Overijssel in boeken

BOEKEN

Markeboek Tilligte-LattropBreklenkamp

Auteur: Henk Koop

Hoeveel hout mag iedere boer wegkappen uit de wal, waar precies mag hij zijn varkens naar eikels laten zoeken, de schapen laten grazen of tot welk punt mag er turf gestoken worden om brandstof te hebben onder de kookpot? Voor zover het alledaagse praktische zaken betrof, mochten de bewoners van het Twentse platteland het onderling met elkaar uitvogelen, inclusief het uitvoeren van controles en desnoods het opleggen van sancties bij overtredingen. Deze en nog veel meer onderlinge afspraken werden bijgehouden in zogenoemde markeboeken. Met dank aan keizer Karel de Grote, die al in de negende eeuw de basis had gelegd voor een beperkt zelfbestuur in de uithoeken van zijn immense west-Europese rijk. Een groot aantal van deze markeboeken zijn bewaard gebleven, waaronder die van Tilligte en Lattrop en die van Breklenkamp. Al deze vragen worden beantwoord in deze vuistdikke transcriptie van de markeboeken. Samensteller Henk Koop heeft voor zijn onderzoek ook veel veldwerk gedaan, door oude kaarten te vergelijken met de actuele situatie en door boerenbedrijven te bezoeken. Enkele namen van nog in het gebied wonende families, zoals Varwick, Meinders of Scholtenhave komen al in de markeboeken voor.

Uitgever: Stichting Behoud Cultureel Erfgoed Lattrop Breklenkamp | 700 pag. | € 42,50

Landgoederen van textiel

Auteur: Martijn Horst

Bij Landschap Overijssel hebben ze negen ‘Landgoederen van Textiel’ in beheer. Blijdenstein, Ter Kuile, Van Heek en Ledeboer. Zomaar vier namen waarbij menigeen een directe link legt naar de hoogtijdagen van de textielfabricage in Enschede. Maar wat veel mensen niet weten, is dat zij niet alleen textielfabrikanten waren, maar ook wereldburgers. Met een grote voorliefde voor bosbouw, fruitteelt en stamboekvee. Ze waren buitengewoon geïnteresseerd in

innovaties op dat gebied. Het geld dat zij verdienden in de textiel, investeerden ze in het Twentse landschap: enerzijds door historische boerenerven op te kopen en te ontwikkelen, anderzijds door woeste gronden te ontginnen en landgoederen aan te leggen. Vandaag de dag wandelen wij nog altijd in hun voetsporen. ‘Veel bomen zijn aan het einde van hun levensduur en de verandering van het klimaat geeft hen in versneld tempo een laatste zetje. Daar moeten we iets mee’, aldus Horst. Tijd voor herinrichting. Maar hoe? Dit boek geeft daartoe een eerste aanzet.

Uitgever: Landschap Overijssel | 190 pag. | € 38,95

Hellendoorn van A tot Z

Auteur: Dinand Webbink

Hellendoorn van A tot Z is een cultuurhistorische ontdekkingsreis. Met kennis van zaken en onderkoelde humor neemt Dinand Webbink de lezer mee naar plaatsen in de gemeente Hellendoorn, die zelfs bewoners van de gemeente zelf nauwelijks kennen of waarvan ze de historische achtergronden niet weten. Scheepswerven langs het kanaal, het diepvrieshuisje in de Geuren, erve Goos, de Isakke, het gat van Cor Bal, de Leemkulen, dit alles en nog veel meer komt aan bod. Stonehenge, Rembrandt en Goethe komen voorbij, maar ook inbrekers als Kale Mannes en Jan de Schaarslijper. En hoe zit het met die badmeester die niet kon zwemmen, wat heeft Michelle Obama met het aloude ‘eierkulen’ te maken en waarom moet je bang zijn voor de Heemennekes? Natuurlijk liet in de gemeente Hellendoorn de Tweede Wereldoorlog zijn sporen na. Startbanen van de V1 zijn opnieuw te bezoeken, maar ook de treurige geschiedenis van het Joodse werkkamp Twilhaar ontbreekt niet.

Dit boek nodigt de lezer uit er op uit te gaan en de onbekende, maar bijzonder interessante plekken van de gemeente te bezoeken. Plekken die je na het lezen van dit boek met heel andere ogen bekijkt.

Uitgever: Uutgeverieje ’n Boaken | ISBN: 9789 0762 7246 7 | 144 pag. | € 14,50

Het papieren verzet

Auteurs: Jenny en Herman Hoolt

Het verhaal van Frits Hoolt en zijn vrouw die door het drukken en uitgeven van illegale kranten en andere illegale geschriften, waaronder ‘de eerste oproep aan de doctoren in Nederland tot het verzet tegen de Duitse maatregelen’ (zgn. Artsenverzet) en ‘geschriften over het verzet der Twentse vakbeweging’. Frits Hoolt begon begin 1941 met het drukken en uitgeven van ‘De Vrije Journalist’. Hij werd gearresteerd en verbleef in het Oranje Hotel en later in een tuchthuis in Duitsland. Veel brieven die hij aan zijn vrouw schreef zijn bewaard gebleven en geven inzicht in die tijd en de impact die het heeft gehad op hun leven.

Uitgever: Proboek | ISBN: 9789 4933 0335 5 | 167 pag.

Tichelwaerk

Auteurs: Jan Poorthuis en Jan Ensing

Het boek beschrijft de geschiedenis van steenfabriek De Werklust in Losser en ook van de ruim twintig andere kleine steenfabriekjes die Losser in het verleden rijk was, kleine veldovens die vaak bij boerderijen op kleileemrijke grond gebouwd werden. Met mooie foto’s van Jan Poorthuis en een duidelijke aanduiding waar de vroegere steenbakkerijen stonden in de gemeente Losser. Er wordt in uitgelegd hoe de ringoven is ontstaan en hoe die werkt. Hoe het vuur hiervoor onderhouden wordt. Een zeer compleet boek dat de historie over deze industrie bloot legt.

Uitgever: Drukkerij Jansen | ISBN: | pag. | € 22v,95

De zielzorgers van Schokland - Uit het leven van de pastoors en predikanten van Ens en Emmeloord

Auteur: Bruno Klappe

Veel animo was er doorgaans niet om pastoor of predikant te worden op Schokland, het afgelegen eiland in de Zuiderzee dat meer geschikt was voor eenden en ganzen dan voor mensen. Veel geestelijken konden het harde leven op het armzalige eiland niet aan en stelden alles in het werk om overgeplaatst te worden. Mede daardoor kregen de Schokkers te maken met zielzorgers van diverse pluimage. Sommigen maakten zich schuldig aan zedenmisdrijven, hadden geestelijke problemen of raakten aan de drank.

Maar er waren zeker ook geestelijken die veel betekend hebben voor de Schokkers, zoals pastoor Doorenweerd in de jaren 1796-1808. Hij was een zeer wijs man die veel anekdotes en verhalen over de Schokkers op schrift gesteld heeft, waarvan in dit boek dankbaar gebruik is gemaakt. Ook pastoor Ter Schouw, die in 1856 naar Schokland kwam, was erg begaan met de in armoede gedompelde vissersbevolking, en hij zou de aanzet geven tot de ontvolking van Schokland in 1859. Alle geestelijken die op Schokland gewerkt hebben komen in dit boek aan bod, waardoor een indringend beeld ontstaat van het leven op het eenzame eiland in de Zuiderzee.

Uitgever: Eigenboekuitgeven.com | ISBN: 9789 4922 4780 3 | 498 pag. | € 28,50

Wijhe november 1813

Auteur: H.C. Brandt

Dit boek vertelt het verhaal van een 22-jarige burgemeester die aan het einde van de Franse overheersing de doortrekkende Kozakken opvangt en organiseert dat ze de IJssel kunnen oversteken om Nederland te bevrijden van de Fransen. Honderd jaar later, in 1912, schrijft zijn kleinzoon, H.C. Brandt, een levensecht, spannend en humorvol feuilleton, dat in tien delen wordt gepubliceerd in de zondagbijlage van de Zwolsche Courant. De Historische Vereniging Wijhe heeft het verhaal voorzien van afbeeldingen en uitgegeven als ‘Wijhe november 1813’. In het boek worden veel mensen met naam opgevoerd. Namen die nu, zo’n tweehonderd jaar later, nog steeds in Wijhe voorkomen.

Uitgever: Historische Vereniging Wijhe | ISBN: | pag. | € 19,95

Bier in Zwolle

Auteurs: Jan ten Hove & Saskia Zwiers

Dit boekje omvat de geschiedenis van het brouwen van bier in Zwolle vanaf de Middeleeuwen tot nu. Bier was vroeger voor iedereen de dagelijkse drank. Het werd vroeger door jong en oud, rijk en arm, man en vrouw de hele dag door gedronken, omdat het veilig te drinken was. Ook kinderen dronken dus bier, een dun bier met slechts een procent alcohol. Met bier brouwen kon ook goed geld verdiend worden. Rond 1673 waren er maar liefst meer dan vijftien bierbrouwerijen in Zwolle. Bierbrouwerij De Gouden Kroon in de Voorstraat (nu nr. 34), waar de stichteres van het Vrouwenhuis werd geboren, produceerde het meest. Aleida Greve’s vader Geurt was een van de twee brouwers in Zwolle die ook witbier kon brouwen. Na de dood van ouders en oudste broer zetten de 21-jarige Aleida Greve en haar zusjes de brouwerij voort. De jonge onderneemster leverde ook een speciaal bier aan het stadsbestuur van Zwolle. Een telg uit dit welgestelde geslacht, Aleida Greve (1670-1742) is de stichteres van het Vrouwenhuis, voorheen een hofje en nu een museum.

Uitgever: Stichting het Vrouwenhuis, Zwolle | ISBN: 9789 0903 2847 8 | 88 pag. | € 12,50

PODCASTS

Bommen Berend in Overijssel

Bommen Berend: voor de Münsterse bisschop Bernard von Galen was dat zowel zijn scheldnaam als artiestennaam. In het Rampjaar 1672 veroverde hij in een mum van tijd heel Overijssel. Zijn reputatie als krijgsheer bezorgde steden als Deventer, Zwolle en Kampen knikkende knieën. De snelle overgave werd binnen de Republiek altijd gezien als hoogverraad. Maar klopt het wel dat onze provincie zo laf was? En was Bommen Berend wel die oorlogszuchtige bisschop die ons land leegplunderde? Of zat er misschien meer achter?

https://www.bommenberendinoverijssel. nl/podcast/

De Nedersaksen – Hedon Zwolle

Het succesverhaal van De Nedersaksen is begonnen als een tweewekelijkse podcast van, over en met (de) Nedersaksen. Hendrik Jan Bökkers en Albert Bartelds dompelen je onder in de Nedersaksische cultuur, taal en geschiedenis. Gesprekken met diverse ‘cultuurdragers’ uit de Nedersaksische regio en regelmatig livemuziek in een van de Nedersaksische streektalen.

https://www.hedontalentsupport.nl/pagina/97/nedersaksen

Twente: Jacobus Craandijk

Wandeling door het moderniserende Twenthe van 1870. De fabrieken van Hengelo en Enschede, de mooie landerijen van Kasteel Twickel, het Volkspark in Enschede en een wandeling van Almelo via Borne naar Hengelo worden beschreven. Het verslag eindigt met de verzuchting dat slechts een zeer klein deel van al het fraais dat Twenthe te bieden heeft bezocht is kunnen worden.

https://archive.org/details/twenthe_1211_ librivox