Issuu on Google+


6 Oktomvri 2012

2

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA

MAGAZIN REVOLUCIJA


6 Oktomvri 2012

MAGAZIN REVOLUCIJA

Kvazi-politi~ari

5

Politi~ki haos i la`ewe za kradewe

12

Kolku ~ini edna prateni~ka du{a

18

Partiski ideologii za vrabotuvawe vo administracijata Da se potsetime na 1990/91 godina

95

MAGAZIN REVOLUCIJA

Intervju so Joakin Almunija, evropskiot komesar za spas na EU

23 26 37

Realnosta i „Xipsi Mexik“

41

Po stapkite na grofot Lotreamon

45

Top 20 evergrini „na site vremiwa“

50

ИМПРЕСУМ OСНОВАЧ: М-р Митко Јованов, e-mail: mitko.jovanov@mkrevolucija.com ГЛАВЕН И ОДГОВОРЕН УРЕДНИК И АДМИНИСТРАТОР М-р Митко Јованов, e-mail: mitko.jovanov@mkrevolucija.com АСИСТЕНТ НА ГЛАВНИОТ И ОДГОВОРЕН УРЕДНИК И АДМИНИСТРАТОР Славе Ангелов, e-mail: angelovfdtme@mkrevolucija.com СОРАБОТНИЦИ-АНАЛИТИЧАРИ: Магдалена Јовановска, Славе Ангелов, Милена Петровска, Анамарија Велиновска, Емилија Петреска, Наташа Димеска, Тамара Славеска НАДВОРЕШЕН СОРАБОТНИК: Д-р. Себастијан Рајнфелдт, Виена, Австрија ДИЗАЈН: Славе Ангелов, e-mail: angelovfdtme@gmail.com МАРКЕТИНГ: М-р Митко Јованов Е- mail: mitko.jovanov@mkrevolucija.com моб.: +389 (0) 76 52 93 89

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

3


6 Oktomvri 2012

MAGAZIN REVOLUCIJA

„50 nijansi na sivo“ - Vasko Nikolov

„Револуција“ - онлине магазин за политика, економија и култура ISSN 1857- 7458 АДРЕСА: Востаничка 67б-7 1000, Скопје Република Македонија revolucijamagazin@mkrevolucija.com http://mkrevolucija.com/ 00 389 76 52 93 89 00 389 75 63 44 94 ИЗДАВАЧ: МУЛТИМЕДИЈАЛНА МЕДИУМСКА ПЛАТФОРМА Непрофитна организација за демократија и креирање јавно мислење Жиро сметка: 210066747120154 Даночен број: 4058011508300 Депонент на Тутунска банка АД, Скопје

4

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata Kvazi-politi~ari

Да се работи и извршува повеќе функции во повеќе компании предност и доказ за способностите на едне човек, додека пак менувањето партии, е доказ за неспособнаста на едне човек, неговата недоследност, борба за функции, склоност кон малверзации итн. Ваквите луѓе најмалку и се потребни на Македонија и не ја заслужуваат довербата од граѓаните.

Петровски амбициозно ја најави пред ланските избори, не успеа да издржи ниту една година. Да

го проследиме хронолошки менувањето на партиските дресови на Петровски. По заминување од ВМРОДПМНЕ, преминувањето во „Обединети за Македонија“ на Љубе Бошковски за потоа и од таму да биде „избркан“ како што беше од ВМРОДПМНЕ, каде што го маргинализираа и така го принудија самиот да си замине, за потоа пак да ја основа Демократска десница, и денеска пак да биде член на ВМРО-ДПМНЕ, и да биде

„Приемот во ВМРОДПМНЕ беше топол и братски, зошто јас сум дете на ВМРО-ДПМНЕ“

Едно од имињата кое асоцира на политиканство, м а н и у п л и р а њ е , недоследност во кажаниот збор е и лицето Филип Петровски. Петровски е поранешниот пратеник и некогашен предводник на протестите во 1996-тата година.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

5


Tema Na Nedelata

MAGAZIN REVOLUCIJA

функционер во државно претпријатие.

десница донесе одлука да престане да постои и целата партија да премине во Два дена пред годишнината од нејзината ВМРО-ДПМНЕ. Со овој наш чин ние го промоција која се случи на 14 февруари прифативме повикот за обединување и 2011-тата година во „Холидеј ин“, на окрупнување на десницата. 12 февруари оваа година, Петровски изјави дека тој и целокупното членство Овој тренд кој што извесно време на Демократската десница донеле се случува е во правилна насока одлука, партијата да престане да постои и ќе и овозможи на ВМРО-ДПМНЕ, и целосно да премине во ВМРО-ДПМНЕ. како носечка партија на власта во Република Македонија, да продолжи Демократската да ја спроведува својата програма, да има што поголема и

поширока поддршка на политички план и да доведе до посериозни реформи кои што се зацртани во нивната програма.“, изјави Петровски и додаде дека од страна на ВМРО-ДПМНЕ, биле прифатени некои нивни идеи и дека во глобала идеологиите на двете партии се совпаѓаат.

„Приемот во ВМРО-ДПМНЕ беше топол и братски, зошто јас сум дете на ВМРОДПМНЕ. Во нивниот Извршен комитет бев пет години, бев претседател на подмладокот, шеф на Кабинетот на претседателот на партијата, а вршев уште многу други функции,“ рече Петровски.

Во периодот кога уште беа свежи сеќавањата за неговите критики упатени кон актуелната власт, Петровски рече дека обединувањето е природен и нормален процес и дека отсекогаш бил дете на ВМРО-ДПМНЕ.

Сепак, новоста не предизвика големо изненадување, бидејќи се случи за време на акцијата на владејачката партија, да се вратат старите кадри. Ако се случеше порано ќе беше изненадување, поради споменатите критиките кои тој ги упати до ВМРО-ДПМНЕ и владата, но и поради

6

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

неговите напори за обединување на помалите партии на десницата против владејачката партија. „Никогаш не поверував дека оваа гарнитура е нешто посебно патриотска и со енергија да направи нешто позитивно за нашата живејачка. Уште во 2003-тата година се спротивставив на изборот на Никола Груевски за партиски претседател. Оти знаев дека, пред сé, не е автентичен вмровец,“ рече тој минатата година. Петровски се залагаше партијата да го избрише предзнакот ВМРО, со објаснување дека структурата во партијата е составена од левичарски членови, кои своевремено не се пронашле во левицата, па затоа преминале во десницата. Кога партијата во 2010-тата година се подготвуваше за прославата по повод 20-годишнината од основањето на ВМРО, Петровски рече дека е направен историски рез, дека сите основачи се

отстранети од партијата и насила се создава ново водство. „Тоа е јасен показател дека целосно се сменети концептот и идеологијата на партијата и аналогно на тоа, партијата нема да си го смени името,“, изјави тој. За време на изборната кампања, Петровски бараше укинување на пратеничкиот имунитет и го нарекуваше премирот Груевски „скап премиер“. Им ветуваше на своите приврзаници дека ќе открие каде отишле 4 милијарди евра за 4 години, пари кои во периодот од 2007та до 2011-тата година владејачката партија ги потроши за проекти. Пред изборите на 5 јуни, тој тврдеше дека од четири помали опозициони партии кои се десно ориентирани, најмалку две работат со цел да го задржат премиерот на власт. Тој напиша: „Некој сфатил дека со малку пари може да ја растури идејата за промена на режимот во државата.“ На последните избори, Петровски не сметаше дека е еден од тројанските коњи, кои придонесоа за расцепкување

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

7


Tema Na Nedelata на гласовите на опозицијата и рече: „Апсолутно не. Ние настапивме на изборите со своја програма и поминавме како што поминавме. Тоа е веќе историја.“ По избрите, тој најави заминување од лидерската позиција на Демократската десница и се откажа од пишување колумни, или поточно го „откачи“ медиумот преку кој фрлаше „дрва и камења“ против ВМРО-ДПМНЕ.

MAGAZIN REVOLUCIJA

и последни на кои се појави партијата на Петровски. Демократската десница тогаш освои 1517 гласови. Денеска овој „политичар“ е функционер во државна фирма. Толку за неговите политички заложби за подемократска и економски развиена Македонија.

„Го прифаќам изборниот пораз, а ќе размислам дали и во иднина ќе се занимавам со политика. Ова нека биде последна колумна. Некогаш е подобро само да се гледа, да се молчи, отколку да се коментира.“ Изборите кои се случија минатата година беа први

Премин на ВМРО-Народна партија со Марјан Додовски Десетина дена пред преминот на Демократската десница во ВМРО-ДПМНЕ, на 1 февруари оваа година, членовите на Извршниот и на Централниот комитет заедно со целото членство на ВМРОНародна, предводени од претседателот, Марјан Додовски, најавија дека ќе се вратат во матичната ВМРО-ДПМНЕ. Тоа беше големо изненадување.

8

BR.95 MAGAZIN

„Со морална одговорност во име на партијата јавно изјавувам дека од овој момент членството и раководството на ВМРО-Народна партија се враќа во својата матична партија ВМРО-ДПМНЕ. Сите членови, предводени од мене, се враќаме таму каде што припаѓаме. Тука се генералниот секретар, Миле Јакимоски и членовите на Извршниот Комитет и Централниот Комитет, ветераните, жените и младите на партијата, како и огромното мнозинство на членовите и претседателите на Општинските комитети,“ изјави тој.

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

„Единствено во ВМРО–ДПМНЕ може да ги реализираме идеолошките и стручни знаења кои придонесуваат кон општ развој,“ рече Додовски.

собрание на ВМРО-Народна, на кое Георгиевски повторно ќе биде избран за лидер. Иако на предвремените избори во 2011-тата година тој ја убедуваше јавноста дека ВМРО-ДПМНЕ Тој го обвини Георгиевски за отворена е диктаторска партија која ја загушила соработка со СДСМ и рече дека станува слободата во Македонија и која нема послушник на Бранко Црвенковски. никакви намери да ја внесе земјата во Додовски нагласи дека неговото Европската унија и НАТО. Но, денеска членство никогаш нема да прифати тој ужива во „диктаторска партија“ коалиција со СДСМ. за која сега има пофални зборови Но веднаш јавноста можеше да ги насети дека ВМРО ДПМНЕ е единствена мотивите на Додовски за враќањето десничарска партија во Македонија со во јатото на Никола Груевски, иако демохристијанска идеологија, која се претходно и овој квази-политичар грижи за напредокот на земјата. беше еден од најголемите критичари Одлуката за премин предизвика судир на Груевски а најголем подржувач на меѓу Додовски и раководството Георгиевски. Имено, медиумите објавија од една страна и Љубчо дека Доиовски имал лични финансиски Георгиевски долгови, имал кредити во висина од и 120.000 евра, иако тој тоа го негираше. „Јас сум просечен граѓанин како и секој кој живее со кредити, а неможноста на некои луѓе да сторат нешто повеќе, води кон омаловажување на некои личности. Шпекулациите од кујната на Георгиевски се готват веќе подолго време и не би сакал да ги коментирам,“ рече Додовски. Тој, исто така, негираше дека ќе се одржи новото изборно

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

9


Tema Na Nedelata од неговите соработници во кабинетот од друга страна, по што следуваше експресна реакција од почесниот претседател на партијата, Љубчо Георгиевски. Тој негираше дека е донесена одлука за згаснување на партијата и овој чин го објасни како индивидуална одлука на поединци. Сепак, набрзо беше организиран партиски собир на ВМРО-Народна, на која Георгиевски беше избран за претседател до претстојниот вонреден конгрес. Тој на 7 септември доби правен легитимитет да раководи со партијата и беше избран за претседател на партијата според Законот и Статутот на партијата. Тому поради ваквото минато ио сегашно дејствување на Додовски, граѓаните не терба да очекуваат ништо добро и полезно од ваквите квази политичари и токму затоа треба да потсетуваме псотојано на нивните постапки додека не исчезнат од политичката сцена.

MAGAZIN REVOLUCIJA

Наталија Ивчева! Која беше ли таа? Партијата Обединети за Македонија, која пред минатогодишните избори ја формираше Љубе Бошковски. Неговата најблиска соработничка Наталија Ивчева прогласи нејзино згаснување на 20 јули оваа година и нејзино претопување во владејачката ВМРО-ДПМНЕ. „Партијата ја згаснуваме и преминуваме во ВМРО-ДПМНЕ, која што повторно ќе ги порази Бранко Црвенковски и Љубчо Георгиевски, кои што секојдневно се залагаат за промена на името, промена на идентитетот и за поделба и размена на територијата на Република Македонија,“ изјави Ивчева. Таа додаде дека ќе се приклучат на ВМРО-ДПМНЕ, поради тоа што партијата на повеќе наврати демонстрирала заштита на државните и националните интерeси.

„За ставот на Љубе, прашајте си го него, претседателот не е партија“

Членовите на Обединети за Македонија, нормалните граѓани кажуваат остро НЕ на коалицијата на Бранко Црвенковски. Ќе бидеме на спротивната страна на Црвенковски и Георгиевки.“

Ивчева не сакаше да коментира за ставот на претседателот на партијата, Љубе Бошковски, кој се наоѓа во затворот „Идризово“ и чии поверници претходно влегоа во коалиција со Црвенковски. „За ставот на Љубе, прашајте си го него, претседателот не е партија“, изјави Ивчева. „Обединети за Македонија“, огласија и преминувањето згаснувањето на партијата

10

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA

се и го


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

нарекоа „смешна театарска претстава“. Тие рекоа дека огромен број од членството останува зад лидерот Љубе Бошковски, а преминот според нив е само профитирање и добра зделка на маргиналните чланови на партијата и луѓе кои се разрешени од функциите.

Во овој текст опфативме само три примероци на кавзи-политичари, во следните броеви ќе бидат преставени и другите. Aвтор: Симона Ѓеоргиевска

Тие додадоа дека голем дел од општинските раководства кои преминале, биле сменети уште во март, а печатите ги задржиле бесправно, за што партијата ги објавила како неважечки. За оваа пак квази-политичарка која се одзива на името Наталија Ивчева, нема потреба да трошиме простор и време, освен да си го земиме тоа право да го дадеме следниот совет: Да внимавате да не направите грешка да и ја дадете довербата ако ја забележите на некоја листа за кандидат за избор на државна функција.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

11


Tema Na Nedelata

MAGAZIN REVOLUCIJA

Politi~ki haos i la`ewe za kradewe Стана јасно, дека освен водечките партии, сите други се статисти за создавање хаос во полза на големите.

како што се партиите, носи и негативни последици. Затоа, некогаш разделбата е подобра, отколку постојана конфронтација.

Во изминатите дваесетина години, преминувањето од една политичка партија во друга или формирање на нови, беа доста присутни кај нас. Особено тоа беше интересна тема за медиумите. Менувањето на партиските бои беше и сé уште е резултат на различни причини.

Најчесто разидувањата биле лични и тоа на видни поединци, кои биле во најтесните раководни структури во партиите. Разидувањата беа пред сé од аспект на недоразбирања за правците каде треба да се движи партијата, но и од меѓусебна лична нетрпеливост. Но, преовладуваа пред се личните интереси на поединците, иако во јавноста се прикажуваа како крајно идеолошко разидување.

Тоа и не треба да е чудно, бидејќи неприфаќањето на поединци од страна на тесни партиски групи и постојани конфронтации, за одредена средина За пари ја менуваат партијата

Многу ретко кај нас партиските разделби биле заради идеолошки разидувања или разидувања предизвикани од разликите за клучни прашања по правците во кои треба да се движи државата. Идеолошките разидувања не се ни многу можни, бидејќи кај нас тешко може да се дефинира некоја видлива идеолошка поделеност на партиите, ако се погледне практицирањето на власт во изминатиот период. Најпрецизната граница, која може да се повлече за партиската поделеност кај нас, е по етничка линија. Сé друго е измешано и испреплетено како во босански лонец. Дури и меѓу официјално н а ј л у т и т е политички ривали, тешко може да се воочи разлика во идеолошките пристапи, за разлика од пристапот на

12

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

практицирање на власт. Така, на пример, во времето на владеење на СДСМ, партија со социјалдемократска левичарска идеологија, се подготви и се изврши приватизација на крупни државни претпријатија. Таквата политика е суштествена за најлибералните политички идеологии. Актуелната владеачка партија, ВМРО-ДПМНЕ, која се претставува како конзервативна партија со демохристијанска и народна провиниенција, своето владеење, пред сé, го заснова на политика која е својствена за левичарските партии, а во некои делови дури и за ултра леви и тоталитарни режими. На популистичката политика на актуелната власт можат да и позавидат и многу партии од тврдиот комунизам.

Борба на дневно-политичка основа Идеолошката определба на двете партии уште долго ќе се формира, а борбата главно ќе се води

Периодот од дваесетина години на политички плурализам и преминување од еден во друг систем, кој патем не беше познат ни во политичката теорија, а не пак, во пракса, носи со себе и одредени талкања во идеолошка смисла на партиите и на нејзините членови, но и на граѓаните воопшто. Затоа да не нé чудат честите турбуленции во гласачкото тело, кое многупати го менува своето однесување од една во друга крајност. Да не нé чудат и трансферите на политичарите и формирањето на нови партии. Но, Македонија е на пат тоа да го надмине. Полека, но сигурно, ќе се гаснат или ќе стануваат минорни повеќе политички партии во државава. Ќе се диференцира партиската припадност на два големи политички блокови. Тие полека ќе се трансформираат во две партии.

на дневно-политичка основа. Покрај нив ќе опстојуваат две до три центристички партии, кои ќе лавираат лево или десно, зависно од моментната ситуација. Сé друго ќе оди во заборав. Моменталната ситуација со партиите, всушност, и го потврдува тоа. Погледнато низ призмата на двата коалициски блока на македонски партии, јасно е дека освен водечките партии сите други се главно статисти, кои се за создавање на медиумска слика.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

13


Tema Na Nedelata Доколку Груевски нема политичка потреба од прикажување на лажна слика за обединување околу неговата патриотска кауза, ниту еден ден нема да ги држи сите партиски сателити околу него. Во владејачката коалиција гласот на лидерите на политичките партии, таканаречени лидер- партии, се слуша само кога ВМРО-ДПМНЕ ќе има потреба од нивно јавување. Се разбира дека од оваа слика треба да се исклучи состојбата по основа на етничка Менување на партиите од личен интерес

припадност на партиите, што е посебна тема за разговор. Во ситуација кога така ќе се дефинира партиско-политичката сцена во Македонија, сé помалку ќе биде присутна темата за трансфери на политичарите. Но, ако за политичарите, посебно за видните, секогаш се знае за нивните политички чекори и со себе ги носат и добрите, но често пати и лошите последици од политиката, интересно е да се погледне и на многу други лица, повеќе или помалку познати за јавноста во Македонија.

Дублерите се личности кои се сретнуваат од улицата во која живееме до највисоките академски кругови.

Ако политичарите знаат и да сменат партиска средина и од власт да отидат во опозиција, има многу, наводно, незаинтересирани за политика, а кои постојано се околу политичарите. Тие политичко-партиските и идеолошки пријатели и припадности ги менуваат во зависност од тоа кој е на власт.

Таквите би ги нарекла дублери. Не е важно дали се работи за бизнисмени, наводни интелектуалци или самонаречени експерти од одредена област. Дублерите се личности кои се сретнуваат од улицата во која живееме до највисоките академски кругови. Тие секогаш се ,,паметни” и секогаш се на власт. Секоја чест на личностите кои во даден момент јавно застанале на било која страна. Исто така, за поздра��ување се и тие кои, како независни, не отстапуваат од своите ставови без разлика кој е на власт во државава.

14

MAGAZIN REVOLUCIJA

BR.95 MAGAZIN

Но, таквите се малку на број. Најбројни се дублерите. Тие први трчаат по промената на власта да се докажат колку биле на страната на победникот и колку мака имале од претходниците.

Дублерите никогаш не се појавуваат кога има проблеми во државата. Дури и кога имаат тешкотии во бизнисот, во струката или фелата на која припаѓаат или во работната средина каде се секојдневно, тие молчат или коментираат зборувајќи си за себе, никој да не ги слушне. Во таквите случаеви тие се кријат зад други личности. Чекаат и бараат некој друг јавно да зборува за нивниот проблем, како што каскадерите или дублерите во опасните сцени ги заменуваат главните филмски ликови. Еден вид на дублери има кои постојано се покажуваат како многу учени, големи мислители, ама никогаш не го кажуваат јавно своето мислење и секогаш се до власта и шепотат за тоа дека владината политика е исправна, без разлика кој ја предводи владата.

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA Наместо отворени листи за отстрел

Tema Na Nedelata листи,

имаме

гласови на партијата. Од друга страна, во моделот со отворени листи, пратеници стануваат оние кандидати кои добиле најмногу поединечни гласови од гласачите. Накратко, отворените листи значат поддршка за личност, а затворените генерална поддршка за партија.

Пред неколку дена, во организација на Националниот демократски институт (една многу важна американска организација) се одржа голема конференција на тема „Претставување и одговорност – Отворени или затворени кандидатски листи“. На конференцијата При отворени листи, би се отворил повеќе се собра речиси целата македонска простор да се слушне индивидуалното научна, политичка и дипломатска фела. мислење на секој гласач, граѓаните Идејата на организаторот би имале избор да гласаат токму за претпоставувам дека беше да се отвори оној кандидат кој ним им се допаѓа и дебата за поголема демократизација и би се намалила улогата на партиските отчетност во македонската политика, раководства во номинирањето на т.н. преку евентуално воведување на „сигурни“ пратенички места од врвот на отворени кандидатски листи на некои од листата. наредните избори. Од друга страна, има реален ризик на Да појаснам на едноставен начин, некои многу квалитетни кандидати за отворена листа значи дека гласачите пратеници (кои немаат своја локална можат да гласаат за оној кандидат за „база“) да им бидат драстично намалени пратеник или општински советник за шансите да бидат избрани. кого тие сметаат дека е најдобар, без Клучниот аргумент, кој провејуваше разлика на кое место на гласачкото за време на конференцијата, е дека ливче се наоѓа таквиот кандидат. отворените листи ќе значат општа демократизација на државата, поголема улога на самите гласачи при бирањето Во постојниот систем имаме затворени на своите народни избраници, но и листи, кадешто гласачите гласаат за поголема внатрепартиска демократија една партија или коалиција и со тоа т.е. помала улога на партиските лидери немаат можност да преферираат одреден и раководствата при креирањето на кандидат од истата партија. кадровската политика. Со сегашниот изборен модел, на крајот на Од друга страна, се постави и дилемата изборниот процес, пратеници стануваат дали степенот на демократски развој во само оние кандидати кои се највисоко Македонија, особено нивото на политичка на листата и во зависност од освоените комуникација и традиционалниот

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

15


Tema Na Nedelata

MAGAZIN REVOLUCIJA

проблем со организирање фер и Партии без демократски капациет демократски избори, дозволува да се Ова е стандардна практика на впуштиме во таква авантура како што е владејачката партија, па во секоја воведувањето на отворени листи. ситуација кога се притиснати во агол, Имено, отворените листи најчесто се извлекуваат од ракав сосема други специфика на најразвиените европски предлози, за кои никој ниту ги прашал, држави (Шведска, Данска), а таму нивото ниту се тема за дискусија. Тактиката на политичка едукација на гласачите е „колку повеќе хаос, толку подобро прилично високо. за нас“, е стандардна тактика на оваа партија. Мислам дека повеќето од овие аргументи се дискутабилни и она што е најважно е Еве, јас ќе ви го кажам она што младите дека мораат да се контекстуализираат пратеници на ВМРО ДПМНЕ не смееја во македонскиот политички простор. да го кажат. Во една исклучително авторитарна партија каква што е Како еден груб контраст, ќе си дозволам ВМРО ДПМНЕ, во која никој не смее да направам една паралела дека во да писне без знаење на лидерот, во нашата држава сé уште постојат листи која пратениците потпишуваат меници за политички отстрел на противникот за лојалност кон партијата и во која и во таква ситуација прашањето дали политичарите од власта се принудени изборниот модел ќе го демократизира да дискутираат и да бранат ставови во политичкиот простор може да звучи кои и самите тие не веруваат, секаков комплетно депласирано. обид за проветрување или поголема Да биде ситуацијата уште поапсурдна, демократија се коси со авторитарниот претставниците на ВМРО ДПМНЕ кои беа карактер на нивниот лидер. присутни на конференцијата, воопшто Кога имаме власт и премиер, кои се не се произнесоа по ова прашање туку способни да праќаат заканувачки излегоа, на општа зачуденост, со сосема писма за пресметка со опозицијата, да друг предлог дека ВМРО ДПМНЕ не е за организираат протести пред штабовите отворени листи (притоа не кажаа зошто на опозицијата (најголемиот апсурд се против), не е за пропорционален во историјата на човештвото?!?), да модел, туку за мнозински модел со еден организираат хајки и да предизвикува изборен круг. инциденти со претставниците на СДСМ, а паралелно да вршат систематски терор низ јавните институции кон сите неистомисленици, тогаш секој нормален Швеѓанин или Данец би рекол: Па, на овие луѓе не им помагаат отворени листи, сé додека не ги закопаат борбените секири и не ги искинат листите за отстрел! Предлагам, како контраст, следната конференција да биде на тема „Дали во Македонија постојат отворени листи

16

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

за политички отстрел на политичките противници?“.

Да заклучам, во Македонија, сé уште се прават листи за политички отстрел, се уште нивото на комуникација е Гледајќи ги настаните и интензивирањето далеку од шведското, канадското или на негативната кампања од страна на швајцарското. Затоа, ќе парафразирам власта, се плашам дека, за жал, таа една позната реченица: Да работиме тема е многу поактуелна, отколку онаа како 100 години да ќе има отворени „шведската“ за отворени листи. листи, а да се подготвуваме како уште Сепак, да не бидам сфатена погрешно, утре да ќе има листи за отстрел. процесот на демократизација мора да продолжи и во таа насока топло ја поздравувам иницијативата на НДИ за Автор: Олгица Петревска просветлување на народот.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

17


Tema Na Nedelata

MAGAZIN REVOLUCIJA

Kolku ~ini edna prateni~ka du{a Лојалноста ја продавале како на тезга „На четири-пет пратеници од ВМРОДПМНЕ од мандатот од 1998 до 2002 година им исплаќав огромни суми за да останат во редовите на партијата“ - со овие зборови поранешниот премиер, а сега лидер на ВМРОНП, Љубчо Георгиевски, го призна тоа што повеќе од десет години беше јавна тајна, но без конкретни докази, а тоа е дека некои пратеници лојалноста ја продавале за пари. Дали ова бил изолиран случај, резултат на неискуството во првите години од плурализмот или ваквата практика продолжува и во годините потоа? Изминативе 20 години неколкупати во парламентот се случуваа непринципиелни трансфери, за кои може да се постави прашањето дали се „исплатени или не“. Сепак, сé уште нема одговор колку чини еден пратеник и за кого по принципот на светските фудбалери, најмногу било исплатено. Kорени од комунизмот Цената на пратениците на ВМРО-ДПМНЕ, во времето на Георгиевски, нагло порасна, откако петмина се отцепија и ја формираа ВМРО-Македонска. За да спречи понатамошен одлив, тогашното владејачко мнозинство дури и донесе закон со кој им се забрануваше на пратениците да преминуваат во други партии, во спротивно, ќе го изгубеа мандатот.

18

BR.95 MAGAZIN

Ваквиот закон СДСМ го укина откако дојде на власт во 2002 година, и од ВМРО-ДПМНЕ се отцепија поголема група пратеници, кои ја формираа ВМРО-НП. Висок функционер на ВМРО-ДПМНЕ потврди дека во периодот на владеењето на Љубчо Георгиевски се зборувало дека некои пратеници добро наплатиле, добиле големи суми пари , за да останат во партијата. „Тоа се случи откако една група пратеници ја напуштија партијата. Тогаш нивните куќи беа каменувани. Тоа не го оправдуваме, но таквата реакција беше излив на бес од наши членови, кои се почувствуваа изиграни“ - вели

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

функционерот. В о

партијата на Никола Груевски тврдат дека, денес, не функционираат на тој начин. Kако директен учесник во парламентот од тоа време, Стојан Андов се потсетува дека обиди за поткуп имало и во обратна насока, односно, на некои пратеници им биле нудени пари за да ја напуштат партијата.

што примале плата од Владата, пари добивале и од ЦK“ - вели Андов. Оценувајќи дека ваквата практика е надвор од етичките правила, Андов не е сигурен оти тоа и денес не се случува и најчесто го прави партијата што е на власт, за да ја задржи власта. Потези за привилегии Прв, за политиката на Георгиевски да поткупува пратеници, јавно прозборе парламентарецот од ПДП Сефедин Харуни, кој обвини дека владин функционер во пликo му дал 43 илјади германски марки, за да ја поддржи владата на тогашното ВМРОДПМНЕ, откако се распадна коалицијата со ДА. „Георгиевски беше во паника и ВМРО-ДПМНЕ мораше да поткупува пратеници за да се спаси. Се случи и мене да ми понудат пари“ - изјави тогаш Харуни. Парите ги зел и ги фотокопирал само од љубопитство дека навистина тоа се случува и за тоа ги известил странските амбасади во земјава. Од ВМРО-ДПМНЕ тогаш ги демантираа обвинувањата на Харуни.

„Таа работа не ја измисли Георгиевски. Јас пред некое време дознав дека и во комунизмот имало некој вид поткуп на функционери. На пример, министрите во Југославија, покрај тоа

Епилог немаше ниту за обвинувањата на пратеничката на ДУИ- Земрете Јакупи дека ДПА и нејзиниот лидер Мендух Тачи нуделе половина милион евра да премине кај нив. Јакупи не беше расположена да зборува за овој случај и порача да ја заборавиме целата приказна. Сомнежи дека голема улога имале парите се појави и при формирањето на пратеничката група на НД, кога

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

19


Tema Na Nedelata тогашниот пратеник на ДПА- Имер Селмани формираше своја партија и со себе повлече уште четири пратеници на Тачи. ДПА тогаш обвинуваше дека Селмани ги „купува“ пратениците, а за да го побие ова обвинување, никогаш не се реализира трансферот на Даут Реџепи-Лека во НД.

MAGAZIN REVOLUCIJA

потпишат бланко оставки и меници на износи меѓу 300.000 евра и 600.000 евра, кои автоматски би се активирале доколку некој од нив одлучи да ја напушти коалицијата.

За ова, во емисијата „Пресинг“ на „Алфа“,сведочел претседателот на Демократскиот сојуз, Павле Трајанов, Во повеќепартискиот систем во потврдувајќи дека и самиот потпишал Македонија се случија низа трансфери и таков документ. преминувања на пратеници. Некои од нив „Секој пратеник што се кандидирал можеби не биле мотивирани директно од има договор со носечкaта партија, со финансиски причини, но секако голема одредени обврски да ги исполнува“, улога имале привилегиите и функциите вели Павле Трајанов. што ги носи власта. Лојалноста на педесет и шестте Неодговорено остана прашањето: Kако пратеници на коалицијата преводена е можно Нано Ружин, како пратеник од ВМРО ДПМНЕ е загарантирана пред на опозицискиот СДСМ, да добие изборите со потпишување на договори понуда да биде амбасадор во НАТО од на народните избраници со владеачката ВМРО-ДПМНЕ, предводена од Љубчо партија. Потпишувани се бланко оставки Георгиевски? на пратениците кои би се активирале, Тито Петковски, во мандатот од 2002 ако има обид да се напушти коалицијата. до 2006 година, со уште четворица Секој кандидат за пратеник од пратеници го напушти СДСМ и коалицијата предводена од ВМРО ДПМНЕ, формираше своја пратеничка група. во зависност од позицијата на Подоцна во наредниот мандат, од пратеничката група на Петковски, заминаа неколку пратеници во редовите на ВМРО-ДПМНЕ. Лојалноста на пратениците ја гарантираат со потпис За да ја зачува компактноста на пратеничката група, владејачката ВМРОДПМНЕ ги принудила своите пратеници да

20

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata Меници на помали износи потпишувале тие што биле подолу на листите, а најголемите, на 600.000 евра, ги потпишувале тие што биле на првите позиции. Наспроти Трајанов, Поповска од ДОМ негира дека има потпишано писмен документ.

„Според законот, гаранциите не можат да ги задржат 56те пратеници како хомогена група - законски со бланко оставки и да заминат не изборните пратенички листи, потпишувал и можат да го изгубат мандатот. Според меници во вредност од 300 илјади до Уставот, член 65 „Пратеникот оставката ја поднесува лично на седница на 600 илјади евра. собранието“.“ Оправдувањето било дека овие пари ВМРО ДПМНЕ ги потрошила во Но, мениците си остануваат за наплата. кампањата за кандидатот за пратеник, Ова беше повеќе пати поставувано за да добие место во парламентот и како проблем и во минатиот мандат дека ако е подготвен да ја обештети на парламентот, дека пратениците ги партијата со високата сума, може да ја заложиле со меници своите станови, напушти коалицијата. имоти во случај да се оделат од партијата ДПМНЕ и дека можат да им Какви обврски? бидат активирани и одземени како имот „Обврски во смисла на тоа дека на партијата. треба да остане во коалицијата, тоа е генералната обврска, други обврски Има ли демократија? не знам дали има, но главно е дека За опозициската СДСМ случајот е не може според тој договор да се мегаскандал, за кој под итно треба да се напушти коалицијата или да се продава произнесе Антикорупциската комисја. пратеникот“, објаснува Трајанов. „Изјавата на Трајанов е јасен доказ како Трајанов образложи дека сумата на која Груевски ја подразбира демократијата. се обврзани пратениците ја одредувала Ако тој вака ги уценува сопствените ВМРО-ДПМНЕ, во зависност од тоа колку пратеници, тогаш што може да очекуваат потрошила во кампањата за нивниот македонските граѓани. избор.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

21


Tema Na Nedelata Очигледно е дека, ни оваа пратеничка група на ДПМНЕ нема да смее да мисли со сопствена глава, туку ќе треба да ги слуша единствено наредбите на својот партиски шеф“, изјави Калинка СентиќГабер, СДСМ. Практиката, ВМРО-ДПМНЕ да ја уценува лојалноста на пратениците, не е нова. За ова се зборуваше и по изборите во 2008-та, иако јавно никој не сакаше да потврди.

MAGAZIN REVOLUCIJA

во собранието. Исплашена од минатото, кога имаше повеќе случаи на преминувања на пратениците од една во друга пратеничка група, обиди за формирање на ново парламентарно мнозинство, јавни сведоштва велат дека се купуваат пратеници.

Според Уставот, народните избраници имаат апсолутно право како сакаат да дејствуваат - сами или во група, да ја поддржуваат власта или опозицијата, а од функцијата единствено може да „Мене Груевски такво нешто не ми бидат разрешени само по лично барање побарал, не знам како е кај другите на седница. коалициони партнери, кај нас тоа се нема случено“, рече Амди Бајрам. Затоа бланко оставките, на пратениците од владејачката коалицијата, не им На прашањето дали на пратениците од создаваат никаква правна обврска, но ВМРО-ДПМНЕ некој им побарал меници, реализацијата на мениците не им бега, Амди Бајрам рече: „Не знам тоа е лично, доколку некој од нив реши да се одметне. нивна работа, тоа не можам да кажам“. Владејачката партија се реши на овој начин да ја обезбедува компактноста

22

BR.95 MAGAZIN

Автор: Олгица Петревска

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

Partiski ideologii za vrabotuvawe vo administracija Дваесетгодишната транзиција низ која минува секој дел од нашето општество, чиниш еден век ни ги труе умовите, ни ги убива сништата, ни ја руши државата. Токму транзицијата ја направи државата единствен работодавец, единствениот фактор кој може на едно семејство да му обезбеди сигурна иднина.

постојано зборуваат на тема предвремени избори, за калкулации и рејтинзи, за членови и оние кои ја менуваат постојано партијата, за која се „залагаат“,дебатираат кој е предавник и кој не и сé така до недоглед, па не може, а да не се запрашам знаат ли тие воопшто за што се борат?!

Ова ја уби надежта во луѓето дека токму амбицијата, квалитетите и упорноста се пресудни за успех, за остварување на личните мечти. Наспроти тоа се развива еден цел систем на политичко профитерство, каде без план и програма се собираат гласови само со едноставно ветување: „Вработување за сите!“.

Секако дека знаат! Сите се борат за сигурно вработување. Многубројни се анкетите кои сакаат да ја прикажат популарноста на партиите, членовите кои се колнат и го бакнуваат нејзиното знаме, но нема ниту една анкета која ќе каже колку од членовите навистина ја знаат партиската идеологија.

Токму поради тоа сите шетаат од една партија во друга, колнејќи се над едно знаме па на друго, но дали е тоа поентата на политичките партии?!

Нема член кој може да каже јасно и гласно од кои причини е член на некоја партија, сите се правдаат со изговорот дека во денешно време

Овој период токму политичките партии

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

23


Tema Na Nedelata без партиска книшка не се може. Па, како не се може се прашувам, не е тоа здравствена легитимација, нели?! Не мора секој да биде припадник некаде,зарем не сме исти со тоа што припаѓаме кон истиот човечки род?!

MAGAZIN REVOLUCIJA

привлече луѓе кои сакаат вистински напредок. Сега

секоја

партиска

платформа

Сиромаштијата, која ја исполнува секоја пора од македонското општество, допринесува за политичко профитерство. Односно, голем број на граѓани надевајќи се на вработување, не избираат средства, не избираат начин на кој треба да ги исполнат заповедите, кои ги добиваат од партискиот штаб, на патот кон сигурното вработување. Се разбира не се може ако вие тежнеете за плата без труд, за мека фотелја во администрацијата, сокриена од секаква проверка на вредности и знаењата, кои ги поседува една личност. Се разбира дека не се може ако сакате без доволно образование да заземете работна позиција, а зарем во некоја програма има дел во кој се ветува сигурна работа?! Не, тоа е само една задкулисна игра со која се привлекуваат гласачи. Веќе не се изготвуваат програми кои ветуваат, кои ја носат земјата во напредок, во новата ера на партиски пристап, само преку ветувања за вработување се собираат гласови. Мислам веќе никој не се ни труди да направи некоја програма со која ќе го заинтригира целиот народ, со која ќе

24

BR.95 MAGAZIN

сведува на моментот да се вработатат што е можно повеќе нестручни кадри, кои ќе имаат обврска да носат нови членови, кои ќе се надеваат на вработување и сé така во круг, додека целосно не потонеме. А, пак, ако не беше доволна оваа ситуација, новина во пресрет на локалните избори е отстапувањето на својот имот за сместување на партиски штаб. Се прашувам дали се враќаме ли во комунизмот или итаме кон Европа?!

REVOLUCIJA

се


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

Ние како да сме во времеплов, се отстапуваат лични простории за докажување на лојалноста кон партијата, за лојалноста кон програмата која не успеале да ја исчитаат, ама најмногу за лојалноста кон својот интерес, кон својата потреба од итно вработување. Сé се менува, само личните интереси остануваат вечни. Се чувствувам како аутсајдер во сопствената држава. Само неколку месеци пред локалните избори јас не припаѓам на никој, дури и својата партиска неприпадност

ја носам со наведната глава, како да сум му погрешила на некој што навреме не сум пристапила кон некое развиорено знаме. Како проколнат атеист го носам својот крст, кој секако резултира со невработеност, со скратено право за работа, докажување и создавање токму поради немањето на партиско знаме, кое гордо ќе се виори над мојата глава. Чекорите кон комунизмот, нема да нé однесат кон Европската унија знам, само не знам дали ќе се врати и она време во кое оној кој бил антиикомунист го протерувале од државата?! Затоа што, имаме совршени услови за тоа, треба да се направи само една чистка на неистомислениците и да се обезбедат совршени услови за тоталитаризам и владеење на правата кои сами си ги пишуваат, а ги поддржуваат оние кои немаат интерес ниту способност да ги прочитаат.

Автор: Наташа Димеска

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

25


Tema Na Nedelata

MAGAZIN REVOLUCIJA

Da se potsetime na 1990/91 godina На почетокот на псоелдната дека од минатиот век започнува партискиот плурализам во Македонија, затоа 1990/91-та година носат голем број на предизвици за македонскиот народ. Тогаш се удираа темелите на државата, се решаваше за нејзината иднина, се формираше повеќепартискиот политички живот.

(Комунистичка партија на Македонија до 1952-та година) и во државата нагло се појавуваа голем број на партии. Таа година се регистрирани 24 политички партии. На првите парламентарни избори, истата година, учествуваат уште четири политички партии.

Наредната година се регистрираат нови 14 политички партии, а во 1992 година Се тргна отпочеток, свесно за предизвикот уште 18, додека во 1993 година нови што претстои, со ентузијазам и желба за 10 партии, седум во 1994-та, четири во подобар живот и поубава иднина. Во овој 1995-та, три во 1996-та и две партии во текст ќе се обидам да направам краток 1997 година. осврт за зачетокот на политичкиот живот во Македонија, за работата на Во пресрет на парламентарните избори првото собрание и првата влада. во 1998 година, се регистрирани Формирање на политички партии На 20 септември 1990 година се гласаа и усвоија 25-те амадмани на Уставот на Социјалистичка Република Македонија (сé уште дел од Југославија), според кои, меѓудругото, Македонија станува повеќепартиска држава. Во Република Македонија, денес, постојат голем број на политички партии, кои што учествуваат во политичкиот живот на државно и локално ниво. Овие партии беа формирани со текот на времето, а сведоци сме дека нивниот број постојано расте. Со воведувањето на повеќепартискиот систем во СР Македонија во 1990та, престанува политичкиот монопол на Сојузот на комунистите на Македонија

26

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

нови седум партии. Најсиромашна е 1999 година - регистриран е само еден политички субјект. Затоа, пак, наредната година се појавуваат 10 нови партии. Се формираат, исчезнуваат...

се

спојуваат,

Се формираат партии, згаснуваат, се спојуваат со други. Денеска речиси секој бивш функционер, кој поради некои лични причини не се сложил со новите одлуки на партијата, решава да формира своја партија, да си стане сам свој газда, ако можеме така да кажеме. Сé на сé, денеска бројот на регистриани партии надминува 100. Најголем број од овие партии се мали и имаат незначително влијание на политичката сцена, а некои се комплетно

неактивни. Малите партии ретко се решаваат за самостоен настап на изборите и најчесто стануваат долгорочни коалициони партнери со некои од поголемите партии: ВМРО-ДПМНЕ, СДСМ во македонскиот блок или ДУИ и ДПА во албанскиот блок. Слободно можеме да кажеме дека, всушност, овие неколку политички партии се носителите на целокупниот политички живот на Македонија и дека настаните се движат меѓу членството на едната или другата страна (кое често се трансформира). Третата опција е згасната и во македонскиот и албанскиот блок. Левицата

Со воведувањето на партискиот плурализам, СКМ го менува Неможејќи да своето име во СКМ - Партија опстане сама, на за демократска преобразба предвремените (СКМ-ПДП) и под тој парламентарни избори назив учествува на првите во 2008 година, НСДП повеќепартиски избори во настапи во коалиција Република Македонија во со СДСМ, освојувајќи 1990-та година.

3 мандати.

Истовремено, ја менува својата комунистичка идеологија со социјалдемократска. На својот конгрес во април 1991-та, СКМ ПДП повторно го менува своето име во Социјалдемократски сојуз на Македонија, СДСМ. Мал дел од членството на СКМ-ПДП се отцепил од матичната партија и ја задржал комунистичката идеологија или барем комунистичкото име. Социјалдемократскиот сојуз на Македонија или кратко СДСМ денеска една од најголемите

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

27


Tema Na Nedelata политички партии во Македонија. СДСМ има доживеано две отцепувања во својата историја. Првото се случи во 1993 година, кога се отцепи Петар Гошев, формирајќи ја Демократската партија, а второто во ноември 2005 година, кога Тито Петковски, еден од дотогашните најистакнати членови на СДСМ, се отцепи од партијата и ја формираше Нова социјалдемократска партија.

MAGAZIN REVOLUCIJA

2008 година, НСДП настапи во коалиција со СДСМ, освојувајќи 3 мандати. Веднаш по изборите, поради незадоволство од напуштањето на коалицијата со ВМРО ДПМНЕ, партијата ја напуштија Лазар Еленовски, Веле Митановски, Вера Рафајловска и Живко Јанкуловски.

Првите тројца ја формираа Социјалдемократската унија, а Јанкуловски Партијата на обединетите Поради несогласувања со новото демократи на Македонија. раководство на СДСМ, Гошев во 1993-та се отцепува од партијата и ја формира Демократската партија, а во 1997-та, со обединувањето на Демократската и Либералната партија се формира Либерално демократската партија. Нова социјалдемократска партија (НСДП) е партија со социјалдемократска ориентација. Нејзин претседател е Тито Петковски, кој во ноември 2005-та се отцепи од СДСМ. Своето основачко собрание НСДП го одржа на 30 ноември, а основачкиот конгрес на 17 декември 2005 година. Неможејќи да опстане сама, на предвремените парламентарни избори во Десницата

другото се залагала за „Македонска војска, полиција и македонска фудбалска Со воведувањето на повеќепартискиот лига“. систем, се појавија нови политички струи во духот на македонскиот национализам, ВМРО-ДПМНЕ го добила мнозинството па на 17 јуни 1990-та се формира гласови на првите повеќепартиски ВМРО-ДПМНЕ, кое станува легитимна избори во Македонија одржани на крајот партија со регистрацијата на 5 август од 1990 година. По изборот на првата 1990 година. За нејзин прв претседател политичка влада во 1992 година, ВМРОе избран Љубчо Георгиевски. ДПМНЕ преминува во опозиција, сè до парламентарните избори во 1998 година На првите парламентарни избори кога партијата победила и формирала ВМРО ДПМНЕ настапила со програма за влада на чело со Љубчо Георгиевски конфедерален статус на Македонија во во коалиција со Демократската тогашната југословенска федерација алтернатива и со Демократската партија и во својата печатена програма помеѓу на Албанците.

28

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

ВМРО- ДПМНЕ, бележи многу отцепувања број на членови се вратија во матичната на свои членови кои потоа основале своја партија. партија, но две се поголеми отцепувања Обеденети за Македонија е партија со значајно политичко влијание. основана од страна на Љубе Бошковски. ВМРО - Народна партија (ВМРО-НП) Имено, во 2008 година, Бошковски се е конзервативна политичка партија враќа во Македонија од Шевенинген, во Република Македонија. Формирана ослободен од обвинение од Хашкиот е на 4 јули 2004 година во Скопје, од суд за воени злодела. Набргу потоа приврзаниците на Љубчо Георгиевски, Бошковски, неможејќи да најде кој се отцепи од ВМРО ДПМНЕ, по заеднички јазик за соработка во рамките неуспешниот оби�� да го преземе ВМРО-ДПМНЕ, тој се дистанцира од партијата и на претседателските избори во 2009-та настапува како единствен независен кандидат, промовирајќи се и како критичар на власта и Никола Груевски. По изборите Бошковски ја формира Обединети за Македонија. На 29 мај 2009 год. во Скопје, се одржува основачко собрание на партија Обединети за Македонија. Денеска еден дел од членството премина во ВМРО-ДПМНЕ, додека друг дел, сметаат дека партијата и натаму функционира. Демократска Десница, пак, е партија на некој начин произлезена од Обединети за Македонија и е поранешна македонска политичка партија основана на 16 раководството на партијата од Никола февруари 2011 година со седиште во Груевски. Скопје. Прв нејзин претсетедал е Филип Петровски, кој беше член на Обединети за На парламентарните избори во 2006 Македонија. На Парламентарните избори година, ВМРО-НП настапи самостојно, на 5 јуни 2011 година, партијата добила освојувајќи 6,1% од гласовите и 6 вкупно 1.515 гласови. Поради лошиот мандати во македонското собрание. изборен резултат и неосвојувањето на ВМРО-НП не е дел од владината ниедно пратеничко место, претседателот коалиција, но гласаше за владата на Петровски на 9 јуни 2011 година, поднесе Никола Груевски со цел да го спречи неотповиклива оставка. влегувањето на Демократската унија за интеграција во владата. На 12 февруари 2012 година, Филип Петровски изјави дека неговата партија На Собраниските избори во 2008-та, заедно со членството преминува во ВМРО-НП, воопшто, не излезе со свои редовите на ВМРО-ДПМНЕ. списоци на пратеници, а потоа голем

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

29


Tema Na Nedelata Формирање на албанските политички партии во Македонија

MAGAZIN REVOLUCIJA

Демократска Партија (НДП).

Партијата за демократски просперитет Новиот плуралистички систем родил беше формирана на 16 април 1990-та, надеж и кај Албанците во Македонија, во тетовското село Џепчиште, а за нејзин сметајќи дека тој ќе биде базиран претседател беше избран Невзат Халили. врз парламентарната демократија, Оваа партија беше легализирана кога обезедувајќи рамноправност и излезе Законот за политички партии, со национални права на сите народи. што ПДП беше регистрирана како прва партија на Албанците, на 25 мај, 1990Во 1990-та година во Македонија, за та год. краток период беа формирани многу политички партии, кои претставуваа Ова партија предизвикала ентузијазам разни општествени слоеви и разни кај албанскиот народ и интелигенција, етнитети, кои со своите програми се воопшто. Според нејзината програма, таа обидуваа да се наметнат кај народот. не била национална партија, бидејќи во Голем број од нив не можеа да се програмската определба на ова партија легитимираат на изборите, но се беше истакнато: „ПДП е граѓанска обидуваа да останат на политичката партија. Таа е партија на граѓаните сцена. со: албанска етничка припадност, муслиманска, турска, македонска, Од албанскиот политички блок, во влашка, ромска ...”. Сепак, овој политички Република Македонија, беа формирани субјект успеа околу себе да приближи две политички партии: Партијата разни општествени за Демократски Просперитет (ПДП), подоцна и Народна

30

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

слоеви на албанското општество. Во ПДП влегоа поранешни членови на Сојузот на Комунистите, поранешни албански политички затвореници и многу други членови со разни политички убедувања. Втората албанска политичка партија, НДП, беше формирана на 23 јули 1990 година. За нејзин прв претседател беше избран, лекарот (кардиологот) од Тетово, Јусуф Реџепи. Треба да се истакне, дека албанските политички партии во Македонија, не се разликувале многу во фундаменталните програмски определби. Двете први албански партии, ПДП и НДП, го признаа територијалниот интегритет на Македонија. Ова требаше да значи дека решавањето на албанското прашање за Албанците во Македонија

го предвидуваа како внатрешно прашање на независната држава Македонија. Денеска најголемата политичка партија од албанскиот блок е ДУИ, која е формирана 10-тина години по првите партии во Македонија.Демократската унија за интеграција е формирана на 5 мај 2002 година во Тетово, три месеци пред одржувањето на парламентарните избори во 2002 година, од јадрото на Ослободителната Народна Армија (ОНА), која во 2001 отпочна вооружен конфликт против власта во Република Македонија. На овие избори ДУИ освои 12,2% од гласовите (околу 55% од гласовите на етничките Албанци) и се профилираше како најголема партија помеѓу партиите на етничките Албанци во Република Македонија.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

31


Tema Na Nedelata

MAGAZIN REVOLUCIJA

Изборите во 1990-та и основањето кандидати. Првиот круг се одржа на 11 на првата влада ноември 1990 година, а вториот – на 25 ноември. Гласачкиот одзив во првиот Парламентарните избори во 1990 година круг беше 84,8%, а во вториот 76,8%. се првите парламентарни избори што се одржани во Република Македонија (тогаш Како што можеме да видиме одѕивот сé уште Социјалистичка Република на гласачите е огромен во споредба Македонија и сé уште под составот со одвај 50 проценскиот излез на на Југославија), по воведувањето на последниве избори. Тогаш граѓаните беа политичкиот плурализам. заинтерсирани за тоа што ќе се случува со државата и сакаа да бидат дел од Во првиот круг најмногу гласови освои сето тоа. дотогаш единствената и владејачка партија СКМ-ПДП, додека во вториот Главна тема на изборите беше статусот круг се направи пресврт, па најмногу на СР Македонија во југословенската гласови освои ВМРО ДПМНЕ, која федерација и прашањето дали треба севкупно освои и најмногу мандати – 38, да се продолжи по пат на поголема наспроти 31 мандат на СКМ-ПДП. самостојност. Изборите се одржаа според мнозинскиот изборен систем, при што територијата на републиката беше поделена во 120 изборни единици. Учествуваа 18 политички партии и 43 независни

32

BR.95 MAGAZIN

На тој начин беше формирано и првото повеќепартиско Собрание на Република Македонија. На 8 јануари 1991-та година е одржана

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

првата конститутивна седница на нетолеранцијата очигледна и јавна. собранието, каде за прв претседател е Киро Глигоров, како претседател, имал избран Стојан Андов. обврска да го додели мандатот за На 27 јануари 1991-та Собранието формирање на владата. Откако одбиле го гласа Киро Глигоров, со 114 гласа некои членови на собранието, обврската „за“, за прв претседател на Република ја прифатил Никола Кљусев. Македонија, а Љубчо Георгиевски е Да, точно прочитавте- одбиле. Денеска избран за негов потпретседател. ако некој одбие да биде претседател на Како што можете да забележите, од влада, веднаш ќе го прогласат за луд, самиот старт собранието функционирало но тогаш одговорноста била преголема, на принципот на договор и некој вид а политиката била сé уште „чиста“ и на „рамноправност“- претседателот е „невина“(барем во очите на граѓаните). од една партија, а потпретседателот Владата на Македонија формирана во од друга. Првото собрание е стремело 1991 година е првата влада на тогашната кон биланс и правилна распределба Социјалистичка Република Македонија, на припадниците на различни партии избрана по воведувањето на политичкиот како носители на функциите- нешто што плурализам и по одржувањето на првите денеска го немаме. повеќепартиски парламентарни избори Денеска или си позиција или опозиција, во 1990-та година. или си носител на функција или критичар Таа беше избрана од Собранието на на носителот. Поделбата е видлива, а Република Македонија на 20 март 1991

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

33


Tema Na Nedelata година. За претседател на владата беше избран Никола Кљусев, а таа по својот карактер беше техничка влада. Што ова значи? Ова значи дека првата влада не била избрана од редовите на победничката партија, туку таа била избрана заеднички од членовите на позицијата и опозицијата. Ова ние денеска малку тешко би можеле да го сфатиме. Позицијата и опозицијата да седнат и да се договорат на кого да му ги доделат функциите- ова звучи како од некој сон. Но, ете, свесни за предизвикот што го имале пред себе, тогашните политичари немале ни волја, а ни време да си префрлаат и да се расправаат за тоа кој што направил, бидејќи пред нив се наоѓала важна задача- удирање на темелите на државноста. Техничка влада, како што била и првата влада, означува систем на општествена организација, во кој оние кои имаат знаење, стручност или вештини ги сочинуваат телата кои владеат. Носителите на одлуки се одбираат врз основа на тоа колкаво знаење имаат, а не колкав политички капитал поседуваат. Уште една несфатлива појава за денешни услови - бирање на стручни и способни членови, без разлика од која партија доаѓаат. Значи, слободно можеме да кажеме дека првата влада се состоела од експерти во својата област. Луѓе кои поседувале

34

BR.95 MAGAZIN

MAGAZIN REVOLUCIJA

и вештина и знаење и искуство за извршување на доделената функција. Ова споредено со денешната влада, која е претежно составена од млади министри, кои имаат искуство, но не до толкава мера за да можеме да ги дефинираме како експерти, ни изгледа како тотална спротивност. Поради меѓупартиските конфликти, оваа влада не траеше долго. На 17 август 1992 година на оваа влада македонското собрание ñ изгласа недоверба. Владата на Македонија од 1992 година е прва политичка влада на Република Македонија, избрана на 4 септември 1992, по изгласувањето на недоверба на првата техничка влада. На нејзино чело е избран Бранко Црвенковски. Оваа влада го доврши мандатот на претходната влада и владееше до 20 декември 1994-та. Одлуките на првата влада Неколку дена од работата на првото собранието, на 25 јануари 1991 година, е усвоена декларацијата за сувереност на СР Македонија. Согласно Декларацијата за сувереност на Социјалистичка Република Македонија, основна цел на новата влада (од 1990 година) беше конституирање на

Р е п у б л и к а Македонија како независна држава, така што на 5 август е донесена одлуката за

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Tema Na Nedelata

спроведување на референдум. Во текот на мандатот на оваа влада е одржан референдумот за независност на Македонија на 8 септември 1991та и е усвоен Уставот на Република Македонија на 17 ноември, истата година.

Кљусев ги презентирал македонски пари- денари.

првите

На 30 јули 1992 година Македонија поднесува апликација за членство во

Уставот ја дефинирал Македонија како суверена, самостојна, демократска и социјална држава. На 2 декември 1991 година, претседателот Киро Глигоров испраќа писмо до сите земји и влади во светот, од кои бара Македонија, согласно со нејзината јавно искажана волја да биде признаена за независна држава. На 6 јануари 1992 година Уставот е надополнет со два амадмана, со кои се потенцира дека Република Македонија нема териториски претензии кон соседните земји и дека нема да се меша во внатрешните работи на другите држави.

Обединетите Нации. На 11 август 1992-година е донесен законот за новото знаме- Сонцето од Кутлеш, знаме кое од 20 август почнува да се вее пред Собранието... итн. итн...

На 30 јануари, Владата на РМ донесува одлука да се формира Македонската Армија, а на 14 февруари е постигнат договор со Генералштабот на Југословенската армија за напуштање на македонската територија, а на 11 март Македонската армија ја презема граничната контрола на својата земја.

Како што можеме да видиме за две години се донесени најзначајните работи за македонската држава, се удрија темелите и се оформија институциите. Тогашните парламентарци нема време да си ја префрлаат топката на одговорност, немаа волја да се расправаат за безначајни работи, да се надгласуваат, да се уценуваат, да држат долги, долги говори од собраниската говорница, бидејќи беа свесни за нивната улога во сето тоа, беа свесни што прават и од колку големо значење е сето тоа за народот и државата.

На 26 април 1992-година, премирот

Денеска за да се предложи, изгласа,

На 15 јануари 1992 година, Арбитражната комисија на Европската заедница (на чело со Роберт Бандентер), оценува дека Република Македонија ги поседува сите услови за меѓународно признавање.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

35


Tema Na Nedelata усвои, па и примени некој закон, амадман и сл., потребни се месеци и месеци на дискутирање, убедување, разубедување, бојкотирање, јавни прес-конференци и што уште не. Затоа, на граѓаните им изгледа дека парламентарците и не прават ништо друго, освен што се караат и јавно плукаат. Губење верба во политичките партии

MAGAZIN REVOLUCIJA

вбројуваа образовани и стручни луѓе, кои носени од духот за независност веруваа дека учествуваат во нешто големо и важно. Денеска политичките партии станаа само место за подобрување на шансите за пронаоѓање работа. Точно е дека нивното членство се зголемува, но луѓето не пристапуваат кон нив поради верба во нивната идеологија (повеќето од нив не ја знаат идеологијата и заложбите на сопствената партија) и волјата да направат нешто повеќе за државата. Луѓето стануваат партиски војници, затоа што мораат, затоа што тоа е единствениот начин да се дограбат до некоја позиција.

Во зачетокот на повеќепартискиот политички живот во Македонија, можам слободно да кажам дека имавме „вистински“ политичарилуѓе со ентузијазам, волја, професионалност, образование, способност и најважно од сé желба да нешто сторат. Се формираше држава, а тоа не е едноставна работа, туку работа на најдобрите. Политика се претвори во синоним за празни ветувања, лаги, грабежи, корупција, И тогаш имаше тајни договори и тогаш политичкиот живот загосподари со сите имаше несогласувања, но тогаш се имаше сфери на општеството и строго ги казни достоинство и сите овие работи останаа оние кои што не им се придружуваат. далеку од очите на јавноста, која беше поштедена од нивните расправии. Собранието стана арена на политичкоспротиставени препукувања Политичките партии тогаш во своите и плукања, каде што секоја почит, р е д о в и достоинство и етика, што ова институција ги носи со себе, се сведени на минимум. Собранието не е повеќе дом на државноста, туку е место за битка на оние кои сакаат да се дограбат или да ја задржат власта.

автор: Елена Павловска

36

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Evropska Unija

Intervju so Joakim Almunija evrolskiot komesar za spasot na Evropa Европската Унија планира да ги спаси шпанските банки со речиси 60 милијарди евра. Како европски комесар за конкурентност, Јоакин Алмунија, ќе биде одговорен за дозволување на помошта. Во интервју за гемански „Spiegel“, шпанецот открива како ќе се одвива планот за помош и што тој очекува од Германија.

Spiegel: Речиси секој ден се организираат големи протести насекаде во Шпанија. Дали сте загрижени за вашата татковина?

за кои се договори со Европската Комисија. Минатиот четврток шпанската влада се согласи на многу тежок пакет реформи, кој вклучува кратења на трошоците и даночни Алмунија: Загрижен сум за екстремно зголемувања кои достигнуваат високата стапка на невработеност од до 40 милијарди евра. Дали тоа околу 25 проценти. Тешките реформи се е вистинскиот пат според вашето неопходни за решавање на овој проблем. мислење како вице претседател на Владата има преземено радикални и Европската Комисија? неопходни мерки. Но, ова е горчлива пилула и за луѓето. Алмунија: Реформите имплементирани во Шпанија уште од почетокот на Spiegel: Шпанија нема да ги достигне кризата со суверениот долг беа особено дефицитарните цели за оваа година значајни. Овде не се работи само за

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

37


Evropska Unija штедењето. Минатата недела, беа објавени структурални реформи во 43 области, чија цел е да поттикнат пораст. Степенот на овие напори треба подобро да биде објаснет пред јавноста во другите европски земји.

MAGAZIN REVOLUCIJA

се осигурам дека конкурентноста во Европа е спроведена на фер начин. Институциите кои беа спасени со помош на парите на даночните обврзници не треба да добијат несоодветни предности пред нивните здрави конкуренти.

Spiegel: Минатиот петок, ревизорите Spiegel: Што ќе се случи со шпанските рекоа дека точните капитални „cajas“, или банките за барања на шпанските штедење, кои изгубија банки изнесуваат до 59,3 многу пари во шпанскиот За почеток, милијарди евра. Како сопственички меур? планираме да европски комесар Алмунија: Останаа само дозволиме планови за конкурентност, две штедни банки во за реструктурирање вие сте одговорни Шпанија. Остатокот на четири банки, за одобрување на од нив беа претворени кои веќе беа помошта. Што ќе се во нормални банки, национализирани и случи следно? национализирани или тоа до ноември. Алмунија: Сите овие превземени од страна на потреби нема неопходно да приватните акционери. бидат исполнети од државната Spiegel: Дали сопствениците и помош. Во месеците кои следуваат кредиторите на банките, исто така, ќе биде решено колкаво ќе биде имаат удел во реструктурирањето, неопходното количество државни пари. или тие ќе се извлечат без да треба Тогаш комисијата ќе одобри планови да платат? за реструктуирање на банките со воведување на истите правила кои се Алмунија: Осигурувањето дека самите воведени насекаде во Европската Унија. банки како и нивните акционери и Даночните обврзници ќе треба само да поседниците на хибриден капитал, придонесат до неопходното ниво, за учествуваат до адекватно ниво во да го повратат финансискиот систем трошоците за реструктурирање, е во стабилност. Враќањето на здравиот основен принцип кој го применуваме. финансиски сектор во Шпанија е Тие ќе мора да ги прифатат загубите неопходно, не само за Шпанија, туку и пред да бидат спасени институциите со за цела Европа. парите на даночните обврзници. Spiegel: Во Германија, вие се осигуравте дека банката WestLB е правилно ликвидирана. Другите банки, исто така, требаше радикално да ги променат нивните бизнис модели, бидејќи беа спасени со помош на владини фондови. Алмунија: Како комесар одговорен за конкурентната политика, мора да

38

BR.95 MAGAZIN

Секако, секој случај мора да биде посебно разгледан. За почеток, планираме да дозволиме планови за реструктурирање на четири банки, кои веќе беа национализирани и тоа до ноември. Вториот чекор ќе биде да гледаме кон другите банки, за кои експертите велат дека нема да успеат да го постигнат нивниот основен капитален

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Evropska Unija било случајот или не. Spiegel: Како ќе и плаќаат европските фондови за спасување на Шпанија?

однос од 9 проценти и кои не можат да ги исполнат овие капитални потреби на пазарот. Spiegel: За време на финансиската криза неколку пати предложивте да не бидат сп��сени сите банки. Алмунија: Ако цената за реструктурирање на банката, во било која земја членка на ЕУ, ја надмине цената на нејзиното затварање, тоа може да биде логичен заклучок.

Алмунија: Европската Финансиска Стабилност - фондот за спасување - ќе ги префрли парите на шпанскиот фонд за спасување, ФРОБ, така што ќе може да ги рекапитализира банките. Тоа значи дека со секој цент ќе се зголеми шпанскиот национален долг. Во иднина, новиот ЕСМ фонд за спасување ќе биде во можност да префрла пари директно на банките. Но, пред ова да се случи, ќе мора како предуслов да се воведе единствена Европска банкарска надзорна власт. Spiegel: Германскиот министер за финансии и неговите колеги од Ф и н с к а

Spiegel: Дали и некои шпански банки ќе бидат затворени? Алмунија: Правилата кои важат за Шпанија, важат и за остатокот од Европа. Но, не можам да кажам дали ова би

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

39


Evropska Unija

MAGAZIN REVOLUCIJA

и Холандија го кочат ова. Дали да се реши без банкарска унија. Треба воведувањето на пан-Европската бргу да се придвижиме напред кон тоа. банкарска надзорна власт е Spiegel: Германската влада се вистинскиот план? двоуми, бидејќи не сака да биде Алмунија: Доцна во јуни, шефовите на сметана за виновна за постоечките владите ñ дадоа на Европската Комисија ризици во европските банки. јасни инструкции за изработка на план Алмунија: Легитимно е да се остваруваат што е можно побргу. Овие предлози беа националните интереси. Но, на крајот претставени во средината на септември. од денот, посебните нации треба да Сега, одреден број на финансиски го сторат она што е потребно за да ја министри рекоа дека не се согласуваат зачуваат Европа како целина. Ова, исто со сите наши предлози. Европскиот така, значи дека Германците имаат право парламент, исто така, сака да има свој да бараат политичка унија, откако ќе глас. Дискусиите веќе ги започнавме. постигнат економска и монетарна унија. Spiegel: Мислите ли дека ќе постои Со ова, јас целосно се согласувам. банкарска унија во блиска иднина? Подготвил: Славе Ангелов Алмунија: Не е реалистично да веруваме Извор: Spiegel дека кризата на евро зоната би можела

40

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


Mladi So Stav

MAGAZIN REVOLUCIJA

Realnosta i „Xipsi King“ Ако мислите дека статијава е за економската криза на Македонија, која никогаш да престане, се лажете. Сега веројатно ќе си речете дека за филмот веќе знаете сè, тогаш што уште треба да се знае?! Македонската филмска ризница содржи голем број на филмови, кои за јавноста не се ниту познати. Замислете, овој филм бил испратен како наш претставник за Оскар. Не дека македонските филмови далеку стигнале, но, сепак, имаме со што да се пофалиме.

Филмот, како и самиот наслов што прикажува, претставува магијата на Ромите, т.е. „џипси“ народот, како што некои умеат да ги нарекуваат. Денес, тие се секојдневна појава. Можете да ги најдете на улица како ве замолуваат за денар или два, како бараат од вас да ви ги измијат прозорците од авомобилите за да добијат оброк или, пак, да им ги дадат парите на своите родители за тие да си купат цигари.

Конкретно за овој филм, добро е да се знае дека потекнува од далечната 1997 година, иако и ден денес се емитува (најчесо на МТВ) како вчера да бил снимен. Главен режисер на филмот е Стале Попов, додека за сценариото се погрижил Владимир Блажевски. Главната улога ја имаше Предраг „Мики“ Манојловиќ, кој низ доза на црн хумор заедно со преостанатата актерска екипа го претставиле реалниот и суров живот на Ромите.

Неминовно е да ги сретнете и по автобуските станици, каде за една секвенца може да ви го снема паричникот (од кој обично и нема што да се земе) и Сите знаеме каков е нивниот живот, достоинството. тогаш ќе си речеме, што има ново овде? Како добитник на неколку награди, Што е толку значајно и привлечно кај филмот доста добро се пласираше на овој филм? Зарем е пријатно да се гледа филмскиот пазар, па кај нас стана како некој нема пари ни за леб, ниту, познат, посебно по музиката од Влатко пак, за да си ги оствари соништата?

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

41


Mladi So Stav

MAGAZIN REVOLUCIJA

Стефановски, кој си направи хит со Риџу, Индиец по потекло, а инаку филмот. припадник на силите на UNPROFOR во Македонија, му дава идеја како да дојде За филмот, може безброј дискусии да до толкупотребните пари за купување се отворат, но она што е најважно е да коњ, кој ќе го однесе семејството во се знае дека ова е филм кој зборува Индија. за еден народ кој е вечно осуден на отфрленост и талкачки живот. Без дом Парите, меѓу другото, му се потребни и за купување голем жолт метален кревет – долгогодишна желба на Ремзија. Така започнува редицата „несреќни случки“ во семејствотона Таип.

и без мир. Но, ако веќе толку сакате да знаете за филмот, што би се рекло, по строга дефиниција, еве што Википедија има да каже: Дејството на филмот се одвива во една ромска населба, а главните протагонисти сечленовите на едно многубројно ромско семејство. Таип и Ремзија имаат шест деца, егзистенцијата ја обезбедува Таип, пребарувајќи по градската депонија и препродавајќиги старите работи. На депонијата претендираат и други Роми, па така Таип доаѓа во конфликт со Омер, водачот на една банда, чии членови без многу размислување го користат ножотво пресметките. Бедата во којашто живее семејството не го попречува Таип да сонува, да мечтае за Индија, прататковината на сите Роми. Едно случајно познанство со докторот

42

BR.95 MAGAZIN

Посмртниците за бабата, мајката, синовите, ги потпишува докторот Риџу, Таип ги добивапарите што му следуваат од „социјалното“ за умирачките. Вака „умрените“ се осудени на живот во затворениот простор на импровизираниот дом наТаип, скриени од светлината на денот. Еден од синовите, во овие околности ја открива своја вистинска природа, па како травестит започнува љубовна врска со Индиецот Риџу. При погребот на третиот „починат“ син Бајрам, кој се согласува да „умре“ под услов да приредат вистински погреб, Таип доцни со откопувањето и несреќата влегуваво неговото семејство. Големиот мечтател Таип се соочува со несреќите што им се случуваат на неговите блиски. Земените пари не се доволни за исполнување на неговите сништа. Најпосле, во одмазда за Омер, кој беше убиен од Таиповиот син Фазли, гине и Таип. Неговото тело потпрено на скалилата на товарниот вагон, заминува некаде далеку од чергарската населба… Автор: Емилија Петреска

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

6 Oktomvri 2012

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

43


6 Oktomvri 2012

44

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA

MAGAZIN REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Artvizor Deponija na moralni vrednosti

„Зарем генијот не е врзан за поимот на суровоста уште во тајните одлуки на Провидението?“ –„Малдороровите пеења“, прво пеење, 3 строфа.

Compte de Lautréamon – кон една нужна позадина

стравови и стремежи, дело кое е морничава симфонија за забранетото, на непоимливото, на опскурното, на Вистинското име на овој често принципот на ноќта и на темнината, дело заобиколуван, таинствен, морничав, лишено од прифатливите, посакуваните, брутален, а сепак генијален автор е утешни визии за светот подобар Исидор Лисјен-Дикас. Роден на четврти отколку што е и дело кое пламти под април 1846 година во Монтевидео, меланхоличниот занес на една мрачна Уругвај. Умира на само дваесет и четири свест. години, во цутот на својот гениј, на 24 ноември 1870 година во Монмартр, Корените на оваа феноменолошка Париз, под неразјаснети околности. дескрипција на злото, шармантно и педантно срочена и замислена како Можеби најмногу е познат по неговото композиција од шест пеења и обединета дело „Малдороровите пеења“ под заедничкото име „Малдорови цинична, сликовита, дрска, зајадлива пеења“, лежат во истоштеноста на и, истовремено, бравурозна, смела, генијот од едно суво, мрачно, сиво естетски возвишена песна во проза, време, во полноќниот предизвик да се дело кое е изблик на најдлабоките фрли читателот во безумие и недоумие,

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

45


Artvizor соочен со голиот свет, со светот лишен од прекрасни, идеални, светли хиперболи на надежта, на вигорната потреба да се живее, да се твори, да се размислува, да се биде.

MAGAZIN REVOLUCIJA

сопствената визија за светот, видена низ изморените очи, проткаена од опсесивниот здив за целосна деструкција на сè што постои.

Бесен јуриш: кон целосна негација Авторот по сопствена волја, верувајќи на сите норми во неприкосновеноста на сопствениот Авторот го објавува првото пеење во гениј, сам си го доделува името ноември 1868 година, анонимно и со Лотреамон, преземајќи го од главниот лични средства. Не е чудно што тој лик на готскиот роман на Ежен Су веднаш ќе наиде на жестока критика за од 1837 година, во чиј главен фокус напишаното, поради смелоста на црниот е сместен озогласениот антагонист, кој е идиосинкратски претходник на Малдорор. Актуелни се неколку размислувања за тоа што всушност би можело да значи името Лотреамон: според едно веројатно толкување, името е парафраза на зборовите l’autre Amon (другиот Амон), а според друго, можеби станува збор за комбинацијата l’autre Amont (другата страна на реката). Веројатно во периодот од август 1865 до август 1868 умира младиот, интровертен, срамежлив и несамоуверен Дикас, со што ќе се најави раѓањето на циничниот гроф Лотреамон, романтичарскиот мизантроп, првиот кој во модерната литература ќе се прогласи за творец на синтагмата - Јас пишувам за себе. И покрај ова сознание, страниците на Малдороровите пеења се проткаени од силната авторова потреба да му се обраќа на замислениот, идеален читател, кој, доколку покаже вистинска смелост, ќе стане дел од авантурата која води низ еден свет на нечуената симболичка, хумор и иронијата со која настапува, како и поради опасното поигрување паралелна стварност. со сите дотогаш зацврстени морални и Лотреамон својот кус живот ќе го помине етички општествени норми. повлечен како испосник, затворен во дворот на сопствените илуминативни Ниту во 1869-та издавачот нема да се мисли и поведен од желбата да ја испише осмели да го објави делото интегрално,

46

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


Artvizor

MAGAZIN REVOLUCIJA

плашејќи се од реакциите на можната публика и на книжевната критика воопшто. „„Малдороровите пеења“ е книга што е родена низ допирот со делата од тој изминат период и од желбата неговите занеси и неговите вртоглавици да се обноват (...), една книга на апсолутна негација” –пишува во „Златна книга на француската поезија“ од 1966-та. Во

тој

процес

на

негирање

и

„Лотреамоновиот текст се разликува само по тоа што е похрабар од останатите, на начин кој силно нè вознемирува“- вели Рифатер. Книжевните лаици, смета Рифатер, му го припишуваат на авторот вербалносликовитото претерување при ткаењето на текстот, како последица од наводната психолошка нестабилност и од недостатокот на естетското чувство за балансираност и мера. Пеењата, всушност, се своевидна форма на „негативно устроена реторика, чија цел е да ги поништи општоприфатените начела на реторичката традиција и со тоа да ја демаскира естетската оригиналност, осветлувајќи ги, притоа, книжевните конвенции – или преку нивно пародирање, или преку нивно користење на најапсурден начин“ (Le Klezjo, 1979). Сепак, колку и да поседува уникатност, предадена низ една несекојдневна, необична, превртена перспектива, Малдорор е лик кој во себе содржи една општост – неговото инклинирање кон зло е силна метафора за постоењето на оваа особина како дел од човечката природа, како некаква нужност или вообичаеност.

безочно јуришање со бес против сè што е дотогаш засновано како општоприфатлива (етичка, хумана, културна, општествена...) норма, никој ниту ништо не останува поштедено и е ставена под знак прашање автономноста на авторитетите од секој вид.

И истиот тој, на крајот од четвртото пеење, со очајни крици се труди да најде некој човек кој е добар, небаре тоа е последното нешто кое намислува да го направи пред да се одаде на финалниот пакт со злото. Некои промислувачи на делото на Лотреамон, меѓу нив и Сретен Мариќ, прават обид да ја расветлат херметичноста на Лотреамоновиот текст со тоа што ќе го доближат авторот до нему сличниот Артур Рембо.

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

47


Artvizor И покрај опасноста од ваквата компарација, чисто поради нејзината недоволна основаност, одредени елементи кои се дел од опусот на Лотреамон се, до одреден степен, сродни со оние кај Рембо, иако веројатно двете заеднички, споделени карактеристики кај нив се специфичниот, авторски свет и сензибилитет и бунтувањето, разорот на општествено-наметнатите, веќе зададени, „скаменети“, непроменливи норми, кои се овоплотуваат како десакрализирачки чинови на „добропознатото“. Обајцата се, секој на индивидуален начин, родоначалници на „поезијата на детската визија за светот и двајцата се доказ (...) за вулканските ерупции кои го стресуваат младешкото срце“ (Марић, 2010) и оттаму она пророчко „Детето

48

BR.95 MAGAZIN

MAGAZIN REVOLUCIJA

не знае за неверство“ за кое се залага Лотреамон, бидејќи „(тоа) сè уште е несвесно за злото“. Задкулисната игра и идеја на ЛотреамонМалдорор е, всушност, потрагата по чистата, нежигосана, исконски добра човечка душа, на онаа душа која е лишена од присуството на нејзиниот „темен двојник“ како нејзин составен, надополнувачки, нужен опозит, на душа која е изолирана од она што ја прави да биде целосна. Затоа потрагата на Малдорор е метафорична, исто колку што и самиот текст се служи со метафоричкосимболички речник, бидејќи ваквата потрага, ако се земе предвид нејзината комплексност, не може да се изведе со едноставни, јасни инструменти, туку бара натчовечка сила и суперлативни механизми за нејзино спроведување.

REVOLUCIJA


MAGAZIN REVOLUCIJA

Artvizor

„Хаотичната композиција, фрагментарноста, менувањето на плановите, појавувањето и снемувањето на една фабулативна линија, сето тоа е во служба на побуната - овојпат префрлена на естетски план.” (Златна книга..., 1966).

Заводливиот танц на изненадувањето „Почнувајќи од најголемиот, па до најмалиот, секој човек живее како дивјак во својата пештера, од каде што излегува сосема ретко и само тогаш кога треба да го посети својот ближен, кој исто така е стуткан во неговата пештера.“ -„Малдорорвите пеења“, 1970:21. Фасцинантна е Лотреамоновата способност да го моделира својот ликдвојник во согласност со хаотичната атмосфера, а сепак, да го направи доследен на претходно искажаните убедувања. Неговиот Малдорор во одредени пасажи е јасен доказ за лабилноста на човечката природа и за склоноста кон промена на размислувањата, ставовите во одредени, погодени околности, со што од неговото лице паѓа персоната и тој станува слаб во својата мизантропска настроеност. Тој е свесен и самосвесен дека не е единствениот кој страда од разочарувањата кои нужно ги носи потрагата по чистата душа и токму на овој план, Лотреамон е мајстор на театарот на изненадувањето. Тој не само што умешно, успешно, ефективно и со јасна замисла и цел го менува мизансценот, главните ликови на сцената, па и самата природа на приказната, туку вешто го моделира и приспособува карактерот и природата на

Малдорор, кој честопати е двосмислен, контрадикторен, неопитен, несигурен, но сето тоа во полза на портретирање на човечката слабост/неспособност секогаш да се биде верен на истите норми и принципи, да се биде секогаш истраен и самоуверен, во полза на аргументирање на човековата двосмислена природа, што ја прави човечката природа комплексна и не секогаш доследена. „Малдороровите пеења“ не само што претставува детална дескриптивна феноменологија на злото, туку истовремено е и психолошки водич за еволуцијата на амбивалентната свест, за растењето, развивањето, вообличувањето на идеите и интелектуалните процеси кај една индивидуа соочена со предизвици од широк размер. Пеењата се „крик на триумфот над рушевините“, колку и да е тоа умешно прикриено со помош на слоевитата композиција која збунува со нејзината разнобојност, широчина, флексибилност и само навидум залажува со хаотичноста и несреденоста на композициски план. Малдорор е човек на играта, еден атипичен homo ludens, чие искуство сведочи во полза на сознанието за животот како неуморна, циклична игра. Само оној кој искрено се сомнева, и кој продолжува да му гледа на предизвикот в очи, може да ја комплетира потрагата започната од Лотреамон. И само истрајниот, ќе може конечно да ја согледа и сфати хармонијата во хаосот.

Автор: Кристина Димовска

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

49


Artvizor

MAGAZIN REVOLUCIJA

Deponija na moralni vrednosti После долгиот период како ви ги прикажувавме едни од најдобрите песни од македонската естрада, дојде време да ви ги соопштиме најдобрите 20. Тоа се песни кои сме ги слушале во детството или во раната младост, а некои од нас сè уште растат со нив, па затоа сосема заслужено го носат епитетот најдобри македонски евергрини.

Според него, подготовките продолжуваат и се обидуваат на најдобар начин да ја претстават манифестацијата за која се надеваат дека ќе продолжи да се одржува и во наредните генерации.

Настанот е организиран од страна на Грин Ентертејнмен и ПР агенцијата Chapter 4 од Македонија. Листата со избраните песни, кои ќе влезат во натпревар за Песните ќе бидат изведени на 26 октомври најдобар евергрин, се веќе достапни на 2012 година во Универзална сала. јавноста. Организаторите од Грин Ентертејнмент Пред да започне изборот, Костиќ им соопштуваа на сите заинтересирани предложил 124 нумери, од кои дека билети можат да си ги купат од новинарите на некои медиуми избрале 1 октомври на сите продажни меса во 100. По ова, следуваше 4 неделно Македонија како што се Тобако, Розе гласање од македонската јавност. Веро 2 итн. Комисијата, составена од пет члена, Уметничкиот директор Драган Б. Костиќ, секоја недела имала за задача да ги изјави:„ Хит е песна за денес, а евергрин бодира песните според двата начини на е песна за утре, песна која ќе остане гласање. вечна.“

50

BR.95 MAGAZIN

REVOLUCIJA


Artvizor

MAGAZIN REVOLUCIJA

Ова се песните кои според вас и жирито ќе бидат изведени на 26 октомври во Универзална сала и ќе се борат за титулата најдобар евергрин:

1.

Сите мои слики – Ареа

2.

Моја гитара – Банкрот блуз бенд

3.

Дал да плачам ил да пеам – Бис Без

4.

Галебе – Верица Ристевска

5.

Кажи нешто драга - Драган Мијалковски

6. Љуби ме и главата горе – Зафир Хаџиманов и Сенка Велетанлиќ 7.

Како Вардар – Зафир Хаџиманов

8.

Остани во мене – Калиопи

9.

Ивана – Кемал Монтено

10.

Високи штикли и црни чорапи – Конкорд

11.

Неправда – Лева патика

12.

Сонце за три светови – Мики Јовановски – Џафер

13.

Кажи зошто ме остави – Никола Боби Автовски

14.

Еден бакнеж – Нина Спирова

15.

Сé што сак��в по тебе – Симеон Гугуловски

16.

Тајно моја - Тоше Проески

17.

Осамен – Трајче Манев

18. Срце тетовирано – Трифун Костовски и Александар Митевски 19.

Кога те нема – Хелена Благне

20.

Роза сина – Диме Поповски и Зоран Милосавлевиќ

Подготви: Емилија Петреска

BR.95 REVOLUCIJA MAGAZIN

51



Револуција магазин бр 95