Issuu on Google+

ac

ie

sp

BYTOM

er po mieśc


Początki Bytomia sięgają już XI w., kiedy to Bolesław Chrobry na Wzgórzu Małgorzatki zbudował gród obronny. Od XII w. jest siedzibą kasztelanii, rozwinął się w ważny ośrodek handlowy, rzemieślniczy i górniczy (kopalnie ołowiu i srebra). W 1241 r. został zniszczony przez Tatarów, w roku 1254 odbudowany i lokowany na prawie niemieckim. Pod rządami Piastów śląskich pozostał Bytom do chwili wygaśnięcia linii opolskiej, tj. do 1532 r. Rozkwit gospodarczy przypada na wiek XIV w związku z rozbudową górnictwa i hutnictwa oraz handlem z Polską. W 1526 r. został odstąpiony przez Królestwo Czeskie Brandenburgii, następnie od 1697 r. należał do Austrii, a w 1741 r. wraz z całym Śląskiem został zajęty przez Prusy. W okresie Wiosny Ludów dzięki działalności Józefa Łepkowskiego, Józefa Lompy i Ks. Józefa Szafranka powstał Klub Na-

rodowy z gazetą „Dziennik Górnośląski”, który walczył z germanizacją Śląska. W późniejszych latach działali Karol Miarka i Ks. Norbert Bończyk. Pomimo silnej akcji propolskiej[potrzebne  źródło] w 1921 r. przy podziale Górnego Śląska Bytom został przy Niemczech (podczas plebiscytu za takim rozwiązaniem głosowało 74% mieszkańców miasta), ale z trzech stron otoczony granicą, co spowodowało spore problemy gospodarcze oraz m.in. transportowe. W okresie międzywojennym Bytom jako jedyne miasto na terenie Niemiec (obok Kwidzyna – Polskie Gimnazjum w Kwidzynie) miał gimnazjum polskie. W latach 1919-21 był siedzibą Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Działał tu pułk Strzelców Bytomskich a w latach 1922-1931 Konsulat RP w Bytomiu. W czerwcu 1946 miasto zostało włączone administracyjnie do nowo po-

wstałego województwa śląskiego. Bytom obejmował zwarte śródmieście wokół historycznego Starego Miasta oraz uprzemysłowione przedmieścia włączone do miasta w 1951 r.: Bobrek, Karb, Szombierki, Łagiewniki, Miechowice a od 1975 r. Radzionków, Sucha Góra, Stolarzowice, Górniki. Zajmował powierzchnię 8252 ha i liczył nawet 236 400 mieszkańców. Był ważnym ośrodkiem przemysłowym (63 tys. zatrudnionych w 1970 r.) Posiadał 6 kopalni węgla kamiennego: Bobrek, Powstańców Śląskich, Dymitrow, Miechowice, Rozbark, Szombierki; 2 elektrownie: im. W. Drzymały, Szombierki; 2 huty żelaza: Bobrek i Zygmunt; zakłady górnicze rud cynku i ołowiu; zakłady wytwórcze maszyn hutniczych, lin i drutu, prefabrykatów budowlanych, odzieżowe (np. ZPO Bytom), mięsne, browarniane i inne.

Każda z 12 dzielnic Bytomia skrywa swoje tajemnice...


Śródmieście — dzielnica Bytomia obejmująca centralną część miasta. W 2008 roku, na wniosek „grupy inicjatywnej na rzecz powołania Dzielnicy Rozbark”, zmienione zostały granice między obszarami na których można utworzyć dzielnice. Ze względu na „historyczne i utrwalone więzi społeczne”, ze Śródmieścia został wyłączony m.in. teren parafii św. Jacka.

Lew śpiący – rzeźba zdobiąca Rynek w Bytomiu, przedstawiająca leżącego lwa z głową wspartą na przednich kończynach. Lew został wykonany w brązie przez berlińską Odlewnię Gladenbecka w 1873, na podstawie projektu Theodora Kalidego z 1824. Rzeźba wieńczyła kilkumetrowej wysokości pomnik, upamiętniający mieszkańców powiatu bytomskiego poległych w wojnie francusko-pruskiej 1870- 1871. Pomnik został rozebrany w latach 30.XX (według innej wersji dopiero po II wojnie światowej), a Lwa przeniesiono na Plac Akademicki, a następnie do Parku Miejskiego. Z Parku Lew zniknął w nieznanych okolicznościach ok. 1952 lub 1953 (według innej wersji w latach 60.). W 2006 rzeźba została odnaleziona przy warszawskim zoo. Do Bytomia lew powrócił w 2008, gdzie został uroczyście odsłonięty na Rynku 4 października.

Świetlik - dobry duszek, przewodnik dążących do celu. Według legendy dawno temu przed wracającymi ciemną nocą, matką i córką z wiejskiego wesela, wyrosła nagle, jakby spod ziemi postać ogromnego chłopa, który kroczył przed nimi w tym samym kierunku. Ubrany był w czarny surdut z czarnym cylindrem na głowie, a w ustach trzymał palące się cygaro. Strwożone i drżące kobiety, mimo wielkiego strachu podążały za tajemniczą postacią, a raczej za żarzącym się światełkiem jego cygara. Tak nie ustępując mu na ani na krok, doszły aż pod drzwi swego mieszkania. I wówczas z cygara mężczyzny

trysnął wielki snop iskier, które z łoskotem spadły na dach i mury oraz drzwi i okna domu, po czym zgasły. Postać nieznajomego, jak nagle się pojawiła przed nimi, tak nagle znikła. Przerażone kobiety czym prędzej weszły do domu, a tutaj przywitał je pobladły ze strachu gospodarz, opowiadając, jak to ze snu wyrwało go potężne trzęsienie domu. Wracające do normalnego stanu kobiety, po spotkaniu z tajemniczym jegomościem, oznajmiły gospodarzowi, iż powodem jego wyrwania ze snu były iskry z cygara napotkanego nieznajomego - Świetlika. Obecnie można go spotkać na ulicy Dworcowej.


Bobrek - dzielnica sąsiadująca z Karbiem i Szombierkami. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od siedliska bobrów, które znajdowało się na terenie dzisiejszego Bobrka, a także od rzeki Bobra, której źródła znajdowały się między Stolarzowicami i Reptami.Rzeka zaś płynęła w dolinie Miechowic, jako dopływ Bytomki.

Powstanie huty wiąże się z założeniem w Bytomiu w 1856 r. spółki akcyjnej Vulkan. Spółka zakupiła w Bobrku majątek ziemski zwany Elisenruh. Huta otrzymała także nazwę Vulkan. Spółka w 1870 r. zbankrutowała. W tym samym roku huta przeszła na własność Otto i Emil Friedländerów. Nazwę zakładu zmieniono na Moritz i założono spółkę Moritzhütte AG. W 1883 r. ogłoszono upadłość i tej spółki. Nowymi właścicielami zostali Oskar i Georg Caro. W 1887 r. nastąpiło połączenie zakładu z firmą Wilhelma Hegenscheidta i powstała spółka akcyjna Oberschlesische Hüttenwerke (Oberhütten) w Gliwicach.W 1856 r. rozpoczęto budowę czterech wielkich pieców. Dwa z nich uruchomiono w 1859 r. W 1888 i 1889 r. uruchomiono dwa wielkie nowe piece, nowocześniejsze od pozostałych. W sumie przed I wojną światową było siedem wielkich pieców. W 1939 r.

pozostały tylko dwa z nich, zaś w 1942 r. uruchomiono nowy jako trzeci. Od 1859 r. istniała też koksownia. Piece były przez cały czas sukcesywnie wymieniane na nowsze systemy. W latach 1905-1906 uruchomiono stalownię martenowską. Do 1910 r. liczbę pieców zwiększono do sześciu. Do II wojny światowej było ich osiem. Walcownia zgniatacz firmy Demag powstała w latach 1909-1910. Padła ona ofiarą wywózek przez wojska sowieckie w 1945 r. W latach 20. XX wieku obok huty powstała karbidownia (niedawno unieruchomiona). Dyrektor huty mieszkał w tak zwanym zameczku (byłlym żłobku przy ul. Stalowej). Szpital hutniczy to obecna przychodnia zdrowia przy ul. Pasteura (dawniej zwanej Lazarettstr.). palni „Johanna” (ul. Zabrzańska i Ustronie). W XIX wieku istniała w Bobrku huta cynku „Bobrek”.

Górniki - miejscowość Górniki powstała w pierwszej połowie XVIII wieku jako niewielka osada górników okolicznych kopalń kruszców na pograniczu Ptakowic, Wieszowy i Stolarzowic. W latach 1781-1782 część Górników leżącą na terytorium Ptakowic przekształcono w kolonię Ptakowitzer-Gorniken, a pozostała część osady dostała status samodzielnej kolonii. W 1881 połączono obie kolonie w jedną miejscowość o nazwie Friedrichswille. Jej funkcjonowanie było ściśle związane z kopalnictwem rud, szczególnie galmanu. W XIX wieku założono tu kopalnie: „Peter Paul” (Piotr i Paweł), „Rochus”, „Vorsehung” (Przewidywanie), „Leopold”, „Aleksanderblick” (Spojrzenie Aleksandra) oraz „Aleksanderglück” (Szczęście Aleksandra). Nazwy dwóch ostatnich wiążą się prawdopodobnie z osobą cara Aleksandra I, który miał tędy przejeżdżać w 1820. W 1873 uruchomiono tu szkołę podstawową, a w 1923 jedną z pierwszych w powiecie bytomsko-tarnogórskim szkołę mniejszościową. W wyniku podziału Górnego Śląska Górniki pozostały wraz ze Stolarzowicami w Niemczech choć w plebiscycie za Niemcami głosowało tu tylko 58 osób, a za Polską 487. Po 1945 powrócono do historycznej nazwy Górniki. W latach 19451951 miejscowość należała do powiatu bytomskiego, a następnie do powiatu tarnogórskiego (1951-1975). W wyniku reformy administracyjnej z 1975 Górniki znajduję się w granicach miasta Bytomia.

Rodło Górniki – klub piłkarski grający na poziomie klasy A do której awansował w sezonie 2005/2006. Najpopularniejszymi wychowankami tego klubu są Józef Wandzik i Martin Max


Karb (niem. Karf) to dzielnica Bytomia, położona w południowo-zachodniej części miasta. Na terenie Karbia znajdują się: Kopalnia Węgla Kamiennego Parafia Dobrego Pasterza Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP Kaplica pw. Niepokalanego Poczęcia NMP Kaplica pogrzebowa Przystanek kolejowy obsługujący do dziś pociągi osobowe relacji Katowice-Kluczbork Cmentarz parafialny przy ul. Ks. Popiełuszki Centrum Handlowe Plejada Bytom Młodzieżowy Dom Kultury nr 2

Łagiewniki (niem. Hohenlinde) – nazwa pochodzi od fachu którym zajmowali się mieszkańcy tej wsi służebnej – wykonywali oni dawniej łagwie które służyły do transportowania lub przechowywania wody i napojów tworzone z gliny lub drewna.W 1790 Salomon Isaac odkrywa złoża węgla kamiennego, a już 1791 roku na terenie Łagiewnik Dolnych powstała kopalnia Prinz Karl von Hessen oraz kolejno w latach 1798 i 1809 huta Königshütte oraz w latach 1807 - 1810 huta cynku Lydognia. Dodatkowo na terenach przy-

przemysłowych utworzono osiedle Königshütte. W 1868 roku Königshütte uzyskało prawa miejskie na mocy aktu erekcyjnego króla pruskiego Wilhelma I. W tym czasie na jej terenie znajdowały się dwie szkoły, poczta, szpital, kościół ewangelicki Elżbiety oraz kościół św. Barbary. W 1822 roku uruchomiono kopalnię Florentine (od 1936 roku „Łagiewniki”), a następnie w 1826 roku hutę cynku Marienwunsch, zlikwidowaną w 1870. W 1857 roku Hubert von Tiele-Winckler otworzył hutę Hubertus, znaną obecnie jako „Zygmunt”.

Zabytki Kamienny krzyż pokutny w kształcie litery „T”, pr awd op o d obn i e z XIII – XIV wieku. Remiza strażacka z 1911 roku Osiedle robotnicze Kolonia Zgorzelec z lat 1897-1901 Fortyfikacje Obszaru Warownego Śląsk - punkt oporu „Łagiewniki”, powstałe w latach 1936-1939


Miechowice (niem. Miechowitz) Szybki rozwój Miechowic miał miejsce po zakupieniu wsi przez Ignacego Domesa w roku 1812, i uruchomieniu tu w 1823 roku jednej z największych wówczas na Górnym Śląsku kopalni galmanu Maria (patrz: Karol Godula). Nastąpiło wówczas przekształcenie dotąd niewielkiej, zaniedbanej rolniczej miejscowości w ośrodek przemysłowy. Ignacy Domes rozpoczął w 1817 roku budowę pałacu, który został później gruntownie przebudowany przez Franciszka Wincklera. Rozwój Miechowic w II poł. XIX wieku związany jest właśnie z rodziną Wincklerów, właścicieli

licznych posiadłości na terenie Śląska. W 1837 roku urodził się w Miechowicach Norbert Bonczyk zwany „Śląskim Homerem”. W 1902 roku otwarto w Miechowicach kopalnię węgla kamiennego Preussengrube (Prusy)[3]. Miał wówczas miejsce kolejny etap rozwoju Miechowic jako gminy przemysłowej. Podczas II wojny światowej walki o Miechowice trwały od 25 do 27 stycznia 1945. Po wkroczeniu Armii Czerwonej około 380 mieszkańców miejscowości zostało wymordowanych przez żołnierzy. Ponadto Armia Czerwona zniszczyła i rozgrabiła miechowicki pałac.

Osiedle gen. Jerzego Ziętka (potocznie - Sójcze Wzgórze) – od 1975 roku dzielnica Bytomia. W latach 1972-1975 dzielnica należała do Radzionkowa. Historia osiedla zaczyna się tak naprawdę w latach 80., kiedy rozpoczęto budowę pierwszych budynków mieszkalnych. Na dotychczasowych łąkach na wzgórzu położonym między Stroszkiem, Suchą Górą i Radzionkowem rozpoczęto budowę bloków mieszkalnych. Przez następne lata, nieustannie powstawały nowe mieszkania. Osiedle zostało zaprojektowane tak, że w jego centrum znajdować się miały wieżowce wyróżniające się spośród niższych, 4-piętrowych bloków.


Do czasu uruchomienia kopalni węgla kamiennego "Radzionków" (1874 r.) tereny wokół Stroszka i sąsiedniej Rojcy porastał las dworski, a w Stroszku znajdowała się leśniczówka "borowego lasów radzińskiech". Od połowy XVIII wieku między Stroszkiem a kolonią Wiktor istniał zwierzyniec dworski (rewir łowiecki) Donnersmarcków. W 1859 roku skrajem Stroszka przeprowadzono linię kolejową, łączącą Chebzie (Kolej Górnośląską) z Tarnowskimi Górami.

Obecnie po tej trasie biegną tory wąskotorówki Bytom - Miasteczko Śląskie. W 1963 roku na Stroszku zbudowano dużą zajezdnię tramwajową i połączono z Bytomiem linią tramwajową nr 19. Wiosną 1970 rozpoczęto w Stroszku budowę stadionu Ruch Radzionków, ukończoną uroczystym otwarciem w dniu 16 czerwca 1973 roku. Do dnia dzisiejszego stadion Ruchu znajduje się na Stroszku (do 1998 roku Radzionków pozostawał w granicach Bytomia).

Sucha Góra (niem. Trockenberg) - dzielnica Bytomia od 1975 roku. Sucha Góra została założona w 1778 roku, w latach 18221972 była samodzielną gminą, a w latach 1972-1975 dzielnicą Radzionkowa. Prawie połowę Suchej Góry stanowi Rezerwat przyrody Segiet, przez co nigdy nie zostanie ona zabudowana.


Stolarzowice (niem. Stollarzowitz) – dzielnica Bytomia, osiedle mieszkaniowe dla pracowników GOPu. W latach 1958-1973 samodzielne osiedle, w 1975 włączone do Bytomia. W latach 1945-1954 i 1973-1975 miejscowość była siedzibą gminy Stolarzowice. W Stolarzowicach znajduje się zabytkowy dwór z 2 połowy XVIII i XIX wieku oraz kościół parafialny Chrystusa Króla z 1928-1930. Kiedyś posiadała połączenie tramwajowe z Bytomiem. W latach 1936–45 dzielnica nosiła hitlerowską nazwę Stillersfeld.

W dzielnicy znajduje się klub LKS Tempo Stolarzowice, który obecnie bierze udział w rozgrywkach A klasy podokręgu Bytom. W 2012 r. klub obchodził swoje 100-lecie istnienia. W okolicy znajdują się pozostałości po stanowisku niemieckiego działa przeciwlotniczego typu Flak z okresu II wojny światowej. Obsługę działa stanowili młodzi Niemcy. Działo zostało zlikwidowane przez Armię Czerwoną.

Szombierki (niem. Schomberg) – od 1951 roku dzielnica Bytomia, wcześniej siedziba gminy Chruszczów w powiecie bytomskim. Położone są 1,5 km na południowy zachód od centrum miasta wzdłuż szosy prowadzącej z Bytomia do Rudy Śląskiej i Zabrza. Pochodzenie nazwy „Szombierki” nie jest jednoznaczne, ponieważ istnieje kilka prawdopodobnych hipotez od których może się ona wywodzić. Jedna z nich wskazuje na średniowieczne określenie obszaru topograficznego, na którym znajdowała się ówczesna osada nazwą: Schönberg, co oznaczać miało „Piękną Górę”. Inna hipoteza wskazuje na imię rycerza – Fridericusa de Schonenburcha będącego świadkiem uznania lennictwa Kazimierza II względem króla czeskiego Wacława w 1289 roku.


Rozbark (niem. Rossberg) – Niektóre źródła wywodzą nazwę miejscowości od określenia góra róż (łac. mons rosarum, (niem. Rosenberg), jednak etymologia nazwy Rozbark nie została dotąd określona. Według legendy, właśnie na Różanym Wzgórzu (znanym też jako Srocze Wzgórze) miał głosić kazania święty Jacek Odrowąż ze szlacheckiego rodu Odrowążów. Dla jego uczczenia powstała w tym miejscu drewniana kaplica (prawdopodobnie około 1740 roku), a następnie murowany kościółek (1801). Obecny kościół św. Jacka powstał w latach 1908-11. Ze względu na długotrwale utrzymujący się rolniczy charakter Rozbarku i kultywowanie tu dawnych śląskich tradycji, charakterystyczny ludowy strój górnośląski przyjęło się nazywać strojem rozbarsko-bytomskim. Jedna ze scen filmu pt: ,,Sól ziemi czarnej” była kręcona w cechowni na kopalni Rozbark.

Dzielnice Bytomia fascynują bogactwem różnorodności form architektury i przyrody. „Spacer po mieście” jest dowodem na to, że Bytom nie tylko jest kolejnym miastem związanym z górnictwem, ale i jedynym w swoim rodzaju.


Projekt i wykonanie: Marlena Morawska 2013


Morawska