Issuu on Google+

‘…In het piepkleine krotje van hout en zinkplaten wonen acht mensen waaronder Selin en zijn moeder. Op

In het centrale hoogland op 700

één van de bedplanken ligt de zwager van Selin te slapen. Hij werkt als nachtwaker in de stad. Selin is er

meter hoogte ligt de tweede stad

ook. Het is voor het eerst dat ik hem ontmoet omdat hij de vorige keren steeds op pad was. Hij is een lange

van Nicaragua. Omlijst door groene bergen, koffieplantages en water-

jongeman. En erg ziek, dat is duidelijk. Selin slikt haloperidol, Artane en carbamazepine, hij lijkt stabiel. Een

vallen lijkt Matagalpa op het eerste

paar dagen geleden heeft zijn familie hem echter ‘s nachts vastgebonden omdat hij agressief was. Ik geef

gezicht een aantrekkelijk bergstadje.

uitleg over het voorkomen van crisissituaties (maar hé, wat is dat moeilijk als je met zijn achten in een krotje

Een tweede blik toont je echter de

woont) en adviseer om altijd wat slaapmedicatie achter de hand te hebben voor als Selin niet kan slapen of

schrijnende waarheid. Nicaragua is een van de armste landen van

agressief is. Dit soort eenvoudige tips maken vaak een wereld van verschil. Tot slot laat ik een uitnodiging

Amerika en veel van de circa 120.000

achter voor de bijeenkomst van aanstaande zondag. Lucila zegt dat ze zal komen. De andere familieleden

inwoners van Matagalpa wonen in

hebben vermoedelijk andere prioriteiten…’

sloppenwijken onder erbarmelijke omstandigheden.

(Matagalpa, 28 februari 2007. Dagboekfragment van Rimke) Vijf jaar geleden ging Rimke van der Geest (33), psychiatrisch verpleeg-

COLLEGA START PSYCHIATRIEPROJECT IN NICARAGUA

kundige bij GGZ Rijnstreek, geïnspireerd door haar vak en reislust opnieuw studeren: culturele antropologie. Tijdens haar vele reizen raakte zij in de ban van Nicaragua en besloot om hier haar afstudeerproject te gaan doen. Sindsdien verblijft zij eens per jaar ongeveer vier maanden in Matagalpa waar zij haar onderzoek intussen heeft omgezet in een waardevol project.

Tekst Mariëlle van der Zwet | Fotografie Rimke van der Geest

Rimke: ‘Mijn antropologisch onderzoek richtte zich indertijd op vijf arme gezinnen met een psychotisch gezinslid. De minieme behuizing, de voortdurende zoektocht naar werk om voedsel en kleding te kunnen kopen, ziekte en dood van - vaak nog jonge gezinsleden, alcoholisme, huiselijk geweld, en bovenop dat alles een gezinslid dat bizar en vaak gewelddadig gedrag vertoont, maakten hun levens tot een lijdensweg.’ Rimke zag hoe de families op zoek naar hulp en genezing voor hun zieke familielid verstrikt raakten tussen hun geloof, omgeving, dienstverlening en het zware leven van alle dag. ‘Het ontbreken van kennis bepaalt de houding

Matagalpa in regentijd met in het dal het centrum en tegen de heuvels de armere wijken.

van de omgeving’, vervolgt Rimke. ‘Psychotische mensen zijn volgens de meeste Nicaraguanen gekken die in staat zijn tot moorden. Over het algemeen wordt gedacht dat iemand die psychotisch is, niets kan begrijpen en volledig onberekenbaar is. Medelijden met psychotische mensen is zeldzaam. Het kan niet anders dan dat ze hun situatie aan zichzelf te danken hebben, zo luidt de redenering. Vanuit mijn onderzoek en door de

Het kantoor van Cuenta Conmigo met

Moeder Estevana en haar psychotische dochter Flor, de oudste van 15 kinderen.

verhalen van mensen weet ik dat

v.l.n.r Rosalba, Rimke en een familielid.

Zelf heeft Flor ook twee kinderen, ze zijn het resultaat van verkrachtingen.

familieleden na de eerste psy-

6

Peil 3/07

17142_brochure.indd 6

08-06-2007 09:14:45


column

chotische verschijnselen van hun naaste vrijwel altijd eerst traditionele genezers raadplegen zoals tovenaars en gebedsgenezers, want de eerste associatie die mensen maken is dat hun familielid behekst is of bezeten door demonen.’ Naast het culturele aspect is ook de publieke gezondheidszorg in Nicaragua ontoereikend terwijl de

Depressie

betere maar duurdere privé-klinieken voor de meeste mensen niet te beta-

Fernando, een schizofrene man die op straat leeft.

len zijn. Rimke: ‘De dokterscultuur in

Rimke: ‘Wanneer ik even met hem praat, staan er direct

Nicaragua is hard, zeker als het gaat

een stuk of tien mensen stil om naar me te kijken. Ze

om de publieke gezondheidszorg. Als

vragen of ik niet bang ben dat hij me zal slaan.’

Ik kreeg onlangs een onderzoek onder ogen waarin stond dat een op de acht werknemers in de hulpverlening tekenen

cliënt of familielid heb je te luisteren

van de depressie vertonen. Dat zijn wij toch? Jij en ik. Begrijp

en het stellen van vragen is ongebruikelijk. De consulten bij de psychiater

met de juiste afstemming verloopt.

je wel? Wij! Ben ik depressief ? Ik geloof het niet, maar zeker

duren gemiddeld drie minuten - in

Ik geef informatie over de symptomen

weten doe ik het niet.

Matagalpa is slechts één psychiater,

en de medicijnen, maar ik geef vooral

Nou wil ik daar wel bij aantekenen dat er veel verwarring

een volledig gedemoraliseerde man

praktische tips om het dagelijkse

is rond depressies. Als je kat dood is en je bent verdrietig of

met een ouderwets voorschrijfbeleid

leven met een psychotisch familielid

als de herfstmelancholie komt opzetten. Als je salarisstrook

- die schrijft een recept uit en dat is

wat draaglijker te maken. Indien

weer bedroevend laag uit valt, en je er de werkgeverswaar-

het. Tijdens de huisbezoeken blijkt dat

mogelijk praat ik ook even met de

dering niet in terugvindt. Dat wordt ook allemaal onder de

de mensen absoluut niet weten waar

cliënt, iets dat voor de ouders een

paraplu van depressie geschoven.

het groene of het witte pilletje voor

bijzonderheid is omdat de omgeving

Maar als je als weldenkend en intelligent mens nadenkt over

dient. Aan op- en afbouwschema’s

het contact met de psychotische

de grootte van het heelal. Of over de onbegrijpelijkheid van

doet de psychiater niet. Dat soort

persoon over het algemeen zoveel

de tijd en onze plaats daarin. Laat staan de zin van het leven.

dingen kosten te veel tijd.’

mogelijk mijdt.

Dan moet je sterk in je schoenen staan om niet depressief of

Cuenta Conmigo geeft mensen

gek te worden.

vooral de gelegenheid om bij een

Het ligt dan ook voor de hand om die gekte of depressie

groep te horen. Te weten dat ze niet

te bestrijden met een geloof. Misschien ook iets voor jou?

alleen zijn, neemt een deel van hun

En, hoe extremer het geloof hoe groter de zekerheden.

wanhoop weg. Voor sommige mensen

Fundamentalisme werkt in die zin uitstekend. Denk maar

is het ook een opluchting te horen dat

eens aan de zalige glimlach van de Jehovah’s Getuigen aan

Een jaar geleden heeft Rimke met

de ziekte geen straf van God is maar

uw deur of die van Antoine Bodar. Of de duizend zelfmoord-

hulp van Stedenband Tilburg-

een noodlottig toeval. We organiseren

helden in het Midden-Oosten. Dat kan alleen met een stevig

Matagalpa, ‘Cuenta Conmigo’ (je kunt

workshops en bijeenkomsten voor

geloof. Zouden de hoge cijfers van depressietekenen in de

op me rekenen) opgestart, een project

volwassenen en kinderen, maar de

hulpverlening dan voortkomen uit goddeloosheid? Omdat

voor familieleden van personen

kern van het project is het afleggen

wij het allemaal zelf moeten doen, met die zin van het leven

met een psychotische stoornis. Het

van huisbezoeken. Nicaragua is geen

draait volledig op vrijwilligers en één

land van agenda’s, telefoons en deur-

betaalde kracht en er zijn tot dusver

bellen. Vrijwel iedereen die we over

circa veertig families bij betrokken.

het project vertellen kent wel iemand

Rimke: ‘We worden in de lokale

in zijn omgeving die psychotisch is

uitvoering gesteund door een plaat-

en daar ga je dan langs. Je verschijnt

selijke NGO (Comité Mano Vuelta) en

gewoon op de drempel van een huis,

sinds kort is er ook een samenwerking

zegt goedendag, en zodra het “pase

tot stand gekomen met GGZ Midden

adelante” klinkt (kom verder), stap je

Brabant. Dat het project zo goed loopt

naar binnen en dat is het begin van

is voor een belangrijk deel te danken

alles.’

‘Te weten dat ze niet alleen zijn, neemt een deel van hun wanhoop weg’

bedoel ik. Geeft toch stof tot nadenken. Kijk de komende tijd eens goed rond en kijk hoeveel gelukzalige glimlachen je op je werkplek ontmoet. Weinig denk ik. Maar of dat te wijten is aan een depressie? Wat denk je?

> Storm

aan Rosalba. Zij is moeder van de 20 jarige Victor die al vanaf zijn 16e

Wil je meer weten over vrijwilligerswerk,

ernstig ziek is maar sinds een jaar

Cuenta Conmigo of over de mogelijkheid

gelukkig redelijk stabiel en psychose-

die de levensloopregeling biedt voor een

vrij. Rosalba krijgt als enige betaald

soortgelijk initiatief, kijk dan op de Peil-

voor haar werkzaamheden. Ze is de

pagina op intranet: Communicatie>

coördinator en zorgt dat alles goed en

Peil>achtergrondinformatie>Nicaragua Peil 3/07

17142_brochure.indd 7

7

08-06-2007 09:15:05


PSYCHIATRIE PROJECT IN NICARAGUA