Page 1

1

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ EĞİTİM YÖNETİMİ VE DENETİMİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

“Türk Temel Eğitim Sisteminde Öğrencilerin Üniforma Zorunluluğunun Kaldırılması; Özgürlük mü, Tutsaklık mı?” “Abolishing the statutory obligation of School uniforms of the students in compulsory schooling system of Turkey: Freedom or Captivity?”

HASAN BURAK ALTINSOY

Tokat,2012


2

Giriş Eğitim sistemleri her ülke için vazgeçilmez

unsurların başında gelmektedir.

Dünyadaki ülkelerin gelişmişlik düzeyleri ne olursa olsun belirli bir eğitim sistemi, her ülkede mevcuttur. Bu sistemlerin diğer ülkelerle hem ortak yanları hem de kendilerine has birçok farklı özellikleri

mevcuttur. Bilindiği gibi Eğitim sistemleri farklı öğelerden

oluşmaktadır. Öğretmenler, öğrenciler, okul ortamları, sınıflar en temel ortak öğelerden yalnızca birkaçıdır. Eğitim sistemlerinin işleyiş süreçlerinde ise

yöntem farklılıkları

ülkeden ülkeye değişebildiği gibi zaman içerisindeki süreçlerde belirli bir ülke içerisinde de sürekli değişebilir.

Ders saati süreleri, derslerin konuları, içerikleri, sınıf düzenleri,

okul davranış kuralları ve buna benzer birçok uygulama ülkeden ülkeye ya da ülke içerisinde zamanla değişebilir. Bu değişimi geçmiş deneyimler veya kültürler belirleyebileceği gibi bilimsel araştırmaların bulguları da değişimin nedenleri arasında gösterilebilir. Okullarda öğrencilerin giydiği kıyafetler ve bu kıyafetler konusunda belirlenmiş kriterler eğitimin daha önceden belirlenmiş amaçlarına tam ve eksiksiz ulaşılma çabasını tamamlayan unsurlardandır. Bu kıyafetlerin özellikleri bazı ülkelerde ulusal kapsamda tek tip ve zorunlu, bazılarında okulun insiyatifi dahilinde yine okul yönetimi ya da aile birliklerinin belirlediği tipte diğer ülkelerde ise öğrencinin kendi insiyatifine bırakılmıştır. Bu makalede, konu ile ilgili bazı kavramlar tanımlanmış, Türkiye Cumhuriyeti kurulduğu yıldan günümüze kadar geçen süreçte devlet okullarındaki öğrencilere uygulanan ve sürekli tartışılan kılık kıyafet politikaları, bu politikaların dönemleri, dünyada başka ülkelerde bu konudaki uygulamalar, okul Kıyafetleri konusunun Türk Kamuoyuna yansımaları, yine bu konunun toplum tarafından algılanışı ve yine bu konuda bilimsel araştırmalar üzerinde durulmuştur. Ayrıca Türk ve Dünya kamuoyunda medyada yer alan haberler içerisinde güncel bilgi taramaları yapılarak, konunun muhataplarının demeçleri düşünceleri değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerin ışığında 27.11.2012 tarihinde Türkiye’de devlet ve özel okullardaki son kılık kıyafet düzenlemesinin usul ve esaslarını içeren kılık kıyafet yönetmeliği sosyal, ekonomik, siyasi ve diğer her boyutu ile irdelenmiştir. Bununla birlikte söz konusu yönetmelik değişikliğinin gerekçelerinden biri gösterilen ve 2010 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yurt genelinde bakanlığın resmi sitesinde yayınlanan ve uygulanan “Kılık kıyafet memnuniyet anketi” ile ilgili tutumların belirlendiği iddia edilmiştir. Bu makalede ayrıca bahsi geçen anketle ilgili bir çalışma yapılmış ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın bu anketinin ne kadar bir kitleye


3

ulaştırılabildiğini de ölçülmeye çalışılmış bu kapsamda Türkiye çapında değişik bölge ve şehirlerden farklı branş ve farklı okullarda çalışan öğretmenlere konu ile ilgili bir anket uygulanmış ve sonuçları analiz edilmiştir. Bu çalışmada yeni yürürlüğe giren bu yasal düzenlemenin dayanaklarından biri olduğu iddia edilen ve 2010 yılında Öğrencilerin, öğretmenlerin ve velilerin bu konuda taleplerini ölçtüğü iddia edilen anketten haberdar olup olmadıklarını ve bunu öğrencileriyle paylaşıp paylaşmadıklarını öğrenmektir.

Araştırmanın Amacı Bu araştırmada amaç olarak, 27.11.2012 tarihinde çıkarılan 28480 no’lu Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Okul Öğrencilerinin Kılık ve Kıyafetlerine Dair Yönetmeliği sosyal, siyasi, eğitimsel,yönetimsel ve yöntemsel açılardan incelenip, değerlendirilmesi ele alınmıştır. İncelemeler sonucunda yönetmelik konusunda nicel ve nitel tespitler yapılıp konu öğrenciler, öğretmenler, veliler ve toplum

açısından değerlendirilmektir. Bu

konudaki yasal düzenlemenin (2012) toplum açısından olumlu ve olumsuz tarafları da değerlendirilip en sonunda önerilerde bulunulacaktır. Bu amaçla aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır; 1. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde resmi ve özel okullarda kıyafet süreçleri ne şekilde günümüze gelmiştir ve bu konuda mevcut son durum nedir? 2. Bu konuda dünyada mevcut son durum nedir? 3. Yapılan yasal düzenlemede Bilimsel ve Pedagojik araştırmalar sonucunda mı ortaya çıkmıştır? 4. Uygulamada çelişkiler var mıdır varsa ne çeşit çelişkiler mevcuttur? 5. Bu düzenleme ihtiyacı neden ortaya çıkmıştır? 6. Dünyada bu uygulamaların örnekleri var mıdır? Varsa nelerdir? 7. Dünyadaki ülkelerin bu konuya bakış algıları nedir? 8. Bu değişimin toplumdaki algısı ne olmuştur. 9. Bu değişimin öğrenciler üzerine muhtemel yansımaları ne olacaktır.


4

Kavramlar Ulusal tek tip kıyafet uygulaması : Bu makalede adı

geçen

kavram, ülke

genelindeki tüm okullardaki giyim şeklinin,renginin ve tasarımlarının aynı olmasıdır. Okul Üniforma uygulaması: Okulların kendi içinde tek tip kıyafet giyilmesidir. Ülke genelinde belirlenmiş şekli olan kıyafet değil her okulun kendi belirlediği kıyafet şeklidir. Serbest Kıyafet uygulaması: Herhangi “tek tip kıyafet” ya da “üniforma” zorunluluğu olmayan giyim şeklini anlatmaktadır. Eski Yönetmelik: bir önceki yayınlanan ve Resmi Gazetede 7.12.1981 tarih ve 17537 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı İle Diğer Bakanlıklara Bağlı Okullardaki Görevlilerle Öğrencilerin Kılık Kıyafetlerine İlişkin Yönetmelik Yeni Yönetmelik: Resmî Gazetede 27.11.2012 tarih ve 28480 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Okul Öğrencilerinin Kılık ve Kıyafetlerine Dair Yönetmelik Türkiye’de Okul Kıyafetinin Tarihçesi ve En Son Uygulama Şekli Okul Kıyafetlerinin Türkiye’de ilk ortaya çıkışı Cumhuriyetin kuruluş dönemlerine rastlamaktadır. 1924-1925 tarihleri arasında eğitimin millileştirildiği dönemlerin hemen ardından okullarda önlük kullanılmaya başlanmıştır. Meltem Uzun’a (2012) göre Cumhuriyetin ilk kurulduğu yıllardan günümüze kadar Türkiye’de Ulusal tek tip kıyafet uygulaması aşağıdaki süreçleri takip etmiştir; 1930'lardaki tek parti döneminde ''zengin ve fakir öğrenciler arasındaki farkın ortaya çıkmaması'' için siyah önlük kullanıldı. Yoksulluğu örten siyah önlüklerin yerini 1990'lı yıllarda mavi önlükler aldı. Dünyada yaşanan ekonomik krizin de etkisiyle, öğrencilerin kıyafetleri en basit ve ucuz kumaş olan krizetten siyah önlük, beyaz yaka, siyah ayakkabı oldu. Yoksulluğu örten bu kıyafet 1990'lı yıllara kadar kullanıldı. Okullarda siyah önlük zorunluluğuna 1989-1990 eğitim-öğretim yılında, yayımlanan genelgeyle son verildi. Dönemin Milli Eğitim Bakanı merhum Avni Akyol, yayımladığı genelgede, bakanlığa yazılı ve şifahi başvurular yapıldığını, ''Yurdun çeşitli yerlerinde okul yöneticileri, öğretmenler, veliler ve öğrencilerle yapılan toplantılarda siyah önlüklerin değiştirilmesi fikrinin


5

büyük oranda tasvip edildiğini'' belirterek, konuyla ilgili bazı valiliklerden görüş istendiğini bildirdi. Akyol, gelen görüşlerde ''Siyah önlüğün ilköğretim çağındaki çocukları psikolojik yönden olumsuz etkilediğinin dile getirildiği, siyah önlük uygulamasına son verilmesi ve yerine çeşitli renk (deniz mavisi, lacivert, gri) ve modeldeki önlüklerin kullanılmasının ifade edildiğini'' söyleyerek, bu görüş ve anketler doğrultusunda, okullarda deniz mavisi, lacivert, siyah ve gri renklerden birinin önlük rengi olarak seçilmesinin kararlaştırıldığını belirtti. Bu dönemden itibaren siyah önlüklerin yerini mavi önlükler aldı. Milli Eğitim Bakanlığı'nda, öğrenci kıyafetleri, en çok genelge yayımlanan konulardan biri oldu. Milli Eğitim bakanlarından Hikmet Uluğbay 1997'de, Metin Bostancıoğlu 1999'da, Necdet Tekin 2002'de, Hüseyin Çelik de 2006, 2007 ve 2008 yıllarında yayımladıkları genelgelerle öğrencilerin kılıkkıyafetlerinin nasıl olacağı konularında uyarılarda bulundular. Ayrıca konuyla ilgili Milli Eğitim müsteşarlarından merhum Bener Cordan'ın imzasıyla 1998, İsmail Bircan'ın imzasıyla 2002'de, Necat Birinci imzasıyla da 2005'te genelge yayımladı. Bu arada, Necdet Tekin 2002'de, liselerdeki kız öğrencilerin pantolon giyebilmelerine imkan tanıyan genelge yayımladı. Türkiye'de yaşanan iklim farklılıklarına dikkati çeken Tekin, öğrenci velilerinden yoğun istek geldiğini,

bu

kurumlarındaki

isteklerin kız

değerlendirilmesi

öğrencilerin

siyah,

sonucunda

füme,

gri

ortaöğretim

renk

pantolon

giyebileceklerini belirtti. 2009 yılının Haziran ayında öğrencilerin kıyafetlerini yeniden değerlendirilmesi amacıyla düzenlenen çalıştay da görev alan komisyonların hazırladığı raporlarda, kılık kıyafetle ilgili genel çerçevenin Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenmesi ve “ülkenin çağdaş toplum olma yönündeki kabul ve ilkelerine uygun olmayan biçim ve modellere ver verilmemesi” önerildi (Hürriyet Gazetesi, haziran 2009). Dönemin Milli Eğitim Bakanı Nimet Çubukçu, Okul Kıyafetlerini Değerlendirme Çalıştayı'ndan çıkan raporlarda yer verilen konuları ve bilimsel değerlendirmeleri kapsamlı


6

bir şekilde ele alacaklarını ve bir politika oluşturacaklarını bildirmiş, alınacak kararın uygulamasının 2009-2010 eğitim-öğretim yılına yetişmeyeceğini kaydetmişti. Bunun hemen ardından 14 Nisan 2010 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı kendisine ait olan "www.meb.gov.tr" internet adresinde başlattığı "Serbest Okul Kıyafeti" anketinde, öğrencilere, öğretmenlere ve velilere ayrı ayrı tek soru sordu. Ankete katılanlar, TC Kimlik no’larını girerek

"İlköğretim ve/veya ortaöğretim okullarında mecburi kıyafet

uygulamasından memnun musunuz?" sorusuna "Evet" veya "Hayır" şeklinde cevap istendi. Anket başvuruları, 30 Nisan 2010 tarihinde sona erdi. Daha sonra Milli Eğitim Bakanlığı'na (MEB) bağlı okul öğrencilerinin kılık ve kıyafetlerine dair yönetmeliğin yürürlüğe konulmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararı, yaklaşık iki yıl sonra 27 Kasım 2012 de, Resmi Gazete'de yayımlandı. Yıllardır tartışılan okullarda kıyafet serbestliği de yayımlanan yönetmelikle sağlanmış oldu. Dünyadaki diğer ülkelerde Okul Kıyafetleri uygulamaları Filipinler: Filipinlerde Filipin Milli Eğitim Bakanlığının 2008 yılındaki genelgesinin 45. Maddesinde devlet okullarındaki kıyafet zorunluluğu kaldırılmıştır. Ancak yine aynı genelgenin 46. Maddesinde öğrencilerin düzgün okul kıyafetiyle yani erkeklerde polo yaka yada tişört,kızlarda ise elbise,etek,buluz ve pantolon giyilmesi “tavsiye” edilmiştir. İngiltere İngiltere de ülke genelinde Bakanlığın belirlemiş olduğu tek bir tip kıyafet uygulaması bulunmamasına rağmen Milli Eğitim Bakanlığı, Başbakanlık ve Çocuk-Aile ve Okullar bakanlığı okulların belirlediği tek tip kıyafet giyilmesini “güçlü biçimde tavsiye etmektedir” Hatta çoğu okullarda tek tip kıyafet giyilmesi için idareciler öğrenciler ve veliler üzerinde baskı kurmaktadır. Bu baskı bazen o kadar şiddetlidir ki İngiltere’de Guardian ve observer gibi büyük gazetelerin köşe yazılarına konu olmaktadır (Guardian Gazetesi, 2009) İngiliz Başbakanlığı ,öğrencilerin tek tip kıyafetlerinin her okul tarafından kendilerinin seçilmesi gerektiği ile ilgili bir bildiri de yayınlamıştır. Hatta öyle ki kıyafet alacak maddi durumları olmayan ailelerin okullarda baş öğretmenlere durumlarını izah etmelerini

ve

başöğretmenlerin

bu

kişilere

kıyafet

alana

kadar

ektsra

süre


7

tanıyacaklarını,buna rağmen yine kıyafet alamayanların ise yerleşim yerlerindeki yerel meclislerden yardım alabileceklerini tavsiye etmiştir ( İngiltere Başbakanlığı, Ekim 2012) Arjantin Arjantinde devlet okullarında eğitim gören öğrenciler beyaz renkte büzgülü bol gömlek giymektedir. Bunun 19. Yüzyıl sonları ve 20. Yüzyıl başlarında arjantine gelen İtalyan göçmenlerin etkisinden kaynaklandığı söylenmektedir. 19. Yüzyılın sonlarında özellikle Fransa ve İtalya gibi Avrupa ülkelerinde iş elbiselerini andıran bol ve uzun kollu gömlekler çok moda idi. Arjantin de bu elbiselerin faydalı olduğuna halen inanılmaktadır. Çünkü fakir öğrencilerin fakir giyim tarzlarından üstlerini örterek diğer arkadaşlarından utanmalarının önüne geçildiği düşüncesi hakimdir. Arjantin özel okullarında ise genellikle İngiliz tarzı üniformalar hakimdir. Avustralya Avustralya da tüm eyaletlerde hemen hemen tüm özel ve Katolik okullarında üniforma zorunluluğu vardır. Çoğu devlet liseleri de zorunlu politikaya sahiptir. İlköğretim okullarında da zorunluluk vardır. Fakat Avustralya daki ilköğretim okullarındaki zorunlulukta liselere oranla daha esnek olunabilmektedir.. Özel Okullarındaki zorunluluk devlet okullarına göre çok katı biçimde uygulanmaktadır. Bu zorunluluk devlet tarafından değil okulların kendisi tarafından belirlenmektedir. Zira bu ülkede eğitim sistemi Türkiyede kinden farklı olarak daha az merkeziyetçidir ve okullar bazı konularda daha bağımsızdır. Devlet okullarında genellikle küçük çocuklar için koyu renk polo yada düz yaka gömlek şeklinde 13-14 yaş ve sonrası için ise kıravatlı blazerlı kravat yada kazak şeklindedir. Brezilya Brezilya da özel okullar uniforma giyerler. Birkaç istisna dışında da liselerin hemen hepsinde üniforma kullanılmaktadır. Devlet okulları da üniforma talep etmektedir. Genel olarak bu üniformalar mavi pantolon ve üzerinde okulun arması olan beyaz tişörtler den ibarettir. Bazı okullar ayakkabı konusunda siyah yada beyaz gibi belirli renkler talep etmektedirler. Bazı liseler mavi pantolon yerine kot pantolonu da seçenek olarak talep edebilmektedirler. Brezilya okullarında Tüketim çılgınlığının önüne geçmek ve velilerin ekonomik dengelerini korumak için okullar belirlenen kıyafetlerin dışına çıkılmasını engellerler.


8

Burma Burma da okul üniforması anaokulundan 10.sınıfa kadar yasal bir zorunluluktur. Anasınıfından 4. Sınıfa kadar olan zorunlu kıyafet beyaz gömlek ve kısa ya da uzun yeşil pantolondur. Ayakkabı ya da burma sandaletleri de altına giyilmektedir. Kızlarda ise benzer beyaz gömlek, altına ise etek ya da pantolon giyilmektedir. 5. Sınıf sonrasında Erkeklerin gömlekleri dik yaka ya da yakasız olabilmektedir altına ise “paso” dedikleri yerel pantolonu giymektedirler. Kızlar ise geleneksel Burma buluz ve altına da “htamein” denilen yeşil yerel etekleri giyerler. Burundi Burundi de okullarda Ulusal tek tip kıyafet uygulaması yasal bir zorunluluktur. Kanada Kanada’da birçok devlet okulunda üniforma zorunluluğu yoktur. Çok açık ve ırkçı ve benzeri tarzda giyimi engellemek için bazı kurallar vardır. Fakat Kanada’da birçok özel bütçeli Katolik okullarında üniformalar vardır. Çin Çin de okul üniformaları yoğunlukla kullanılmaktadır. Hemen hemen tüm liselerde ve ilköğretim okullarında öğrenciler üniforma giymektedir. Üniformalar genelde yazlık ve kışlık olmak üzere iki set halindedir. Erkekler kışın fermuarlı süveter,pantolon ve yakalı genelde beyaz renk gömlek yazın ise kısa şort ya da pantolon giymektedir. Kışın kızların giysileri de erkeklerle hemen hekem aynıdır. Danimarka Danimarka’da ise özel ve devlet okullarının hemen hemen hepsinde okul üniforması kullanılmamaktadır. Sadece iki tane köklü ve ünlü eski okulu üniforma giymektedir. Bu iki okul ülkenin en seçkin ve prestijli okulları olmakla birlikte üniformaları ise bir prestij sembolü olarak algılanmaktadır. Dominik Cumhuriyeti Dominik Cumhuriyetinde okul üniformaları yasal bir zorunluluktur. Bunun gerekçesi de eğitimde eşitlik sağlanabilmesi olarak açıklanmıştır. Bu kanuna özel okullar


9

da dahil edilmiştir. Bu okullarda genellikle polo yaka gömlek ve belli tarzda çizgili pantolondan oluşmaktadır. Fransa Fransa da birkaç özel okul ve uluslar arası okul haricinde okul kıyafet zorunluluğu yoktur. Bu serbestlik Fransa da bazı çevrelerde post modernizm sonucu özgürlük olarak tanımlanabiliyor. Fakat Fransa daki okullarda ve kamuda “dini muhafazakarlaşma” yı engellemek amacıyla 2004 yılında çıkarılan bir kanuna göre yeni kriterler ve kısıtlamalar konmuştur. Örneğin 2004 yılından itibaren Fransız okullarında kıyafet serbest olmasına rağmen başörtülü ve türbanlı okula girmek yasaktır. Almanya Almanya da okul kıyafetiyle ilgili tartışmalar son yıllarda artarak devam etmektedir. Almanya nın küçük bir kesimi hariç zorunlu okul kıyafeti uygulaması yoktur. 2. Dünya Savaşından sonra Almanya’da da Türkiye de olduğu gibi üniforma kavramı halkta militarizm algısı yaratmaktadır. Öyle ki İngilizce de üniforma kelimesi Almanca ile aynıdır. Buna rağmen Almanlar bu kavramı militarist bir algı yaratığı gerekçesiyle kullanmayıp bu kavram yerine “ okul kıyafeti” kelimelerini kullanmaktadır. Bu algıyı yok etmek ve Okul kıyafetlerini teşvik etmek için şu an Almanya Şansölyesi olan Angele Merkel de çoğu konuşmaları ve demeçlerinde okul kıyafetlerini destekleyici söylemlerde bulunmuştur. Yine Merkel Okul disiplin sorunları ile baş edilebilmesi amacıyla Alman çocukları ve gençleri üniforma giymeye davet etmiştir . (Daiy Telegraph gazetesi, 2001,12 mayıs) Hong Kong Ülkenin çok büyük bir kısmı İngiliz kolonisiyken kullanılan İngiliz okul kıyafetlerini kullanmaktadır. Katolik okulları ise geleneksel Katolik kıyafetlerini giymektedirler. Hindistan Ülkede ilköğretim’den liseye kadar okul Tek tip kıyafet uygulaması zorunludur. Yabancı ülkelerin veya misyonların etkisinde kalan okullarda kıyafet zorunluluğu yoktur. Erkekler genelde açık mavi renkli ya da beyaz gömlek kızlar da genellikle gömlek ve altına etek giyerler. Özellikle Hristiyan’ların etkili olduğu okullarda kıravat zorunluluğu da vardır.


10

Endenozya Endenozya da her öğrenci için Tek tip kıyafet uygulaması uygulaması yasal bir zorunluluktur. Okullar ilkokul,ortaokul ve lise olarak ayrılır ve üçünde de farklı kıyafetler giyilmesi mecburidir. Endenozya devlet okullarında dini sembollerle okula giriş tolere edilmektedir. Son yıllarda sayılara hızlı biçimde artan özel okulların her birinin kendilerine ait okul kıyafetleri mevcuttur. İsrail İsrail de sayıları 1400 ü bulan devlet okullarında öğrenciler üniforma giymektedirler. Bir dönem okul üniformalarının varlığı tartışılsa da toplumda genel kanı fakirle zenginin ayırt edilmemesi için okul üniformalarının olması gerektiği yönündedir. İtalya İtalya da okul üniforma kullanımı zorunlu değildir ve çok az okulda kullanılır. İtalya toplumunda Almanya örneğinde olduğu gibi benzer bir algı

aynen devam

etmektedir. Bunun en büyük sebebinin 2. Dünya savaşı öncesi Mussolini İtalya sıyla üniformanın halk gözünde özdeşleşmesidir. Mussolini o devirde okul içinde ve okul dışında tüm çocukların yaşlarına göre devrim üniforması giymesini emretmişti. Bundan dolayı İtalya da üniforma konusunda negatif bir algı vardır. Jamaika Bölgedeki diğer ada ülkelerinin hepsi gibi Jamaika’da da üniforma giymek zorunluluktur.

Birçok

Jamaika

okulunda

kıyafet

yönetmeliği

sıkı

bir

şekilde

uygulanmaktadır. Bu zorunluluk, Çorap renginden tutun da ayakkabı topuğunun maksimum boyuna kadar kurallara tabidir. Saç şekli konusunda katı kurallar yoktur fakat mücevher tarzı takılar takmak uygun bulunmamaktadır. Japonya Japonya okul üniformalarıyla 19. Yüzyılın sonlarında tanışmıştır. İlkokullarda pek yaygın olmamakla birlikte ortaokul ve liselerde Japonya da tüm özel ve devlet okullarında üniforma “seifuku” kullanılmaktadır. Bu üniformalar genellikle askeri tip ya da denizci tipi siyah ve beyaz ağırlıklı elbiselerden oluşmaktadır. Çoraplar, ayakkabılar ve diğer aksesuarlar genellikle okul kıyafetinin bir parçası olarak düşünülmekte ve bir bütün olarak algılanmaktadır.


11

Malezya Malezya da okul kıyafeti zorunludur. 19. Yüzyıl boyunca İngiliz kolonilerinin etkisiyle devlet okullarında öğrenciler batı tarzı kıyafetler giyerlerdi. Şimdiki kıyafet tarzı 1970 yılında belirlenmiştir. Öğrenciler İlkokullarda önlük giyerler. Erkekler beyaz gömlek ile deniz mavisi kısa ya da uzun pantolon kızlar ise beyaz gömlek üstüne önlük giyerler. Rusya Rusya da okul üniformaları 1917 devriminde kaldırılmış, 1948 yılında tekrar yürürlüğe girmiştir. Fakat 1992 yılında tekrar kaldırılmıştır. Üniforma Zorunluluğu yoktur. İsteyen okullar lokal olarak isterlerse üniforma kullanabilirler. Rusya devlet okullarında üniforma ve kıyafet serbestisi olmasına rağmen okullara başörtüsü veya türbanla girmek yasaktır. Singapur Singapurda Devlet okullarındaki ilköğretim,lise hatta üniversite öncesi kolejlerde bile okul üniforması yasal ve zorunludur. Fakat renkleri ve şekli okullara göre değişiklik göstermektedir. Güney Afrika Cumhuriyeti Diğer eski İngiliz kolonilerinde olduğu gibi Güney Afrika Cumhuriyetinde de okul üniforması zorunludur. Güney Kore Hemen hemen tüm Güney kore Liselerinde “gyobok” denilen okul kıyafetleri giyilmektedir. İlkokul ve özel okulların büyük çoğunluğunda ise üniforma giyilmez. İspanya İspanya da okul üniforması giyilmesi zorunlu değildir. Fakat giyilip giyilmeyeceği ve giyilecekse ne tür giyileceği okul aile birliklerinin kararı sonucunda ortaya çıkar. Fakat genel olarak tüm özel okullarda üniforma kullanılmaktadır.

Tayland Tayland’da okul kıyafeti giyilmesi zorunludur (Wikipedia, free encyclopedia,Aralık 2012).


12

Amerika Birleşik Devletleri Amerika Birleşik Devletlerinde tek tip okul kıyafeti giyme zorunluluğunu kanuni olarak zorunlu değildir. Fakat okulların özerkliği söz konusudur. Okullar kendi kıyafet zorunluluğunu kararlarını kendileri alabilmektedir. Brunsma’ya göre (2006) Amerika’da ilk tek tip kıyafet uygulaması 1987 de Baltimore’da çoğunlukla siyahların gittiği Cherry Hill İlköğretim okulunda uygulanmıştır. Bu zorunluluk giyim masraflarını azaltmak ve çocukları sosyal baskıdan kurtarmak için uygulandı. Aynı zamanda okul yönetimi bu şekilde öğrencilerin notlarının yükseleceğini, davranışların iyiye gideceğini ve öğrencilerin kendine güven duygusu ve okullarıyla gurur duyma davranışı oluşacağını bekliyordu. Amerika Birleşik Devletleri Eğitim Bakanlığı verilerine göre 1996 yılında tek tip kıyafet uygulayan devlet okulu oranı %3 idi. Bundan dolayı Başkan Clinton ve dönemin Eğitim Bakanı okulların “Sıınıfları düzene sokacağı ve daha disiplinli hale getireceği” iddiasıyla okullarda tek tip kıyafeti arttırma düşüncesini teşvik ettiler ( Mitchel,1996) 1998-1999 yılları arasında devlet okullarında %11.5 olan tek tip kıyafet uygulaması bir sonraki yılda %15.5 e çıkmıştır. Bu iki yıldaki oran artışı bile çok önemlidir (Brunsma, David L, 2006) Sözlü teşviklerin ardından gelen yıllarda okullarda tek tip kıyafet uygulaması katlanarak artmaya devam etmiş ve 2005 yılında ülke çapında oran devlet okullarında %18’e çıkmıştır. (Amerikan Milli Eğitim Bakanlığı,Eğitim İstatistikleri merkezi) Bugün birçok bölgenin çoğunluğunda devlet okullarında tek tip kıyafet zorunluluğu vardır. Özellikle Philadelphia’nın tümünde, New York,Long Beach ve Dallas ta ortaokullarda bile zorunluluk vardır. Miami, Houston,Chicago ve Boston gibi diğer büyük alanlarda ise okullarda uygulamalar çoktur. Amerika’da okullarda tek tip kıyafetin tarihçesi incelendiğinde şu sonuçlar ortaya çıkmaktadır. (Brunsma,2004) ; -

Bugün (2004) itibarıyla zorunlu kıyafet uygulaması yapan ilköğretim okullarının sayısı 1980’li yıllara oranla tam 15 kat artmıştır.

-

Zorunlu kıyafet uygulaması günümüzde ağırlıklı olarak ilköğretim okullarında kullanılmasına karşın tüm k-12 okullarına doğru genişlemeye başlamıştır.

-

Tek tip kıyafet uygulaması genellikle dezavantajlı, gelir seviyesi düşük ve azınlık bölgelerinde daha fazla yürütülmektedir.


13

Türkiye’deki yeni yönetmeliğin içeriği, incelenmesi ve değerlendirilmesi Yönetmeliğin içeriğinde MEB'e bağlı resmi ve özel okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerinin kılık ve kıyafetlerine dair usul ve esaslar düzenlenmştir. Öğrencilerin öğrenim gördükleri programın özelliğine göre atölye, işlik ve laboratuarlarda önlük veya tulum, işyerlerinde ise yapılan işin özelliğine uygun kıyafet giymeleri zorunluluğu ile ilgili sınırlamalar dışında okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve liselerde kılık ve kıyafetin serbest olacağı, öğrencilerin, okul, sınıf ve şubelerde tek tip kıyafet giymeye zorlanamayacağı ancak, sadece özel okullarda velilerin en az yüzde altmışının muvafakatiyle, 4'üncü maddede yer alan sınırlamalara uyulmak kaydıyla, okul yönetimlerince okul kıyafeti belirlenebileceği yasal olarak teminat altına alınmış oldu. Ayrıca Okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerinin, yaş grubu özelliklerine uygun, temiz ve düzenli bir kıyafet giymeleri , beden eğitimi ve spor derslerinde eşofman, diğer spor etkinliklerinde ise etkinliğin özelliğine uygun kıyafet giymeleri konusunda sınırlandırılmada bulunarak bunların dışında

öğrencilerin tek tip eşofman veya spor

kıyafeti de giymeye zorlanamayacağı belirtildi. Bunun yanında en dikkati çeken maddelerinden birisi kız öğrencilerin, imam-hatip ortaokul ve liseleri ile çok programlı liselerin imam-hatip programlarında tüm derslerde, İmam Hatip harici ortaokul ve liselerde ise seçmeli Kur'an-ı Kerim derslerinde başlarını örtebileceği maddesi olmuştur. Zira daha önceki yönetmelikte laikliği referans alan bir bakış açısının daha etkin olmasından dolayı böyle bir madde bulunmuyordu. Yine diğer maddelerde ise özel gün, hafta ve kutlamalarda ders içi ve ders dışı faaliyetlerde kullanılmak üzere veliye malî yük getirecek özel kıyafet aldırılamayacağı, öğrencilerin öğrenim gördükleri okulun arması ve rozeti dışında nişan, arma, sembol, rozet ve benzeri takılar takamayacağı, Yırtık veya delikli kıyafetler ile şeffaf kıyafetler giyilemeyeceği, vücut hatlarını belli eden şort, tayt gibi kıyafetler ile diz üstü etek, derin yırtmaçlı etek, kısa pantolon, kolsuz tişört ve kolsuz gömlek giyilemeyeceği, Siyasî sembol içeren simge, şekil ve yazıların yer aldığı fular, bere, şapka, çanta ve benzeri materyalleri kullanılamayacağı ve bu tip giysilerin giyemeyeceği ve son olarak İmam Hatip ve diğer okulların Kuran-ı Kerim dersleri haricinde Okul içinde başın açık, saçlar temiz ve boyasız olarak bulunması zorunluluğu, makyaj yapılamayacağı, bıyık ve sakal bırakamayacağı da hüküm altına alınmıştır.


14

Yeni yönetmeliğin maddeleri incelendiğinde özellikle “tek tip kıyafet” konusunda aşırı vurgu yapılmıştır. Dünyadaki gelişmiş ve modern ülkelerin kurallarıyla Türkiye’deki son yönetmeliği karşılaştırdığımızda özgürlük anlamında bazı maddelerde paralellik bazılarında daha fazla özgürlük bazılarında ise aşırı baskı ve yasaklar mevcuttur. İmam Hatip okullarında kız öğrencilerin başlarını örterek okullarında bulunmaları Avrupa ve Amerika’da modern eğitim sisteminde olan uygulamalarla paralellik göstermektedir. Zira Kiliseye bağlı Katolik okullarda öğrencilerden dinlerinin gereği yaşam ve kıyafet tarzları uygulanmaktadır. Yine devlet okullarında da özellikle kız öğrencilerin başlarını örtmelerinde bir yasak genel olarak bulunmamaktadır ve bu durum özgürlük kapsamında değerlendirilmektedir.

Fransa’da 2004 yılında çıkarılan bir

düzenleme ile ve Rusya’daki okullarda buna izin verilmemekte genel olarak diğer Avrupa ülkelerinde bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu anlamda incelendiğinde yeni uygulamada özgürlükler söz konusudur. Diğer maddeler incelendiğinde özel gün, hafta ve kutlamalarda ders içi ve ders dışı faaliyetlerde kullanılmak üzere veliye malî yük getirecek özel kıyafet aldırılmasının yasaklanması ise eğitim – öğretim faaliyetleri ve sosyal faaliyetler açısından sorun yaratacaktır. Böyle bir madde okulların etkili ve verimli sosyal çalışmalarını kısıtlayacağı çok açık ortadadır. Ayrıca bu anlamda incelendiğinde yeni uygulamada aşırı baskı ve yasaklar söz konusudur. Yine başka bir maddede Öğrencilerin öğrenim gördükleri okulun arması ve rozeti dışında nişan, arma, sembol, rozet ve benzeri takılar takmasının yasaklanması da başka bir aşırı baskı ve yasaklama örneği olarak düşünülebilir. Ayrıca bu durum toplumda bazı kesimlerde endişe de yaratmıştır çünkü bu takıların siyasi simge olamayacağı zaten başka bir maddede belirtiliyorken ayrı bir maddede de bu malzemelerin özellikle laik ve Atatürkçü kesimde derin endişeye yol açmıştır. Zira Cumhuriyetin kurulduğu günden beri kendisini laik ve Atatürkçü gören halkın büyük kesimi Atatürk rozetlerini kıyafetlerine takmayı bir alışkanlık haline getirmişti. Bu yeni yasak, Mevcut hükümetin yıllardır Atatürk ve laik Türkiye Cumhuriyetine karşı olduğunu iddia eden kesimin daha da endişelenmesine neden olduğu da ortadadır. Ayrıca bu madde, dünya kadınlar günü ve benzeri günlerde tüm dünyada okullarda öğrencilerin de taktığı kurdelelere, öğretmenlerin başarılı öğrencileri motive etmek için kullandıkları kurdelelere de yasak getirmiş oldu.


15

Yırtık veya delikli kıyafetler ile şeffaf kıyafetler giyilemeyeceği, Vücut hatlarını belli eden şort, tayt gibi kıyafetler ile diz üstü etek, derin yırtmaçlı etek, kısa pantolon, kolsuz tişört ve kolsuz gömlek giyilemeyeceği maddeleri de toplumun bir kesimi tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Bu kesimde zaten var olan muhafazakarlığın artması endişesini daha da arttırdığı açıktır. Teknik olarak incelendiğinde bu maddede bazı sıkıntılar da mevcuttur. “derin yırtmaçlı etek” kavramı gibi genel ifadeler farklı dünya görüşüne sahip kurum yöneticilerinin zihinlerinde farklı algılamalara yol açacağından daha somut ifadelerle yazılması daha uygun olacaktır. Muhafazakar bir okul müdürü nün “derin yırtmaç” kriteri ile başka bir müdürün kriteri farklı olabilir ve uygulamanın standart bir biçimde yerine getirilmesi imkansız hale gelecektir. Ayrıca kolsuz gömleğin ve özellikle sıcaklığın yüksek olduğu batı ve güney bölgelerinde kısa pantolonun neden yasaklandığının da toplumun özellikle muhafazakar olmayan kesim tarafından pek anlaşılamadığı da pek açıktır. İnsan sağlığını olumsuz yönde etkileyen ve mevsim şartlarına uygun olmayan kıyafetlerin yasaklanmasında da bazı teknik sorunlar mevcuttur. “Mevsim şartlarının” tanımı yapılmamıştır. Bu maddeye göre yaza yaklaşan aylarda kazak giyilmesi ya da kış aylarında ince giyilmesinin yasaklanmasının da özgürlükler ve kişisel tercihe saygı anlamında şimdiden tartışmaya açık konulardır. Yeni Düzenlemenin mimarlarının görüşleri 27.11.2012 tarihinde yeni yapılan düzenlemeyi Anadolu Ajansı’na değerlendiren yine düzenlemenin mimarı Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer, 2013 -2014 eğitim yılından itibaren öğrencilere kılık kıyafetlerin serbest bırakılmasına ilişkin yönetmelik hakkında, ''Yeni uygulamanın çocuklarımıza daha fazla güven getireceği kanaatindeyim'' açıklamasında bulunmuş, ''Son zamanlarda eğitim sisteminin giderek daha da demokratikleştiği ve esnekleştiği bir süreç yaşıyoruz. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de eğitim sistemimiz esnekleşiyor. Türkiye'de siyaset ortamında olduğu gibi eğitim ortamı da demokratikleşiyor. Aslında bugün kılık kıyafet ile ilgili aldığımız karar bu durumu pekiştiren bir uygulama oldu'' demiştir. Ayrıca Türkiye'de bu zamana kadar, ''otoriter dönemlerin, geçmiş dönemlerde kullandığı bir kıyafet uygulamasının var olduğunu'' belirten Bakan Dinçer, ''En son, önlük uygulamasını 1992 yılından sonra demir perde ülkeleri kaldırdı. Gelişmiş batı ülkeleri ise bunu 1960'lı yıllardan beri kullanmıyor. Bizim kendisini örnek aldığımız İtalya, Almanya


16

gibi ülkeler, 2. Dünya Savaşı'ndan sonra kıyafet uygulamalarından vazgeçtiler. Arada neredeyse yarım asırlık bir süre var. Biz ise önlük uygulamasına bile devam ediyorduk'' şeklinde konuşmuştur. İngiltere, Güney Kore, Japonya gibi bazı ülkelerde halen okul forması uygulaması yapıldığını hatırlatan Bakan Dinçer, ''Ama Türkiye'de okul forması uygulamasına geçemezdik çünkü velilerimize ciddi bir maliyet getirirdi. Bundan kıyafetleri serbest bıraktık'' dedi. Bakan, eğitimde kılık kıyafet serbestliğinin çocuklara güven vereceğini vurgulayarak şunları söyledi: ''Biz, serbest kıyafetlerle çocuklarımızın kendilerine olan güvenlerinin daha da artacağını düşünüyoruz. Çünkü bu zamana kadarki uygulamalarla çocuklarımız otoriter bir yapı altında ezildiler. Erkeklerin saçlarının kesilmesi, kızların saçlarının örgülü olup kurdele takılması gibi uygulamalar aslında onların iradesi dışında, güvenlerini sarsan sonuçlar da doğurabiliyordu. Bütün bunları yan yana koyduğumuzda ben yeni uygulamanın çocuklarımıza daha fazla güven getireceği kanaatindeyim.'' şeklinde konuşmuştur. (Milli Eğitim Bakanlığı Resmi İnternet sitesinden alınmıştır, 27.11.2012) Görüşlerin Değerlendirilmesi

Milli Eğitim Bakanı’nın “Türkiye'de siyaset ortamında olduğu gibi eğitim ortamı da demokratikleşiyor” cümlesi bu konunun değerlendirilmesinde bilimsel ya da eğitimsel açılardan değil de siyasi açıdan değerlendirildiğinin de kanıtı olmuştur. İtalya da Mussolini fobisi, Almanya’da 2. Dünya savaşı sonrası durum fobisi ve Türkiye’de de “Demokratikleşme” fobisi, dünyada sadece bu üç ülkede okullarda tek tip kıyafet ya da üniformaya karşı bir tepki oluşmasına neden olmuş ve bu bakış açısı durumun bilimsel ve pedagojik açıdan incelenmesini engellemiştir. Hatta Türkiye’de ki bu fobi o kadar ileri gitmiştir ki Başbakan yardımcısı Bozdağ Dünya’da tek bir örneği bile olmayan bir öneride bulunmuştur. Yine Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada devlet okullarında yapılan bu değişikliğin genişletilmesi gerektiğini hatta Askeri ve polis okullarında üniformalı öğrencilerin bile serbest kıyafet özgürlüğüne kavuşması gerektiğini belirtmiştir.( Anadolu ajansı ,01.12.2012) Yine yukarıdaki değerlendirmeye göre Milli Eğitim Bakanı, Türkiye'de bu zamana kadar, ''otoriter dönemlerin, geçmiş dönemlerde kullandığı bir kıyafet uygulamasının var


17

olduğunu'' belirterek ''En son, önlük uygulamasını 1992 yılından sonra demir perde ülkeleri kaldırdı” şeklinde konuşmuştur. Ancak bu çalışmanın “Dünyadaki diğer ülkelerde Okul Kıyafetleri uygulamaları” bölümünde örneği verilen bir çok ülkede bu uygulama halen devam etmektedir. Bu konuda Milli Eğitim Bakanının yanlış yönlendirildiği ya da kendisine eksik bilgi verildiği ihtimalini yükseltmektedir. Ayrıca Milli Eğitim Bakanı, İngiltere, Güney Kore ,Japonya gibi ülkelerin üniforma giydiklerini,Türkiye de bunun maliyetinin yüksek olacağından değerlendirilmediğini belirtmiştir. Fakat gerçekte bu ülkeler dışında da , hatta aralarında kişi başı gayri safi milli gelirleri Türkiye’den az olan, Filipinler,Arjantin,Brezilya, Burma, Burundi, Çin, Dominik Cumhuriyeti,

Hindistan,

Endenozya,

Jamaika,

Malezya,

Güney

Afrika

Cumhuriyeti,Tayland ve gibi daha bir çok ülkede de bu uygulamanın yürürlükte olduğunu görmezden gelmiş ve yukarda Milli geliri Türkiye’den çok fazla olan İngiltere, Güney Kore ve Japonya yı örnek vererek üniformanın Türkiye ekonomik gerçekliği açısından da imkansız olduğu algısını eksik örnekler vererek toplumda üniformaya karşı negatif algı oranını arttırmaya çalışmıştır. Açıkça görüldüğü gibi yasal düzenlemenin ne içeriğinde ne de gerekçelerinde pedagojik ve bilimsel çalışmalar almamaktadır. Konu salt

“Ekonomik” ve “siyasi”

yönden değerlendirilmiştir. Ekonomik değerlendirilmesinin içinde bile çelişkiler mevcuttur zira Türkiye’nin ekonomik şartlarında üniformanın daha ekonomik olacağı ile ilgili değerlendirmelerde bulunan bir çok bilim insanı da mevcuttur. Fakat daha da önemlisi değerlendirilen serbest okul kıyafetinin pedagojik ve bilimsel nedenlerinin tartışılmadığı da açıkça görülmüş ve demeçlerden ve yasal düzenlemenin gerekçesinin içeriğinden de ispatlanmış gibi görünmektedir. Bu yasal değişikliğin bir dayanağının da 14 Nisan 2010 tarihinde bakanlığın "www.meb.gov.tr" internet adresinde başlattığı ve öğrencilere, öğretmenlere ve velilere ayrı ayrı tek soru şeklinde yöneltilen "Serbest Okul Kıyafeti" olduğu belirtilmiştir. Ankete katılanlar, TC Kimlik no’larını girerek

"İlköğretim ve/veya ortaöğretim okullarında

mecburi kıyafet uygulamasından memnun musunuz?" sorusuna "Evet" veya "Hayır" şeklinde cevap istenmiştir. Anket başvuruları, 30 Nisan 2010 tarihinde sona ermişti.


18

Fakat anketin sonuçları, analizleri, öğrenciler, veliler ve öğretmenlerin ne kadarının “Evet” ne kadarının da “Hayır” cevabı verdiği gibi bilgiler kamuoyu ile paylaşılmamıştır. Milli Eğitim Bakanlığının uyguladığı bu anket konusunda Türkiye’de ne kadar öğretmenin ve öğrencinin bilgi sahibi olduğu ile ilgili tam bir bilgi ya da bulgu yok idi. Bu çalışmada ayrıca MEB in yaptığı bu çalışmaya Türkiye’de ne kadar öğretmenin ve öğrencinin bilgi sahibi olduğu ile ilgili Türkiye’de ne kadar öğretmenin ve öğrencinin bilgi sahibi olduğu ile ilgili çalışma yapılmıştır. Yazılımsal bir program ile anket oluşturulmuş ve Türkiye çapında bir milyondan fazla memur üyesi olan ve üyelik sistemi ile giriş yapılan bir sitenin öğretmenlere özel bölümünde söz konusu anket yayınlanmıştır. 18 saat içinde Ankete cevap veren 184 öğretmen tamamlandığında önceden hazırlanan yazılım sayesinde sistem anketi yayından otomatik olarak yayından kaldırmıştır. Türkiye’nin tüm bölgelerindeki öğretmenlere bu konuyla ilgili sorular yönlendirilmiş ve cevap vermeleri istenerek 2010 yılında Milli Eğitim Bakanlığı’nın Tüm öğretmenlere ve öğrencilere uygulandığını iddia ettiği anketin ne kadar bilindiği ile ilgili bulgular saptanmaya çalışılmıştır.. Bu ankete Türkiye’nin çok değişik bölgelerinden farklı branşlarda ve farklı eğitim kurumlarından toplam 184 öğretmen katılmıştır. 184 öğretmene sorular internet üzerinden sorulmuş ve aşağıdaki şekildeki bir başlıkla ve alt sorularla uygulanmıştır. 14 Nisan 2010 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı,

"www.meb.gov.tr" internet

adresinde başlattığı "Serbest Okul Kıyafeti" anketinde, öğrencilere, öğretmenlere ve velilere ayrı ayrı tek soruda "İlköğretim ve/veya ortaöğretim okullarında mecburi kıyafet uygulamasından memnun musunuz?" sorusuna "Evet" veya "Hayır" şeklinde cevap istemiştir. Bir öğretmen olarak; 1. Milli Eğitim Bakanlığı`nın daha önce yaptığı `Öğrenci için Serbest Okul Kıyafeti` anketinden haberdar oldunuz mu/edildiniz mi? 2. Böyle bir anketin varlığından öğrencileriniz ya da velileriniz haberdar oldular mı? 3. Branşınız Nedir? 4. İlkokulda mı ,Ortaokulda mı ,Lisede mi Öğretmensiniz? 5. Hangi il ve/veya ilçede görev yapıyorsunuz?


19 1. Milli Eğitim Bakanlığı`nın daha önce yaptığı `Öğrenci için Serbest Okul Kıyafeti` anketinden haberdar oldunuz mu/edildiniz mi? Ankete katılan Öğretmenlerin %66 ‘sı yani 121 kişi “Hayır,haberim olmadı” şeklinde, %28’i yani 52 kişi “Evet,haberim oldu” ve %6 sı yani 11 kişi de “Hatırlamıyorum” Şeklinde cevap vermişlerdir.

2. Böyle bir anketin varlığından öğrencileriniz ya da velileriniz haberdar oldular mı?

Öğretmenlerin %82’si öğrencilerinin söz konusu ankete “Hayır Haberdar olmadılar” şeklinde ya da başka bir anlamda haberdar edilmedikleri cevabını vermiş, %18’i ise “Evet,Haberdar oldular” şeklinde cevap vermişlerdir.


20

3. Branşınız nedir?

Sonuçlar incelendiğinde ankete katılan öğretmenlerin % 30’u Sınıf Öğretmeni, %15’i Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni , %7’si Matematik Öğretmeni, %5 i Türkçe Öğretmeni , %4’ü İngilizce, Bilişim Teknolojileri ve Tarih Öğretmeni , %3’ü Fen ve Teknoloji, Beden Eğitimi ,Zihinsel Engelliler, Din Kültürü, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık, alanında öğretmenler, %2’si Müzik, Okul Öncesi, Fizik, Felsefe öğretmenleri diğer tüm branşlar da %1 olduğu bilgisi edinilmiştir.

Ankete katılan Tüm öğretmenlerin %41’i ilkokulda, %20’si Ortaokulda ve %39’u Lisede çalıştığını belirtmişlerdir.

Grafik ve Fotoğraf Öğrt

İHL Meslek Öğrt.

Sağlık-Hemşirelik Öğrt.

Muhasebe Gurubu öğrt.

Felsefe Öğrt.

Coğrafya Öğrt.

Fizik Öğrt

Kimya Öğrt.

Giyim Üretim Tekn.Öğrt.

Reh.Psi.Danışmanlık

Din Kültürü Öğrt

Okul Öncesi

Türkçe öğrt

Tarih Öğrt

Okul Müdürü

Matematik Öğrt

Zihinsel Engelliler Öğrt.

Müzik Öğretmeni

Beden Eğitimi

Fen ve Teknoloji

Türk Dili Edebiyatı

Sınıf Öğretmeni

İngilizce

Bilişim Teknolojileri

35 30 25 20 15 10 5 0


21

Görev yaptığınız İl/ilçe Nedir? Erzurumİspir Ankara – merkez Ankara – Altındağ k.maraş Şanlıurfa Trabzon – Beşikdüzü Burdur – çeltikçi Kayseri – Kocasinan Konya – Karatay Gaziantep – Şahinbey Tokat – merkez İzmir – Bornova Niğde Ankara Ankara – Yenimahalle

Samsun – Bafra Gaziantep – Şehitkamil Balıkesir

Iğdır

Mardin – Nusaybin Şanlıurfa

Giresun

Aksaray

İstanbul

Konya – bozkır

Ankara – Yenimahalle Kocaeli – Karamürsel Tekirdağ

Tokat – Almus

Uşak

Ankara – merkez Gaziantep – Şahinbey İzmir – konak Muğla – bodrum Eskişehir – tepebaşı Antalya – kepez Samsun

Ankara – Etimesgut Adana

Hatay – Erzin

Erzurum

Van

Kayseri – develi

Ankara- Keçiören

Kütahya

Sivas

Çorum

Ankara – gölbaşı

Adana – İmamoğlu İzmir – buca

Van

Tekirdağ – Malkara Bursa

Muş Düzce

İstanbul – Gaziosmanpaşa Kastamonu

Bolu – Dörtdivan Denizli

İstanbul – arnavutköy Adana – Seyhan Samsun – Ladik

Afyon – çay

Mersin

Batman

Erzurum – Aşkale

Diyarbakır – kayapınar Ankara – Altındağ

Bartın – ulus İzmir – menderes Sakarya – Adapazarı Uşak – Banaz Tekirdağ – Şarköy

Ankara – Altındağ Gaziantep – Şahinbey İzmir İstanbul – fatih Artvin – Arhavi İstanbul – Bayrampaşa Kilis

Erzurum – ispir Kayseri – Melikgazi Konya – Cihanbeyli Hakkari

Konya – Taşkent

Ankara – Sincan Ankara – Yenimahalle İzmir

İstanbul – Sarıyer

Bitlis – Tatvan Van – Muradiye Adana – Seyhan Kocaeli – kartepe İstanbul – şişli Çanakkele – Yenice Kastamonu

İstanbul – adalar İstanbul Artvin Edirne – Uzunköprü

Çalışma, şehir olarak Türkiye’nin şehrinde ve tüm bölgelerinde uygulanmıştır. Hem il merkezleri hem de ilçe merkezlerinden gelen cevaplar işlenmiştir. Anketin Değerlendirilmesi; Anketin sonuçları ciddi bir çelişkiyi ortaya koymaktadır. Söz konusu yeni uygulamanın halkın istekleri doğrultusunda gerçekleştiğini savunan Başbakan Erdoğan bir açıklamasında “hatta bunun komünist ülkelerde bile 90'lı yıllarda kaldırıldığı ama demokrasinin egemen olduğu ülkelerde hâlâ bu tek tipçiliğin yürümesinin yanlış olduğu, bırakalım herkes nasıl arzu ediyorsa, gücü neye yeterse onu alsın, onu evladına giydirsin ve bu şekilde bu tür adımlar atılsın talepleri vardı." Şeklinde konuşarak “halktan böyle bir talep geldiğini” iddia etmiştir. (Başbakan Erdoğan; Başbakanlık Binası, 27.11.2012.) Fakat Öğretmenlerin ve öğrencilerin bu konuda haberdar olup olmadıkları ile ilgili anket sonuçları incelendiğinde, konunun muhatabı olan kesimlerin büyük çoğunluğunun böyle bir çalışmadan haberleri bile olmadığı sonucu ortaya çıkmaktadır. Öğretmenlerin


22

büyük bir kısmının haberdar olmadığı bir atmosferde öğrencilerin ve velilerin de büyük kısmının haberdar olmaması MEB in yaptığı bu ankete katılımın çok az olduğunu göstermekte ve sonuçları ile ilgili de ciddi şüpheler doğurmaktadır. Uygulamanın diğer çelişkileri İngiltere de Milli Eğitim Bakanlığı, 1 Mayıs 2012 de okullarda tek tip öğrenci kıyafeti konusunda yayınladığı bir yazıda aynen aşağıdaki cümleleri kurmuştur ( İngiltere Milli Eğitim Bakanlığı; 1 Mayıs,2012.) Okul Üniforması değerler sistemimize ve okul ortamına uygun bir ahenk yaratmakta ve sisteme katkı sağlamaktadır. İngiltere’de çoğu okul üniforma,bağlayıcı kıyafet tarzı veya şekilsel giyim kurallarına sahiptir. Bakanlığımız,; gururu aşıladığı,olumlu davranışları ve disiplini geliştirdiği, aidiyetlik hissini geliştirdiği ve okul ahengine katkı sağladığından , küçük çocukların tüm faklılıkları ve ırklarından kaynaklı endişeler karşısında rahat hissettirdiklerinden,belirli giyim tarzları konusunda çocuklara sosyal baskılardan kurtardığından dolayı tek tip okul kıyafetlerini güçlü bir şekilde teşvik etmektedir. Hepsinin de ötesinde okullarımızın çoğu, okul üniformalarının verimli öğrenim ve öğretime katkı sağladığını düşünmektedirler. Bu

açıklamaların

aynı

tarihlerine

yansıyan

Türkiye’deki

Kılık

Kıyafet

Yönetmeliğinde tek tip kıyafet uygulamasını kaldırılması kararının bir gerekçesinin de; aralarında İngiltere’nin de bulunduğu demokratik ve gelişmiş ülkelerin uygulamaları olduğunu söyleyen ve bu ülkeleri referans gösteren Türkiye Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer 1 Aralık 2012 tarihinde İngiltere Milli Eğitim Bakanlığının görüşlerinin tam tersi olarak aşağıdaki açıklamayı yapmıştır; “Çocuklar önlük çıkartarak gelmişlerse ‘Niye çıkardın?’ diye geri çevirmemeleri lazım. Çünkü bizim kılık-kıyafet konusundaki genel tavrımızın ne olduğu belli oldu. Fiilen başlamış oldu Serbest kıyafet özgüveni arttıracak, eğitim başarısı artacak. Eskiden yasaklar, tek tip olma esastı. Şimdi serbestlikler esas, yasaklar istisna. Hürriyet Gazetesi, 1 Aralık 2012; Kaya,E)


23

Görüldüğü gibi referans alındığı söylenen ülkenin görüşleri ile referans alan ülkenin bu konuda fikirleri tamamen birbirinin zıttı durumundadır. Durum sadece bu yönden bile ele alınsa konu ile ilgili ciddi çelişkiler söz konusudur. Bir

önemli

çelişki

de

yönetmelikte

“yürürlükten

kaldırılan

hükümlerin

uygulanmasına 2012-2013 öğretim yılı sonuna kadar devam edilir” şeklinde açıkça madde varken, Milli eğitim Bakanının “Çocuklar önlük çıkartarak gelmişlerse ‘Niye çıkardın?’ diye geri çevirmemeleri lazım”. Şeklindeki beyanıdır. Milli Eğitim Bakanı bu demeçte kendinin altına imza attığı yeni yönetmeliğin ilgili maddesine uyulmaması gerektiğini yine kendisinin tavsiye etmektedir. Okul üniformaları ile ilgili Bilimsel ve Pedagojik çalışmalar Üniformanın Pozitif Yönlerini ortaya koyan görüş ve çalışmalar Serbest okul kıyafeti düzenlemesinin gerekçelerinin yer aldığı Milli Eğitim Bakanının demeçlerinde belirtilen ekonomik ve siyasi nedenler yer almıştır. Bu Konu Bilimsel ve Pedagojik açıdan değerlendirilmemiştir. Bu konuyla ilgili özellikle Amerika’da Bilimsel ve pedagojik açılardan çalışmalar yapılmıştır. Son on yılda özel durumu olan İtalya ve Almanya haricindeki tüm gelişmiş ülkelerde devlet okullarında tek tip okul kıyafeti kullanımında büyük artış gerçekleşse de bu konuda çok az bilimsel çalışma mevcuttur. Eğitim konusunda kafa yoran bilim insanları okul üniformalarının neden gerekli olduğunu şu maddelerle açıklamaktadır. (Brunsma, D.L.2004) -

Öğrenciler şiddeti ve davranış problemlerini azaltmaktadır

-

Okul birliğini ve öğrenme atmosferini geliştirmeyi teşvik etmektedir.

-

Sosyal baskıyı ve sınıf farkını azaltmaktadır.

-

Öğrencilerin kendine güven ve motivasyonunu arttırmaktadır

-

Ailelerin paralarını tasarruf etmelerine neden olmaktadır

-

Okula devamı arttırmaktadır

-

Akademik başarıyı arttırmaktadır.

Bu araştırmalardan birisi de Houston Üniversitesi’nden Elisabetta Gentile ve Scott A. Imberman’dır. Bu ikili okullarda tek tip kıyafetle ilgili çalışmalarında deneylere ve bir çok değişik çalışmalara yer vermiştir.


24

Gentile ve Imberman’a göre (1996) okul üniformalarının pratikte öğrenci başarısı ve davranışlarını nasıl etkilediği pek açık ve net değildir. Fakat okul üniformaları teoride de olsa teknik yönlerden olumlu katkılar sağlayabilir. (Gentile ve Iberman,1996,Akt. Stanley, M.S,1996) İlk olarak güvenlik konusunda direkt olarak etkileri vardır. Okula gelen izinsiz misafiri hemen ayırt etmeye yarayabilir ya da dikkat dağıtıcı renkler ve sembollerin kullanılmasını engeller. Öğrencilerin pahalı kıyafet getirmemesine neden olacağından hırsızlık olaylarını azaltabilir ( Stanley, M.S 1996.) İkinci olarak, bu kıyafetler otorite saygısı yaratabilir ve bu da sınıfta öğrenciler arasında davranışları geliştirir ve sınıf düzensizliğini azaltabilir. Üçüncü olarak, özellikle gelişim sürecindeki kız çocuklarının iyi elbise alamadıklarından dolayı karşı cins tarafından beğenilmemesi sonucu kendilerine olan güveni kaybettirebilir. Dördüncü olarak ise bazı insanlar giyinmek için saatlerce uğraşırlar. Bu durumda bir zaman problemi ve okula geç kalma problemi ortaya çıkması muhtemeldir. Bu yönüyle okul üniforması zaman tasarrufu da sağlamaktadır ( Alspach,K.2007). Brusma ve Rockquemore (1998) aynı tip fakat farklı okullarda tek tip kıyafet giyenlerle giymeyenleri karşılaştırmış ve devam-devamsızlık konusunda ve davranış konularında çok az farklılık bulurken başarı konusunda anlamlı farklılıklar bulmuştur. Stanley (1996) ise Uniforma giyen öğrencilerin davranış konusunda olumlu gelişmeler olduğu ile ilgi bulgular elde etmiştir (Gentile ve Imberman,2010) Ayrıca bu konu hakkında en ayrıntılı Bilimsel Çalışmalar yapan Gentile ve Imberman

(2010), Amerikan okullarında tek tip kıyafet giymeyen öğrencilerin tek tip

kıyafet giydikten sonraki davranış şekillerini incelemeye almışlar ve bu çalışmaları 1. Disiplin ve Okula Devamlılık 2. Başarı Yönleriyle irdelemişler ve yine bu incelemeleri tablolar ve anket sonuçlarıyla bilimsel bir zemine oturtmuşlardır.


25

1-5. Sınıflarda Üniformadan önce ve üniformadan sonra

Disiplin uyum oranı

Devam – Devamsızlık Oranları

Disiplin ve Devam-Devamsızlık verileri

Kıyafet Öncesi ve sonrası uyum Disiplin Uyum Oranı

Okula Devam Oranı

Disiplin uyum oranı

Devam – Devamsızlık Oranları

6-12. Sınıflarda Üniformadan önce ve üniformadan sonra Disiplin ve Devam-Devamsızlık verileri

Kıyafet Öncesi ve sonrası uyum Disiplin Uyum Oranı

Okula Devam Oranı


26

Sınav Notları

1-5. Sınıflarda Üniformadan önce ve üniformadan sonra Öğrenci Sınav Notu verileri

Kıyafet Öncesi ve Sonrası Matematik

Okuma

Dil

Sınav Notları

6-12. Sınıflarda Üniformadan önce ve üniformadan sonra Öğrenci Sınav Notu verileri

Kıyafet Öncesi ve Sonrası Matematik

Okuma

Dil


27

Gentile ve Imberman’ın (2010) Bu çalışmaları ilköğretim ve ortaokullarda ayrı ayrı gerçekleştirilmiş, gözlemler okul kıyafeti öncesi ve sonrası olarak iki ayrı aşamada incelenmiştir. Bilimsel gözlemlerin bulgularına göre okul kıyafeti uygulamalarından sonra öğrencilerin okula devamlılıklarında ve belirli ders başarılarında artış, Disiplin sorunlarında anlamlı düşüşler gözlemlenmiştir. Üniformanın Negatif Yönlerini ortaya koyan görüşler Dünyada zorunlu okul kıyafet sistemlerinin pedagojik anlamda artılarının yanında öğrenciyi negatif etkileyen yanlarının da olduğu ile ilgili çalışmalardan da bahsedilebilir. Örneğin kıyafet konusundaki kısıtlayıcılık özellikle gelişme sürecindeki öğrencide yönetime ,idareye ve öğretmenlerine karşı zıt tutumlar,ve asi davranışlara neden olabilir ya da fazla düzenlilik hissi çabuk sıkılmaya yol açabilir. Bazı araştırmalar tek tip okul kıyafetlerinin öğrencilerin kendilerini ifade etme şekillerini kısıtlayacağından dolayı kendine güven hissini azaltabileceği üzerinde durmuşlardır.( Wade ve Stafford, 2003). Ayrıca özellikle üniformaya karşı olanlar, üniformanın öğrencilerin haklarını kısıtladığını ve pahalı seçilen üniformaların öğrencilerin bütçelerini zorladığını iddia etmektedirler (Brunsma ve Rockquemore,1998). Örneğin İngiltere’nin en büyük ve saygın gazetelerinin birinde çocuklarını devlet okuluna gönderen bir ailenin yıllık giyim masrafının yaklaşık 1200 Pound olduğu ile ilgili bir haber yapmış ve okulların aileler üzerindeki maddi yükünün altını çizmiştir (Guardian, 03 Şubat 2009). Sonuç ve Öneriler Türkiye’de son yıllarda okullarda ortaya çıkan disiplin sorunlara artarak çoğalması bir gerçektir. Öğretmen bıçaklamaları ve ölümleri, okulda vahşet haberleri, okul içinde ve dışında cinayetler, okulların başarılarının düşmesi, okul çağındaki öğrencilerin madde kullanım oranlarının katlanarak artışı ve buna benzer sorunların sebepleri bile tam olarak tespit edilip sorunlara dair çözümler bile aranmamışken , bunun üstüne tüm gelişmiş ülkelerin disiplin konusunda kaygılarına bir neden olan serbest kıyafet konusu Türkiye’de sadece bir Eğitim Çalıştayı’nda bilimsel olarak tartışıl(mış) gibi gösterilerek hayata geçirilmiştir.


28

İçinde bulunulan şartlarda böyle bir değişikliğe gidilmesi, eğitim atmosferi anlamında zaten pek de iç açıcı olmayan son durumu daha da kötüye götürebilecek riskler taşımaktadır. Bilimsel çalışmaların bulgularına göre geleceğe yönelik bir tahmin yapmak gerekirse okullarımızda bundan sonra özellikle disiplin problemlerinin daha da artacağını öngörmek hiç te şaşırtıcı olmayacaktır. Söz konusu çalıştayda bile değişik fikirler öne sürülmüş buna rağmen yasa koyucular siyasi kararlarını ve taktirlerini mevcut uygulama doğrultusunda kullanmışlardır. Bu konuyla ilgili yukarıda belirtilen bilimsel bulgular ve çalışmalar, serbest kıyafet uygulaması ile birlikte okullarda disiplin sorunlarının daha da artacağını ve başarı oranlarının daha da düşeceğini öngörülerini desteklemektedir. Serbest kıyafetin kendi içindeki yasaklamaları da durumun kendi içindeki çelişkiyi gözler önüne sermektedir. Bu yasaklar özellikle laik kesimde endişelerin artmasına neden olmuş muhafazakar kesimde ise memnuniyetle karşılanmıştır. Bu gerçek ise Türk toplumunda yaşayan insanları ikiye bölmüştür. Türk toplumunda bu konunun iki farklı ve birbirinden zıt şekilde algılanmasının bir nedeni de farklı dünya görüşüne sahip medya organlarının olayları kendi bakış açılarından topluma yansıtmaları ve empoze etmelerinden kaynaklıdır. Örneğin muhafazakar bir gazetede haberin veriliş şekli “Tek tip kıyafet eğitimden soğutur” başlığında “ Tek tip kıyafet uygulamasıyla sözüm ona disiplindi ve sorumlu birer vatandaş olmaları bekleniyor çocuklardan. Oysa bu türden uygulamalar çocukları hem derslerinden soğutmakta hem de özgürce

seçme

iradelerini

ortadan

(Coşkun,U.,2012 Yeni şafak gazetesi)

kaldırmaktadır”

alt

başlığında

verilirken,

başka bir medya organında “Kılıktan Kılığa

Sokulmak” başlığı altında “Kim ne derse desin, okullar ideolojik bir saldırı altında. Bütün itirazlara rağmen yürürlüğe konulan “4+4+4 Sistemi” bu saldırının önemli bir parçası” şeklinde yer almıştır (Evrensel Gazetesi, Değirmencioğlı,S. ,01.12.2012) . Görüldüğü gibi bu uygulama toplumdaki muhafazakar kesim tarafından “özgürlükçü” Diğer kesim tarafından da “yasakçı” ve “Baskıcı” olarak algılanmaktadır. Diğer bir deyişle toplumun bu konuya bakış açısı dünya görüşleri ile sınırlı kalmış ve konu eğitimsel ve pedagojik açıdan değerlendirilmemiştir. Türk Temel Eğitim Sisteminde Öğrencilerin Üniforma

Zorunluluğunun

Kaldırılması; Özgürlük mü, Tutsaklık mı? sorunun cevabı ise aşağıdaki cümlede özgün olarak verilmiştir;


29

Eski yönetmelikte yasakların içinde özgürlükler mevcutken yeni yönetmelikte özgürlüklerin içinde yasaklar yer almıştır. Büyük resme baktığımızda ise konu hep göreceli yasaklar ve özgürlükler bağlamında incelenmiştir. Bu anlamda mevcut yasal uygulama tekrar değiştirilmeli ve gelişmiş ülkelerdeki uygulamalar örnek alınmalıdır. Bu ülkelerdeki uygulamalar daha önce bu çalışmada bahsedildiği gibi öğrencilerinin durumlarına göre her okulun kendi kıyafetine kendinin karar vermesi gerektiğidir. Ne Kıyafet özgürlüğünün içindeki yasaklar, ne yasakların içindeki özgürlükler yer almalıdır. Öğrencilerin Resmi okul üniforması giyilmesi zorunluluğunun kaldırılması öğrenciler açısından bir özgürlük olarak algılanıyorsa da diğer yandan bu bu durum okulların kendi bünyelerinde eğitimi geliştirme ve kontrol etme çabası açısından esaret altına alınması ve hareket kabiliyetlerinin kısıtlanmasıdır.


30

KAYNAKÇA Alspach, K. 2007. “Measured Look at Uniforms: Alternative to Dress Code". Boston Globe, Mayıs 17 2007. Anadolu Ajansı , 01.12.2012; http://www.aa.com.tr/tr/politika/106771--uniformaliogrenciler-de-sivillesmeli Başbakan Erdoğan; Başbakanlık Binası, 27.11.2012.; http://www.haber7.com/dispolitika/haber/957355-erdogan-kilik-kiyafetle-ilgili-ilk-kez-konustu Brunsma,D. (2004). The School Reform Movement and What It Tells Us About American Education: A Symbolic Crusade. Lanham. Scarecrow Education, 2004. Brunsma, D (2006) School Uniform Policies in Public Schools. Principal Dergisi- A Healthy Child- Special Section. Sayı 3,s.50-53 Coşkun,U.,2012 Yeni şafak gazetesi

http://yenisafak.com.tr/yorum/?i=382728

Daiy Telegraph gazetesi, 2001,12 mayıs http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/1330025/German-callfor-school-uniform.html Evrensel Gazetesi, 01.12.2012, Serdar DEĞİRMENCİOĞLU , http://www.evrensel.net/news.php?id=42437

Gentile ve Imberman,2010. “Dressed for Success? The Effect of School Uniforms on Student Achievement and Behavior” University of Houston,2010 Guardian Gazetesi, 3 Şubat 2009; http://www.guardian.co.uk/education/2009/feb/03/costschool-rising Guardian Gazetesi, 2009 ; http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2009/jun/03/schooluniform-government-children Hürriyet Gazetesi,haziran 2009 ; http://www.hurriyet.com.tr/gundem/11975564.asp Hürriyet Gazetesi, 1 Aralık 2012; Kaya,E; http://www.hurriyet.com.tr/gundem/22051578.asp İngiltere Başbakanlığı, Ekim 2012; https://www.gov.uk/school-uniform İngiltere Milli Eğitim Bakanlığı; 1 Mayıs,2012; http://education.gov.uk/schools/leadership/schoolethos/b0014144/schooluniform Meltem Uzun,2012 ; http://www.bik.gov.tr/siyah-onluk-beyaz-yakanin-82-yillik-oykusuhaberi-17744/ Meltem Uzun,2012; - Uzun,M. 2012 Anadolu Ajansı , 30 Kasım 2012, http://www.aa.com.tr/tr/rss/106316--siyah-onlukten-serbest-kiyafete Milli Eğitim Bakanlığı İnternet sitesi, 27.11.2012 ; http://meb.gov.tr/haberler/haberayrinti.asp?ID=9883


31

Mitchel, A.1996. “Clinton Will Advise Schools on Uniforms," New York Times, February 25,1996. Stanley, M.S., “School Uniforms and Safety," Education and Urban Society, 1996, 28 (4),S:424. Wade, Kathleen K. and Mary E. Sta_ord, “Public School Uniforms: Facts on Perceptions of Gang Presence, School Climate, and Student Self-Perceptions," Education and Urban Society, 2003, 35 (4), s:399. Wikipedia, free encyclopedia,Aralık 2012 ; http://en.wikipedia.org/wiki/School_uniform

Turk Egitim Sisteminde Kiyafet Zorunlulugunun Kaldırılması  

Turk Egitim Sisteminde Kiyafet Zorunlulugunun Kaldırılması

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you