Page 1

‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ااﻣﻨﻴﺖ در ددو روﻳﻜﺮد‬

‫ﮔﺮاﻳﻲ و ﻧﻮوواﻗﻊﮔﺮﺮاﻳﻲ‬ ‫واﻗﻊ ﻲ‬ ‫ﻊ‬ Compariing Secu urity in

Reealism & Neoorealism m Persp spectivees


‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺗﺤﻘﻴﻖ‬

‫‪ ٤ ‬‬

‫ﻃﺮح ﺗﺤﻘﻴﻖ‬

‫ﻓﺼﻞ اول ‪ ‬‬ ‫‪  ٦ ‬‬ ‫‪  ٧ ‬‬ ‫‪  ١٠ ‬‬

‫اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ ﻧﺎاﻣﻨﻲ‬

‫ﻓﺼﻞ دوم ‪ ‬‬ ‫‪  ١٣ ‬‬ ‫‪  ١٥ ‬‬ ‫‪  ١٧ ‬‬

‫واﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ‬ ‫واﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ در واﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ‬

‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم ‪ ‬‬ ‫‪  ١٩ ‬‬ ‫‪  ٢١ ‬‬

‫ﻧﻮواﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ در ﻧﻮواﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ‬

‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم ‪ ‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ دو روﻳﻜﺮد واﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ و ﻧﻮواﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬

‫‪ ٢٣ ‬‬ ‫‪  ٢٥ ‬‬ ‫‪  ٢٧ ‬‬

‫ﺟﻬﺖ ﻳﺎدآوري‪:‬‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻖ ﭘـﻴﺶ رو ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﻛﺘـﺎب اﺻـﻮل ﻧﮕـﺎرش و وﻳـﺮاﻳﺶ )ﺟﻤﺸـﻴﺪ ﺳﺮﻣﺴـﺘﺎﻧﻲ( وﻳﺮاﺳـﺘﺎري ﻳﺎﻓﺘـﻪ‪ ،‬در اﻳـﻦ ﻛﺘـﺎب در ﻣـﻮرد‬ ‫ارﺟﺎع ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت آﻣـﺪه‪ ،‬ﻛـﻪ ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﻣﻨـﺎﺑﻊ را در اﻧﺘﻬـﺎ آورده‪ ،‬ﺳـﭙﺲ در ﺟـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﺑﺨـﻮاﻫﻴﻢ ﺑـﻪ ﻣﻨﺒﻌـﻲ ارﺟـﺎع دﻫـﻴﻢ‬ ‫ﺷﻤﺎره ﻣﻨﺒﻊ و ﺷﻤﺎره ﺻﻔﺤﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻲآﻳﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ )‪ (1:11‬ﻛﻪ ﺷﻤﺎره ‪ 1‬ﺷﻤﺎره ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ و ‪ 11‬ﺷﻤﺎره ﺻﻔﺤﻪي آن‪.‬‬

‫‪٢‬‬


‫ﻣﺎ در آﻣﻮزشﻫﺎ و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻓﺮان ﺳﻔﻴﻨﻪاي‬ ‫درﻳﺎﻳﻲ ﺷﺒﺎﻫﺖ دارﻳﻢ ﻛﻪ ﻣﻴﺎن »ﺟﺰﻳﺮهﻫﺎ«ﻳﻲ از ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ‬ ‫در رﻓﺖ و آﻣﺪﻳﻢ؛ ﺟﺰﻳﺮهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ وﺟﻪ ارﺗﺒﺎطﺷﺎن‬ ‫ﺣﻀﻮر ﻣﺸﺘﺮك آﻧﻬﺎ در »اﻗﻴﺎﻧﻮس« ﺑﺰرگ »رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ« اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ از ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازان در اﻳﻦ ﻳﺎ‬ ‫آن ﺟﺰﻳﺮه اﻗﺎﻣﺖ داﺋﻢ ﮔﺰﻳﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻲ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ رﻓﺖ و‬ ‫آﻣﺪ ﻣﻴﺎن ﺟﺰاﻳﺮ اداﻣﻪ ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻌﺪودي از آﻧﻬﺎ‬ ‫ﺑﺮاي ﭘﻞ زدن ﻣﻴﺎن ﺟﺰاﻳﺮ ﺗﻼش ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و اﻳﻦ ﺷﺎﻳﺪ‬ ‫ﺑﺪان دﻟﻴﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺰﻳﺮهﻫﺎ ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ دور از ﻫﻢ‬ ‫)‪(23:39‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﻨﺪ‪.‬‬

‫‪٣‬‬


‫ﻃﺮح ﺗﺤﻘﻴﻖ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﺗﺤﻘﻴﻖ‪:‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ اﻣﻨﻴﺖ در دﻳﺪﮔﺎه واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ و ﻧﻮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫ﻃﺮح ﻣﺴﺌﻠﻪ‪:‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻣﻜﺘﺒﻲ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﻧﻈﺮﻳﺎت ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻜﺘﺐ ﺑﺮ ذات ﺑﺸﺮ و اﻳﻨﻜﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮداﺗﻲ ﺷﺮور‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺗﺄﻛﻴﺪ دارد‪ ،‬ﭘﺲ از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﻮﺟﻮدي ﺷﺮور اﺳﺖ در ﭘﻲ ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﺑﺮ ﻣﻲآﻳﺪ؛ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺎ‬ ‫ﻫﺪف اﻓﺰاﻳﺶ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻮﺟﺐ اﻳﺠﺎد دوﻟﺖ ﻣﻲﮔﺮدد‪ .‬دوﻟﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﺧﻮي اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺘﺸﻜﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ در ﭘﻲ ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﺑﺮ‬ ‫ﻣﻲآﻳﻨﺪ‪ ،‬و ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﻳﻌﻨﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮان ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ ﺑﻘﺎ‪ ،‬و اﻳﻦ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﻮﻧﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻛﻪ‬ ‫ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس در اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻂ‪ ،‬ﺟﻨﮓ و ﺳﺘﻴﺰ ﻣﺴﺄﻟﻪاي ﻋﺎدي و ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲآﻳﺪ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻣﻜﺘﺐ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ در ﭘﻲ ﻧﻘﺪ و ﻳﺎ ﺗﺄﻳﻴﺪ آن ﺑﺮ آﻣﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد‬ ‫ﻧﺤﻠﻪ ﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﻳﻦ ﻣﻜﺘﺐ ﮔﺮدﻳﺪه‪ ،‬ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از آﻧﺎن واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎري اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازان آن در ﻣﺒﻨﺎ ﺑﻪ ﺑﺴﻴﺎري‬ ‫از داﺷﺘﻪ ﻫﺎي واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ اﻣﺎ ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻲ از روﻳﻜﺮدﻫﺎي آن اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮاﺗﻲ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ‬ ‫دﻳﺪﮔﺎه اﻳﻦ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن )ﺳﻨﺘﻲ و ﻧﻮ( ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺸﻴﻨﻪ ﺗﺤﻘﻴﻖ‪:‬‬ ‫در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻛﺘﺎبﻫﺎ و ﻣﻘﻼت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻛﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﺘﺎبﻫﺎي ﺗﺤﻮل در ﻧﻈﺮﻳﻪ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬رواﺑﻂ‬ ‫ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎ و روﻳﻜﺮدﻫﺎ‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ در ﻣﻴﺎن ﻣﻠﻞ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻴﺎن ﻣﻠﺘﻬﺎ‪ :‬ﺗﻼش در راه ﻗﺪرت و ﺻﻠﺢ و‪ ،...‬و ﻧﻴﺰ ﻣﻘﺎﻻﺗﻲ‬ ‫ﭼﻮن ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎي ﺑﺮرﺳﻲ اﻣﻨﻴﺖ از ﺗﺌﻮري ﺗﺎ ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻣﻨﻴﺘﻲ ﺟﻬﺎن‪ ،‬رﻫﻴﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﺗﺤﻠﻴﻞ اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫در ﭘﺎراداﻳﻢ ﻫﺎي ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬روش ﺷﻨﺎﺧﺖ در ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺌﻮرﺋﺎﻟﻴﺴﻢ و‪ ...‬ﻛﻪ در آﻧﺎن ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﻪ ﺑﻴﺎن‬ ‫ﻧﻈﺮﻳﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻣﺎﺳﺖ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ در واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ‬ ‫و ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﻮأل اﺻﻠﻲ‪:‬‬ ‫ﺗﻔﺎوت ﻣﻔﻬﻮم‪ ،‬ﺟﺎﻳﮕﺎه‪ ،‬اﺑﺰار و ﺗﺄﺛﻴﺮات اﻣﻨﻴﺖ در ﻫﺮ ﻳﻚ از اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ ﭼﻴﺴﺖ؟‬ ‫ﺳﻮأﻻت ﻓﺮﻋﻲ‪:‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻧﺎاﻣﻨﻲ‬ ‫روﻳﻜﺮد واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫روﻳﻜﺮد ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫ﺗﻔﺎوت ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ در واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ و ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬

‫‪٤‬‬


‫ﻓﺮﺿﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻣﺴﺄﻟﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ رﺷﺪ ﻓﻜﺮي و ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ داراي اﺑﻌﺎد ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮي ﺷﺪه‪ ،‬و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل اراﺋﻪ‬ ‫ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺷﻔﺎفﺗﺮ از اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺗﻔﺎوت دو رﻳﻜﺮد در اﻳﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻧﮕﺎه اﻣﻨﻴﺘﻲ روﻳﻜﺮد واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ آنﻫﺎ ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﻓﺮد و‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﺖ او در رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ و در واﻗﻊ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ در ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ و ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻓﺸﺎرﻫﺎي اﻳﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺑﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻲﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﺳﺎس روﻳﻜﺮد ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻗﻮاﻋﺪ‬ ‫رﻓﺘﺎر و ﻓﺸﺎرﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از اﻳﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ )ﻛﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻓﻘﺪان اﻗﺘﺪار ﻣﺮﻛﺰي ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻛﻠﻤﻪ ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﻴﻒ آن‬ ‫اﺳﺖ( ﺑﻪ دوﻟﺖﻫﺎ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﻔﺮوض‪:‬‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺎزﻳﮕﺮان اﺻﻠﻲ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ دﻧﺒﺎل ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻫﺮج و ﻣﺮج ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺘﻐﻴﺮ واﺑﺴﺘﻪ‪ :‬ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻞ‪:‬‬ ‫ﻋﻤﻞﻛﺮد دوﻟﺖﻫﺎ و ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎي آنﻫﺎ از رﻗﺎﺑﺖ ﻗﺪرت ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ؛ ﻣﻨﺎﻓﻊ دوﻟﺖﻫﺎ‪.‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ‪:‬‬ ‫آﻧﺎرﺷﻲ‪ :‬ﺑﻪ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﺮج و ﻣﺮج ﮔﻮﻧﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ :‬ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪي ﻋﻼﻗﻪي ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﺑﻘﺎ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺎزدارﻧﺪﮔﻲ ﻫﺴﺘﻪاي و ﻧﻴﺰ ﺗﺼﺪﻳﻖ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‬ ‫ﻛﻪ رﻗﻴﺐ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺷﺨﺼﻲ ﺧﻮدش از ﺣﻤﻠﻪ ﺑﺎزداﺷﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ‪ :‬اﺷﺎره ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻈﻢ ﻳﺎ اﻣﻨﻴﺖ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن دارد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻚ وﺿﻌﻴﺖ ﺻﻠﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺠﺎﻣﻴﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﻤﺎي اﻣﻨﻴﺖ‪ :‬دوﻟﺖﻫﺎ در ﺻﺪد ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻴﺰان ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪي ﻫﻤﺴﺎﻳﮕﺎن ﺧﻮﻳﺶ و ﻧﻴﺮوﻫﺎي درون ﻣﻨﻄﻘﻪاي ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ و از آن‬ ‫ﺗﻔﺴﻴﺮي ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮد دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺗﺤﻘﻴﻖ‪:‬‬ ‫اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻬﺎر ﺑﺨﺶ اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺗﻬﺪﻳﺪات اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ را ﺑﺮرﺳﻲ‬ ‫ﻛﺮدهاﻳﻢ‪ ،‬در ﺑﺨﺶ دوم‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﻴﺎن دﻳﺪﮔﺎه واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ و ﻧﮕﺮش اﻣﻨﻴﺘﻲ اﻳﻦ روﻳﻜﺮد ﻣﻲﭘﺮدازﻳﻢ‪ ،‬در ﺳﻮﻣﻴﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫و اﻣﻨﻴﺖ در اﻳﻦ روﻳﻜﺮد را از ﻧﻈﺮ ﻣﻲﮔﺬراﻧﻴﻢ و در ﺑﺨﺶ ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي اﻣﻨﻴﺖ در اﻳﻦ دو دﻳﺪﮔﺎه ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬

‫‪٥‬‬


‫ﭼﻜﻴﺪه‬ ‫از زﻣﺎن ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻳﻜﻲ از ﻧﻈﺮﻳﺎت ﻣﺴﻠﻂ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﻮده اﺳﺖ‬ ‫و از دﻳﮕﺮ ﺳﻮ ﺣﻔﻆ اﻣﻨﻴﺖ ﻳﻚ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ دﻏﺪﻏﻪﻫﺎي اﺻﻠﻲ دوﻟﺖﻫﺎ در ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻧﻴﺰ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﻤﺎره ﻣﻲرود‪.‬‬ ‫ﻛﺎﻧﻮن اﺻﻠﻲ اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي اﻣﻨﻴﺖ در دو ﻧﻈﺮﻳﻪي »واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ« و »واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫ﻧﻮﻳﻦ ﻳﺎ ﺳﺎﺧﺘﺎري« اﺳﺖ‪ .‬ﺿﻤﻦ اراﺋﻪي ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻪ ﺑﻴﺎن وﻳﮋﮔﻲﻫﺎ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ آن در اﻳﻦ دو‬ ‫ﻣﻜﺘﺐ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻧﻴﺰ اﺷﺎره دارﻳﻢ ﻛﻪ ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ ﺑﺮ آن ﺑﻮد ﺗﺎ اﻧﺘﻘﺎدات وارد ﺑﺮ‬ ‫ﻧﻈﺮﻳﻪي واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ را ﺑﺎ ﭘﻮﺷﺶ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺑﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪي ﻣﺴﻠﻂ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ اول‬ ‫‪1‬‬

‫اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﻏﻴﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺒﻬﻢ‪ ،‬ﻧﺎرﺳﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻫﻴﺘﺎً ﺟﺪال ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰ و ﺷﺨﺼﻴﺘﺎً ﻣﺘﺒﺎﻳﻦ و ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ اﺳﺖ‪ .‬از اﻳﻦ رو اﻣﻨﻴﺖ را‬ ‫ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در ﻣﻮارد ﻣﺸﺨﺼﻲ ﻣﻲﺗﻮان آن را ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻛﺮد‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ در زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻲﻫﺮاس ﺑﻮدن و آراﻣﺶ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﻨﻴﺖ ﺣﺮﻛﺘﻲ اﺳﺖ ﺿﺪ ﺗﺮس‪ ،‬ﺿﺪ ﺿﻌﻒ و ﻣﻜﺎن اﻣﻦ‪،‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺟﺎﻳﮕﺎﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺎﻟﻲﺗﺮﻳﻦ اﺣﺴﺎس و ﻋﻮاﻃﻒ اﻧﺴﺎﻧﻲ در آن رﺷﺪ و ﻧﻤﻮ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬داﻳﺮةاﻟﻤﻌﺎرف ﺑﺰرگ ﻻروس‬ ‫ذﻳﻞ واژه ‪ security‬آورده اﺳﺖ »وﺿﻌﻴﺘﻲ ﻛﻪ ﺷﺨﺺ در آن از ﺧﻄﺮ واﻫﻤﻪ ﻧﺪارد و آراﻣﺶ ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ از آن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫در واژهﻧﺎﻣﻪ دﺑﻮ ﻫﻢ از اﻣﻨﻴﺖ اﻳﻦ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ‪ :‬ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد و آرام ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﺧﻮد را ﻣﺼﻮن از ﺧﻄﺮ‬ ‫ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ و وﺿﻌﻴﺖ و ﺣﺎﻟﺖ آراﻣﻲ ﻛﻪ از ﻓﻘﺪان ﺧﻄﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ«‪ .‬در زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻧﻴﺰ ذﻳﻞ واژه اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﺣﺎﻟﺖ ﻳﺎ‬ ‫)‪(1:0‬‬ ‫اﺣﺴﺎس آزاد ﺑﻮدن از ﺗﺮس و ﺑﻴﻤﻨﺎﻛﻲ‪ ،‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫در ﺧﺼﻮص ﻣﻔﻬﻮمﺷﻨﺎﺳﻲ اﻣﻨﻴﺖ‪ 2‬ﺑﺎﻳﺪﮔﻔﺖ ﺗﻨﻮع ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮي ﺑﻮزان آن را ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ و وﻟﻔﺮز آن را‬ ‫ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﻣﺒﻬﻢ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ اوﻟﻮﻳﺖ ﺳﻴﺎﺳﺖﻫﺎي داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ﻫﺮ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ و ﺗﺸﻜﻴﻞ و ﺗﺪاوم‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪﻧﻲ‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي ﺑﺮاي رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﺣﻔﻆ و ﮔﺴﺘﺮش ارزشﻫﺎي ﻣﻠﻲ‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاري و ﺷﻜﻮﻓﺎﻳﻲ اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﺗﺄﻣﻴﻦ‬ ‫رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ و‪ ...‬ﻫﻤﻪ و ﻫﻤـﻪ در ﮔﺮو اﻣﻨﻴـﺖ اﺳﺖ و ﺳـﺎزﻣـﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﻌﻨﻲ آن را ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫اﻋﻼم ﻧﻤﻮده‪» :‬اﻳﻦﻛﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎ از ﺣﻤﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻴﻤﻨﺎك ﻧﺒﻮده و ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ آزاداﻧﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫ﺧﻮد را دﻧﺒﺎل ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ «.‬و در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﻠﻮم ﺳﻴﺎﺳﻲ آﻣﺪه اﺳﺖ‪» :‬اﻣﻨﻴﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﺗﻀﻤﻴﻦ اﻳﻤﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻗﺮاردادﻫﺎي‬ ‫ﺗﻨﻈﻴﻤﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﺮاي ﻛﺎﻫﺶ اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺮوز ﺧﻄﺮ ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺑﺮﻗﺮاري ﻣﺬاﻛﺮه ﺑﻪ ﺟﺎي ﻣﺤﺎرﺑﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺻﻠﺢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﺮط ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺼﻮﻧﻴﺖ از ﺗﻌﺮض و ﺗﺼﺮف اﺟﺒﺎري و ﺑﺪون رﺿﺎﻳﺖ و دورﻣﺎﻧﺪن از ﺧﻄﺮات و ﺗﻌﺪﻳﺎت ﺑﻪ ﺣﻘﻮق‬ ‫و آزاديﻫﺎي ﻣﺸﺮوع‪ ،«.‬ﻳﺎ اﻳﻦﻛﻪ در ﺟﺎﻳﻲ دﻳﮕﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد اﻣﻨﻴﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺮﺣﺬرﺑﻮدن از ﺧﻄﺮاﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ و ارزشﻫﺎي‬ ‫ﺣﻴﺎﺗﻲ را ﻣﻮردﺗﻬﺪﻳﺪ ﻗﺮار ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ در ﻣﻮرد اﻓﺮاد و ﭼﻪ در ﻣﻮرد اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﺑﺸﺮي و واﺣﺪﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ« و‬ ‫اﻳﻦﻛﻪ ﻟﻴﭙﻤﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪» :‬ﻳﻚ ﻣﻠﺖ وﻗﺘﻲ داراي اﻣﻨﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺻﻮرت اﺟﺘﻨﺎب از ﺟﻨﮓ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ارزشﻫﺎي اﺳﺎﺳﻲ ﺧﻮد‬ ‫)‪(2:0‬‬ ‫را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ‪ ،‬و در ﺻﻮرت اﻗﺪام ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آن را ﭘﻴﺶ ﺑﺒﺮد«‪.‬‬

‫‪١‬‬

‫‪. Security‬‬ ‫‪. Conceptualization of Security‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪. Barry Buzan‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪٦‬‬


‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ رواﺑﻂ ﻗﺪرت ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ و ﺣﺘﻲ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﺸﺨﺺﺗﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دﻓﺎع ﻧﻈﺎﻣﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫ﺗﻬﺪﻳﺪات ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﺤﺪود و راﻳﺞ از اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺤﺼﺮاً ﺑﻪ ﺣﻮزه ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻳﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻛﻠﻲﺗﺮ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺣﻔﻆ ﺗﻤﺎﻣﻴﺖ ارﺿﻲ ﻛﺸﻮر ﻳﺎ ﺻﺮﻓﺎً اﻳﻤﻨﻲ و دوام ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻳﻚ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺧﺎص در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻬﺪﻳﺪاﺗﻲ‬ ‫)‪(3:10‬‬ ‫ﻛﻪ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺧﺸﻮﻧﺖآﻣﻴﺰﻧﺪ ﺑﺎز ﻣﻲﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﻫﺪف دوﻟﺖ آن اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺘﺶ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺷﻮد‪ .‬اﺣﺘﻤﺎل دارد ﺑﻴﺶﺗﺮ ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﻣﻨﻴﺘﻰ‪ ،‬دوﻟﺖ را ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻣﺮﺟﻊ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺗﻔﺎﻗﻰ ﻧﻴﺴﺖ زﻳﺮا دوﻟﺖ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻧﻬﺎدي اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ آن ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﺧﻮد و ﺟﻬﺎن‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎن داده و ﺑﺪﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺮاي ﻣﺸﻜﻼت ﻣﺸﺘﺮك ﺟﻬﺎﻧﻰ راه ﺣﻠﻰ ﺟﺴﺖوﺟﻮ ﻣﻰﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎﻳﻰ ﻫﻤﭽﻮن‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻧﻮواﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻧﺌﻮﻟﻴﺒﺮاﻟﻴﺴﻢ‪ ،‬ﻧﺌﻮﻧﻬﺎدﮔﺮاﻳﻰ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺻﻠﺢ‪ ،‬ﺑﻪ دوﻟﺖ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺮﺟﻌﻰ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻣﻨﻴﺘﺶ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺷﻮد‬ ‫ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ‪ ،‬ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﺑﺮ اﻣﻨﻴﺖ دوﻟﺖ ﻣﺤﻮر ﺗﺄﻛﻴﺪ دارﻧﺪ در دو ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪي ﻣﻰﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ .1‬دﻳﺪﮔﺎه دوﻟﺖ ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺪود؛‬ ‫‪ .2‬دﻳﺪﮔﺎه دوﻟﺖ ﻣﺤﻮر ﻧﺎﻣﺤﺪود‪.‬‬ ‫دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎي دوﻟﺖ ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺪود آنﻫﺎﻳﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ دوﻟﺖ و ﻧﻪ دﻳﮕﺮ ﺳﻄﻮح ﻳﺎ واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺤﻠﻴﻞ‪ ،‬در ارﺗﺒﺎط ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎﻳﻰ ﻫﻤﭽﻮن واﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻧﻮواﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻧﺌﻮﻟﻴﺒﺮاﻟﻴﺴﻢ‪ ،‬ﻧﺌﻮﻧﻬﺎدﮔﺮاﻳﻰ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺻﻠﺢ‪ ،‬در اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه‬ ‫ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎى دوﻟﺖ ﻣﺤﻮر ﻧﺎﻣﺤﺪود‪ ،‬ﺑﺮ ﺗﺄﺛﻴﺮ دﻳﮕﺮ ﺳﻄﻮح ﺑﺮ دوﻟﺖ ﺗﺄﻛﻴﺪ دارﻧﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ دوﻟﺖ ﺑﺎﻳﺪ از ﭘﻨﺞ ﺑﻌﺪ‬ ‫ﻧﻈﺎﻣﻰ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻰ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎ را ﻣﻰﺗﻮان در دو ﺷﻜﻞ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪى ﻛﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻰ ﻛﻪ ﺑﺮ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻰ ﺗﻤﺮﻛﺰ دارﻧﺪ و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎل دارد اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از زور ﻣﻨﺠﺮ‬ ‫ﺷﻮد‪ .‬ﮔﺮوﻫﻰ دﻳﮕﺮ اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ ﻛﻪ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎى ﻏﻴﺮﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﻮﺳﺘﮕﻰ اﺑﻌﺎد اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﺤﺎء ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن دوﻟﺖ را‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻃﺮه ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪.‬‬ ‫ﺗﻤﺎﻳﺰ اﺻﻠﻰ و ﺟﺪي ﺑﻴﻦ ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎي دوﻟﺖ ﻣﺤﻮر ﻣﺤﺪود و ﻧﺎﻣﺤﺪود آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز »ﻣﺤﺪود« ﺑﻪﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮدهاى‬ ‫ﺑﺮ ﺗﻌﺎﻣﻞ دوﻟﺖﻫﺎ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ ﺗﻤﺮﻛﺰ دارﻧﺪ و اﻳﻦ در اﺑﺘﺪا ﺑﺎ ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ ﺗﺤﻠﻴﻞ‪ ،‬در ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ‬ ‫ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎي »ﻧﺎﻣﺤﺪود« ﺑﺮ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺧﺎﺻﻰ ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎل دارد ﻫﻢ در ﺳﻄﺢ داﺧﻠﻰ و ﻫﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ اﻳﺠﺎد ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻤﺮﻛﺰ‬ ‫)‪(4:0‬‬ ‫دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻔﻬﻮم واﺣﺪي وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ را از دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﭼﻮن اﻣﻨﻴﺖ ﻓﺮدي‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ و‪ ...‬ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار دادهاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ اﻣﻨﻴﺘﻲ ﺑﻴﺎن ﺷﺪه‪ ،‬در ﺑﻄﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ واﺑﺴﺘﻪ و ﺣﻠﻘﻪﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﻤﻲﺗﻮان آنﻫﺎ را ﺑﻪ ﻛﻠﻲ از ﻫﻢ‬ ‫ﻣﺠﺰا داﻧﺴﺖ؛ اﻣﺎ آﻧﭽﻪ در اﻳﻦ ﻧﻮﺷﺘﺎر ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻣﺎﺳﺖ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻪ آن ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬ ‫‪1‬‬

‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ‬ ‫واژه اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ از ﻫﻤﺎن آﻏﺎز دوران رواج ﺧﻮد‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺑﺴﻴﺎري دﻳﮕﺮ از اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻋﻴﻨﻲ‪ ،‬ﻃﻮري ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ روﺷﻦ و ﺑﺪﻳﻬﻲ دارد‪ ،‬اﻣﺎ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﻳﮕﺮ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻲ‪ ،‬داراي ﻣﻔﺎﻫﻴﻤﻲ ﻣﺘﻌﺪد و ﭘﻴﭽﻴﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ رﻳﺸﻪ آن در ﺗﻠﻘﻲ و ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﺘﻔﺎوت اﻓﺮاد‪ ،‬ﮔﺮوهﻫﺎ و ﻛﺸﻮرﻫﺎ از اﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس‪ ،‬آرﻧﻮﻟﺪ وﻟﻔﺮز‬ ‫ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪» :‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﻧﻤﺎد اﺑﻬﺎمآﻣﻴﺰي اﺳﺖ ﻛﻪ اﺻﻼً ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ داراي ﻣﻌﻨﺎي دﻗﻴﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ «.‬ﺑﻮزان ﻫﻢ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬

‫‪National Security‬‬

‫‪١‬‬

‫‪٧‬‬


‫»ﺳﻴﺎﺳﺖﻣﺪاران از اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ را ﻣﺒﻬﻢ و ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻛﺎﻣﻼً ﺧﻮﺷﺤﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ ﭼﺮا ﻛﻪ در ﺣﻤﺎﻳﺖ از‬ ‫اﻫﺪاف ﻣﺘﻨﻮع ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺪان ﺗﻤﺴﻚ ﻛﺮد«‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ در ﻣﻌﻨﻲ ﻋﺎم ﻛﻠﻤﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي آزادي از ﺗﺮس و ﻓﻘﺪان ﺧﻄﺮ ﺟﺪي از ﺧﺎرج ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺣﻴﺎﺗﻲ و اﺳﺎﺳﻲ‬ ‫ﻣﻤﻠﻜﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻳﻜﻲ از ﻫﺪفﻫﺎي اﺻﻠﻲ ﻫﺮ ﻛﺸﻮري ﺗﺄﻣﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ اﺳﺖ و اﻳﻦ ﺑﻪ آن ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺳﻌﻲ ﻛﻨﺪ ﺧﻄﺮ‬ ‫ﺟﺪي ﻣﺘﻮﺟﻪ ارزشﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ آن ﻧﺸﻮد‪ .‬در داﻳﺮهاﻟﻤﻌﺎرف ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪» :‬ﺗﻮان ﻳﻚ‬ ‫)‪(1:0‬‬ ‫ﻣﻠﺖ در ﺣﻔﻆ ارزشﻫﺎي داﺧﻠﻲ از ﺗﻬﺪﻳﺪات ﺧﺎرﺟﻲ«‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﺣﺎﻟﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن ﻣﻠﺘﻲ ﻓﺎرغ از ﺗﻬﺪﻳﺪ از دﺳﺖ دادن ﺗﻤﺎم ﻳﺎ ﺑﺨﺸﻲ از ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬ﻗﻠﻤﺮو ﻳﺎ داراﻳﻲ ﺧﻮد ﺑﻪﺳﺮ‬ ‫ﺑﺮد و ﺑﺎﻻﺧﺮه اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﺼﻮﻧﻴﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﻳﺎ ﻣﻄﻠﻖ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر از ﺣﻤﻠﻪ ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺧﺮاﺑﻜﺎراﻧﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻳﺎ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ واردﻛﺮدن ﺿﺮﺑﻪﻛﺎري و ﻣﺮﮔﺒﺎر در ﺻﻮرت ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻦ‪ .‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﺑﻴﺎنﮔﺮ ﺗﻤﺎم‬ ‫ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ آﻣﺎدﮔﻲ ﺑﺮاي ﻣﺨﺎﺻﻤﻪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺑﺎزداﺷﺘﻦ از آن‪ ،‬ﻳﺎ دوريﮔﺰﻳﺪن از آن‪.‬‬ ‫ﺑﻮزان ﻣﺮﺟﻊ اﻣﻨﻴﺖ را دوﻟﺖ ﻣﻲداﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻛﻮﻟﻮزﻳﺞ‪ 1‬ﻣﺮﺟﻊ اﻣﻨﻴﺖ را از دوﻟﺖ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﻲﺑﺮد او ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪» :‬ﺳﻴﺎﺳﺖ اﻣﻨﻴﺘﻲ ﻋﺒﺎرت‬ ‫اﺳﺖ از ﺗﻼش دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺮاي ﺗﺤﺖﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮاردادن و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻛﻠﻲ ﻧﻈﺎم اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻳﺎ اﺟﺰاي ﺗﺸﻜﻴﻞدﻫﻨﺪة آن‬ ‫)‪(2:0‬‬ ‫ﻣﻄﺎﺑﻖ آﻧﭽﻪ ﺧﻮد ﻣﻄﻠﻮب ﻣﻲداﻧﻨﺪ«‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً آرﻧﻮﻟﺪ وﻟﻔﺮزﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ » :‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻰ ﻧﻤﺎد اﺑﻬﺎمآﻣﻴﺰى اﺳﺖ ﻛﻪ اﺻﻼً ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ داراى ﻣﻌﻨﺎى دﻗﻴﻖﺑﺎﺷﺪ«‪.‬‬ ‫در داﻳﺮةاﻟﻤﻌﺎرف ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪ ،‬اﻳﻦ واژه ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ‪» :‬ﺗﻮان ﻳﻚﻣﻠﺖ در ﺣﻔﻆ ارزشﻫﺎى داﺧﻠﻰ از ﺗﻬﺪﻳﺪات‬ ‫ﺧﺎرﺟﻰ«؛ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﻃﻰ ﭘﮋوﻫﺸﻰ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ اﻣﻨﻴﺖ« آن را ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪» :‬اﻳﻦ ﻛﻪ‬ ‫ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻫﻴﭻﮔﻮﻧﻪ اﺣﺴﺎس ﺧﻄﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣﻰ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻳﺎ اﻗﺘﺼﺎدى ﻧﻜﺮده و ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ آزاداﻧﻪ ﮔﺴﺘﺮش و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺧﻮﻳﺶ را‬ ‫ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻛﻨﻨﺪ«‪.‬‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻛﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻰ را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬واﻟﺘﺮﻟﻴﭙﻤﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻟﻴﭙﻤﻦﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪» :‬ﻳﻚ ﻣﻠﺖ وﻗﺘﻰ داراى‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺻﻮرت اﺟﺘﻨﺎب از ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺑﺘﻮاﻧﺪ ارزشﻫﺎى اﺳﺎﺳﻰ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ و در ﺻﻮرت اﻗﺪام ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آن‬ ‫را ﭘﻴﺶﺑﺒﺮد«‪.‬‬ ‫آرﻧﻮﻟﺪ وﻟﻔﺮز در ﺟﺎى دﻳﮕﺮ اﻣﻨﻴﺖ را اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪» :‬اﻣﻨﻴﺖ در ﻳﻚ ﻣﻔﻬﻮم ﻋﻴﻨﻰ‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﻘﺪان ﺗﻬﺪﻳﺪﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﺑﻪ ارزشﻫﺎى اﻛﺘﺴﺎﺑﻰﺗﻠﻘﻰ ﻣﻰﺷﻮد و در ﻳﻚ ﻣﻔﻬﻮم ذﻫﻨﻰ‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻓﻘﺪان دﻟﻬﺮه و ﻧﮕﺮاﻧﻰ از ﺑﻪﻣﺨﺎﻃﺮه اﻓﺘﺎدن ارزشﻫﺎ و‬ ‫)‪(5:0‬‬ ‫ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪى ﻻزم در ﻛﺴﺐ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ارزﻳﺎﺑﻰﻣﻰﺷﻮد«‪.‬‬ ‫آرﻧﻮﻟﺪ وﻟﻔﺮز ﺳﻪ دﻫﻪ ﭘﻴﺶ در ﻛﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺎم »اﺧﺘﻼف و ﺗﺸﺮﻳﻚ ﻣﺴﺎﻋﻲ«‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎدي اﺑﻬﺎم آﻣﻴﺰ‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮد ﻛﻪ »اﺻﻼً ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ داراي ﻣﻌﻨﺎي دﻗﻴﻖ ﺑﺎﺷﺪ«‪ .‬آﻟﺴﺘﺎﻳﺮ ﺑﻮﻛﺎن ﻧﻴﺰ ﻣﻲﻧﻮﻳﺴﺪ‪» :‬اﻣﻨﻴﺖ واژهاي اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺑﺴﻴﺎري دارد«‪ .‬ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ اﻳﻦ اﻛﺘﻔﺎ ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ را ﺑﺎ ﻧﺒﻮد ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻳﺎ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻠﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫ﺑﺮاﻧﺪازي و ﺣﺠﻤﻪي ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺎﻳﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ از اﻣﻨﻴﺖ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎي در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺮ اﺑﻌﺎد اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻧﻴﺰ‬ ‫ﺑﻌﺪ داﺧﻠﻲ اﻣﻨﻴﺖ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮي ﺑﻮزان‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار دادن اﻳﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺑﺮاي ﭘﺮﻫﻴﺰ از اﻳﻦ ﺗﻨﮕﻨﺎ ﻣﻲﻛﻮﺷﺪ‬ ‫و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ را ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻣﻮارد ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﺗﻮان از آن‬ ‫ﺗﻌﺮﻳﻔﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ داد«‪ .‬او در ﺑﺮرﺳﻲ اﺳﺎﺳﻲ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺎم »ﻣﻌﻀﻞ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ«‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﻮردي ﺑﺎ‬ ‫)‪(3:195‬‬ ‫ﻣﺴﺄﻟﻪ اﻣﻨﻴﺖ اﻛﺘﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫‪Kolodziej‬‬

‫‪١‬‬

‫‪٨‬‬


‫ﺑﺮي ﺑﻮزان ﻧﻴﺰ در ﻛﺘﺎب »ﻣﺮدم‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ و ﺗﺮس«‪ 1‬ﺿﻤﻦ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ »اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ« ﺑﻪ ﺟﺎي اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ‪ ،‬اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻈﺎﻣﻲ و ﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺘﻲ را ﻣﻄﺮح ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ در ﻧﻈﺎم ﻧﻮﻳﻦ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ دﻳﮕﺮ‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺧﻮد ﻧﻤﻲاﻧﺪﻳﺸﻨﺪ ﭼﺮا ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮات ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ دارﻧﺪ و در اﻳﻨﺠﺎ دﻳﮕﺮ ﺳﻮد ﻳﻚ‬ ‫دوﻟﺖ‪ ،‬زﻳﺎن دوﻟﺖ دﻳﮕﺮ و ﺑﺮﻋﻜﺲ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺳﻮد ﻳﻜﻲ‪ ،‬ﺳﻮد ﻫﻤﻪ و زﻳﺎن ﻳﻚ دوﻟﺖ‪ ،‬زﻳﺎن ﻫﻤﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب‬ ‫ﻣﻲآﻳﺪ‪ .‬از ﻧﻈﺮ او ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ ﺷﻮروي ﺑﺮ اﺛﺮ واﮔﺮاﻳﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت ﻗﻮﻣﻲ و ﻳﺎ ﺑﺮﻋﻜﺲ اﺗﺤﺎد ‪ 25‬ﻛﺸﻮر در ﻗﺎﻟﺐ اﺗﺤﺎدﻳﻪ‬ ‫اروﭘﺎ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﮔﺬار از ﻧﻈﺎم ﺳﻨﺘﻲ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ دوﻟﺖ ﻣﻠﺖ و دﻟﻴﻠﻲ ﺑﺮ ﻓﺮاﻣﻠﻲﺑﻮدن ﭘﺪﻳﺪة اﻣﻨﻴﺖ اﺳﺖ و اﻳﻦ ﭘﺎرادﻳﻢﻫﺎ ﻧﺸﺎنﮔﺮ‬ ‫آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻫﻤﻪ ﺑﻴﺎﻧﺪﻳﺸﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻓﺮدي و اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ دﻳﮕﺮ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﻛﺎرﺳﺎز ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در‬ ‫)‪(2:0‬‬ ‫دﻧﻴﺎي ﺟﻬﺎﻧﻲﺷﺪة اﻣﺮوز ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﺔ اﻣﻨﻴﺘﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻌﺮﻳﻒ واﻟﺘﺮﻟﻴﭙﻤﻦ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ در ﻣﻌﻨﻲ ﻋﺎم ﻛﻠﻤﻪ‪ ،‬ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ ﺑﻮد و ﻧﺒﻮد اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻛﺸﻮر در دﻓﻊ و از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن ﺣﻤﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ او ﺗﺄﻛﻴﺪ دارد ﻛﻪ ﺣﻤﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ آﺧﺮﻳﻦ اﻫﺮﻣﻲ اﺳﺖ‬ ‫ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬وي در ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺟﻨﮓ اﻇﻬﺎر ﻣﻲدارد ﺟﻨﮓ »راﻫﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻃﻲ آن ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت ﺑﺰرگ اﺗﺨﺎذ ﻣﻲ‪-‬‬ ‫)‪(6:160‬‬ ‫ﺷﻮد«‪.‬‬ ‫اﮔﺮ در ﺗﻌﺎرﻳﻒ ﻣﺰﺑﻮر دﻗﺖ ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻰﺗﻮان ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﺸﺘﺮك ﻗﺎﺑﻞﻗﺒﻮل ﺗﻤﺎم ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان ﺑﺮ روى‬ ‫ﺿﺮورت »ﺣﻔﻆ وﺟﻮد ﺧﻮد« ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻰازﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮان‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﻳﺎ ﺣﻔﻆ ﺧﻮد را در ﭼﻬﺎر ﭘﺪﻳﺪه ﺑﺎ ارزش ﺧﻼﺻﻪ‬ ‫ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ (1‬ﺣﻔﻆ ﺟﺎن ﻣﺮدم؛‬ ‫‪ (2‬ﺣﻔﻆ ﺗﻤﺎﻣﻴﺖ ارﺿﻰ؛‬ ‫‪ (3‬ﺣﻔﻆ ﻧﻈﺎم اﻗﺘﺼﺎدى وﺳﻴﺎﺳﻰ؛‬ ‫‪ (4‬ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل و ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﻛﺸﻮر‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﭼﻬﺎر ﻣﻘﻮﻟﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﻮﻫﺮه اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻰﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻰآﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻰ داراى دو ﺑﻌﺪ داﺧﻠﻰ و ﺧﺎرﺟﻰ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻚدﻳﮕﺮﻣﺮﺗﺒﻂ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻰﺗﻮان آن را اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد‪» :‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻰ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ دﺳﺖﻳﺎﺑﻰ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻄﻰ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر اﻣﻜﺎن ﻣﻰدﻫﺪ از ﺗﻬﺪﻳﺪﻫﺎى ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻳﺎ ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ‬ ‫ﺧﺎرﺟﻰ و ﻧﻔﻮذ ﺳﻴﺎﺳﻰ و اﻗﺘﺼﺎدى ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ در اﻣﺎن ﺑﺎﺷﺪ و در راه ﭘﻴﺶﺑ‪‬ﺮد اﻣﺮﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدى‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ واﻧﺴﺎﻧﻰ و ﺗﺄﻣﻴﻦ‬ ‫)‪(5:0‬‬ ‫وﺣﺪت و ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ ﻛﺸﻮر و رﻓﺎه ﻋﺎﻣﻪ ﻓﺎرغ از ﻣﺪاﺧﻠﻪﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﮔﺎم ﺑﺮدارد«‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ داراي ﺻﻔﺎت و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت زﻳﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ .1‬اﻣﻨﻴﺖ اﻣﺮي ﻧﺴﺒﻲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .2‬اﻣﻨﻴﺖ ﭘﺪﻳﺪهاي ذﻫﻨﻲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﺑﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ و ﻗﺪرت راﺑﻄﻪ ﻣﻨﻄﻘﻲ و ﻫﻤﻴﺸﮕﻲ وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﻋﺮﺻﻪ ﻗﻠﻤﺮو و ﺣﺮﻳﻢ اﻣﻨﻴﺘﻲ‪ ،‬ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ و ﮔﺴﺘﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (1‬اﻣﻨﻴﺖ اﻣﺮي ﻧﺴﺒﻲ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﻨﻴﺖ ﭘﺪﻳﺪهاي ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ زﻣﺎن‪ ،‬اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي‪ ،‬اوﺿﺎع و اﺣﻮال‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﺸﻮر و دﻳﺪ و ﻧﻈﺮ رﻫﺒﺮان‪ ،‬ﻧﺨﺒﮕﺎن و ﻣﺮدم در ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﻛﻤﻴﺖ اﻣﻨﻴﺖ و ﻧﺤﻮه ﺗﺤﺼﻴﻞ‬ ‫و ﺣﻔﻆ آن ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺴﺰاﻳﻲ دارد‪ .‬از اﻳﻦ روﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ و ﺣﺪود و ﻃﺮق ﺗﺤﺼﻴﻞ و ﺣﻔﻆ آن در ﺟﻬﺎن اﻣﺮوزي ﺑﺎ زﻣﺎن‬ ‫ﻗﺒﻞ از اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه ﻫﺎ ﺗﻔﺎوت ﻓﺎﺣﺸﻲ دارد‪.‬‬

‫‪People, States and fear‬‬

‫‪١‬‬

‫‪٩‬‬


‫‪ (2‬اﻣﻨﻴﺖ ﭘﺪﻳﺪهاي ذﻫﻨﻲ اﺳﺖ‪ .‬اﺣﺴﺎس اﻣﻨﻴﺖ و ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ آن واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﻈﺮي ﻛﻪ ﻣﺮدم و دوﻟﺖ ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫)‪(6:191‬‬ ‫ﺑﻪ دﺷﻤﻦ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ و ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺧﻮد دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ذﻫﻨﻲ ﺑﻮدن اﻣﻨﻴﺖ را ﻣﻲﺗﻮان ﻧﺎﺷﻲ از ‪ 4‬اﻣﺮ داﻧﺴﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻣﻴﺰان اﻋﺘﺒﺎري ﻛﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن و ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮﻧﺪﮔﺎن ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﺮاي ﻧﻴﺮوﻫﺎي ﺗﻬﺪﻳﺪﻛﻨﻨﺪه ﻗﺎﺋﻞ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻣﻴﺰان ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻛﻪ آﻧﺎن ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﻳﺎ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪزا ﺑﺮﻗﺮار ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﻣﻴﺰان ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ )ﻣﺤﺪودﻳﺖ و ﻣﻘﺪورات( ﺧﻮدي در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ دﻳﮕﺮي )ﺗﻬﺪﻳﺪ(؛‬ ‫‪ .4‬ﻣﻴﺰان و درﺟﻪ اﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬ﻓﻮرﻳﺖ‪ ،‬اوﻟﻮﻳﺖ و ﻣﺮﻛﺰﻳﺖ ارزشﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﻳﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3‬ﺑﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ و ﻗﺪرت راﺑﻄﻪ ﻣﻨﻄﻘﻲ و ﻫﻤﻴﺸﮕﻲ وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫داﻣﻨﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﺑﺎ ﻗﺪرت آن ﻛﺸﻮر ارﺗﺒﺎط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ دارد و ﻗﺪرت ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺑﻴﺶﺗﺮ‬ ‫ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﻋﻠﻢ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺮ اﻳﻦ اﻋﺘﻘﺎدﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻔﺎوﺗﻲ آﺷﻜﺎر ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ از ﻧﻈﺮ ﻣﺎﻫﻴﺖ‪ ،‬اﻧﺪازه‬ ‫و ﻧﻔﻮذ آنﻫﺎ وﺟﻮد دارد؛ اﻣﺎ درﺑﺎره ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ دﺳﺘﻪﺑﻨﺪي آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ اﺧﺘﻼﻓﺎت درﺧﻮر ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲﺧﻮرد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ‬ ‫ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ داراي دو ﺑﻌﺪ داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻚدﻳﮕﺮ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻘﺎ و ﺣﻔﻆ و اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺪرت‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﺟﺎن‬ ‫ﻣﺮدم‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﺗﻤﺎﻣﻴﺖ ارﺿﻲ‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﻧﻈﺎم اﻗﺘﺼﺎدي و ﺳﻴﺎﺳﻲ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل و ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﻛﺸﻮر را ﻣﻲﺗﻮان ﺟﻮﻫﺮه‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آورد‪.‬‬ ‫‪ (4‬ﻋﺮﺻﻪ ﻗﻠﻤﺮو و ﺣﺮﻳﻢ اﻣﻨﻴﺘﻲ‪ ،‬ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ و ﮔﺴﺘﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ ﺑﻮدن ﺣﺮﻳﻢ اﻣﻨﻴﺘﻲ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ در ﺳﻴﺮ ﺗﻄﻮر و ﺗﻮﺳﻊ ﺧﻮد در زﻣﻴﻨﻪﻫﺎ و ﻋﺮﺻﻪﻫﺎي ﻣﺘﻨﻮع و ﻣﺘﻌﺪدي‬ ‫ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬وﻳﮋﮔﻲﻫﺎي دﻳﮕﺮي از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺤﻮلﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮدن‪ ،‬اﺣﺴﺎﺳﻲ و ارادي ﺑﻮدن و ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﻧﺪازهﮔﻴﺮي ﺑﻮدن‬ ‫)‪(1:0‬‬ ‫را ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮاي اﻣﻨﻴﺖ ﺑﺮﺷﻤﺮد‪.‬‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ ﻧﺎاﻣﻨﻲ‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻫﺮ ﻣﻠﺘﻲ اﺗﻜﺎي ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎي دﻳﮕﺮ از ﺟﻬﺖ درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻤﻚﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي‪،‬‬ ‫ﻧﻈﺎﻣﻲ و ﻓﻨﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺎﻣﻞ دﻳﮕﺮ ﻧﺎاﻣﻨﻲ و ﺧﻄﺮ ﺑﺮاي اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﻛﺸﻮري ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻧﺎﺷﻲ از ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي و‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ازدﻳﺎد و اﻧﻔﺠﺎر ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪﮔﻲ ﻛﺸﻮر ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﭘﻮﭼﺎﻻ اﻇﻬﺎر‬ ‫ﻣﻲدارد‪» :‬در ﻳﻚ ﺟﺎﻣﻌﻪي در ﺣﺎل ﻣﺪرن ﺷﺪن‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺳﺖ و ﺑﺪون ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ اﻣﻨﻴﺘﻲ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ«‪.‬‬ ‫ﻛﺜﺮت ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺪرت ﻛﺸﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺒﺐ ﻧﺎاﻣﻨﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ ﻣﻲﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ و ﭘﺪﻳﺪهﻫﺎي زﻳﺮ اﻣﻨﻴﺖ ﻛﺸﻮر را ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﻣﻲاﻧﺪازﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻇﻬﻮر و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي ﻛﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژي ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻛﺜﺮت و اﻧﻔﺠﺎر ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ )ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ دﺷﻤﻦ(؛‬ ‫‪ .3‬ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻗﺘﺼﺎدي و ﻣﺎزاد ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻪ ﻛﺸﻮر ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ )ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ دﺷﻤﻦ(؛‬ ‫‪ .4‬اﺗﻜﺎ اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﻓﻨﻲ و ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﻛﺸﻮر ﺧﺎﺻﻲ؛‬ ‫‪ .5‬ﻋﺪم ﺛﺒﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ؛‬ ‫‪ .6‬ﺿﻌﻒ و ﻛﻮﭼﻜﻲ از ﻧﻈﺮ ﻗﺪرت؛‬ ‫‪ .7‬ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻧﺎﻣﺴﺎﻋﺪ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ؛‬ ‫)‪(6:163‬‬ ‫‪ .8‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻛﺸﻮر دﺷﻤﻦ‪.‬‬

‫‪١٠‬‬


‫ﺑﺮ اﺳﺎس دﻳﺪﮔﺎه ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ‪ 1‬ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﺻﺎﺣﺐﻧﻈﺮان ﻣﺸﻬﻮر رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺗﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﺎاﻣﻨﻲ را در ﺳﻪ‬ ‫ﺳﻄﺢ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﻛﺮد‪:‬‬ ‫ﺑﻌﻀﻲ از ﻓﻴﻠﺴﻮﻓﺎن و داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﻲ ﻧﺎاﻣﻨﻲ را در ﻃﺒﻊ ﺑﺸﺮي ﺟﺴﺖوﺟﻮ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ‪ ،‬اﺧﻼﻗﻲ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺒﻲ و ﻓﻠﺴﻔﻲ‪ ،‬ﻧﻮع ﺑﺸﺮ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﺻﻠﺢ و اﻣﻨﻴﺖ زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻓﺮدي‬ ‫ﺑﺮاي ﺟﺴﺖوﺟﻮي ﻧﺎاﻣﻨﻲ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻤﺎري دﻳﮕﺮ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﺎاﻣﻨﻲ از روشﻫﺎي ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﻛﻪ ﺟﻮاﻣﻊ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎ و ﻣﻠﺖﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﺳﺎزﻣﺎن داده‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻧﺸﺄت ﻣﻲﮔﻴﺮد و ﺗﺪوﻳﻦ درﺳﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد و ﻳﺎ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻋﻠﻞ اﺳﺎﺳﻲ ﺟﻨﮓﻫﺎ را رﻓﻊ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻓﻮق ﺳﺎﺧﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ و ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻣﻨﺒﻊ ﻧﺎاﻣﻨﻲ و ﺗﻬﺪﻳﺪﻫﺎي اﻣﻨﻴﺘﻲ اﺳﺖ و ﺳﻄﺢ ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ‬ ‫آن دوﻟﺖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد دﻳﮕﺮي از ﻣﺘﻔﻜﺮان اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﻧﺎاﻣﻨﻲ‪ ،‬ﻫﺮج و ﻣﺮج ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ رواﺑﻂ ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ در‬ ‫)‪(7:22‬‬ ‫دﻧﻴﺎﺳﺖ )ﻣﻌﻤﺎي اﻣﻨﻴﺘﻲ(‪.‬‬ ‫ﺑﻮزان ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻣﺤﻮر ﻗﺮار دادن دوﻟﺖ ﺗﻬﺪﻳﺪﻫﺎي اﻣﻨﻴﺘﻲ را ﺑﻪ ‪ 3‬دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺗﻬﺪﻳﺪاﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ اﻳﺪه دوﻟﺖ )ﻣﻠﺖﮔﺮاﻳﻲ‪ (2‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﺗﻬﺪﻳﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ وﺟﻮد ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و ﻣﺎدي دوﻟﺖ )ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊ( ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﺗﻬﺪﻳﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺳﺎزﻣﺎن دوﻟﺖ )ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﻴﺎﺳﻲ( را ﻫﺪف ﻗﺮار ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫از ﻧﻈﺮ وي‪ ،‬ﺗﻬﺪﻳﺪات اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ زﻣﺎﻧﻲ واﻗﻊ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ اﺻﻮﻻً اﻣﻨﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ 3‬ﻳﻚ دوﻟﺖ در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﻮزان‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را ﺗﻮان ﺣﻔﻆ و اﻳﻤﻨﻲ اﻟﮕﻮﻫﺎي ﺳﻨﺘﻲ زﺑﺎن‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ‪ ،‬ﻫﻮﻳﺖ ﻣﺬﻫﺒﻲ‪ ،‬ﻧﮋادي ﻳﻚ ﺗﺤﻮل ﻳﺎ ﺗﺮﺗﻴﺒﺎت‬ ‫ﺟﺪﻳﺪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻋﻠﻴﻪ ﺑﻘﺎﻳﺸﺎن ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻮزان ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﺗﻬﺪﻳﺪات اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ از ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎي وﺟﻮد دوﻟﺖ‬ ‫ﺿﻌﻴﻒ اﺳﺖ و ﻧﻤﻲﺗﻮان آن را ﻳﻚ ﻣﺴﺄﻟﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻛﺮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ در ﻣﻮاردي ﻛﻪ ﻧﺰاع ﺑﻴﻦ دوﻟﺘﻲ را داﻣﻦ ﺑﺰﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ وﺿﻊ ﺑﻲﺛﺒﺎت داﺧﻠﻲ ﺧﻮد ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺳﺮﻛﻮب و اﺧﺘﻨﺎق ﺳﺮﭘﻮش ﻣﻲﮔﺬارﻧﺪ و ﺧﺎرج از ﻣﺮزﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻗﺪرت دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﻛﻤﺒﻮد ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲﻫﺎي ﺧﻮد را ﺟﺒﺮان ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﺧﺎرج از ﺣﻴﻄﻪ ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ ﻳﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ‬ ‫آﻧﺎن دﭼﺎر ﺿﺮﺑﻪﭘﺬﻳﺮي ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﭘﺎﻳﺪار در ﺟﻬﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻣﺘﻜﻲ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻧﻈﺎم داﺧﻠﻲ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ و ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ و ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻗﺎﻧﻮن؛‬ ‫‪ .2‬ﻣﺘﻜﻲ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪاي ﺳﺎﺧﺘﺎرﻣﻨﺪ و ﻣﺪﻧﻲ؛‬ ‫‪ .3‬ﻣﺘﻜﻲ ﺑﻪ ﻣﻠﺘﻲ ﻣﺮﻓﻪ و اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﻮاﻧﺎ و ﭘﻮﻳﺎ؛‬ ‫‪ .4‬داراي ﻣﺴﺆوﻟﻴﺖﭘﺬﻳﺮي در ﻗﺒﺎل ﺻﻠﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ و اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ؛‬ ‫‪ .5‬ﺧﻮاﻫﺎن ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻫﻤﻜﺎريﻫﺎي ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ و ﻣﻨﻄﻘﻪاي؛‬ ‫)‪(1:0‬‬ ‫‪ .6‬ﺧﻮاﻫﺎن ﺻﻠﺢ و ﻫﻤﻜﺎري و ﻫﻤﺰﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺎﻳﮕﺎن‪.‬‬ ‫ﻛﺸﻮرﻫﺎ در ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺣﺎل ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ و ﻛﺴﺐ اﻣﻨﻴﺖ در ﺻﺤﻨﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ ﺗﺎﻛﺘﻴﻚﻫﺎ و راهﻫﺎي دﻳﮕﺮي را ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار دادهاﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻌﻀﻲ از آنﻫﺎ ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮرده و ﺑﻘﻴﻪ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل و راﻳﺞ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪١‬‬

‫‪. Kenneth waltz‬‬ ‫‪. Nationalism‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪Security Social‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪١١‬‬


‫ﻃﺮﻗﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﻛﺴﺐ اﻣﻨﻴﺖ در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﻜﺎر ﻣﻲرود ﺑﻪ ﻗﺮار زﻳﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬اﻧﺰواﮔﺮاﻳﻲ؛‬ ‫‪ .2‬ﻋﺪم ﺗﻌﻬﺪ و واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺑﻠﻮك ﻣﺨﺘﻠﻒ )ﺑﻲ ﻃﺮﻓﻲ(؛‬ ‫‪ .3‬ﺗﻮازن ﻗﻮا؛‬ ‫‪ .4‬اﻳﺠﺎد اﺗﺤﺎدﻳﻪ ﻫﺎي ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻛﻨﻨﺪه و ﻗﺮار دادﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ؛‬ ‫‪ .5‬دﻳﭙﻠﻤﺎﺳﻲ؛‬ ‫‪ .6‬رﻗﺎﺑﺖ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻚ اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﻋﻠﻤﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‪.‬‬ ‫ﻻزم ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ را ﻧﻤﻲﺗﻮان ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﻳﻖ ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻛﺸﻮر ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻏﺎﻟﺐ اﺳﺖ‬ ‫)‪(6:162‬‬ ‫وﻟﻲ ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﻴﺮي آن ﭼﻨﺪان ﺣﻘﺎﻧﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻰ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺪوﻳﻦ راﻫﺒﺮد اﻣﻨﻴﺘﻲ را ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎم ﺑﺮد‪:‬‬ ‫‪ - 1‬اﻧﺪﻳﺸﻪ و ادراك ذﻫﻨﻰ ﻧﺨﺒﮕﺎن و ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮﻧﺪﮔﺎن ﺳﻴﺎﺳﻰ؛ ‪ - 2‬ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدى و ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ؛‬ ‫‪ - 4‬ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ژﺋﻮﭘﻠﻴﺘﻜﻰ ﻛﺸﻮر؛‬ ‫‪ - 3‬ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ و ﺗﺤﻤﻴﻼت ﻧﺎﺷﻰ از آن؛‬ ‫‪ - 5‬اﻫﺪاف ﻣﻠﻰ ﻛﻮﺗﺎه ﻣﺪت و ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت‪.‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻴﺰان دﺧﺎﻟﺖ ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎى ﻓﻮق در ﻛﺸﻮرﻫﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﺮﺧﻰ از ﺟﻮاﻣﻊ ﻛﻪ داراى ﻗﺪرت‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎى رﻫﺒﺮان‪ ،‬ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪه ﺧﻂ ﻣﺸﻰﻫﺎى آن ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ؛ وﻟﻰ در ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﻗﺪرت و اﻫﺪاف‬ ‫ﻣﻠﻰ‪ ،‬ﻧﻬﺎدﻳﻨﻪﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬اﻓﻜﺎر و دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎى ﺷﺨﺼﻰ رﻫﺒﺮان ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻛﻤﻰ ﺑﺮ ﺳﻴﺎﺳﺖﻫﺎى اﻣﻨﻴﺘﻰ ﻣﻰﮔﺬارد‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ‪ ،‬ادراك‬ ‫ذﻫﻨﻰ ﻧﺨﺒﮕﺎن از اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدى اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻫﻤﺎنﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ را درك ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬درﺑﺎره آن‬ ‫ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻰﮔﻴﺮﻧﺪ و ﺑﺮ اﺳﺎس آن‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖﻫﺎى اﻣﻨﻴﺘﻰ را ﺗﺪوﻳﻦ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ درك آنﻫﺎ از اﻣﻨﻴﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ ‫اﻃﻼﻋﺎﺗﻰﺗﺤﻠﻴﻞ آنﻫﺎ از اﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم‪ ،‬اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎرى دارد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻰﺷﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ درﺟﻮاﻣﻌﻰ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮ‬ ‫)‪(8:0‬‬ ‫روزﻧﺎ در ﺷﻤﺎر ﻛﺸﻮرﻫﺎى ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮده و داراى ﺟﺎﻣﻌﻪاى ﺑﺴﺘﻪ وﻓﺮﻫﻨﮕﻰ رﺳﻮخ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻮد ﺑﻴﺸﺘﺮى دارد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ از ﭘﻴﻤﺎن وﺳﺘﻔﺎﻟﻴﺎ در ‪ 1648‬ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزﻳﮕﺮان اﺻﻠﻲ و ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺻﺤﻨﻪ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻇﻬﻮر ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫ﻣﻠﻲ رﻣﺰ ﺑﻘﺎي ﻫﻤﻪي ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﮔﺮدﻳﺪ و اﻣﻨﻴﺖ ﻫﻤﺎن اﻣﻨﻴﺖ دوﻟﺖ ﺗﻠﻘﻲ ﮔﺮدﻳﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻋﻠﻲرﻏﻢ وﺟﻮد اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪاﻧﻲ ﭼﻮن ﻛﺎﻧﺖ‬ ‫ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻠﺢ ﭘﺎﻳﺪار ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ارزشﻫﺎ و اﺧﻼﻗﻴﺎت ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻨﺪ و ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﻮد و ﻣﻨﻔﻌﺖ و ﻗﺪرت را دون ﺷﺄن اﻧﺴﺎﻧﻲ‬ ‫ﻣﻲﺷﻤﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻏﺮب رﻓﺘﻪرﻓﺘﻪ ﺗﺤﺖ ﺳﻴﻄﺮه اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻣﺘﻔﻜﺮاﻧﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﻓﺮاﻧﺴﻴﺲ ﺑﻴﻜﻦ‪ ،‬ﻣﺎﻛﻴﺎوﻟﻲ و ﺑﻌﺪ ﻫﺎﺑﺰ و ﻻك ﻗﺮارﮔﺮﻓﺖ‬ ‫ﻛﻪ ﻫﻤﻪي ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ و راهﻛﺎرﻫﺎﻳﺸﺎن ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻗﺪرت و ﻣﻨﻔﻌﺖ ﺑﻮد‪» .‬ﻫﺎﺑﺰ اﻧﺴﺎن را ﮔﺮك اﻧﺴﺎن ﻣﻲداﻧﺴﺖ« و ﺑﺮ آن ﺑﻮد ﻛﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺎي اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ رﻗﻴﺐ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺧﻮﻳﺶ ﺗﻜﻴﻪ ﻧﻤﻮد و »ﻫﺮﻛﺴﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﻜﺮ اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ و ﻗﺪرت ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻳﻌﻨﻲ‬ ‫)‪(2:0‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﺶﺗﺮ« و اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪن ﺑﻪ ﺑﺸﺮﻳﺖ و اﻣﻨﻴﺖ و رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ 1‬ﻧﺎم ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬

‫‪. Realism‬‬

‫‪١‬‬

‫‪١٢‬‬


‫ﻓﺼﻞ دوم‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫واژه واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ از رﺋﻞ‪ 1‬ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺸﺘﻖ ﺷﺪه و در واﻗﻊ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻜﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ واﻗﻊ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻜﺘﺐ واﻗﻊ‪-‬‬ ‫ﮔﺮاﻳﻲ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﻜﺘﺐ اﻳﺪه آﻟﻴﺴﻢ اﺳﺖ؛ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻜﺘﺒﻲ ﻛﻪ وﺟﻮد ﺟﻬﺎن ﺧﺎرﺟﻲ را ﻧﻔﻲ ﻛﺮده و ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ را ﺗﺼﻮرات و‬ ‫ﺧﻴﺎﻻت ذﻫﻨﻲ ﻣﻲداﻧﺪ‪ .‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻳﻌﻨﻲ اﺻﺎﻟﺖ واﻗﻌﻴﺖ ﺧﺎرﺟﻲ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻜﺘﺐ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺟﻬﺎن ﺧﺎرج و ﻣﺴﺘﻘﻞ از ادراك اﻧﺴﺎن‪،‬‬ ‫)‪(9:81‬‬ ‫ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻣﺪﻋﻲاﻧﺪ ﻛﻪ از واﻗﻌﻴﺖ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﺮار ﻛﺮد و ﺑﺎ روﺷﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺠﺮﺑﻲ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺳﻴﺎﺳﻲ را ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫زور ﺳﻨﮓ ﻣﺤﻚ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺗﻌﺎﺑﻴﺮ و ﺗﻔﺴﻴﺮﻫﺎي آنﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬از ﺳﻮﻳﻲ‪ ،‬اﻧﺪﻳﺸﻪ واﻗﻊﮔﺮا‪ ،‬ﭘﻴﺸﺎﭘﻴﺶ ﻣﻔﻬﻮر ﻳﻚ ﺑﺎور ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ‬ ‫ﺟﺰمﮔﺮا اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن‪ ،‬وﻗﺎﻳﻊ در ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻃﺮزي ﺧﺎص ﺷﻜﻞ ﻣﻲﮔﻴﺮد؛ زﻳﺮا ﺳﺮﺷﺖ و ﻃﺒﻴﻌﺖ وﻳﮋهاي از اﻧﺴﺎن در‬ ‫ﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮي رﺧﺪادﻫﺎ دﺧﻴﻞ اﺳﺖ و ﺟﺎي ﻫﻴﭻﮔﻮﻧﻪ ﭼﻮن و ﭼﺮا در اﻳﻦ ﺳﺮﺷﺖ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬از اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺟﻤﻠﮕﻲ‬ ‫)‪(26:116‬‬ ‫ﺑﺪﻛﺮدار و ﺷﺮﻳﺮﻧﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﻪ دﺳﺖ ﻛﻢ ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﻣﻴﻞ اﺷﺒﺎعﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺗﺤﻤﻴﻞ اراده ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ دﻳﮕﺮاﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻼش ﺑﺮاي دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺳﻮد ﺑﻴﺶﺗﺮ‪ ،2‬ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺑﺮﺗﺮ را ﺳﺮﻟﻮﺣﺔ ﻛﺎر ﺧﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﻫﺎﺑﺰ‬ ‫ﻋﻘﻴﺪه داﺷﺖ در ﻧﻬﺎد آدﻣﻲ ﺳﻪ اﻧﮕﻴﺰه ﺑﺮاي ﻣﻨﺎزﻋﻪ و ﻛﺸﻤﻜﺶ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از رﻗﺎﺑﺖ‪ ،‬ﺗﺮس و اﻓﺘﺨﺎرﺟﻮﻳﻲ؛ ﻋﻠﺖ‬ ‫ﻧﺨﺴﺖ ﻳﻌﻨﻲ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺸﺮ را ﺑﻪ ﺳﺘﻢ و ﺗﻌﺪي وا ﻣﻲدارد‪ ،‬ﻋﻠﺖ دوم ﻳﻌﻨﻲ ﺗﺮس اﻧﺴﺎن را ﺑﺮاي ﻛﺴﺐ اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻪ ﺑﻲﻋﺪاﻟﺘﻲ و‬ ‫ﺗﻌﺪي و ﻋﻠﺖ ﺳﻮم ﻳﻌﻨﻲ اﻓﺘﺨﺎرﺟﻮﻳﻲ آدم را ﺑﺮاي ﻛﺴﺐ ﺷﻬﺮت وادار ﺑﻪ ﻇﻠﻢ و ﺳﺘﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ«‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان ﺻﻠﺢﻃﻠﺐ و ارزشﻣﺪار ﭘﻴﺸﻴﻦ و ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺧﻮد را ﻛﻪ ﺑﺎور داﺷﺘﻨﺪ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺄﺳﻴﺲ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺣﻘﻮﻗﻲ‬ ‫‪4‬‬ ‫و ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮك ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﻣﻲﺗﻮان ﺟﻠﻮي ﺟﻨﮓ را ﮔﺮﻓﺖ و ﺻﻠﺢ ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﻮد‪ ،‬اﻳﺪآﻟﻴﺴﺖ و آرﻣﺎﻧﻲ ‪3‬و رؤﻳﺎﮔﺮا‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻃﺒﻊ ﺳﺮﻛﺶ و ﻓﺰوﻧﻲﺧﻮاه آدﻣﻲ را ﺑﺎ ﺗﻮﺻﻴﻪﻫﺎي اﺧﻼﻗﻲ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﻣﻬﺎر ﻧﻤﻮد‪ .‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﭘﺲ‬ ‫از ﺟﻨﮓ دوم ﺟﻬﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﻛﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻠﻞ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﺗﻜﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ارزشﻫﺎ و اﺧﻼﻗﻴﺎت و ﻣﺴﺎﻟﻤﺖﮔﺮاﻳﻲ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ‬ ‫ﺟﻠﻮي ﺟﻨﮓ را ﺑﮕﻴﺮد ﺑﺎ اﺗﻜﺎ ﺑﻪ ﺗﻜﺎﺛﺮ و ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا و ﺑﺎ ﺗﻼش اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪاﻧﻲ ﻫﻤﭽﻮن اي اچ ﻛﺎر‪ ،5‬ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ‪ 6‬و دﻳﮕﺮان ﺑﺴﻂ‬ ‫)‪(2:0‬‬ ‫ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻲ ﺗﺮدﻳﺪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻋﻤﻼً ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ و ﭘﺎﻳﺪارﺗﺮﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ از ﺟﺮﻳﺎن اﺻﻠﻲ در رواﺑﻂ‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺳﺨﻦ ﻣﻲرود‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻧﺎم ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن واﻗﻊﮔﺮا ﺑﻪ ذﻫﻦ ﻣﺘﺒﺎدر ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺟﺎذﺑﻪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺑﻲﺑﺪﻳﻞ اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ‬ ‫ﻧﺰدﻳﻜﻲ آن ﺑﺎ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺳﻴﺎﺳﺖﻣﺪاران در ﻋﺮﺻﻪ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﺰدﻳﻜﻲ آن ﺑﺎ ﻓﻬﻢ ﻣﺘﻌﺎرف از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‬ ‫)‪(10:73‬‬ ‫اﺳﺖ‬ ‫در اﻧﺪﻳﺸﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻮﺟﻮدي ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ در ﺟﺴﺖوﺟﻮي ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺷﺨﺼﻲ ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‬ ‫درﮔﻴﺮ رواﺑﻂ رﻗﺎﺑﺖ آﻣﻴﺰ ﺑﺎ دﻳﮕﺮان ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬آﻧﺎن ﻫﻤﻮاره دوﺳﺖ دارﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﻘﺶ اول را ﺑﺎزي ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ از آن‬ ‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ و ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ دﻳﮕﺮ ﻣﺮدم )ﻛﻪ در ﺳﻄﺢ ﻛﻼن ﺷﺎﻣﻞ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﺎ‬ ‫دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺷﻮد( ﺗﻼش ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ آﻧﺎن ﻧﻔﻮذ و ﺳﻴﻄﺮه داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﻣﺮدم ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﻋﻤﻞ ﻣﻲ‪-‬‬ ‫)‪(11:94‬‬ ‫ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺴﻠﻂ ﺑﺮ دﻳﮕﺮان و ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ از ﺳﻠﻄﻪ دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪١‬‬

‫‪. Real‬‬ ‫‪. Utilitarianism‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪. Idealist‬‬ ‫‪٤‬‬ ‫‪. Utopianist‬‬ ‫‪٥‬‬ ‫‪. E.H.Carr‬‬ ‫‪٦‬‬ ‫‪Hans Joachim Morgenthau‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪١٣‬‬


‫رﻗﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ وﺟﻨﮓﻫﺎي ﭘﻴﺎﭘﻲ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺪﻳﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ اﻳﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺳﺎﺳﻲ واﺣﺪي دارﻧﺪ و آن ﻫﻤﺎن‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻲ و ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺑﻘﺎي دوﻟﺖ اﺳﺖ‪ .‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻓﺮض ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺟﻬﺎن ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻛﺎﻣﻼً دﭼﺎر ﺑﻲﻧﻈﻤﻲ و ﺑﻲ‪-‬‬ ‫ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ اﺳﺖ؛ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻛﻪ در آن ﻗﺪرت ﺑﺮﺗﺮ ﻳﺎ دوﻟﺖ ﺟﻬﺎﻧﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬دوﻟﺖ‪ ،‬ﺑﺎزﻳﮕﺮ اﺻﻠﻲ ﺟﻬﺎن اﺳﺖ و رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‬ ‫ﻣﺘﺸﻜﻞ از رواﺑﻂ اﻳﻦ ﺑﺎزﻳﮕﺮان اﺳﺖ )دﻳﮕﺮ ﺑﺎزﻳﮕﺮان ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﭼﻴﺰي دارﻧﺪ(‪ .‬ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻫﺪف و ﻣﻘﺼﻮد ﻏﺎﻳﻲ‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ‪ ،‬ﻃﺮح و دﻓﺎع از ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻲ دوﻟﺖﻫﺎ در ﺟﻬﺎن ﺳﻴﺎﺳﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻗﺪرت در ﻣﻴﺎن‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ دوﻟﺖﻫﺎ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و از ﻧﻈﺮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن اﺳﺎس رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﺳﺘﻴﺰ ﻣﻴﺎن ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺑﺮاي ﺳﻠﻄﻪ و اﻣﻨﻴﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ و ﺑﻘﺎي دوﻟﺖ‪ ،‬ﻫﻨﺠﺎر ﻣﺮﻛﺰي رﻫﻴﺎﻓﺖ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ را اﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦﻫﺎ ارزشﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ آﻣﻮزه و ﺳﻴﺎﺳﺖ‬ ‫)‪(11:95‬‬ ‫ﺧﺎرﺟﻲ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ را ﺷﻜﻞ ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻜﺘﺐ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﺮ ﭼﻬﺎر ﻓﺮض اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ (1‬دﻳﺪﮔﺎه ﺑﺪﺑﻴﻨﺎﻧﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﻴﺖ اﻧﺴﺎن؛‬ ‫‪ (2‬رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺿﺮورﺗﺎً ﻣﻨﺎﻗﺸﻪآﻣﻴﺰ اﺳﺖ و ﺟﻨﮓ‪ ،‬راهﺣﻞ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺣﻞ و ﻓﺼﻞ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (3‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ و ﺑﻘﺎي دوﻟﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ارزشﻫﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (4‬ﻋﺪم اﻋﺘﻘﺎد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ زﻧﺪﮔﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ داﺧﻠﻲ‪ .‬ﻳﻌﻨﻲ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ ﻣﻠﺘﻬﺎ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻫﺮج‬ ‫و ﻣﺮج اﺳﺖ و دوﻟﺘﻲ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﮕﺎن از آن ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﭼﻬﺎر ﻓﺮض ﺟﻮﻫﺮه اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻣﺘﻔﻜﺮان و ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازان واﻗﻊﮔﺮا‪ ،‬از ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﺎﻧﺲ ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ‪ ،‬ﺑﻌﻨﻮان ﻛﺴﻲ ﻛﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎي واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ را ﺷﻜﻞ داده‪ ،‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬او ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ‪،‬‬ ‫ﻣﺮدان و زﻧﺎن ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﻳﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ وﻳﮋه ﺳﻴﺎﺳﺖ و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ ﻣﻲ‪-‬‬ ‫ﻧﻮﻳﺴﺪ‪» :‬ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﺗﻼش ﺑﺮاي اﻋﻤﺎل ﻗﺪرت ﺑﺮ ﻣﺮدم اﺳﺖ و از آﻧﺠﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﺪف ﻧﻬﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻗﺪرت اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﺑﺮاي ﺑﺪﺳﺖ‬ ‫آوردن‪ ،‬ﺣﻔﻆ و ﻧﻤﺎﻳﺶ آن ﺗﻼش ﻣﻲﺷﻮد و اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﺗﻜﻨﻴﻚﻫﺎي اﻗﺪام ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﺖ«‪ .‬ﺗﻮﺳﻴﺪﻳﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻛﻴﺎوﻟﻲ‪ ،‬ﻫﺎﺑﺰ و دﻳﮕﺮ‬ ‫ﻣﺘﻔﻜﺮان ﻛﻬﻦ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻛﻤﺎﺑﻴﺶ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﻮاﻓﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ‪ :‬ﻛﺴﺐ‪ ،‬ﺣﻔﻆ و اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺪرت‪ ،‬ﻫﺴﺘﻪ اﺻﻠﻲ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻫﺮ ﻧﻮع رواﺑﻂ ﺑﺎ دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻗﺪرت اﺳﺖ‪ .‬رﻗﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ و‬ ‫ﺟﻨﮓﻫﺎي ﻣﻜﺮر دوﻟﺖﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺪﻳﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻪي اﻳﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺳﺎﺳﻲ واﺣﺪي دارﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻲ و‬ ‫)‪(12:0‬‬ ‫ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺑﻘﺎي دوﻟﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻫﺎ ﻫﻢ در ﺣﻮزه ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺳﻴﺎﺳﻰ و ﻫﻢ در ﺣﻮزه ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﭘﺪﻳﺪهﻫﺎى ﻋﺎﻟﻢ را ﻣﻰﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻠﻰ‪ 1‬ﺑﺮرﺳﻰ ﻛﺮد‪.‬‬ ‫‪ .2‬اﻣﻮر واﻗﻊ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻘﻞ از ذﻫﻦ و ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﺎ‪ ،‬اﺻﺎﻟﺖ دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﺗﺴﺖ ﺗﺠﺮﺑﻰ‪ 2‬ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﺷﻴﻮه ﺷﻨﺎﺧﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﺣﻘﻴﻘﺘﻰ ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﻒ و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻤﻴﻢ در دل وﻗﺎﻳﻊ‪ 3‬وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻣﺤﻘﻖ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ و ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻛﺸﻒ و ﺗﻌﻤﻴﻢ آن‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﺎﺋﻞ آﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس اﻳﻦ ﮔﺰارهﻫﺎ‪ ،‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻰ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻠﻪ ﻧﻈﻴﺮ ﺷﺮارت‪ ،‬ﺗﺮس و ﻃﻤﻊ را ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺸﺎء ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻓﺮدى و ﻣﻠﻰ ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس‪ ،‬اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺧﻮدﺧﻮاه ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎنﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ در ﭘﻲ‬ ‫‪١‬‬

‫‪. Causal‬‬ ‫‪. Empirical Test.‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪. Facts‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪١٤‬‬


‫ﻛﺴﺐ‪ ،‬ﺣﻔﻆ و ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻨﻔﻌﺖ ﺧﻮد ﻣﻰﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎز ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮداﺷﺖ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻋﻴﻨﻰ ﻧﺸﺎن ﻣﻰدﻫﺪ ﻛﻪ در ﻫﻨﮕﺎم‬ ‫ﺿﻌﻒ‪ ،‬ﻫﻤﮕﺎن ﺑﺎ اﻧﺴﺎن ﺑﻴﮕﺎﻧﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎى ﺿﻌﻴﻒ ﻫﻢ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻰﻣﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ ﺑﺎ اﻟﻬﺎم ﮔﺮﻓﺘﻦ از‬ ‫ﺑﺰرﮔﺎﻧﻰ ﭼﻮن ﻣﺎﻛﻴﺎوﻟﻰ و ﻫﺎﺑﺰ‪ ،‬اﻧﺴﺎنﻫﺎ را ﻣﻮﺟﻮداﺗﻰ ﭘﻠﻴﺪ و ﺷﺮﻳﺮ و دوﻟﺖﻫﺎ را ﻫﻢ ﺗﺸﻜﻴﻼﺗﻰ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ و ﺑﻘﺎ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻛﺮد و ﺗﺼﺮﻳﺢ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﻳﮕﺎﻧﻪ روش ﺑﺮاى ﻣﻬﺎر دوﻟﺖﻫﺎى ﻓﺰونﺧﻮاه‪ ،‬ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮاﺳﺖ و ﻓﻘﻂ در ﭘﻨﺎه اﻳﻦ ﻣﻮازﻧﻪ اﺳﺖ‬ ‫)‪(13‬‬ ‫ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺻﻠﺢ را ﻣﻔﻴﺪﺗﺮ از ﺟﻨﮓ ﻣﻰﺑﻴﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺗﺌﻮريﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي را در ﺧﻮد ﺟﺎي ﻣﻲدﻫﺪ و ﮔﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺗﺌﻮريﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬از آﻏﺎز ﻣﻄﺮح ﺷﺪن‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻮﺳﻴﺪﻳﺪ ﺗﺎ ﻛﻨﻮن داﻧﺸﻤﻨﺪان زﻳﺎدي ﺑﻪ ﺷﺮح و ﺑﺴﻂ اﻳﻦ روﻳﻜﺮد ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻦ‬ ‫ﻧﻈﺮﻳﻪ را ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از آرا و اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎي ﺑﺰرﮔﺎﻧﻲ ﭼﻮن ﻣﺎﻛﻴﺎوﻟﻲ‪ ،‬ﺗﻮﻣﺎس ﻫﺎﺑﺰ‪ ،‬اي‪.‬اچ‪.‬ﻛﺎر‪ ،‬رﻳﻨﻮﻟﺪ ﻧﻴﺒﻮر‪ ،‬آرﻧﻮﻟﺪ وﻟﻔﺮز‪ ،‬رﻳﻤﻮن‬ ‫آرون‪ ،‬ﺟﺮج ﻛﻨﺎن‪ ،‬ﻫﺎﻧﺲ ﺟﻲ ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ‪ ،‬ﺷﻴﻠﻴﻨﮓ‪ ،‬ﻛﻨﺚ واﻟﺘﺰ‪ ،‬راﺑﺮت ﮔﻴﻠﭙﻴﻦ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎن ﻛﺮاﺳﻨﺮ‪ ،‬ﺟﺎن ﻣﻴﺮ ﺷﺎﻣﺮ‪ ،‬و‪ ...‬داﻧﺴﺖ‪ ،‬ﻛﻪ‬ ‫ﻫﺮ ﻛﺪام ﺑﺎ ﻧﻘﺪ و ﻳﺎ ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻧﻈﺮ دﻳﮕﺮي ﺑﺎﻋﺚ ﺳﻴﺮ ﺗﻜﺎﻣﻞ اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ؛ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻦ ﻣﻜﺘﺐ را ﺑﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎﻧﻲ ﭼﻮن‬ ‫ﺳﻨﺘﻲ‪ ،‬ﺗﺪاﻓﻌﻲ‪ ،1‬ﺗﻬﺎﺟﻤﻲ‪ ،2‬ﻣﺪرن‪ ،3‬ﻧﻮ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺳﻴﺴﺘﻤﻴﻚ ﻫﮋﻣﻮن و‪ ...‬ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪي ﻛﺮد‪ ،‬وﻟﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻫﻤﻪي آﻧﻬﺎ در‬ ‫دو ﻧﻈﺮﻳﻪي ﻛﻼن واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ و ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺟﺎي ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺎ ﻧﻴﺰ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ را ﺑﺮ اﺳﺎس اﻳﻦ ﺑﺮداﺷﺖ‬ ‫ﻛﻼن ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬ ‫‪4‬‬

‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ در ﺷﻜﻞ ﺳﻨﺘﻲ ﺧﻮد در اﺛﺮ ﺗﻮﺳﻴﺪﻳﺪ ﻳﻌﻨﻰ »ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻨﮓﻫﺎي ﭘﻠﻮﭘﻮﻧﺰ« ﻣﻨﻌﻜﺲ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ روﻳﻜﺮد را در‬ ‫ﻋﺼﺮ ﻣﺪرن در اروﭘﺎ اﻓﺮادي ﻧﻈﻴﺮ ﻛﻼوزوﻳﺘﺰ دﻧﺒﺎل ﻛﺮدﻧﺪ و در آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻣﺤﻘﻘﺎن و ﺳﻴﺎﺳﺘﻤﺪاراﻧﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺎﻧﺲ ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ و ﻫﻨﺮي‬ ‫ﻛﺴﻴﻨﺠﺮ ﺑﻪ اراﻳﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪ و ﺑﺤﺚ ﭘﻴﺮاﻣﻮن آن ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻧﮕﺮش ﺑﺮ اﻳﻦ ﭘﻴﺶ ﻓﺮض ﺳﺎده اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎﻳﻰ رﻫﺒﺮي ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ذاﺗﺎً ﺷﺮور ﺑﻮده و‬ ‫درﭘﻰ ﻛﺴﺐ ﻗﺪرتاﻧﺪ‪ .‬آنﻫﺎ اﺷﺘﻴﺎق ﺳﻴﺮي ﻧﺎﭘﺬﻳﺮى ﺑﺮاي ﻛﺴﺐ و اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺪرت دارﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر داﺋﻢ در ﭘﻰ ﻓﺮﺻﺖاﻧﺪ ﺗﺎ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻬﺎﺟﻤﻰ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ و ﺑﺮ دﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﻧﻮﻋﺎن ﺗﺴﻠﻂ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس‪ ،‬ﻧﻴﺮوي ﻣﺤﺮﻛﻪ‬ ‫اﺻﻠﻰ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ‪ ،‬ﺧﻮاﻫﺶ و اﺷﺘﻴﺎق ذاﺗﻰ ﺑﺮاي ﻗﺪرت اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺳﺮﺷﺖ ﺗﻤﺎﻣﻰ دوﻟﺖﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﻧﻈﺎم‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﻪ ودﻳﻌﻪ ﻧﻬﺎده ﺷﺪه و آنﻫﺎ را وا ﻣﻰدارد ﺗﺎ ﺑﺮاي ﻛﺴﺐ ﺑﺮﺗﺮي و ﺗﻔﻮق ﻛﻮﺷﺶ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬از دﻳﺪﮔﺎه آنﻫﺎ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ‬ ‫ﻫﻤﭽﻮن اﻧﺴﺎنﻫﺎ داراي ﺧﻮاﻫﺶﻫﺎي دروﻧﻰ ﺑﺮاي ﺳﻠﻄﻪ ﺑﺮ دﻳﮕﺮان ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ آنﻫﺎ را ﺑﻪ ﺳﻮي ﺟﻨﮓ رﻫﻨﻤﻮن ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬از‬ ‫اﻳﻦ رو ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺻﺤﻨﻪ ﭼﺎﻟﺶ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺮاي ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻗﺪرت اﺳﺖ و ﻫﺮ دوﻟﺘﻰ ﻣﻰﻛﻮﺷﺪ ﺗﺎ اﻣﻨﻴﺖ و ﻣﻨﺎﻓﻊ‬ ‫ﻣﻠﻰ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﻫﻴﭻ ﻗﺪرت ﺣﺎﻛﻤﻰ ﻓﺮاﺗﺮ از دوﻟﺖ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﻛﻪ ﻧﻈﺎم ﺳﻴﺎﺳﻰ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ را ﺳﺎﻣﺎن‬ ‫دﻫﺪ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻣﺒﺘﻨﻰ ﺑﺮ ﺧﻮدﻳﺎري اﺳﺖ ﻛﻪ در آن دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮد ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﻈﺎﻣﻰ‬ ‫ﻣﺘﻜﻰ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻣﻨﻈﻮر از ﺧﻮدﻳﺎري آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ دوﻟﺘﻰ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻘﺎي دوﻟﺖ دﻳﮕﺮي را ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻛﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا در ﺳﻴﺎﺳﺖ‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم اﺟﺎزه دوﺳﺘﻰ و اﻋﺘﻤﺎد را ﻧﻤﻰدﻫﺪ و آﻧﭽﻪ وﺟﻮد دارد ﻋﺪم ﻗﻄﻌﻴﺖ ﭘﺎﻳﺪار در ﻏﻴﺎب ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺟﻬﺎﻧﻰ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﻫﻤﺰﻳﺴﺘﻰ ﻣﺴﺎﻟﻤﺖ آﻣﻴﺰ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻰﺷﻮد و ﺗﻨﻬﺎ ﺳﻄﺤﻰ از ﻫﻤﻜﺎري ﻣﺤﺪود در‬ ‫)‪(14:0‬‬ ‫ﺗﻌﺎﻣﻼت وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫‪5‬‬

‫‪١‬‬

‫‪. Defensive Realism‬‬ ‫‪. Offensive Realism.‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪. Modern Realism.‬‬ ‫‪٤‬‬ ‫‪. Classical Realism.‬‬ ‫‪٥‬‬ ‫‪. A History of the Peloponnesian War.‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪١٥‬‬


‫ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﭘﺮدازي ﻛﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪي ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺟﺎﻣﻌﻲ از رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﻮدﺧﻮاﻫﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ ﺑﻪ »ﺟﻨﮓ ﻫﺮ ﻛﺲ ﻋﻠﻴﻪ ﻫﺮ ﻛﺲ دﻳﮕﺮ« ﻣﻲاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ ﺧﻮددوﺳﺘﻲ ﺧﺎص اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﻘﺎ ﻳﺎ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ )و ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮاي ﻛﺴﺐ وﺳﺎﻳﻞ ﺑﻘﺎ ﻳﺎ اﻣﻨﻴﺖ( ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺟﻨﮓ ﻫﻤﻪ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺗﻤﺎﻳﻞ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺷﻬﻮت ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﻗﺪرت اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮدﻣﺤﻮراﻧﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﺑﻘﺎ ﻋﻘﻼﻧﻲ اﺳﺖ و ﺣﺪ و‬ ‫ﺣﺪودي دارد اﻣﺎ اراده ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﻗﺪرت او ﻣﺮزي ﻧﺪارد‪ .‬ﭼﻮن در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ اﻧﺴﺎن ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺷﺪﻧﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺷﻬﻮت او ﺑﺮاي ﻗﺪرت ﺗﻨﻬﺎ وﻗﺘﻲ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻣﻲﮔﺮدد ﻛﻪ آﺧﺮﻳﻦ اﻧﺴﺎن ﻣﻮﺿﻮع ﺳﻠﻄﻪ او واﻗﻊ ﺷﻮد‪ ،‬و ﻫﻴﭻ ﻛﺲ در ﻛﻨﺎر ﻳﺎ ﻣﺎﻓﻮق‬ ‫)‪(15:367‬‬ ‫او ﻧﺒﺎﺷﺪ )ﻳﻌﻨﻲ او ﺷﺒﻴﻪ ﺧﺪا ﺷﻮد(‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﺎ ﺗﺄﻛﻴﺪ وﻳﮋه ﺑﺮ ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻋﻴﻨﻲ ﺑﺮ ﺳﻴﺎﺳﺖ‪ ،‬اﻣﻜﺎن اراﺋﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪاي ﻋﻘﻼﻧﻲ در ﺑﺎب‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻠﻘﻲ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺑﺎزﻳﮕﺮان اﺻﻠﻲ در ﻋﺮﺻﻪ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻳﻜﻲ ﺗﻠﻘﻲ ﻛﺮدن رواﺑﻂ و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺗﻠﻘﻲ‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﻨﮓ ﻫﻤﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻫﻤﻪ‪ ،‬ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺪرت ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲﺷﻮد در ﺣﻜﻢ‬ ‫ﺗﻜﻠﻴﻒ اﺻﻠﻲ دوﻟﺖﻫﺎ و دوﻟﺘﻤﺮدان و ﺗﻠﻘﻲ آن ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻋﻘﻼﻧﻲ‪ ،‬اوﻟﻮﻳﺖدﻫﻲ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ اﻣﻨﻴﺘﻲ در دﺳﺘﻮر ﻛﺎر‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺗﻠﻘﻲ از زور ﻫﻤﭽﻮن اﺑﺰار ﻣﻔﻴﺪ و ﻣﺆﺛﺮ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ و اﻣﻜﺎن ﺗﺤﺪﻳﺪ ﻣﺒﺎرزه ﻗﺪرت ﺑﺎ ﺳﺎز و ﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ ﭼﻮن‬ ‫ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﺪرت و دﻳﭙﻠﻤﺎﺳﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫دو ﺟﻨﺒﻪ ﻛﻠﻴﺪي واﻗﻊ ﮔﺮاﻳﻲ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ وﻳﮋﮔﻲ آﻧﺎرﺷﻴﺴﺘﻲ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ؛‬ ‫‪ .2‬ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ اﺳﺎﺳﺎً داراي روﻳﻜﺮدي ﺗﺠﻮﻳﺰي اﺳﺖ و روي ارزشﻫﺎي ﻫﺴﺘﻪاي )ﻣﺤﻮري( اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ و ﺑﻘﺎ دوﻟﺖ‬ ‫ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻣﻔﻬﻮم واﻗﻊﮔﺮا در ﺷﻜﻞ اﺻﻴﻞ ﺧﻮد ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ اﻳﻦ اﻳﻦ ﻓﺮض اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ در ﭘﻲ اﻓﺰاﻳﺶ‬ ‫ﻗﺪرﺗﺸﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻓﺮضﻫﺎي اﺻﻠﻲ اﻧﺪﻳﺸﻪ واﻗﻊﮔﺮا در اﻳﻦ اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮ ﻣﻮﺟﺰ ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﺑﺎزﻳﮕﺮان ﻋﺮﺻﻪ‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آنﻫﺎ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺮوﻫﻲ از وﺟﻮدﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﻞ و داراي ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻈﺎﻣﻲ ﭼﻨﺪ ﻛﺸﻮري را‬ ‫ﺑﻪ وﺟﻮد آوردهاﻧﺪ‪ .‬ﺗﻤﺎم واﺣﺪﻫﺎي اﻳﻦ ﻧﻈﺎم ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﺪف آنﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ رﺳﺎﻧﺪن ﻗﺪرت ﺧﻮد ﻳﺎ‬ ‫دﺳﺖ ﻛﻢ اﻓﺰاﻳﺶ آن اﺳﺖ‪ .‬آنﻫﺎ در ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﺑﺎ ﻫﻢ رﻗﺎﺑﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و درﮔﻴﺮ ﺳﺘﻴﺰهاي ﻣﺪام و ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ ﺑﺮاي ﺑﻘﺎ‬ ‫)‪(16:0‬‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﻲﺗﻮان ﻧﮕﺮش واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻪ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺑﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺎور اﺻﻠﻰ اﺳﺘﻮار داﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬دوﻟﺖﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎزﻳﮕﺮان اﺻﻠﻰ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ و در اﻳﻦ ﻣﻴﺎن ﻧﻘﺶ ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ ﻣﻬﻢﺗﺮ اﺳﺖ؛ زﻳﺮا اﻳﻦ‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺮ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻰ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻌﻤﻮﻻً و ﻋﻤﻼً از ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاريﻫﺎي ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺣﺎﻛﻢاﻧﺪ و آن را ﺷﻜﻞ‬ ‫ﻣﻰدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺿﻤﻦ آﻧﻜﻪ ﻣﻨﺸﺎء وﻗﻮع ﻣﻬﻠﻚﺗﺮﻳﻦ ﺟﻨﮓﻫﺎ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪).‬ﻣﻔﺮوﺿﻪ دوﻟﺖ ﻣﺤﻮري(‬ ‫‪ .2‬رﻓﺘﺎر ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ‪ ،‬ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻴﺮوﻧﻰ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺑﺨﺶ اﻋﻈﻤﻰ از ﺳﻴﺎﺳﺖ‬ ‫ﺧﺎرﺟﻲ دوﻟﺖﻫﺎ را ﺷﻜﻞ ﻣﻲدﻫﺪ و ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺻﺮفﻧﻈﺮ از ﻧﻮع ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻧﻈﺎم ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ ،‬ﻃﺒﻖ ﻣﻨﻄﻖ‬ ‫واﺣﺪي ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .3‬ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ آﻧﭽﻪ ﺑﺮ دوﻟﺖﻫﺎ ﺣﺎﻛﻢ اﺳﺖ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺪرت اﺳﺖ و آﻧﺎن ﺑﺮاي ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت در ﻣﻴﺎن‬ ‫ﺧﻮد ﺑﻪ رﻗﺎﺑﺖ ﻣﻰﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ رﻗﺎﺑﺖﻫﺎ‪ ،‬ﮔﺎﻫﻰ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز ﺟﻨﮓ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .4‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﺟﻨﮓ‪ ،‬را اداﻣﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﺎ اﺑﺰاري دﻳﮕﺮ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻰﻛﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ وﻳﮋﮔﻰ و ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ اﻳﻦ رﻗﺎﺑﺖ‪،‬‬ ‫)‪(14:0‬‬ ‫ﺑﺎزي ﺑﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﺟﻤﻊ ﺻﻔﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .5‬رواﺑﻂ ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ و رﻓﺘﺎر ﻛﻨﺶﻣﺘﻘﺎﺑﻞ آنﻫﺎ در ﻳﻚ ﻣﺤﻴﻂ آﻧﺎرﺷﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد‪.‬‬

‫‪١٦‬‬


‫‪ .6‬دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻘﻼﻳﻲ در ﺗﻌﻘﻴﺐ اﻫﺪاف ﻣﻠﻲ ﺧﻮد و ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪) .‬ﻣﻔﺮوﺿﻪ ﻋﻘﻼﻧﻴﺖ(‬ ‫‪ .7‬رﻳﺸﻪي رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ اﺳﺖ و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ آنﻫﺎ را ﻧﺒﺎﻳﺪ در ﻣﺴﺎﺋﻞ داﺧﻠﻲ ﺟﺴﺖوﺟﻮ‬ ‫ﻛﺮد‪.‬‬ ‫‪ .8‬ﺛﺒﺎت ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻮازﻧﻪي ﻗﻮا اﺳﺘﻮار اﺳﺖ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﻈﺎﻣﻲ و ﻛﺸﻤﻜﺶ در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‬ ‫)‪(25:117‬‬ ‫ﺑﻴﺸﺘﺮ اوﻟﻮﻳﺖ دارﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻗﺘﺼﺎدي و ﻫﻤﻜﺎري‪.‬‬ ‫از ﻧﻈﺮ ﻣﻴﺮﺷﺎﻳﻤﺮ‪ ،‬واﻗﻊﮔﺮاﻫﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖﻫﺎي ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ وارد ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺪﺑﻴﻦ ﻣﻲﮔﺮدﻧﺪ؛ ﭼﺮا ﻛﻪ آﻧﺎن‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﺑﻪ وﺟﻮد آوردن ﻳﻚ ﺟﻬﺎن ﺻﻠﺢآﻣﻴﺰ ﻫﻤﻴﺸﻪ آرزوي ﺑﺸﺮﻳﺖ ﺑﻮده و ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻧﻴﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و راه آﺳﺎﻧﻲ ﺑﺮاي ﻓﺮار از‬ ‫ﺟﻨﮓﻫﺎ و رﻗﺎﺑﺖﻫﺎي اﻣﻨﻴﺘﻲ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺧﻠﻖ ﻳﻚ ﺟﻬﺎن ﺻﻠﺢ آﻣﻴﺰ ﻳﻘﻴﻨﺎً‪ ،‬اﻳﺪه‪ ‬ﺟﺬاﺑﻲ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫ﻋﻤﻠﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻛﺎر ﻳﺎدآور ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻴﻞ ﮔﺮاﻳﺶ دارد ﺗﺎ ﺑﺮ ﻗﺪرت ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺮوﻫﺎي‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد و وﻳﮋﮔﻲ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﺗﺄﻛﻴﺪ و ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺻﺮار ﻛﻨﺪ ﻛﻪ واﻻﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺧﺮدﻣﻨﺪي در‬ ‫)‪(17:0‬‬ ‫ﭘﺬﻳﺮش و ﺗﻄﺒﻴﻖ ﻳﻚ ﻓﺮد ﺑﺎ اﻳﻦ ﻧﻴﺮوﻫﺎ و ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﻛﻪ از ﻣﻔﺮوﺿﻪﻫﺎي ﺑﺎﻻ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬در ﺑﺮداﺷﺖ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬دوﻟﺖ ﻣﻠﻲ ﺑﺎزﻳﮕﺮي اﺻﻠﻲ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲرود ﻛﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ اﺑﺰار آن در ﺣﻔﻆ اﻣﻨﻴﺖ و ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ ﺧﻮد‪ ،‬اﺑﺰار ﻧﻈﺎﻣﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻗﺪرت‬ ‫ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻠﻲ و اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬از دﻳﺪﮔﺎه واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻴﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫)‪(7:37‬‬ ‫ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﺑﻴﻦ آنﻫﺎ ﺣﺎﻛﻢ اﺳﺖ ﻗﺪرت و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ در واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ‪:‬‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ در ﻣﻔﻬﻮم ﺳﻨﺘﻲ آن ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎي واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪ .‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﻛﻪ‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﺟﻨﮓ ﻗﺪرت و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻧﻴﺰ ﺟﺴﺖوﺟﻮي ﻫﻤﺎن ﻫﺪف در ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ و ﺑﺎ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺳﺎزﻣﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ از ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻴﺮوي ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻋﺎﻣﻞ اﺻﻠﻲ ﺗﺄﻣﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲرود‪ .‬ﺑﺪﻳﻦ‬ ‫ﺗﺮﺗﻴﺐ در ﻣﻔﻬﻮم ﺳﻨﺘﻲ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎي واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ ﻳﻜﻲ از ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬارﺗﺮﻳﻦ ﻣﺘﻔﻜﺮان واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در ﻛﺘﺎب ﻣﺸﻬﻮر ﺧﻮد »ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻴﺎن‬ ‫ﻣﻠﺖﻫﺎ«‪ 1‬ﺑﻪ ﺗﺮﺳﻴﻢ اﺻﻮل ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻣﻲﭘﺮدازد‪ .‬ﺳﻪ ﻣﻔﺮوض اﺳﺎﺳﻲ ﺗﺌﻮريﻫﺎي واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ (1‬دوﻟﺖﻫﺎ ﭼﻮﻧﺎن واﺣﺪﻫﺎي ﻣﺤﻮري ﻓﺮض ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎزﻳﮕﺮان اﺻﻠﻲ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2‬زور اﺑﺰاري ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده و ﻣﺆﺛﺮ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3‬ﻧﻮﻋﻲ از ﺳﻠﺴﻪ ﻣﺮاﺗﺐ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﻈﺎﻣﻲ در رأس ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬ﺑﺎزﻳﮕﺮان ﻓﺮاﻣﻠﻲ ﻳﺎ اﺻﻼً وﺟﻮد ﻧﺪارﻧﺪ ﻳﺎ ﻓﺎﻗﺪ اﻫﻤﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺮداﺷﺘﻲ از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦ‪-‬‬ ‫اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻣﻨﺒﻊ آن ﻧﻴﺰ ﻋﻮاﻣﻞ ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد و ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ اﺑﺰار ﺗﺄﻣﻴﻦ آن ﻧﻴﺰ‬ ‫)‪(7:12‬‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاري در ﺑﺨﺶﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ و اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻜﺘﺐ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻫﺮج و ﻣﺮج‪ 2‬ﺑﺮ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺣﺎﻛﻢ اﺳﺖ و ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس‪ ،‬رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﻣﺎﻫﻴﺘﺎً ﻣﺴﺘﻌﺪ‬ ‫ﻛﺸﻤﻜﺶ اﺳﺖ؛ اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه‪ ،‬رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ را در راﺳﺘﺎي ﺑﻴﺸﻴﻨﻪﺳﺎزي ﻗﺪرت و اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﺷﺎﻫﺪ ﻣﻲﮔﻴﺮد و از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ‬ ‫ﻫﺮ ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ از ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻧﻈﻢ ﻧﺎﺗﻮان اﺳﺖ ﻫﺮ دوﻟﺘﻲ‪ ،‬ﺧﻮد ﺑﺎﻳﺪ اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮﻳﺶ را ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه‪،‬‬ ‫‪. Theory of International Politics‬‬

‫‪١‬‬

‫‪. Anarchy‬‬

‫‪٢‬‬

‫‪١٧‬‬


‫ﺑﺮاي دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﻫﺮ دوﻟﺘﻲ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﻗﺪرت ﺧﻮﻳﺶ اﺳﺖ و ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﻗﺪرت دوﻟﺖ‪-‬‬ ‫)‪(18:0‬‬ ‫ﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ و اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﻴﺮوﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ در زﻣﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن اﻣﻨﻴﺖ را ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺨﺖ اﻓﺰاري و ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻣﻲﺑﻴﻨﻨﺪ و ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺧﺸﻚ و ﻗﺪرت ﻣﺪاراﻧﻪ ﺑﻪ اﻣﻨﻴﺖ دارﻧﺪ؛ و ﺟﺎﻟﺐ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻛﻨﺶﻫﺎ و ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﻴﻦ دوﻟﺖﻫﺎ را ﺑﻪ ﺑﺎزي ﺑﻴﻠﻴﺎرد ﺗﺸﺒﻴﻪ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺑﺎزي دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮپ‬ ‫)‪(19:0‬‬ ‫در ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ دﻳﮕﺮان ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮداﺷﺖ ﻛﺮد ﻛﻪ‪ ،‬در ﻣﻘﻮﻟﻪ اﻣﻨﻴﺖ دﻳﺪﮔﺎه واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻣﺒﺘﻨﻰ ﺑﺮ اﻳﻦ ﭘﻴﺶ ﻓﺮض اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺑﺎﻟﻔﻄﺮه‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدي ﺷﺮور‪ ،‬ﻗﺪرتﻃﻠﺐ و ﺑﺪﺑﻴﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻴﺎز ﺑﺸﺮ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺟﻤﻌﻰ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻓﺰاﻳﺶ اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻳﺠﺎد‬ ‫ﻧﻬﺎدي ﺑﻪﻋﻨﻮان دوﻟﺖ ﺷﺪ ﻛﻪ از آن ﭘﺲ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺗﻨﻬﺎ »ﻣﺮﺟﻊ ﻛﺎرﮔﺰار اﻣﻨﻴﺖ« ﻣﻌﺮﻓﻰ ﺷﺪ‪ .‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺒﺎﻧﻰ‬ ‫ﻓﻜﺮي »ﺗﻨﺎزع ﺑﻘﺎ« را ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻳﻚ اﺻﻞ ﺧﺪﺷﻪﻧﺎﭘﺬﻳﺮ در ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﺑﻴﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﺗﺸﺨﻴﺺ داده و از اﻳﻦ رو‪ ،‬ﺑﺪون ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن »ﺑﺎزده ﻧﺰوﻟﻰ«‪ ،‬ﮔﺰاره »اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﺶﺗﺮ در ﻗﺪرت ﺑﻴﺶﺗﺮ« را ﺳﺮﻟﻮﺣﻪ وﻇﺎﻳﻒ دوﻟﺖﻫﺎ ﻗﺮار دادﻧﺪ‪ .‬در واﻗﻊ آنﻫﺎ ﺑﺎ‬ ‫ﺗﺤﺪﻳﺪ ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻰﻫﺎ و ﺳﺎدهﺳﺎزي‪ ،‬ﺗﻔﺴﻴﺮي از واﻗﻌﻴﺖﻫﺎي ﺟﻬﺎﻧﻰ اراﺋﻪ ﻛﺮده و ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﭼﻮن ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻧﻈﺎم‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻫﺮج وﻣﺮج ﮔﻮﻧﻪ اﺳﺖ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﺑﻬﺘﺮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن از ﻣﻨﻈﺮ ﻗﺪرت ﺑﻪ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻰﻧﮕﺮﻧﺪ و اﻣﻨﻴﺖ را از ﻣﺸﺘﻘﺎت ﻗﺪرت ﺗﻠﻘﻰ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪ .‬آنﻫﺎ ﺿﻤﻦ آنﻛﻪ اﻣﻨﻴﺖ را واﻗﻌﻴﺘﻰ »ﻋﻴﻨﻰ« ﻣﻰداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ‬ ‫ﺑﻌﺪ ﻋﻴﻨﻰ اﻣﻨﻴﺖ ﻧﻴﺰ ﺗﺄﻛﻴﺪ دارﻧﺪ و ﻛﻤﻴﺖ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﻧﻈﺎﻣﻰ را ﺷﺎﺧﺺ ﻗﺎﺑﻞ اﺗﻜﺎﻳﻰ ﺑﺮاي ﺳﻨﺠﺶ ﻣﻴﺰان اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫ﻛﺸﻮر ﺑﺮﻣﻰﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﻪ ﺗﻮﻧﮓ ﻛﻪ‪» :‬ﻗﺪرت )و اﻟﺒﺘﻪ اﻣﻨﻴﺖ( از درون ﻟﻮﻟﻪ ﻳﻚ ﺳﻼح ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻰﺷﻮد« ﮔﺰاره‬ ‫)‪(4:0‬‬ ‫ﻧﻤﺎدﻳﻦ اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ ﻧﻮع اﻧﺪﻳﺸﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻴﺪاﻳﺶ »ﻣﻌﻤﺎي اﻣﻨﻴﺖ‪ «1‬ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪2‬‬ ‫در ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻫﻴﭻ ﻗﺪرﺗﻰ ﻓﺮاﺗﺮ از دوﻟﺖ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ از ﺑﻪ ﻛﺎرﻛﻴﺮي زور ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻛﻨﺪ و اﻣﻨﻴﺖ ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﻮدﻳﺎري‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺼﻮل اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ زﻣﺎﻧﻰ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ در ﭼﺎرﭼﻮب اﺻﻞ ﺧﻮدﻳﺎري ﻣﻰﺧﻮاﻫﻨﺪ اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻨﺪ و ﺗﻤﻬﻴﺪاﺗﻲ در‬ ‫اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻴﺎﻧﺪﻳﺸﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺎاﻣﻨﻰ ﺳﺎﻳﺮ دوﻟﺖﻫﺎ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﺻﻄﻼﺣﻰ ﻛﻪ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮده ﻣﻰﺷﻮد‬ ‫»ﻣﻌﻤﺎي اﻣﻨﻴﺖ« اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﻤﺎي اﻣﻨﻴﺖ زﻣﺎﻧﻰ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻰﺷﻮد ﻛﻪ آﻣﺎدﮔﻲ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻳﻚ دوﻟﺖ‪ ،‬ﭘﺮﺳﺶﻫﺎﻳﻰ در ذﻫﻦ دوﻟﺖﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻰآورد‬ ‫ﻣﺒﻨﻰ ﺑﺮ اﻳﻨﻜﻪ آﻣﺎدﮔﻲ ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺣﺮﻳﻒ داراي اﻫﺪاﻓﻰ ﺗﺪاﻓﻌﻰ اﺳﺖ ﻳﺎ ﺗﻬﺎﺟﻤﻰ؟ آﻳﺎ دوﻟﺖ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ در ﺟﻬﺎن ﻧﺎاﻣﻦ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل‬ ‫ﺗﺄﻣﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮد اﺳﺖ ﻳﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد را ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺧﻮد ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻫﺪ؟ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﺪﻳﺪ ﻧﻈﺎم دوﻟﺖﻫﺎ‪،‬‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ آزادي ﻋﻤﻞ آﻧﺎن اﻣﺮي ﺣﻴﺎﺗﻰ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻰآﻳﺪ‪ .‬از اﻳﻦ رو ﺣﻔﻆ ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا اﺻﻠﻰﺗﺮﻳﻦ ﻫﺪف‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻃﺮﻓﺪاران واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا ﺗﺎﺑﻊ ﺷﺮاﻳﻂ ﺛﺎﺑﺘﻰ ﻧﻴﺴﺖ و‬ ‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ ﺟﻨﮓ ﻳﺎ ﺑﺮﺧﻰ ﺗﺤﻮﻻت دﻳﮕﺮ درﻫﻢ ﻣﻰﺷﻜﻨﺪ و ﻣﻮازﻧﻪ ﺟﺪﻳﺪي از ﻗﺪرت ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻰآﻳﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﻣﻰﺗﻮان از درﻫﻢ‬ ‫ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا‪ ،‬آﻣﻮﺧﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ در ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﻮد ﻓﻘﻂ ﻣﻰﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻌﻤﺎي اﻣﻨﻴﺖ را‬ ‫)‪(14:0‬‬ ‫ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻛﻨﻨﺪ اﻣﺎ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻨﺪ از آن ﺑﮕﺮﻳﺰﻧﺪ‪ .‬ﻧﺒﻮد اﻋﺘﻤﺎد در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻋﻠﺖ اﺻﻠﻰ اﻳﻦ اﻣﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻓﺮدرﻳﻚ ﺷﻮﻣﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ »در ﻳﻚ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﻛﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﻳﻚ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﺸﺘﺮك اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮ واﺣﺪ‪ ،‬ﺿﺮورﺗﺎً ﺑﻪ ﻗﺪرت‬ ‫ﺧﻮﻳﺶ و ﻫﻮﺷﻴﺎري از ﺑﺎﺑﺖ ﻗﺪرت ﻫﻤﺴﺎﻳﮕﺎﻧﺶ در ﺟﺴﺖوﺟﻮي اﻣﻨﻴﺖ اﺳﺖ«‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ »ﻋﻠﻞ ﺧﺼﻮﻣﺖ و دﺷﻤﻨﻲ ﺑﻴﻦ‪-‬‬ ‫اﻟﻤﻠﻞ ﺑﻲ ﺣﺪ و ﺣﺴﺎب اﺳﺖ«‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺻﺮﻓﺎً در ﺑﺮدارﻧﺪهي ﺳﺘﻴﺰهاي ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﺎه ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺗﻤﺎم ﻋﻴﺎر ﺧﺘﻢ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ‬ ‫اﺳﺎس در رواﺑﻂ ﻣﻴﺎن ﻛﺸﻮرﻫﺎ‪ ،‬ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻣﺴﺄﻟﻪاي ﻋﺎدي ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد ﭼﺮا ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﻀﺎد ﻫﻤﻴﺸﮕﻲ‪ ،‬در ﻣﻴﺎن ﻣﻨﺎﻓﻊ‬ ‫‪. Security Dilemma‬‬ ‫‪. Self-Help‬‬

‫‪١‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪١٨‬‬


‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺑﺪون وﺟﻮد زﻣﻴﻨﻪﻫﺎي ﻫﻤﻜﺎري‪ ،‬ﺟﻨﮓ را ﻣﺴﺄﻟﻪاي ﻋﺎدي و ﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺣﺘﻲ در ﺑﻌﻀﻲ ﻣﻮاﻗﻊ ﺿﺮوري‬ ‫ﺟﻠﻮه ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺟﻨﮓ ﻣﻴﺎن ﻛﺸﻮرﻫﺎ اﻣﺮي ﻋﺎدي ﺑﺸﻤﺎر رود‪ ،‬در واﻗﻊ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ در ﭼﻬﺎر ﭼﻮب ﻣﻔﻬﻮم ﺳﻨﺘﻲ آن ﺗﻌﺮﻳﻒ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎﺻﻴﻞ و اﻳﻦ ﻧﻮع ﺑﺮداﺷﺖ از رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﻛﺎﻣﻼً ﺟﻨﺒﻪي ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﺧﻮد‬ ‫ﻣﻲﮔﻴﺮد و ﻧﻴﺮوي ﻧﻈﺎﻣﻲ در رواﺑﻂ ﻣﻴﺎن ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺣﺮف آﺧﺮ را ﻣﻲزﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻛﺎرﺑﺮد ﻧﻴﺮوي ﻧﻈﺎﻣﻲ از ﻟﺤﺎظ اﺧﻼﻗﻲ‬ ‫ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﻘﺒﻮل ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬در واﻗﻊ از دﻳﺪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن »اﻫﻤﻴﺖ ﻋﺎﻟﻴﻪ اﺑﺰار ﻧﻈﺎﻣﻲ در اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻧﻬﺎﻳﻲ‬ ‫ﻗﺪرت در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺟﻨﮓ اﺳﺖ«‪ ،‬ﻫﺮ اﻗﺪام ﻛﺸﻮر‪ ،‬از ﻟﺤﺎظ ﻗﺪرت‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮي ﺟﻨﮓ ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲﺷﻮد؛ »اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻳﻦ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺳﻼح ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺳﻼﺣﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ دﺳﺖ آﺧﺮ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از آن ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮﻳﻢ‪ «.‬ﺑﺎ ﻋﻨﺎﻳﺖ‬ ‫ﺑﻪ دﻻﻳﻞ ﭘﻴﺶ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ‪ ،‬ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻓﻘﻂ ﻗﺪرت ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪهي ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻲ و اﻣﻨﻴﺖ‬ ‫)‪(7:38‬‬ ‫ﻣﻠﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﺳﻮم‬ ‫‪1‬‬

‫ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ را ﻛﻪ در اواﺧﺮ دﻫﻪ ‪ 1970‬ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻴﺶ از ﻫﺮ ﭼﻴﺰ ﺗﻼﺷﻲ ﺑﺮاي ﻋﻤﻠﻲ ﻛﺮدن واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ داﻧﺴﺖ‪.‬‬ ‫در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻛﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻪ آن ﺑﻮد ﻛﻪ ﺳﻨﺖﮔﺮا و ﻏﻴﺮ ﻋﻠﻤﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻲ از واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺗﻼش ﻛﺮدﻧﺪ رواﻳﺘﻲ‬ ‫ﻋﻠﻤﻲ از واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺴﻮم ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ از ﻧﻈﺮ ﻋﺪم ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻴﺰ ﻣﻮرد اﻧﺘﻘﺎد ﻗﺮار داﺷﺖ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺟﺪﻳﺪ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻴﻦ‪-‬‬ ‫)‪(10:108‬‬ ‫اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﻧﻈﺮي ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺤﺮﻳﺮات ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ ﺑﻪ وﻳﮋه اﺛﺮ ﭘﺮ ﻧﻔﻮذش »ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ« اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ‬ ‫ﻛﻪ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺧﻴﻠﻲ از وﻳﮋﮔﻲﻫﺎي واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ ﻧﻈﻴﺮ دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزﻳﮕﺮ اﺻﻠﻲ ﺻﺤﻨﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ و ﻗﺪرت‬ ‫را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻔﻬﻮم ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﻣﺤﻮري ﺣﻔﻆ ﻧﻤﻮده‪ ،‬وﻟﻲ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺗﻮﺟﻬﺎت را ﺑﻪ ﻣﺨﺘﺼﺎت ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ دوﻟﺖﻫﺎ‬ ‫ﻣﻌﻄﻮف ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ واﺣﺪﻫﺎي ﻣﺘﺸﻜﻞ آن‪ .‬ﻣﻘﺼﻮد از ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎﺧﺘﺎر در اﻳﻨﺠﺎ‪ ،‬ﻧﻈﻢ دﻫﻨﺪﮔﻲ ﻳﺎ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺟﺰاء ﻳﻚ ﻧﻈﺎم‬ ‫)‪(11:85‬‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 1979‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ ﻛﺘﺎب ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ را ﻧﻮﺷﺖ ﺳﻪ دﻫﻪ از ﻧﮕﺎرش ﻛﺘﺎب »ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻴﺎن‬ ‫ﻣﻠﺖﻫﺎ« اﺛﺮ ﻫﺎﻧﺲ ﻳﻮاﺧﻴﻢ ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ ﻣﻰﮔﺬﺷﺖ‪ .‬واﻟﺘﺰ در»ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ«‪ ،‬ﺿﻤﻦ ﺣﻔﻆ ﭼﺎرﭼﻮب ﻛﻠﻰ ﻧﻈﺮﻳﻪ‬ ‫ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ )ﻛﻪ ﻳﻚ ﺳﺎل ﭘﺲ از اﻧﺘﺸﺎر ﻛﺘﺎب واﻟﺘﺰ درﮔﺬﺷﺖ(‪ ،‬ﻧﻜﺎت روشﺷﻨﺎﺧﺘﻰ و ﺗﺤﻠﻴﻠﻰ ﺟﺪﻳﺪى ﺑﻴﺎن ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ اﻳﻦ‬ ‫)‪(13:0‬‬ ‫ﻧﻜﺎت‪ ،‬ﻣﻜﺘﺐ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ را ﺑﻪ وﺟﻮد آورد‪.‬‬ ‫واﻟﺘﺰ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪ ﺑﺎ ﻧﻘﺪ دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎي ﺳﻨﺘﻲ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ از ﺟﻬﺖ روشﺷﻨﺎﺧﺘﻲ و ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازي و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻘﺪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن و‬ ‫ﭼﺎﻟﺶﮔﺮان واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻧﻈﺮﻳﻪاي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ و ﺳﺎﺧﺘﺎري از واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ اراﺋﻪ دﻫﺪ‪ .‬ﺳﻬﻢ واﻟﺘﺰ در اﺣﻴﺎء و اﺻﻼح واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻴﺰاﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎري ﻧﻈﺮﻳﻪي »واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎري« او را از ﻧﻈﺮ ﻓﻜﺮي واﺟﺪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﻫﮋﻣﻮﻧﻴﻚ در رﺷﺘﻪي رواﺑﻂ‬ ‫)‪(25:118‬‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻣﻲداﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻛﻪ اﻏﻠﺐ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻧﻴﺰ ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲﺷﻮد؛ ﺿﻤﻦ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﻓﻘﺪان اﻗﺘﺪار ﻣﺮﻛﺰي درﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪،‬‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺗﺤﻠﻴﻞ را ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻗﺮار ﻣﻰدﻫﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻧﻮع و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺎزي را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻰﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫درﺣﺎﻟﻴﻜﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺳﻨﺘﻲ‪ ،‬رﻳﺸﻪﻫﺎي ﻗﺪرت را ﺑﻴﺶﺗﺮ در ﻃﺒﻴﻌﺖ اﻧﺴﺎن ﺟﺴﺖوﺟﻮ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﻪ ﻧﺒﻮد اﻗﺘﺪار‬ ‫ﻣﺮﻛﺰي و ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﺮاﻳﻲ در ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺷﺎره دارﻧﺪ ﻛﻪ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﻗﺪرت را ﺑﺮاي ﺑﻘﺎي دوﻟﺖﻫﺎ ﺿﺮوري ﻣﻰﻛﻨﺪ‪ .‬ﻗﺪرت‪،‬‬ ‫ﻛﺎﻧﻮن ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ اﺳﺖ اﻣﺎ ﺟﺴﺖوﺟﻮي ﻗﺪرت ﻣﺎﻧﻨﺪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻛﻼﺳﻴﻚ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻫﺪﻓﻰ درﺧﻮر‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار‬ ‫‪. Neo-Realism‬‬

‫‪١‬‬

‫‪١٩‬‬


‫ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ و از ﻃﺒﻴﻌﺖ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﻧﺎﺷﻰ ﻧﻤﻰﺷﻮد ﺑﻠﻜﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﺮاي ﺑﻘﺎي ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻗﺪرتاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﻧﻈﺎم‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻳﻚدﻳﮕﺮ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﻧﺒﻮد اﻗﺘﺪار ﻣﺮﻛﺰي ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬اﺻﻞ ﻧﻈﻢ دﻫﻨﺪه ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪،‬‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ را وا ﻣﻰدارد ﺗﺎ ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺧﻮد ﺑﻪ وﻇﻴﻔﻪ اوﻟﻴﻪ ﺧﻮﻳﺶ ﻳﻌﻨﻰ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻰ و ﺧﻮدﻳﺎري‬ ‫اﻗﺪام ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ ﻣﻰآﻣﻮزﻧﺪ ﻛﻪ ﺿﻤﻦ اﺗﻜﺎ ﺑﻪ ﺧﻮد و ﺑﻰاﻋﺘﻤﺎدي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻳﮕﺮان‪ ،‬از ﻃﺮﻳﻖ اﻧﺒﺎﺷﺖ‬ ‫)‪(20:364.361‬‬ ‫اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﺮاي ﺟﻨﮕﻴﺪن ﻋﻠﻴﻪ ﻳﻚدﻳﮕﺮ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮﻳﺶ را ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﻧﮕﺎه واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮداز‪ ،‬ﺟﻬﺎن را ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻰﻛﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻧﮕﺮش‪ ،‬اﻣﻮر واﻗﻊ ﺑﻪرﻏﻢ رﺿﺎﻳﺖ ﻳﺎ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺎ وﺟﻮد دارﻧﺪ و‬ ‫ﻣﺎ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻪ آن ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﺟﺎﮔﻴﺮ ﺷﺪه و ﻃﺒﻴﻌﻰ‪ ،‬ﺧﻠﻠﻰ وارد ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس‪ ،‬ﻧﻈﺮﻳﺎت ﻣﺎ ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺘﻦ‬ ‫ﺟﻬﺎن ﻛﻤﻚ ﻧﻤﻰﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻛﺎرى ﻛﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ ،‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ اﺗﺨﺎذ روش ﺳﻨﺠﺶ دﻗﻴﻖ‪ ،‬ﮔﺰارش‬ ‫ﺻﺤﻴﺤﻰ از ﺟﻬﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﺑﻴﺮون از ذﻫﻦ و ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﺎ ﻗﺮار دارد‪ ،‬اراﺋﻪ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ‪ ،‬ﻧﻈﺮﻳﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻰ‪ ،‬ﻋﻠﻰاﻻﺻﻮل‪،‬‬ ‫ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و از اﻣﻜﺎن ﺻﻌﻮد ﺑﻪ وﺿﻊ ﻣﻄﻠﻮب‪ ،‬ﺑﻪﺷﺪت ﮔﺮﻳﺰان اﺳﺖ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬از اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮ‪ ،‬ارﺗﻘﺎء ﺑﻪ وﺿﻊ‬ ‫)‪(13:0‬‬ ‫ﻣﻄﻠﻮب‪ ،‬اﺳﺎﺳﺎً ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ؛ ﭼﻮن ﻣﻌﻴﺎر ﻓﺮاواﻗﻌﻰ ﺑﺮاى ﻧﻘﺪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﻣﻔﺮوﺿﺎت ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﺗﻔﺎوت ﺟﻮﻫﺮى ﺑﺎ ﻣﻔﺮوﺿﺎت واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻧﺪارد و ﺣﺘﻰ ﻣﻰﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻣﻔﺮوﺿﺎت اﻳﻦ دو‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺪت‬ ‫)ﻧﻪ ﻛﺎﻣﻼً( ﻣﺸﺘﺮك اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻔﺖ ﻣﻔﺮوض ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ را ﻣﻰﺗﻮان ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ زﻳﺮ ﺑﺮﺷﻤﺮد‪:‬‬ ‫‪ (1‬دوﻟﺖ‪ ،‬اﺻﻠﻰﺗﺮﻳﻦ ﻣﺒﻨﺎى ﺗﺤﻠﻴﻞ در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2‬دوﻟﺖﻫﺎ در ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ و دﺳﺖآوردﻫﺎى ﻧﺴﺒﻰاﻧﺪ و ﻧﻪ ﻣﻄﻠﻖ؛ ﻳﻌﻨﻰ ﻣﻰﺗﻮان ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺎزى را ﺑﻪ ﺟﺎى ﺻﻔﺮ‪ ،‬ﻣﺜﺒﺖ‬ ‫داﻧﺴﺖ‪.‬‬ ‫‪ (3‬دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزﻳﮕﺮان اﺻﻠﻰ اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬ﺻﺮﻓﺎً در ﭘﻲ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (4‬ﻧﻘﺶ ﻣﺆﺳﺴﺎت و ﻧﻬﺎدﻫﺎى ﺳﻴﺎﺳﻰ ـ اﻗﺘﺼﺎدى ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ در اﻣﻨﻴﺖ ﺟﻬﺎﻧﻰ را ﻧﻤﻰﺗﻮان ﻧﺎدﻳﺪه ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫‪ (5‬دوﻟﺖﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎزﻳﮕﺮاﻧﻰ ﻋﻘﻼﻧﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺗﻌﻘﻴﺐ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺳﻮد‪ ،‬ﻳﮕﺎﻧﻪ اﻧﮕﻴﺰه آنﻫﺎ ﺑﺮاى ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ در ﻋﺮﺻﻪ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (6‬دوﻟﺖﻫﺎ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻫﺮج وﻣﺮجآﻣﻴﺰ‪ ،‬ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ و ﻋﻘﻼﻧﻴﺖ آنﻫﺎ در ﻫﻤﺎن ﺷﺮاﻳﻂ ﺷﻜﻞ ﻣﻰﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫‪ (7‬رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ ﻓﻘﻂ در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻣﻌﻨﻰدار اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺗﺼﻮر دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزﻳﮕﺮان‬ ‫ﻋﻘﻼﻧﻴﺖﮔﺮا‪ ،‬ﻳﻚﭘﺎرﭼﻪ و ﻫﻢ اﻓﻖ‪ ،‬ﻓﻘﻂ در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻓﺮاﻛﺸﻮرى‪ 1‬ﺗﺤﻘﻖ ﻣﻰﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻔﺮوﺿﺎت ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ دو ﺗﻔﺎوت ﻋﻤﺪه ﺑﺎ ﻣﻔﺮوﺿﺎت واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ دارد‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻮواﻗﻊ‪-‬‬ ‫ﮔﺮاﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺆﺳﺴﺎت و ﻧﻬﺎدﻫﺎى ﺳﻴﺎﺳﻰ ـ اﻗﺘﺼﺎدى را ﻣﺴﺘﻘﻞ از دوﻟﺖﻫﺎ در ﻧﻈﺮ ﻣﻰﮔﻴﺮﻧﺪ و دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬در ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﻮواﻗﻊ‪-‬‬ ‫ﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﺳﻄﺤﻰ از ﻫﻤﻜﺎرى در ﺑﻴﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﺪﻳﻖ اﺳﺖ و ﻧﻤﻰﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺳﻮد ﻳﻚ دوﻟﺖ در ﻋﺮﺻﻪ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎ‬ ‫زﻳﺎن دوﻟﺖ دﻳﮕﺮ را در ﭘﻲ دارد‪ .‬ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ اﻳﻦ ﻣﻔﺮوﺿﺎت‪ ،‬ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺑﻨﻴﺎدى ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻫﺎ ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻰﺷﻮد و‬ ‫)‪(13:0‬‬ ‫اﻳﻨﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎى ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻗﺪرت‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻰ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻛﻠﻴﺪى دﻳﮕﺮى ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ ﻛﻪ از او ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﻨﻴﺎنﮔﺬار ﻧﻮواﻗﻌﮕﺮاﻳﻲ ﻳﺎد ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ و دﻳﺪﮔﺎه اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪاﻧﻰ ﻧﻄﻴﺮ‬ ‫ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ‪ ،‬ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺧﻮاﺳﺖ دروﻧﻰ ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ذاﺗﻲ ﺗﻬﺎﺟﻤﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬وي اﻳﻦ‬ ‫)‪(14:0‬‬ ‫ﻓﺮض اﺻﻠﻰ را ﻣﺪﻧﻈﺮ دارد ﻛﻪ ﻗﺼﺪ دوﻟﺖﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﻘﺎ اﺳﺖ‪ .‬آنﻫﺎ ﻓﺮاﺗﺮ از ﻫﺮ ﭼﻴﺰ در ﭘﻰ اﻣﻨﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪. Intrastate‬‬

‫‪١‬‬

‫‪٢٠‬‬


‫اﻣﻨﻴﺖ در ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫ﺗﺄﻣﻞ در ﺗﺰﻫﺎى ﻛﻠﻴﺪى و ﻧﻴﺰ روشﺷﻨﺎﺳﻰ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻫﺎ‪ ،‬ﺣﺎﻛﻰ از ﺑﺮﺧﻰ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖﻫﺎى اﺳﺎﺳﻰ در ﺣﻮزه ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺒﺎﻧﻰ ﻧﻈﺮى‬ ‫اﻣﻨﻴﺖﻣﻠﻰ و روش ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪ .‬اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان اﻳﻦ ﻣﻜﺘﺐ ﻛﻮﺷﻴﺪهاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻴﻦ ﻋﻼﻳﻖ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺧﻮد و‬ ‫روﻳﺪادﻫﺎى ﻣﺘﻌﺪد ﺟﻬﺎﻧﻰ‪ ،‬ﻧﻮﻋﻰ ﺳﺎزﮔﺎرى اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬آنﻫﺎ از ﻳﻚ ﺳﻮ وارث آراى ﺑﺴﻴﺎر ﻗﻮى و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ و از ﺳﻮى‬ ‫دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺎ ﺳﻠﺴﻠﻪ روﻳﺪادﻫﺎﻳﻰ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻰﻫﺎى واﻗﻊﮔﺮاﻳﻰ از ﺑﻴﺎن و ﺗﻮﺿﻴﺢ آنﻫﺎ ﻗﺎﺻﺮ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪،‬‬ ‫)‪(13:0‬‬ ‫ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﺎ ﻗﻮاﻋﺪ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺧﺎص ﺧﻮد و ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺗﺤﻮﻻت ﻧﻮﭘﺪﻳﺪ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪ‬ ‫ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ اﺻﻮل واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ و ﺑﺎور ﺑﻪ ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ وﺿﻌﻴﺖ ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﻮﻧﻪ ﺑﺮ ﺟﻬﺎن اﻓﺰاﻳﺶ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻗﺪرت‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺴﺐ اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﺑﺪﮔﻤﺎﻧﻲ و ﻋﺪم اﻋﺘﻤﺎد و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺑﻘﺎ را ﻣﺒﻨﺎي رﻓﺘﺎر ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ داﻧﺴﺘﻪ و اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ را ﻫﻤﻮاره‬ ‫ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﻟﺬا اﻣﻜﺎن ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪن ﺻﻠﺢ ﭘﺎﻳﺪار ﺑﻪ دور از ﺟﻨﮓ را اﻣﺮي ذﻫﻨﻲ‬ ‫ﻣﻲﺷﻤﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﻋﻴﻦﺣﺎل اﻣﻨﻴﺖ را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﻣﺜﻼً از ﻧﻈﺮ آﻧﺎن ﻓﻘﺮ ﻳﻚ ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺟﻨﮓ آن ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺎﻳﻪ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد ﻳﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻫﺠﻮم ﻣﻬﺎﺟﺮان ﺑﻪ‬ ‫ﻛﺸﻮر دﻳﮕﺮ ﺷﻮد‪» .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺗﺎ اواﺧﺮ ﻗﺮن ‪ 19‬ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ ﻫﻤﺎن اﻣﻨﻴﺖ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ آﻏﺎز ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ‬ ‫ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﻨﻴﺖ ﻫﻤﺮاه ﺑﻮد ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ در ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ اﻣﻨﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻣﻄﺮح ﮔﺮدﻳﺪ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ از اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻄﻠﻖ آن ﻛﺎﺳﺘﻪ ﺷﺪ‪ «.‬و در ﻋﻮض ﺗﺄﻣﻴﻦ رﻓﺎه‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪات ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‪ ،‬ارﺗﻘﺎي ﺳﻮاد و اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻄﺢ ﺑﻬﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺗﺮﻛﻴﺐ و ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ‪ ،‬رﺷﺪ ﻋﻠﻤﻲ و‬ ‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻚ‪ ،‬ﺑﻴﻤﻪ‪ ،‬اﺷﺘﻐﺎل و رﻓﻊ ﺑﻴﻜﺎري‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻣﺼﺮف اﻃﻼﻋﺎت‪ ،‬رﺷﺪ درآﻣﺪ ﺳﺮاﻧﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﻲ و آزاديﻫﺎ‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ آزادي اﻧﺪﻳﺸﻪ‪ ،‬ﺑﻴﺎن‪ ،‬ﻗﻠﻢ‪ ،‬ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت و اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت و ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬ﺗﻮﻟﻴﺪات و ﻣﺤﺼﻮﻻت اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ و ﻣﻴﺰان‬ ‫)‪(2:0‬‬ ‫ﺣﻀﻮر در ﺑﺎزارﻫﺎي ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ رﻓﺘﻪرﻓﺘﻪ و ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﺟﺰو ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎي دﺧﻴﻞ در اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻮزان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻰ از ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻰ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ‪ ،‬در ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬واﺣﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎن‬ ‫دوﻟﺖ داراى ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ و ﻗﻠﻤﺮو اﺳﺖ او ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺘﻔﻜﺮان اﻳﻦ ﻧﺤﻠﻪ‪ ،‬ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ را داراى ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻫﺮج و ﻣﺮج‬ ‫ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻰداﻧﺪ‪ .‬ﺑﻮزان و ﻣﺎﻧﺪل‪ ،‬ﺑﻪ اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻣﻨﻴﺖ ﺗﻮﺟﻪ دارﻧﺪ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻰ ﻛﻪ اﺑﻌﺎد ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ ،‬ﻧﻈﺎﻣﻰ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدى‪ ،‬زﻳﺴﺖ‬ ‫ﻣﺤﻴﻄﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﻣﻨﻴﺖ را ﻣﻮرد ﺗﺪﻗﻴﻖ و ارزﻳﺎﺑﻰ ﻗﺮار ﻣﻰدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ در ﭘﻲ ﺣﻔﻆ ﺟﺎﻳﮕﺎه و‬ ‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻧﺴﺒﻰ ﻗﺪرت ﺧﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎﻧﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت را ﻧﺎﺷﻰ از ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ ﻋﻴﻨﻰ ﻳﻌﻨﻰ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ ﻣﻰداﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮ روﺷﻦﺗﺮ اﻳﻦ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﻮﻧﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ را ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻮى ﻗﺪرتﻃﻠﺒﻰ ﺳﻮق ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ را داراي ﻇﺮﻓﻴﺘﻰ ﻣﻰداﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ‪ ،‬ﻣﺤﻮر‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫در ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﺗﻮزﻳﻊ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪيﻫﺎ در ﻣﻴﺎن واﺣﺪﻫﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎﻳﺰ آنﻫﺎﺳﺖ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ ﺗﺎ ﭼﻪ ﺣﺪ از‬ ‫ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪي ﻻزم ﺑﺮاي ﺗﺄﻣﻴﻦ اﻣﻨﻴﺖ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺪرت ﻣﻴﺎن دو ﻛﻨﺶﮔﺮ ﭘﺮ ﻗﺪرت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻈﺎم دو ﻗﻄﺒﻲ‬ ‫اﺳﺖ و اﮔﺮ ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ ﻣﺘﻌﺪدي وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻧﻈﺎم ﭼﻨﺪﻗﻄﺒﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮدن آﻧﺎرﺷﻲ و ﻋﺪم‬ ‫ﺗﻤﺎﻳﺰ ﻛﺎرﻛﺮدي واﺣﺪﻫﺎ‪ ،‬آﻧﭽﻪ اﻫﻤﻴﺖ دارد ﺗﻮزﻳﻊ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪيﻫﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ در آن ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻴﻢ در ﻣﻮرد ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ رﻓﺘﺎر واﺣﺪﻫﺎ و ﺑﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻌﺎﻣﻼت آنﻫﺎ اﻧﺘﻈﺎراﺗﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪.‬‬ ‫)‪(10:115‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﻛﻨﺶﮔﺮان در ﻧﻈﺎم ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺪرت ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ‪ ،‬ﺑﻨﻴﺎنﮔﺬار ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎرﮔﺮاﻳﻲ در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬در ﺗﺤﻠﻴﻞ اﻳﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪» :‬ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي‬ ‫از ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻛﻨﺶ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ در ﻣﻴﺎن واﺣﺪﻫﺎﺳﺖ‪ .‬وﻳﮋﮔﻲ ﻣﻬﻢ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺪان ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﺮﻛﺰي و ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﻮﻧﻪ‬ ‫آن اﺳﺖ‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ اوﺿﺎﻋﻲ‪ ،‬ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻛﺸﻮرﻫﺎ از ﻟﺤﺎظ ﻛﺎرﻛﺮدي ﺷﺒﻴﻪ ﺑﻪ ﻳﻚدﻳﮕﺮ ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﺎن ﺑﻘﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻋﺪم‬

‫‪٢١‬‬


‫وﺟﻮد ﻳﻚ اﻗﺘﺪار ﻣﺮﻛﺰي ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲﺷﻮد دوﻟﺖﻫﺎ در ﺻﺪد ﻗﺪرت ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﺮآﻳﻨﺪ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ در ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﻗﺮار‬ ‫ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺧﻮد ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻪ آﻧﺎن آن را ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﻮدﻳﺎري ﻧﺎﻣﻴﺪهاﻧﺪ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ‬ ‫)‪(21:57‬‬ ‫ﺣﺎﻓﻆ اﻣﻨﻴﺖ ﺧﻮد ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ‪«.‬‬ ‫واﻟﺘﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ را وادار ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﻮﺟﻪ دﻗﻴﻘﻰ ﺑﻪ ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﻮﻧﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎي اﻣﻨﻴﺖﻃﻠﺐ را وا ﻣﻰدارد ﺗﺎ ﺑﺎ ﻳﻚدﻳﮕﺮ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻗﺪرت ﺑﻪ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ؛‬ ‫زﻳﺮا ﻗﺪرت ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﻘﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺑﺸﺮي ﻋﻠﺖ اﺻﻠﻰ رﻗﺎﺑﺖ ﻧﻈﺎﻣﻰ و اﻣﻨﻴﺘﻰ ﺑﻴﻦ ﻗﺪرتﻫﺎي ﺑﺰرگ اﺳﺖ؛ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﻧﻮواﻗﻊ‪-‬‬ ‫ﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬آﻧﺎرﺷﻰ اﻳﻦ ﻧﻘﺶ را ﺑﺎزي ﻣﻰﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ واﻟﺘﺰ ﻓﻘﺪان اﻗﺘﺪار ﻣﺮﻛﺰي‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ را ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻰﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﺪاﻓﻌﻰ‬ ‫رﻓﺘﺎر ﻛﻨﻨﺪ و ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا را ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ آن را ﺑﺮﻫﻢ زﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اوﻟﻴﻦ ﻧﮕﺮاﻧﻰ و دلﻣﺸﻐﻮﻟﻰ دوﻟﺖﻫﺎ‪ ،‬ﺣﻔﻆ‬ ‫وﺿﻌﻴﺖ ﺧﻮد در ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪ .‬دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎي واﻟﺘﺰ در ﻣﻮرد ﻋﻠﻞ ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻛﻨﻨﺪه ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﺗﺌﻮريﻫﺎ ﻫﻴﭻﮔﻮﻧﻪ ﻋﻠﻞ ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ و ﻋﻤﻴﻘﻰ ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬واﻟﺘﺰ ﺑﻪ ﻣﺰاﻳﺎﻳﻰ ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻً از ﺟﻨﮓ ﺣﺎﺻﻞ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬وﻗﻌﻰ ﻧﻤﻰﻧﻬﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ وي ﺟﻨﮓﻫﺎ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻏﻠﻂ و ﻋﺪم ﻗﻄﻌﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و دوﻟﺖﻫﺎ اﮔﺮ آﮔﺎﻫﻰ‬ ‫)‪(14:0‬‬ ‫داﺷﺘﻨﺪ و داﻧﺴﺘﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﻰﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻴﭻ ﮔﺎه ﺟﻨﮓﻫﺎ را ﺑﻪ راه ﻧﻤﻰاﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫واﻟﺘﺰ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻧﺎﻣﻌﻘﻮل اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﻲﺣﻜﻮﻣﺘﻲ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬دوﻟﺘﻲ ﮔﺰﻳﻨﻪ دﻓﺎع از‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧﻮد ﺗﻮﺳﻂ زور را ﻣﺮدود ﺑﺸﻤﺎرد‪ .‬ﺣﺎل‪ ،‬اﮔﺮ ﻫﻤﻪ دوﻟﺖﻫﺎ اﻳﻦ ﮔﺰﻳﻨﻪ را ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬دﻟﻴﻠﻲ ﻧﺪارد ﻓﺮض ﻛﻨﻴﻢ ﻫﻴﭻ وﻗﺖ ﺑﻪ‬ ‫آن ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ .‬ﻫﻴﭻ دوﻟﺘﻲ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﮔﻤﺎن ﺑﺒﺮد ﻛﻪ ﻫﻤﺴﺎﻳﮕﺎﻧﺶ ﻫﺮ ﻗﺪر ﻫﻢ ﻛﻪ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﺎﺷﻨﺪ دﻳﺮ ﻳﺎ زود ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫اﻳﻦ ﮔﺰﻳﻨﻪ اﻗﺪام ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﻛﺮد‪ .‬از اﻳﻦ رو ﻫﺮ دوﻟﺖ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ اﺣﺘﻤﺎل ﺧﻄﻴﺮ را در ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺪﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ و ﻫﻤﻴﺸﻪ‬ ‫ﻣﺘﻮﺟﻪ اﻣﻜﺎن ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺿﺮﺑﻪ زدن ﭘﻴﺶ از ﺿﺮﺑﻪ ﺧﻮردن ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي واﻟﺘﺰ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺸﺨﺼﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﻲﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ﻳﺎ ﻫﺮج و ﻣﺮج اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ دوﻟﺖ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻫﻤﻪ ﻣﻠﺖﻫﺎ ﺧﻮد را ﺑﻪ دوﻟﺖﻫﺎي ﺧﻮب دﻣﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﻳﺎ ﺳﻮﺳﻴﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﻧﻴﺰ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﻨﻨﺪ ﺟﻨﮓ در‬ ‫)‪(15:397‬‬ ‫ﻣﻴﺎن آنﻫﺎ وﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫از دﻳﺪﮔﺎه ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻗﺪرت اﻣﺮوزه و در دوران ﭘﺲ از ﺟﻨﮓ ﺳﺮد ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﮔﻔﺘﻤﺎن اﺻﻠﻰ ﻛﻨﻮﻧﻰ‬ ‫درﺑﺎره ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺤﻮﻻت ﺟﻬﺎﻧﻰ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻗﺪرت و در رأس آن ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﻰ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪،‬‬ ‫)‪(14:0‬‬ ‫ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺤﺘﺎﻃﺎﻧﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ دﺳﺘﺨﻮش ﻫﺮج و ﻣﺮج و ﻛﺎﺳﺘﻦ از ﺧﻄﺮات اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻰ در ﺷﻨﺎﺧﺖ اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺑﻪ اﺟﻤﺎل‪ ،‬ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ (1‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ واﻟﺘﺰى ﺑﺮ ﻣﺤﻮرﻳﺖ ﻣﻔﻬﻮم ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (2‬واﻟﺘﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ اﺻﻞ ﺳﺎزﻣﺎندﻫﻨﺪه ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪.‬‬ ‫‪ (3‬واﻟﺘﺰ ﺑﻴﻦ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺗﻔﺎوت ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ‪) .‬ﻧﻈﺎم در ﻧﮕﺎه واﻟﺘﺰ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از اﻟﮕﻮى‬ ‫رﻓﺘﺎرى ﺧﺎص ﻛﻪ ﺑﺮ رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎى ﻣﺘﻌﺎﻣﻞ ﺣﺎﻛﻢ اﺳﺖ؛ وﻟﻰ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻳﻌﻨﻰ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺪرت در ﺳﻄﺢ ﻧﻈﺎم‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ(‪.‬‬ ‫‪ (4‬از دﻳﺪ واﻟﺘﺰ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﺑﺎزﻳﮕﺮ در ﻋﺮﺻﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﺑﺎزﻳﮕﺮ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺪودى از‬ ‫ﻫﻤﻜﺎرى ﻓﺮاﻣﻠﻰ و ﻧﻴﺰ ﻣﺸﺎرﻛﺖ ﻧﻴﺮوﻫﺎى ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻰ در ﺗﻤﻬﻴﺪ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻰ و ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮر و ﺗﺄﻳﻴﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪(13:0‬‬ ‫‪ (5‬واﻟﺘﺰ از واﺑﺴﺘﮕﻰ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ و ﺑﺮﺣﺪى از واﻗﻌﻴﺖ ﻳﺎﻓﺘﻦ آن ﺗﺼﺮﻳﺢ ﻣﻰﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﻳﻦ وﺻﻒ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺶ در اﻣﻨﻴﺖﻣﻠﻰ و ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪﻳﻦ ﺳﻴﺎق ﭘﻲﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ اﻳﻦ دو اﺻﻞ اﺳﺎﺳﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬

‫‪٢٢‬‬


‫اوﻻً ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎ ﺗﺠﺴﻢ ﻋﻴﻨﻰ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻰ واﺣﺪﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺘﻔﺎوت‪ ،‬اﻣﺎ ﻛﺎرﻛﺮد ﻳﻜﺴﺎن ﺳﺎﺧﺘﺎر را ﻗﺪرتﻣﻨﺪﺗﺮﻳﻦ دوﻟﺖﻫﺎ‬ ‫ﺷﻜﻞ ﻣﻰدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺛﺎﻧﻴﺎ ﻗﺮار ﻧﻴﺴﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎ رﻓﺘﻪرﻓﺘﻪ ﺟﺎى دوﻟﺖﻫﺎ را ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪ .‬آنﻫﺎ ﻣﻜﻤﻞ‪ ،‬ﻧﮕﻬﺒﺎن و در ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﺤﻞ ﻇﻬﻮر دوﻟﺖﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻧﻪ اﻓﺮاد ﻳﺎ ﮔﺮوﻫﻬﺎى ﻓﺮوﻣﻠﻰ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬ﻛﺎﻧﻮنﻫﺎى ﻗﺪرت در داﺧﻞ ﻛﺸﻮرﻫﺎ‪ ،‬ﻧﻴﺎت ﺧﻮد را از‬ ‫)‪(12:0‬‬ ‫ﻃﺮﻳﻖ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎ ﭘﻲﻣﻰﮔﻴﺮﻧﺪ اﻣﺎ ﺑﺎ ﮔﻔﺘﻤﺎﻧﻰ ﻣﺘﻔﺎوت‪.‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم‬ ‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ دو روﻳﻜﺮد واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ و ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫اﺷﺘﺮاﻛﺎت‬

‫‪(1‬‬ ‫‪(2‬‬ ‫‪(3‬‬ ‫‪(4‬‬ ‫‪(5‬‬ ‫‪(6‬‬ ‫‪(7‬‬ ‫‪(8‬‬ ‫‪(9‬‬ ‫‪(10‬‬ ‫‪(11‬‬

‫اﻫﻤﻴﺖ ﻗﺪرت )ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻗﺪرت‪ ،‬ﻗﺪرت ﻣﺤﻮري‪ ،‬ﻛﺸﻮر ﻣﺤﻮري‪ ،‬دوﻟﺖ ﻣﺤﻮري(‬ ‫وﺟﻮد ﻧﻈﺎم ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﻮﻧﻪ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ‬ ‫اﺻﻞ ﺑﻘﺎ‪ ،‬ﺧﻮدﻳﺎري و ﻋﺪم ﺗﺄﺛﻴﺮ‬ ‫ﻋﺎﻗﻞ و ﻳﻚﭘﺎرﭼﻪ ﺑﻮدن ﺑﺎزﻳﮕﺮان )ﺧﺮدﮔﺮاﻳﻲ(‬ ‫ﻧﻘﺶ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎي ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ )ﻛﻢ اﻫﻤﻴﺘﻲ ﻧﻬﺎدﻫﺎي ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ(‬ ‫اوﻟﻮﻳﺖ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﻣﻨﻴﺘﻲ )اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ و اﻣﻨﻴﺖ ﻧﻈﺎﻣﻲ(‬ ‫ﻣﻮازﻧﻪ ﻗﻮا )ﺑﺎزدارﻧﺪﮔﻲ ﻫﺴﺘﻪاي ﻳﺎ ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ ﺗﺴﻠﻴﺤﺎﺗﻲ(‬ ‫اﺗﺤﺎد ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺿﺮورت‬ ‫اﺳﺘﺮاﺗﮋي ﺣﻔﻆ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫ﻫﻤﻜﺎري ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎ‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﻲ‬

‫ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﻔﺎوتﻫﺎ‬

‫در ﺣﻮزه روش ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ ،‬ﭘﻨﺞ ﻧﻜﺘﻪ ﻣﻬﻢ‪ ،‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن را از واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻣﻰﻛﻨﺪ‪ .‬اول اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻜﺘﺐ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‬ ‫درﺻﺪد اراﺋﻪ ﺗﺤﻠﻴﻠﻰ ﻧﻈﺎمﻣﻨﺪ‪ ،1‬ﻣﻮﺷﻜﺎﻓﺎﻧﻪﺗﺮ‪ 2‬و ﺳﺎﺧﺘﺎرى‪ 3‬از اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻮارد‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف روش ﺗﺤﻠﻴﻞ واﻗﻊ‪-‬‬ ‫ﮔﺮاﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎرﻛﻠﻰ‪ ،‬ﻣﺒﻬﻢ و ﺑﻌﻀﺎً ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ ﺑﻮد؛ ﭼﺮا ﻛﻪ از ﻧﮕﺎه واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬ﻫﺪف و اﺑﺰار اﺻﻠﻰ ﻋﻤﻞ در رواﺑﻂ‬ ‫ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬ﻗﺪرت ﺑﻮد ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ دوﻟﺖ ﻋﻠﻴﻪ دوﻟﺘﻰ دﻳﮕﺮ اﻋﻤﺎل ﻣﻰﺷﺪ‪ .‬اﻳﻨﻜﻪ ﭼﻪ ﻧﻮع ﻗﺪرت ﻋﻠﻴﻪ ﻛﺪام دوﻟﺖ و ﺗﺎ ﭼﻪ‬ ‫زﻣﺎﻧﻰ اﻋﻤﺎل ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻧﺒﻮد‪ .‬آنﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻄﻠﻖ اﻧﺪﻳﺶ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞﻫﺎى ﺗﺠﺮﺑﻰ‪ ،‬اﻋﺘﻘﺎدى‬ ‫ﺑﻰﭼﻮن و ﭼﺮا داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻧﻈﺮﻳﻪاى ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪاى ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻤﻴﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ زﻣﺎنﻫﺎ و‬ ‫ﻣﻜﺎنﻫﺎ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻧﺒﻮد‪ .‬رﻳﺎﺿﻰﻛﺮدن اﻓﺮاﻃﻰ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﻰ‪ ،‬ﻓﺮوﻛﺎﺳﺘﻦ اراده اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﻪ اﻣﻴﺎل ﻓﺰون‬ ‫ﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ و ﺑﻪﻃﻮرﻛﻠﻰ‪ ،‬ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻜﺎﻧﻴﻜﻰ‪ ،‬ﺑﺪﺑﻴﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺤﺘﻮم‪ ،‬ﻓﺮاﻣﻜﺎﻧﻰ و ﻓﺮازﻣﺎﻧﻰ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻜﺎت روشﺷﻨﺎﺧﺘﻰ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﻮد‬ ‫ﻛﻪ ﻫﻤﮕﻰ در ﻧﮕﺮش ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫‪١‬‬

‫‪Systematic‬‬ ‫‪Rigorous‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪Structural‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪٢٣‬‬


‫دوﻣﻴﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻣﻬﻢ در روشﺷﻨﺎﺳﻰ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬دورى ﮔﺰﻳﺪن از ﻓﺮﺿﻴﺎت ذاتﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ ‪1‬و ﺟﻬﺎنﺷﻤﻮل‪ 2‬در ﺑﺎب ﻃﺒﻊ آدﻣﻰ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬رﻓﺘﺎر اﻧﺴﺎن را ﺑﺮاﺳﺎس ﻃﺒﻴﻌﺖ او ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﺮده و ﭘﻴﺸﺎﭘﻴﺶ‪ ،‬ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻼﺷﻰ ﺑﺮاى‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ اﻧﺴﺎن را ﻣﻨﺘﻔﻰ ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻬﻢﺗﺮ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬آﻧﺎن اﻳﻦ ﺑﺎور ﺧﻮد را ﺟﻬﺎن ﺷﻤﻮل ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ از‬ ‫ﺑﺪو ﺧﻠﻘﺖ ﺗﺎ ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺮگ‪ ،‬اﺳﻴﺮ آز و ﻧﻴﺎز ﺑﻮده و اﺳﺎﺳﺎً ﺗﺮﺑﻴﺖﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﺮﺧﻼف اﺟﺪاد ﻓﻜﺮى ﺧﻮد‪ ،‬اﺳﺘﻌﺪاد‬ ‫ﺷﺮارتﺑﺎر اﻧﺴﺎن را ﻣﻄﻠﻖ‪ ،‬اﺑﺪى و ﻫﻤﻪﺟﺎﻳﻰ ﻗﻠﻤﺪاد ﻧﻜﺮده و در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻃﺒﻴﻌﺖ‪ ،‬ﺟﺎﻳﻰ ﻫﻢ ﺑﺮاى ﺗﺮﺑﻴﺖ او ﺗﻌﺒﻴﻪ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫درﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻬﺎﻳﻰ‪ ،‬ﻫﺮ دو ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﻴﺎت و اﻋﻤﺎل اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺑﺪﺑﻴﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ اﻣﺎ اﻳﻦ ﺑﺪﺑﻴﻨﻰ در ﻧﺰد واﻗﻊ‪-‬‬ ‫ﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬ذاتﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ و در ﻧﺰد ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬اﻋﺘﺒﺎرى اﺳﺖ؛ ﻳﻌﻨﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ اﺳﺘﻌﺪاد اﻧﺴﺎﻧﻰ را ﺗﻘﻮﻳﺖ‬ ‫ﻳﺎ ﺗﻀﻌﻴﻒ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه ﺗﺤﻠﻴﻞ از ﻃﺒﻊ ﺑﺸﺮى ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬واﭘﺴﻴﻦ ﺧﺼﻴﺼﻪ روشﺷﻨﺎﺧﺘﻰ در واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫آن‪ ،‬ﻧﻮع ﮔﺬر از اﻧﺘﺰاﻋﻴﺎت ﺑﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ اﻧﻀﻤﺎﻣﻰ ﺻﻮرت ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ‪ .‬ﺗﻮﺿﻴﺢ اﻳﻨﻜﻪ در واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻨﺘﻲ‪ ،‬ﻧﻘﻄﻪ ﻋﺰﻳﻤﺖ ﺑﻨﻴﺎدى‬ ‫ﺑﺮاى ﺗﺤﻠﻴﻞ وﺿﻌﻴﺖ ﻧﺎاﻣﻦ‪ ،‬ﺳﺮﺷﺖ ﻣﻌﻴﻮب ﺑﺸﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺎس‪ ،‬دوﻟﺖ‪ ،‬ﺷﻜﻞ ﺑﺰرگ ﺷﺪه ﺷﺨﺺ ﺷﺮﻳﺮ ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﻰﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن دﻳﺪﮔﺎه ﺑﺪﺑﻴﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ را ﻃﺮح ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺘﺠﺎوز ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺻﻼﺣﻴﺖ ﻋﻘﺪ‬ ‫ﻗﺮارداد اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﺮ ﻣﺎﻫﻴﺖ اﻋﺘﺒﺎرى و ﺗﻜﻮﻳﻨﻰ ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﺟﺒﺮى واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ را‬ ‫ﺗﺤﺖاﻟﺸﻌﺎع ﻗﺮار داد و ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻل ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﭼﻴﺰى ﺑﻴﺶ از ﺣﺎﺻﻞ ﺟﻤﻊ ﺧﻂﻣﺸﻰﻫﺎى ﺧﺎرﺟﻰ‬ ‫ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﺳﺎﻳﺮ ﺑﺎزﻳﮕﺮان در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﻴﺎن دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻧﻤﻰﺗﻮان دوﻟﺖ را اداﻣﻪ ﻓﺮد‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻰ را اداﻣﻪ‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖ داﺧﻠﻰ و ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ را ﻣﺠﻤﻮع ﻛﺸﻮرﻫﺎى دﻧﻴﺎ ﻗﻠﻤﺪاد ﻛﺮد؛ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻘﻮﻻﺗﻰ ﭼﻮن دوﻟﺖ‪ ،‬ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ و ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬‬ ‫ﻫﺮﻳﻚ‪ ،‬ﻣﻮﺟﻮدﻳﺘﻰ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻧﻴﺰ دارﻧﺪ و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺸﺎء اﺛﺮ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﻳﻌﻨﻰ اﺟﺰا و اﻋﻀﺎى ﺧﻮد را ﻣﺘﺄﺛﺮ‬ ‫ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺗﻘﻠﻴﻞﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ در آراى رﻳﻨﻮﻟﺪ ﻧﻴﺒﻮر‪ ،‬ﻣﻮرﮔﻨﺘﺎ و ﺣﺘﻰ ﭘﻴﺶﺗﺮ از اﻳﻦ دو‪ ،‬اﺳﭙﻴﻨﻮزا و اﮔﻮﺳﺘﻴﻦ رﻳﺸﻪ‬ ‫داﺷﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪ اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﻃﺒﻊ ﻓﺮدى در ﺷﻜﻞﮔﻴﺮى ﺑﺤﺮان را ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻠﻴﺪى ﻣﻰداﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آنﻫﺎ‪» ،‬ﻫﺮﺑﺮت‬ ‫ﮔﻠﺪاﻣﻰ« در ﻣﻘﺎﻟﻪاى ﺑﺎ ﻋﻨﻮان»ﺗﺤﻠﻴﻞ روانﺷﻨﺎﺧﺘﻰ ﺟﻨﮓ«‪ ،‬ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﺮدى ﻧﻈﻴﺮ ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ و ﻃﻤﻊ را دﻟﻴﻞ اﺻﻠﻰ ﺟﻨﮓﻫﺎ‬ ‫داﻧﺴﺘﻪ و ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻛﻪ»اﻳﻦ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺧﻮﺷﻰ و ﻣﺼﻠﺤﺖ ﺧﻮد را ﺗﻌﺮﻳﻒ و ﺑﺎزﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ و ﻫﺮآن‬ ‫ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ وﺿﻌﻴﺖ ﺣﺎﻛﻢ را ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻳﺎ ﺑﻪ زﻳﺎن ﺧﻮد ﺗﻌﺒﻴﺮ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ‪ ،‬ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺗﺎﺑﻌﻰ از ﻧﻴﺎت و ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎى اﻓﺮاد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى داﺷﺘﻦ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺻﻠﺢآﻣﻴﺰ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻋﻮض ﺷﻮﻧﺪ و وﻳﮋﮔﻰﻫﺎى روانﺷﻨﺎﺧﺘﻰ آﻧﺎن دﮔﺮﮔﻮن ﺷﻮد‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺑﺮداﺷﺖ‪ ،‬در ﻧﮕﺎه ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن واﻗﻊﮔﺮاﻳﻴﺎن ـ از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ـ ﻧﻮﻋﻰ ﻓﺮدﮔﺮاﻳﻰ روشﺷﻨﺎﺧﺘﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن‪ ،‬از‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ ﺟﻤﻊ اراده اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬اراده ﻣﻠﻰ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻗﻮت اﻳﻦ روش‪ ،‬ﻣﺎﻫﻴﺖ اﺳﺘﻘﺮاﻳﻰ آن اﺳﺖ‪ .‬ر‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس ﺑﻮد ﻛﻪ دوﻟﺖ را ﻣﺠﻤﻮع اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻇﺮﻓﻰ ﺑﺮاى ارده آنﻫﺎ ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ ﺳﺎﺧﺘﺎر‬ ‫ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ ،‬ﺗﺠﻠﻰ ﻧﻴﺎت اﻓﺮاد اﺳﺖ و ﭼﻮن اﻓﺮاد ذاﺗﺎً ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻴﺎﺳﻰ‪ ،‬ﺗﺸﻜﻴﻼﺗﻰ ﺑﺮاى ﭼﭙﺎول و‬ ‫ﻣﻨﻔﺖﺟﻮﻳﻰ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻴﺎن ﺑﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻦ از اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ ﺗﺤﻠﻴﻞﻫﺎ‪ ،‬ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ را داراى ﻧﻘﺶ ﺑﻴﺶﺗﺮى در ﺷﻜﻞ‬ ‫ﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪ رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ ﻗﻠﻤﺪاد ﻛﺮده و اﺳﺘﺪﻻل ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه رﻓﺘﺎر دوﻟﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺑﺸﺮ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت ﺳﻴﺴﺘﻤﻰ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ در آن‪ ،‬ﻫﻢ رﻗﺎﺑﺖ وﺟﻮد دارد و ﻫﻢ ﻫﻤﻜﺎرى‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ذات ﺑﺸﺮ ﻫﻤﻮاره ﺳﺘﻴﺰهﺟﻮ ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در ﺟﺴﺖوﺟﻮى‬ ‫ﻫﻤﻜﺎرى ﻫﻢ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺌﻮرﺋﺎﻟﻴﺴﻢ‪ ،‬ﺑﺨﺼﻮص ﺷﺎﺧﻪ ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰى آن‪ ،‬وﺟﻮد ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ را ﻛﻪ اﺟﺰاى آن در ﺗﻌﺎﻣﻞ و ﺗﻌﺎﻃﻰ ﻣﺴﺘﻤﺮ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻢ ﻣﻰاﻧﮕﺎرد‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺮ اﺻﺎﻟﺖ دوﻟﺖﻫﺎى ﻣﻠﻰ و ﻧﻔﻰ ﻧﻘﺶ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎى ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻰ ﺗﺎﻛﻴﺪ‬ ‫‪Essentialistic‬‬ ‫‪Universal‬‬

‫‪١‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪٢٤‬‬


‫ﻣﻰﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬آﺷﻜﺎرا از ﺳﻴﺴﺘﻤﻰ ﻣﺮﻛﺐ از اﺟﺰاى ﻣﺘﻌﺎﻣﻞ ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ .‬در اﻳﻦ روﻳﻜﺮد‪ ،‬ﻫﻢ »اﻗﺘﻀﺎى ﺳﻴﺴﺘﻢ«‬ ‫ﻣﻬﻢ اﺳﺖ و ﻫﻢ»ﺗﺼﻤﻴﻢ اﺟﺰا«‪1‬؛ ﻛﻪ ﺑﻌﻀﺎً ﺑﻪواﺳﻄﻪ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻢ ﺧﻮد ﺗﺎ ﺣﺪ اﻋﻀﺎ‪ 2‬ارﺗﻘﺎء ﻣﻰﻳﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﻋﻼوهﺑﺮ آن‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﺮداﺷﺖ‬ ‫اﻫﻤﻴﺖ دارد و ﻫﻢ واﻗﻌﻴﺎت‪ ،‬ﻫﻢ ﻫﻤﻜﺎرى وﺟﻮد دارد و ﻫﻢ ﻣﻨﺎزﻋﻪ‪ ،‬ﻫﻢ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻧﻘﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻰ دارد و ﻫﻢ ﻗﺪرت‪ ،‬ﻫﻢ‬ ‫ﻫﻨﺠﺎر داراى اﻋﺘﺒﺎر اﺳﺖ و ﻫﻢ ﻧﻔﻊ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ در ﺣﺎﻟﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺑﺮداﺷﺖ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻣﻘﻮﻻﺗﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻨﺠﺎر‪ ،‬ﺑﻪواﺳﻄﻪ ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم و ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺳﻨﺠﺶ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮش‪،‬‬ ‫ﻃﺮد ﻣﻰﺷﺪ و ﻳﺎ ﻣﻘﻮﻻﺗﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻴﺎت‪ ،4‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﺨﻴﻞﮔﺮاﻳﻰ‪ ،5‬ﺑﻪ دور اﻓﻜﻨﺪه ﻣﻰﺷﺪﻧﺪ و ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻣﻨﺎزﻋﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﮕﺎﻧﻪ ﻗﺎﻧﻮن‬ ‫رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﺸﺨﺼﻰ و ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ‪ ،‬ﭘﺎى ﻣﻰﻓﺸﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻘﻴﺪه ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ‪ ،‬اﺟﺰاى ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ»در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ« ﻋﻤﻞ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ و اﻳﻦ اﺟﺰا‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞ رﻓﺘﺎرﻫﺎى ﻣﺘﻔﺎوت‪،‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻰ ﻧﺎﻳﻞ ﻣﻰآﻳﻨﺪ‪ .‬ﻣﻬﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ آنﻫﺎ در ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻌﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ واﺑﺴﺘﮕﻰ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ و ﻣﺜﺒﺖ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺘﻔﺎوت از روﺣﻴﻪ اﻧﺰواﻃﻠﺐ‪ ،‬ﺧﻮدﺧﻮاه و ﺳﺘﻴﺰهﺟﻮى ﻓﺮد ﻳﺎ دوﻟﺘﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺪﻧﻈﺮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﺑﻮد‪» .‬واﻟﺘﺰ از‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻣﻘﻴﺪ ﻛﻨﻨﺪه ﻳﺎ ﻣﺤﺪود ﺳﺎزﻧﺪه رﻓﺘﺎر ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻳﺎد ﻣﻰﻛﻨﺪ‪ «.‬ﭼﻨﻴﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎرى‪ ،‬ﺗﺤﺖ رﻫﺒﺮى و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ‬ ‫ﻗﺪرت ﻫﮋﻣﻮن ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﺳﺘﻘﻼلﺟﻮﻳﻰ و ﺧﻮدﻛﻔﺎﻳﻰ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع اﻣﻨﻴﺖﻣﻠﻰ را ﻧﺰد واﺣﺪﻫﺎى ﻋﻀﻮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‬ ‫ﻣﻰﻛﻨﺪ و اﻋﻀﺎ ﻣﻰﻛﻮﺷﻨﺪ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻮﺳﻌﻪ داﺧﻠﻰ ﻳﺎ اﺋﺘﻼف راﻫﺒﺮدى‪ ،‬ﺿﺮﻳﺐ ﺗﻬﺪﻳﺪ و آﺳﻴﺐﭘﺬﻳﺮى ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ‬ ‫ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﻛﻮﺷﺶ و ﺳﻴﺎﺳﺖﮔﺬارى داﺧﻠﻰ و ﺧﺎرﺟﻰ اﻋﻀﺎ‪ ،‬ﺑﺮﺣﺴﺐ وزن آنﻫﺎ در ﺟﻬﺖﮔﻴﺮى ﻛﺸﻮر ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫در ﻋﻴﻦﺣﺎل‪ ،‬ﻫﻨﻮز ﻗﺪرت و ﺣﺪود ﺷﻤﻮل ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ اﻧﺪازهاى ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ اﻋﻀﺎ را ﺑﻪ ﺗﺒﻌﻴﺖ از ﻓﺮﻣﻮﻟﻰ واﺣﺪ و ﻣﺸﺘﺮك وادار‬ ‫ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﺤﻮل در ﻣﻴﺰان ﻗﺪرت اﻋﻀﺎى ﻣﻮازﻧﻪ‪ ،‬ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﻢ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻰﭘﺬﻳﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﮔﻴﻠﭙﻴﻦ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺎه‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺪﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺮﺳﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﻮد ﺗﻐﻴﻴﺮ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﺑﻴﺶ از ﺗﺪاوم آن اﺳﺖ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب ﻋﻘﻼﻧﻰ ﺣﻜﻢ ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫ﻣﻰدﻫﺪ‪.‬‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬دوﻟﺖ را»ﺗﻨﻬﺎ« ﺑﺎزﻳﮕﺮ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﺠﺴﻢ ﻛﺎﻣﻞ اﺗﺒﺎع ﺧﻮد‪،‬‬ ‫داراى ﻗﺪرﺗﻰ ﺗﺎم‪ ،‬ﺗﻔﻜﻴﻚﻧﺎﭘﺬﻳﺮ و ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﺳﻠﺐ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬ﺿﻤﻦ ﻗﺒﻮل دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزﻳﮕﺮ اﺻﻠﻰ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻘﺶ‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻰ و ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎى ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ ﻫﻢ اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ ﻛﻪ در ﺑﻌﻀﻰ ﻣﻮاﻗﻊ‪ ،‬ﺣﺘﻰ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ دوﻟﺖ ﺷﻜﻞ داده و در ﺑﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ‬ ‫)‪(13:0‬‬ ‫رﺳﻴﺪن ﻳﺎ ﻧﺮﺳﻴﺪن اﻗﺪام دوﻟﺘﻰ‪ ،‬ﻣﻮﺛﺮ واﻗﻊ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫‪3‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي‬ ‫واﻟﺘﺰ ﺗﺤﻠﻴﻞ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن از ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ را ﺗﻘﻠﻴﻞﮔﺮا ﻣﻲﻧﺎﻣﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻧﻈﺎم را ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت‬ ‫واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه آن ﻳﻌﻨﻲ اﻓﺮاد ﻳﺎ دوﻟﺖﻫﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬واﻟﺘﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ دﺳﺘﻪاي از واﻗﻌﻴﺖﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻴﺴﺘﻢ و ﻧﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺗﻌﻠﻖ دارﻧﺪ و ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻌﺎﻣﻼت ﻣﻴﺎن دوﻟﺖﻫﺎﺳﺖ در واﻗﻊ واﻟﺘﺰ ﺑﺎ اﻳﻦ اﺳﺘﺪﻻل‬ ‫ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ و واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ را ﻣﻄﺮح ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺑﺮ اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ ﭘﺎﻳﻪ ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻪ واﺣﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﻛﻨﺎر ﻫﻢ ﭼﻴﺪه و ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﻠﻔﻴﻖ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫رﻓﺘﺎر ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ و ﺑﺎ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﻪ ﺑﺎر ﺧﻮاﻫﻨﺪ آورد‪ .‬ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫‪6‬‬

‫‪١‬‬

‫‪Components‬‬ ‫‪Organs‬‬ ‫‪٣‬‬ ‫‪Conception‬‬ ‫‪٤‬‬ ‫‪Intentions‬‬ ‫‪٥‬‬ ‫‪Fantasism‬‬ ‫‪٦‬‬ ‫‪. Reductionist‬‬ ‫‪٢‬‬

‫‪٢٥‬‬


‫اﺻﻞ ﺳﺎزﻣﺎن دﻫﻨﺪه ﻧﻈﺎم در ﻣﻮرد ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ اﻗﺘﺪارﮔﺮﻳﺰي اﺳﺖ و دوم ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺗﻮزﻳﻊ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲﻫﺎ ﻣﻴﺎن واﺣﺪﻫﺎ ﺗﻌﺮﻳﻒ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﻳﻜﻲ از دﻻﻳﻞ ﻇﻬﻮر ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺗﻄﺎﺑﻖ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت ﻋﺼﺮ ﺣﺎﺿﺮ ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﮔﺴﺘﺮش‬ ‫ارﺗﺒﺎﻃﺎت‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻫﻤﻜﺎريﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﻧﻘﺶ اﻗﺘﺼﺎد در ﺗﻌﺎﻣﻼت ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ و ﻇﻬﻮر ﺑﺎزﻳﮕﺮان ﻏﻴﺮدوﻟﺘﻲ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻧﻈﺮﻳﻪ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺟﺎي ﺧﺎﻟﻲ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﻮﻇﻬﻮر ﺑﻪ ﺷﺪت اﺣﺴﺎس ﻣﻲﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺗﻼش دارد ﺗﺎ اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه‬ ‫واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن را ﻛﻪ ﺻﺤﻨﻪ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ را ﺑﻪ ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﻗﺎﻧﻮن ﺟﻨﮕﻞ ﺗﺸﻴﺒﻪ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﻫﺮﻛﺪام رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺧﺎص ﺧﻮد را ﺑﺮوز ﻣﻲدﻫﻨﺪ را ﺑﺎ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻛﺮدن ﻧﻘﺶ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ واﻟﺘﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎر در اﺑﺘﺪا ﺑﺎ ﺗﻌﺎﻣﻞ‬ ‫واﺣﺪﻫﺎي ﺷﻜﻞ ﻣﻲﮔﻴﺮد اﻣﺎ ﺑﻌﺪ از ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻦ رﻓﺘﺎر دوﻟﺖﻫﺎ را ﺷﻜﻞ ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎ واﺣﺪﻫﺎ را وادار ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ‬ ‫اﻗﺪاﻣﺎﺗﺸﺎن را ﺑﻪ روشﻫﺎي ﻓﺮاﻫﻢ ﺷﺪه اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ و ﻫﻤﻴﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺗﻔﺎوتﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‪،‬‬ ‫اﻳﺪﺋﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ‪ ،‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺳﺎﺳﻲ و اﻓﺮاد در ﻫﻤﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﻫﺎي اﺻﻠﻲ ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎي ﺷﺒﻴﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﺮ آن دﺳﺘﻪ از وﻳﮋﮔﻲﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺤﻮه ارﺗﺒﺎط اﺟﺰا را ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬واﻟﺘﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺳﻪ وﻳﮋﮔﻲ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه دارد‪:‬‬ ‫‪ (1‬اﺻﻮﻟﻲ ﻛﻪ اﺟﺰا ﺑﺮ اﺳﺎس آن آراﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (2‬وﻳﮋﮔﻲﻫﺎي واﺣﺪﻫﺎ‪.‬‬ ‫‪ (3‬ﺗﻮزﻳﻊ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻫﺎ ﻣﻴﺎن واﺣﺪﻫﺎ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻋﻨﺼﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎرﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ و ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ را از ﺣﺎﻟﺖ ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﻗﺎﻧﻮن ﺟﻨﮕﻞ ﺑﻴﺮون ﻛﺸﻴﺪه و ﺑﺎ دﻳﻜﺘﻪ‬ ‫)‪(23:18‬‬ ‫ﻧﻤﻮدن ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎي ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ واﺣﺪﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﻫﻤﻜﺎري و ﻫﻢﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻴﻦ آنﻫﺎ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ واﻟﺘﺰ ﺑﺮاي ﺑﺎزﺳﺎزي ﭼﻬﺮه ﻣﺨﺪوش واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺑﺎ تءﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺳﻄﺢ ﺗﺤﻠﻴﻞ دوﻟﺖ‪،‬‬ ‫ﺧﺪﻣﺘﻲ ﺑﺰرگ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻜﺘﺐ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﻋﻤﺪه ﺗﻮﺟﻪ واﻟﺘﺰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺎ ﭼﻪ اﻧﺪازه ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ )ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮزﻳﻊ‬ ‫ﻧﺎﻫﻤﮕﻮن ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲﻫﺎ )ﻗﺪرت( ﻣﻴﺎن اﺟﺰاي ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﻧﻈﺎم اﻳﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ (.‬در ﺗﻌﻴﻴﻦ اﻟﮕﻮي رﻓﺘﺎري دوﻟﺖﻫﺎ ﻧﻘﺶ دارد‬ ‫)‪(24:18‬‬ ‫ﻳﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ درون آن ﻋﻤﻞ دوﻟﺖ ﻫﺎ ﻣﻤﻜﻦ ﻣﻲﮔﺮدد را ﺗﺄﺳﻴﺲ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازان ﻣﻜﺘﺐ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﻰ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ در ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬واﺣﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎن‬ ‫دوﻟﺖ داراى ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ و ﻗﻠﻤﺮو اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺘﻔﻜﺮان اﻳﻦ ﻧﺤﻠﻪ‪ ،‬ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ را داراى ﻧﻈﺎﻣﻰ ﻫﺮج و ﻣﺮج ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻰداﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻟﻴﻜﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ اﮔﺮ در رﻫﻴﺎﻓﺖ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻛﺸﻮرﻫﺎ درﺻﺪد دﺳﺘﻴﺎﺑﻰ ﺑﻪ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻗﺪرت ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‬ ‫دوﻟﺖﻫﺎ در ﭘﻲ ﺣﻔﻆ ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻧﺴﺒﻰ ﻗﺪرت ﺧﻮد ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ واﻗﻊﻧﮕﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻗﺪرتﻃﻠﺒﻰ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻨﺒﻌﺚ‬ ‫از ذات ﺑﺸﺮ اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﻰ ﻛﻪ ﻧﻮواﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن ﻫﻤﭽﻮن ﻛﻨﺖ واﻟﺘﺰ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﻛﺴﺐ ﻗﺪرت را ﻧﺎﺷﻰ از ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ ﻋﻴﻨﻰ ﻳﻌﻨﻰ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ ﻣﻰداﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮ روﺷﻦﺗﺮ اﻳﻦ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻫﺮج و ﻣﺮجﮔﻮﻧﻪ ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ دوﻟﺖﻫﺎ را ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻮى ﻗﺪرتﻃﻠﺒﻰ ﺳﻮق ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن اﻣﻨﻴﺖ را ﻣﻔﻬﻮﻣﻰ دﺳﺘﻪ دوم در ﺳﺎﻳﻪ »ﻗﺪرت ﻳﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ« ﺗﻠﻘﻰ‬ ‫ﻣﻲﻛﺮدﻧﺪ در ﺣﺎﻟﻰ ﻛﻪ ﻧﻮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﺎن‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ را داراي ﻇﺮﻓﻴﺘﻰ ﻣﻰداﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ‪ ،‬ﻣﺤﻮر ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻗﺮار‬ ‫)‪(4:0‬‬ ‫ﮔﻴﺮد‪.‬‬

‫‪٢٦‬‬


‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ ‫‪ (1‬ﻋﻠﻲ ﺑﺸﻴﺮي‪ ،‬ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻫﺎي اﻣﻨﻴﺖ‪ :‬ﺑﺮرﺳﻲ اﻣﻨﻴﺖ از ﺗﺌﻮري ﺗﺎ ﻋﻤﻞ‪ .‬روزﻧﺎﻣﻪ ﺟﺎم ﺟﻢ‪ 29 ،‬ﻓﺮوردﻳﻦ ‪.1388‬‬ ‫‪٢) http://irdc.ir/fa/content/٥١٤٠/default.aspx‬‬

‫‪ (3‬ﺟﻴﻤﺰ روزﻧﺎ و دﻳﮕﺮان‪ .‬ارزﻳﺎﺑﻲ اﻧﺘﻘﺎدي در زﻣﻴﻨﻪي اﻣﻨﻴﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻠﻴﺮﺿﺎ ﻃﻴﺐ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﻧﻲ‪ 1380،‬ﺗﻬﺮان‪.‬‬ ‫‪ (4‬ﻣﺤﻤﻮد ﻋﺴﮕﺮي‪ ،‬رﻫﻴﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺷﻨﺎﺳﻲ اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت راﻫﺒﺮدي‪ ،‬ﺳﺎل ﺷﺸﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،2‬ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن‬ ‫‪.1382‬‬ ‫‪ (5‬ﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮاﺑﻲ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻈﺎم ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ و اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻰ ﺑﺎ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم‪ ،‬ﻓﺼﻞ ﻧﺎﻣﻪ ﻋﻠﻮم ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬ﺳﺎل ﺳﻮم‪ ،‬ﺷﻤﺎره‬ ‫‪ ،9‬ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪.1379‬‬ ‫‪ (6‬ﺣﺴﻴﻦ ﺳﻴﻒ زاده‪ ،‬اﺻﻮل رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﻣﻴﺰان‪ ،‬ﭼﺎپ ﭘﻨﺠﻢ ‪ ،1385‬ﺗﻬﺮان‪.‬‬ ‫‪ (7‬ﻣﻘﺼﻮد رﻧﺠﺒﺮ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻣﻨﻴﺘﻲ در ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﻲ اﻳﺮان‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت راﻫﺒﺮدي‪1378 ،‬‬ ‫ﺗﻬﺮان‪.‬‬ ‫‪ (8‬ﻣﻘﺼﻮد رﻧﺠﺒﺮ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻤﺎن ﻫﺎي اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ در ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﻲ اﻳﺮان‪ ،‬ﻓﺼﻞ ﻧﺎﻣﻪ ﻋﻠﻮم ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬ﺳﺎل ﺳﻮم‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪،9‬‬ ‫ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪.1379‬‬ ‫‪ (9‬اﺻﻮل ﻓﻠﺴﻔﻪ و روش رﺋﺎﻟﻴﺴﻢ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ‪.1‬‬ ‫‪ (10‬ﺣﻤﻴﺮا ﻣﺸﻴﺮزاده‪ ،‬ﺗﺤﻮل در ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎي رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬اﻧﺸﺎرات ﺳﻤﺖ‪ ،1386،‬ﺗﻬﺮان‪.‬‬ ‫‪ (11‬ﻋﺒﺪاﻟﻌﻠﻲ ﻗﻮام‪ ،‬رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎ و روﻳﻜﺮدﻫﺎ‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﻤﺖ‪ ،1384،‬ﺗﻬﺮان‪.‬‬ ‫‪١٢) http://bashgah.net/pages٨١٦٢-.html‬‬

‫‪ (13‬ﻗﺪﻳﺮ ﻧﺼﺮي‪ ،‬روش ﺷﻨﺎﺧﺖ در ﻣﻜﺘﺐ ﻧﺌﻮرﺋﺎﻟﻴﺴﻢ‪ ،‬ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت راﻫﺒﺮدي‪ ،‬ﺳﺎل دﻫﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎره‪ ،2‬ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪.1386‬‬ ‫‪ (14‬ﻣﺠﻴﺪ ﻋﺒﺎﺳﻲ اﺷﻠﻘﻲ‪ ،‬ﺗﺤﻠﻴﻞ اﻣﻨﻴﺖ در ﭘﺎراداﻳﻢ ﻫﺎي ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت راﻫﺒﺮدي‪ ،‬ﺳﺎل‬ ‫ﻫﻔﺘﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪) 3‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(25‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪.1383‬‬ ‫‪ (15‬ﺗﻮﻣﺎس ﭘﻨﮕﻞ‪ ،‬ﭘﻴﺘﺮ آﻫﺮﻧﺰدرف‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ در ﻣﻴﺎن ﻣﻠﻞ‪ ،‬ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻣﺼﻄﻔﻲ ﻳﻮﻧﺴﻲ‪ ،‬ﻣﺮﻛﺰ ﭼﺎپ اﻧﺘﺸﺎرات وزارت ﺧﺎرﺟﻪ‪،‬‬ ‫‪ ،1384‬ﺗﻬﺮان‪.‬‬ ‫‪١٦) http://www.irstudy.blogfa.com‬‬ ‫‪١٧) http://bashgah.net/modules.php?name=Articles&op=show&aid=٥١٣٢&query=٢LH‬‬ ‫=‪Yptin٢YTbjNiz٢YU‬‬ ‫‪١٨) http://bashgah.net/pages٧٧٧٨-.html‬‬

‫‪(19‬‬ ‫‪(20‬‬ ‫‪(21‬‬ ‫‪(22‬‬ ‫‪(23‬‬ ‫‪(24‬‬ ‫‪(25‬‬ ‫‪(26‬‬

‫ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺷﺪن از ﻧﮕﺎه ﻣﻜﺘﺐ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ‪ 22 ،‬آﺑﺎن ﻣﺎه ‪.1384‬‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﻌﻠﻲ ﻗﻮام‪ ،‬اﺻﻮل ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﻲ و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺗﻬﺮان‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﻤﺖ‪.1381 ،‬‬ ‫ﺧﺴﺮو زال ﭘﻮر‪ ،‬ﻧﻈﺎم اﻣﻨﻴﺖ دﺳﺘﻪ ﺟﻤﻌﻲ و ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ‪ -‬ﻣﻮرد ﻋﺮاق‪ ،‬رواق اﻧﺪﻳﺸﻪ‪ ،‬ﺗﻴﺮ ‪ ،1383‬ﺷﻤﺎره ‪.31‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪ رﺳﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،87/6/17 ،6519‬ﺻﻔﺤﻪ ‪18‬‬ ‫روزﻧﺎﻣﻪ رﺳﺎﻟﺖ ‪،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،87/6/13 ، 6516‬ﺻﻔﺤﻪ ‪18‬‬ ‫دوﺋﺮﺗﻲ ﺟﻴﻤﺰ و ﻓﺎﻟﺘﺰﮔﺮاف راﺑﺮت ‪ ،‬ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎي ﻣﺘﻌﺎرض در رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ‪ :‬ﻋﻠﻴﺮﺿﺎ ﻃﻴﺐ و وﺣﻴﺪ ﺑﺰرﮔﻲ‪،‬‬ ‫ﺗﻬﺮان ‪ :‬ﻧﺸﺮ ﻗﻮﻣﺲ‪.1376 ،‬‬ ‫ﺣﻤﻴﺪ اﺣﻤﺪي‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎرﮔﺮاﻳﻲ در ﻧﻈﺮﻳﻪي رواﺑﻂ ﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻞ از واﻟﺮﺷﺘﻴﻦ ﺗﺎ واﻟﺘﺰ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪ داﻧﺸﻜﺪه ﺣﻘﻮق و ﻋﻠﻮم ﺳﻴﺎﺳﻲ‬ ‫داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺮان‪ ،‬ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪ ،1376‬ﺷﻤﺎره ‪.37‬‬ ‫ﺑﻬﺮام اﺧﻮان ﻛﺎﻇﻤﻲ‪ ،‬دوﻟﺖ و ﭘﺪﻳﺪه ﻗﺪرت از ﻣﻨﻈﺮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻴﺮاز‪،‬‬ ‫دوره‪ ،21‬ﺷﻤﺎره دوم‪ ،‬ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪.83‬‬

‫‪٢٧‬‬

0123  

Compariing Secuurity in Reealism & Neoorealismm Perspspectivees

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you