 H ελληνική ενεργειακή διπλωματία

BIBΛIOΠAPOYΣIAΣH

34 Eθνικές αφηγήσεις και φαντασιακές ταυτότητες 36 Πέρα από το κοινωνικό κράτος

OIKONOMIA

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΚΑΛΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

FOREIGN AFFAIRS HENRY A. KISSINGER

ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 08 ΓΡΑΦΟΥΝ

Henry A. Kissinger Bruce Hoffman Kenneth Roth David G. Victor Χαρίλαος Γκορίτσας Μάριος-Παναγιώτης Ευθυμιόπουλος Αθανάσιος Κουρνιώτης Γιάννης Μήτσιος Δημήτρης Γιαννακόπουλος Δημήτρης Σκάλκος Μιχάλης Π. Γιαννουλέας Ελευθερία Μαντέλου Ευάγγελος Τάρταρης Μαρία Σαριδάκη

38 2 nations: Athens 2008 • London 2009 44 Άγχος, επαγγελματική εξουθένωση και εργασιακή αλλοτρίωση 48 Διδάγματα οικονομικής ιστορίας 56 H Aθήνα μέσα στα 75 κορυφαία Παγκόσμια Kέντρα Eμπορίου 60 Άνοιγμα επενδύσεων στην αναδυόμενη αγορά της N. Aφρικής

ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & MARKETING

EPEYNA

ΕΚΤΥΠΩΣΗ

52 H ελληνική αγορά αντιστέκεται

ΣYNEΔPIO

54 H μεταφορά της γνώσης ως παράγοντας διαρκούς επιτυχίας των επιχειρήσεων

ETAIPIKH KOINΩNIKH EYΘYNH

61 Eξοικονομήστε καύσιμα και όχι μόνο 61 Tο παράδειγμα της Hellenic Homes 62 Yιοθεσία ιδεών πράσινης επιχειρηματικότητας

ΠAPOYΣIAΣH

63 Astir Beach: Mια παραλία γεμάτη εμπειρίες

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΝΔΑΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΑΖΙΩΤΗ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΒΑΛΑΚΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Apeiron, Corbis, European Community, Amnesty International ART DIRECTOR

ΚΩΣΤΑΣ ΜΟΥΓΚΟΓΙΑΝΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΑΕΠΕΕ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ

MΠAMΠHΣ ΔIAMANTIΔHΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ PRESSCODE

ΤΕΥΧΟΣ 10 IOYNIΟΣ 2008 ΟΜΗΡΟΥ 32 , ΚΟΛΩΝΑΚΙ ΑΘΗΝΑ 10672 ΤΗΛ. 210.3633515 www.presscode.gr info@presscode.gr ISSN 1790-3483 Copyright presscode 2008 Απαγορεύεται η ολική ή μερική αναδημοσίευση όλων ανεξαιρέτως των κειμένων και φωτογραφιών χωρίς προηγούμενη έγγραφη άδεια του εκδότη Μπορείτε να στέλνετε τις επιστολές σας στο post@presscode.gr. Ο εκδότης διατηρεί το δικαίωμα να δημοσιεύει τις επιστολές εκείνες που θα συνάδουν με το επίπεδο του περιοδικού.


> 04/05

presscode

ISSUE 10

Ευρωπαϊκή απAντηση στην αYξηση των τιμΩν τροφIμων

Ó

Στις 20 Μαΐου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία παρουσιάζει ενδεχόμενα μέτρα πολιτικής για τον περιορισμό των συνεπειών της αύξησης των τιμών τροφίμων παγκοσμίως. Tο έγγραφο αυτό θα συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα πραγματοποιηθεί στις 19-20 Ιουνίου. Στην ανακοίνωση αναλύονται οι διαρθρωτικοί και κυκλικοί παράγοντες και προτείνεται μια πολιτική απόκριση σε τρεις άξονες η οποία συμπεριλαμβάνει βραχυπρόθεσμα μέτρα στο πλαίσιο του «τσεκάπ» της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, την παρακολούθηση του λιανικού εμπορίου, πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της προσφοράς γεωργικών προϊόντων και την επισιτιστική ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης βιώσιμων μελλοντικών γενεών βιοκαυσίμων, και πρωτοβουλίες που θα συμβάλουν στην παγκόσμια προσπάθεια για την αντιμετώπιση των συνεπειών της αύξησης των τιμών στους φτωχούς πληθυσμούς.

Γιατί αυξήθηκαν οι τιμές των τροφίμων;

Στην ανακοίνωση αναλύονται οι αιτίες που οδήγησαν στην πρόσφατη απότομη αύξηση των τιμών των τροφίμων, τόσο στην ΕΕ όσο και διεθνώς, μετά από τέσσερις δεκαετίες μείωσης των τιμών των γεωργικών προϊόντων. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, σήμερα παρατηρείται μείωση σε σχέση με τα ανώτατα επίπεδα τιμών των περισσότερων βασικών αγαθών που σημειώθηκαν στις αρχές του 2008. Μία από τις διαρθρωτικές αιτίες της αύξησης των τιμών των τροφίμων υπήρξε η σταθερή άνοδος της ζήτησης για βασικά τρόφιμα και για τρόφιμα προστιθέμενης αξίας, ιδίως στις μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες, αλλά και η γενική αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Η αύξηση του κόστους της ενέργειας επηρεάζει αισθητά τις τιμές των τροφίμων, ιδίως μέσω της

αύξησης του κόστους των συντελεστών παραγωγής, όπως, αζωτούχων λιπασμάτων, το κόστος των οποίων αυξήθηκε κατά 350% από το 1999, και της αύξησης του κόστους των μεταφορών. Οι ρυθμοί αύξησης της απόδοσης των εσοδειών επιβραδύνθηκαν ενώ εμφανίσθηκαν νέες αγορές για τα γεωργικά προϊόντα. Στην κατάσταση αυτή συνέβαλαν και προσωρινοί παράγοντες, όπως οι κακές εσοδείες σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη, τα ιστορικά χαμηλότερα επίπεδα αποθεμάτων, η υποτίμηση του αμερικανικού δολαρίου, και οι εξαγωγικοί περιορισμοί σε ορισμένους παραδοσιακούς προμηθευτές της παγκόσμιας αγοράς. Η κερδοσκοπία επέτεινε την ήδη παρατηρούμενη αστάθεια των τιμών.

Οι συνέπειες για την ΕΕ

Οι αυξήσεις των τιμών των βασικών αγαθών συνέβαλαν στην αύξηση των τιμών των τροφίμων και γενικά του πληθωρισμού στην ΕΕ, μολονότι η μετακύληση των αυξήσεων αυτών στις λιανικές τιμές υπήρξε περιορισμένη χάρη στην ανατίμηση του ευρώ, στη μείωση του μεριδίου των πρώτων υλών στο συνολικό κόστος παραγωγής των τροφίμων, σε σχέση με το μερίδιο του ενεργειακού και του εργασιακού κόστους, και στο περιορισμένο μερίδιο του κόστους των τροφίμων στο καλάθι της νοικοκυράς. Ωστόσο, οι συνέπειες των αυξήσεων έγιναν πολύ περισσότερο αισθητές σε ορισμένα κράτη μέλη από ό,τι σε άλλα και ήταν ιδιαίτερα επώδυνες για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Μολονότι ωφελήθηκαν οι παραγωγοί αροτραίων καλλιεργειών, η αύξηση των τιμών των ζωοτροφών έπληξε τους κτηνοτρόφους.

Οι συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο

Οι αναπτυσσόμενες χώρες που δεν είναι καθαροί εισαγωγείς τροφίμων επλήγησαν περισσότερο, ενώ οι καθαροί εξαγω-

γείς ωφελήθηκαν γενικά. Αν και η άνοδος των τιμών δεν προκάλεσε ακόμα ελλείψεις τροφίμων, μεταφράζεται ωστόσο σε αύξηση της φτώχειας, του υποσιτισμού και της ευπάθειας των φτωχών του πλανήτη σε νέες εξωτερικές κρίσεις. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα όμως, οι αυξήσεις των τιμών προσφέρουν ενδεχομένως στους αγρότες των αναπτυσσόμενων χωρών νέες ευκαιρίες εξασφάλισης εισοδήματος και θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη συμβολή της γεωργίας στην οικονομική ανάπτυξη.

Μελλοντικές τάσεις

Οι τιμές έχουν αρχίσει να παρουσιάζουν πτωτικές τάσεις έναντι των πρόσφατων ανώτατων επιπέδων τους. Η Επιτροπή αναμένει ότι οι τάσεις αυτές θα συνεχι-


EYPΩΠAΪKH ENΩΣH

βραχυπρόθεσμων ανθρωπιστικών αναγκών και στοχοθετημένη ανθρωπιστική βοήθεια υπέρ περισσότερο μακροπρόθεσμων σχεδίων με σκοπό την αναζωογόνηση της γεωργίας στις αναπτυσσόμενες χώρες. Γενικά, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί από κοντά την κατάσταση και να αναπροσαρμόζει τις πολιτικές της ώστε να λαμβάνει υπόψη τις εξελίξεις.

Μήπως η ΕΕ πρέπει να εγκαταλείψει τους στόχους της για τα βιοκαύσιμα λόγω της αύξησης των τιμών των τροφίμων;

στούν και ότι θα σταθεροποιηθούν οι αγορές. Ωστόσο, δεν προβλέπει ότι θα επιστρέψουν οι χαμηλές τιμές του παρελθόντος.

Η απόκριση σε επίπεδο πολιτικής

Η πολιτική απόκριση σε τρεις άξονες την οποία πρότεινε η Επιτροπή συνίσταται στα ακόλουθα μέτρα: 1) βραχυπρόθεσμα: το «τσεκάπ» της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής και η παρακολούθηση του λιανικού εμπορίου στο πλαίσιο της Επισκόπησης της Ενιαίας Αγοράς σύμφωνα με τις αρχές του ανταγωνισμού και της εσωτερικής αγοράς. 2) πιο μακροπρόθεσμα: πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της προσφοράς γεωργικών προϊόντων και την επισιτιστική ασφά-

λεια, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η προώθηση αειφόρων κριτηρίων για τα βιοκαύσιμα και η ανάπτυξη των επόμενων γενεών βιοκαυσίμων στην Ευρώπη και διεθνώς, η ενίσχυση της γεωργικής έρευνας και η διάδοση των γεωργικών γνώσεων, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. 3) πρωτοβουλίες που θα συμβάλουν στην παγκόσμια προσπάθεια για την αντιμετώπιση των συνεπειών που έχουν οι αυξήσεις των τιμών για τους φτωχούς πληθυσμούς, όπως: μια πιο συντονισμένη διεθνή απόκριση στη διατροφική κρίση, ιδίως στο πλαίσιο του ΟΗΕ και της ομάδας G8, συνέχιση της πολιτικής ανοικτού εμπορίου στο πλαίσιο της οποίας οι φτωχότερες χώρες του πλανήτη θα έχουν προτιμησιακή πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ, γρήγορη αντιμετώπιση των άμεσων

Το 2007, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έθεσε τον στόχο της χρήσης των βιοκαυσίμων στις μεταφορές και τον Ιανουάριο 2008 η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για την επίτευξη του στόχου αυτού. Ποτέ δεν τέθηκε ως στόχος η επίτευξη ποσοστού 10% σε βιοκαύσιμα με οποιοδήποτε τίμημα. Το ποσοστό του 10% έχει τεθεί υπό αυστηρούς όρους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ένας λειτουργικός και ουσιαστικός μηχανισμός υπέρ της αειφορίας και η εμπορική βιωσιμότητα των βιοκαυσίμων δεύτερης γενεάς. Ο μηχανισμός της ΕΕ υπέρ της αειφορίας βρίσκεται ήδη υπό συζήτηση στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Θα είναι ο πρώτος μηχανισμός τέτοιου είδους παγκοσμίως. Θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει τις βλαβερές παρενέργειες της παραγωγής και θα πρέπει να είναι ουσιαστικός και εφαρμόσιμος. Με ή χωρίς τον στόχο του 10% που έχει θέσει η Ένωση, θα υπάρξει περαιτέρω αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής βιοκαυσίμων. Η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στο μέγιστο καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποδείξει ότι ο μηχανισμός υπέρ της αειφορίας μπορεί να αποδώσει και εξασφαλίζοντας την ταχεία μετάβαση στη νέα γενεά βιοκαυσίμων. Στον τομέα των μεταφορών σήμερα, τα βιοκαύσιμα αποτελούν τη μόνη εναλλακτική δυνατότητα έναντι των μη αειφόρων ορυκτών καυσίμων. Ο στόχος της ΕΕ για τα αειφόρα βιοκαύσιμα πρόκειται να συμβάλει αποφασιστικά στη μείωση των εκπομπών CO2 της ΕΕ κατά 20 % έως το 2020.


> 06/07

presscode

ISSUE 10

«ΕυελιξIα με ασφAλεια»

η Eνωση την προωθεI με επαφEς με τα κρAτη μEλη

Ó

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινίασε πρωτοβουλία για να συμβάλει στην πρακτική εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο της προσέγγισης της ΕΕ «ευελιξία με ασφάλεια», δηλαδή του συνδυασμού της ευελιξίας στην αγορά εργασίας με την ασφάλεια της απασχόλησης Αυτή η «αποστολή ευελιξία με ασφάλεια» περιλαμβάνει επαφές με εργοδότες και εργαζόμενους καθώς και άλλους ενδιαφερόμενους μέσω μιας σειράς επισκέψεων στα κράτη μέλη τους επόμενους δύο μήνες. Η πρωτοβουλία εγκαινιάζεται κατόπιν απόφασης των κρατών μελών στο άτυπο Συμβούλιο των υπουργών Απασχόλησης τον Ιανουάριο 2008 στο Μπρνο. Ξεκινάει σήμερα στη Γαλλία και συνεχίζεται με εκδηλώσεις στη Σουηδία, στη Φινλανδία, στην Πολωνία και στην Ισπανία. Τα αποτελέσματά της θα ανακοινωθούν τον Δεκέμβριο 2008. Η αποστολή «ευελιξία με ασφάλεια» αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση και στην κατανόηση των κοινών αρχών της ευελιξίας με ασφάλεια – όπως συμφωνήθηκαν στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ του Δεκεμβρίου 2007 μετά από ανακοίνωση της Επιτροπής τον Ιούνιο 2007– καθώς και στην εφαρμογή τους στα κράτη μέλη. Η αποστολή αποτελείται από επτά μέλη, περιλαμβανομένων εκπροσώπων εργοδοτών και εργαζομένων με επικεφαλής τον Επίτροπο κ. Špidla, αρμόδιο για την απασχόληση και την ισότητα των ευκαιριών, και τον κ. Gérard Larcher, πρώην γάλλο υπουργό απασχόλησης. Συμμετέχει επίσης η σλοβενική προεδρία, η επόμενη γαλλική προεδρία και η Επιτροπή.

Τι εIναι η ευελιξIα με ασφAλεια; Η ευελιξία με ασφάλεια είναι μια συνολική προσέγγιση της πολιτικής για την αγορά εργασίας και συνδυάζει ένα βαθμό ευελιξίας στις συμβατικές ρυθμίσεις – για να μπορούν οι επιχειρήσεις και το προσωπικό τους να προσαρμόζονται στις αλλαγές – με την εξασφάλιση, για τους εργαζόμενους ότι θα διατηρήσουν την εργασία τους ή ότι θα μπορέσουν να βρουν νέα εργασία γρήγορα ενώ ταυτόχρονα θα δικαιούνται επαρκούς εισοδήματος για να καλύψουν τα μεταβατικά στάδια. Ο στόχος αυτός είναι πραγματοποιήσιμος μέσω της δια βίου μάθησης, των ενεργών πολιτικών στην αγορά εργασίας και μιας κοινωνικής μέριμνας επιπέδου. Στη σύγχρονη αγορά εργασίας, η ασφάλεια της εργασίας όπως την εννοούμε παραδοσιακά δεν είναι πάντοτε βιώσιμη λύση, ούτε η καταλληλότερη επιλογή. Οι εργαζόμενοι αλλάζουν πολύ συχνά θέσεις εργασίας, είτε το επιθυμούν είτε είναι υποχρεωμένοι. Στο πλαίσιο αυτό, χρειάζονται νέοι μηχανισμοί ασφάλειας που να διευκολύνουν τη μετάβαση από ένα επάγγελμα σε άλλο και την απόκτηση νέων δεξιοτήτων. Επίσης, οι διαφορετικοί τύποι συμβάσεων που υπάρχουν σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει να επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να προσαρμόζονται στις εξελίξεις της αγοράς και να μην τις αποτρέπουν από το να προτείνουν θέσεις εργασίας αορίστου χρόνου εξαιτίας των δυσχερειών που θα προέκυπταν εάν ενδεχόμενη αλλαγή της κατάστασης οδηγούσε σε μείωση του εργατικού δυναμικού.


EYPΩΠAΪKH ENΩΣH

Χρυσός Χορηγός:

Μέγας Χορηγός:

Χορηγοί:

Υποστηρικτές:

Αργυρός Χορηγός:

Χορηγοί Επικοινωνίας:


> 08/09

presscode

ISSUE 10

ΔιεθνHς ΑμνηστIα: ΕτHσια Eκθεση 2008

60 χρόνια

αποτυχίας στα ανθρώπινα δικαιώματα Οι κυβερνήσεις πρέπει να δώσουν εξηγήσεις και να δράσουν αμέσως


ΔIEΘNH

Η

Διεθνής Αμνηστία προκαλεί σήμερα τους ηγέτες του κόσμου να δώσουν εξηγήσεις για τις έξι δεκαετίες αποτυχίας στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να δεσμευτούν ξανά ώστε να επιτύχουν χειροπιαστές βελτιώσεις. «Τα σημεία ανάφλεξης για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Νταρφούρ, τη Ζιμπάμπουε, τη Γάζα, το Ιράκ και τη Μυανμάρ απαιτούν άμεση δράση», δήλωσε η Αϊρίν Χαν, Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, κατά τη διάρκεια της παρουσίασης της Ετήσιας Έκθεσης 2008 της Διεθνούς Αμνηστίας: Η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον κόσμο. «Η αδικία, η ανισότητα και η ατιμωρησία είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κόσμου μας σήμερα. Οι κυβερνήσεις πρέπει να δράσουν αμέσως για να κλείσει η τεράστια ψαλίδα ανάμεσα στις υποσχέσεις και τις πράξεις.» Η Ετήσια Έκθεση 2008 της Διεθνούς Αμνηστίας καταδεικνύει ότι, εξήντα χρόνια μετά την υιοθέτηση της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου από τα Ηνωμένα Έθνη, υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που πέφτουν θύματα βασανιστηρίων ή κακομεταχείρισης σε τουλάχιστον 81 χώρες, που αντιμετωπίζουν άδικες δίκες σε τουλάχιστον 54 χώρες και που δεν τους επιτρέπεται να μιλούν ελεύθερα σε τουλάχιστον 77 χώρες. «Το 2007 χαρακτηρίστηκε από την ανικανότητα των δυτικών κυβερνήσεων και την αμφιθυμία ή την απροθυμία των ανερχόμενων δυνάμεων να αντιμετωπίσουν ορισμένες από τις χειρότερες παγκοσμίως καταστάσεις κρίσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, από τις παγιωμένες συρράξεις μέχρι τις αυξανόμενες ανισότητες που κάνουν ουραγούς εκατομμύρια ανθρώπους», πρόσθεσε η κα Χαν. Η Διεθνής Αμνηστία προειδοποίησε ότι η μεγαλύτερη απειλή για το μέλλον των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι η απουσία κοινού οράματος και συλλογικής ηγεσίας. «Το 2008 αποτελεί μια χωρίς προηγούμενο ευκαιρία, για τους καινούργιους ηγέτες που ανεβαίνουν στην εξουσία και για τις χώρες που κάνουν τώρα την εμφάνισή τους στον παγκόσμιο στίβο, να χαράξουν μια καινούργια πορεία και να απορρίψουν τις μυωπικές πολιτικές και πρακτικές, που τα τελευταία χρόνια έχουν κάνει τον κόσμο πιο επικίνδυνο και πιο διχασμένο», συμπλήρωσε η κα Χαν. Η Διεθνής Αμνηστία προκαλεί τις κυβερνήσεις να δημιουργήσουν ένα καινούργιο πρότυπο συλλογικής ηγεσίας που να βασίζεται στις αρχές της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. «Οι πιο ισχυροί πρέπει να δώσουν το παράδειγμα», είπε η κα Χαν. Η Κίνα πρέπει να σταθεί στο ύψος των υποσχέσεων που έδωσε για την Ολυμπιάδα: να επιτρέψει την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία του Τύπου και να σταματήσει τη χρήση της «επανεκπαίδευσης μέσω εργασίας». Οι ΗΠΑ πρέπει να κλείσουν το κέντρο κράτησης στο Γουαντάναμο και τα μυστικά κρατητήρια, να φέρουν τους κρατούμενους ενώπιον της δικαιοσύνης σε δίκαιες δίκες ή να τους αφήσουν ελεύθερους, καθώς και να απορρίψουν κατηγορηματικά τη χρήση βασανιστηρίων και άλλων μορφών κακομεταχείρισης. Η Ρωσία πρέπει να δείξει περισσότερη ανεκτικότητα για τις αντιπολιτευόμενες φωνές και καμία απολύτως για την ατιμωρησία για τις καταπατήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τσετσενία. Η ΕΕ πρέπει να διερευνήσει τη συνενοχή των κρατών-μελών της στις έκνομες μεταγωγές υπόπτων για τρομοκρατία και να βάλει στα κράτη-μέλη τον ίδιο πήχη για τα ανθρώπινα δικαιώματα που βάζει στις άλλες χώρες. "Αν θέλει η ελληνική κυβέρνηση να αποδείξει τη δέσμευσή της στην Οικουμενική Διακή-


> 10/11

presscode

ISSUE 10

ρυξη θα πρέπει να κάνει ειλικρινείς και χειροπιαστές ενέργειες στην αντιμετώπιση των μεγάλων ζητημάτων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που απασχολούν τη χώρα μας, όπως η προστασία των προσφύγων και των μεταναστών, η αντίρρηση συνείδησης, η εμπορία γυναικών και η ανοχή στις έκνομες μεταγωγές των ΗΠΑ." δήλωσε ο Σίμος Μπούρας, Πρόεδρος του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας. Η κα Χαν προειδοποίησε: «Οι ηγέτες του κόσμου βρίσκονται σε άρνηση, αλλά η αδράνειά τους κοστίζει πολύ ακριβά. Όπως δείχνουν τα παραδείγματα του Ιράκ και του Αφγανιστάν, τα προβλήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι απομονωμένες τραγωδίες, αλλά λειτουργούν σαν ιοί που μπορούν να μολύνουν και να εξαπλωθούν γρήγορα, βάζοντας όλους μας σε κίνδυνο.» «Οι σημερινές κυβερνήσεις πρέπει να δείξουν ότι έχουν την ίδια ποιότητα οράματος, θάρρους και αφοσίωσης που οδήγησαν τα Ηνωμένα Έθνη στην υιοθέτηση της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πριν από εξήντα χρόνια.» «Οι άνθρωποι όλο και περισσότερο αξιώνουν δικαιοσύνη, ελευθερία και ισότητα.» Ορισμένες από τις πιο εντυπωσιακές εικόνες του 2007 ήταν εκείνες των μοναχών στη Μυανμάρ, των δικηγόρων στο Πακιστάν και των ακτιβιστριών στο Ιράν. «Γεμάτοι οργή και ανυπομονησία, οι άνθρωποι δεν φιμώνονται. Οι ηγέτες τους αγνοούν με δικό τους ρίσκο», είπε η κα Χαν.

ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ n Aρθρο 1 1948: Η υπOσχεση Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. 2008: Η πραγματικOτητα Το πρώτο μισό του 2007 σχεδόν 250 γυναίκες σκοτώθηκαν από βίαιους συζύγους ή μέλη της οικογένειάς τους στην Αίγυπτο και κατά μέσο όρο 2 γυναίκες βιάστηκαν κάθε ώρα. n Aρθρο 3 1948: Η υπOσχεση Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική του ασφάλεια. 2008: Η πραγματικOτητα 1.252 άνθρωποι έγινε γνωστό ότι εκτελέστηκαν από τα κράτη τους το 2007 σε 24 χώρες, 104 χώρες ωστόσο ψήφισαν για ένα παγκόσμιο μορατόριουμ της θανατικής ποινής. n Aρθρο 5 1948: Η υπOσχεση Κανείς δεν επιτρέπεται να υποβάλλεται σε βασανιστήρια ούτε σε ποινή ή μεταχείριση σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική. 2008: Η πραγματικoτητα Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε περιπτώσεις βασανιστηρίων και άλλης σκληρής, απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης σε περισσότερες από 81 χώρες το 2007. n Aρθρο 7 1948: Η υπOσχεση Όλοι είναι ίσοι απέναντι στο νόμο και έχουν εξίσου δικαίωμα στην προστασία του νόμου, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση. 2008: Η πραγματικoτητα Η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας υπογραμμίζει ότι υπάρχουν τουλάχιστον 23 χώρες με νόμους που κάνουν διακρίσεις κατά των γυναικών, τουλάχιστον 15 με νόμους που κάνουν διακρίσεις κατά των μεταναστών και τουλάχιστον 14 με νόμους που κάνουν διακρίσεις κατά των μειονοτήτων. n Aρθρο 9 1948: Η υπOσχεση Κανείς δεν μπορεί να συλλαμβάνεται, να κρατείται ή να εξορίζεται αυθαίρετα.


ΔIEΘNH

2008: Η πραγματικoτητα Στο τέλος του 2007, περισσότεροι από 600 άνθρωποι βρίσκονταν υπό κράτηση χωρίς κατηγορία, δίκη ή δικαστική αναθεώρηση της κράτησής τους στη στρατιωτική αεροπορική βάση των ΗΠΑ στο Μπαγκράμ του Αφγανιστάν, και 25.000 βρίσκονταν υπό κράτηση από την Πολυεθνική Δύναμη στο Ιράκ. n Aρθρο 10 1948: Η υπOσχεση Καθένας που κατηγορείται για ποινικό αδίκημα έχει δικαίωμα με πλήρη ισότητα, να εκδικάζεται η υπόθεσή του δίκαια και δημόσια από δικαστήριο ανεξάρτητο και αμερόληπτο 2008: Η Η πραγματικoτητα 54 χώρες καταγράφηκαν στην Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για το 2008 ότι έχουν διεξάγει άδικες δίκες. n Aρθρο 11 1948: Η υπOσχεση Κάθε κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα πρέπει να θεωρείται αθώος, μέχρι να διαπιστωθεί η ενοχή του σύμφωνα με το νόμο. 2008: Η πραγματικoτητα Οι αριθμοί της Διεθνούς Αμνηστίας δείχνουν ότι περίπου 800 άνθρωποι έχουν κρατηθεί στο Γουαντάναμο από την αρχή της λειτουργίας του τον Ιανουάριο του 2002, περίπου 270 ακόμη κρατούνται εκεί το 2008 χωρίς να τους έχει απαγγελθεί κατηγορία ή να έχουν κινηθεί οι απαιτούμενες νομικές διαδικασίες. n Aρθρο 13 1948: Η υπOσχεση Καθένας έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί ελεύθερα και να εκλέγει τον τόπο διαμονής του στο εσωτερικό ενός κράτους. 2008: Η πραγματικoτητα Το 2007, υπήρχαν πάνω από 550 ισραηλινά στρατιωτικά σημεία ελέγχου και μπλόκα που απαγόρευαν ή εμπόδιζαν την κίνηση των Παλαιστινίων μεταξύ πόλεων και χωριών της Δυτικής Όχθης. n Aρθρο 18 1948: Η υπOσχεση Κάθε άτομο έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας. 2008: Η πραγματικoτητα Η Διεθνής Αμνηστία έχει καταγράψει ότι 45 χώρες έχουν κρατούμενους συνείδησης.

n Aρθρο 19 1948: Η υπOσχεση Καθένας έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης και το δικαίωμα να αναζητά, να παίρνει και να διαδίδει πληροφορίες και ιδέες, με οποιοδήποτε μέσο έκφρασης και από όλο τον κόσμο. 2008: Η πραγματικoτητα 77 χώρες απαγόρευαν την ελευθερία της έκφρασης και του τύπου σύμφωνα με την Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για το 2008. n Aρθρο 20 1948: Η υπOσχεση Καθένας έχει το δικαίωμα να συνέρχεται και να συνεταιρίζεται ελεύθερα και για ειρηνικούς σκοπούς. 2008: Η πραγματικoτητα Χιλιάδες άνθρωποι πιστεύεται ότι έχουν συλληφθεί κατά τη διάρκεια καταστολής διαδηλώσεων στη Μυανμάρ το 2007, η Διεθνής Αμνηστία εκτιμά ότι περίπου 700 συνεχίζουν να κρατούνται. n Aρθρο 23 1948: Η υπOσχεση Καθένας έχει το δικαίωμα να εργάζεται και να επιλέγει το επάγγελμά του, να έχει δίκαιες και ικανοποιητικές συνθήκες εργασίας και να ιδρύει και να συμμετέχει σε συνδικάτα. 2008: Η πραγματικoτητα Τουλάχιστον 39 συνδικαλιστές σκοτώθηκαν στην Κολομβία το 2007, 22 σκοτώθηκαν τους 4 πρώτους μήνες αυτού του έτους. n Aρθρο 25 1948: Η υπOσχεση Καθένας έχει το δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει την υγεία και την ευημερία του ειδικά οι μητέρες και τα παιδιά. 2008: Η πραγματικoτητα Το 14% του πληθυσμού του Μαλάουι ζούσε με HIV/AIDS to 2007, μόνο το 3% από αυτούς είχε πρόσβαση σε δωρεάν φάρμακα κατά του ιού, 1 εκατομμύριο παιδιά έμειναν ορφανά εκεί εξαιτίας θανάτων που σχετίζονταν με το AIDS. (Όλα τα στοιχεία προέρχονται από την Ετήσια Έκθεση 2008 της Διεθνούς Αμνηστίας).


> 12/13

presscode

ISSUE 10

Eκθεση Gross

για Ίμβρο - Τένεδο Εγκρίθηκε από την Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, η εισήγηση του Ελβετού βουλευτή κ. Gross για την Ίμβρο και την Τένεδο


ΔIEΘNH

Η

εισήγηση ολοκληρώθηκε λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση της επίσκεψης-αυτοψίας του κ. Γκρος που διενεργήθηκε στα δύο νησιά και στην Άγκυρα την εβδομάδα της Διακαινησίμου (28 Απριλίου-2 Μαΐου 2008). Η 20σέλιδη εισήγηση αποτελείται από το σχέδιο ψηφίσματος και την αιτιολογική έκθεση. Μετά από εκτενείς τεκμηριωμένες αναφορές στην ιστορική διαδρομή των δύο νησιών από το 1923 και ιδιαίτερα στις πολιτικές που ανάγκασαν τη συντριπτική πλειοψηφία των ελληνικής καταγωγής κατοίκων τους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους στις δεκαετίες κυρίως του 1960-1970, η έκθεση προβαίνει σε μια λεπτομερή καταγραφή των προβλημάτων που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σήμερα η ολιγάριθμη κοινότητα των Ιμβρίων και Τενεδίων μονίμων κατοίκων αλλά και οι χιλιάδες των εξορίστων αυτοχθόνων κατοίκων και των απογόνων τους, και προτείνει συγκεκριμένα μέτρα ώστε «να διατηρηθεί ο ιδιαίτερος πολιτισμικός χαρακτήρας των δύο νησιών». Ένα σαφές κεντρικό πολιτικό μήνυμα προς την κατεύθυνση αυτή, τονίζει ο εισηγητής, «θα αποτελούσε ένα εξαιρετικό παράδειγμα της βούλησης της Τουρκίας να ξεπεράσει παρωχημένες εθνικιστικές τακτικές και να ασπαστεί τις ευρωπαϊκές αξίες της καλής γειτονίας, ένα θετικό παράδειγμα ανοχής, αλληλοσεβασμού και ευημερίας». Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται στο σχέδιο ψηφίσματος περιλαμβάνονται τα ακόλουθα: n Απόδοση στους αρχικούς ιδιοκτήτες των ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν και δεν χρησιμοποιούνται για κοινωφελείς σκοπούς n Αναστολή της διαδικασίας καταγραφής του κτηματολογίου επί δεκαετία ώστε να αποκατασταθούν οι αδικίες που οδήγησαν σε δημεύσεις περιουσιών n Άμεση και αποτελεσματική αναγνώριση κληρονομικών δικαιωμάτων ανεξαρτήτως υπηκοότητας n Απόδοση της τουρκικής υπηκοότητας στους γηγενείς κατοίκους των νησιών που εκδιώχθηκαν και στους απογόνους τους

n Επαναλειτουργία τουλάχιστον ενός ελληνικού σχολείου στην Ίμβρο n Συγκεκριμένα άμεσα μέτρα για τη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς και του φυσικού κάλλους των νησιών n Ακτοπλοϊκή σύνδεση μεταξύ των δύο νησιών καθώς και με ελληνικά λιμάνια n Βελτίωση των υποδομών στα ελληνικά παραδοσιακά χωριά της Ίμβρου n Καθιέρωση άτυπου τακτικού διαλόγου μεταξύ των τοπικών αρχών και των εκπροσώπων των κοινοτήτων των δύο νησιών n Παρακολούθηση της εφαρμογής των προτεινόμενων μέτρων από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Η συζήτηση του σχεδίου ψηφίσματος και η ψήφισή του από την Ολομέλεια της PACE θα λάβει χώρα στο Στρασβούργο την Παρασκευή 27 Ιουνίου 2008. Οι απανταχού Ιμβριακοί και Τενεδιακοί Σύλλογοι εκφράζουν την ικανοποίησή τους για το γεγονός ότι, έστω μετά από 85 χρόνια, τα αδιάσειστα στοιχεία των παραβιάσεων των δικαιωμάτων τους από την Τουρκία, υπό την ανοχή της Ελλάδας και της διεθνούς κοινότητας γενικότερα, ελήφθησαν υπόψη και επαληθεύθηκαν μέσα από μια αντικειμενική διαδικασία στο πλαίσιο έρευνας ενός διεθνούς οργανισμού. Ευχαριστούν και χαιρετίζουν ιδιαίτερα τις προσπάθειες του εισηγητή κ. Αντρέας Γκρος, τόσο κατά την άσκηση των καθηκόντων του από το 2006 μέχρι σήμερα όσο και στην ίδια την έκθεση, να λειτουργήσει ως καλοπροαίρετος και αντικειμενι-

κός διαμεσολαβητής ώστε να γίνουν αντιληπτές και να διατυπωθούν με σαφήνεια οι προθέσεις των Ιμβρίων και Τενεδίων, που επιθυμούν να διατηρήσουν τους δεσμούς τους με τις ιδιαίτερες πατρίδες τους χωρίς αλυτρωτισμούς και εθνικιστικές εξάρσεις. Διατυπώνουν ωστόσο την ανησυχία, όπως διαπίστωσε και ο ίδιος ο εισηγητής, ότι τα χρονικά περιθώρια για την επιβίωση της ελληνικής μειονότητας των νησιών βρίσκονται στο όριο της εξάντλησης. Υπενθυμίζουν ότι το σύνολο των Ιμβρίων και Τενεδίων ήταν και πολλοί εξακολουθούν να είναι και σήμερα πολίτες της Τουρκίας, και απευθύνουν έκκληση προς τον πολιτικό κόσμο και την κοινωνία της Τουρκίας να ενεργήσει άμεσα, καλόπιστα και αποτελεσματικά ώστε να επιτρέψει την επανένταξή τους στην τοπική κοινωνία με όρους αξιοπρέπειας, ισονομίας και σεβασμού της ιδιαίτερης πολιτιστικής και εθνοτικής τους ταυτότητας. Εκφράζουν την απεριόριστη ευγνωμοσύνη τους στην Αντιπρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων και ήδη επίτιμο μέλος της PACE κ. Έλσα Παπαδημητρίου, χωρίς την καθοριστική συμβολή της οποίας η διαδικασία αυτή δεν θα είχε καν δρομολογηθεί. Ευχαριστούν τα μέλη της Επιτροπής Νομικών Υποθέσεων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την απόφασή τους να εγκρίνουν την εισήγηση. Αναμένουν από τους Έλληνες βουλευτές-μέλη της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης να δώσουν το παρών στη διάσκεψη της 27ης Ιουνίου και να στηρίξουν την υιοθέτηση της απόφασης, όπως ευελπιστούν ότι θα πράξουν και οι Τούρκοι βουλευτές καθώς και οι συνάδελφοί τους από την υπόλοιπη Ευρώπη, προκειμένου η Ίμβρος και η Τένεδος να καταστούν ένα παράδειγμα ειρηνικής συνύπαρξης και σεβασμού της διαφορετικότητας.


> 14/15

presscode

ISSUE 10

Τατηςπαράδοξα

παγκοσμιοποίησης n Henry A. Kissinger


ΔIEΘNH

Για πρώτη φορά στην ιστορία, ένα πραγματικά παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, δημιουργεί προοπτικές μιας –μέχρι σήμερα– αφάνταστης ευημερίας. Την ίδια στιγμή – παραδόξως– αυτή η διαδικασία βάζει σε πειρασμό τον εθνικισμό, που απειλεί την εκπλήρωσή της.

Η

βασική προϋπόθεση της παγκοσμιοποίησης είναι ότι ο ανταγωνισμός θα επιβραβεύσει τον αποδοτικότερο, μια διαδικασία που, εξ ορισμού, προϋποθέτει νικητές και ηττημένους. Εάν υπάρχουν μακρόχρονοι ηττημένοι, θα επιστρέψουν στα γνωστά πολιτικά τους πιστεύω για να νοιώσουν ανακούφιση. Τα οφέλη της παγκόσμιας ανάπτυξης, ξεπερνούν κατά πολύ το κόστος της – όμως αυτή η παραδοχή δεν θα τους είναι αρκετή. Επιπλέον, πολλές χώρες, για να παραμείνουν ανταγωνιστικές, είναι υποχρεωμένες να αλλάξουν τη νομοθεσία τους, πυροδοτώντας έτσι, εσωτερικές αναταραχές. Σε περιόδους οικονομικού κινδύνου, αυτές οι τάσεις ενισχύονται. Ένα παράδειγμα είναι η διαμάχη για την οικονομική πολιτική, στην τρέχουσα προεδρική καμπάνια. Στις βιομηχανικές χώρες, η παγκοσμιοποίηση επιδρά στην εσωτερική πολιτική με δύο τρόπους: Η βελτιωμένη παραγωγικότητα παράγει το παράδοξο της ενισχυμένης ευημερίας, που συνοδεύεται από την υψηλότερη ανεργία. Συγχρόνως, εμφανίζεται μια απομάκρυνση από τα σκληρά (ή και υποτιμητικά) επαγγέλματα, θέσεις που αναπληρώνουν οι οικονομικοί μετανάστες. Μια σύγκρουση των πολιτισμών και ένας εθνικισμός που υποστηρί-

ζει τον αποκλεισμό αναπτύσσονται. Με αυτόν τον τρόπο, οι παραλλαγές του προστατευτισμού αποκτούν μια εσωτερική βάση. Αυτή η τάση εμφανίζεται ακόμη και στον παραγωγικού τομέα του βιομηχανοποιημένου κόσμου. Συνδεμένες με το Διαδίκτυο με παρόμοιες επιχειρήσεις και χρηματοδοτικούς οργανισμούς σε όλο τον κόσμο, οι πολυεθνικές επιχειρήσεις επιχειρούν στη παγκόσμια αγορά, διαθέτοντας προσωπικό που παραμένει στη θέση του, περισσότερο από όσο μια κυβέρνηση, έχοντας ταυτόχρονα και λιγότερους περιορισμούς στις αναλύσεις τους. Γενικά, οι επιχειρήσεις που παραμένουν εξαρτημένες από την εθνική οικονομία, δεν έχουν τις ίδιες ευκαιρίες. Προσλαμβάνουν κατά κανόνα εργατικό δυναμικό με τις χαμηλότερες αμοιβές και τις λιγότερες προοπτικές. Συνήθως στηρίζονται σε περιορισμένες αγορές. Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις υποστηρίζουν την ελευθεροποίηση των συναλλαγών και την ελεύθερη μετακίνηση των κεφαλαίων - οι εγχώριες επιχειρήσεις (και τα συνδικάτα) συχνά πιέζουν προς τον προστατευτισμό. Οι οικονομικές κρίσεις προφανώς ενισχύουν αυτές τις τάσεις. Και το διεθνοποιημένο οικονομικό σύστημα παρήγαγε αυτές τις περιοδικές κρίσεις, σχεδόν τόσο προβλέψιμα όσο η συνεχής αύξησή του: στη Λατινική Αμερική στη δεκαετία του '80, στο Μεξικό το 1994, στην Ασία το 1997,


> 16/17

presscode

ISSUE 10

τη Ρωσία το 1998, στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2001 και πάλι το 2007. Κάθε κρίση έχει διαφορετική αφορμή, εντούτοις υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά: η κερδοσκοπία και η συστηματική υποεκτίμηση του κινδύνου. Οι επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στα σημαντικότερα ζητήματα, λειτουργούν σε δυο επίπεδα: Υπάρχουν επιχειρήσεις απολύτως απαραίτητες για την εθνική ασφάλεια, για τις οποίες οι ξένες επενδύσεις πρέπει να περιοριστούν ή και να αποκλειστούν; Δεύτερον, ποιες επιχειρήσεις πρέπει να σωθούν από την κατάρρευση, για να διατηρηθεί η αμυντική μας ικανότητα; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, όσο δύσκολες και αν είναι, δεν θα πρέπει να τις αποφύγουμε, γιατί αυτό υπαγορεύει το εθνικό συμφέρον. Έτσι, το διεθνές σύστημα αντιμετωπίζει ένα παράδοξο. Η ευημερία του εξαρτάται από την επιτυχία της παγκοσμιοποίησης, αλλά αυτή η διαδικασία παράγει και μια κριτική που μπορεί να λειτουργήσει αντίθετα προς την ολοκλήρωσή της. Οι οικονομικοί διευθυντές έχουν λίγες ευκαιρίες για να διαχειριστούν πολιτικές διαδικασίες που αφορούν την παγκοσμιοποίηση. Οι πολιτικοί έχουν τα κίνητρα, όχι απαραίτητα σύμφωνα με τους οικονομικούς διευθυντές. Αυτό το χάσμα πρέπει να εξαλειφθεί ή τουλάχιστον να μικρύνει. Ενδεικτικά αναφέρω: – Η πρώτη παραδοχή είναι η αναγνώριση ότι αυτά τα προβλήματα είναι ψεγάδια της μεγάλης επιτυχίας. Η συζήτηση για τις ανεπάρκειες της διαδικασίας δεν πρέπει να εκφυλιστεί στις επιθέσεις στο βασικό εννοιολογικό της πλαίσιο, όπως συνέβη πολύ συχνά στην προεδρική εκστρατεία. Οι πολιτικοί ηγέτες πρέπει να αποφύγουν –και να μην ενθαρρύνουν– τον προστατευτισμό που οδήγησε στην καταστροφή στη δεκαετία του '30. – Οι παράμετροι των ορίων της εθνικής ασφάλειας στην παγκοσμιοποίηση πρέπει να τεθούν σε εθνική βάση και όχι να αφεθούν στις ομάδες πίεσης, τους λομπίστες και την εκλογική πολιτική. Η επόμενη κυβέρνηση πρέπει να καθιερώσει μια δικομματική επιτροπή στο υψηλότερο επίπεδο, για να ερευνήσει το τι αποτελεί την απολύτως απαραίτητη στρατηγική σε

βιομηχανική και τεχνολογική βάση και ποια μέτρα απαιτούνται για να συντηρηθεί. Υψηλή μεταξύ των προτεραιοτήτων μας πρέπει να είναι μια διεισδυτική ματιά στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, που δημιουργεί πολύ λίγους μηχανικούς και τεχνικούς σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές μας. Το κριτήριο πρέπει να είναι τι είναι ουσιαστικό για την εθνική ασφάλεια, και όχι η προστασία των επιχειρήσεων από τον ανταγωνισμό – κάτι που είναι βασικό για την παγκόσμια ανάπτυξη. Σίγουρα δεν θα είναι εύκολο να χαράξουμε αυτή τη γραμμή, και οι χειρισμοί ενέχουν πολιτικούς κινδύνους. Το πρόβλημα όμως δεν θα λυθεί από μόνο του και αν δεν δράσουμε, από κάποιο σημείο και μετά θα γίνει ανεξέλεγκτο. – Οι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί θα πρέπει να προσαρμοστούν με τις τρέχουσες οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις. Η ετήσια σύνοδος κορυφής των G8 δημιουργήθηκε το 1975 ως συνάντηση των έξι βιομηχανικών δημοκρατιών για να σχεδιάσουν το οικονομικό και κοινωνικό τους μέλλον κατά τη διάρκεια της πρώτης ενεργειακής κρίσης. (Ο Καναδάς προστέθηκε το 1976 και η Ρωσία το 1998.) Στην πρώτη συνεδρίαση στο Rambouillet, κάθε χώρα είχε άδεια για τρεις μόνο συμμετέχοντες, συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου, και ενός μέλους του προσωπικού για να διευκολύνει την πλήρη και ειλικρινή συζήτηση. Από τότε, οι συνεδριάσεις έχουν εκφυλιστεί σε μεγάλες συνελεύσεις που εξυπηρετούν ουσιαστικά πολιτικές σκοπιμότητες. Πρέπει να αποκατασταθεί στον αρχικό σκοπό της, που θα αφιερώνεται πρώτιστα στα ζητήματα που έχουν επιπτώσεις στη μακροπρόθεσμη υγεία της παγκόσμιας οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των ευκαιριών στις κοινωνίες που έχουν μείνει πίσω, για να συμμετέχουν στην παγκόσμια ανάπτυξη. Σε αυτή την διαδικασία θα πρέπει να περιληφθούν η Ινδία, η Κίνα και ενδεχομένως η Βραζιλία. – Η αρχική ομάδα των επτά βιομηχανικών δημοκρατιών συνεχίζει να συναντιέται σε επίπεδο υπουργών οικονομίας, κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων της G8. Αυτή η Ομάδα των 7 πρέπει να αναλάβει, προ πάντων, την εξέταση κατά τρόπο συ-

στηματικό των εσωτερικών και κοινωνικών στρεβλώσεων που προκαλούνται από τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης. – Το διεθνές Νομισματικό Ταμείο με τη σημερινή του μορφή είναι αναχρονιστικό. Δημιουργήθηκε για να διαχειρίζεται τις κρίσεις που προκύπτουν από το δανεισμό από ή προς την κυβέρνηση. Είναι ωσεί παρών στις οικονομικές κρίσεις του 21ου αιώνα, οι οποίες έχουν προκύψει από τις πρακτικές στα πλαίσια του ιδιωτικού τομέα. Το ΔΝΤ επεδίωξε να προσαρμοστεί στις νέες περιστάσεις αλλά με πάρα πολύ αργό ρυθμό. Θα πρέπει να μεταρρυθμιστεί. – Οι πρακτικές δανεισμού που παρήγαγαν την οικονομική κρίση στις ΗΠΑ απαιτούν την επείγουσα προσοχή και τη μεγαλύτερη διεθνή συνεργασία. Οι πρακτικές ήταν εμφανείς πολύ πριν από την εκδήλωση της κρίσης. Πραγματοποιήθηκαν από την εφεύρεση οικονομικών οργάνων που ενθάρρυναν την κερδοσκοπία κρύβοντας τη φύση των υποχρεώσεων. Στην καταστροφή με τα subprimes, οι δανειστές έχασαν τη δυνατότητα να υπολογίσουν την έκταση των υποχρεώσεών τους και οι δανειζόμενοι να καταλάβουν τις επιπτώσεις των υποχρεώσεών τους. Οι ρυθμιστές δεν επενέβησαν, ίσως επειδή η εξουσία τους ήταν ανεπαρκής ή επειδή η αγορά είχε καλυφθεί με τα αδιαφανή οικονομικά όργανα που έκρυψαν τον κίνδυνο. Υπάρχει επίσης ηθικός κίνδυνος και πρέπει να αντιμετωπιστεί. Χρηματοδοτικοί οργανισμοί ή τράπεζες επενδύσεων θα πρέπει να επανεξετάσουν τις πρακτικές τους με τρόπο που να προστατεύεται ο φορολογούμενος. Τελικά, εάν το χάσμα μεταξύ των οικονομικών και πολιτικών τάξεων του κόσμου δεν μικρύνει ουσιαστικά, οι δύο δομές θα καταλήξουν να αποδυναμώνουν η μία την άλλη. (C) 2008 TRIBUNE MEDIA SERVICES, INC.


f orei g n a f f air s

www.ForeignAffairs.org

> MIA MHNIAIA AΠOKΛEIΣTIKH ΣYNEPΓAΣIA

18

O μύθος της τρομοκρατίας ως κοινωνικό κίνημα

22 24

Mετά το Γκουαντανάμο

Η στρατηγική διαχείριση των πετρελαϊκών αποθεμάτων


> 18/19

presscode

ISSUE 10


f orei g n a f f air s

Ο μύθος της τρομοκρατίας ως κοινωνικO κIνημα n Bruce Hoffman


> 20/21

Σ

presscode

ISSUE 10

τη φετινή προεδρική εκστρατεία, αν εξαιρέσουμε τις αναφορές του Rudy Giuliani, το ζήτημα της τρομοκρατίας φαίνεται πως έχει ξεχαστεί. Πολλοί αναλυτές πιστεύουν πως η περίφημη βιντεοσκοπημένη εμφάνιση του Osama bin Laden ένα μήνα πριν τις εκλογές του 2004, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επανεκλογή του προέδρου Bush, υπενθυμίζοντας τη φρίκη της 11/9 και επαναφέροντας το φόβο μελλοντικών επιθέσεων. Αν μέχρι σήμερα το ζήτημα της τρομοκρατίας έχει αγνοηθεί κατά ένα μεγάλο μέρος, αυτό δεν σημαίνει πως η Al Qaeda και ο αρχηγός της δεν θα έρθουν και πάλι στο προσκήνιο. Η έκδοση του βιβλίου «Leaderless Jihad» είναι επομένως επίκαιρη. Ο συγγραφέας του Marc Sageman έχει μεγάλη εμπειρία στη μελέτη της τρομοκρατίας. Γεννημένος στην Ευρώπη με σπουδές στις ΗΠΑ με διδακτορικό στην πολιτική κοινωνιολογία είναι εν ενεργεία ψυχίατρος. Υπηρέτησε στο αμερικανικό ναυτικό, πριν πάει στη CIA το 1984. Τη δεκαετία του 80 έμεινε στο Ισλαμαμπάντ και είχε στενή συνεργασία με τους μουτζαχεντίν που πολεμούσαν εκείνη την περίοδο τους Σοβιετικούς. Στο βιβλίο του ο Sageman, υποστηρίζει πως η σημαντικότερη απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη δύση σήμερα, δεν είναι η αναβίωση της Al Qaeda στα σύνορα Αφγανιστάν-Πακιστάν, αλλά τα χαλαρά δίκτυα μουσουλμάνων που είτε έχουν γεννηθεί, είτε σπουδάζουν ή εργάζονται στη Δύση. Δυσαρεστημένες παρέες που είναι συχνά φίλοι, συγκάτοικοι, ή συμμαθητές, δέχονται από κοινού το ριζοσπαστικό κήρυγμα. Τα εντυπωσιακά συμπεράσματα του Sageman δεν αγνοούν την Al Qaeda, η οποία έχει κεντρική θέση στο βιβλίο του, αλλά της δίνουν τις σημερινές της διαστάσεις. Μπορεί να ήταν κάποτε ο εγκέφαλος της Jihad διαθέτοντας τεράστια κεφάλαια και υποδομές εκπαίδευσης, αλλά σήμερα έχει πάψει να υφίσταται ως οργανωτική ή λειτουργική οντότητα. Αντίθετα, η κύρια τρομοκρατική απειλή σήμερα, προέρχεται από τις διάσπαρτες χαμηλού επιπέδου ομάδες.

H σημαντικότερη απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη δύση σήμερα, δεν είναι η αναβίωση της Al Qaeda στα σύνορα Αφγανιστάν-Πακιστάν, αλλά τα χαλαρά δίκτυα μουσουλμάνων που είτε έχουν γεννηθεί, είτε σπουδάζουν ή εργάζονται στη Δύση.

Αλλά αυτή η άποψη αψηφά τις δύο πρόσφατες επίσημες αναλύσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, που υποστηρίζουν σαφώς πως η Al Qaeda εξακολουθεί να είναι «η σοβαρότερη απειλή για την πατρίδα» και πως διατηρεί την ικανότητα επίθεσης προς τις ηνωμένες Πολιτείες. Αυτά τα συμπεράσματα απορρίπτονται από τον Sageman ως "κινδυνολογίες" χωρίς περαιτέρω αναλυτική εξήγηση ή εμπειρική αιτιολόγηση. Αυτές όμως οι εκτιμήσεις των "κινδυνολόγων" δεν περιορίζονται στα αμερικανικά σύνορα, σε μια ομιλία – ορόσημο το 2006 η Eliza Manningham- Buller μετέπειτα Γενική Διευθύντρια της βρετανικής υπηρεσίας ασφάλειας (MI5), ήταν σαφής ως προς την απειλή μιας αναζωπυρωμένης Al Qaeda, καθώς και τις λειτουργικές, οργανωτικές και επιχειρησιακές δυνατότητές της, τις οποίες διατηρεί. «Γνωρίζουμε πολυάριθμα σχέδια που επεξεργάζονται για να δολοφονήσουν πολίτες μας και να βλάψουν την οικονομία μας, τι σημαίνει πολυάριθμα; Σχεδόν 30 τα οποία γνωρίζουμε αυτή την περίοδο» και συνέχισε «Αυτά τα σχέδια συνδέονται άμεσα με την Al Qaeda και το Πακιστάν, μέσω των οποίων παρέχεται η καθοδήγηση και η κατάρτιση σε ένα μεγάλο μέρος των εξτρεμιστών που ζουν στη χώρα μας». Η προσέγγιση που επιχειρεί ο

Sageman, υποστηρίζει πως “εξετάζει τους τρομοκράτες μέσα από το περιβάλλον τους, από κάτω προς τα πάνω, με την ελπίδα να εξηγήσει το φαινόμενο της τρομοκρατίας.” Δεδομένου ότι Sageman είναι ψυχίατρος, δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει οτι υιοθετεί μια μεμονωμένη οπτική παρά μια οργανωτική ή συλλογική μέθοδο. Αλλά τα οφέλη των από κάτω προς τα επάνω εναντίον των από επάνω προς τα κάτω προσεγγίσεων στη μελέτη της τρομοκρατίας, έχουν εξετασθεί από τους μελετητές για χρόνια. Πράγματι, ένα από τα καλύτερα βιβλία στο χώρο εστιάζει ακριβώς σε αυτό το ζήτημα: “ Origins of Terrorism: Psychologies, Ideologies, Theologies, States of Mind” του Walter Reich, επίσης ψυχιάτρου που δημοσιεύθηκε 20 χρόνια πριν, και απουσιάζει προκλητικά από τη βιβλιογραφία του Sageman. Το “Leaderless Jihad” βασίζεται κυρίως σε αυτά που ο ίδιος ο Sageman θεωρεί τα δυνατά του σημεία: τα εμπειρικά στοιχεία που στηρίζει την ανάλυσή του και στην τεχνική που χρησιμοποιεί, εξετάζοντας την τρομοκρατία ως κοινωνικό κίνημα. Για ένα βιβλίο που υμνεί την επιστημονική μέθοδο και τη σημασία των γεγονότων, προκαλεί ερωτηματικά η πολύ σύντομη αναφορά στη μεθοδολογία και η συνοπτική διευκρίνιση των στοιχείων που παρουσιάζει. Ο Sageman υποστηρίζει πως άρχι-


f orei g n a f f air s

σε να φτιάχνει μια βάση δεδομένων από τις πληροφορίες για τους 19 αεροπειρατές της 11/9, την οποία εμπλούτισε με ένα δείγμα 172 οπαδών της jihad από το προηγούμενο βιβλίο του και κατέληξε σε πάνω από 500 σχεδιαγράμματα, από τα οποία προέρχεται αυτή η μελέτη. Ο Sageman υποστηρίζει πως η βάση περιέχει “πληροφορίες για τα συγκεκριμένα άτομα και τις σχέσεις τους με άλλους τρομοκράτες και μη, τις ιδέες και το κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό, και τεχνολογικό τους πλαίσιο” και ακόμα, πως μια καλή βάση δεδομένων "πρέπει να εξετάζει την εξέλιξη αυτών των σχέσεων για να δει πώς αυτές διαμορφώνονται, εντείνονται, ή εξασθενίζουν ώστε να περιγραφεί η πορεία τους μέσα στο χρόνο. Κοιτώντας αυτή τη διαδικασία από την οπτική των κοινωνικών επιστημών, αυτός ο τύπος των απροσδιόριστων πηγών και στοιχείων και οι ασαφείς διαδικασίες συλλογής δημιουργούν σοβαρό πρόβλημα. Επιπλέον, ο Sageman δεν εξηγεί πώς η συλλογή αυτών των στοιχείων προσαρμόζεται στα επιστημονικά πρότυπα της ακαδημαϊκής έρευνας, της οποίας τα αποτελέσματα των περισσοτέρων μελετητών της τρομοκρατίας, θεωρεί πως υστερούν. Το αξίωμα που προβάλλει πως οι οπαδοί της jihad “είναι κατά βάση ρομαντικοί άντρες και γυναίκες που κυνηγούν ένα

όνειρο” και ο ισχυρισμός ότι “δεν υπάρχει κανένα εν υπνώσει δίκτυο (της Al Qaeda) στις Ηνωμένες Πολιτείες”, στερείται στοιχείων. Επιπλέον, η πεποίθησή του πως οι κύριες Πακιστανικές οργανώσεις της jihad, απλώς ενδιαφέρονται για την απελευθέρωση του Kashmir από την Ινδία, δεν επιθυμούν την επιβολή ενός σκληρού θεοκρατικού καθεστώτος στο Πακιστάν, δεν μάχονται τη δημοκρατία και δεν πολεμούν τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν, είναι πλήρως παραπλανημένη. Ο Sageman δεν μπορεί να δει ότι η τρέχουσα απειλή είναι όχι μόνο το προϊόν της ριζοσπαστικοποίησης αλλά και της πραγματοποίησης του στρατηγικού και οργανωτικού σχεδιασμού της Al Qaeda, αποφάσεις που έχουν ληφθεί τουλάχιστον μια δεκαετία πριν. Μέχρι το 1999, οι βρετανικές αρχές γνώριζαν για την από μακρού υφιστάμενη εκστρατεία της Al Qaeda για τον προσηλυτισμό των μουσουλμάνων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σήμερα, πιστεύουν πως 3.000 περίπου βρετανοί μουσουλμάνοι, εκπαιδεύθηκαν σε στρατόπεδα της Al Qaeda σε Αφγανιστάν, Πακιστάν, Υεμένη, και αλλού και επέστρεψαν πίσω στις εστίες τους. Όπως περιέγραψε η ΜΙ5, τα μέλη της Al Qaeda πέτυχαν την πλήρη ενσωμάτωσή τους στη βρετανική μουσουλμανική κοινότητα και μπορούν να ξεκινήσουν τον προσηλυτι-

σμό νέων, δεκτικών μελών. Αυτό το γεγονός της σκόπιμης και μακρόχρονης διάβρωσης που επιχειρούν οι τρομοκράτες, το βιβλίο του Sageman το απορρίπτει εντελώς. Η Al Qaeda μοιάζει με ένα καρχαρία, ο οποίος πρέπει να συνεχίσει να κινείται, ανεξάρτητα από το πόσο αργά ή γρήγορα, θα συνεχίσει ή θα πεθάνει. Συνεχίζοντας προσαρμόζεται παράλληλα με τους εχθρούς της, προσδιορίζοντας ταυτόχρονα νέους στόχους. Η ικανότητα της ομάδας να επιβιώνει άλλωστε, αποτελεί δείγμα της ανθεκτικότητάς και της συνεχούς απήχησης της ιδεολογίας της. Η νίκη επί της Al Qaeda θα απαιτήσει ανάλυση που να στηρίζεται στην υγιή εμπειρική κρίση και που δεν θα τυφλώνεται από τις προκλητικές θεωρίες, μεθοδολογίες, ή τον ευσεβή πόθο. Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους πρέπει επικεντρώσουν εκ νέου την προσοχή τους στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν, όπου η Al Qaeda άρχισε να καταρρέει μετά από την 11/9 αλλά σήμερα έχει ανασυγκροτηθεί. Πρέπει να αναγνωρίσουν πως η Al Qaeda δεν μπορεί να νικηθεί μόνο με στρατιωτικά μέσα. Η επιτυχία απαιτεί μια διπλή στρατηγική που συστηματικά θα αποδυναμώνει τις ικανότητες του εχθρού: δηλαδή να συνεχίσει να εκτελεί ή να συλλαμβάνει μέλη της ανώτερης ηγεσίας της Al Qaeda, και σπάζοντας τον κύκλο στρατολόγησης νέων μελών. Μόνο με την καταστροφή της ηγεσίας της οργάνωσης και τη διάσπαση της απήχησης του ριζοσπαστικού της μηνύματος, μπορούν να θεωρήσουν, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους, πως νίκησαν. Ο Bruce Hoffman είναι καθηγητής στο Georgetown University's School of Foreign Service και συνεργάτης στο U.S. Military Academy's Combating Terrorism Center at West Point. Είναι συγγραφέας του βιβλίου “Inside Terrorism” COPYRIGHT 2008 COUNCIL ON FOREIGN RELATIONS, PUBLISHER OF FOREIGN AFFAIRS. ALL RIGHTS RESERVED. DISTRIBUTED BY TRIBUNE MEDIA SERVICES


> 22/23

presscode

ISSUE 10

Μετά το Guantánamo n Kenneth Roth (*)


f orei g n a f f air s

Α

υτές τις μέρες φαίνεται ότι όλοι θέλουν να κλείσει το Guantαnamo, αλλά τι θα πρέπει να ακολουθήσει; Πολλοί κρατούμενοι έχουν ήδη απελευθερωθεί και πολλοί θα ακόμα θα πρέπει να απελευθερωθούν σύντομα. Υπάρχει όμως ένας σκληρός πυρήνας – η κυβέρνηση Μπους αναφέρει περίπου 150 κρατούμενους – που έχει σχεδιάσει ή πραγματοποιήσει τρομοκρατικές επιθέσεις. Τι θα πρέπει να γίνει με αυτούς; Η καλύτερη λύση θα ήταν να διωχθούν, είτε από πολιτικά δικαστήρια είτε από στρατοδικεία. Τα αμερικανικά δικαστήρια έχουν μια μακρόχρονη ιστορία επιτυχούς αντιμετώπισης τρομοκρατικών υποθέσεων., όπως πρόσφατα του Jose Padilla, αλλά η κυβέρνηση τα θεωρεί αναρμόδια. Η εναλλακτική λύση που προβάλλεται – οι ειδικές στρατιωτικές επιτροπές – έχει σοβαρά διαδικαστικά προβλήματα, όπως η αποδοχή των δια της βίας ομολογιών. Ακόμα και αν τελικά αυτές οι επιτροπές επικρατήσουν – που είναι απίθανο – αυτό θα ήταν καταστροφικό για τη δημόσια εικόνα μας και η διεθνής κοινή γνώμη θα εστίαζε στην άδικη διαδικασία, και όχι στα προς εξέταση εγκλήματα των υπόπτων στη δίκη. Μια άλλη εναλλακτική λύση, που συζητιέται αυτήν την περίοδο σε ακαδημαϊκούς και νομικούς κύκλους και πιθανώς σύντομα να φτάσει στο Κογκρέσο, θα ήταν ένα σύστημα προληπτικής κράτησης. Θα επέτρεπε στη μακροπρόθεσμη κράτηση υπόπτων για τρομοκρατία στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά από μια ακρόαση αλλά χωρίς ποινική δίωξη ή κατηγορίες. Όλα αυτά φυσικά θα προϋποθέτουν απτές αποδείξεις επικινδυνότητας. Τροποποιώντας βασικά δικαιώματα, ουσιαστικά αφήνοντας ένα μεγάλο παράθυρο για καταχρήσεις, η "λύση" θα ήταν χειρότερη από το πρόβλημα του Guantαnamo. Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει καμία τέτοια ανάγκη για τόσο ριζικές αλλαγές στις αμερικανικές παραδόσεις, γιατί απλά η θεώρηση πως τα πολιτικά δικαστήρια είναι αναρμόδια, είναι λανθασμένη. Το κυριότερο επιχείρημα είναι πως τα δικαστήρια ερευνούν εγκλήματα που

έχουν ήδη διαπραχθεί, ενώ ο κίνδυνος της τρομοκρατίας είναι τόσο μεγάλος, που απαιτεί ενέργειες πριν εμφανιστούν οι πράξεις. Όμως έγκλημα της συνομωσίας, μπορεί να στοιχειοθετηθεί πριν και μετά τις πράξεις. Βάσει του αμερικανικού νόμου, η συνομωσία συντελείται όταν μια παράνομη πράξη ολοκληρώνεται ή όχι. Αυτό που απαιτείται, είναι δυο ή περισσότερα άτομα συμφωνούν να ακολουθήσουν ένα παράνομο σχέδιο και χρησιμοποιούν οποιοδήποτε τρόπο για να το πραγματοποιήσουν. Ομοίως, το έγκλημα της παροχής της "υλικής υποστήριξης" σε μια τρομοκρατική επιχείρηση δεν απαιτεί μια ολοκληρωμένη πράξη της τρομοκρατίας. Υπάρχει ευρύτητα ενεργειών για την αντιμετώπισή της τρομοκρατικής απειλής. Η ίδια λογική που επιτρέπει στους ανακριτές να εξετάσουν ένα τρομοκρατικό σχέδιο, θα πρέπει και να τους επιτρέπει να διώκουν ποινικά τους συμμετέχοντες, πριν πραγματοποιήσουν τα σχέδιά τους. Μια άλλη διαφωνία είναι πως από το αμερικανικό σύνταγμα, ένας ύποπτος που αντιμετωπίζει κατηγορίες έχει δικαίωμα για ένα δικηγόρο, ο οποίος τυπικά θα πει στον πελάτη του να μην μιλήσει. Οι ανακριτές προτιμούν φυσικά να έχουν μεγαλύτερη ευελιξία όταν εξετάζουν υπόπτους που αντιμετωπίζουν την προληπτική κράτηση. Παρόλα αυτά, ύποπτοι με βαριές κατηγορίες και δικηγόρους, καταλήγουν να μιλήσουν, γιατί με αυτό τον τρόπο μειώνουν την ποινή που αντιμετωπίζουν. Μερικοί υποστηρίζουν ότι η δίωξη είναι αδύνατη επειδή οι αμερικανοί αξιωματικοί έχουν υποβάλει τόσους πολλούς υπόπτους τρομοκρατίας σε βασανιστήρια και άλλες σκληρές ανακρίσεις, τα αποτελέσματα των οποίων, κανένας δικαστής δεν θα δεχόταν στη δίκη. Επιπλέον, μια αναθεώρηση των ακροάσεων που έγιναν μέχρι σήμερα στο Guantαnamo δείχνει ότι η κυβέρνηση έχει άφθονα στοιχεία – ανεξάρτητα από καταχρηστικές μεθόδους ανακρίσεων- από συνομιλίες, υπολογιστές, ακόμα και από μάρτυρες που κατέθεσαν εθελοντικά. Δεν πρέπει να υποθέτουμε πως οι βεβιασμένες ομολογίες είναι η μόνη οδός για τις καταδίκες αυτών των εγκλημάτων.

Αλλά τι θα μπορούσε να γίνει εάν μερικοί ύποπτοι δεν μπορούν να διωχθούν, επειδή δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ότι συμμετείχαν σε εγκληματική δραστηριότητα, ή επειδή η κυβέρνηση υποστηρίζει πως οι συνήθεις πρακτικές των δικαστηρίων είναι ανεπαρκείς; Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να κριθεί απαραίτητο να απελευθερωθεί ένας ύποπτος, αλλά θα μπορούσε να τεθεί υπό επιτήρηση και όχι υπό κράτηση. Αυτό μπορεί να ενέχει ορισμένους κινδύνους, αλλά η πολιτική της προληπτικής κράτησης εγκυμονεί περισσότερους. Ένα μάθημα από το Guantαnamo είναι ότι εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αρχίσουν να κρατούν ανθρώπους βάσει ισχνών ή μη αποδεδειγμένων στοιχείων, αναπόφευκτα θα καταλήξει να κρατεί και αθώους. Ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με τη "σκληρή" ανάκριση, η οποία παράγει τη δυσαρέσκεια και μια αίσθηση της θυματοποίησης σε πολλές κοινότητές. Η προκύπτουσα εχθρότητα είναι ένα κέρδος στα χέρια των τρομοκρατών και υπονομεύει τη συνεργασία που είναι πολύ πιο σημαντική από την ανάκριση για την αποκάλυψη των μυστικών τρομοκρατικών σχεδίων. Πριν απορρίψουμε το ποινικό δικαστικό σύστημα της Αμερικής, πρέπει να λάβουμε υπόψη την παλιά παροιμία: ‘εάν κάτι δεν έχει χαλάσει, μην το διορθώσετε’ Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν η εναλλακτική λύση της προληπτικής κράτησης, θα παραβίαζε θεμελιώδη δικαιώματά μας. (*) Ο Kenneth Roth πρώην ομοσπονδιακός κατήγορος, είναι διευθυντής του Human Rights Watch. COPYRIGHT 2008 COUNCIL ON FOREIGN RELATIONS, PUBLISHER OF FOREIGN AFFAIRS. ALL RIGHTS RESERVED. DISTRIBUTED BY TRIBUNE MEDIA SERVICES.


> 24/25

presscode

ISSUE 10

Η στρατηγική

διαχεIριση

των πετρελαϊκών αποθεμAτων n David G. Victor


f orei g n a f f air s


> 26/27

presscode

ISSUE 10

Σ

τις 15 Μαίου, το Κογκρέσο με ψήφισμά του, εναντιώθηκε στη στρατηγική της κυβέρνησης Bush για τα στρατηγικά πετρελαϊκά αποθέματα, και ζήτησε να σταματήσει η πολιτική της συνεχούς αυξανόμενης συσσώρευσης, την ώρα που η τιμή του φυσικού αερίου συνεχίζει να ανεβαίνει. Από το Αραβικό εμπάργκο στις αρχές της δεκαετίας του 70, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δαπανήσει σχεδόν 50 δισεκατομμύρια δολάρια για να χτίσουν και να διατηρήσουν αυτά τα τεράστια αποθέματα αργού πετρελαίου, τα οποία ξεπερνούν σήμερα τα 700 εκατομμύρια βαρέλια. Τα στρατηγικά αποθέματα μπορούν να βοηθήσουν την ενεργειακή ασφάλεια μόνο όταν χειρίζονται κατάλληλα. Και σε αυτό το σημείο, η ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών είναι αποθαρρυντική. Η Ουάσιγκτον, όπως και άλλες κυβερνήσεις, αποφασίζουν για τα αποθέματα και τις εισαγωγές, βασιζόμενοι σε ένα σε ένα ξεπερασμένο όραμα της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου. Στην πραγματικότητα, υπό τις προεδρίες των Clinton και George W. Bush, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαχειριστεί τα στρατηγικά πετρελαϊκά αποθέματα (SPR) με οπισθοδρομικό τρόπο σπαταλώντας πάνω από 1 δισ. δολάρια για πάνω από δυο δεκαετίες, περικόπτοντας την ενεργειακή ασφάλεια του έθνους. Αντίθετα από τη δεκαετία του '70, η ενεργειακή ασφάλεια σήμερα, βασίζεται σε ένα σύνθετο σύστημα που επηρεάζεται από τις πολύπλοκες και συχνά μεταβαλλόμενες αγορές – περιστάσεις μη πρακτικές που δυσκολεύουν τις όποιες αποφασιστικές κινήσεις του Προέδρου. Ταυτόχρονα η πετρελαϊκή βιομηχανία έχει τροποποιήσει τους χρόνους παράδοσης με μεγαλύτερες αλυσίδες ανεφοδιασμού, οι οποίες όμως είναι ευαίσθητες σε διακοπές από τις μικρότερες. Οι γεωπολιτικές αστάθειες έχουν πολλαπλασιαστεί. Οι παραγωγοί πετρελαίου που συνήθιζαν να διατηρούν μεγάλες ποσότητες αποθεμάτων, τώρα διατηρούν πολύ μικρότερες, έτσι ακόμα και οι μικρότερες διακοπές ανεφοδιασμού αποκτούν μεγά-

λο αντίκτυπο. Το παιχνίδι για την εξασφάλιση πετρελαϊκής επάρκειας έχει αλλάξει. Η κυβέρνηση Bush σχεδιάζει να δαπανήσει περισσότερα από 100 δισ. δολάρια για να διπλασιάσει τα SPR και πολλοί αναλυτές έχουν συμφωνήσει με αυτή την απόφαση, όμως αντί αυτού, θα μπορούσε να επενδύσει σε μια νέα και πιο αποτελεσματική στρατηγική διαχείρισης των υπαρχόντων αποθεμάτων. Θα πρέπει να ενθαρρύνει και άλλες χώρες να κάνουν το ίδιο. Το πρώτο βήμα θα πρέπει να είναι η δημιουργία μιας νέας ανεξάρτητης επιτροπής διαχείρισης των αποθεμάτων, που θα αναλάμβανε σχεδόν όλες τις ευθύνες που αυτή τη στιγμή έχει ο Πρόεδρος, τα υπουργεία ενέργειας και εξωτερικών. Η επιτροπή θα εκπροσωπεί τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ι.Ε.Α και θα μπορεί να αποφασίζει πότε θα προμηθευθεί πετρέλαιο και πότε θα το διαθέσει, με σκοπό την οικοδόμηση της δυνατότητας της Αμερικανικής κυβέρνησης να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στους μεγάλους γεωπολιτικούς κλονισμούς στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Μια τέτοια ανεξάρτητη διαχείριση, θα

επέτρεπε μια καλύτερη συνεργασία με τις αγορές και θα αύξανε τη χρησιμότητα των SPR. Η επιτροπή θα πρέπει να έχει μια ανοιχτή εξουσιοδότηση διάθεσης πετρελαίου όταν κρίνει πως οι αγορές δεν μπορούν να ανταποκριθούν από μόνες τους σε ένα μεγάλο και απροσδόκητο κλονισμό. Με αυτή την τακτική, όχι μόνο θα διέθετε τις απαραίτητες ποσότητες, αλλά μπροστά σε μια κρίση θα έθετε και τους δικούς της όρους. Αυτό θα μείωνε τη σύγχυση που επικρατεί σήμερα, δεδομένου οτι κάθε κυβέρνηση υιοθετεί και διαφορετική στρατηγική. Η επιτροπή θα μπορεί επίσης να προσαρμόζει τα απαιτούμενα μέτρα, ανάλογα με τα προβλήματα που προκύπτουν. Δεν υπάρχει κανένα τέλειο πρότυπο για ένα αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης των αποθεμάτων, αλλά ένα καλό παράδειγμα μπορεί να προέλθει από το ρόλο της Federal Reserve στη νομισματική πολιτική. Όπως με την επιτροπή ελεύθερης αγοράς της Federal Reserve, η επιτροπή για τα πετρελαϊκά αποθέματα θα μπορεί να λειτουργεί ελεύθερη από πολιτικές σκοπιμότητες και παρεμβάσεις, και θα έχει τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων.


f orei g n a f f air s

“ Κατά τη διάρκεια κρίσεων, θα μπορεί να παίρνει δύσκολες ή και βραχυπρόθεσμα επώδυνες αποφάσεις, όπως τα μέτρα που αναγκάστηκε να πάρει η Federal Reserve στις αρχές της δεκαετίας του 80. Ένα μεγάλο μέρος της αμερικανικής ενεργειακής πολιτικής μέχρι σήμερα έχει εστιάσει σε μέτρα που αποδέχονται οι ψηφοφόροι, όπως η "ενεργειακή ανεξαρτησία," αλλά είναι πάρα πολύ αφηρημένα για να έχουν πραγματική επίδραση στην ενεργειακή ασφάλεια. Είναι ευρέως γνωστά τα στοιχεία μιας λογικής ενεργειακής πολιτικής, όπως η αυξανόμενη ενεργειακή αποδοτικότητα καθώς και η επένδυση στην έρευνα και την ανάπτυξη. Αλλά η καλύτερη διαχείριση των SPR μπορεί επίσης να διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο, κάτι που έως σήμερα έχει εν πολλοίς αγνοηθεί. Αυτό είναι μια αποτυχία επειδή εκτός από την αύξηση της αμερικανικής ενεργειακής ασφάλειας, η καλύτερη διαχείριση των αποθεμάτων πετρελαίου της χώρας θα δημιουργούσε μια τεράστια ευκαιρία να αντιμετωπισθούν οι αναδυόμενες δυνάμεις της Κίνας και της Ινδίας. Και οι δύο χώρες έγιναν πρόσφατα σημαντι-

Η κυβέρνηση Bush σχεδιάζει να δαπανήσει περισσότερα από 100 δισ. δολάρια για να διπλασιάσει τα SPR και πολλοί αναλυτές έχουν συμφωνήσει με αυτή την απόφαση, όμως αντί αυτού, θα μπορούσε να επενδύσει σε μια νέα και πιο αποτελεσματική στρατηγική διαχείρισης των υπαρχόντων αποθεμάτων.

κοί καταναλωτές πετρελαίου, αλλά μη γνωρίζοντας πως να διαχειριστούν καλύτερα τις αυξανόμενες ανάγκες τους και τη δική τους ενεργειακή ασφάλεια, επεδίωξαν να αποκτήσουν άμεση πρόσβαση στις χώρες – παραγωγούς, μια πρακτική που παρήγαγε αστάθεια στις ήδη εύθραυστες ισορροπίες, και τελικά υπέσκαψε τις υπομονετικές προσπάθειες της Δύσης για την προώθηση πρακτικών καλής διακυβέρνησης σε εκείνες τις χώρες. Μια καλύτερη στρατηγική θα ενθάρρυνε αυτές τις χώρες να στηριχθούν στις αγορές και τα στρατηγικά αποθέματα για να αμυνθούν από τις απροσδόκητες κρίσεις. Ένα καλύτερο αμερικανικό σύστημα θα άνοιγε το δρόμο και θα ενίσχυε τις προσπάθειες για την ένταξη αυτών των χωρών στην Ι.Ε.Α. Η καλύτερη διαχείριση των στρατηγικών αποθεμάτων στην Αμερική και παγκοσμίως, δεν θα μπορούσε να αλλάξει την υπερβολική εξάρτηση του πλανήτη από το πετρέλαιο. Όμως το υπάρχον σύστημα δεν πρόκειται να αποφέρει καρπούς για τις επόμενες δεκαετίες. Στο μεταξύ, μια καλύτερη διαχείριση των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, θα μπο-

ρούσαν να απορροφούν τους κραδασμούς και να περιορίζουν τα αποτελέσματα από τις κρίσεις που δοκιμάζουν περιοδικά την παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Ο David G. Victor είναι καθηγητής στη νομική σχολή του Stanford, διευθυντής του προγράμματος για την ενέργεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη στο πανεπιστήμιο του Stanford, και ανώτερος συνεργάτης στο Council on Foreign Relations.

COPYRIGHT 2008 COUNCIL ON FOREIGN RELATIONS, PUBLISHER OF FOREIGN AFFAIRS. ALL RIGHTS RESERVED. DISTRIBUTED BY TRIBUNE MEDIA SERVICES


> 28/29

presscode

ISSUE 10

ΝΑΤΟ

Nέα στρατηγική για την ενεργειακή ασφάλεια Δρ. ΜAριος-ΠαναγιΩτης ΕυθυμιOπουλος (*)


ΔIEΘNH

Η

σύνοδος των Αρχηγών Κρατών του ΒόρειουΑτλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), η οποία πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2008 στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας, ανέδειξε ένα ακόμη μείζον θέμα που σχετίζεται με την «πολιτική της ενεργειακής ασφάλειας». Για τον λόγο αυτό, στις από κοινού αποφάσεις των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, επισημάνθηκε η σημαντικότητα του ρόλου του σήμερα αλλά και η μελλοντική προοπτική συμμετοχής του ΝΑΤΟ στον τομέα ενεργειακής ασφάλειας. Από τα μέχρι τώρα δεδομένα διαφαίνεται ότι μια συγκεκριμένη πολιτική του ΝΑΤΟ περί της «ασφάλειας της ενέργειας» βρίσκεται σε πρωτογενές επίπεδο μελέτης. Έως τώρα πιστεύεται πως δεν υπάρχουν ουσιαστικές συλλογικές ενέργειες των κρατών για την δραστηριότητα της Συμμαχίας, ως φορέα παροχής ασφάλειας στα ενεργειακά θέματα καθώς: 1) δεν έχει ολοκληρωθεί ο νέος γεωενεργειακός χάρτης 2) το ΝΑΤΟ δεν διαθέτει νομικά την δικαιοδοσία να συμβάλλει στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας σε επιχειρήσεις πέραν των γεωγραφικών ορίων του. Η υιοθέτηση μιας νέας πολιτικής του ΝΑΤΟ περί «ενεργειακής ασφάλειας», πιστεύεται ότι σε πολιτικό επίπεδο αποτελεί πολιτική πρωτοβουλία των Ηνωμένων Πολιτειών και εθνικό τους συμφέρον, ως αντίβαρο της εξελικτικής πορείας εκμετάλλευσης και εμπορικότητας του αερίου και του πετρελαίου της Ρωσίας, κυρίως αναφορικά με την αγορά και την κατανάλωσή τους από τις χώρες της Ε.Ε. Με απόφαση-πρόταση της ολομέλειας της 109ης συνέλευσης του Αμερικανικού Κογκρέσσου καθώς και της απόφασης-πρότασης της Αμερικανικής Βουλής (Senate Resolution 456), προτείνεται η υιοθέτηση πολιτικής από το Βόρειο-Ατλαντικό Συμβούλιο με πρωτοβουλία της Αμερικανικής Κυβέρνησης. Ας σημειωθεί ότι η Ρωσία αποτελεί τον κατεξοχήν εξαγωγέα φυσικού αερίου, από την οποία, όπως ανέφερε και ο James Shea, η Ε.Ε εισαγάγει με δεδομένα του 2006, 44% φυσικό αέριο, εκ’ των οποίων το 50% έρχεται από την Ρωσία και το

οποίο αναμένεται να αυξηθεί στο 60% μέσα σε 20 χρόνια. Για τις Η.Π.Α, όπως αναφέρει ο Ida Garibaldi, η πολιτική αυτή στάση της Ρωσίας χαρακτηρίζεται ως «επιθετική». Ταυτοχρόνως και δεδομένης της αύξησης των τιμών του πετρελαίου που οφείλονται: 1) στον πόλεμο του Ιράκ, 2) στις τρομοκρατικές επιθέσεις, 3) στην πολιτική και οικονομική αστάθεια στο Νιγηριακό Δέλτα , 4) στις φυσικές καταστροφές 5) στις «ανασφαλείς», όπως έχει χαρακτηριστεί, πολιτικές κινήσεις του Ιράν σε διεθνές επίπεδο, και 6) στη μή βιώσιμη επίλυση των προβλημάτων στην μέση Ανατολή. Για όλα τα παραπάνω οι Η.Π.Α θεωρούν ως βιώσιμη και συμφέρουσα λύση την υιοθέτηση μιας νέας πολιτικής ασφάλειας στον τομέα της ενέργειας σε Συμμαχικό επίπεδο ώστε να εξασφαλιστούν: 1) η ασφάλεια επικοινωνίας και μεταφοράς του πετρελαίου στα στενά του Hormuz στον Περσικό κόλπο, 2) να εξασφαλιστεί η σταθερότητα στις χώρες της Κεντρικής Ασίας με γνώμονα το συμφέρον τη Ε.Ε, 3) να δημιουργηθούν υπηρεσίες συνεργασίας και πληροφοριών σε ΝΑΤΟϊκό επίπεδο με έδρα το Molesworth στο Ηνωμένο Βασίλειο, ώστε να υπάρχει καλύτερος έλεχγος για αποτροπή κρίσεων 4) να υπάρξει προστασία βασικών υποδομών και 5) να αναπτυχθεί συνεργασία και των περιφερειακών κρατών μή-κρατών μελών του ΝΑΤΟ, μέσω της Σύμπραξης για την Ειρήνη (Partnership for Peace) και της Επιστήμης για την Ειρήνη (Science for Peace), καθώς και σε διμερές επίπεδο μεταξύ συνεργαζόμενων κρατών και του ΝΑΤΟ. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, το ΝΑΤΟ συμμετέχει κυρίως μέσω της επιχείρησης του Active Endeavour, στον έλεγχο και την παροχή ασφάλειας μεταφοράς των πλοίων και της προστασίας στα «choke points» (σημεία με υψηλό δείκτη επικινδυνότητας), όπως επίσης και στην προστασία των ενεργειακών υποδομών που συνδέουν την Λιβύη με την Ιταλία και το Μαρόκο με την Ισπανία. Η Βόρειο-Ατλαντική Συμμαχία κατά την σύνοδο του Βουκουρεστίου το 2008 ενίσχυσε την πολιτική απόφαση της συνόδου της Ρίγα του 2006, και προσδιόρισε το στρατηγικό πλάνο στον τομέα ασφά-

λειας της ενέργειας, του οποίου τα πρώτα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν στην επόμενη σύνοδο κορυφής του 2009. Σύμφωνα με τα παραπάνω το ΝΑΤΟ θεωρείται πως μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας βιώσιμης πολιτικής στρατηγικής για την ασφάλεια της ενέργειας. Ωστόσο, τέτοιες ενέργειες θα απαιτούσαν την οριοθέτηση νέων ρόλων και νέων γενικότερων στρατηγικών πολιτικών του ΝΑΤΟ που να εμπεριέχουν και την συμμετοχή των Συμμαχικών δυνάμεων ασφάλειας και σε επιχειρήσεις εκτός των γεωγραφικών ορίων της Συμμαχίας και σε «nonarticle 5 operations», και σε συνεργασία με μή κράτη-μέλη συνεργαζόμενα με την Συμμαχία. Πιστεύεται πως ο χαρακτήρας των επιχειρήσεων μιας ανανεωμένης και σύντομα σε στρατηγικό πλάνο Συμμαχίας, όπως θα συζητηθεί στην σύνοδο του 2009, πρέπει να εμπεριέχει στοιχεία αποτρεπτικού χαρακτήρα και τη δυνατότητα ενίσχυσης πληροφοριών σε προληπτικό επίπεδο και στον τομέα συμμετοχής της ενεργειακής ασφάλειας. Όπως αναφέρει και ο Thierry Legendre, σε πολιτικές κρίσεις που προέκυψαν στο παρελθόν, λόγω της αγοράς πετρελαίου όπως το 1973 και το 1979, η Συμμαχία δεν ήταν έτοιμη να συμμετέχει ενεργά. Κατά τον 21ο αιώνα τα γεωπολιτικά δεδομένα έχουν αλλάξει. Η Συμμαχία συνεχώς μεταλλάσσεται σε όλα τα επίπεδα. Η συνεργασία και η παροχή ασφάλειας της Συμμαχίας είναι εφικτή, βάση του άρθρου 4 της Συμμαχίας, και όπως αναφέρεται, με «συγκεκριμένα πακέτα ασφάλειας στην προστασία ενός ή ποικίλων συμμάχων». Μια τέτοια συμμετοχή θα πρέπει να αποτελείται από ταχείες δυνάμεις ασφάλειας, διαλειτουργικές σε αέρα, γή και θάλασσα, και η οποία θα συντονίζεται πιθανώς από το «Civil Emergency Plan and EuroAtlantic Disaster Response Coordination Centre». (*) Ο Δρ. Μάριος Παναγιώτης Ευθυμιόπουλος, υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση, είναι Αριστούχος Διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης Πανεπιστημίου Κρήτης. Με γνωστικό αντικείμενο τις σχέσεις ΝΑΤΟ και ΝΑΤΟ-Ρωσίας.


> 30/31

presscode

ISSUE 10

Η ελληνική

ενεργειακή διπλωματία n ΑθανAσιος ΚουρνιΩτης (*)


ENEPΓEIA


> 32/33

presscode

ISSUE 10

Το 50% και πλέον της σύγχρονης διπλωματίας περιστρέφεται γύρω από τους ενεργειακούς πόρους, την εξασφάλιση και την διαχείρισή τους. Τόσο οι παγκόσμιες όσο και οι τοπικές ενεργειακές εξελίξεις απαιτούν η Ελλάδα να αναπτύξει αποτελεσματική ενεργειακή και οικονομική διπλωματία που να στοχεύει σε βάθος χρόνου

Η

σωστή διπλωματία οφείλεται σε ουσιαστικές διαπραγματευτικές δυνατότητες και την ικανότητα του χειρίστη τους να τις ασκήσει, με στόχο το μέγιστο ωφέλιμο αποτέλεσμα σε βάθος χρόνου. Αυτό το αποτέλεσμα διεκδικεί η Ελλάδα και οφείλει να μελετήσει και να αξιοποιήσει σωστά τις διαπραγματευτικές της δυνατότητες. Αδυναμία επίτευξης αυτού του στόχου θα οδηγήσει τις πρόσφατες ενεργειακές συμφωνίες να μοιάζουν αποτέλεσμα τυχαίων και στιγμιαίων αποφάσεων.

Η Ελλάδα ενεργειακός κόμβος;

Τα τρία στάδια της ενεργειακής αλυσίδας, δηλαδή αυτά της παράγωγης, μεταφοράς και κατανάλωσης, διαμορφώνουν τον πιθανό οικονομικοπολιτικο ρόλο που μπορεί να αποκτήσει μια χώρα ορίζοντας και τα διαπραγματευτικά της εργαλεία ανάλογα με την συμμετοχή της στο κάθε στάδιο. Οι καταναλωτικές ανάγκες της Ελλάδας συγκεντρώνονται στην εισαγωγή φυσικού αερίου και πετρελαίου από τους ήδη γνωστούς προμηθευτές σήμερα, και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να συγκριθεί με τις αγοραστικές ανάγκες της Κίνας, της Ινδίας, των ΗΠΑ και άλλων. Ως παραγωγός ο ρόλος μας θεωρείται ελαχιστότατος έως ανύπαρκτος, χωρίς αυτό όμως να αποκλείσει ανατροπές στο μέλλον. Η πιο

απτή και άμεση διεκδίκηση της Ελλάδας προς το παρόν είναι η νεοδιαμορφουμενη συμμέτοχη της στην μεταφορά ενέργειας. Η μεταξύ απόσταση του παραγωγού από τον καταναλωτή διαμορφώνει τον τρόπο, τον χρόνο και τον χώρο μεταφοράς του προϊόντος. Χώρες με ουσιαστικά ασήμαντο ρόλο στην ενεργειακή αγορά μέχρι σήμερα, μετατρέπουν την γεω– γραφική τους θέση σε διαπραγματευτική ικανότητα, οριζόμενη από το μέγεθος των αναγκών εκατέρωθεν χωρών να μετα– φέρουν την ενέργεια τους. Οι πρόσφατα συμφωνηθείσες συνεργασίες κατασκευής αγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου από ανατολάς προς δυσμάς προσφέρουν στην Ελλάδα την δυνατότητα να αποκτήσει έναν χερσαίο διαμετακομιστικό ρόλο στην περιοχή, αλλά αυτό από μόνο του σίγουρα δεν μας δίνει την σημασία που κατέχει η Πολώνια, η Ουκρανία και εν τέλη στην περιοχή μας η Τουρκία λόγω της φυσικής της διασύνδεσης με την Κασπία, την Μέση Ανατολή και την Ευρώπη. Άρα ο ρόλος της Ελλάδος δεν θα μπορούσε να στηριχτεί αποκλείστηκα στην διέλευση από την χώρα μας δευτερευούσης σημασίας αγωγών χωρίς αυτό να περιορίζει την σημασία των αγωγών αυτών αλλά τον ρόλο της χώρας μας στην ενεργειακή αγορά.

Οι διαπραγματευτικές δυνατότητες τις Ελλάδας.

Η χώρα μας βρίσκεται στο νότιο άκρο της χερσονήσου του Αίμου και είναι εκ τον

πραγμάτων στην απόληξη των ενεργειακών δρόμων και όχι στον μέσον. Δημιουργώντας ένα φυσικό λιμάνι μεταξύ Ανατολής και Δύσης η Ελλάδα αποτελεί την Νοτιοδυτικοτερη εναλλακτική θαλάσσια έξοδο της Ρωσίας στην προσπάθεια της να εξαγάγει υδρογονάνθρακες αποφεύγοντας τον Ελλήσποντο, και μαζί με την Κύπρο συνιστούν το Νοτιοανατολικοτερο Ευρωπαϊκό λιμάνι πλησίον των θαλασσίων δρόμων του Σουέζ. Η διασπορά των λιμανιών της προσφέρει μεγάλη ευελιξία σε όποιον ενδιαφερόμενο επενδυτή προσδιορίζοντας την επιλογή του με γνώμονα τις στοχευόμενες ανάγκες του. Πέραν της εισαγωγής και διέλευσης στο μέλλον το φυσικό αέριο που θα φτάνει με αγωγούς στα λιμάνια της χώρας θα μπορεί αφού υγροποιηθεί να εξάγεται στις ανάλογες αγορές Οι διαπραγματευτικές ικανότητες της Ελλάδας ενισχύονται επιπλέον από την στρατηγική της συμμετοχή στην ΕΕ, το ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ, και σε περιφερειακούς οργανισμούς, τις καλές της σχέσεις με την Ρωσία, τις χώρες της Δυτικής Ασίας και Μέσης Ανατολής. Η ανάδειξη της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης ως περιφερειακών πολιτικών, χρηματοοικονομικών και χρηματιστηριακών κέντρων επιβεβαιώνεται από την ουσιαστική συμμετοχή της χώρας μας με επενδυτικά κεφάλαια, πολιτική σταθερότητας στα Βαλκάνια, και ηγετική συμμετοχή στην Ενεργειακή Κοινότητα Νοτιοανατολικής Ευρώπης.


ENEPΓEIA

νο το 2007 ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια διακινούσαν το ΄70% εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας και αντίστοιχα μεγάλο μέρος σε δυτικές αγορές με κυριότερες τις ΗΠΑ. Επιπλέον σημαντική είναι η διασύνδεση με τη Μέση Ανατολή . Η προσφορά της Ελλάδας στην ενεργειακή αγορά δεν είναι μονομερής και περιορισμένη αλλά επεκτείνεται και ελίσσεται στο εύρος των δυνατοτήτων της. Η διαπραγματευτική ικανότητα της Ελλάδας στηρίζεται στην συνδυαστική χρήση των εδαφών και λιμανιών της με αυτή της ναυτιλίας και πολιτικοοικονομικής επιρροής της με στόχο την εξασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας στην ευρύτερη γεωγραφική θαλάσσια ένωση των τριών ηπείρων. Από αυτή την προσφορά της η Ελλάδα διαπραγματεύεται την οικονομική και πο-

H Ελλάδα αποτελεί την Νοτιοδυτικότερη εναλλακτική θαλάσσια έξοδο της Ρωσίας στην προσπάθειά της να εξαγάγει υδρογονάνθρακες αποφεύγοντας τον Ελλήσποντο

Η σταθερή άνοδος στην τιμή του αργού σε σχέση με την φθίνουσα πορεία του δολαρίου κάνουν πλέον αποδοτικά εκμεταλλεύσιμη και εφικτή την οποία πρωτοβουλία εξερεύνησης και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στο Αιγαίο. Οι υψηλές τιμές και η ανάγκη της ΕΕ να διαφοροποιήσει τους προμηθευτές της, κάνουν την περίπτωση του Αιγαίου ελκυστικότερη από ποτέ. Σε αυτό συνυπολογίζεται η αποδοτική επένδυση στο υψηλό δυναμικό Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην χώρα μας, με προοπτική εξαγωγής ηλεκτρισμού , εξασφαλίζοντας πρώτα τις εγχώριες ανάγκες. Ωστόσο το δυνατό διαπραγματευτικό χαρτί της Ελλάδας και είναι αυτό που ενισχύει όλα τα παραπάνω δεν είναι άλλο από τον κυρίαρχο ρόλο της Ελληνικής ναυτιλίας στην μεταφορά υδρογονανθρά-

κων και των προϊόντων τους ευέλικτα, και σταθερά αυξανόμενα στους 5 ωκεανούς, από και προς κάθε ενδιαφερόμενο, αποφεύγοντας την πολιτική αστάθειας , επικινδυνότητας και κωλυσιεργίας κατασκευής των αγωγών. Η δυνατότητα μας αυτή συγκρίνετε με την αντίστοιχη δυναμική πολλών μεγάλων κυριάρχων αγωγών. Η ελληνική ναυτιλία εγγυάται την συνέχιση της ροής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου και διαμετακόμισης του από τα λιμάνια μας προς τις ανάλογες αγορές, κάνοντας δελεαστική την επέκταση αγωγών και δικτύων προς και από την χώρα μας. Το μεγάλο ποσοστό συμμετοχής της ελληνικής ναυτιλίας στην παγκόσμια μεταφορά υδρογονανθράκων την καθιστά ισχυρό μοχλό πίεσης στην άσκηση της εξωτερικής μας πολιτικής. Ενδεικτικά μό-

λιτική της ανάπτυξη και την ελεύθερη εμπορική εξέλιξη της, στα αμερικανικά πρότυπα του “business as usual” που της επιτρέπουν να επιλέξει μόνη της και χωρίς κατευθυντήριους περιορισμούς τους εμπορικούς ενεργειακούς συνεργάτες. Όταν και εφόσον οι προσφορές αξιολογούν τις διαπραγματευτικές δυνατότητες μας και ανταποκρίνονται στις ανάγκες μας. (*) Ο Αθανάσιος Κουρνιωτης είναι Ενεργειακός Σύμβουλος – Μηχανικός Απόφοιτος της Σχολής Άμυνας της Αγγλίας σε Διαχείριση Κρίσεων, και των πανεπιστημίων Greenwıch, HerıotWatt,Cranfıeld


> 34/35

presscode

ISSUE 10

Eθνικές αφηγήσεις και φαντασιακές

ταυτότητες

n ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΚΑΛΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ-ΔΙΕΘΝΟΛΟΓΟΣ

«Δεν υπάρχει πουθενά το Χρυσόμαλλο Δέρας. Μα υπάρχει το ταξίδι της Αργώς.» Γ. ΘεοτοκAς, Αργώ

Robert Shannan Peckham Εθνικές Ιστορίες, Φυσικά ΚράτηΕθνικισμός και Πολιτική του Τόπου στην Ελλάδα, εκδόσεις Ενάλιος, 2008, 340 σελ.

ΣτAθης ΓουργουρHς Έθνος-όνειρο- Διαφωτισμός και θέσμιση της σύγχρονης Ελλάδας, εκδόσεις Κριτική, 2007, 400 σελ.

”Ε

άν κάτι εντυπωσιάζει τον ουδέτερο παρατηρητή των εξελίξεων της πολύχρονης διελκυστίνδας γύρω από την ονομασία της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, τούτο είναι σίγουρα πως η επιχειρηματολογία της ελληνικής διπλωματίας αρθρώνεται γύρω από ιστορικά «δίκαια» και «δικαιώματα» και λιγότερο γύρω από ζητήματα κρατικής και εδαφικής κυριαρχίας, όπως φυσιολογικά θα ανέμενε κάποιος. Η εξωτερική μας πολιτική δαπανά σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο ώστε «να μας καταλάβει» η διεθνής κοινότητα, κατανοώντας πως «το όνομα μας είναι η ψυχή μας». Πρόκειται για εγχείρημα μάλλον ανέφικτο καθώς, όσοι βρίσκονται πέρα από τον εθνοτικό εθνικισμό και την «εθνογραφική νόσο» των Βαλκανίων, αδυνατούν να αντιληφθούν τις υπόρρητες συνδηλώσεις της λέξης «Μακεδονία» για τους Έλληνες. Ωστόσο, τίποτε από τα παραπάνω δεν θα παραξένευε τον αναγνώστη του εξαίρετου έργου του Στάθη Γουργουρή, Έθνος-όνειρο- Διαφωτισμός και θέσμιση της σύγχρονης Ελλάδας, που αρχικά κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 1996. Ο συγγρα-


BIBΛIOΠAPOYΣIAΣH

φέας και καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Columbia των ΗΠΑ, ανατέμνει το ελληνικό εθνι(κιστι)κό φαινόμενο ως προϊόν ιστορικο-κοινωνικής φαντασίας παρά ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικο-οικονομικών θεσμών. Και το ακαδημαϊκό πεδίο των ενδιαφερόντων του, η συγκριτική λογοτεχνία, είναι ίσως το πλέον κατάλληλο να μελετήσει και ερμηνεύσει τους τρόπους συγκρότησης των εθνικών ταυτοτήτων, στο βαθμό που τα έθνη συνιστούν κυρίαρχες «αφηγήσεις». Ο γάλλος ιστορικός φιλόσοφος Ερνέστ Ρενάν έγραψε στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, εποχή συγκρότησης των σύγχρονων κρατών-εθνών και ανόδου των εθνικιστικών κινημάτων πως, η λήθη και το ιστορικό λάθος αποτελούν βασικούς παράγοντες διαμόρφωσης κάθε έθνους. Αποσιωπήσεις, τυχαιότητες, παραλείψεις, ρωγμές- κυρίως όμως α-συνέχειες- καθορίζουν και ανα-καθορίζουν αδιάλειπτα στο Χρόνο τις εθνικές αφηγήσεις. Ο μύθος και η επιλεκτικότητα της μνήμης/λήθης είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά σε κάθε εθνική αφήγηση και η ελληνική δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση. Ο Στ. Γουργουρής προχωρά πέρα από τη σύλληψη των εθνών ως «φαντασιακές κοινότητες» (Benedict Anderson) και επιχειρεί να συλλάβει τις εθνικές αφηγήσεις ως όνειρα. Για το σκοπό αυτό δε διστάζει να χρησιμοποιήσει τα μεθοδολογικά εργαλεία ανάλυσης που προσφέρει η ψυχανάλυση, από τη φροϋδική θεωρία των ονείρων έως (και κυρίως) τη «φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας» του Κορνήλιου Καστοριάδη. Ο συγγραφέας δεν αναζητά την «ουσία» της ελληνικής εθνικής ταυτότητας, κάτι που θα τον εγκλώβιζε στις ατέρμονες συζητήσεις περί της «ελληνικότητας», αλλά αντίθετα ενδιαφέρεται για το πώς μορφοποιείται η εθνική αφήγηση. Αναπόφευκτα καλείται να προσεγγίσει τη διαλεκτική σύνθεση του νέο-ελληνικού Διαφωτισμού με τον ευρωπαϊκό. Έτσι, η ελληνική ταυτότητα δεν είναι μόνο ότι φαντασιώθηκαν οι έλληνες αλλά και ότι ονειρεύτηκαν οι ευρωπαίοι (χαρακτηριστικό παράδειγμα οι «ελληνικοί» πίνακες του Ντελακρουά).

Γράφει χαρακτηριστικά στο εξαιρετικό κεφάλαιο «Η τιμωρία του Φιλελληνισμού» πως, όταν ο Ρενάν θα βρεθεί στους στην Ακρόπολη «θα αναφωνήσει: Ήταν στην Αθήνα το 1865 που ένιωσα για πρώτη φορά μια ισχυρή οπισθοδρομική ορμή, αποτέλεσμα μιας δροσερής και αναζωογονητικής αύρας που έρχεται από μακριά. Χωρίς αμφιβολία, πρόκειται για την υπερβολική εξομολόγηση μιας φιλολογικής ψυχής που λαχταρά την υλικότητα του παρελθόντος, αλλά το κρίσιμο είναι ότι για μια ακόμα φορά η σκιά της “μεταπτωτικής στιγμής” μετεωρίζεται πάνω από τα ερείπια της Αθήνας. Η πόλη καθίσταται και πάλι τόπος μνήμης, τόπος ενός οπισθοδρομικού βλέμματος, το οποίο επιβάλλει το παρελθόν-παρόν του ως μήτρα που διέπει την ψυχή και τον πολιτισμό των ανθρώπων» (σελ. 186). «Συνομιλώντας» με τις μετα-αποικιακές σπουδές (postcolonial studies), ο συγγραφέας προσεγγίζει την Ελλάδα ως «ένα έθνος τοποθετημένο για πάντα στη τομή Ανατολής και Δύσης και ιδεολογικά κατασκευασμένο από την αποικιοκρατική Ευρώπη χωρίς να έχει, αυστηρά μιλώντας, ποτέ αποκιοποιηθεί». Έτσι, αυτό που εκλαμβάνεται ως αποτυχία του εκσυγχρονισμού, δεν είναι τίποτε άλλο παρά αδυναμία της χώρας να συν-πορευτεί με το πολιτισμικό πρότυπο έχει διαμορφώσει στο βαθμό που, «η σύγχρονη Ελλάδα βαρύνεται, ιδιαίτερα από τις συμβολικές απαιτήσεις του μεταδιαφωτιστικού πολιτισμού, ακόμα και πέραν του υποτιθέμενου τεχνοοικονομικού μειονεκτήματός της. Προτού ακόμα υπάρξει ως έθνος, η Ελλάδα θεωρήθηκε ως η έκφραση του πολιτισμού σε μια προκαθορισμένη σύγκρουση με την (οθωμανική) βαρβαρότητα» (σελ. 105). Ο βρετανός καθηγητής Αιγαιακών Σπουδών Ρόμπερτ Σάναν Πέκαμ, στο βιβλίο του Εθνικές Ιστορίες, Φυσικά Κράτη, προσεγγίζει κύρια τη γεωγραφική διάσταση της ελληνικής εθνικής αφήγησης. Σύνορα, χάρτες, τοπωνύμια, τοπικές γεωγραφίες, χρησιμοποιούνται σε μια προσπάθεια «φυσικοποίησης» των ορίων του έθνους. Η πολιτική γεωγραφία από τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα συναντά την ιδεολογία και συνδέεται με τις ιδέες του πολιτικού ρομαντισμού, «φαντασια-

κής» εθνικής ολοκλήρωσης αλλά και νομιμοποίησης ιμπεριαλιστικών πολιτικών και εδαφικών διεκδικήσεων. Οι εθνικές γεωγραφίες αποτυπώνουν λιγότερο τη πραγματικότητα των υπαρκτών συσχετισμών και περισσότερο αυτό που θα ήθελαν να είναι. Από αυτή την «εθνογραφική νόσο» δεν έχουν ακόμη καταφέρει να ξεφύγουν τα Βαλκάνια. Δεν είναι λοιπόν ανεξήγητη η ανησυχία που προκαλεί στη κοινή γνώμη, ακόμη και σήμερα, η δημοσίευση χαρτών που απεικονίζουν κατά τρόπο αμφισβητήσιμο τα συνοριακά όρια της χώρας μας. Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Πέκαμ, στο κεφάλαιο με τον εύγλωττο τίτλο «Χαρτο-μανία», «η σύγχρονη βαλκανική “χαρτομανία”, η οποία αποτυπώνεται στη δημοσίευση αντικρουόμενων χαρτών και ιστορικών γεωγραφιών που αφηγούνται την ιστορία του έθνους και τονίζουν τις διακριτές ταυτότητες- όπως ο νέος Συνοπτικός Άτλαντας της Κροατίας ή οι χάρτες της Ενωμένης Μακεδονίας που κυκλοφορούν στην Αυστραλία και στον Καναδά- παρέχει μια ολόκληρη αποθήκη πολύτιμων πληροφοριών για τους γεωγράφους που επιθυμούν να κατανοήσουν τις διαδικασίες συγκρότησης των εθνικών ταυτοτήτων». Τέλος, οι καλογραμμένες σελίδες των βιβλίων των Γουργουρή και Πέκαμ, συνιστούν πέρα από δείγματα επιστημονικής αρτιότητας, πλούσιας βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης και πνευματικής εντιμότητας, πολύτιμες συμβολές στη συζήτηση για τη διαμόρφωση της «εθνικής ταυτότητας» με την οποία καλούνται να μετάσχουν οι νεοέλληνες στο σύγχρονο γίγνεσθαι. Στο νέο διεθνές περιβάλλον των παγκοσμιοποιημένων κοινωνιών και αγορών, όπου τα εργαλεία και οι κατηγορίες ανάλυσης του παρελθόντος αποτελούν περισσότερο ανάχωμα κάθε προσπάθειας πολιτικού και κοινωνικού εκσυγχρονισμού παρά συγκριτικό πλεονέκτημα για τη χώρα μας, μόνο η κριτική σκέψη μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ανοιχτής και πλουραλιστικής πολιτιστικής ταυτότητας που θα βοηθήσει τους έλληνες πολίτες να πορευτούν με αυτοπεποίθηση στο μέλλον αντί της μάταιης περιχαράκωσης στην ασφαλή ψευδαίσθηση της «κλειστής» Ελλάδας.


> 36/37

presscode

ISSUE 10

Πέρα από το κοινωνικό κρAτος

Δεν υπάρχει ανακολουθία ανάμεσα στο σύστημα ελεύθερης αγοράς και στην επιδίωξη ευρύτερων κοινωνικών σκοπών. Milton Friedman

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Δημήτρης Σκάλκος

Αλήθειες για το φιλελευθερισμό

”Η

κοινωνική προστασία και το κοινωνικό κράτος δεν αποτελούν απαραίτητα συμπληρωματικούς όρους. Μάλιστα από ορισμένες πλευρές είναι και αντιθετικοί. Τούτο διότι το κοινωνικό κράτος δημιούργησε, συντήρησε και ανέπτυξε μια κουλτούρα εξάρτησης που υπονόμευσε σειρά προσπαθειών οικονομικού εκσυγχρονισμού, συντέλεσε στην υπανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και συνέβαλε στη δημιουργία ευνοημένων κοινωνικών ομάδων που λειτουργούν ως οργανωμένες ομάδες πίεσης-συμφερόντων και οδηγούν στην περιθωριοποίηση τμημάτων του πληθυσμού («κοινωνίες των δύο τρίτων»). Παράλληλα, δεν επέτρεψε την ανάπτυξη του κοινωνικού κεφαλαίου και της κοινωνίας των πολιτών, που πλέον αναγνωρίζονται ευρέως ως καθοριστικοί παράγοντες οικονομικής ανάπτυξης (Putnam, Fukuyama), στη βάση της σκέψης του Alexis de Tocqueville, ο οποίος, στο ιδιαίτερα σημαντικό έργο του Δημοκρατία στην Αμερική, περιγράφει με πραγματικό


BIBΛIOΠAPOYΣIAΣH

H αποτελεσματική διαχείριση της κοινωνικής προστασίας στηρίζεται στην εφαρμογή πολιτικών που προωθούν ευρείας κλίμακας αποκέντρωση εξουσιών και διαδικασιών, ενισχύουν μη κρατικούς θεσμούς κοινωνικής προσφοράς και παρέχουν εξατομικευμένες κοινωνικές υπηρεσίες

θαυμασμό το πλήθος των εθελοντικών οργανώσεων πολιτών στις ΗΠΑ που, λειτουργώντας ως ενδιάμεσοι θεσμοί, συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη εξυπηρετώντας παράλληλα μία σειρά κοινωνικών σκοπών. Αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό και η ελληνική περίπτωση, όπου ο κρατισμός αποτελεί τον κυρίαρχο ιδεολογικό μύθο. Τα αίτια της ατροφίας της κοινωνίας πολιτών πρέπει να αναζητηθούν στο γιγαντισμό του νεοελληνικού κράτους, ο οποίος εδράζεται στο κυρίαρχο πολιτιστικό πρότυπο που επιβιώνει ιστορικά από το Βυζάντιο ως τις μέρες μας. Αυτό το πρότυπο στηρίζεται στις αδιαμεσολάβητες σχέσεις ανάμεσα στους πολίτες και στο κράτος, οι θεσμοί του οποίου είναι οι σχεδόν αποκλειστικοί φορείς νομιμοποίησης της κοινωνική πρακτικής. Μεταξύ άλλων, το κρατικιστικό πρότυπο οδήγησε στη στρεβλή οικονομική ανάπτυξη και στη διαμόρφωση μιας κοινωνίας μηδαμινής κοινωνικής προσφοράς και αλληλεγγύης, με τη μοναδική εξαίρεση του θεσμού της οικογένειας, θεσμός που επιβιώνει σε κοινωνίες «χαμηλής εμπιστοσύνης» (low-trust societies) όπου απουσιάζει κάθε έννοια ατομικής και κοινωνικής υπευθυνότητας. Μια λειτουργική σύγκλιση/σύνθεση ανάμεσα στο φιλελευθερισμό και τη σοσιαλδημοκρατία οφείλει, εκ των πραγμάτων, να οικοδομηθεί στους παρακάτω τέσσερις βασικούς άξονες: • Τον τερματισμό της εξιδανίκευσης του κράτους, της «παχιάς ιερής αγελάδας». Η κρατολατρεία αποτελεί τη νομιμοποιητική βάση της Συντήρησης, δικαιώνει τις διαχειριστικές λογικές και τις καθεστωτι-

κές πρακτικές, στηρίζοντας τελικά το status quo και αναπαράγοντας την οικονομική αναποτελεσματικότητα και τη διαπλοκή κρατικού μηχανισμού και ιδιωτικών συμφερόντων («παρεοκρατικός καπιταλισμός»). Στραγγαλίζει την κοινωνία των πολιτών και αποθαρρύνει την ενεργό συμμετοχή στο πολιτικό γίγνεσθαι. • Την εμπιστοσύνη στις δημιουργικές δυνάμεις της αγοράς και τις κοινωνικά επωφελείς συνέπειες της ατομικής πρωτοβουλίας. Την ενθάρρυνση της αποκέντρωσης (de-centralization) ως οργανωτική μορφή της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής δράσης. Την προώθηση του εθελοντισμού και των θεσμών της ανοιχτής κοινωνίας, με τελικό στόχο τη συμφιλίωση της ανάπτυξης με την αλληλεγγύη. • Την ενίσχυση του Ατόμου και της Ελεύθερης Επιλογής, τόσο θετικά με την αύξηση των διαθέσιμων επιλογών των πολιτών στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή του τόπου, όσο και αρνητικά με την προστασία του απέναντι στις απειλές της μισαλλοδοξίας, του στενόμυαλου κοινοτισμού και της καταθλιπτικής και συχνά ισοπεδωτικής ομοιομορφίας που επιβάλλουν οι πλειοψηφίες. • Προώθηση της κεντρικής σε όλα τα συστήματα ηθικής (πολιτικά και θρησκευτικά) αξίας της κοινωνικής αλληλεγγύης. Με βάση τις παραπάνω αρχές, η αποτελεσματική διαχείριση της κοινωνικής προστασίας στηρίζεται στην εφαρμογή πολιτικών που προωθούν ευρείας κλίμακας αποκέντρωση εξουσιών και διαδικασιών, ενισχύουν μη κρατικούς θεσμούς κοινωνικής προσφοράς (φιλανθρωπικά δίκτυα, μη κυβερνητικές οργανώσεις, εται-

ρική ευθύνη, δίκτυα κοινωνικής αλληλεγγύης) και παρέχουν εξατομικευμένες κοινωνικές υπηρεσίες (ελεύθερη επιλογή συστημάτων ασφάλισης, περίθαλψης κ. λπ). Αντίθετα, όπως παροτρύνει τους Νέους Εργατικούς (New Labour) ο εμπνευστής του βρετανικού Τρίτου Δρόμου, Anthony Giddens, οι κλασικές πολικές επιλογές της φορολόγησης και των αυξανόμενων δημοσίων δαπανών θα πρέπει να εγκαταλειφθούν. Σύμφωνα με την Canto-Sperber, τούτο θα επιτευχθεί με την προσφυγή σε ένα σοσιαλισμό των ελευθεριών που τοποθετείται ενάντια σε όλες τις μορφές του αυταρχισμού, του σχεδιοποιημένου και κρατικοποιημένου σοσιαλισμού. Η διαμόρφωση της νέας σοσιαλδημοκρατίας προϋποθέτει την ανακάλυψη εκ νέου, ή την επανασύνδεσή της (για την CantoSperber), με βασικές αρχές της φιλελεύθερης σκέψης όπως την αυτονομία του προσώπου και τον πλουραλισμό, την επιλογή και την ατομική υπευθυνότητα, τη διανοητική μετριοπάθεια και τον αντι-ουτοπισμό, τον θεμελιώδη ρόλο των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων και των αγορών ως αποκεντρωμένων μορφών κοινωνικής οργάνωσης. Από την άλλη πλευρά, η αλληλεγγύη και η κοινωνική διάσταση της συνεργασίας, η βούληση για μεταρρύθμιση (βολονταρισμός) και η χειραφέτηση του ατόμου και της κοινωνίας (κοινωνία πολιτών) είναι στοιχεία της σοσιαλιστικής σκέψης που αξίζει να διατηρηθούν και να συμβάλουν με τη σειρά τους στην ανανέωση του σύγχρονου φιλελευθερισμού.


> 38/39

presscode

ISSUE 10

n ΧαρIλαος ΓκορIτσας

Ο

ρόλος των διμερών επιμελητηρίων είναι η προαγωγή των εμπορικών και παραπλεύρως των κοινωνικών σχέσεων των μελών τους και κατ' επέκταση η εξυπηρέτηση οποιουδήποτε επιθυμεί να αναπτύξει επιχειρηματική δραστηριότητα με άξονα δύο χώρες, εν προκειμένω της Ελλάδος και της Μεγάλης Βρετανίας. Μέλη τους είναι φυσικά και νομικά πρόσωπα τα οποία εκπροσωπούνται από ανώτατα στελέχη τους. Μέσω των επιμελητηρίων πληροφορούνται για προσφερόμενα αγαθά και παρεχόμενες υπηρεσίες στις δύο χώρες καθώς και επιχειρηματικές νοοτροπίες γεγονός που αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την διεύρυνση των οικονομικών συναλλαγών. Τα διμερή επιμελητήρια διευκολύνουν στον εντοπισμό επιχειρηματικών ευκαιριών και στην υλοποίηση τους. Τα επιμελητήρια, σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, είναι κόμβοι πληροφόρησης και ανταλλαγής απόψεων. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, με την επικράτηση της απρόσωπης διαδικτυακής πληροφορίας, το επιμελητήριο προωθεί τις διαπροσωπικές σχέσεις και την κοινωνικότητα των μελών του με στόχο την αύξηση της επιχειρηματικότητας. Η παγκόσμια οικονομία γίνεται ένας κοινός τόπος όπου όλοι μοιραζόμαστε κοινά αγαθά και αξίες . Ειδικότερα στην Ευρώπη η όσμωση εξελίσσεται και έχει ενδιαφέ-

ρον να παρακολουθήσουμε ποιο δρόμο θα επιλέξουν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες. Θα δοθεί προτεραιότητα στην οικονομική σύγκλιση; Θα υπάρξει ομοιογένεια και συνεργασία; Θα ακολουθήσει, αναπόφευκτα, η σύζευξη των κοινωνιών ή θα προβληθούν οι κοινωνικές διαφορετικότητες και οι πολιτικές άμβλυνσης αυτών, με αποτέλεσμα την υστέρηση της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης και ανάπτυξης; Για τη χώρα μας πρώτιστο μέλημα είναι η επιτυχημένη συμμετοχή στην διαδικασία ολοκλήρωσης της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς. Σήμερα τομείς αιχμής είναι η ενέργεια, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και οι μεταφορές. Ειδικότερα η χώρα μας προσέρχεται στο κοινό ευρωπαϊκό σπίτι όχι με άδεια χέρια, αλλά συνεισφέροντας πρόσφατες επιτυχημένες προτάσεις και επιχειρηματικές συμφωνίες, όπως η δραστηριοποίηση ελληνικών τραπεζών στην νοτιοανατολική Ευρώπη, οι νέοι άξονες φυσικού αερίου, η ιδιωτικοποίηση των λιμένων και με την Ελληνική ναυτιλία να πρωτεύει διεθνώς. Φέτος το Ελληνοβρετανικό Εμπορικό Επιμελητήριο, με την υποστήριξη του Βρετανού Πρέσβη κ. Simon Gass, προγραμματίζει ένα κύκλο εκδηλώσεων με την γενικότερη ονομασία «2 Nations, Athens 2008- London 2009». Το πρόγραμμα αυτό έχει ως στόχο την παράλληλη προώθηση των βρετανικών και ελληνικών συμφερόντων, καθώς και την ανάπτυξη διμερών σχέσεων σε νέους τομείς. Οι εκδηλώσεις στην Ελλάδα θα πραγ-

ματοποιηθούν στο διάστημα Μάιος – Νοέμβριος 2008 και θα καλύπτουν τομείς όπως οικονομία, επιχειρήσεις, επιστήμες, γράμματα και τέχνες, αθλητισμός, life style και πολλά άλλα. Για το σκοπό αυτό σημαντικές προσωπικότητες πρόκειται να επισκεφτούν τη χώρα μας. Όλες οι ανωτέρω ενέργειες εντάσσονται στην προσπάθεια μας να ενεργοποιήσουμε κατά το δυνατό τις εμπορικές και επιχειρηματικές δυνατότητες που υπάρχουν και στις δύο χώρες. Από την ενίσχυση των σχέσεων μας με τους Βρετανούς μόνον να κερδίσουμε έχουμε. Το Λονδίνο είναι το μεγαλύτερο χρηματοοικονομικό κέντρο με εύκολη προσβασιμότητα για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Η Βρετανία πέραν των παραδοσιακών προϊόντων και υπηρεσιών διαθέτει οργάνωση και μεγάλο τομέα συμβουλευτικών υπηρεσιών τα οποία χρειαζόμαστε για τον εξορθολογισμό των κοινωνικοοικονομικών μας δομών και λειτουργιών. Το πρόβλημα για την χώρα μας είναι πόσο έτοιμοι είμαστε να εντάξουμε πιο ώριμες δομές και λειτουργίες από αυτές που έχουμε εθιστεί να βιώνουμε. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Στη χώρα μας γίνεται με μεγάλο πάθος και αντιπαλότητες συζήτηση για την άρση της απαγόρευσης της μη δημόσιας τριτοβάθμιας παιδείας. Όλοι γνωρίζουμε ότι ο τρόπος εισαγωγής και ο περιορισμός των εισακτέων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είχε ως αποτέλεσμα η πρωτοβάθμια και κυρίως η δευτεροβάθμια εκπαίδευση να μεταβληθεί σε προγύμναση με σκοπό την επιτυχία των μαθητών στις εισαγωγικές εξετάσεις των ανωτέρων και ανωτάτων σχολών. Η απελευθέρωση της τριτοβάθμιας παιδείας και ο περιορισμός των πτυχιούχων κατά την διάρκεια των σπουδών τους, εάν δεν πληρούν τις προδιαγραφές των σπουδών τους, θα έχει σαν αποτέλεσμα την απελευθέρωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από τον προγυμναστικό της ρόλο και την τοποθέτηση της παιδείας σε νέες βάσεις. Το δια ταύτα θα έπρεπε να είναι η παρεχόμενη πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση να εξυπηρετεί την ένταξη της ατομικότητας στην κοινωνία, θα έπρεπε να προηγείται η κοινωνική παιδεία της ακαδημαϊκής παιδείας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Βρετανία διαθέτει καλύτερη κρα-


OIKONOMIA

τική και κοινωνική οργάνωση και λαό με κοινωνική συνείδηση, δηλαδή κοινή συνείδηση αξιών και παιδευμένο λαό σε πιο αστικοποιημένες συμπεριφορές από εκείνες που επιδεικνύονται από τους πολίτες στην προσφάτως αστικοποιηθείσα χώρα μας. Όλα ξεκινούν από την παιδεία και, πέραν της πληθώρας των Ελλήνων φοιτητών στην Βρετανία, η χώρα μας θα μπορούσε να ωφεληθεί τα μάλλα, σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες με μία στενότερη συνεργασία με το βρετανικό εκπαιδευτικό σύστημα. Οι Βρετανοί έχουν μία παιδεία που προάγει την συλλογικότητα, την ομαδική δουλειά, την οργάνωση και την κοινωνικότητα. Τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσουμε στο μέλλον, όπως τα οικολογικά- περιβαντολογικά προβλήματα και τον περιορισμό των φυσικών πόρων, χρειάζονται κοινωνίες με συλλογική συνείδηση. ¨Άλλο παράδειγμα, η βία στα γήπεδα. Οι Βρετανοί το αντιμετώπισαν το πρόβλημα πριν από εμάς και το έλυσαν επιτυχώς με δέσμη διοικητικών- κοινωνικών και αστυνομικών μέτρων. Το επιμελητήριο μας έκανε ημερίδες με σκοπό να κοινολογήσουμε στους ενδιαφερόμενους και τους αρμόδιους την βρετανική εμπειρία. Δεν χρειάζεται να επαναεφεύρουμε τον κύκλο. Χρειαζόμαστε ανταλλαγή απόψεων με τους εταίρους μας με δεκτική αντίληψη στα σημεία που εκείνοι λειτουργούν αποδοτικότερα από εμάς. Σε όλους τους τομείς θα μπορούσαμε να έχουμε οφέλη, δεν θέλω να σας κουράσω. Οι εμπορικές και κοινωνικές σχέσεις είναι αμφίδρομες. Η Ελλάδα από την μεριά της προσφέρει μια δυναμική οικονομία για εμπορικές συναλλαγές και δυνατότητες για κοινές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, στην Ελλάδα και στην νοτιοανατολική Ευρώπη. Περαιτέρω, η πρόοδος που παρατηρείται στον χώρο των ιδιωτικοποιήσεων επιχειρήσεων και υποδομών είμαι σίγουρος ότι θα έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη και θα προκύψουν νέες αναπτυξιακές δυνατότητες και συνεργασίες. Η ανάπτυξη των ελληνοβρετανικών και εν γένει των ευρωπαϊκών σχέσεων μόνον θετικά θα φέρουν. Το Ελληνοβρετανικό Επιμελητήριο φιλοδοξεί να κάνει το καλύτερο δυνατόν για την προαγωγή των εμπορικών και κοινωνικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Ο Χαρίλαος Γκορίτσας είναι πρόεδρος του Ελληνοβρετανικού επιμελητηρίου.

n July 2008: Urban Wall Fare Artist and promoter of contemporary art, Alexandra Kollarou, will be hosting an exhibition/event focused on Street Art n August 2008: Quintessential Sports – Rugby & Cricket n 9 September 2008: Funky Food & Lounge Party Just to propagate the never-ending argument, which is best British or Greek cuisine? Semiramis Hotel, Kefalari n Mid September 2008: British / Greek Golf Tournament n 19 September 2008: British Business Education in Greece (in cooperation with StudySmart) n 24 September 2008: BBQ, The gardens of the British Embassy Residence n 29 & 30 September 2008: Conference “Investing Opportunities in Real Estate” in cooperation with Real Estate & Development magazine, Grande Bretagne Hotel n End of September: Fashioning the Future n 13 October 2008: Conference: “Greece’s Structural Economic Reforms: a faster pace towards stabilization and development”, Grande Bretagne Hotel n 4 November 2008: Conference “Shipping: Where Now?” Monday, 3 or Tuesday 4 November 2008, HMS Ocean Majesty n 19 November 2008: British School of Archaeology Lecture by Amalia Kakissis, on Byzantine Research Fund Archive and its impact on UK architecture and design followed by reception n 21 & 22 November 2008: Car Rally, A fun classic car rally n 21 & 22 November 2008: Classic Car show under the auspices of FILPA, Athenaeum InterContinental Hotel * Closing Gala Dinner: With invited guest speaker Boris Johnson, Mayor of London


> 40/41

presscode

ISSUE 10


ΔIEΘNH

Το στοίχημα του ΟμπAμα και η πορεία της Αμερικής n ΓιAννης ΜHτσιος(*)

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκονται οι πολιτικές διεργασίες ενόψει των προεδρικών εκλογών στην Αμερική τον ερχόμενο Νοέμβριο. Στα στρατόπεδα των υποψηφίων επικρατεί αναβρασμός και η Αμερική μπαίνει σιγά-σιγά στον προεκλογικό πυρετό της αντιπαράθεσης ρεπουμπλικάνων και δημοκρατικών.


> 42/43

presscode

ISSUE 10

Η “ διαφαινόμενη για την ώρα κυριαρχία του Ομπάμα, ιδίως και μετά τη στήριξη του πρώην υποψηφίου αντιπροέδρου ‘Εντουαρντς και μεγάλης μερίδας των υπερεκλεκτόρων (superdelegates), δεν φαίνεται να απειλείται. Ήδη, το επιτελείο του στοχεύει τα βέλη στο δίδυμο Μπους-ΜακΚέιν και στην πολιτική τους, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, αλλά και στην οικονομική τους πολιτική. Ο μαύρος υποψήφιος ωστόσο, έχει να αντιμετωπίσει μια σειρά άλλων ζητημάτων στην πορεία για το Λευκό Οίκο, πρόκειται για παραμέτρους του προσωπικού του στοιχήματος, όπως: • Η επιλογή αντιπροέδρου. Ενδέχεται να πιεστεί για την ενότητα του κόμματος να συμπεριλάβει τη Χίλαρυ Κλίντον ή κάποιον μετριοπαθή πολιτικό ρεπουμπλικανικής προέλευσης. Ήδη, έχουν ακουστεί τα ονόματα του γερουσιαστή Χάγκελ και του Μπλούμπεργκ, δημάρχου της Νέας Υόρκης. Το σίγουρο είναι πάντως ότι θα είναι λευκός και μεγαλύτερος σε ηλικία με περισσότερη πείρα στα θέματα εξωτερικής πολιτικής. • Το ενδεχόμενο μετακίνησης λευκών ψηφοφόρων και ψηφοφόρων από την εργατική τάξη του δημοκρατικού κόμματος στους ρεπουμπλικανούς • Την επιμονή της Χίλαρυ για τις αμφισβητούμενες πολιτείες της Φλόριδα και Μίσιγκαν, γεγονός που ενδέχεται να του στερήσει το χρίσμα • Μια σειρά επιθέσεων στη διάρκεια της τελικής αναμέτρησης ΟμπάμαΜακΚέιν. Πάντως, μέχρι τώρα αποδείχθηκε ότι όσο πιο πολύ τον πολεμούν τόσο πιο πολύ ανεβαίνουν οι μετοχές του. Η θρησκευτική του προέλευση, τα πιστεύω του πνευματικού του καθοδηγητή, η αμφισβήτηση του πατριωτισμού της συζύγου του και η μετριοπαθής του στάση απέναντι στην πολιτική Μπους στη Μέση Ανατολή, δεν φαίνεται να έκαμψαν τις επιτυχίες του και την δημοφιλία του. Η δε τελευταία του προεκλογική συγκέντρωση στην πρωτεύουσα της πολιτείας ‘Ορεγκον, το Πόρτλαντ, ήταν ενδεικτική του ρεύματος που

Η προεκλογική συγκέντρωση στο Πόρτλαντ ήταν ενδεικτική του ρεύματος που έχουν η πολιτική του παρουσία και το προσωπικό του χάρισμα.

έχουν η πολιτική του παρουσία και το προσωπικό του χάρισμα.

Η πορεία της Αμερικής

Όλα τα παραπάνω υποδεικνύουν και μια στροφή στην αμερικανική κοινωνία, η οποία έχει κουραστεί από την οκταετία πολέμων στο εξωτερικό με τα αμφίβολα έως σήμερα αποτελέσματα, τις χιλιάδες νεκρών αμερικανών στρατιωτών και το δυσβάστακτο κόστος του πολέμου. Σε όλα τα παραπάνω θα πρέπει να συνυπολογιστούν μια σειρά άλλων γεγονότων που φέρνουν την ίδια την αμερικανική κοινωνία σε δυσχερή θέση, όπως: • Η παρατεταμένη κρίση στο χρηματοπιστωτικό της σύστημα • Το σπάσιμο της φούσκας των ακινήτων, με εκατομμύρια αμερικανών που τα σπίτια τους κοστίζουν σήμερα λιγότερο από το στεγαστικό τους δάνειο • Η υγεία και η κοινωνική πρόνοια • Η παραμονή 30 εκατομμυρίων αμερικανών κάτω από το επίπεδο φτώχειας με ένταξή τους στο σύστημα κουπονιών κλπ • Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, που ενδέχεται να αγγίξει τα 150 δολάρια το βαρέλι μέσα στο καλοκαίρι • Οι κίνδυνοι μιας παρατεταμένης ύφεσης της αμερικανικής οικονομίας με φαινόμενα στασιμοπληθωρισμού.

Το Κύκνειο άσμα του Μπους και των νεοσυντηρητικών

Και μέσα σ΄ όλα αυτά οι διεθνείς αναλυτές αναρωτιούνται τί θα γίνει στη Μέση Ανατολή τους επόμενους μήνες ιδιαίτερα και μετά την τελευταία επίσκεψη του αμερικανού προέδρου εκεί. Η προσπάθεια να

πείσει τη σύμμαχο Σαουδική Αραβία να αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου, για να πέσει η τιμή του χωρίς τη συναίνεση του ΟΠΕΚ δεν φάνηκε να λύνει το πρόβλημα της παγκόσμιας αύξησης της τιμής του πετρελαίου που για πολλούς αναλυτές, προέρχεται από τα κερδοσκοπικά παιχνίδια στη Wall Street και για την ώρα αδυνατεί να τα τιθασεύσει η αμερικανική κυβέρνηση. Εδώ γεννιέται και ένα ερώτημα για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα και έχει να κάνει με το απώτερο σχέδιο των κερδοσκόπων που αναταράσσουν την παγκόσμια σταθερότητα χωρίς να είμαστε βέβαιοι ποιόν εξυπηρετεί ή θα εξυπηρετήσει στο μέλλον αυτή η κατάσταση. Ο πρώην πρόεδρος της FED μίλησε για μια φούσκα των τιμών εκ μέρους επενδυτικών κεφαλαίων. Η παραπάνω κατάσταση, σε συνδυασμό με τις φήμες που κυκλοφόρησαν για ενδεχόμενο χτύπημα του Ιράν από τις ΗΠΑ, μέσα στο καλοκαίρι, ως μια τελευταία ευκαιρία των νεοσυντηρητικών για μεγάλες ανατροπές στη Μ. Ανατολή πριν τις αμερικανικές εκλογές, μόνο ευχάριστη δεν μπορεί να είναι για την παγκόσμια οικονομική αλλά κυρίως γεωπολιτική σταθερότητα. Το βέβαιον είναι, ότι στους επόμενους μήνες δεν θα πλήξουμε διόλου από τις διεθνείς εξελίξεις που μακάρι να τιθασευτούν από λογικές επιλογές. Και όπως έγραφε πρόσφατα και ο εκδότης του Newsweek, ο πλανήτης έχει μετατοπιστεί από την αντιαμερικανική εποχή στην μετα-αμερικανική.(from anti-Americanism to post-Americanism). (*) O Γιάννης Μήτσιος είναι πολιτικός επιστήμων - διεθνολόγος, πανεπιστημίου Northeastern Βοστώνης


TOYPIΣMOΣ

Τ

ο συντονισμό της δράσης των συναρμοδίων με τον τουρισμό υπουργείων από τον Πρωθυπουργό, στο πλαίσιο του σχεδιασμού της οικονομικής και τουριστικής ανάπτυξης, πρότεινε ο νέος Πρόεδρος του ΣΕΤΕ, κ. Νίκος Αγγελόπουλος από το βήμα της 16ης Γενικής Συνέλευσης Συνδέσμου. Η επιλογή αυτή κρίνεται αναγκαία, αφού από τον τουρισμό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η αύξηση του ΑΕΠ, της απασχόλησης, η περιφερειακή ανάπτυξη αλλά και ο περιορισμός του ανοίγματος της ψαλίδας μεταξύ των εισοδημάτων. Ο Πρόεδρος του ΣΕΤΕ μεταξύ άλλων τόνισε: • Με την έννοια της διάχυσης των θετικών του αποτελεσμάτων, ο τουρισμός είναι ο τομέας με την ευρύτερη λαϊκή συμμετοχή και την βαθύτερη διείσδυση στην ελληνική κοινωνία. • Το Υπουργείο Οικονομίας στη χάραξη των μεσομακροπροθέσμων προγραμμάτων του οφείλει να οριοθετήσει την έκταση και το ρόλο του τουρισμού με στόχο την επίτευξη του μέγιστου δυνατού αποτελέσματος από τις δραστηριότητες των επιμέρους κλάδων του. Παράλληλα, είναι αναγκαία η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων και των οικονομικών πόρων  του Υπουργείου Τουριστικής Ανάπτυξης, ώστε  να  μπορέσει να υλοποιήσει δράσεις που κατά κανόνα τυγχάνουν χαμηλής προτεραιότητας σε άλλα Υπουργεία. • Στις αναπτυγμένες περιοχές θα πρέπει να συνεχιστούν τα εκτός επιδοτήσεων λοιπά κίνητρα ενώ οι επιδοτήσεις θα πρέπει να κατευθυνθούν προς τις ανακαινίσεις ολοκληρωμένης μορφής, στις επενδύσεις ειδικού τουρισμού και γενικά στις επενδύσεις βελτίωσης των παρεχομένων υπηρεσιών εξαιρουμένων των δωματίων. Στις υπό ανάπτυξη περιοχές, όλα τα κίνητρα θα πρέπει να επικεντρωθούν εκεί όπου απουσιάζει ή συρρικνώνεται η συμμετοχή των άλλων τομέων της οικονομίας. • Ένα σημαντικό μέρος των κεφαλαίων από το ΕΣΠΑ πρέπει να κατευθυνθεί σε επενδύσεις υποδομής ευθέως συνδεόμενες με τις τουριστικές περιοχές, αναπτυγμένες κι αναπτυσσόμενες, για να σταματήσει το παράδοξο της  χώρας μας να προχωράνε ανεξέλεγκτα οι ανωδομές και να υστερούν κατά πολύ οι υποδομές. • Το Ειδικό Χωροταξικό Σχέδιο για τον Τουρισμό, μπορεί να διαμορφώσει ένα πλαίσιο ισόρροπης ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος,  αφού εμπλουτιστεί με τις προτάσεις βελτίωσης που κατετέθησαν από τους φορείς του τουρισμού αλλά και από τους άλλους κοινωνικούς φορείς. • Οι επενδύσεις για να μεγιστοποιήσουν τις αποδόσεις τους θα πρέπει να πραγματοποιούνται σε καθεστώς  ελεύθερου ανταγωνισμού, το οποίο  όμως δεν ισχύει για τις αεροπορικές, χερσαίες και θαλάσσιες μεταφορές, όπου ο προστατευτισμός δυστυχώς ακόμα κυριαρχεί και λειτουργεί τελικά σε βάρος του κοινωνικού συνόλου. • Για την πρόσφατη διεύρυνση του ΣΕΤΕ με τη συμμετοχή της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων ως Μέλους, ο κ. Νίκος Αγγελόπουλος δήλωσε ότι, η επιτευχθείσα ενιαία εκπροσώπηση του συνόλου των τουριστικών επιχειρήσεων δημιουργεί τις προϋποθέσεις διαμόρφωσης ισχυρότερης και περισσότερο τεκμηριωμένης έκφρασης θέσεων και απόψεων, ώστε ο τομέας του τουρισμού να διεκδικήσει τη θέση που του αξίζει στον συνολικό μεσομακροπρόθεσμο σχεδιασμό της κεντρικής εξουσίας.

ΝIκος ΑγγελOπουλος

Η επόμενη μέρα στον ελληνικό τουρισμό


> 44/45

presscode

ISSUE 10

Άγχος, επαγγελματική εξουθένωση (burn-out) και εργασιακH αλλοτρIωση n ΜιχAλης Π. ΓιαννουλEας - ΕλευθερIα ΜαντEλου (*)


OIKONOMIA

Ο

ι προηγούμενες δεκαετίες χαρακτηρίστηκαν από ραγδαίες μεταβολές στο εργασιακό περιβάλλον: από τη βιομηχανική παραγωγή στην παροχή υπηρεσιών, από την παραδοσιακή τεχνολογία στην χρήση των υπολογιστών, στην αυτοματοποίηση και στην εφαρμογή εξεζητημένων συστημάτων επικοινωνίας, από τις τοπικές αγορές στην παγκόσμια αγορά, από την αναζήτηση της ποσότητας στην αναζήτηση της ποιότητας, από τις εθνικές εταιρίες στις πολυεθνικές. Αυτού του είδους οι αλλαγές ασκούν σημαντική επιρροή στην ταυτότητα του εργαζόμενου, στα κίνητρα εργα-

σίας, στην αφοσίωση στο επάγγελμα, στην εργασιακή συμπεριφορά και στην γενικότερη απόδοση του ατόμου. Γενικά, το άγχος αποτελεί φυσιολογική αντίδραση κάθε έμβιου όντος, εφόσον συνδέεται με την επιβίωσή του. Πηγάζει από τη σχέση και την αλληλεπίδραση ατόμου και περιβάλλοντος και μπορεί, με απλά λόγια, να οριστεί ως η πίεση που ασκεί το περιβάλλον στο άτομο. Θεωρείται δε παθολογικό, εάν δημιουργεί προβλήματα στην καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου, στην επίτευξη επιθυμητών στόχων και στη συναισθηματική του ηρεμία. Επιπλέον, η πίεση αυτή έχει υποκειμενικό χαρακτήρα, δηλαδή οι ίδιες συνθήκες μπορούν να αποτελούν πηγές άγχους για

κάποια άτομα, ενώ για άλλα όχι Συνήθως με το άγχος συνδέονται τρεις κατηγορίες εκδηλώσεων: τα σωματικά, τα ψυχολογικά και τα συμπεριφορικά συμπτώματα. Στα σωματικά συμπτώματα του χρόνιου άγχους περιλαμβάνονται: αίσθημα κόπωσης, διαταραχές του ύπνου, κεφαλαλγίες, διάφοροι πόνοι, υπέρταση, δερματίτιδες, ανωμαλίες στην περίοδο των γυναικών, σεξουαλικά προβλήματα κ.α. Η έλλειψη ενδιαφέροντος για τη ζωή, η ευερεθιστότητα, διάφορες φοβίες, το αίσθημα αποτυχίας κ.α. συνιστούν ψυχολογικές εκδηλώσεις του άγχους. Σε επίπεδο συμπεριφοράς, ειδικά στον εργασιακό χώρο παρατηρούνται απουσίες και αποφυγή της εργασίας, επιθετική στάση απέναντι στους συναδέλφους, αυξημένη κατανάλωση ουσιών (κάπνισμα, αλκοόλ, ηρεμιστικά κλπ) και ροπή προς τα ατυχήματα. Το επαγγελματικό άγχος επηρεάζουν παράγοντες όπως η φύση της εργασίας (π.χ. κακές συνθήκες, βάρδιες, εβδομαδιαίο πρόγραμμα, φόρτος εργασίας κλπ), ο ρόλος του ατόμου στην οργάνωση (επαγγελματική θέση, ασάφεια ρόλου ή σύγκρουση ρόλων), οι σχέσεις στον εργασιακό χώρο, οι δυνατότητες ανάπτυξης της σταδιοδρομίας (αίσθημα ασφάλειας, αξιολόγηση), η δομή και το κλίμα της οργάνωσης, αλλά και η διασύνδεση σπιτιού και εργασίας. Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του κάθε ατόμου, που τον καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτο στον να βιώσει υπερβολικό εργασιακό άγχος. Ένα ιδιαίτερα σημαντικό φαινόμενο της σύγχρονης εποχής που έχει απασχολήσει επιστήμονες και μη, είναι η σχέση που αναπτύσσουν οι άνθρωποι με την εργασία τους και τα προβλήματα που μπορούν να προκύψουν όταν η σχέση αυτή δεν πάει καλά. Η επαγγελματική εξουθένωση (burn-out) είναι μια ψυχολογική διαδικασία συναφής αλλά όχι ταυτόσημη με το επαγγελματικό άγχος με τρία κύρια χαρακτηριστικά: τη συναισθηματική εξάντληση, την αποπροσωποποίηση και το αίσθημα μειωμένης προσωπικής επίτευξης. Δύο είναι οι κυριότεροι παράγοντες με τους οποίους σχετίζεται η εμφάνιση του


> 46/47

presscode

ISSUE 10

burnout: η προσωπικότητα του εργαζομένου και το εργασιακό περιβάλλον, ενώ οι επιπτώσεις γίνονται διακριτές στη σωματική και ψυχική υγεία, στις διαπροσωπικές σχέσεις αλλά και στην εργασιακή συμπεριφορά του ατόμου. Πιο αναλυτικά, η θεωρία της C. Maslach ( που έχει επικρατήσει διεθνώς τα τελευταία χρόνια), θεωρεί την επαγγελματική εξουθένωση ως ένα σύνδρομο που αποτελείται από τρία επιμέρους συνθετικά στοιχεία: α) τη συναισθηματική εξάντληση (δηλ. τη συναισθηματική υπερδιέγερση και κόπωση που απορρέει από την εργασία, με αποτέλεσμα την άμβλυνση των συναισθημάτων του ατόμου ώστε να μην μπορεί πλέον να προσφέρει

ματική εξουθένωση έχει ανάγκη τη στήριξη του οικογενειακού ή άμεσου κοινωνικού περιβάλλοντός του. Από την πλευρά των οργανισμών-επιχειρήσεων πρέπει να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης και εξάλειψης των συνθηκών που δημιουργούν επαγγελματικό άγχος και προκαλούν το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης, όπως ο καλύτερος σχεδιασμός της εργασίας και της δομής της οργάνωσης (ακριβείς περιγραφές έργου, οριζόντια μετακίνηση εργαζομένων, εργονομικός σχεδιασμός χώρου, συνεχιζόμενη εκπαίδευση και κατάρτιση, αναθεώρηση των μεθόδων αξιολόγησης, σχηματισμός κοινών επιτροπών εργαζομένων και διοίκη-

Τέλος, όταν στο εργασιακό περιβάλλον καταργούνται «οι βασικές αξίες» (value isolation) που διέπουν το σύστημα, τότε η συμπεριφορά του εργαζόμενου αλλοτριώνεται είτε προς τη χρησιμοποίηση αθέμιτων μέσων (normlessness), είτε προς μειωμένη απόδοση (powerlessness), είτε παραιτείται από το σύστημα (exit). Είναι προφανές λοιπόν, ότι η αποτελεσματικότητα μιας επιχείρησης εξαρτάται εκτός των άλλων, και από το βαθμό επαγγελματικής εξουθένωσης των εργαζομένων της, αλλά και από τους παράγοντες που υποθάλπουν την αλλοτριωμένη εργασιακή συμπεριφορά. Ο σχεδιασμός των παρεμβάσεων για την πρόληψη και την προστασία των ερ-

Tο άγχος αποτελεί φυσιολογική αντίδραση κάθε έμβιου όντος, εφόσον συνδέεται με την επιβίωσή του και μπορεί να οριστεί, με απλά λόγια, ως η πίεση που ασκεί το περιβάλλον στο άτομο.

συναισθηματικά στους αποδέκτες των υπηρεσιών του), β) την αποπροσωποποίηση (δηλ. αρνητικά ή ουδέτερα συναισθήματα που μπορεί να αναπτύξει ο εργαζόμενος για τα άτομα που είναι αποδέκτες των υπηρεσιών του, τα οποία αντιμετωπίζει ως αντικείμενα) και γ) μειωμένο αίσθημα επίτευξης (δηλ. αρνητική αξιολόγηση του ατόμου για τον εαυτό του και την εργασία του). Τα τρία αυτά στοιχεία μπορούν να συνυπάρχουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Η αξιολόγηση του βαθμού επαγγελματικής εξουθένωσης των εργαζομένων έχει μεγάλη σημασία ιδιαίτερα στους χώρους προσφοράς υπηρεσιών, εξαιτίας των επιπτώσεων του τόσο στο ίδιο το άτομο, όσο και στους αποδέκτες των υπηρεσιών του, που υφίστανται απρόσωπη και, σε κάποιες περιπτώσεις, ακόμη και σκληρή μεταχείριση. Το άτομο για να μειώσει την επαγγελ-

σης για την επίλυση προβλημάτων), αλλά και η αποφυγή της εργασιακής αλλοτρίωσης. Στην αλληλοεπίδραση κινήτρων-αξιών εμφανίζεται η πρώτη μορφή αλλοτρίωσης (normlessness), όταν ο εργαζόμενος κατανοεί ότι για να ικανοποιήσει τα κίνητρα του δεν έχει άλλη λύση από το να μεταχειριστεί μέσα παράνομα, που ο ίδιος κατακρίνει (παραβίαση αξιών). Επομένως καταφεύγει σε συμπεριφορές διαφορετικές από εκείνες που εφάρμοζε μέχρι της υπερίσχυσης των κινήτρων του πάνω στις αξίες του. Άλλη μορφή εργασιακής αλλοτρίωσης (powerlessness) παρουσιάζεται όταν ο εργαζόμενος αισθάνεται ότι είναι ανήμπορος να επηρεάσει το περιβάλλον του, δηλ. ότι η συμπεριφορά του δεν μπορεί να επιδράσει στο σύστημα που ανήκει (μειωμένο αίσθημα επίτευξης), με αποτέλεσμα τη μειωμένη απόδοση.

γαζόμενων από τους βλαπτικούς παράγοντες που οδηγούν σε καταστάσεις επαγγελματικής εξουθένωσης (burn-out) και αλλοτρίωσης, πρέπει να στοχεύει σε μία δυναμική ισορροπία μεταξύ του ανθρώπου και της κοινωνίας μέσα στην οποία εντάσσεται το εργασιακό περιβάλλον, με βασικές συντεταγμένες την προσαρμογή της εργασίας στις ανθρώπινες ικανότητες και δυνατότητες, την εκπαίδευση στις αυτό-επιβεβαιωτικές δεξιότητες (assertiveness training), και την εκπαίδευση στις τεχνικές διαχείρισης άγχους, στα πλαίσια μιας ολοκληρωμένης ψυχοεκπαιδευτικής παρέμβασης (psychoeducation). (*) Μιχάλης Π. Γιαννουλέας, M.Sc., Σύμβουλος Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού (*) Ελευθερία Μαντέλου, Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτικό Κέντρο Πειραιά


Ομήρου 32, Αθήνα 106 72 Τηλ. 210 36 33515 www.presscode.gr info@presscode.gr

ΑΙΤΗΣΗ

ΣΥΝ Δ ΡΟΜΗΣ

ΟΝΟΜΑ:.................................................................................................................. ΕΠΩΝΥΜΟ:............................................................................................................. ΕΤΑΙΡΕΙΑ:............................................................................................................... ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ:................................................................................... ΤΗΛΕΦΩΝΟ:.......................................................................................................... ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ:........................................................................................................... ΠΟΛΗ:........................................................................ Τ.Κ.:..................................... E-MAIL:.................................................................................................................. ΥΠΟΓΡΑΦΗ:........................................................................................................... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:.....................................................................................................

ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ ΙδιΩτες- επιχειρΗσεις Ετήσια: 75 ευρώ Διετής: 140 ευρώ ΤρΑπεζες, ΑσφΑλειες, ΔημΟσιο Ετήσια: 110 ευρώ Διετής: 200 ευρώ Αν επιθυμείτε να εγγραφείτε συνδρομητής στο presscode συμπληρώστε την αίτηση και στείλτε τη με φαξ στο 210.3633515 ή με e-mail στο subscribe@presscode.gr

ΤρΟποΣ πληρωμΗς Ταχυδρομική επιταγή Δημήτριος Γιαννακόπουλος Ομήρου 32, Αθήνα 106 72 Κατάθεση στην ALPHA BANK Αριθμός λογαριασμού 125-002101-232873 Δημήτριος Γιαννακόπουλος Παρακαλούμε επιλέξτε: Ετήσια συνδρομή

Διετής

Σε περίπτωση τραπεζικής κατάθεσης, παρακαλούμε γράψτε στο παραστατικό τον αποστολέα και στείλτε το με φαξ στο 210.3633515


> 48/49

presscode

ISSUE 10

Διδάγματα

(ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ)

Ιστορίας n ΕυAγγελος ΤAρταρης (*)


OIKONOMIA


> 50/51

Η

presscode

ISSUE 10

αλματώδης πρόοδος του ανθρώπου τους τελευταίους αιώνες, καθιστά όλο και πιο δυσχερή την συγκριτική ανάλυση της ιστορίας. Είναι χαρακτηριστικό και εντυπωσιακό ταυτόχρονα, πως η ζωή ενός Ευρωπαίου του 17ου ή 18ου αιώνα είχε περισσότερα κοινά στοιχεία με αυτή των προγόνων του στην ρωμαϊκή περίοδο, απ’ ότι με την ζωή των κοντινών απογόνων του. Όσο η ανθρωπότητα αναπτύσσεται με τόσο γοργούς ρυθμούς, όλο και πιο δύσκολη θα καθίσταται η τεκμηριωμένη αναδρομή στο παρελθόν. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως η αξία της ιστορικής επιστήμης υποβαθμίζεται. Απλώς, η προσεκτική ερμηνεία και η ακριβής αναγωγή των ιστορικών δεδομένων, γίνονται ακόμα πιο αναγκαίες. Η ανθρώπινη ιστορία είναι συνδεδεμένη με τις μεγάλες αυτοκρατορίες ή αλλιώς υπερδυνάμεις όπως τις αποκαλούμε σήμερα. Η πορεία και η εξέλιξη τους συχνά, διαμορφώνουν ένα γενικό πλαίσιο κατεύθυνσης (οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής, πολιτισμικής) που επηρεάζει τη σκέψη και την δράση των λιγότερων ανεπτυγμένων και ισχυρότερων χωρών. Αυτό δεν αφορά βέβαια μόνο το απώτερο παρελθόν. Το επιβεβαιώνουν η σχετικά πρόσφατη κατάληξη της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης και οι συνέπειες της, όπως και οι συζητήσεις που αναδεικνύονται για το μέλλον των ΗΠΑ. Η πρώτη υπερδύναμη της σύγχρονης δύσης ήταν η ισπανική αυτοκρατορία του 16ου αιώνα. Στην περίοδο αυτή, η Ισπανία

αναπτύχθηκε σε μια παγκόσμια αποικιοκρατική δύναμη ακμάζοντας και επεκτείνοντας τη κυριαρχία της με απροσδόκητο ρυθμό. Καταφέρνοντας αρχικά να εκδιώξει τους Μαυριτανούς από την Ιβηρική Χερσόνησο και στη συνέχεια με ευφυείς διπλωματικούς χειρισμούς, αποτελεσματική πολιτική συμμαχιών και ισχυρή στρατιωτική επιβολή, κυριάρχησε τόσο στην Ευρώπη, όσο και στη Ν. Αμερική, την Β. Αφρική μέχρι και τη ΝΑ Ασία (Φιλιππίνες). Τα ασύλληπτα, ακόμη και σήμερα, κατορθώματα των κονκισταδόρων κατέδειξαν για πρώτη φορά την αστείρευτη δυναμική των δυτικών, θέτοντας τις βάσεις για την κυριαρχία της δύσης στον κόσμο. Η περιέργεια, η φιλοδοξία, η πίστη σε κάποιο σκοπό, το θάρρος, η ικανότητα αλλά και βέβαια η σκληρότητα και το θράσος, συγκεντρώθηκαν αθροιστικά στους Ίβηρες στρατιώτες και ναυτικούς εκείνης της εποχής, προετοιμάζοντας την Ευρώπη των αυτοκρατοριών τους επόμενους αιώνες. Παράλληλα αναπτύχθηκαν σε μεγάλο βαθμό και οι τέχνες, από το θέατρο και τη πεζογραφία μέχρι την ζωγραφική και την αρχιτεκτονική, χαρακτηρίζοντας το διάστημα 1600-1700 ως τον χρυσό αιώνα της Ισπανίας. Παρόλα αυτά, η άνοδος και η κυριαρχία έδωσαν γρήγορα της θέση τους στην παρακμή και την πτώση. Από τα τέλη του 1600, η Ισπανική Αυτοκρατορία εισήλθε σε μια διαρκή φάση αποδυνάμωσης συνοδευόμενη από χρεοκοπίες, απώλεια εδαφών, διπλωματικές και στρατιωτικές ήττες. Σε μια πρώτη ανάλυση, οι εξελίξεις αυτές ήταν αποτέλεσμα συγκεκριμένων παραγόντων. Ο σκληρός ανταγωνισμός με τα ευρωπαϊκά κράτη, οι συνεχείς πόλεμοι και η μεγάλη έκταση της αυτοκρατορίας, υπήρξαν οι κύριοι και πρωταρχικοί λόγοι που υποχρέωσαν την Ισπανία έως τα μέσα του 17ου αιώνα, να παραιτηθεί από τα περισσότερα κυριαρχικά της δικαιώματα εωσότου να καταρρεύσει πλήρως, λίγα δεκαετίες αργότερα. Όπως και σε κάθε μεγάλο γεγονός της ιστορίας όμως, έτσι και εδώ ανακύπτουν βαθύτερα αίτια που απαιτούν πιο ενδελεχή μελέτη. Το ερώτημα πως η παντοδύναμη ισπανική αυτοκρατορία, με τη στρατηγική θέση στον Ατλαντικό τις πλούσιες αποικίες και

τον ανίκητο στρατό, κατέρρευσε σχετικά σύντομα και τόσο απότομα δεν μπορεί να απαντηθεί επιφανειακά. Την εποχή που εξετάζουμε η φεουδαρχία στην Ευρώπη βρίσκεται ακόμη στο απόγειο της. Συγχρόνως, η ανακάλυψη των νέων ηπείρων και θαλάσσιων οδών όπως και η ανάπτυξη του εμπορίου στη Μεσόγειο, δημιούργησαν νέες παραγωγικές βάσεις και αναδυόμενες κοινωνικές τάξεις. Αν και ο καπιταλισμός, έστω και πρώιμα, δεν είχε κάνει την εμφάνιση του ως σαφές οικονομικό σύστημα, σταδιακά διαμορφώθηκαν οι βάσεις για αυτό που θα ονομαστεί αργότερα βιομηχανική επανάσταση. Η πορεία αυτή περιείχε κάποια βασικά χαρακτηριστικά που την ανέπτυσσαν και την καθοδηγούσαν. Σε επίπεδο συμπεριφορών, αναπτύχθηκε το πνεύμα της ανεξαρτησίας και της ατομικής ευθύνης ως αντίδραση στην απόλυτη βασιλική ή φεουδαρχική εξουσία. Για την ανεξαρτησία και τη χειραφέτηση όμως, ήταν απαραίτητες οι κατάλληλες νομικές και συνταγματικές δομές όπως τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, τα ελεύθερα συμβόλαια, τα ικανά δικαστήρια να προστατεύουν από τις αυθαιρεσίες της όποιας εξουσίας, κοκ. Όλες αυτές οι εξελίξεις εμπεριείχαν μια σταδιακή αλλαγή νοοτροπίας και τη βαθιά αμφισβήτηση κοινά παραδεκτών αληθειών και προτύπων κοινωνικής συμπεριφοράς. Το σημαντικότερο ρόλο προς αυτές τις κατευθύνσεις διαδραμάτισαν η θρησκευτική μεταρρύθμιση του και η επιστημονική επανάσταση. Οι θρησκευτικές ελευθερίες που κατακτήθηκαν έχει αποδειχθεί πως σε μεγάλο βαθμό προσέφεραν τη κατάλληλη βάση για την οικονομική ανάπτυξη. Το έργο των Μαξ Βέμπερ, Ρίτσαρντ Τάουνι, κ.α. κατέδειξαν την σχέση της προτεσταντικής ηθικής με την οικονομική συμπεριφορά, η οποία ενισχύονταν εμπράκτως με τις αναρίθμητες εφευρέσεις και καινοτομίες που ώθησαν την παραγωγή και διέδωσαν την γνώση. Ένα από τα κοινά γνωρίσματα των εξελίξεων αυτών είναι η «επιλεκτική» εμφάνιση τους στις χώρες της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης (Μ. Βρετανία, Κάτω Χώρες, Γαλλία, Πρωσία). Η Ισπανία αντιθέτως δεν μετείχε σχεδόν καθόλου των παραπάνω αλλαγών.


OIKONOMIA

Η ανθρώπινη ιστορία είναι συνδεδεμένη με τις μεγάλες αυτοκρατορίες ή υπερδυνάμεις όπως τις αποκαλούμε σήμερα. Η πορεία και η εξέλιξή τους συχνά, διαμορφώνουν ένα γενικό πλαίσιο που επηρεάζει τη σκέψη και την δράση των λιγότερων ανεπτυγμένων και ισχυρότερων χωρών.

Τουναντίον, σε σχέση πχ με την θρησκευτική μεταρρύθμιση είχε αυτοαναγορευθεί σε προστάτη της Καθολικής πίστης, προάγοντας την μονολιθικότητα και την καταστολή τόσο έναντι των προτεσταντών στο εξωτερικό, όσο και των μειονοτήτων (Άραβες, Εβραίοι) στο εσωτερικό. Είναι αξιοσημείωτο πως οι Μαυριτανοί, έχοντας υπό την κατοχή τους την Ιβηρική περισσότερο από πέντε αιώνες, δεν άσκησαν αντίστοιχη σκληρή θρησκευτική ή εθνοτική πολιτική στους χριστιανικούς πληθυσμούς. Η ισπανική πολιτική οδήγησε στην πληθυσμιακή αφαίμαξη της χερσονήσου και μαζί την αποδυνάμωση των εμπορικών και άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων. Παρόμοια παραδείγματα παρατηρήθηκαν και στις κτήσεις της στην Ευρώπη. Η άρνηση παραχώρησης στοιχειωδών θρησκευτικών και άλλων ελευθεριών πχ στην φιλελεύθερη περιοχή των Κάτω Χωρών, πέραν των πολλών συρράξεων, προκάλεσε την ερήμωση πλούσιων πόλεων, όπως το λιμάνι της Αμβέρσας, από κάθε οικονομική και πολιτισμική δραστηριότητα. Το εσωτερικό της χώρας παρέμεινε στα φεουδαρχικά ταξικά πρότυπα αριστοκρατών και πληβείων, την στιγμή που στην υπόλοιπή Ευρώπη η νέα (αστική) τάξη των μεσαίων στρωμάτων αποδείχθηκε το πιο δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας που οδηγούσε τις εξελίξεις. Η αστικοποίηση αντιθέτως των ισπανικών πόλεων ήταν κυρίως αποτέλεσμα της καταπίεσης και της βαριάς φορολόγησης των φεουδαρχών. Η αύξηση του πληθυσμού στις πόλεις δημιούργησε μόνο νέες ανάγκες (διατροφής, ένδυσης) τις οποίες η παλαι-

ού τύπου οικονομία και η έλλειψη στοιχειώδους αγοράς δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει. Η Ισπανία αναγκάστηκε να στραφεί στην εισαγωγή των απαιτούμενων αγαθών, εκτινάσσοντας το έλλειμμα των εμπορικών συναλλαγών της στα ύψη. Σταδιακά στον εμπορικό τομέα, αν και κατείχε σημαντικά μερίδια στην αγορά διαφόρων προϊόντων (υφάσματα, κτηνοτροφία), οι ανταγωνιστές της από την Αγγλία ή την Ολλανδία σύντομα απέσπασαν μεγαλύτερα. Οι εξελίξεις αυτές ήταν αποφασιστικές για τις αλλεπάλληλες οικονομικές χρεοκοπίες. Το οικονομικό σύστημα της αυτοκρατορίας ακολουθούσε αταλάντευτα τα πρότυπα του μερκαντιλισμού, στηριζόμενο στις θαλάσσιες μεταφορές, τις εμπορικές συναλλαγές και το πλεονασματικό ισοζύγιο, τη στιγμή που στην υπόλοιπη Δ. Ευρώπη οι οικονομικές θεωρίες μεταβάλλονταν συνεχώς. Η πρόσβαση στους θησαυρούς του νέου κόσμου αποδείχτηκε πως δεν μπορούσε (μόνη της) να διατηρήσει την οικονομική σταθερότητα. Αντίθετα, φαίνεται πως μετρίαζε τον άλλοτε αστείρευτο δυναμισμό των πρωτοπόρων κατακτητών. Η εισροή των πολύτιμων μετάλλων από τις αποικίες, από τη μια πλευρά έκανε την οικονομία ευπαθή στις επιθέσεις των ανταγωνιστών (πειρατεία, πόλεμοι) ενώ η εξάρτηση από την τιμή τους την καθιστούσε ιδιαίτερα ευπαθή στις παραμικρές μεταβολές. Το οικονομικό σύστημα δεν επένδυε ούτε επαν-επένδυε τα έσοδα και τα κέρδη του και έγινε έτσι εξαιρετικά ευαίσθητο στους οικονομικούς κύκλους και την σπατάλη. Την ίδια στιγμή, η υπέρ-συγκεντρωτική λειτουργία του

κράτους στα πρότυπα ακόμη της μεσαιωνικής γραφειοκρατίας διόγκωνε τα προβλήματα, όταν στην Ευρώπη προχωρούσαν σε πιο αποκεντρωμένες μορφές διακυβέρνησης μέσω των κοινοβουλίων και άλλων θεσμών. Η Ισπανία είχε διαμορφώσει, μέσα από την πορεία των ετών και των κατακτήσεων, μια κουλτούρα απόλαυσης και διατήρησης των κεκτημένων σε συνδυασμό με αλαζονεία και εθελοτυφλία έναντι στις διεθνείς εξελίξεις. Το πιο δυναμικό και πλούσιο κομμάτι της κοινωνίας (η ελίτ δηλαδή), η αριστοκρατία διακατεχόταν από αυτήν την οπτική. Τα μέλη της προτιμούσαν να επενδύουν τα χρήματα τους στην εξαγορά τίτλων ευγενείας, τη στιγμή που παρόμοιες αξίες στην Ευρώπη έχαναν σταδιακά την σημαντικότητα τους. Η κλειστή κοινωνία, η εμμονή στον μιλιταρισμό σε συνδυασμό με τον θρησκευτικό φανατισμό και τον ισχυρό ρόλο της εκκλησίας που απέκλειε κάθε μορφή νεωτερικότητας, δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν πλεονεκτήματα έναντι των ανταγωνιστών, παρά τα πρωτεία στην αποικιοκρατία, την σπουδαία γεωγραφική θέση, την στρατιωτική δύναμη, κοκ. Αποδείχθηκε πως ο εκσυγχρονισμός κοινωνίας και πολιτείας μέσα από διαδικασίες αναδιάρθρωσης κατεστημένων ιδεών και πρακτικών, είναι εξίσου πολύτιμος με κάθε συγκριτικό πλεονέκτημα και ισχύ. Ο Ευάγγελος Τάρταρης είναι πολιτικός επιστήμων MSc Human Resources.


> 52/53

presscode

ISSUE 10

Eρευνα της Stat Bank για τα οικονομικA αποτελEσματα των εταιρειΩν το 2007

Η ελληνικH αγορA

αντιστέκεται Μ ε αύξηση των πωλήσεων κατά 8,45% και των κερδών προ φόρων κατά 12,12%, το ελληνικό επιχειρείν επέδειξε το 2007 αντιστάσεις απέναντι στη διεθνή κρίση. Το συμπέρασμα προκύπτει από την ανάλυση των 2.500 περίπου ισολογισμών εισηγμένων και μη επιχειρήσεων με κύκλο εργασιών άνω του 1 εκατ. ευρώ το 2007 που πραγματοποιήθηκε από τη Stat Bank. Πρόκειται για εταιρείες που δημοσιοποίησαν στοιχεία ως και την 1 Ιουλίου και συγκροτούν ένα ισχυρό δείγμα για την εξαγωγή των πρώτων συμπερασμάτων για τον τρόπο που κινήθηκε η οικονομία το 2007. Οι παραπάνω επιχειρήσεις πραγματοποίησαν το 2007 πωλήσεις 81,4 δισ. ευρώ έναντι 75,14 δισ. ευρώ το 2006 (άνοδος 8,45%) και προ φόρων κέρδη 4,35 δισ. ευρώ έναντι 3,88 δισ. ευρώ το 2006 (άνοδος 12,12%). Το μέσο περιθώριο καθαρού κέρδους διαμορφώθηκε σε 5,34% (δεν λαμβάνονται υπόψη εταιρείες που δεν είχαν συγκρίσιμα οικονομικά αποτελέσματα

την εξεταζόμενη περίοδο). Το λειτουργικό περιθώριο διατηρήθηκε εν πολλοίς σταθερό ενώ οι υποχρεώσεις κινήθηκαν με ελαφρά υψηλότερα από τον τζίρο. Τόσο το εμπόριο όσο και η βιομηχανία κατάφεραν να αυξήσουν την κερδοφορία τους ταχύτερα από ό,τι τις πωλήσεις. Έτσι: •Στο χώρο των εμπορικών επιχειρήσεων ο κύκλος εργασιών φθάνει τα 41,9 δισ. ευρώ ή 10,24% υψηλότερα έναντι του 2006, ενώ τα προ φόρων κέρδη ήταν 1,77 δισ. ευρώ, βελτιωμένα κατά 17,21% έναντι του 2006. Από τις εταιρείες του δείγματος οι 914 παρουσίασαν υψηλότερο τζίρο και 254 χαμηλότερο. Η ακτινογραφία της κερδοφορίας δείχνει ότι 1.036 εταιρείες έκλεισαν το 2007 με κέρδη και 132 ζημιές. Από τις κερδοφόρες 656 είχαν υψηλότερα προ φόρων κέρδη από ό,τι στην οικονομική χρήση του 2006 ενώ 385 χαμηλότερα. Επιπλέον 67 εμπορικές επιχειρήσεις πέρασαν σε κέρδη ενώ 60 σε ζημιές από κέρδη. Οι είκοσι πλέον κερδοφόρες εταιρείες έβαλαν στα ταμεία τους 727 εκατ. ευρώ ή το 41% του συνόλου. • Με χαμηλότερη ταχύτητα κινήθηκε η ελληνική βιομηχανία. Τα έσοδα ανήλθαν σε 39,5 δισ. ευρώ (αύξηση 6,6%), ενώ τα

προ φόρων κέρδη σε 2,57 δισ. ευρώ (άνοδος 8,85%). Οι 691 επιχειρήσεις παρουσίασαν το 2007 μεγαλύτερες πωλήσεις έναντι του 2006 ενώ οι 248 λιγότερες. Όσον αφορά τα κέρδη, 760 ήταν κερδοφόρες ενώ 179 ζημιογόνες. Η ανάλυση δείχνει ότι 488 εταιρείες (περίπου το 50%) είχαν υψηλότερα προ φόρων κέρδη ενώ 51 αντέστρεψαν τις ζημιές του 2006. Αντίθετα, 83 πέρασαν σε αρνητικό αποτέλεσμα το 2007 ενώ 317 εταιρείες δεν κατάφεραν να διατηρήσουν την κερδοφορία τους, η οποία υποχώρησε. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι οι 20 πλέον κερδοφόρες αποσπούν περίπου το 67% των κερδών (1,8 δισ. ευρώ σε σύνολο 2,57 δισ. ευρώ), χάρη και στα κέρδη των δύο διυλιστηρίων τα οποία εμφάνισαν συνολικά κέρδη της τάξης των 600 εκατ. ευρώ.

Ο τουρισμός

Στον τομέα της τουριστικής βιομηχανίας σε δείγμα 215 ξενοδοχειακών επιχειρήσεων με κύκλο εργασιών άνω του 1 εκατομμυρίου καταγράφεται άνοδος των εσόδων σε ποσοστό 9,08%, στα 887 εκατ. ευρώ, και εκτίναξη των προ φόρων κερδών στα 51,3 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά


EPEYNA

64,63%. Αυτή όμως είναι η μία όψη του νομίσματος. Από τις 215 επιχειρήσεις οι 71 ήταν ζημιογόνες το 2007, ενώ άλλες 74 είχαν κερδοφορία κάτω των 200.000 ευρώ. Από την άλλη πλευρά, οι δέκα μεγαλύτερες εταιρείες αποκόμισαν κέρδη 48 εκατ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν το σύνολο της κερδοφορίας. Από τον ίδιο τομέα περί τις 100 τουριστικές επιχειρήσεις εμφάνισαν έσοδα 580 εκατ. ευρώ έναντι 494 εκατ. ευρώ το 2006. Τα προ φόρων κέρδη ήταν 17,9 εκατ. ευρώ, βελτιωμένα κατά 23,23%, ενώ το μέσο περιθώριο κέρδους κινήθηκε στο 3%.

Οι επί μέρους κλάδοι του εμπορίου

Ο κλάδος των πετρελαιοειδών πρωταγωνίστησε σε επίπεδο κύκλου εργασιών καθώς η περιορισμένη ζήτηση σε πετρέλαιο θέρμανσης αντισταθμίστηκε από την αύξηση της τιμής του μαύρου χρυσού. Η αύξηση κατά 4,46% των πωλήσεων στα 8,85 δισ. ευρώ συνοδεύθηκε από την εκτίναξη των προ φόρων κερδών στα 113,1 εκατ. ευρώ, η οποία οφείλεται στη μεγάλη άνοδο της κερδοφορίας των πολυεθνικών επιχειρήσεων του κλάδου. Ο δεύτερος σημαντικότερος κλάδος από άποψη τζίρου ήταν αυτός των σουπερμάρκετ, ο οποίος διαχειρίστηκε συνολικές πωλήσεις 6,7 δισ. ευρώ. Αυτό που προκύπτει από την έρευνα της Stat Bank είναι ότι οι λιανεμπορικές επιχειρήσεις κινούνται πλέον με «δύο ταχύτητες». Από τα παραπάνω έσοδα, τα οποία ανήκουν σε 41 επιχειρήσεις που μετέχουν στο δείγμα,

οι τρεις μεγαλύτερες (Καρφούρ, ΑΒ και Μετρό) εισέπραξαν τα 3,6 δισ. ευρώ. Σε ό,τι αφορά τα προ φόρων κέρδη αυτά έφθασαν συνολικά τα 151,8 εκατ. ευρώ. Υποδεέστερη της ταχύτητας με την οποία κινήθηκαν οι πωλήσεων είναι η άνοδος των κερδών για τον κλάδο του αυτοκινήτου, κυρίως λόγω του αυξημένου ανταγωνισμού. Έχοντας διαχειριστεί το 2007 έσοδα 5 δισ. ευρώ (αύξηση 16,84%) αντλεί κέρδη 161 εκατ. ευρώ. Διαφορετική είναι η κατάσταση στον τομέα του φαρμάκου και των καλλυντικών. Τα έσοδα βρέθηκαν 12% υψηλότερα, στα 3,87 δισ. ευρώ, ενώ τα κέρδη έφτασαν τα 169,5 εκατ. ευρώ, βελτιωμένα σε ποσοστό 15,26% έναντι του 2006.

Οι επί μέρους κλάδοι της βιομηχανίας

Πρωταθλητής κλάδος της βιομηχανίας τα διυλιστήρια. Η αξία των πωλήσεων έφθασε τα 11,6 δισ. ευρώ, σχεδόν 4% υψηλότερα. Τα προ φόρων κέρδη διαμορφώθηκαν σε 597,6 εκατ. ευρώ, βελτιωμένα κατά 26,73%.Ο πολυπληθέστερος τομέας (237 επιχειρήσεις μετέχουν στο δείγ-

μα), αυτός της παραγωγής τροφίμων, πέτυχε το 2007 τζίρο 6 δισ. ευρώ, ποσό σχεδόν 10% υψηλότερο έναντι του 2006. Τα κέρδη προ φόρων κινήθηκαν με μεγαλύτερη ταχύτητα (15,57%), ανερχόμενα σε 311,6 εκατ. ευρώ. Μειωμένη σε ποσοστό 16% ήταν η κερδοφορία των εταιρειών που ασχολούνται με την επεξεργασία μετάλλων. Υποχώρησε το 2007 στα 216,6 εκατ. ευρώ, έναντι 259,9 εκατ. ευρώ το 2006. Οι πωλήσεις των 99 εταιρειών του δείγματος αντιστοιχούν σε 4,3 δισ. ευρώ έναντι 4 δισ. ευρώ το προηγούμενο έτος. Δύο κλάδοι δεν κατάφεραν το 2007 να έχουν κερδοφόρο αποτέλεσμα. Πρόκειται για την κλωστοϋφαντουργία και τον χώρο της επεξεργασίας ξύλου. Στην πρώτη περίπτωση όμως, η εξέλιξη αυτή σχετίζεται με τα αποτελέσματα μιας μόνο επιχείρησης (Ενωμένη Κλωστοϋφαντουργία).


> 54/55

presscode

ISSUE 10

ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ

Η μεταφορά της γνώσης ως παράγοντας διαρκούς επιτυχίας των επιχειρήσεων Δρ. ΜαρIα ΣαριδAκη(*), Phd στην ΔιοIκηση ΕκπαιδευτικΩν ΚEντρων


ΣYNEΔPIO

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΤΕxcelixi

Ο

ι επιχειρήσεις στις οικονομικά ανεπτυγμένες κοινωνίες βρίσκονται, όπως είναι γνωστό, σε μια συνεχή αλληλεπίδραση με το περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται. Ως εκ τούτου επηρεάζονται καθοριστικά από τις αλλαγές που συμβαίνουν στους επιμέρους τομείς που το απαρτίζουν δηλαδή την οικονομία, την πολιτική, την κοινωνία και την τεχνολογία. Στην εποχή μας οι αλλαγές αυτές είναι όχι μόνο συνεχείς, σημαντικές και επιταχυνόμενες, αλλά και αποτελούν τον καταλύτη οργανωσιακών προσαρμογών, βελτιώσεων και προόδου. Σ’ ένα κόσμο που η παραγωγή αλλά και ταυτόχρονα η απαξίωση της γνώσης ακολουθεί ταχύτατους ρυθμούς, οι οποίοι προβλέπονται να γίνουν εκρηκτικοί στο μέλλον, η ικανότητά μας να μαθαίνουμε και να προσαρμοζόμαστε με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα στις αλλαγές, είναι βέβαιο οτι αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσης και προόδου τόσο για τα άτομα, όσο και για τις επιχειρήσεις. Για τη σημερινή επιχείρηση, η γνώση που αποκτούν και χρησιμοποιούν οι εργαζόμενοί της, αποτελεί ίσως το σημαντικότερο περιουσιακό της στοιχείο και καθοριστικό παράγοντα της επιτυχίας της. Στην κοινωνία και την οικονομία «της γνώσης» όπως εύστοχα περιγράφεται η εποχή μας, η συνεχής μάθηση και αλλαγή αποτελούν σύμφωνα με τις διαπιστώσεις καταξιωμένων Ελλήνων και ξένων ειδικών, βασικές μεταβλητές ανταγωνιστικότητας, οι δε γνώσεις των εργαζομένων σπάνιο στρατηγικό πόρο των επιχειρήσεων. Δεδομένης λοιπόν της σημασίας της γνώσης, οι σύγχρονες επιχειρήσεις διεθνώς αφιερώνουν σημαντικούς οικονομικούς πόρους στην οργάνωση διαφόρων μορφών εκπαιδευτικών προγραμμάτων προσδοκώντας ότι οι εργαζόμενοι θα αποκτήσουν την απαιτούμενη γνώση και ότι θα την χρησιμοποιήσουν για να βελτι-

ώσουν την εργασιακή τους αποτελεσματικότητα και να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της επιχείρησης. Όμως έχει αποδειχθεί οτι η απόκτηση, χρήση και αξιοποίηση της γνώσης με τρόπο που να συμβάλει με βεβαιότητα στην βελτίωση της εργασιακής αποτελεσματικότητας, δεν προκύπτει ως αυτόματο αποτέλεσμα εκπαιδευτικών παρεμβάσεων και μόνο. Αντίθετα, αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών, οδηγούν στη διαπίστωση οτι η επένδυση που κάνουν οι επιχειρήσεις εκπαιδεύοντας τους υπαλλήλους τους, πολύ συχνά δεν αποδίδει τα προσδοκώμενα, λόγω ανεπαρκούς μεταφοράς της γνώσης. Η μεταφορα της γνώσης στο εργασιακό περιβάλλον είναι ένα σημαντικό και σύνθετο οργανωσιακό πρόβλημα και μια τεράστια πρόκληση για τις επιχειρήσεις διεθνώς. Όλες οι πλευρές του θέματος θα αναπτυχθούν από καταξιωμένους επιστήμονες στο διεθνές συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί στο Εκπαιδευτικό Κέντρο Atexcelixi, στις 19 Ιουνίου 2008. Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν τους πλέον ειδικούς επι του θέματος παγκοσμίως να αναλύουν τις προϋποθέσεις και τις συνθήκες του εργασιακού περιβάλλοντος που απαιτούνται για τη μεταφορά της γνώσης. Η μεταφορά της γνώσης προϋποθέτει κατ’ αρχήν απόκτηση της γνώσης, δηλαδή να υπάρχει ορατό και μετρήσιμο μαθησιακό αποτέλεσμα από κάθε εκπαιδευτικό πρόγραμμα, από κάθε επένδυση που γίνεται στο όνομα της εκπαίδευσης. Η ύπαρξη μαθησιακού αποτελέσματος απαιτεί όχι μόνο κάτάλληλο σχεδιασμό και πιστή υλοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος αλλά και αξιολόγησή του, ώστε να αποδειχθεί εάν οι εκπαιδευμόμενοι απόκτησαν πράγματι τις προσδοκώμενες γνώσεις και ικανότητες. Ακόμη όμως κι αν υποθέσουμε οτι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα διαθέτει όλα τα

παραπάνω στοιχεία, δεν αρκεί για να εξασφαλιστεί η μεταφορά της γνώσης και η αξιοποίησή της, με τρόπο, που να ωφελεί όχι μόνο τον εργαζόμενο αλλά και την επιχείρηση. Η μεταφορά της γνώσης, όπως θα επισημανθεί και στο συνέδριο, κατά τη διάρκεια του οποίου θα ανακοινωθούν και αποτελέσματα έρευνας που πραγματοποιήθηκε σε ελληνικές επιχειρήσεις, προϋποθέτει συγκεκριμένες συμπεριφορές στο εργασιακό περιβάλλον που αφορούν τον εργαζόμενο, τους συναδέλφους και τους προϊστάμενους. Προϋποθέτει κουλτούρα μάθησης και επιβράβευση της σε ατομικό και οργανωσιακό επίπεδο. Απόκτηση της γνώσης χωρίς μεταφορά της στο εργασιακό περιβάλλον είναι ανώφελο και κοστοβόρο. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα χωρίς την διασφάλιση των προϋποθέσεων που απαιτούνται για τη μεταφορά του μαθησιακού αποτελέσματος στο χώρο της εργασίας είναι ανώφελο. Μήπως θα έπρεπει λοιπόν οι επιχειρήσεις προκειμένου να αποφασίσουν την υλοποίηση ενός προγράμματος να ερευνήσουν το εργασιακό περιβάλλον στο οποίο οι γνώσεις θα πρέπει να εφαρμοστούν; Το εργαλείο της έρευνας υπάρχει! Αν υπάρξει και η θέληση το όφελος θα είναι πολλαπλό. *Η κυρία Σαριδάκη είναι Διευθύνουσα Σύμβουλος της ATExcelixi Α.Ε, Εκπαιδευτικό και Συνεδριακό Κέντρο, Εταιρεία Ομίλου ATEbank


> 56/57

presscode

ISSUE 10

Η Αθήνα μέσα στα 75 κορυφαία ΠαγκOσμια ΚEντρα ΕμπορIου™ Η Ευρώπη επικρατεί στην κατάταξη των κορυφαίων Παγκόσμιων Κέντρων Εμπορίου της MasterCard


OIKONOMIA

Σ

ύμφωνα με την κατάταξη της MasterCard για τα Παγκόσμια Κέντρα Εμπορίου™ για το 2008, η Αθήνα βρίσκεται στην 55η θέση ανάμεσα στις 75 πόλεις που περιλαμβάνονται στην έρευνα. Αυτή είναι η πρώτη χρονιά που η Αθήνα συμπεριλαμβάνεται στην λίστα. Η έρευνα της MasterCard για τα Παγκόσμια Κέντρα Εμπορίου™ είναι μια ετήσια έρευνα σχεδιασμένη για να αξιολογεί και να κατατάσσει τις μεγαλύτερες πόλεις συγκριτικά με κρίσιμες λειτουργίες που συνδέουν τις αγορές και το εμπόριο στον κόσμο. Η κατάταξη αξιολογεί 75 πόλεις βάσει 7 κριτηρίων – νομικό και πολιτικό πλαίσιο, οικονομική σταθερότητα, ευκολία στο επιχειρείν, χρηματοοικονομική

ροή, οικονομικό κέντρο, δημιουργία νέας γνώσης και ροή των πληροφοριών, και συνθήκες διαβίωσης – αποτελείται δε από 43 δείκτες και 74 υπο-δείκτες με σκοπό να παράγει μια βαθμολογία κατάταξης για την κάθε πόλη. Τα κριτήρια στα οποία η Αθήνα έχει θετική παρουσία είναι τα εξής: οικονομική σταθερότητα (13η θέση παγκοσμίως), που περιλαμβάνει παράγοντες όπως το Α.Ε.Π., συναλλαγματικές ισοτιμίες και πληθωρισμό, και τις συνθήκες διαβίωσης (43η θέση παγκοσμίως) στο οποίο περιλαμβάνονται η ποιότητα ζωής, οι βασικές υπηρεσίες, η υγεία και η ασφάλεια καθώς και η προσωπική ελευθερία των πολιτών. Σχετικά με την είσοδο της Αθήνας στην έρευνα της MasterCard για τα Παγκόσμια Κέντρα Eμπορίου™ ο Γεώργιος Σιδέρης, Περιφερειακός Διευθυντής της MasterCard Europe στην Ελλάδα, δήλωσε: «Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι που η Αθήνα συμπεριλαμβάνεται φέτος στην κατάταξη της MasterCard για τα Παγκόσμια Κέντρα Εμπορίου™. Η Ελλάδα έχει μια μακρά ιστορία στο εμπόριο αλλά και ένα δυνατό μέλλον. Ανάμεσα στα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία η Αθήνα είχε πολύ καλή παρουσία, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην οικονομική σταθερότητα, όπου η Αθήνα είχε μεγαλύτερη βαθμολογία από κορυφαίες εμπορικές Γερμανικές πόλεις όπως η Φρανκφούρτη, το Αμβούργο και το Μόναχο, γεγονός που την φέρνει στην 13η θέση στην παγκόσμια κατάταξη, στο συγκεκριμένο κριτήριο». Το Λονδίνο παραμένει η πιο σημαντική πόλη της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ το 40% από τις κορυφαίες 25 χώρες που συμπεριλαμβάνονται στην κατάταξη των Παγκοσμίων Κέντρων Εμπορίου™ Master Card ανήκουν στην Ευρώπη. Συνολικά, υπάρχουν 28 Ευρωπαϊκές πόλεις μέσα στις 75 που καλύπτει η έρευνα, οι περισσότερες από κάθε άλλη ήπειρο. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα που διεξάγεται και έχει σχεδιαστεί με πρωτοβουλία της MasterCard, τέσσερις από τις κορυφαίες 10 και 10 από τις κορυφαίες 25 πόλεις, βρίσκονται στην Ευρώπη. Αυτές είναι: το Λονδίνο (#1), το Παρίσι (#7), η Φρανκφούρτη (#8), το Άμστερνταμ (#10), η Μαδρίτη (#11), η Κοπεγχάγη (#14), η

Ζυρίχη (#15), η Στοκχόλμη (#16), το Μιλάνο (#20) και το Βερολίνο (#23). Η έρευνα κατέδειξε σημαντικές αποκλίσεις στην απόδοση μεταξύ των Δυτικοευρωπαϊκών και Ανατολικοευρωπαϊκών πόλεων, με μόνο 6 από τις πόλεις της Ανατολικής Ευρώπης να συμπεριλαμβάνονται στην κατάταξη. Η Πράγα βρίσκεται στην υψηλότερη θέση (#49), ακολουθεί η Μόσχα (#51), η Βουδαπέστη (#52), η Βαρσοβία (#59), η Κωνσταντινούπολη (#64) και η Αγ. Πετρούπολη (#67). Ωστόσο, οι αναδυόμενες αγορές της Ανατολικής Ευρώπης παρουσίασαν μεγαλύτερο δυναμισμό, όπως φαίνεται από την απόδοση τους ανά έτος συγκριτικά με την πρώτη στην κατάταξη πόλη, το Λονδίνο. Συγκεκριμένα, η Μόσχα, μια πύλη για την ταχέως αναπτυσσομένη περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης, έδειξε την μεγαλύτερη βελτίωση στην κατάταξη και είχε το πιο σημαντικό κέρδος ανά έτος συγκριτικά με το Λονδίνο, τονίζοντας την αναπτυσσόμενη οικονομία της και τον ρόλο-κλειδί που έχει ως πηγή εμπορευμάτων στην Ανατολική Ευρώπη. Ο καθηγητής Peter J. Taylor, Director, Globalization and World Cities (GaWC) Research Network, του πανεπιστημίου του Loughborough στη Μεγάλη Βρετανία, τόνισε: «Η συνεχόμενη δύναμη των Δυτικοευρωπαϊκών Κέντρων Εμπορίου™ στην παγκόσμια οικονομία δείχνει την σπουδαιότητα των ιστορικών παραγόντων και διαδικασιών, όπως η δημοκρατία και η σταθερότητα. Ωστόσο, παρόμοιου ενδιαφέροντος, είναι και η απόδοση των Ανατολικοευρωπαϊκών πόλεων, η οποία καταδεικνύει ότι το παγκόσμιο σύστημα παραμένει δυναμικό, με τις αναδυόμενες αγορές να οδηγούν τις αλλαγές στο οικονομικό τοπίο.» Ο Javier Perez, Πρόεδρος της MasterCard Europe, δήλωσε: «Η ικανότητα της κατανόησης της δυναμικότητας των «παγκόσμιων» πόλεων και της «εξαργύρωσης» της στις συνθήκες των τοπικών αγορών, έχει γίνει ένας πολύ σημαντικός παράγοντας ο οποίος καθορίζει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας εταιρίας. Στην MasterCard, σκεφτόμαστε παγκόσμια και δρούμε τοπικά, και ελπίζουμε ότι τα ευρήματα από την κατάταξη των πα-


> 58/59

presscode

ISSUE 10

γκοσμίων Κέντρων Εμπορίου θα βοηθήσουν και άλλους οργανισμούς να δράσουν με τον ίδιο τρόπο.» Το πρόγραμμα της έρευνας αναπτύχθηκε από μία διεθνούς φήμης ομάδα ερευνητών ειδικών σε θέματα οικονομίας, κοινωνιολογίας και αστικών μελετών, με πρόεδρο τον Δρ. Michael Goldberg, Διευθυντή προγράμματος, Παγκόσμια Κέντρα Εμπορίου™ MasterCard.

ΕυρΩπη

Το Λονδίνο διατηρεί τη θέση του σαν το πρωτεύον Κέντρο Εμπορίου. Διαθέτοντας μια ισχυρή και ασφαλή οικονομία, σφύζουσες από ζωή χρηματοοικονομικές αγορές και ένα πολιτικό και νομικό πλαίσιο το οποίο υποστηρίζει υψηλά επίπεδα διεθνούς εμπορίου, το Λονδίνο για άλλη μια φορά εξασφαλίζει την πρώτη θέση στην κατάταξη των Παγκόσμιων Κέντρων Εμπορίου™ για το 2008. Η πόλη υπερέχει του ανταγωνισμού στους περισσότερους τομείς, ενώ οι συνθήκες διαβίωσης είναι η πιο σημαντική περιοχή για βελτίωση συγκριτικά με άλλες προεξέχουσες πόλεις. Η Μαδρίτη εξακολουθεί να είναι μια χρηματοοικονομική δύναμη, ανερχόμενη στην κορυφαία πεντάδα των Ευρωπαϊκών Κέντρων Εμπορίου™. Συνεχίζει την ανοδική της πορεία στην κατάταξη, από το νούμερο 16 στο νούμερο 11 παγκοσμίως, και από την έκτη στην πέμπτη θέση όσον αφορά την Ευρώπη. Η σταθερότητα του Α.Ε.Π., των συναλλαγματικών ισοτιμιών, καθώς και η ισχυρή αγορά ομολόγων της Μαδρίτης μαζί με τις υψηλές συνθήκες διαβίωσης της πόλης, την κατατάσσουν μαζί με το Λονδίνο, το Παρίσι, τη Φρανκφούρτη και το Άμστερνταμ, στις προεξέχουσες πόλεις της Ευρώπης. Το Άμστερνταμ αναδεικνύεται σαν μια σημαντική Ευρωπαϊκή πόλη. Το Άμστερνταμ, ένα ιστορικά καινοτόμο οικονομικό κέντρο, στο οποίο επινοήθηκε η έννοια της κατοχής μετοχών, ανέρχεται στην τέταρτη ευρωπαϊκή πόλη ανάμεσα στις δέκα κορυφαίες παγκοσμίως. Με μια από τις σταθερότερες οικονομίες του κόσμου, υψηλές συνθήκες διαβίωσης και ισχυρό νομικό και πολιτικό πλαίσιο, η άνοδος του Άμστερνταμ απεικονίζει τη διαχρονική θέση της Ευρώπης σαν μια κυρίαρχη πα-

γκόσμια δύναμη. Η Φρανκφούρτη πέφτει κατά μια θέση, αντικατοπτρίζοντας έτσι τις αλλαγές στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες της Ανατολικής Ευρώπης. Η κατάταξη της Φρανκφούρτης στις δέκα κορυφαίες πόλεις αντικατοπτρίζει την ιστορία των τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη τα τελευταία 200 χρόνια, η πτώση της όμως από την έβδομη θέση του 2007 στην όγδοη θέση του 2008, δείχνει τη συνεχώς αυξανόμενη αυτονομία των Ανατολικοευρωπαϊκών αγορών, για τις οποίες ήταν ο «τραπεζίτης σε εξορία». Το Παρίσι προσπερνά τη Φρανκφούρτη, καταλαμβάνοντας την έβδομη θέση. Η ισχύς του Παρισιού στην ανώτερη εκπαίδευση, την οικονομική σταθερότητα και τη δημιουργία νέας γνώσης, καθώς και η λειτουργία του ως κόμβος στα διεθνή αλλά και τοπικά αεροπορικά ταξίδια, βοήθησαν την πόλη να ξεπεράσει τη Φρανκ-

φούρτη στην κλίμακα της κατάταξης για το 2008, ωθώντας την μία θέση προς τα κάτω από το 2007. Η Μόσχα σημειώνει τη μεγαλύτερη άνοδο στην κλίμακα της κατάταξης. Η άνοδος αυτή αποδεικνύει την οικονομική βελτίωση και το ρόλο της Μόσχας στην παροχή ουσιωδών αγαθών προς την Ανατολική Ευρώπη. Χρόνο με το χρόνο μικραίνει την απόσταση από το Λονδίνο και αντιπροσωπεύει τον ανερχόμενο ρόλο της Ανατολικής Ευρώπης στην παγκόσμια οικονομία.

ΑσIα

Οκτώ ασιατικές πόλεις κατέχουν θέσεις ανάμεσα στα 25 κορυφαία Κέντρα Εμπορίου. Το Τόκιο, η Σιγκαπούρη, η Σεούλ, το Σίδνεϋ, η Οσάκα, το Χονγκ Κονγκ, η Σαγκάη και η Ταϊπεϊ είναι ανάμεσα στις 25 κορυφαίες πόλεις της κατάταξης παγκοσμίως, επιβεβαιώνοντας έτσι το σημαντι-


OIKONOMIA

Info

Η κατάταξη Παγκοσμίων Κέντρων Εμπορίου™ MasterCard συντάσσεται από έρευνες που διενεργεί μια ανεξάρτητη ομάδα οκτώ ειδικών στην οικονομία, τις κοινωνικές επιστήμες και την αστική ανάπτυξη, προερχόμενων από εξέχοντα ακαδημαϊκά και ερευνητικά κέντρα από όλο τον κόσμο, καθοδηγούμενη από τον Δρ. Michael Goldberg, ο οποίος είναι και ο διευθυντής του προγράμματος. Προκειμένου να σχηματιστεί η κατάταξη, η ομάδα προσδιόρισε 75 πόλεις που πληρούσαν τα αρχικά της κριτήρια. Οι πόλεις αυτές αξιολογήθηκαν έπειτα με βάση επτά βασικά κριτήρια: · Νομικό και πολιτικό πλαίσιο · Οικονομική σταθερότητα · Ευκολία στο επιχειρείν · Χρηματοοικονομική ροή · Οικονομικό κέντρο · Δημιουργία Νέας Γνώσης και Ροή των πληροφοριών · Συνθήκες διαβίωσης

κής βρίσκονται ανάμεσα στα 75 κορυφαία Παγκόσμια Κέντρα Εμπορίου, με το Σαντιάγο να κατέχει πρωτεύοντα ρόλο στην περιοχή κυρίως λόγω του θετικού επιχειρηματικού κλίματος και του σταθερού νομικού και οικονομικού συστήματός του. Επίσης, το Σάο Πάολο έχει μια καλή θέση και βρίσκεται μέσα στις 20 πόλεις παγκοσμίως σε μέγεθος χρηματοοικονομικής αγοράς. κό ρόλο της Ασίας στην παγκόσμια αγορά. Η Σαγκάη κάνει άλμα οκτώ θέσεων, εξασφαλίζοντας μια θέση ανάμεσα στις κορυφαίες πόλεις της υφηλίου. Μια από τις πολυπληθέστερες και ταχύτερα αναπτυσσόμενες πόλεις του κόσμου, η Σαγκάη, ανέρχεται στο νούμερο 25 από το νούμερο 32 του 2007. Ενισχυμένη από την οικονομική της σταθερότητα, το νομικό και πολιτικό της πλαίσιο, την άνοδο των συνθηκών διαβίωσης και τη ραγδαία οικονομική άνοδο της Κίνας, η εκτόξευση της Σανγκάης αναδεικνύει το ρόλο της, τόσο για την Κινεζική όσο και για την Ασιατική οικονομία, ως ένα διεθνές κέντρο ανάπτυξης.

ΛατινικH ΑμερικH

Η Λατινική Αμερική εξακολουθεί να γίνεται ανταγωνιστικότερη και να διεθνοποιείται. Επτά πόλεις της Λατινικής Αμερι-

ΜEση ΑνατολH

Το καλό επιχειρηματικό κλίμα που επικρατεί στο Ντουμπάϊ, του δίνει πρωταγωνιστικό ρόλο στη Μέση Ανατολή. Ως κόμβος για τις πολιτικές και εμπορικές πτήσεις στην περιοχή, το Ντουμπάϊ παρέχει ένα ευέλικτο πλαίσιο, γεγονός που το καθιστά ιδανικό για βάση ανάπτυξης εταιριών. Εξάλλου, το πολιτικό και νομικό καθεστώς του Ντουμπάϊ βοηθάει στο να θεωρείται μια εξαιρετική πόλη για τη διεξαγωγή εμπορικών δραστηριοτήτων στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.

ΒOρεια ΑμερικH

Η Νέα Υόρκη και το Σικάγο διατηρούν τα πρωτεία στην περιοχή. Οι μόνες πόλεις της Βορείου Αμερικής που συγκαταλέγονται ανάμεσα στις δέκα κορυφαίες παγκοσμίως, τόσο η Νέα Υόρκη όσο και το Σικάγο στηρίζονται στις δυνατές χρηματοοι-

κονομικές τους αγορές και το καλό επιχειρηματικό κλίμα που επικρατεί στις Η.Π.Α. Το Βανκούβερ είναι η πόλη που παρέχει τις καλύτερες συνθήκες διαβίωσης παγκοσμίως. Μαζί με το Βανκούβερ, δύο ακόμα πόλεις του Καναδά, το Τορόντο και το Μόντρεαλ είναι ανάμεσα στις είκοσι κορυφαίες πόλεις στην κατάταξη για τις συνθήκες διαβίωσης, ένα δείκτη που αξιολογεί την προσωπική ελευθερία, τις κλιματολογικές συνθήκες, τις δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, και διάφορους άλλους παράγοντες που αφορούν την ποιότητα ζωής. Το Λος Άντζελες έπεσε από την πρώτη δεκάδα. Η πτώση του Λος Άντζελες από την θέση 10 που ήταν το 2007 στην θέση 17 για το 2008 οφείλεται, εν μέρει, σε παράγοντες που σχετίζονται με τον ρόλο του Λος Άντζελες στο παγκόσμιο δίκτυο χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, καθώς και στην άνοδο των Ευρωπαϊκών πόλεων στον τομέα της δημιουργίας γνώσης. Ωστόσο, το Λος Άντζελες βρίσκεται στην 4η θέση στη περιοχή της Βόρειας Αμερικής, μετά την Ν. Υόρκη, το Σικάγο και το Τορόντο.


> 60/61

presscode

ISSUE 10

Aνοιγμα επενδYσεων στην αναδυOμενη αγορA της Ν. ΑφρικHς

Ίδρυση υποκαταστήματος της Best Asset Class AG στην Αθήνα με τη συνεργασία της Investment Solutions Τη Δευτέρα 9 Ιουνίου 2008 γιορτάστηκε η Ημέρα Πλατίνας στην Αθήνα με ειδική εκδήλωση που πραγματοποίησε η Ιnvestment Solutions – Ανεξάρτητοι Σύμβουλοι Επιχειρήσεων σε συνεργασία με την ελβετική εταιρία διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων Best Asset Class AG (BAC), στο ξενοδοχείο Saint George Lycabettus.

Σ

την Ημέρα Πλατίνας έγινε η παρουσίαση της δυνατότητας επένδυσης σε δύο αμοιβαία κεφάλαια, στην πλατίνα και τους φυσικούς πόρους της Αφρικής και αναγγέλθηκε η συνεργασία των δύο αυτών εταιριών για τη δημιουργία υποκαταστήματος της BAC στην Ελλάδα με στόχο την προώθηση του ελβετικού fund στη χώρα μας. Όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε ο κ. Χρήστος Στέργιου, σύμβουλος επιχειρήσεων της Investment Solutions: «Στόχος μας είναι να προσφέρουμε νέες επενδυτικές δυνατότητες στην ελληνική αγορά που δίνουν αξιόπιστες λύσεις χωρίς να φυλακίζουν σε τραπεζικές λογικές». Η ημερίδα αυτή αποτέλεσε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνάντηση επενδυτικού ενδιαφέροντος για τα ορυκτά και την πλατίνα της μεγάλης αυτής ηπείρου. Το πολύτιμο αυτό μέταλλο αποκτά στρατηγική θέση στον τομέα της ανάπτυξης και των επενδύσεων με δεδομένη την αυξανόμενη ζήτησή του στην αναπτυσσόμενη Κίνα και Ινδία και τη χρησιμοποίησή του για την παραγωγή ενέργειας υδρογόνου που αποτελεί τη μόνη εναλλακτική λύση της όλο και πιο ακριβής βενζίνης, συμβάλλοντας έτσι στην προστασία του περιβάλλοντος. Σημειώνεται ότι το πρωτοποριακό αυτό προϊόν επένδυσης στην πλατίνα αποτελεί μία νέα δυναμική εναλλακτική επενδυτική πρόταση για τον ελληνικό χώρο σε μία αξία που η τιμή της διαρκώς αυξάνεται και θα εξακολουθήσει την ανοδική πορεία της για πολλά χρόνια ακόμη. Στην εκδήλωση μίλησαν ανώτατα στελέχη των διοργανωτριών εταιριών αλλά και των εταιριών εξόρυξης πλατίνας στη Ν. Αφρική, αναλυτές, οικονομολόγοι και ειδικοί επί των μετάλλων, οι οποίοι αναφέρθηκαν στις χρήσεις και στην ανοδική πορεία της τιμής του προϊόντος, που το κάνει ιδιαίτερα ελκυστικό στους επενδυτές. Επίσης ήταν προσκεκλημένοι οι πρόξενοι της Ελβετίας και της Μποτσουάνα, εκπρόσωποι μεγάλων ελβετικών τραπεζών, ανώτατα στελέχη εταιρειών, μεγάλα ονόματα του πολιτικού, οικονομικού και επιχειρηματικού κόσμου, δημοσιογράφοι κ.ά. Η «πολύτιμη» αυτή ημέρα πλαισιώθηκε μουσικά από ένα Κουαρτέτο Εγχόρδων.


ETAIPIKH KOINΩNIKH EYΘYNH

ΕξοικονομHστε καYσιμα και Oχι μOνο

Ó

Ο Σύνδεσμος Ευρωπαικών Εταιριών Πετρελαίου (EUROPIA) και η Ευρωπαική Επιτροπή, ξεκινούν μία εκστρατεία ενημέρωσης των καταναλωτών σε 29 χώρες, σε 45.000 πρατήρια,  για να ενθαρρύνουν τους καταναλωτές να "εξοικονομούν καύσιμα και όχι μόνο" κάνοντας μικρές προσαρμογές στην οδηγική τους συμπεριφορά.  Σκοπός της καμπάνιας αυτής είναι να ενημερώσει και να ενθαρρύνει  τους Ευρωπαίους να οδηγούν περισσότερο αποδοτικά, περιορίζοντας την κατανάλωση καυσίμου και συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στη μείωση των εκπομπών CO2. Η BP, ως μέλος της EUROPIA  αλλά και υπό την δέσμευση του Πρωτοκόλλου του ΚΥΟΤΟ για τη μείωση των εκπομπών CO2,  υποστηρίζει τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία  για την αποτελεσματική χρήση των καυσίμων μεταφοράς, για την αναγνώριση του ρόλου του κλάδου μας στην αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και των ενεργειακών  προκλήσεων.  Η εκστρατεία προτείνει δέκα (10) συμβουλές για το πώς μπορεί κανείς να οδηγεί πιο αποτελεσματικά από άποψη κατανάλωσης καυσίμων, που θα βηθήσουν τους οδηγούς να εξοικονομήσουν καύσιμα και να μειώσουν τις εκπομπές ρύπων. 10 συμβουλές για αποτελεσματικότερη οδήγηση 1. Τηρείτε επιμελώς το σέρβις του αυτοκινήτου σας και ελέγχετε τακτικά τη στάθμη του λαδιού. H απόδοση των αυτοκινήτων που συντηρούνται σωστά είναι μεγαλύτερη ενώ οι εκπομπές C02 μειώνονται. 2. Ελέγχετε την πίεση των ελαστικών σας σε μηνιαία βάση. Η χαμηλή πίεση των ελαστικών μπορεί να αυξήσει την κατανάλωση καυσίμου έως και 4%*. 3. Απομακρύνετε το περιττό βάρος από το χώρο αποσκευών ή από το πίσω κάθισμα. Όσο βαρύτερο είναι το αυτοκίνητο, τόσο περισσότερο πρέπει να δουλέψει ο κινητήρας και, συνεπώς, καταναλώνει περισσότερο καύσιμο. 4. Κλείνετε όλα τα παράθυρα, ειδικά όταν οδηγείτε γρήγορα και απομακρύνετε τις άδειες σχάρες οροφής. Με αυτό τον τρόπο μειώνεται η αντίσταση του αέρα με αποτέλεσμα έως και 10%** μείωση της κατανάλωσης καυσίμου και των εκπομπών C02. 5. Χρησιμοποιείτε τον κλιματισμό μόνο όταν είναι απαραίτητο. Η άσκοπη χρήση αυξάνει την κατανάλωση καυσίμου και τις εκπομπές C02 έως και 5%**. 6. Ξεκινήστε την οδήγηση μόλις ενεργοποιήσετε τον κινητήρα και απενεργοποιήστε τον όταν παραμένετε σε στάση για διάστημα μεγαλύτερο του ενός λεπτού. Οι σύγχρονοι κινητήρες σας επιτρέπουν να ξεκινήσετε αμέσως, μειώνοντας έτσι την κατανάλωση καυσίμων. 7. Οδηγείτε με λογικές ταχύτητες και, πάνω απ’ όλα, οδηγείτε ομαλά. Κάθε φορά που επιταχύνετε ή φρενάρετε απότομα, ο κινητήρας σας καταναλώνει περισσότερο καύσιμο και παράγει περισσότερο C02. 8. Όταν αναπτύσσετε ταχύτητα, να αλλάζετε όσο γίνεται πιο γρήγορα τις ταχύτητες. Οι μεγαλύτερες ταχύτητες είναι πιο οικονομικές αναφορικά με την κατανάλωση καυσίμων**. 9. Προσπαθήστε να προβλέψετε τη ροή της κυκλοφορίας. Παρατηρείτε την κίνηση των οχημάτων όσο περισσότερο μπορείτε, ώστε να αποφεύγετε άσκοπα φρεναρίσματα και επιταχύνσεις όσο βρίσκεστε στη ροή της κίνησης. 10. Μοιραστείτε με άλλους το αυτοκίνητο για τη δουλειά ή τη βόλτα. Θα συμβάλετε στη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης και της κατανάλωσης καυσίμου. * Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ** Ευρωπαϊκή Επιτροπή

το παρAδειγμα της Hellenic Homes ΑρμονικH ανAπτυξη παραθεριστικΩν κατοικιΩν με σεβασμO στο περιβAλλον και στη βιΩσιμη ανAπτυξη

Ó

Οι κατοικίες της Hellenic Homes, έχουν ξεχωρίσει και βραβευτεί διεθνώς όχι μόνο για το μοναδικό αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, υψηλή αισθητική και λειτουργικότητα, αλλά και για τη χρήση φιλικών προς το περιβάλλον υλικών και υιοθέτηση μέτρων για εξοικονόμηση ενέργειας σε ότι αφορά το φωτισμό και τη θέρμανση, για υδροδότηση, ανακύκλωση και για τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος χώρου. Η προστασία του περιβάλλοντος, η διατήρηση του φυσικού τοπίου, η αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η χρήση ανακυκλώσιμων υλικών και η εξοικονόμηση ενέργειας είναι οι βασικές αρχές που διέπουν τη φιλοσοφία της Hellenic Homes αναφορικά με την αρχιτεκτονική και την οικολογία. Επενδύει συνεχώς στην έρευνα για την καλύτερη διαχείριση των φυσικών πόρων, τη διατήρηση της μορφολογίας του εδάφους καθώς και τη χρήση περιβαλλοντολογικά φιλικών υλικών. Η Hellenic Homes φροντίζει οι κατοικίες της να είναι σε αρμονία με την περιβάλλουσα φύση και προβαίνει σε όσο το δυνατό λιγότερες επεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον κατά τη διάρκεια της κατασκευής. Όπου υπάρχουν δέντρα τα μεταφυτεύει, όπου υπάρχουν βράχοι και πέτρες τα χρησιμοποιεί στο χτίσιμο, και αξιοποιεί περαιτέρω και άλλα τοπικά υλικά. Επίσης, κατασκευάζει κατοικίες εξ ολοκλήρου από πέτρα. Η αποτελεσματικότερη προστασία του περιβάλλοντος πραγματοποιείται με χρήση ανακυκλώσιμων δομικών υλικών που μπορούν να ανακυκλωθούν ή προέρχονται από ανακύκλωση, όπως πέτρα, μέταλλο, ξύλο, γυψοσανίδα. Επίσης, παρέχεται η δυνατότητα εγκατάστασης ατομικής αυτόνομης μονάδας επεξεργασίας λυμάτων σε μια οικία ή δυνατότητα εγκατάστα-


> 62/63

presscode

ISSUE 10

σης μεγαλύτερων μονάδων σε συγκροτήματα κατοικιών ή μικρούς οικισμούς. Τα λύματα υπόκεινται σε επεξεργασία βιολογικού καθαρισμού, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς και το νερό, το οποίο προκύπτει από την επεξεργασία αυτή είναι κατάλληλο για άρδευση. Επιπλέον, η Hellenic Homes προσφέρει τη δυνατότητα σχεδιασμού κατοικιών με βάση τις αρχές της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής και την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων. Tα φωτοβολταϊκά συστήματα παράγουν ηλεκτρική ενέργεια χωρίς επιπτώσεις στο περιβάλλον με τη δυνατότητα μετατροπής της ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική για παροχή ζεστού νερού (σπίτι και πισίνα), θέρμανση καθώς και για την ηλεκτροδότηση των κατοικιών. «Η ανάπτυξη της τουριστικής κατοικίας πρέπει να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο όραμα βιώσιμης ανάπτυξης και να καθοδηγείται από το σεβασμό στο περιβάλλον και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής, την προστασία και ανάδειξη των παραδοσιακών πολιτισμικών στοιχείων καθώς και την προσαρμογή των κατοικιών στην τοπική αρχιτεκτονική. Όλοι όσοι ασχολούνται με τον τομέα της κατασκευής πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στα υλικά που χρησιμοποιούνται στη δόμηση, και να επιδιώκουν όσο το δυνατό τη χρήση φυσικών ανακυκλώσιμων υλικών. Η εξοικονόμηση ενέργειας και η προστασία της φύσης είναι κάτι που μας αφορά όλους για να εξασφαλίσουμε μια καλύτερη ποιότητα ζωής τόσο για εμάς όσο και για τις επόμενες γενιές», όπως αναφέρει ο Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας, κ. Νίκος Σκαράκης.

ΥιοθεσIα ΙδεΩν ΠρAσινης ΕπιχειρηματικOτητας μια ΝEα ΠρωτοβουλIα της ΛEσχης ΕπιχειρηματικOτητας

Ó

Η Λέσχη Επιχειρηματικότητας αποφάσισε ότι κάθε χρόνο θα διαλέγει και θα υιοθετεί αξιόλογες επιχειρηματικές ιδέες, προωθώντας έτσι το επιχειρηματικό πνεύμα μέσα στην Ελληνική κοινωνία. Η πρωτοβουλία αυτή δεν είναι ένας διαγωνισμός επιχειρηματικού σχεδίου αλλά μία διαδικασία εντοπισμού άξιων ιδεών που βρίσκονται στο στάδιο της διαμόρφωσης, και ενεργή στήριξή τους ώστε να μπορέσουν να δυναμώσουν και να αποκτήσουν την δική τους δυναμική μέσα στην οικονομία. Οι μεγάλοι νικητές θα «υιοθετηθούν» από μέλη της Λέσχης, που περιλαμβάνει μερικούς από τους κορυφαίους επιχειρηματίες της Ελλάδας. Τι σημαίνει αυτό; Εξαρτάται από την ιδέα και το τι χρειάζεται αυτή η ιδέα για να υλοποιηθεί, αλλά η υιοθέτηση είναι πολλά περισσότερα πράγματα από μια απλή χρηματοδότηση: Καθοδήγηση, συμβουλές, γεφύρωμα σχέσεων με σημαντικές επαφές. Οι υιοθετημένες ιδέες θα παραμείνουν φυσικά ιδιοκτησία του επιχειρηματία ή της ομάδας ή της επιχείρησης που τις πρότεινε. Για το 2008, η Λέσχη Επιχειρηματικότητας προσκαλεί ιδέες από τον χώρο της "πράσινης επιχειρηματικότητας". Ιδέες που γεννούν κέρδος ενώ αποδεδειγμένα βελτιώνουν το περιβάλλον με ορατό και μετρήσιμο τρόπο. Η πράσινη επιχειρηματικότητα μπορεί με κερδοφόρο τρόπο ανάμεσα σε άλλα να: · μειώνει την έκλυση CO2 · μειώνει τον ρυθμό απόθεσης αποβλήτων · αυξάνει την επαναχρησιμοποίηση κάθε μορφής αποβλήτων · αξιοποιεί το φυσικό περιβάλλον χωρίς να το αλλοιώνει ή το υποβαθμίζει · μειώνει την περιβαλλοντική επιβάρυνση που προκαλεί ένα προϊόν στον όλο κύκλο ζωής του. Φυσικά οι ιδέες που ζητάμε πρέπει να είναι νέες, πρωτοπόρες, διαφορετικές. Πρέπει να ανοίγουν νέους δρόμους στην παραγωγική διαδικασία ή στο εμπόριο. Σ' όλη αυτήν την προσπάθεια θα έχουμε αρωγό το ALBA, το ελληνικό business school με την μεγαλύτερη επιχειρηματική ευαισθησία και αποδεδειγμένη εμπειρία την υποστήριξη και ανάπτυξη ιδεών με επιχειρηματικό αντίκτυπο. Με την πρωτοβουλία της αυτή η Λέσχη Επιχειρηματικότητας ανοίγει πάλι ένα καινούριο δρόμο διέγερσης και τόνωσης της καινοτομικής οικονομικής δραστηριότητας, που τόσο λείπει από την Ελλάδα. Μόνον η επιχειρηματικότητα, και μάλιστα όχι η συμβατική, μπορεί να προσδώσει στην Ελληνική οικονομία τον δυναμισμό και την ανταγωνιστικότητα που τόσο της λείπει. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον διαγωνισμό καθώς και για δηλώσεις συμμετοχής, μπορείτε να επισκεφθείτε την Ιστοσελίδα: http://www.alba.edu.gr/greendreams


ΠAPOYΣIAΣH

Astir Beach Μια παραλία γεμάτη εμπειρίες

Τ

ον Ιούνιο ανοίγει και πάλι τις πύλες της για το κοινό η πλαζ του Αστέρα στη Βουλιαγμένη, μετά από εργασίες ριζικής ανακαίνισης που ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2007. Η νέα Astir Beach αποτελεί μία εντελώς πρωτοποριακή για την Ελλάδα αντίληψη πλαζ, που περιλαμβάνει άνετες και λειτουργικές εγκαταστάσεις, απόλυτα εναρμονισμένες με το φυσικό περιβάλλον και προσφέρει υπηρεσίες υψηλού επιπέδου και ασφάλειας που φιλοδοξούν να καλύψουν κάθε ανάγκη των επισκεπτών της. Η υλοποίηση του επενδυτικού έργου για την ανακατασκευή της πλαζ που ανήλθε στο ποσό των 7 εκατ. ευρώ, βασίστηκε στο όραμα της διοίκησης της Αστήρ Πα-

λάς ΑΞΕ, να αποτελέσει η Astir Beach έναν αγαπημένο προορισμό ψυχαγωγίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Στόχος είναι πολύ σύντομα η Astir Beach να πρωταγωνιστήσει και να ξεχωρίσει σε διεθνές επίπεδο, ανεβάζοντας υψηλά τον πήχη, με μοναδικές εμπειρίες παραθαλάσσιας διασκέδασης. Η ανακαίνιση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Μελετητικό γραφείο ΖΕΠΠΟΥ – ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ. Το σχέδιο υλοποιήθηκε από την J&P ABAΞ με εσωτερικές διαρρυθμίσεις των κτιρίων και ανάπλαση του χώρου με γνώμονα τον σεβασμό στο περιβάλλον και τη διατήρηση του εξαιρετικού φυσικού κάλους της περιοχής. Οι κύριοι άξονες των εργασιών ήταν: n Η εσωτερική διαρρύθμιση των κτιρί-

ων έτσι ώστε να καλύπτονται οι σύγχρονες ανάγκες ενός κοινού υψηλών απαιτήσεων n Οι εξωτερικές επεμβάσεις στα κτίρια των λουτρικών εγκαταστάσεων στη βόρεια και νότια πλευρά της παραλίας (ΑΡΤΕΜΙΣ και ΑΠΟΛΛΩΝ) n Οι ήπιες επεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο με ξύλινους διαδρόμους, ελαφριές κατασκευές και πρόσθετη φύτευση n Ο σεβασμός και η ανάδειξη των αρχαιολογικών ευρημάτων στην περιοχή της παραλίας, όπως ο Ναός του Ζωστήρος Απόλλωνα και πρόσφατα η Αρχαία Κρήνη n Η χρήση φυσικών υλικών με ιδιαίτερη μέριμνα για το περιβάλλον και την αει-


> 64

presscode

ISSUE 10

ΕταιρικH ΚοινωνικH ΕυθYνη

Ó

φόρο ανάπτυξη Πέρα όμως από τις άνετες εγκαταστάσεις, την πεντακάθαρη άμμο και τα κρυστάλλινα νερά, η Astir Beach θα προσφέρει από φέτος στους πελάτες της μία ολοκληρωμένη εμπειρία ψυχαγωγίας που περιλαμβάνει θαλάσσια και beach sports, εμπορικά καταστήματα και εστιατόρια/ bar/café, τα οποία θα λειτουργούν στην παραλία σε συνεργασία με γνωστές και πετυχημένες εταιρίες εστίασης όπως τα TGI Fridays και τα Starbucks. Για λόγους ασφαλείας και διατήρησης του υψηλού επιπέδου υπηρεσιών, στην νέα Astir Beach θα ισχύει όριο χωρητικότητας που ορίζεται στα 1.000 άτομα. Η τήρηση του ορίου αυτού ανά πάσα στιγμή θα εξασφαλίζεται από ειδικό σύστημα ελέγχου και καταμέτρησης εισερχομένωνεξερχομένων στην είσοδο της παραλίας. Μεταξύ των πρωτοποριακών υπηρεσιών που θα απολαμβάνουν οι επισκέπτες της παραλίας είναι και η προκράτηση εισιτηρίου πρόσβασης, από την ιστοσελίδα της παραλίας www.astir-beach.com. Από την ίδια ιστοσελίδα οι πελάτες και φίλοι της πλαζ θα μπορούν να ενημερωθούν για τις εκδηλώσεις που διοργανώνονται στην παραλία, πολλές από τις οποίες θα έχουν εκπαιδευτικό, οικολογικό και πολιτιστικό περιεχόμενο. Επιπλέον, στους πιστούς πελάτες της παραλίας δίνονται οικονομικά κίνητρα μέσω καρτών loyalty βραχείας ή μακράς διάρκειας, ενώ ιδιαίτερα προνόμια θα απολαμβάνουν οι κάτοχοι καρτών Gold και Platinum Members.

Ειδικότερα προσφέρονται οι εξής δυνατότητες: n Green Loyalty Card: Παρέχει είσοδο στις εγκαταστάσεις της παραλίας για 10 επισκέψεις με έκπτωση 20% στην ημερήσια τιμή του εισιτηρίου του Σαββατοκύριακου κατά τους θερινούς μήνες n Black Loyalty Card: Παρέχει είσοδο στις εγκαταστάσεις της παραλίας για 20 επισκέψεις με έκπτωση 25% στην ημερήσια τιμή του εισιτηρίου του Σαββατοκύριακου κατά τους θερινούς μήνες n Gold Membership Card: Παρέχει στους κατόχους εύκολη πρόσβαση από ξεχωριστή είσοδο στις εγκαταστάσεις της παραλίας για ένα ημερολογιακό έτος (365 ημέρες). Για τον πρώτο χρόνο λειτουργίας θα εκδοθούν μόνο 100 χρυσές κάρτες. n Platinum Membership Card: Παρέχει στους κατόχους της εύκολη πρόσβαση από ξεχωριστή είσοδο στις εγκαταστάσεις της παραλίας για ένα ημερολογιακό έτος και υπηρεσία στάθμευσης Ι.Χ. αυτοκινήτου καθώς και είσοδο στο Platinum Lounge που περιλαμβάνει προσωπικό υποδοχής, δωρεάν ροφήματα και ελεύθερη πρόσβαση στο Internet. Επίσης τα Platinum Members έχουν ξεχωριστά αποδυτήρια και λουτρά, πετσέτες και ιδιαίτερο χώρο στην παραλία, ενώ στην εγγραφή τους περιλαμβάνεται και η δωρεάν είσοδός τους στο ξενοδοχειακό συγκρότημα του Astir Palace κατά τις ημέρες της εβδομάδας από Δευτέρα έως Παρασκευή. Για τον πρώτο χρόνο λειτουργίας θα εκδοθούν μόνο 50 Platinum κάρτες.

Με ιδιαίτερη ευαισθησία στο περιβάλλον, η Astir Palace AΞΕ ενέταξε την παραλία, από τον σχεδιασμό έως την υλοποίηση, στο πρόγραμμα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης που ξεκίνησε από το 2008. Το Πρόγραμμα Εταιρικής Ευθύνης «AΝΑΣΑ», επικεντρώνεται σε περιβαλλοντικά και πολιτισμικά στοιχεία που ξεκινούν από το ίδιο το ξενοδοχειακό συγκρότημα και την παραλία και αποσκοπούν σε μια ευρύτερη προσπάθεια για την καταπολέμηση των προβλημάτων που εμποδίζουν την υγιή ανάπτυξη του πλανήτη στο περιβάλλον που ζούμε και αναπνέουμε. Σε ένα δίπτυχο που μπαίνει το εισιτήριο έχει εκτυπωθεί ο «δεκάλογος της Αstir Beach». Σε εμφανή σημεία της Αstir Beach έχουν τοποθετηθεί κάδοι ανακύκλωσης σκουπιδιών, πλαστικών, αλουμινίου και μπαταριών. Επίσης, κάθε χρόνο σε συνεργασία με περιβαλλοντικές οργανώσεις θα διενεργείται ο καθαρισμός της παραλίας και του βυθού. Στο πρόγραμμα «Ανάσα» έχει ενταχθεί η επισκευή και συντήρηση του ναού του Απόλλωνα Ζωστήρα, με τη συνεργασία ομάδας αρχαιολόγων της ΚΣΤ’ Εφορείας Αρχαιοτήτων, στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού, αρχιτέκτονες και μηχανικούς. Το πρόγραμμα το οποίο αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2009 αφορά στην αναστήλωση, την επισκευή, τη συντήρηση και την ανάδειξη του Ναού. Στον χώρο αυτό θα πραγματοποιηθούν αποστραγγιστικά έργα για την προστασία του Ναού από τον υδροφόρο ορίζοντα που τον περιβάλλει, αναστήλωση των μαρμάρων ενώ ο χώρος θα αναδειχθεί με ειδικό φωτισμό και ενημερωτικές προβολές. Κάθε χρόνο, από το 2009 θα αναβιώνουν στην παραλία τα Ζωστήρια η ετήσια γιορτή του αρχαίου δήμου.

PressCode Issue 10  

Obama: Το μεγάλο στοίχημα

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you