Page 1

Միություն “Ով հայ ժողովուրդ, քո փրկությունը քո միասնության մեջ է”

№1, Մայիսի 28, 2010

Տրվում է անվճար «Վրաստանի Հայ Համայնք» ՀԿ

Հաղթանակների մայիսը Երբ

միասնությունը

չէր

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ

ԿՈՉ ՎՐԱՍՏԱՆԻ

պատերազմի

ԱՆԽՈՒՍԱՓԵԼԻ ՀԱՋՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

հայությանը

ՆԱԽԱԳԱՀԻՆ ԵՎ

Է ԲԵՐՈՒՄ

ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԻՆ

ճանաչում ազգություն, եղավ Երկրորդ Համաշխարհային հաղթանակը:

Երբ

սպառնում էր լիակատար բնաջնջումը` ժողովուրդը կերտեց Սարդարապատի

ՏԵՍ` ԷՋ 2

հաղթականը: Երբ Արցախը կորավ թնդանոթների

ծխի

մեջ`

Շուշին

բարձրացրեց

խոնարհած

գլուխն

ու

հնչեցին

Սուրբ

ՏԵՍ` ԷՋ 7 ՆՈՐԱՍՏԵՂԾ ՀԱԸ ԴԱՏԻ

Ղազանչեցոցի

զանգերը:

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ

Այսպես կերտել ենք մայիսյան հաղթանակները,

այնպես

ՎՐԱՍՏԱՆՈՒՄ

միասին

կստեղծենք նաև միասնական, հզոր

ՏԵՍ` ԷՋ 3

վիրահայ համայնք: Վիրահայ նոր

անդամի`

համայնքի “Միության”

այս

ծնունդը

հաղթանակների մայիս ամսում մի փոքր

ՄԵՐ ՁԱՅՆԸ ԿԿՈՏՐԻ

խորհրդանշական, մի փոքր ծրագրված,

ԱՇԽԱՐՀԻ

մի փոքր պատահական երեւույթ է: “Միության”

էջերում

ԼՌՈՒԹՅՈՒՆԸ տեղ

կգտնի վիրահայն իր հոգսերով ու դժվարություններով, ու

ՏԵՍ` ԷՋ 4

ուրախությամբ

ձեռքբերումներով:

Կփորձենք

ներկայացնել խնդիրներ, որոնց մասին հայտնի և անհայտ պատճառներով

ՖՈՒՏԲՈԼԱՅԻՆ ՄՐՑԱՇԱՐ

գրեթե չի խոսվում: Հայաստանից դուրս

ԹԲԻԼԻՍԻԻ ՀԱՅ

ապրող, բայց Սփյուռք չհանդիսացող

ՄԵՐ ՊԱՅՔԱՐԸ

հայության այս բեկորին կներկայացնենք

ԿՊՍԱԿՎԻ

Հայաստանի

եւ

Սփյուռքի

ՀԱՋՈՂՈՒԹՅԱՄԲ ՈՒ

իրադարձությունները,

միաժամանակ

ՀԱՂԹԱՆԱԿՈՎ

Հայրենիքին

և

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ ՄԻՋԵՎ

ՏԵՍ` ԷՋ 11

աշխարհասփյուռ

հայությանը

ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ

կներկայացնենք

վիրահայերին: Կփորձենք միավորվել

ՀՐԱՎԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ՏԵՍ` ԷՋ 4

ՎՐԱՍՏԱՆՈՒՄ

մեկ միասնական գաղափարի շուրջ, որի անունն է Հայրենիք և հայություն: Հուսով

ենք`

“Միությունը”

ՏԵՍ` ԷՋ 10

սիրով կընդունվի վիրահայ համայնքի յուրաքանչյուր

ընտանիքում:

Եվ

վերջում` հիշենք հանճարեղ Եղիշե Չարենցի խոսքերը. “Ով հայ ժողովուրդ, քո փրկությունը քո միասնության մեջ է”:

ՍԱՐԴԱՐԱՊԱՏԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՇՈՒՇԻ. ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՄ ՄԱՀ

Շնորհավոր Հանրապետության օր:

ՏԵՍ` ԷՋ 8 Սիրով Ձեր` “ՄԻՈՒԹՅՈՒՆ”

“Վրաստանի Հայ Համայնք” ՀԿ “ՄԻՈՒԹՅՈՒՆ” պաշտոնաթերթ, Խմբագրական խորհուրդ, տպաքանակը` 1500 Հասցեն` Լ.Ասաթիանի 52, հեռ.` + 995 (8) 32 99 58 33, Էլ. փոստ` miutyun@armenia.ge


2

Մ իո ւթ յո ւ ն

№1, Մայիսի 28, 2010

Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման կոչ Վրաստանի նախագահին եւ խորհրդարանին դիմումն էր Վրաստանի նախագահին և

նախաձեռնությամբ

խորհրդարանին,

արվում

խնդրանքով նամակներ են ուղարկել երկրի

Ու չնայած հանդիպելու մասին (գոնե

կայսրությունում

ղեկավարին, խորհրդարանի նախագահին և

հայտարարված) պատրաստակամությունն

խորհրդարանական

խմբակցություններին,

այդպես էլ գործնական ավարտ չի ունեցել:

ինչպես նաև օրենսդիր մարմնի հայազգի

Սամվել Մկրտչյանի հավաստմամբ, Հենզել

ՙՎրաստանի հայ համայնք՚, ՙՎրաստանի

պատգամավորներին:

Մկոյանն ու Հարություն Հովհաննիսյանը

հայկական համագործակցության կենտրոն՚

ՙՎրաստանի

քննարկել Հայոց հարցը:

Մարտի երկրորդ կեսից վրացական եւ ադրբեջանական մամուլը հեղեղված էր վիրահայերի և Հայոց Ցեղասպանության մասին լուրերով ու հոդվածներով: Պատճառը ապրիլի հայ

24-ին

ընդառաջ

համայնքի

Վրաստանի

ներկայացուցիչների

որում

կոչ

Օսմանյան

էր

ցեղասպանության

ճանաչման

Նախաձեռնության

հեղինակները

հանդես

և ՙՎրաստանի հայ ուսանողների միություն՚

կազմակերպության

հասարակական

Մկրտչյանի

կազմակերպություններն

էին: Հիշեցնելով ջին`

1915-23

20-րդ

դարի

թվականների

առա-

Հայոց

ցե-

գալու

հայ

համայնք՚

նախագահ

Սամվել

տեղեկացմամբ,

իրենք

հիշատակը:

պարբերաբար

զբաղված

էին,

իսկ

Արմեն Բայանդուրյանի հետ այդպես էլ համաձայնության

չեն

եկել

հանդիպման

նախաձեռնել էին նաև հանդիպում հայազգի

վայրի հարցում. նա կտրականապես մերժել է

պատգամավորների

իր ընտրողներին ընդունել խորհրդարանում`

մինչև

ապրիլի

հետ`

24-ը

առաջարկելու

խորհրդարանական

փոխարենն

առաջարկելով

հանդիպել

և

ղասպանության մասին և նշելով, որ այս տարի

նիստում հանդես գալ հայտարարությամբ

քաղաքական հարցը քննարկել Պ.Ադամյանի

լրանում է մարդկության դեմ իրականացված

և

անվան հայկական թատրոնի շենքում:

այդ

անել

ոճրագործության

95-րդ

կազմակերպություններն

տարելիցը,

օրենսդրական

Վրաստանի հարգել

խորհրդարանին 1915-1923

կոչ

թվականների

Հայոց ցեղասպանության անմեղ զոհերի

Վրաց փորձագետը հայերին ըմբռնման կոչ է անում … Վրաստանի հակահայ

ադրբեջանցիները

հիստերիա

բարձրացրեցին

Հայոց

ցեղասպանության

կոչի

առնչությամբ:

ճանաչման

Վրաստանի կառավարությանը, եթե այդ

քանի որ այն հակասում է Վրաստանի եղբայր

հարցով

ժողովուրդների` Թուրքիայի և Ադրբեջանի

Վրաստանում

Մեհդիզադեն

կազմակերպությունների տանի

նախագահին

և

Ելնելով

շահերին՚:

ընդհանրապես չքննարկվի:

Հայտարարությանն

ՙՎրաստանը բարոյական իրավունք

հայկական դիմումը

չընդունվի՚:

երկրի շահերից, հնարավոր է` այս հարցն

Ադրբեջանի դեսպանատան խորհրդական Շովգի

որոշում

ունի

Վրաս-

խորհրդարանին

բացատրել

իր

քաղաքացիներին,

նաև

վրացական

հայտնվել

իրավիճակում՚,-

հայ

է

համաքաղաքացիների

ցավը,

բայց

մամուլը:

է

որ կառավարությունը հասկանում է իր

ՙԱխալի

արձագանքեց ՙՎրաստանը

բավական

բարդ

մասնավորապես

գրում

թաոբա՚

(ՙՆոր

սերունդ՚)

որակեց որպես ՙպրովոկացիա՚` տարբեր

Թուրքիան,

Հայաստանը,

պարբերականը` ավելացնելով. ՙՎաղ թե ուշ

երկրներում Հայ Դատի պաշտպանության

Վրաստանի հարևանն ու գործընկերն է,

Վրաստանը ստիպված կլինի քննարկել այդ

ուղղությամբ

և

հարցը, և ինչ որոշում էլ ընդունի, հարևան

տարվող

աշխատանքները

գնահատելով հայերի կողմից այդ երկրների վրա ճնշում գործադրելու միջոց: ՙՔանի դեռ չեն

պատմաբանները տվել

այդ

գնահատական

իրադարձություններին,

ցանկացած խորհրդարանի միջամտություն կամ

քաղաքական

որոշման

ընդունում

նշանակում է տրվել այդ պրովոկացիային՚,ադրբեջանական ՙԱՊԱ՚ գործակալությանն ասել

էր

ադրբեջանցի

Վրաստանի ադրբեջանցի

դիվանագետը: խորհրդարանի

պատգամավոր

Ռամին

Բայրամովը հայտարարեց, որ իրենք ամեն ինչ կանեն` Օսմանյան Թուրքիայի կողմից 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության հարցի

քննարկումը

խափանելու

համար:

խորհրդարանում ՙՎիրահայերի

այս

նախաձեռնությունն անիմաստ է: Թուրքիան

բացատրություն ունենալ. կա’մ ազգությամբ ադրջեբանցի պատգամավորները որոշակի ազդեցություն

ունեն

ամբողջ

օրենսդիր

մարմնի վրա, կա’մ լինելով ադրբեջանցի, պարզապես Բայրամովն իր պարտքն է համարել հանդես գալ Թուրքիայի շահերի պաշտպանության դիրքերից` մոռանալով, որ լինելով Վրաստանի խորհրդարանի անդամ, պարտավոր է հաշվի առնել Վրաստանի բոլոր քաղաքացիների շահերը: Հակամարտությունների ցերով

վրաց

Զաքարեիշվիլիին

փորձագետ վիրահայերի

հարՊաատա դիմումը

որակեց արդարացի քայլ է. ՙԴա հայերի Սահմանադրական իրավունքն է՚: Սակայն հիշեցրեց. ՙՀայերը պետք է հասկանան

Վրաստանի բարեկամն ու ռազմավարական

ինչպես

Վրաստանը

չի

և

ցանկանում

փչացնել

հարաբերությունները որևէ կողմի հետ: Բացի

պետություններից

մեկի

դժգոհությունը

այդ, Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը

երաշխավորված

է՚:

Հայաստանին

կարող է դժգոհություն առաջացնել նաև

ՙնեղացնելը՚ ձեռնտու չէ` ամենից առաջ

Ադրբեջանում՚,- ասաց վրաց փորձագետը:

հաշվի առնելով Ջավախքի հետ կապված

Վրաստանի պատգամավոր

խորհրդարանի

Գիա

լուրջ խնդիրները:

Ցագարեիշվիլին

Ըստ

հոդվածագրի,

Վրաստանի

նույնպես հարկ համարեց հիշեցնել, որ

իշխանությունները չեն համարձակվի նաև

Թուրքիան

և

փչացնել հարաբերությունները Թուրքիայի

գործընկերն է:

հետ, Հայոց Ցեղասպանության ընդունման

ՙԶգացմունքային մակարդակով ընդունված

դեպքում հաշվի առնելով նաև Թուրքիայի

որոշումը

կողմից Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի

Վրաստանի

տնտեսական

քաղաքական խոշորագույն կարող

է

ցավալի

հետևանք

ունենալ Վրաստանի համար: Հնարավոր

անկախության

ճանաչման

է` վրաց խորհրդարանն ինչ-որ ժամանակ

Գաղտնիք

որ

ընդունի Հայոց ցեղասպանությունը, բայց`

պատերազմի ընթացքում այդ երկիրը մեծ

ոչ այս գումարման խորհրդարանը: Դեռևս

աջակցություն է ցուցաբերել աբխազական

դրա ժամանակը չէ՚,- վրացական մամուլին

կողմին,

տված հարցազրույցում հայտարարել էր

քննարկվում է Սուխումի հետ անմիջական

Ցագարեիշվիլին:

ծովային հաղորդակցության վերականգնման

չէ,

իսկ

վտանգը:

վրաց-աբխազական

ներկայում

ակտիվորեն

գործընկերն է, և այս երկիրը նման որոշում

Նշենք, որ ավագ եղբայր թուրքերի

երբեք չի կայացնի՚,- համոզված է Ռամին

պաշտպանի դերում հանդես եկավ նաև

ցեղասպանության ճանաչումը Վրաստանի

Բայրամովը:

Վրաստանում ադրբեջանցի ուսանողների

դեմ

ասոցիացիան:

անշուշտ, Վրաստանի շահերից չի բխում:

Նախաձեռնող կազմակերպություն-

Կազմակերպությունը

ներից Վրաստանի հայ ուսանողների միության

նախաձեռնեց պատասխան ուղերձ, որում,

նախագահ Ալեքսանդր Օհանյանի խոսքով,

մասնավորապես,

ասվում

ադրբեջանցի

ցեղասպանության

ճանաչման

շարքային

պատգամավորի

նման հայտարարությունը կարող է երկու

էր.

ՙՀայոց

հարցը

չի

կարող քննարկվել վրաց խորհրդարանում,

www.miutyun.armenia.ge

miutyun@armenia.ge

հարցը:

Իսկ

մյուս

կտրամադրի

կողմից

Ադրբեջանին,

Հայոց ինչը,

Թամարա Հակոբյան


3

Միություն

№1, Մայիսի 28, 2010

Հայ Դատի նորաստեղծ գրասենյակ Վրաստանում նշում

է

Գևորգ

Հիլդա կառույցը

Չոբոյանի

ընդգծում

ուզում ենք օգնել, որ այդ իրավունքները

ղեկավարած

է Հիլդա Չոբոյանը` ավելացնելով. “Այս

հարգվեն: Եվ ոչ թե պահանջատիրական

երկրներում

պատճառով մենք ուզում ենք այստեղի

առումով,

է

գրասենյակի

բարձրախոս

միջոցով”,- վստահեցնում է Հիլդա Չոբոյանը:

եվրոպական

Առաջիկա անելիքներից Վրաստանի

եվրոպական

հաջողությամբ 2002

Հարությունյանը:

գործում

թվականից:

Դատի

Եվրոպայի

հանձնախմբի

կարևորում

է

մարդու

իրավունքների ազգային

փոքրամասնությունների ծնված

Գևորգ

Հարությունյանի նախնիներին ճակատագրի քամին

Արևմտյան

Հայաստանի

լուծման

Հայ

ատենապետը

պաշտպանության,

Թբիլիսիում

դեռևս

ուղղությամբ

եվրոպական

դառնալ

չափանիշներին”,-

միջոցով

դեպի

Եվրոպա,

կազմակերպություններ

համագործակցության

հարցերի

Հայ Դատի գրասենյակի տնօրենը կարևորում

ներկայացմամբ, ինչու չէ` նաև մեր նպաստը

է վիրահայերի իրավիճակի և խնդիրների

բերել

ուսումնասիրությունը, որին կհետևեն արդեն

այդ

խնդիրների

տեղի

այլ

հարցերի

Ինչպես

է

լուծման

գործելու

գործում”: հայկական

խնդիրների

լուծման

մեխանիզմները:

համատեքստում

գործունեության

աշխատանքները

կառույցը մի երկրում, որտեղ հատկապես

Այս

նաև դեպի Եվրոպա ձգտող Վրաստանում:

հայ համայնքի պարագայում Վրաստանի

թիրախում նախ Ջավախքն է: Ըստ Գևորգ

արտաքին և ներքին քաղաքական շահերը

Հարությունյանի,

“Վրաստանը

Բիթլիս

մաս

է

կազմում

ուսումնասիրվելու

գավառից հասցրել է Վրաստան: Այս երկրում

Ջավախքի

նա

համարվում

տարածաշրջանին վերաբերող վրացական

իսկ

ազգային

Վիրաց

է

փոքրամասնություն,

պետական

փոքրամասնությունները

աշխարհում

հասկանալ

դրանք,

վիճակն

ծրագրերը.

ու

այս

“Կտեսնենք

կացությունը, ինչից հետո արդեն կխոսենք

բազմաթիվ

լուրջ

խնդիրներ ունեն: “Հարկավոր է տեսնել ու

հայության

է

դիրքերից

ու

Կարևորը,

բարձրաձայնել

կողմնորոշումներից”: նրա

խոսքով,

վրաց

այդ մասին և փորձել լուծման ուղիներ

հասարակության

գտնել”,- ասում է Գևորգ Հարությունյանը:

փոփոխությունն է, առանց որի անհնար

Համակարգված

է

աշխատանք

ընդգրկվել

գիտակցության եվրոպական

արժեքների

կատարելու համար էլ ստանձնեց Եվրոպայի

համակարգում: “Մեզանից երկարաժամկետ

Հայ

Դատի

նորաստեղծ

հանձնախմբի

Վրաստանի

աշխատանք է պահանջվում, սակայն վստահ

գրասենյակի

տնօրենի

եմ, որ կհասնենք հաջողության”,- ասում է նա:

Լուսանկարում` Հիլդա Չոբոյան և Գևորգ Հարությունյան

պարտականությունները: Վրաստանը երկիր է,

որտեղ

փոքրամասնությունները

Նշենք

նաև,

որ

Վրաստանի

Հայ Դատի գրասենյակն աշխատելու է

շատ

խնդիրներ ունեն: “Քանի որ մեր կառույցը

Եվրամիության “Եվրոպական հարևանության

շատ

Եվրոպայում

քաղաքականություն”

“Արևելյան

Չոբոյանը վստահ է. զարգացման հասնելու

կառույցների,

գործընկերություն” ծրագրերի, այդ առումով

համար երկիրը պետք է կարողանա նախ և

պետական

մեզ նման կազմակերպությունների համար

առաջ լուծել ներքին խնդիրները: “Վրաստանի

կազմակերպությունների,

հնարավորություններ

քաղաքացիներն

և տարբեր երկրների դիվանագիտական

արդեն

զբաղվում

է

մարդու

պաշտպանության գրասենյակ

երկար

իրավունքների

հարցերով,

բացել

տարիներ

նաև

որոշեցինք

Վրաստանում,

և

են

այս

համընկնում:

Հիլդա

իրենց

բարօրության

լիիրավ

իրավունքները

որպեսզի

կատարում եվրոպական կառույցների առջև

պետությանը` լուծելու բազմաթիվ խնդիրներ,

պետք է վայելեն, և վիրահայ համայնքն այդ

ստանձնած

ինչպես

իրավունքին տեր պետք է կանգնի: Մենք

նաև

օգնել

չեն

որպեսզի հետևենք, թե ինչպես է այս երկիրը պարտավորությունները”,-

կարողանանք

ստեղծվում,

հաճախ

համապատասխանել

համար

իրենց

ազգային

այլ

փոքրամասնությունների համագործակցելու

ու

ոչ

է

կառավարական Եվրամիության

ներկայացուցչությունների

հետ:

Թամարա Հակոբյան

Հայության և մարդու իրավունքների համար պայքարի ճանապարհին 1915

թվականի

փրկվածների

կոտորածներից

բեկորները

Յագուբյանի

նախնիները

Արևմտյան

են

աշխարհի

տարբեր

անկյուններում:

Ամերիկայի

արևելյան

ափում

գործող

Երկրորդ

Հայաստանի Սասուն գավառից են: Ինքն

Եվրոպայում, բացի առանձին երկրներից,

այս հաստատությունը, ի տարբերություն

տարբեր

էլ իրեն սասունցի է համարում: Հաճախ է

2002 թվականին ստեղծվել է միասնական`

համեմատաբար

էին

այցելում Հայաստան: “Հայրենիք”,- ընդգծում

Եվրոպայի

Հայ

ստեղծվել է դեռևս 1970 թվականին:

կարգավիճակից:

է: Նրա եղբայրը` Մհեր Ջուլհաջյանը, 1993

Բրյուսելում

գործող

Ձևավորվում էին ազգային կառույցներ, որոնք

թվականին Հայրենի Արցախը պաշտպանելիս

պարտականություններից է Եվրամիության

աշխարհում Հայ Դատի հանձնախմբերն

միջազգային ամբիոններից արդեն 1960-

ընկավ Մարտունիում:

երկրներում

ու գրասենյակներն իրենց աշխատանքն

աշխարհամարտից երկրներում

այլևս

հետո

ձերբազատվել

փախստականի

Հայ

Դատի

հանձնախումբ:

կառույցի Դատի

մեծաթիվ

ուղղությամբ

Նշենք

նոր

այլ

նաև,

կառույցների, որ

ամբողջ

ականներին առավել ներկայացուցչական

Վերա Յագուբյանը տարիներ առաջ

էին և վստահ դիրքերում: 1965 թվականին

ստանձնեց Հայ Դատի Մերձավոր Արևելքի

Հանձնախմբի ատենապետ Հիլդա Չոբոյանը

ակտիվիստների,

հիմնականում`

Սփյուռքում և Խորհրդային Հայաստանում

գրասենյակի

Այն

նշում է. մեր խնդիրն է հասնել արդարության

կամավորների,

համակիրների,

Հայոց Ցեղասպանության 50-րդ տարելիցի

առաջիկայում համալրելու է քաղաքական

և մարդու իրավունքների պաշտպանության

նվիրատուների շնորհիվ: Նրանք վստահ են.

արարողությունները

այն հաստատությունների շարքը, որոնք

ու

ակտիվ

հարկավոր են կամք ու միասնականություն,

միջազգային

ամբիոններում,

ջանքերի արդյունքում եվրոպական տարբեր

և հնարավոր կլինի հալեցնել աշխարհի

կրում

քաղաքական, գիտական շրջանակներում

հաստատություններում ընդունվել են բազում

անտարբերության

գործող

ներկայացնում են Հայոց Ցեղասպանության

բանաձևեր, որոնք Թուրքիայից պահանջում

հայության

ափերում

հարցը, վեր հանում հայության պահանջները,

են Հայոց Ցեղասպանության ճանաչումը:

լուծմանը:

վերածվեցին

աննախադեպ

արշավի:

հանձնախումբ.

այս

աշխարհի

բազում

կառույցները,

որոնք

Հայ

անունն

են

երկրներում օտար

Դատի

տնօրենի

տևականորեն պայքարում են հայկական

քաղաքական

հարցի լուծման ուղղությամբ:

իրականացնում:

Լիբանանում

ծնված

Վերա

Նման

տարբեր

ակտիվ

պաշտոնը:

աշխատանքներ

տարվող

քաղաքական

հարգման:

աշխատանքը:

Հանձնախմբի

Վաշինգտոնում

Հայ

են

բազմաթիվ

սառույցն

խնդիրների

ու

հասնել

արդարացի

Դատի

գրասենյակը ղեկավարում է արդեն երրորդ գրասենյակներ

իրականացնում

գործում

սերնդի ամերիկահայ Արամ Համբարյանը:

www.miutyun.armenia.ge

miutyun@armenia.ge

Ելենա Հակոբյան


4

Մ իո ւթ յո ւ ն

№1, Մայիսի 28, 2010

ՄԵՐ ՊԱՅՔԱՐԸ ԿՊՍԱԿՎԻ ՀԱՋՈՂՈՒԹՅԱՄԲ ՈՒ ՀԱՂԹԱՆԱԿՈՎ Սուրբ պատարագ Հայաստանյայց

Վրաստանի Հայ Դատի գրասենյակի տնօրեն

ինչ

ավելի

մեր պատմական հողերը, մեր հայրենիքը,

Գևորգ Հարությունյանը:

հայեր “արթնացան”: Բազմաթիվ վրացիներ

ամբողջ Արևմտյան Հայաստանը: Պետք է

համայնք՚

էլ իմացան Հայոց Ցեղասպանության եւ մեր

պայքարենք, մինչև մեր սուրբ Արարատ լեռը

թվականի Հայոց Ցեղասպանության զոհերի

կազմակերպության անդամ Կարեն Էլչյանը

պատմության շատ այլ դրվագների մասին”,-

չգտնվի Հայաստանի սահմանների մեջ: Եվ

հիշատակի

նշում է, որ ամեն տարի ապրիլքսանչորսյան

ասում է Կարեն Էլչյանը:

համոզված ենք, որ մեր պայքարը կպսակվի

Առաքելական

եկեղեցիներում,

հանրահավաքներ,

հուշ-երեկոներ:

արարողություններ

1915

ապրիլի

24-ին անցկացվում են աշխարհի բոլոր

ՙՎրաստանի

միջոցառումների

հայ

ընթացքում

է

Ցեղասպանությունը,

բազմաթիվ

Թեև

ոչինչ

չի

շատ

մեղմի

մեկուկես

ծայրերում, և ոճրագործության ճանաչման ու

հաջողությամբ և հաղթանակով”,- համոզված է ՎՀՈՒՄ անդամ Դավիթ Մզիկյանը:

դատապարտման պայքարին միանում է նաև

Հարկ է նկատել, որ հայ ժողովրդի

վիրահայությունը:

ցավը կիսելու էր եկել նաև ասորական

Թբիլիսիի Սուրբ Նոր Էջմիածին

համայնքի

ներկայացուցիչը,

Վրաստանի

եկեղեցում վաղ առավոտյան կատարված

ասորի երիտասարդների կազմակերպության

հոգեհանգստի

նախագահ

արարողությունից

հետո

Էդգար

Բիտբունովը:

Նրա

ավելի քան հինգ հարյուր թբիլիսահայեր

խոսքով, “յուրաքանչյուր հայ, ասորի, հույն

Վրաստանում թուրքական դեսպանատան

իր վրա է զգում այն ամբողջ ողբերգությունը,

առջև

որի միջով անցել ենք, և պարտավոր ենք

հավաքվեցին

հանրահավաքի`

վերահաստատելով

արդարության

կանգնել միմյանց կողքին”:

հասնելու միասնական պայքարի կամքն ու

Հավաքից

պատրաստակամությունը, և պահանջելով

Շախմատիստների

Ցեղասպանության ճանաչում ու հատուցում:

հուշ-երեկոյի ընթացքում մեկ րոպե լռությամբ

Հավաքվածներից

շատերը

ներկաները

Ցեղասպանության զոհերի ժառանգներ են,

հետո

Թբիլիսիի

պալատում

կայացած

հարգեցին

Ցեղասպանության

զոհերի հիշատակը, այնուհետև հնչեցին

ոմանք` ոչ, սակայն պատմությունն ու կսկիծն

խոչընդոտներ են հարուցվում, ընդ որում`

միլիոն հայերի կորստի ցավը, և ոչ մի

ելույթներ, ներկայացվեցին վավերագրական

ընդհանուր են հայ ժողովրդի յուրաքանչյուր

համայնքի

ներսում:

հրաշք

մնացածների

ֆիլմեր, ընթերցվեցին հայ դպրոցականների

ներկայացուցչի

խնդիրների

շուրջ

համար:

“Մենք

չենք

Բայց

ընդհանուր

միասնականության

չի

նվազեցնի

ողջ

ապրումները,

սակայն

Օսմանյան

շրջանում անցկացված` ՙԵս հիշում եմ. 1915

ժառանգների

ուրացումն

թվական՚ վերնագրով շարադրությունների

կարող լինել կիսատ հայրենասեր, կիսատ

հասնելու հույսը վիրահայ երիտասարդը

կայսրության

պայքարող…

չի

առավել անզիջում է դարձնում արդարության

մրցույթին

աշխատանքները:

Ցանկացած

երիտասարդ,

կորցնում:

Նրա

հավաստմամբ,

ով ուզում է գործել իր կյանքում որևէ

տարիների ընթացքում շատ բան է փոխվել

պայքարը:

հաջողության համար, նախ պետք է լավ

և’ վիրահայ համայնքում, և’ Վրաստանում

մինչև Հայոց Ցեղասպանության ճանաչում

հասկանա, թե ինքն ով է”,- վստահ է

ընդհանրապես: “Ավելի շատ հայ իմացավ`

և դատապարտում, մինչև չվերադարձնենք

“Մենք

պետք

է

պայքարենք

ներկայացված

լավագույն

Թամարա Հակոբյան

“ՄԵՐ ՁԱՅՆԸ ԿԿՈՏՐԻ ԱՇԽԱՐՀԻ ԼՌՈՒԹՅՈՒՆԸ” Հայ երիտասարդությունը գիտի իր

գիշերը` չմոռանալով, որ 1915-ի հենց այդ

մասնակցել

պատմությունը, հիշում է այն և շարունակում

գիշեր

“Սա ոչ միայն հիշատակի երթ է, այլև

է պահանջատեր մնալ: Այս գիտակցությամբ

սպանվեցին

1999 թվականի ապրիլի 23-ին Երևանում

հոգևորականները, որին էլ հետևեց մեկուկես

անցկացվեց ջահերով երթ, որը դարձավ

միլիոն խաղաղ բնակչության կոտորածը:

երիտասարդների պայքարի

միասնակության

ձերբակալվեցին

ու

հայ

սակայն

դաժանաբար

մտավորականներն

Պայքարը

պատրաստակամության

և

երկար

հանուն

է

և

ու

արդարության

շարունակ նույն օրը ձեռնարկմանը միանում

կբերի:

են հայ երիտասարդներ ամբողջ աշխարհում:

բոլոր

Վիրահայ երիտասարդները ջահերով երթ

փաստաթղթերին, հայ երիտասարդությունը

անցկացնում են 2006 թվականից: ՙՃանաչում Վրաստանի

և

Այսպիսով,

հատուցում՚:

մայրաքաղաք

Թբիլիսիում

ապրիլի 23-ին այս կոչերով մեկնարկեց և այդ ոգով ընթացավ ջահերով երթը: Առավոտից անընդհատ տեղացող անձրևը չէր խանգարել մի

քանի

տասնյակ

ու

պատանիներին

երիտասարդներին մասնակցել

ավանդական

դարձած

սկիզբ

Թբիլիսիի

առավ

զբոսայգիներից

մեկից

երթին,

արդեն որը

կենտրոնական և

ավարտվեց

Վրաստանում Թուրքիայի դեսպանատան առջև փոքրիկ հավաքով:

արդեն

չորս

տարի

վիրահայ երիտասարդներն իրենց ջահն են միացնում աշխարհի տարբեր անկյուններում Հայոց

Ցեղասպանության

զոհերի

հիշատակին վառվող ջահերին` աշխարհից, և առաջին հերթին Թուրքիայից պահանջելով ճանաչել

1915

թվականին

կատարած

ոճրագործությունը: Վրաստանի համագործակցության

հայկական կենտրոնի

ղեկավար Ալեքսանդր Օհանյանի խոսքով, Ցեղասպանությունից 95 տարի անց էլ հայ երիտասարդը լուսավորում է ապրիլի 24-ի

www.miutyun.armenia.ge

դիվանագիտական

400

երիտասարդ:

ջավախքցիներին միավորելու յուրահատուկ ձև”,- ասում են մասնակիցները:

մղվող

համատեղ կռիվն անպայման հաղթանակ համոզմունքով,

շուրջ

դժվար,

արտահայտման ավանդական ձև: Տարիներ

Այս

է

հակառակ ձևական

շարունակում է պահանջատեր մնալ: Վրաստանի

հայ

ուսանողների

միության անդամ Դավիթ Մզիկյանի խոսքով, արդարության համար պայքարել են մեր պապերը,

հայրերը,

Ախալցխայում երթը սկիզբ է առել

պայքարում է նաև նոր սերունդը` վստահ, որ

հայկական եկեղեցուց եւ ավարտվել Հայոց

հասնելու է արդարության հաստատմանը:

Ցեղասպանության

ՙՄենք շարունակելու ենք մեր գործն այնքան

նվիրված խաչքարի մոտ: Ձեռնարկմանը

ժամանակ,

Արարատ

մասնակցել են նաև մեծ թվով վրացիներ`

լեռը վերադառնա Հայրենի սահմաններ՚,-

հայ համաքաղաքացիների հետ միասին

վստահեցնում է վիրահայ երիտասարդը:

վրացական

պայքարել

մինչև

2006

են

մեր

թվականից

մեր

սուրբ

ջահերով

երթ

անցկացվում է նաև Ջավախքում: Այս տարի Ախալքալաքում

ավանդական

քայլերթին

miutyun@armenia.ge

պահանջելով Ցեղասպանությունը:

զոհերի

հիշատակի

իշխանություններից ճանաչել

Հայոց


5

Միություն

№1, Մայիսի 28, 2010

ՍՈՒՐ` ՍՐԻ ԴԵՄ 1915

թվականի

ապրիլի

24-ին

չհասցրեց

փրկվել:

Ամիսներ

շարունակ

պատմության մեջ ուրույն տեղ ունի: Կիլիկիայի

հայերը,

թուրք դահիճների յաթաղանը դամոկլյան

թշնամու 20 հազարանոց զորքը կատաղի

հարավում, Մուսա լեռան փեշերի հայաբնակ

հալածանքներից, գաղթեցին Լիբանան: Այս

սրի պես կախվեց արևմտահայության գլխին:

գրոհներ էր կազմակերպում, սակայն համառ

6 գյուղերում բնակվում էր ավելի քան 6.000

երկրի կառավարությունը եղեռնից փրկված

Երիտասարդության ու մտավորականության

լեռնականները քանիցս թշնամուն ստիպում

հայ: Հայկական Կիլիկիայի այս բեկորը

հայությանն ապաստան տվեց Բեքաայի

կոտորածներին հետևեցին ժողովրդական

են նահանջել: Ուժերն անհավասար էին…

թեև կտրված էր Օսմանյան Կայսրության

հովտում, Այնճար կոչվող վայրում, որն այն

հայաշատ

ժամանակ անապատ էր հիշեցնում:

լայն զանգվածների տեղահանությունն ու

Վիճակն այլ էր Շապին Գարահի-

բնաջնջումը: Չնայած իրադարձությունների

սարում: Համաշխարհային առաջին պատե-

դիմացել

անակնկալ զարգացմանը` հայերը թևաթափ

րազմի հենց սկզբից Օսմանյան բանակ էր

պահպանելով

չեղան և մի շարք վայրերում դիմեցին

կանչվել և աստիճանաբար ոչնչացվել 300

հավատն ու ավանդույթները: 1915-ին, երբ

կենտրոններից, էր

դարերի

սակայն

փորձություններին`

մայրենի

բարբառը,

ինքնապաշտպանության: Առաջինը վանեցիների:

հայությունը` Ի

Հայերն

թուրքերի

իրենց

նոր

աշխատանքով

անջրդի հողակտորը վերածեցին Լիբանանի տեսարժան

վայրերից

մեկի,

և

այդ

տարածքում հիմնեցին փոքրիկ Հայաստան:

զենք

Վասպուրականի

խուսափելով

վերցրեց

Մուսալեռցիների մի մասն էլ 1947 թվականին

ի

ներգաղթեց Հայաստան: Անցնելով գաղթի

դեմս

տարբերություն

այլ

տառապալից

ճամփան`

պատմական

վայրերի, Վանի ինքնապաշտպանությունը

Հայրենիքից մինչև Արևելյան Հայաստան,

կազմակերպված էր բարձր մակարդակով:

մուսալեռցիները

Այստեղ ստեղծվել էր զինվորական մարմին`

Մուսալեռը:

Արամ Մանուկյանի, Արմենակ Եկարյանի, Փանոս

Թերլեմեզյանի

այստեղ

հիմնեցին

Նոր

Ողբերգական ելք ունեցավ Ուրֆայի

գլխավորությամբ:

գոյամարտը: Այստեղ թե’ տղամարդիկ, թե’

Վանը բաժանվել էր 2 մասի` Քաղաքամեջ

կանայք վերջին փամփուշտով ինքնասպան

և Այգեստան, որոնք էլ իրենց հերթին`

եղան`

պաշտպանական մանր շրջանների: Անգամ

համար: Թուրքերը հայկական թաղը գրավեցին

ստեղծվել էին փամփուշտ պատրաստող

Վանի ինքնապաշտպանության ղեկավար Արամ Մանուկյանը` թուրքերից գրաված տանկի մոտ

արհեստանոցներ, իսկ Բուլղարացի Գրիգորը բնակչությունից

պղինձ

էր

հավաքել

և

միայն այն ժամանակ, երբ այնտեղից ծուխ ու բոց էր բարձրանում: Արևմտահայերը կռվում էին քաջաբար` մինչև արյան վերջին կաթիլը:

թնդանոթ ձուլել, որի առաջին կրակոցները

բնակչությունն ամրանում է բերդում և մարտի

հարցը հայ ժողովրդի ցեղասպանության

Հայկական փոքրաթիվ ուժերը մի քանի

խուճապ

բռնվում թուրքերի հետ: Սակայն սննդի և

միջոցով լուծելու հրեշավոր ծրագրին, Մուսա

անգամ կարողացան փախուստի մատնել

զինամթերքի պաշարները սպառվում են,

լեռան բնակիչների մի մասը, հավատալով

թշնամու անհամեմատ գերակշռող ուժերին:

ինչից էլ օգտվելով` թուրքերը ներխուժում

թուրքերի խոստումներին, այլ հայերի հետ

Ինքնապաշտապանությունը,

հետո թուրքական բազմահազարանոց զորքը

են

բռնեց գաղթի կործանարար ուղին: Մյուսները,

հնարավոր է, այլ ընթացք ունենար, եթե

նահանջեց, իսկ մայիսի 6-ին ռուսական

անզեն բնակչությանը` չխնայելով անգամ

սակայն, դիմեցին ինքնապաշտպանության:

չլիներ սննդի և զինամթերքի պաշարների

զորքերն

մտան

երեխաներին:

ինքնապաշտպանությունը

Նույն

շարքերում: Մեկամսյա

քաղաք:

ու

հայ

Վանի

տապալեց

կատաղի

մարտերից

կամավորները

Վասպուրականի

բերդ

և

Այդուհանդերձ,

չընկնելու

երիտթուրքերը ձեռնամուխ եղան Հայկական

թուրքերի

երիտասարդ:

գերի

տեղի

առաջացրեցին

հայ

բարբարոսներին

դաժանաբար

խնդրի

առջև

ոչնչացնում

կանգնեցին

Ավելի քան 40-օրյա հերոսամարտից

խնդիրը: Այնուամենայնիվ, պայքարը զուր չէր:

հետո ֆրանսիական նավերը Միջերկրական

Փաստենք միայն, որ այն շրջաններում, որտեղ կազմակերպվեց

հայերին

նաև մուսալեռցիները, սակայն այս դեպքում

ծովով

տեղահանելու ու կոտորելու երիտթուրքերի

օգնության հասան ֆրանսիացիները, որոնք

մուսալեռցիներին տեղափոխեցին Եգիպտոս:

հաջողվեց

ծրագիրը, ոգեշնչեց ու պայքարի հանեց

ՙԳիշեն՚ ռազմանավով և ՙԺաննա դ’Արկ՚

Սակայն

բնաջնջումից:

արևմտահայերի

հատվածներին:

շոգենավով տեղի հայերին տարհանեցին:

չավարտվեցին:

Ցավոք, Մուշի ու Սասունի բնակչությունը

Մուսա լեռան հերոսամարտը հայ ժողովրդի

շրջանը

մյուս

Թբիլիսիում Ջեմալի հուշատախտակի բացումը խափանվեց

Թբիլիսիի կենտրոնում, Վրաստանի կառավարության

շենքի

հետևում

հերոսաբար սրանով

դիմադրող փորձությունները

1939-ին

հանձնվեց

խուսափել

թուրքերին,

և

թերթից

ուշ:

ինտերնետային

լուրը

զանգվածային

Ալեքսանդրեթի

հուշատախտակը նկատել են բավական Սակայն

ինքնապաշտպանություն,

մեծ

արագությամբ

մեջբերմամբ, կայքը

գրում

է,

որը

գտնվող տան պատին հայտնվել էր մի

տարածվելուց հետո նույն արագությամբ

հայերի

հուշատախտակ` վրացերեն և թուրքերեն

էլ

Հուշատախտակի

հեղինակներից համարվող թուրք հայտնի

լեզուներով

մակագրությամբ.

գոյության մասին վկայում էին միայն չորս

հասարակական գործչի հուշատախտակի

ՙԱյստեղ հերոսաբար զոհվել է Թուրքիայի

անկյունաձողեր, որոնց վրա էլ, ամենայն

հանման

իրական հայրենասեր, պետական գործիչ,

հավանականությամբ, փակցված է եղել այն:

տեղեկություններով,

հետևյալ

զորավար Ահմեդ Ջեմալ Փաշան (1872-

այն

հանվել

է:

Դիվանագիտական

աղբյուրներից

տվել

համար

“apsny.ge”

է

ցեղասպանության

մասին,

իր

ՙչհաստատված թուրքական

համաձայնությունը,

կողմը սակայն

1922): Նվիրվում է նրա անմահ հիշատակին,

մեզ հայտնի դարձավ, որ այս կապակցությամբ

պետական մարմինները ձեռնպահ են մնում

որը երբեք չի ջնջվի վրաց ու թուրք բարեկամ

Վրաստանում

արտակարգ

այս հարցի շուրջ մեկնաբանություններից՚:

ժողովուրդների սրտերից՚: Թե երբ է այն

և

Սիլվանյանը

ՙՔաղաքապետարանում հայտարարում են,

փակցվել, հստակ ոչ ոք չգիտի, քանի որ

հանդիպել է Թբիլիսիի քաղաքապետ Գիգի

որ հուշատախտակն իրենք չեն տեղադրել և

ամեն ինչ կատարվել է անաղմուկ, ինչպես

Ուգուլավային, ինչից հետո նրանք միասին

ուղարկում են Մշակույթի նախարարություն,

ասում

վկաների:

այցելել են նշված վայր: Պարզվել է, որ

այստեղից

Սակայն վրացական մամուլը գրում է, որ

հուշատախտակը փակցվել է ապօրինաբար.

Լռում են նաև Թուրքիայի ու Հայաստանի

այն Չայկովսկի եւ Ինգորոկվա փողոցների

այդ մասին որևէ որոշում, ինչպես տեղեկացրել

դեսպանատները՚,-

խաչմերուկում

է քաղաքապետը, չի եղել: Արդյունքում այն

կայք-էջը:

են`

առանց

ավելորդ

գտնվող

շենքի

պատին

փակցված է եղել շուրջ երեք շաբաթ: Հայ համայնքի ներկայացուցիչները

www.miutyun.armenia.ge

լիազոր

Հայաստանի

դեսպան

Հրաչ

ապամոնտաժվել է: Վրացական

ՙՌեզոնանս՚

miutyun@armenia.ge

էլ`

քաղաքապետարան:

գրում

է

վրացական

Թամարա Հակոբյան


6

Մ իո ւթ յո ւ ն

№1, Մայիսի 28, 2010

ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ Ի՞նչ է Ցեղասպանությունը “Ցեղասպանությունը” կազմակերպված կոլեկտիվ

մարդկանց

բնաջնջումն

գոյությանը

է`

վերջ

նրանց դնելու

հիմնական նպատակով, որի իրագործման համար

անհրաժեշտ

ծրագրավորման Դա է

է

կենտրոնացված

ներքին

մեխանիզմ:

ցեղասպանությունը

դարձնում

պետական

հանցագործություն,

քանի որ միայն պետությունն ունի այս քաղաքականությունն համար

իրականացնելու

անհրաժեշտ

ռեսուրսներ:

Ամասիայում, Մուշում և կայսրության այլ

հայ սպանվեց 1915-1923 թ.թ.-ին, մյուս

պատմության կեղծման և նենգափոխման,

շրջաններում: Ընդհանուր առմամբ, 1894-

մասը կա՛մ բռնի մահմեդականացվեցին,

քարոզչության

96

կայսրությունում

կա՛մ ապաստանեցին տարբեր երկրներում:

սպանվեց շուրջ 300 հազար հայ, շուրջ

Հայոց Ցեղասպանությունը ծրագրվել էր

100 հազարը բռնի մահմեդականացվեցին,

դեռևս 1911-12 թ.թ.-ին, սակայն երիտթուրքերը

հանցանքներ:

նույնքանն էլ բռնեցին գաղթի ճամփան:

որպես

համաշխարհային պատերազմից մեկ շաբաթ

թ.թ.-ին

Օսմանյան

Իրավիճակը, թեև շատերը հույս ունեին,

հարմար

Առաջին

առիթ

օգտագործեցին

աշխարհամարտի

սկիզբը:

կողմից, հայաբնակ

տարբեր

շրջաններում:

Հայերի

հանդեպ

զանգվածային

բռնություններ

Օսմանյան

փոքրաթիվ մեծ

հայ

ժողովուրդը

տերությունների

կիզակետում: 1877-78

հայտնվեց

շահերի

Խոսքը

բախման

ռուս-թուրքական

թվականների

պատերազմի,

Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի և դրան հետևած է:

Բեռլինի

Սան

որը

Վեհաժողովի

Ստեֆանոյի

բազմաթիվ

նախատեսում

մասին

պայմանագիրը,

բարեփոխումներ

Արևմտյան

էր

Հայաստանում,

Բեռլինի Վեհաժողովում վերանայվեց` ի վնաս հայերի: Արևմտյան տերությունները պատրաստ էին և “աչք փակեցին” թուրքական վայրագությունների դեմ` փոխարենը թույլ չտալով Ռուսական կայսրությանը ամրացնել դիրքերը,

մասնավորապես,

Կովկասում:

Արդյունքը 1890-ականների հայկական ջարդերն էին: Դրանց գագաթնակետը 189496 թ.թ. աբդուլհամիդյան կոտորածներն

հարյուրավոր

հայ

մտավորականներ,

խոսքն ավարտում հարցով. “Ո՞վ է այսօր

տարածվեցին Կիլիկիայի հայաբնակ այլ

հիմնականում`

Օսմանյան

վայրեր` Մարաշից մինչև Քեսաբ: Շուրջ

մայրաքաղաք

մեկ

ներկայում` Ստամբուլ: Հետագայում, արդեն

ամիս

տևած,

ինչպես

թուրքական

կայսրության

գյուղ,

Սասուն

քաղաքը,

Կոստանդնուպոլսում,

ջարդեր

Տրապիզոնում,

Երզնկայում, Խարբերդում նոր

թափով

ունեցան

Ուրֆայում,

1915

թվականի

նկատմամբ իրականացված բռնությունները բնորոշվեցին

որպես

“հանցագործություն

մարդկության և քաղաքակրթության դեմ”, իսկ կատարվածի համար

պատասխանատու

համարվեց թուրքական կառավարությունը: Հայոց

ցեղասպանության

փաստը

հիմնավորվել, ճանաչվել և հաստատվել աղբյուրներն են նշում` “անկարգություններին”

աշխարհասփյուռ

զոհ

հայ:

սկսեցին նշել որպես Հայոց Ցեղասպանության

ժամանակ

զոհերի հիշատակի օր: Այսպիսով, սկիզբ

երիտթուրքերի կառավարությունը փորձում

դրվեց Հայոց Մեծ եղեռնի առաջին փուլին:

գնաց

Առաջին էր

30

աշխարհամարտի

պահպանել

կայսրությունը, էր

հազար

այդ

թուլացած կամ`

ինչ

կայսրությունից:

Օսմանյան որ

մնացել

Որդեգրվեց

հայերը,

Ոճրագործության շուրջ

60

ապրիլի

երկրորդ

հազար

հայ

24-ը

փուլը

տղամարդկանց

զորակոչն

էր

պանթուրքիզմի քաղաքականությունը, այն

Ավելի

նրանք

է`

ստեղծում,

սպանվեցին թուրք զինակիցների կողմից:

Չինաստան`

Երրորդ փուլում, այսպես ասած` “հերթը”

Թուրքական

որը

կայսրության

կտարածվեր

ներառելով

Կովկասի,

թյուրքալեզու Նախատեսվում ազգային

մինչև

բոլոր էր

Միջին

Ասիայի

ժողովուրդներին: նաև

թյուրքացնել

փոքրամասնություններին:

ուշ

կանանց, էր:

թուրքական

զինաթափվեցին

երեխաներինն

Նրանք

բանակ:

ջարդի

ու

էին

և

ծերերինն

ենթարկվում,

տեղահանվում դեպի սիրիական անապատ:

Հայ

Տեղահանության ընթացքում ևս հարյուր

բնակչությունը թուրքական այս “երազանքի”

հազարավոր մարդիկ սպանվեցին թուրք

ճանապարհին գլխավոր խոչընդոտներից էր:

զինվորների,

Առաջին աշխարհամարտի նախօրեին Օսմանյան

կայսրությունում

ապրում

էր

ավելի քան 2 միլիոն հայ: Շուրջ 1.5 միլիոն

ոստիկանների,

ավազակախմբերի էլ

մոհացան

կողմից,

սովից,

մեծ

քուրդ մասն

համաճարակային

հիվանդություններից,

հարյուրավոր

կանայք

ենթարկվեցին

ու

երեխաներ

բռնությունների, իսկ տասնյակ հազարավոր հայեր

բռնի

մահմեդականացվեցին:

Եվ վերջապես, Հայոց Ցեղասպանության

Պոլսում,

վերջին փուլը` թուրքական կառավարության զանգվածային

տեղահանությունների

եւ հայ ազգի դեմ իր իսկ Հայրենիքում

այլուր:

իրականացված

բնաջնջման

բացարձակ

ժխտումն է: Չնայած Հայոց Ցեղասպանության

սկսվեցին

միջազգային

1896 թվականին. զանգվածային ջարդեր տեղի

արձագանքը

հայտարարությամբ, որում հայ ժողովրդի

Անկոտրում մնաց միայն անառիկ Զեյթունը: Կոտորածները

միջազգային

և Մեծ Բրիտանիան հանդես եկան համատեղ

Մարաշում, և

ողբերգական

մայիսի 24-ին էր. Ֆրանսիան, Ռուսաստանը

Էրզրումում, Սեբաստիայում, Դիարբեքիրում, Բայազետում,

դարասկզբի

առաջին

սպանվեց

սկսվեցին

Միջազգային արձագանքը 1915 թ. իրադարձություններին

իրադարձություններին

10 հազար մարդ: 1895 թ. սեպտեմբերին հայկական

հիշում հայերի ցեղասպանության մասին”:

20-րդ

էին: 1894 թ.-ին միայն Բիթլիսում ավերվեց 40

զինվորների

ջարդեր սկսվեցին Ադանայում, այնուհետև

իրականացվել են պարբերաբար: 19-րդ դարի տալու նախադրյալներ ստեղծվեցին, սակայն

իր

մարդկանց` տղամարդ, կին, երեխա” և

և

Թուրքիայում

երկրորդ կեսին հայկական խնդրին լուծում

Հիտլերն

Երկրորդ

ոչնչացվեցին

ձերբակալվեցին

կառավարության կայսրության

Ադոլֆ

արդեն

նոր

24-ին

մեկ

իրագործվեց

Օսմանյան

Այսպես.

է

տարի անց` 1909 թ. ապրիլին, հայերի

Ընդամենը

կոտորած, որն էլ անվանում են Հայոց երիտթուրքական

ծնում

Անխնա կոտորել լեհական ռասայի բոլոր

հետո:

կայսրությունում

Այն

չպատժված

մեխանիզմը հետևյալն էր. 1915 թ. ապրիլի

հեղաշրջումից

իրագործվեց հայ բնակչության զանգվածային Ցեղասպանություն:

են`

հանցագործությունը

առաջ

միջոցներով:

առջև ելույթի ժամանակ կոչ է անում. “…

Ցեղասպանության

Առաջին Համաշխարհային պատերազմի Օսմանյան

Ասում

այլ

իրականացման

չփոխվեց նաև 1908 թվականի երիտթուրքերի

Ի՞նչ է Հայոց Ցեղասպանությունը

տարիներին

և

ճանաչման

շարունակվող

գործընթացին` Թուրքիան շարունակում է

Կոստանդնուպոլսում,

ամեն կերպ պայքարել դրա դեմ, այդ թվում`

Շապին-Գարահիսարում,

www.miutyun.armenia.ge

miutyun@armenia.ge

է

ականատեսների

վկայություններով,

օրենքներով,

բանաձևերով,

նահանգների

և

միջազգային

կազմակերպությունների 1915

թ.-ին

հայ

որոշումներով:

Օսմանյան

կայսրությունում

բնակչության

կոտորածները

բազմաթիվ

զանգվածային

որպես

նախապես

ծրագրված և ամբողջությամբ իրագործված ցեղասպանական փաստաթղթերի Հայոց

ակտ շարքը

որակող

հսկայական

Ցեղասպանությունը

է:

ճանաչող

և

դատապարտող օրենքներ են ընդունվել շուրջ երեք տասնյակ երկրներ, այդ թվում` Ռուսաստանը,

Ֆրանսիան,

Բելգիան,

Շվեյցարիան,

Լիբանանը,

Արգենտինան,

Վենեսուելան

և

ինչպես

այլն,

բազմաթիվ

նաև

կազմակերպություններ

ընդունել են որոշումներ, հռչակագրեր և այլ

փաստաթղթեր,

Եվրախորհրդարանը,

այդ

թվում`

ՄԱԿ-ը,

Թուրքիայի

մարդու

իրավունքների ասոցիացիայի Ստամբուլի մասնաճյուղը,

Ցեղասպանագետների

ասոցիացիան,

Ամերիկայի

համայնքների

միությունը

Հրեական և

այլն:

Ներկայում աշխարհի տարբեր երկրներում գործում

են

հայկական

կազմակերպություններ,

լոբբիստական այդ

թվում`

մեծաթիվ Հայ Դատի հանձնախմբեր: Դրանք աշխատանք են տանում տարբեր երկրների կողմից Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ` ճշմարտությունն ու պատմական արդարությունը

վերականգնելու

համար:


7

Միություն

№1, Մայիսի 28, 2010

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՆԽՈՒՍԱՓԵԼԻ ՀԱՋՈՂՈՒԹՅՈՒՆ Է ԲԵՐՈՒՄ Շուշիի հեքիաթի իրական հիմքը “Մեծ

դժվարությամբ,

9-ին, թվում է, Շուշիում արագ է լուսանում:

պանթեոնում. զոհված ազատամարտիկների

Ստեփանակերտից

տանող

մայրեր, կանայք, զավակներ ու մարտական

հաղթանակին: Եվ այդ կորուստներն էլ մեզ

ճանապարհին` “Հերոս տանկի” մոտ, գիշերը

ընկերներ: Երկրապահ կամավորականների

այսօր պարտադրում են պահպանել այն, ինչ

լցվում

տոնն է: Հանգստություն` հայտնի եւ անհայտ

ունենք այսօր, պաշտպանել մեր երկիրը”,-

լուսավորվում մինչև առավոտ: Խարույկի շուրջ

ասում է արցախյան ազատամարտի հերոս,

բացվում է մայիսի 9-ի առավոտը, ինչպես

«Մենք ոչ մեկին ոչ մի բան տալու

գեներալ-մայոր Արկադի Տեր-Թադևոսյանը

18 տարի առաջ, երբ Շուշիի անառիկ բերդը

չունենք, մենք շատ բաներ ազատագրելու

(Կոմանդոս):

բացվեց հայկական ջոկատների առջև:

ունենք, բայց` ժամանակին, մեկ էլ` հրամանի

կորուստների

Երբ

ժողովրդի

կամքն

ու

նաև`

գնով

հասանք

Գեներալ-մայոր

այս

Աստվածատուր

է

Շուշի

երիտասարդների

երգերով

ու

Ամբողջ գիշեր, իրար փոխարինելով,

շիրիմներով հերոսների հոգիներին:

դեպքում:

Մեր

պետությունը

դեռևս

19

հոգիները մեկտեղվում են, հաջողությունն

Պետրոսյանն ընդունում է, որ թերություններ

երիտասարդները

են

տարեկան է: Ճիշտ է, շատ բան արվել է, շատ

անխուսափելի է դառնում: Այս համոզմունքով

եղել են, բայց հիշեցնում է, որ կազմավորված

կանգնում տանկի մոտ: Զգացողությունների

բաներ էլ բաց են թողնվել, բայց եթե սխալներ

և միասնականությամբ էլ հայ ժողովուրդը

բանակ անգամ չունեինք. “լիներ այսօրվա

մասին չեն պատմում. քանի դեռ դրոշները

չլինեն, թերևս չենք կարողանա գնահատել նաև

պայքարեց ու ազատագրեց Շուշին:

հայկական հասուն բանակը, այդ սխալներն

ձեռքին հսկում են, խոսել չի կարելի: Արդեն

ճշմարտությունը”,- համոզված է Երկրապահ

էլի

իհարկե, չէին լինի”: “Պատկերացրեք` 2.000

առավոտյան, երբ մարդիկ շտապում են

կամավորականների

ռմբակոծություն էր ու շրջափակում, զենքերն

ազատամարտիկ հայկական կողմից, իսկ

նախ`

գեներալ-լեյտենանտ Մանվել Գրիգորյանը:

1992-ի

մայիսի

8-ի

գիշերն

պատվո

Ստեփանակերտի

պահակ

հուշահամալիր,

միության

ղեկավար,

Ազատամարտիկ

էլի պատրաստ էին, մարդիկ` նկուղներում

Գագիկ

թաքնված: Միայն մի խումբ էր անտանելի

Դանիելյանը վստահ է. «Բոլորի մեջ կա

սպասման մեջ: Կեսգիշերից 2 ժամ անց

քաջություն ու հայրենասիրություն, ուղղակի

թնդանոթներից էլ ուժեղ պայթեց լուրը`

ճիշտ ժամանակ եւ ճիշտ պահ է պետք է

“Շուշին ազատագրված է”:

արտահայտվելու համար”: Պետք է նաև

“Շուշիի

ունեցածը

ազատագրումը

պահել

կարողանանք:

“Բա

դարձավ:

այսքան բանն ում համար ենք արել»,-

Կռվող տղերքից յուրաքանչյուրն իր համար

պատասխան չակնկալելով` հարցնում է

հրամանատար

ազատամարտիկը:

հեքիաթային

պատմություն էր.

կարգապահությունը

վերին աստիճանի բարձր էր”,- հիշում է

ազատամարտիկ

հանրապետությունների

Աշոտ

Ալեքսանյանը:

Հայաստանի ու Լեռնային Ղարաբաղի է

անվտանգությունը

Բոլորն էին գիտակցում. կա’մ քաղաքը

կախված

ազգային

մաքրում են թշնամուց, կա’մ կորցնում ենք

երաշխիքներից:

Ղազանչեցոցը:

Կոսովոյում, Աֆղանստանում ապացուցել են

Շուշիի աշխարհագրական դիրքն

մեր երկրի պատրաստակամությունը` հանդես

այս քաղաքը դարձնում է անառիկ, սակայն

գալ հակամարտությունների լուծմանն ուղղված

ընդամենը 22 զոհի գնով հնարավոր եղավ

առաքելությամբ աշխարհի ցանկացած կետում:

Մեր

և

միջազգային

խաղաղապահները

ազատագրել այն: Այս գործողությունը նաև

ներսում` 7.000 հոգի, կուտակված ռազմական

ապա` Շուշի, նրանք դիրքերը զիջում են

Հայոց բանակը նաև ապացուցել է. անկախ

մայրաքաղաք Ստեփանակերտն ու ամբողջ

ուժ, որոնք մի գիշերում դատարկվեցին”,-

զինվորներին:

քաղաքական զարգացումներից, կանգնած է

Ղարաբաղը պաշտպանելու նշանակություն

ասում է գեներալ-մայորը: Ու

ուներ:

հիմա,

Մայիսի 8-ին սովորականից ավելի

ամեն

տարի

մայիսի

մարդաշատ է նաև Երևանի “Եռաբլուր”

ամուր` հանուն Հայրենիքի պաշտպանության ու խաղաղության:

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմ.

հաղթանակ կերտած հայերը

Երկրորդ պատերազմը

համաշխարհային

յուրատեսակ

փորձություն

է

հայերի

մասնակցությունը

պաշտպանությանը,

որտեղ

Մոսկվայի

հրամանատարը գեներալ Նվեր Սաֆարյանն

փառավոր ուղի անցան` արժանանալով

հատկապես

էր, Կովկասյան լեռներից անձնուրաց հասավ

շքանշանների,

մեդալների,

սպայական

էր հայ ժողովրդի համար: Հայաստանում

աչքի ընկան գեներալ-մայոր Բաղրամյանի

մինչև Բեռլին: Շուրջ 2 հազար թամանյանցիներ

բարձր

ձևավորվեցին մի քանի դիվիզիաներ, որոնք

և

արժանացան

պարգևների:

Կոնգրեսի պատվո մեդալով պարգևատրվեց

հերոսական

գլխավորած զորամասերը, իսկ Մոսկվայի

Զորավարի փայլուն ուղի անցան Հովհաննես

լեյտենանտ Երվանդ Դերվիշյանը, Պղնձե

հակաօդային

պաշտպանությունը

Բաղրամյանը, Համազասպ Բաբաջանյանը,

աստղ շքանշանով` Ջորջ Պետրոսյանը, իսկ

ղեկավարում էր ավիացիայի գեներալ-մայոր

որը դարձավ զրահատանկային զորքերի

Ժիրայր Զարգավաթյանին պարգևն անձամբ

Արմենակ Խանփերյանցը:

գլխավոր մարշալ: Ընդհանուր առմամբ,

հանձնել է Ֆրանկլին Ռուզվելտը: Լևոն

բարձրաստիճան

հրամանատարական

Ազարյանը ոսկե բռնակով Պատվո սուրը

կազմում գործում էին 60 հայ գեներալներ,

ստացել է Մեծ Բրիտանիայի թագուհուց,

որոնցից յուրաքանչյուրը ռազմական խոշոր

իսկ Մկրտիչ Դաշտոյանն արժանացել է

միավորում էր ղեկավարում:

Իտալիայի ազգային հերոսի կոչման:

էջեր

գրեցին

պատերազմի

տարեգրության մեջ: Առաջինը 76-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիան

էր,

1941թ.

ընթացքում

գեներալ-լեյտենանտ

կազմավորվեցին 408, 409 և 89-րդ, իսկ 1942-ին`

380

գործում մեծ էր ծովակալ Իսակովի դերը:

Տասնյակ հազարավոր հայ մարտիկներ էլ

Բալթիկայի համար մարտերում հերոսաբար

պատերազմին մասնակցեցին Խորհրդային

զոհվեց Խորհրդային Միության կրկնակի

բանակի այլ զորամիավորումներում:

հերոս,

հերոսաբար ամրոցի Բեռլինի

261-րդ

պաշտպանության

դիվիզիաները:

Հայ

և

Լենինգրադի

Բարսեղովի

ժողովրդի

զավակները

մարտնչեցին

Բրեստի

պաշտպանությունից գրավումը:

89-րդ

մինչև

և

408-րդ

դիվիզիաները պատերազմին մասնակցեցին մինչև

հաղթանակ`

ավարտելով

մարտական

Եվրոպայում:

ուղին

Հիշարժան

օդաչու

Նելսոն

Ստեփանյանը:

մարտական

1941-1945

թ.թ.

ԽՍՀՄ

կոչումների:

ԱՄՆ-ում,

Պատերազմի

զինված

շունչը

զորամիավորումները

ուժերի կազմում մարտնչել է ավելի քան

զգացած

հերոսական մարտեր մղեցին Կովկասում,

450 հազար հայորդի, որոնցից 70 հազարը

շարքերը, ցավոք, տարեցտարի նոսրանում

և

Հայկական

մարդկանց`

մահաբեր

օրինակ,

վետերանների

կովկասյան

պարգևատրվել է շքանշաններով, 117-ը

են: Նրանք մեկ ցանկություն ունեն միայն.

պաշտպանական շերտն ամեն գնով ճեղքելու

արժանացել է Խորհրդային միության հերոսի

պահպանել շատերի կյանքի գնով ձեռք

փորձերն ապարդյուն անցան:

կոչման, որոնցից 36-ը` հետմահու:

բերած խաղաղությունն ու այլևս պատերազմ

գերմանացիների`

հետագայում`

Պատերազմին ակտիվ մասնակցել է

նշանավոր “Թամանյան” դիվիզիան, որի

նաև Սփյուռքահայությունը: Նրանցից շատերը

www.miutyun.armenia.ge

miutyun@armenia.ge

89-րդ

հրաձգային,

չտեսնել:


8

Մ իո ւթ յո ւ ն

№1, Մայիսի 28, 2010

ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ԱԶԳԻ ԳՈՅՈՒԹՅԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔ “Անդրկովկասյան հանրապետության

աշխարհի

քարտեզից:

Պետականության

կազմալուծումից հետո, Հայոց Ազգային

կազմավորու՛մը դարձավ գոյության, ազգի

խորհուրդն այն իրավունքների հիման

գոյատևման երաշխիք.

վրա,

որով

նրան

լիազորել

է

Հայ

ժողովուրդը, մայիսի 28-ին որոշեց հռչակել

ժողովուրդը:

համար վճռական պայքարի ամենավառ

Առաջին հռչակումը,

Պատմաբանները

համոզված

հանրապետության

սակայն,

են.

մաքառումներով

եթե չլիներ 1918 թվականի մայիսի 28-ը,

ազատագրական

ձեռք ու

բերվեց

դրսևորումները` բնաջնջելու`

ոչնչացնելով

հայերին

երիտթուրքերի հետո

ծրագիրը:

տարիների

Անկախությունից

դյուրին

չէր:

պայքարով:

Արտաքին ու ներքին մի շարք գործոնների

Հայկական պետության անկախությունը,

ազդեցությամբ Առաջին հանրապետությունը

հիմնեց Հայաստանի ժողովրդավարական

եկար կյանք չունեցավ: Ու շատ դասեր այսօր

հանրապետություն”:

կարելի է քաղել, իսկ ամենամեծ դասը միայն սեփական ուժերին վստահելն է:

Ահա այսպես, հայկական անկախ

Զուգահեռներ ևս Առաջին և Երկրորդ

պետականության վերստեղծման փաստն ի լուր աշխարհի հռչակեցին Հայոց ազգային

հանրապետությունների

խորհրդի նախագահ Ավետիս Ահարոնյանը,

է

վարչապետ և

անցկացնել.

միջև

թերևս

կարելի

ամենակարևորը`

Հովհաննես

Քաջազնունին

ազգային միասնական ոգու դրսևորումն է:

արտգործնախարար

Ալեքսանդր

Ե’վ այն ժամանակ, և’ 1988-ին, ժողովուրդը

Խատիսյանը: Դա 1918 թվականի հունիսի

միասնական

սկիզբն

աստեղնային ժամ էր, որին անխուսափելի

ին,

էր:

Օրեր

Հայաստանը

առաջ`

մայիսի

հռչակվել

էր

28-

Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակագիրը

Ի՞նչ կլիներ, եթե 92 տարի առաջ չհռչակեր:

անկասկած չէին լինելու ո՛չ Խորհրդային

Սարդարապատը,

Հայաստանը նախկինի պես կբաժանվեր

Հայաստանը, ո՛չ ներկայիս պետությունը,

Ղարաքիլիսան

հարևան պետությունների միջև եւ կջնջվեր

ո՛չ

աննկուն

անկախություն

դրսևորեց:

Դա

հաղթանակ պետք է հետևեր:

անկախ

հանրապետություն: Հայաստանն

կամք

արևելահայությունը:

Չէր

լինի

հայ

Բաշ

դարձան

կամքի,

Ապարանը, մեր

ժողովրդի

սեփական

երկրի

Եվ

այսպես,

1918

թվականի

մայիսի 28-ին հայ ժողովուրդը տոնեց իր ամենափայլուն

հաղթանակներից

մեկը,

որը բեկումնային էր մեր բազմադարյան պատմության մեջ:

ՍԱՐԴԱՐԱՊԱՏ. ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՄ ՄԱՀ Հայաստանի հռչակումը չէր:

երկնքից

Այն

ձեռք

տասնամյակներ

Հանրապետության

հանձնեց

Թեև

ամրապնդվում էր առաջին գիծ մեկնող

Հայաստանն

ընկած

Անդրկովկասյան երկրները Տրապիզոնում

կամավորներով: Վարդանանց պատմական

պանթուրքական ծրագիրը:

առանձին

օրերը,

բերվեց տևած

պայքարով,

մանանա

մաքառումով,

Արևմտյան

Հայաստանը:

բանակցություններ

սկսեցին

փաստորեն,

կրկնվում

առանց

հայի

տեսնելու

էին:

Պատմաբան Ռաֆայել Թադևոսյանը

ազատագրական

Թուրքիայի հետ, քեմալականները, սակայն,

“Ժողովուրդը շատ լավ հասկանում էր, որ

նշում է. “Սրա վերաբերյալ կա թուրքական մի

ինքնապաշտպանական

հայերին բնաջնջելու և տարածաշրջանին

կորցնելով Արևմտյան Հայաստանը, այլևս

մոտեցում. նրանց քաղաքական շրջանակում

տիրանալու ծրագրեր ունեին:

նահանջելու տեղ չունի: Մնացել էր փոքրիկ

և պատմագիտության մեջ, որը, ցավոք,

Արևելյան

զրկվելուց

թափանցել է նաև մեր պատմագրություն,

վերջնականապես

այն կարծիքն է, թե Հայոց պետականությունը

կռիվներով ու հերոսամարտերով: Արևմտյան Հայաստանում հայերի ցեղասպանությունից

Արդեն

1918

հետո թուրքերը, տարված Մեծ Թուրան

կեսերին

ստեղծելու ճանապարհին հայ ժողովրդին

զորամիավորումներ

ոչնչացնելու

մոլուցքով,

երեք

Արևելյան

Հայաստան:

արշավեցին Սակայն

թվականի

թուրքական

չորս

միանգամից

ուղղությամբ

Արևելյան

բանակի

մայիսի

շարժվեցին

Հայաստան:

Նախ

դեպի

գրոհեցին

հետո

Հայաստան, հայությունը

որից

կորցնելու էր Հայրենիքն ու ենթարկվելու էր

ծրագրված

նոր

Յուրաքանչյուրը,

պետք է լիներ Հայկական պետություն, որն

կարծես, իր սրտի խորքում ուներ մեկ

անվտանգության երաշխիք կհանդիսանար

ցեղասպանության:

էր

թուրքերի

կողմից:

Իբր`

Սարդարապատի դաշտում, Բաշ-Ապարանի

Ալեքսանդրապոլը, այնուհետև, ներխուժելով

կարգախոս`

մահ”,-

Թուրքիայի և Ռուսաստանի միջև: Դա սուտ

լեռնալանջերին, Ղարաքիլիսայի ձորերում

Արարատյան

ընդգծում է պատմագիտության թեկնածու

է: Այս ասելով նրանք արժեզրկում են մեր

նրանք

Երևանի

Յուրա Հովսեփյանը:

հերոսամարտերը”:

բախվեցին

բազկին: հայերի թուրք

հայկական

Մայիսյան սխրանքը

ուժերի

հերոսամարտերի

սթափեցրել

հրամանատար

Վեհիբ

էր

նաև

փաշային,

դաշտավայր,

ու

Էջմիածնի

շարժվեցին ուղղությամբ:

Ռազմաճակատի ընդհանուր գիծը ձգվում էր

Կատաղի Սիլիկյանը

տվեց:

աննկուն կամքի, սեփական երկրի համար

համառ,

վճռական պայքարի ամենավառ դրսևորումը`

հետո`

աշխարհի լավագույն զինվորները՚:

Երևան,

փախուստի

հասել

էր

Սարդարապատ:

Սակայն

հարձակման

հաջորդ հուսահատ

օրը

հրաման սկզբում

դիմադրող

դիմեցին:

թուրքերը

Մայիսի

23-ին

ոչնչացնելով

դարձան

մեր

հայերին

երիտթուրքերի

ժողովրդի

բնաջնջելու`

ծրագիրը:

Մայիսյան

հանդեպ

Մայիսի 15-ին մայրաքաղաքի ուղղությամբ

թշնամին մեծաքանակ ուժերով հարձակվեց

հերոսամարտերում

ատելություն չունեմ, բայց վայ այն ազգին,

թուրքերն անցան ընդհանուր հարձակման և

նաև Բաշ-Ապարանի ուղղությամբ: Դրոյի

ելած հայ ժողովուրդը թշնամու դեմ միայնակ

որ կհամարձակվի վատություն անել հայ

հայկական զորքերին մղեցին մինչև Արաքս:

ղեկավարությամբ

զորքերին

էր, բայց` միասնական: Դա էր, որ այդքան

ժողովրդին. ես զենք պիտի վերցնեմ նրա

Միաժամանակ,

տեղական

հաջողվեց հետ մղել թշնամու գրոհները: Թեժ

անհրաժեշտ էր 600-ամյա դադարից հետո

դեմ՚,- սրանք Դրոյի խոսքերն են` խենթ

թուրքերն ու քրդերը: Ճանապարհները դեպի

մարտերում թուրքերը մեծաթիվ կորուստներ

անկախ

հերոսի, ով առաջնորդեց իր ժողովրդին

Թիֆլիս ու Բաքու փակ էին, Պարսկաստան

կրեցին և չդիմանալով հայկական ուժերի

հային

հազար ու մի վտանգի միջով:

տանող երկաթուղին էլ` Շարուր-Նախիջևանը,

հարձակումներին`

պտուղ

մահմեդականների ձեռքում էր:

Հաղթանակն ապահովված էր: Միասնական

1918-ի Եռյակ

ժողովրդի

Սարդարապատը, Բաշ Ապարանը,

և Բաշ Ապարան: հայկական բանակի մի մասը, նահանջելով

մի

սկսվեցին

Ղարաքիլիսան

մարտով ցույց տվեցին, որ կարող են լինել ոչ

մարտեր

Սարդարապատում: Մայիսի 23-ին զորավար

Ալեքսանդրապոլի անկումից հետո

ՙԵս

կամ

Արաքս գետից մինչև Արագած լեռան փեշերը

որը Բաթումում հայտարարել էր. ՙՀայերը

“ազատություն

մարտի

միության

3-ին

Բրեստում

երկրների

ոտքի

ելան

հայկական

դիմեցին

հետ

Հայերը րոպե անգամ չհապաղեցին:

զինադադար կնքելուց հետո, բոլշևիկյան

Մարտական ընդհանուր գիծը կանոնավոր

պատրաստակամության

Ռուսաստանն

ուժերի ու կամավորական խմբերի հետ

մայիսյան

Օսմանյան

կայսրությանը

www.miutyun.armenia.ge

փախուստի:

կենաց

պետականությունը և

մայիսյան նորանկախ

մահու

կռվի

վերագտած

հաղթանակների Հայաստանի

Հանրապետությանը:

կամք դրսևորելու և ազգովին պայքարելու հաղթանակները

արդյունքում վիժեցրին

miutyun@armenia.ge

Աննա Մկրտչյան


9

Միություն

№1, Մայիսի 28, 2010

Հայ ժողովրդի ազատատենչ ոգու խորհրդանիշը Կավապատ

պարիսպներով

եկեղեցիների զանգերը. այդ խորհրդանիշն է

թվականն է` բոցերի մեջ, և պատանին`

չէր լինի: Այն ժամանակ հոգեբանական

գյուղը

համալիրի զանգակատունը: Դրա տեղում

վերածնված

տրամադրվածություն

1918 թվականի մայիսի 28-ին, դարձավ նոր

կարող էր հողի մեջ խրված հսկայական

տարածքում հերոսամարտի մասնակիցների

կառուցելու: Եվ ճի՛շտ կառուցելու: Դա

Ավարայր հայության համար: Հայաստանի

սուր լինել. ճարտարապետներն այդպես էին

կամքի ու ազատատենչության խորհրդանիշ

բնորոշում է ժողովրդի նվիրվածությունն այս

Արմավիրի մարզի այդ վայրում` Թուրքիայի

նախատեսել: Կոմկուսի կենտկոմի առաջին

արծիվներն են:

սուրբ հուշարձանի կառուցման գործին”:

պաշտպանված

հետ հեռու,

Սարդարապատ

ներկայիս

սահմանից

Սարդարապատի

ոչ

հայ

ժողովուրդը:

Իսկ

շատ

հերոսամարտի

դիտակետերից Արագած,

է:

հիշեցնում Մանասյանը,

ամեն

Թանգարանի

պատմությունն ամփոփող հուշահամալիրն Սամվել

կար

պատուհան-

մեկը

մյուսը` է

կերպ

բացվում

է

Արարատ:

գյուղական

դեպի

Տանիքը խրճիթների

ում

ծածկերը: 100 հեկտարի վրա մեկ ընդհանուր

սկզբում հանձնարարված էր կանգնեցնել

մտահղացմամբ տարածվող հուշահամալիրի

հուշարձանը, մի քանի տարբերակներ է

ճարտարապետը Ռաֆայել Իսրայելյանն է:

առաջարկում: Ճարտարապետ Ռաֆայելի

Ապա հրավիրվում է քանդակագործ Արա

Իսրայելյանը,

Հարությունյանը:

սակայն,

նախատեսել:

Նրա

այլ

լուծում

որդին`

էր

Վահագն

1965

թվականին,

Իսրայելյանը, հիշում է. “Հայրիկն ասաց`

Հոկտեմբերյանի

Սարդարապատի

Վլադիմիր

հերոսամարտը

երևույթ

շրջկոմի

երբ

քարտուղար

Դարբինյանն

առաջարկեց

էր և չի կարելի սովորական կայարան անել:

ստեղծել Սարդարապատի հերոսամարտին

Եվ նա նախագծեց ամբողջ հուշահամալիրը:

նվիրված

Միշտ

Հանրապետության պատմությունը ՙխիստ

օգտագործում

էր

տեղանքի

ապարները”:

քարտուղար Երվանդ Քոչինյանը կարգադրեց

Զանգակ-աշտարակով,

ցուլերով,

փոխարինել սուրը:

պահապան արծիվներով, քանդակազարդ

տպավորել

Առջևում տուֆակերտ հսկա ցուլերն

հուշապատով համալիրն ամբողջանում է

են`

թանգարանով: Հերոսամարտի հաղթանակի

խորհրդանիշ:

օրը հնչել են Արարատյան դաշտավայրի բոլոր

դեպի Հաղթանակի պատը, որի վրա 1915

հերոսների

Քանդակագործ Արշամ Շահինյանին

ուժի

ու

համառության

Ճանապարհը

տանում

է

է

ժողովրդի

մասնակցությունը

միահամուռ

սակայն,

հաջողվեց

ներշնչանքի

ուժով

Արարատյան

ժողովրդի` երբեք չմարող ազատատենչ ոգին

դաշտավայրի

բնակչությունն Հիմա,

գաղտնի՚ գզրոցներում էր: Հեղինակներին, վերականգնել գոյամարտի խորհուրդը և

“Ամբողջ էր:

Առաջին

հուշահամալիրի

կառուցմանը. մասնակցում

համալիր,

երևի,

ակտիվ

խորհրդանիշների

այդպես

Սարդարապատի բլրին:

տեսքով

բարձրացնել

Խ ե ն թ ե ր ը

1918

թվականին,

անկախ

անկախ երկրում էր ստեղծում այն:

պետականության հաստատումից հետո, հայ

Համալսարանի

հնարավորություն

աշխատանքներն

կտար

մասնագետներ

հրավիրել նաև արտասահմանից:

է

գրական-գեղարվեստական

Հանրային

կրթության

միությունը:

նախարար

Նիկոլ

ժողովրդի առաջին խնդիրներից էր կրթական

Ալեքսանդրապոլում

և մշակութային օջախների վերականգնումն

պարտադրված էր, մայրաքաղաքում չկար

ին

ու զարգացումը: Քայքայված տնտեսության

համապատասխան շինություն: Երևանում,

Կառավարության

ու գաղթականների հոծ խմբի առկայության

Աբովյան

ժամանակակից

պայմաններում այդ մասին խոսելը թվում էր

սեմինարիայի շենքում համալսարանը սկսեց

շուրջ 200 աշխատանքները: Դա առաջին

խենթություն: Սակայն Հայաստանի առաջին

գործունել 1920 թվականի սեպտեմբերին`

խոշոր

հանրապետության

հետագայում ստանալով “Երևանի պետական

անկախ

Երկրի

ներդրումը մեծ է հայ գրական աշխարհի

համալսարան” անունը:

կառավարությունը գնեց կտավների մեծ

զարգացման գործում: Գրողների միության

մասն ու հիմնեց Ազգային պատկերասրահը:

ստեղծման հետ միասին նա նոր գրողների էր

կառավարության

կառավարիչները նվիրյալ խենթեր էին: Գիտելիքով անպարտելի վերականգնումից

զինված

է:

մարդն

Պետականության հետո

Առաջին

սկսելու

փողոցում,

որոշումը

Ուսուցչական

Այնուհետեւ

Առաջին

Իսկ 1919 թվականի մայիսի 25արվեստասերները

օրենքի

համաձայն,

պետականացվեցին

շենքում` նշանավոր

ցուցահանդեսն

հանրապետության Խորհրդարանի ընդունած

հավաքվել

էր

դիտելու նկարիչների

աշնանը

է նաև “Հայ գրողներին, գիտնականներին ու

հրապարակախոսներին

հասցնելու

Երևան

համար

100

օգնություն

հազար

ռուբլի

հատկացնելու մասին” օրենքը:

Հայաստանի

Հանրապետությունում:

Արդեն

էին

Աղբալյանի նախաձեռնությամբ ընդունվում

Ընդհանրապես,

Աղբալյանի

հայտնաբերում: Նրա կողմից բացահայտվեց

հյուրախաղերի են գալիս արտասահմանի

նաև

հայտնի

մի

հանճարը: Հարցնում էին` “Ինչու ես բերել

Եղիշե

Չարենց

բանաստեղծի

Հանրապետության ղեկավարները ձեռնա-

եկեղեցական-ծխական

մուխ եղան կրթական համակարգի ձևա-

Սահմանվեց 6-ամյա տարրական կրթություն:

քանիսը: Իսկ 1920 թվականի օգոստոսի 9-ին

նախարարություն` հատուկ գործերի գծով

վորմանը: Եվ 1920 թվականի հունվարի

Նախատեսվում էր 1920-21 ուսումնական

Առաջին հանրապետության նախարարների

կոմիսար նշանակել, ոչ մի քայլ չի անում”:

31-ին,

եղանակին,

տարում բացել 1500 տարրական դպրոց,

խորհուրդն ընդունում է օրենք` “Բարձրագույն

Նիկոլ

Ալեքսանդրապոլում հավաքվեցին հազա-

հիմնել տարբեր վարժարաններ: 1919 թ.

երաժշտական

“Հանճար է, թողեք, ինչ ուզում է` անի: Բայց

րավոր մարդիկ:

վերջին

հիմնելու

չնայած

ցրտաշունչ

ՙԱյն ջահը, որ մենք վառում ենք

Երևանում

թատերական

դպրոցները:

արդեն

գործում

վարժարանը,

էին

կրթական

այսօր Հայաստանի բարձրավանդակի վրա,

այլ

չի հանգչի երբեք և կլուսավորի Առաջավոր

լեզվի, մանկավարժական դասընթացներ:

Ասիան՚,-

Ընդունվում

ներկաներին

այսպես

դիմեց

կենտրոններ, է

երաժշտական, օրենք

հայոց

երաժիշտ-կատարողներից

դպրոց`

մասին”:

կոնսերվատորիա

Տեսուչի

պաշտոնում

աշխատելու հրավեր է ուղարկվում հայկական սիմֆոնիկ

երաժշտության

պատասխանում

էր.

այն գրվածքները, որ գրում և թափում է, հավաքեք”:

հիմնադիր,

երգահան Ալեքսանդր Սպենդիարյանին:

Աղբալյանը

Սրանք զարգացնելու

մշակութային առաջին

կյանքը

ճիգերն

էին,

ՙՀայաստանում

Հանրապետությունում թատերական

կրթության նախարար Նիկոլ Աղբալյանը:

համալսարան բանալու և նրա նախնական

գործի կազմակերպման ակունքում կանգնած

շարունակություն

Եվ դրվեց Պետական համալսարանի հիմքը:

ծախսերը

300

էր Հովհաննես Զարիֆյանը: Այդ տարիներին

շնորհիվ:

Գլաձորից ու Տաթևից հետո հարյուրամյակներ

հազար

մասին՚:

խորհրդարանի նախկին շենքում բացվում

նորաստեղծ օջախներից լույսը մտնում էր

անց Հայրենի երկրում բարձրագույն որևէ

Դասախոսությունները

է

ամեն երդիկից ներս և կյանք տալիս Հայոց

հաստատություն չտեսած հայությունն իր

հայերեն

հոգալու ռուբլի և

համար

հատկացնելու

ռուսերեն

պետք

է

լինեին

լեզուներով:

հայ

ժողովրդական

թատրոնը:

Իսկ

Դա

1919 թվականի հունվարին ձևավորվում

www.miutyun.armenia.ge

miutyun@armenia.ge

որոնք

հաջողությամբ

պսակվեցին

ունեցան

Կրթական

աշխարհի զարկերակին:

ու

եւ

նվիրյալների մշակութային


10

Մ իո ւթ յո ւ ն

№1, Մայիսի 28, 2010

ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՀՐԱՎԱՌՈՒԹՅՈՒՆ ԹԲԻԼԻՍԻՈՒՄ Ցուցահանդեսներ, համերգներ, թատերական Ադամյանի

լինելու համար ընդհանրապես: Հուսամ, այս

Վանա

երեք օրերի ընթացքում ևս մեկ անգամ ըստ

որոնք փաստում են, որ անգամ շուրջ 100

Հայաստանի երիտասարդական պետական

Շոթա

արժանվույն կարողացանք ներկայացնել հայ

տարի առաջ հայերը հսկայական երկիր

նվագախումբը,

վրացական

ժողովրդին”,- ասում էԱրևիկ Պետրոսյանը:

են ունեցել՚,- ընդգծում է լուսանկարիչը:

քառյակը: Թբիլիսիի Պ.Ադամյանի անվան

ներկայացումներ

անվան

Ռուսթավելու

հայկական

անվան

դրամատիկական

Պետրոս և

լիճը,

թատրոններում:

Խոշաբի

Թբիլիսիի

Վրաստանում մայիսի 3-5-ը անցկացված

ակադեմիայում

Հայ մշակույթի սեզոնների ծրագիրը խիստ

Զավեն

հագեցած էր: Հայաստանի և Վրաստանի

ճարտարապետություն՚

մշակութային

լուսանկարների

և

գերատեսչությունների

Վրաստանում

դեսպանատան նպատակը

այս

մշակույթի

հիանալի

ներկայացված

թատրոնում

բացվեց

պատմամշակութային

հուշարձանների

Լուսանկարում` Արևիկ Պետրոսյան

պահպանության հետ կապված անլուծելի խնդիրներ

մշակույթի

կան: Թբիլիսիի

գեղարվեստի

դրամատիկական նաև

“Դարավոր

բարեկամության ճամփաներով” խորագրով

խորագրով

փառատոն, որի շրջանակում ներկայացվեց

վրաց

ճարտարապետական

ժառանգության

մասին:

Հին Թբիլիսիի գեղեցիկ տներից

մեկի

շքամուտքն

այսուհետ

կզարդարի

հայտնի կինոգործիչ Ռուբեն Մամուլյանի համեստ

փոխնախարար

Խաչատրյան”

ՙՀայկական

ցուցահանդեսը,

և

խումբը,

“Արամ

հայկական

Սարգսյանի`

մշակութային

բալետային

պետական

տեղեկություն են փոխանցում հայկական

երկու

թատրոնի

գեղարվեստի

նախաձեռնության

Վրաստանում, սակայն, հայկական

Հայաստանի

այլն,

արվեստագետների խոսքով իսկ, հսկայական

միջոցով

բազմաթիվ

և

Հայաստանի

ժողովուրդներին առավել մերձեցնելն էր:

թվացող

բերդը

հուշատախտակը:

Բացումը

նույնպես հայ մշակույթի օրերի շրջանակում

Արթուր Պողոսյանը իր վրացի գործընկեր

ակադեմիայի

Բուղաձեի

էր: Գրետա Գարբոյի հետ աշխատած, Նյու

Դավիթ Քիրիայի հետ հանդիպման ժամանակ

համար հայկական մշակույթի մեծ արժեքը

Յորքում առաջին անգամ Գերշվինի օպերան

Գուրգեն

ևս մեկ անգամ բարձրաձայնել է դրանց

նորություն չէ, սակայն նրան տպավորել էր

բեմադրած ռեժիսորի անվամբ հպարտանում

պահապանները՚ պիեսի բեմադրությունը:

մասին:

երիտասարդ

տաղանդը:

են նաև վրացիները: ՙՀին Թբիլիսիում` Ռուբեն

ՙՄեր հայ գործընկերների հետ հանդիպում

Մամուլյանի, քաղաքի մայր պողողատայում`

միջոցառումը`

ենք

Տիգրան Պետրոսյանի հուշատախտակների

մոտիվներով

բացումը

բեմադրած

ունի. առանց

Լուծման

հույս

փոխնախարարն

համենայն

դեպս,

դրական

արդյունքի

բանակցություններ Հայ

ըստ

նրա,

ակնկալիքի

չեն

տարվում:

Գիա

արվեստագետի

հիմնականում

Արդյունքում,

արտերկրում:

զարմանալիորեն,

հարևան

խորհրդանշական

սեզոնների

ժողովրդի մասին գնալով ավելի քիչ բան ենք

երկու

բացման պատիվը նկարչուհի, դիզայներ

իմանում՚,- ասում է վրացի արվեստագետը:

փաստաթղթերն

Արևիկ

մշակութային

ռեկտոր

Պետրոսյանինն

պատմության ընտրված

ճանապարհ՚

ցուցահանդեսի էին

էր:

թանգարանում

եկել:

բացմանը

Սրանք

բարեկամության

են,

որոնք

ե’ւ

ՙԱվերակների

Նախատեսված

վերջին

Շեքսպիրի

ՙՕթելլոյի՚

Հակոբ

Ղազանչյանի

հայ-վրացական

համատեղ

թաշկինակի

մասին՚

ՙՏրակտատ ներկայացումը

չկայացավ:

Վրաստանում

Վրաստանի

Այս բացը լրացնելու համար էլ

տեղաբնակներին, ե’ւ հյուրերին հիշեցնելու

Հայաստանի դեսպանատան մշակութային

ՙԵրբեմնի

լուսանկարիչ, Ս.Փարաջանովի թանգարանի

են

պատասխանատու

խորագրով

տնօրեն Զավեն Սարգսյանը կարևորում

մասին՚,- ասում է Թբիլիսիի քաղաքային

տեղեկացմամբ, պատճառը ներկայացման

է

խորհրդի ղեկավար Զաալ Սամադաշվիլին:

գլխավոր հերոսի առողջական վիճակն է, ինչի

շատերն

Երիտասարդ

ժողովուրդների

է:

Խանջյանի

նկարչուհին

մշակութային

անցկացումը:

նման

միջոցառումների

ՙՀարկավոր

է

Թբիլիսի

ցուցադրել,

տաղանդավոր

Եղիա

Մանսուրյանի

միջոցառումների

հետևանքով, երկկողմ համաձայնությամբ,

ներկայացրել էր աշխատանքներ իր բոլոր

կրթել, տեղեկացնել վրացիներին: Նրանց

շրջանակում կայացավ վիրահայ նկարիչների

որոշվել է ներկայացումը չեղյալ հայտարարել:

հավաքածուներից,

ցուցահանդեսն

թվում է` ծովից ծով Հայաստանի մասին

ստեղծագործությունների

իր մեջ նաև ասելիք ուներ: “Ուզում եմ

մեր խոսքերը միայն երազանքներ են կամ

արվեստասեր

հայերը միշտ հպարտություն ապրեն բոլոր

առասպելներ: Այդ պատճառով ես բերել եմ

ներկայացան Ալ. Սպենդիարյանի անվան

երկրներում. ե’ւ իրենց մշակույթի, ե’ւ հայ

լուսանկարներ` Կիլիկյան հուշարձաններ,

օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական

ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՍԵԶՈՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ

սեղաններ, ինչպես նաև մասնագետների

լուծման

ներգրավմամբ

Վրացական կառավարությունը խոստացել

մասը

է

հանդիպման ժամանակ: Ալ.Սպենդիարյանի

իսկ

Վրաստանում

հայ

մշակութային

սեզոնները հաջողվեցին. սա Հայաստանի մշակույթի

փոխնախարար

Արթուր

Պողոսյանի գնահատականն է:

գործող

ստեղծել

աշխատանքային

Վրաստանի

երկու

փոխնախարարների

երկրների

մշակույթի

առանձնազրույցը:

Արթուր Պողոսյանի տեղեկացմամբ, խոսվել է մի շարք խնդիրների շուրջ, իսկ հայկական կողմն առաջարկել է պարբերաբար կազմակերպել դրանց քննարկմանը նվիրված կլոր

պատրաստակամության

միջոցներ

Պետրոս

գտնել

Ադամյանի

մասին:

նաև

Թբիլիսիի

անվան

հայկական

Աննա Քարամյան

առաջիկա

միջոցառումներին.

քննարկվել

անվան

օպերայի

է

դրանց

մի

փոխնախարարների

և

բալետի

ազգային

ներկայացնել

աստիճանի վթարային շենքի վերականգնման

խմբի գեղարվեստական ղեկավար Ռուդոլֆ

իրենց

հարցը

գերատեսչության

թատրոնի`

երրորդ

ակադեմիական

թատրոնի

բալետային

ղեկավարին:

նախագծային աշխատանքների համար: Իսկ

Խառատյանը

Մինչ այդ, շուտով կավարտվի 2009

վերականգնման հարցը, ինչը ֆինանսական

ձեռք բերել վրաց հայտնի բալետմեյստեր

թվականի նոյեմբերին փլուզված Մուղնեցոց

լուրջ միջոցներ է նախատեսում, կներկայացվի

Նինո Անանիաշվիլու հետ` Հայաստանում և

Սուրբ Գևորգ եկեղեցու վերականգնման

առաջիկայում նախանշված հայ-վրացական

Վրաստանում համատեղ ներկայացումներ

նախագծա-նախահաշվային

միջկառավարական

համար

աշխատանք-

հայտարարված մշակույթի

Քիրիան

վերականգնման

հետևեց

հասարակությանը

խոստանալով

Դավիթ

միջոցառումներին

փոխնարար

դրամատիկական

Վրաստանի

Մշակութային

ձևաչափ:

մշակույթի

ցուցահանդես,

Դավիթ Քիրիան դրական է արձագանքել`

ների

Լուսանկարում` Արթուր Պոզոսյան Դավիթ Քիրիա

մշտապես

Մշակութային

զավակների

մրցույթը:

փոխնախարար

հավաստել

է,

աշխատանքների

որ մեկ-

հանձնաժողովի

պայմանավորվածություն

է

բեմադրելու

կապակցությամբ,

քննարկմանը: Մինչ այդ, թատրոնի բնականոն

նկարչուհի

Արևիկ

գործունեությունը

Թբիլիսիում անհատական ցուցահանդեսով

Հայաստանի

չխափանելու

մշակույթի

համար

փոխնախարարն

իսկ

Պետրոսյանը

ներկայանալու առաջարկ է ստացել:

առաջարկել է մշակութային կոլեկտիվին

Բացի

այդ,

մեր

երկրում

նարկից հետո իրենք ամիսը մեկ անգամ

տարածք

նույնպես

կներկայացվի Վրաստանի Ոսկե ֆոնդը, իսկ

ընթացքի մասին հաշվետվություն կուղարկեն

վրացական կողմը համաձայնություն է տվել:

2012 թվականին Հայ տպագիր գրքի 500-

հայ

Արթուր Պողոսյանն ու Դավիթ Քիրիան

ամյակի կապակցությամբ ցուցահանդեսներ

մասնագետների համաձայնության, եկեղեցու

խոսել են նաև երկու երկրների մշակութային

կկազմակերպվեն

վերականգնման նախագծում ոչ մի գիծ չի

գերատեսչությունների

աշխատանքային

համերգներով կներկայանա նաև “Կոմիտաս”

քաշվի”,- վստահեցրել է վրաց պաշտոնյան:

ծրագրի մասին. 2008-2010 թ.թ. փաստաթղթի

լարային քառյակը: Այնպես որ, առաջիկայում

կարծիքով,

գործողության ժամկետը շուտով ավարտվում

ևս հայ եւ վրաց հասարակություններին,

բյուջեում

է, և պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել

կարծես,

համար

մշակել և քննարկման ներկայացնել նոր

համագործակցություն է սպասում:

հայ

գործընկերներին:

Արթուր

“Առանց

Պողոսյանի

Վրաստանի

հաջորդ

եկեղեցու

վերականգնման

տարվա

միջոցների նախատեսումն արդեն խոսում է

տրամադրել,

ինչին

փաստաթուղթ:

մոտեցումների փոփոխության և խնդիրների

Ինչ վերաբերում է մշակութային

www.miutyun.armenia.ge

miutyun@armenia.ge

Թբիլիսիում,

աշխույժ

այստեղ

մշակութային

Թամարա Հակոբյան


Շախմատի արքա “Երկաթե Տիգրանը” նախագահ

Գիա

Գիորգաձեն:

Վիկ Դարչինյանի հերթական տիտղոսը Նրա

Մայիսի

համոզմամբ, Տիգրան Պետրոսյանը միայն

Պարամատեում

մեկ երկրի կամ ժողովրդի չի պատկանում:

կարգում

“Նա համաշխարհային մարդ է, եւ վստահ եմ, որ աշխարհի բոլոր շախմատիստները սիրում

են

նրա

ստեղծագործական

20-ին

ավստրալական

թեթևագույն

էին թեթևագույն քաշային կարգում IBO

վարկածներով

վարկածով աշխարհի չեմպիոնի թափուր

աշխարհի չեմպիոն, հայ բռնցքամարտիկ Վիկ

տիտղոսի համար: Մենամարտի ընթացքում

Դարչինյանը

Բարսելոնան

WBC

և

WBA

հաղթեց

ֆիլիպինցի

Էրիկ

Բարսելոնային:

Տիգրան

Պետրոսյանը”. Թբիլիսի, Ռուսթավելի 16: Վրաստանում Հայ մշակույթի սեզոնների շրջանակում Թբիլիսիում բացվեց շախմատի

Երևանից բացմանը մասնակցելու էր եկել նույնիսկ նրա պատանի երկրպագու,

2 միավորից` գոտուց ցածր հարվածների

վստահեցնում է վրաց շախմատիստը:

Դարչինյանի միանշանակ հաղթանակով 120-

մրցաշարեր

անցկացվում

34-ամյա

են

ասում

է

կգ):

Նյութը` PanARMENIAN.Net կայքի

Նանա

Ադրբեջանցի մարզիկին զայրացրել է հայ ծանրորդի հաղթանակը

“Հպարտ եմ, որ նրա հետ բազմաթիվ մրցաշարերի եմ մասնակցել”:

Իսպանական կայացած

Եվրոպայի

առաջնությունում,

պատիվ է, որովհետեւ Տիգրան Պետրոսյանն ամենաուժեղ

Վալենսիայում

սա

ծանրամարտի

անհարգալից

ադրբեջանցի

նկատմամբ

վերաբերմունքի

առաջին

գրավելով

պետք է հատուկ անդրադառնան նման

երրորդ տեղը, հրաժարվել է մասնակցել

իրավիճակներին, քանի որ կարևորում են

պարգևատրման արարողությանը: Այդպիսով

մարզական սկզբունքները և դեմ են սպորտում

Գուլիևը, մարզչական կազմի հետ միասին,

քաղաքականության ազդեցությանը:

Գուլիևը,

բողոքել է մրցավարների որոշման դեմ,

շախմատիստն է”,- ասում է Տիգրանը:

հաղթանակների

օրինակը չէ, և միջազգային ֆեդերացիաները

Ֆիրուդին

62

այլոց

կգ

քաշային

մասնակցել այս միջոցառմանը: Դա մեծ

դարձավ

և թեթևագույն քաշային կարգում` մինչև 50.8

տիտղոսներով, այլև դասական դարձած պարտիաներով”,-

Դարչինյանը

դարձել առաջին թեթև քաշում` մինչև 52.2 կգ

մարդ է, ով մեծ հետք է թողել ոչ միայն իր

հպարտ եմ, որ հնարավորություն ունեցա

աշխարհում

Վիկ

անընդմեջ (մինչ այդ նա աշխարհի չեմպիոն է

Ալեքսանդրիան է: “Տիգրան Պետրոսյանը

իր

ավարտվեց

աշխարհի չեմպիոն երրորդ քաշային կարգում

մեկն էլ վրաց շախմատիստուհի Նանա

13-ամյա Տիգրան Հարությունյանը: “Շատ

համար

Մենամարտն

103, 118-105 և 116-108 հաշվով: Այդպիսով,

Վրաստանում Տիգրան Պետրոսյանի

շախմատի Հայաստանի քառակի չեմպիոն,

ինձ

նոկդաունի

անգամ` 11-րդ ռաունդում: Նա նաև զրկվեց

Ալեքսանդրիան եւ շտապում ավելացնել.

արքայի հուշատախտակը:

անգամ

ենթարկվեց. երկու անգամ` 5-րդ և մեկ

վաղուց: Նախաձեռնության հեղինակներից

չեմպիոն

երեք

համար:

անվան

9-րդ

պայքարում

արժեքավոր է բոլոր ժամանակներում”,-

“Այս տանն ապրել է շախմատի

Բռնցքամարտիկները

քաշային

խաղերը: Ստեղծագործություն, որն անչափ

աշխարհի

11

Միություն

№1, Մայիսի 28, 2010

Մարզիկին,

ով

հանդգնել

ովքեր չեն հաշվել նրա փորձերից մեկը:

է

ՙԵրկաթե Տիգրան՚: Այսպես էին

Իսկ ադրբեջանցի մարզիչները Հայաստանի

արարողությանը,

նրան կոչում ժամանակակիցները, այդպես

հիմնի հնչեցման ժամանակ մեջքով են շրջվել

որակազրկել: Նույն կերպ պետք է պատժել

դեպի մեր դրոշը: Ադրբեջանի ծանրամարտի

նաև

ֆեդերացիայում այդ տեղեկությունը ճշտել

են ընդունել մրցավարների որոշումը և

չի հաջողվել:

անհարգալից վերաբերմունք են դրսևորել

են մեծարում նաև ներկայում: ՙԵս, ինչպես շատ այլ վարպետներ, դաստիարակվել եմ Տիգրան Պետրոսյանի պարտիաներով: Նա

Հիշեցնենք, որ 62 կգ քաշային

շախմատի դասականներից է, որի օրինակը

կարգում

ժամանակ և տարածություն չի ճանաչում՚,-

Կարապետյանը:

ասում է Վրաստանի շախմատի ֆեդերացիայի

մարզաշխարհի ներկայացուցիչների կողմից

չեմպիոն

է

հռչակվել

չմասնակցել

պարգևատրության անհրաժեշտ

մարզիչներին,

ովքեր

է

հրաժարվել

հաղթողի նկատմամբ, որովհետև նա հայ է:

Վլադիկ

Ադրբեջանական

Նյութը`

panorama.am

կայքի

Ֆուտբոլային մրցաշար դպրոցականների միջև Մայիսի 22-ին Թբիլիսիիի մի շարք

և

Վրաստանի

Հայ

պատանիների

ՎՀՀԿ նախագահ Սերգեյ Առաքելյանի

Առաջիկայում նախատեսվում են մարզական

հասարակական

խոսքով, ծրագրվում է նման մրցաշարերի

տարբեր միջոցառումներ և արշավներ: Իսկ

անցկացումը

Վրաստանի Հայ ուսանողների միությունը

դպրոցների միջև անցկացվել է ֆուտբոլային

միություն

մրցաշար:

կազմակերպություններն էին:

Մասնակցել

է

Վրաստանի

(ՎՀՊՄ)

դարձնել

պարբերական:

մայրաքաղաքի թիվ 72, 86, 104 և 110

(ՎՀՈՒՄ),

դպրոցների 8-12-րդ դասարանների շուրջ

Ռուդոլֆ

30 աշակերտ: Երեք խաղերում ընդհանուր

նախատեսում է ստեղծել հայ համայնքի

հաշվով վաստակելով 9 միավոր` մրցաշարի

երիտասարդական ֆուտբոլային թիմ:

կազմակերպության Առաքելյանի

անդամ

գլխավորությամբ,

հաղթող է ճանաչվել 72 դպրոցի թիմը:

Նշենք, որ մարտի 14-ին “Վրաստանի

Երկրորդ տեղում 86 դպրոցի մարզիկներն են,

հայ համայնք”-ը անցկացրել է նաև պատանի

իսկ երրորդ և չորրորդ տեղերը զբաղեցրել

շախմատիստների

են, համապատասխանաբար, 110 և 104

մասնակցել է 15 հայ աշակերտ Թբիլիսիի

դպրոցների թիմերը:

7 դպրոցներից: Առաջնության հաղթող է

Մարզական

այս

միջոցառման

կենտրոն

որին

ճանաչվել թիվ 128 դպրոցի 8-րդ դասարանի

նախաձեռնողները Վրաստանի Հայկական համագործակցության

առաջնություն,

աշակերտ Գարրի Յաղությանը:

(ՎՀՀԿ)

Աննա Քարամյան

www.miutyun.armenia.ge

miutyun@armenia.ge


12

Մ ի ութ յ ո ւն

№1, Մայիսի 28, 2010

Ապրիլի 24, ՄԵԾ ԲՐԻՏԱՆԻԱ Ապրիլի 24, ԱՎՍՏՐԱԼԻԱ

Ապրիլի 24, ՍԻՐԻԱ

Ապրիլի 24, ԻՐԱՆ

Ապրիլի 24, ԼԻԲԱՆԱՆ

www.miutyun.armenia.ge

Ապրիլի 24, ԱՄՆ

Ապրիլի 24, ՎԵՆԵՍՈՒԵԼԱ

Ապրիլի 24, ՖՐԱՆՍԻԱ

miutyun@armenia.ge

Miutyun-1  

Newspaper of Armenian Community of Georgia "Miutyun" - issue 1, 28.05.2010