Page 1

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Rotterdam Legibility Visie (versie 1.0 - mei 2017) 1


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Totstandkoming visie Deze visie op een leesbare Rotterdamse binnenstad is ontwikkeld door Mijksenaar Wayfinding Experts in samenwerking met de projectgroep vanuit de Gemeente Rotterdam. In het traject van totstandkoming van deze visie is de dialoog gezocht met verschillende groepen stakeholders die elk belangrijke input hebben geleverd. Deze stakeholders hebben questionnaires ingevuld en/of hebben bijgedragen aan verschillende workshops. Het betreft de volgende groepen:

2

Klankbordgroep: vertegenwoordigers van RET, Rotterdam Partners, Stadsbeheer, Stadsontwikkeling en de Urban Department Store.

Community: leden van het Platform Gastvrije Stad, Hoboken, de Verkeersmarinier, ProRail en Rijkswaterstaat.

Social media: bewoners en bezoekers van Rotterdam die benaderd zijn via social media.

3


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Inhoud Introductie

7

Less is more 33

1 Een toekomstblik 9

7.1 7.2

Visuele rust in Rotterdam Het creëren van visuele rust

2 Ambitie 11

8

Omarm de identiteit van Rotterdam 37

3 Doelstellingen 13 3.1 Korte termijn doelen 13 3.2 Middellange termijn doelen 13 3.3 Lange termijn doelen 13 3.4 Project met soortgelijke doelstellingen 14

Uitgangspunten 4

Doelgroepen en motieven

19

4.1 Doelgroepen 19 4.2 Belangrijke eigenschappen 19 4.3 Bewegen door de binnenstad 20 4.4 Manieren van navigeren 20 4.5 De doelgroepen aanspreken 21 4.6 Processen en hun ‘touch points’ 22

5

Basis van de visie

25

Pijlers Het visiedocument ‘Rotterdam Legibility’ is ontwikkeld door Mijksenaar wayfinding experts in opdracht van de Gemeente Rotterdam.

4

8.1 Aspecten 8.2 Middelen om de stad te versterken  8.3 Benadrukken 8.4 Verbinden 8.5 Negeren

37 37 38 40 42

9

Consistentie is essentieel

45

9.1 9.2

(Online) platform Overtuigende meerwaarde

45 45

Ontwikkeling raamwerk 10

Basis voor het raamwerk

10.1 10.2 10.3 10.4

Gewenste functionaliteiten Design principes Optimaal effect behalen Continue verbetering, uitbreiding, aanpassing

Ruimtelijke inrichting is de basis

29

6.1 6.2

Inrichting Rotterdamse binnenstad Verbeteren van de natural wayfinding

29 29

49 50 55 56 57

11 Volgende stappen 59 11.1

6

33 33

Deelproject 2: Raamwerk Wayfinding

59

5


Introductie

Eén van de zaken die kan bijdragen aan een beter leesbare binnenstad is het ontwerpen en implementeren van een nieuw bewegwijzeringssysteem voor voetgangers. Belangrijk is dat bezoekers dit systeem vertrouwen en dat het hen informatie geeft over de mogelijkheden in de binnenstad. Hierdoor krijgen bezoekers de kans te dwalen en ontdekken, zonder te verdwalen. Om de hierboven omschreven ambitie werkelijkheid te laten worden zijn korte, middellange en lange termijn doelen geformuleerd.

Fotograaf: Voornaam Achternaam

Samenvatting Deze visie op een leesbaar Rotterdam is ontwikkeld met een duidelijke ambitie: “Het creëren van een beter leesbare binnenstad, waardoor bezoekers en bewoners zich welkom voelen en hun verblijf verlengen”.


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

1 Een toekomstblik Laatst vroeg een toerist me: ‘Where is the city centre?’. Deze vraag is moeilijk te beantwoorden, zelfs als je Rotterdam goed kent. Eigenlijk is die vraag niet de vraag die je in Rotterdam zou moeten stellen. De vragen die je in Rotterdam moet stellen zijn eerder: ‘Welke plekken zijn voor mij gaaf om naartoe te gaan?’, en ‘Wat is er vandaag te doen en te zien?’. Er is niet één centrum waar alles bij elkaar zit, Rotterdam zit vol met plekken die de moeite waard zijn. En de lol van het bezoek aan Rotterdam is om dat te gaan ontdekken. Rotterdam is een toonbeeld van dynamiek. Rotterdammers zijn continu in beweging; niet lullen maar poetsen. Iedere generatie groeit op met een ander stadsbeeld. De stad is nooit af en bruist van initiatieven, bouwprojecten en evenementen. Er is ontzettend veel te doen, te zien, te ontdekken en te ervaren in Rotterdam. Niet voor niets staat de stad hoog in nationale en internationale ranglijsten. Rotterdam is dus populair. Steeds meer bezoekers komen naar de stad én ze blijven steeds langer. Hoe verkennen zij de stad? Hoe ontdekken zij wat Rotterdam te bieden heeft? Welke plekken kunnen ze gemakkelijk vinden, welke worden helaas gemist? Welk beeld van de stad creëren ze in hun hoofd, welke verhalen vertellen ze thuis over hun bezoek?

8

De toekomst: Leesbare stad & heldere wayfinding

Project

Ronddwalen zonder vooropgezet plan. Telkens weer iets nieuws ontdekken. Langer blijven hangen dan je gedacht had, omdat je bij het verlaten van het museum wordt geattendeerd op een leuk evenement in de buurt of aangetrokken wordt tot een gezellig terras of sprankelende winkelstraat. Ervaren dat alles voor jou als bezoeker perfect geregeld is: wandelen langs mooie routes, handige fietsverhuurpunten door de hele stad, goed openbaar vervoer en centraal gelegen parkeerplaatsen of juist handige P+R locaties buiten het centrum. Weten dat je op de goede weg zit. Je kunt niet verdwalen, omdat door de hele binnenstad op strategische plekken precies de informatie wordt aangeboden die jouw vragen beantwoordt. Dezelfde informatie benader je eenvoudig via je eigen mobile device. En dat alles sluit perfect aan op de plattegrond die je kreeg bij de Tourist Information of het hotel waar je overnacht. Je ervaart groot gebruiksgemak en vertrouwen in de juistheid van de informatie, omdat deze op alle plekken en via alle kanalen op elkaar aansluit. Dezelfde terminologie, dezelfde pictogrammen, dezelfde kleuren.

Het project ‘Rotterdam legibility’ gaat over hoe de leesbaarheid en wayfinding in de binnenstad kan worden geoptimaliseerd, door middel van een breed pakket aan richtlijnen en maatregelen, om zo tot de hierboven omschreven toekomstblik te komen. Dit visiedocument is de eerste stap in dit traject.

9


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

2 Ambitie Een beter leesbare binnenstad, waardoor bezoekers en bewoners zich welkom voelen en hun verblijf verlengen. Een bezoek verlengen kan door: 1. Tijdens het bezoek meer tijd besteden aan een al bekende activiteit 2. Het verbreden van het het bezoek door het ontdekken van nieuwe activiteiten. Een beter leesbare binnenstad zal bijdragen aan de eerste mogelijkheid, doordat een bezoeker zich minder hoeft bezig te houden met het terugvinden van de weg en het vinden van basis bestemmingen. Zo zal een bezoeker zich meer op zijn gemak voelen en is de kans groter dat de duur van de activiteit wordt verlengd. Nog meer zal een goed leesbare binnenstad bijdragen aan de tweede mogelijkheid. Het ontdekken van nieuwe plekken en activiteiten zal aanzienlijk makkelijker worden als de stad goed te lezen is. Bezoekers zullen sneller geneigd zijn om verder te kijken, doordat ze beter begrijpen hoe de stad in elkaar zit en erop vertrouwen dat ze de weg kunnen vinden. Bovendien kunnen wayfinding middelen worden ingezet als manier om plekken en activiteiten te tonen en verwijzen.

10

Gewenste uitkomsten van het project in het algemeen • Een bezoek aan de Rotterdamse binnenstad - op weg naar, in en terug - zo soepel mogelijk te laten verlopen. • Bezoekers op hun gemak te stellen, door het geven van duidelijke informatie en verwijzingen. • Bezoekers informatie te verschaffen over mogelijkheden in de Rotterdamse binnenstad. • Dit alles te doen op een wijze die de beleving van de sfeer van Rotterdam versterkt; • Bezoekers vertrouwen te geven in het verwijssysteem.

Gewenste uitkomsten van het project zoals aangegeven door leden Klankbordgroep • Nieuwe, heldere en eenvoudige bewegwijzering waardoor voetgangers in de binnenstad gemakkelijk hun weg kunnen vinden. • Bezoekers worden verleid tot dwalen in de binnenstad, zonder te verdwalen. • ‘Grensoverschrijdende’ wayfinding door een eenduidige visie voor alle deelnemende partijen. • Beter zichtbare en vindbare bedrijven in de binnenstad. • Rotterdam wordt ervaren als gastvrije stad. De doelstellingen die hieraan gekoppeld zijn, worden omschreven in het volgende hoofdstuk.

11


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

3 Doelstellingen Wat zijn de korte, middellange en lange termijn doelen van het verbeteren van de leesbaarheid en wayfinding in de binnenstad?

3.1 Korte termijn doelen (uitkomst huidige project) • In de binnenstad is nieuwe voetgangers­ bewegwijzering geplaatst. • Het straatbeeld in de Rotterdamse binnenstad oogt rustiger. • De eenheid tussen de toegepaste informatiesystemen in de binnenstad is vergroot. • De doelgroepen vertrouwen het bewegwijzeringssysteem en gebruiken het om de door hen gezochte bestemming te vinden.

3.2 Middellange termijn doelen (effect optimaliseren) • Offline en online informatiedragers zijn in overeenstemming met het raamwerk. Dit betreft onder meer: -- consistente terminologie -- gelijke soorten pictogrammen -- één bestemmingenlijst die op alle middelen wordt toegepast -- eenduidige beeldtaal plattegronden (uitsnede, kleurgebruik, aangeven routes, etc.)

12

• De doelgroepen ervaren bepaalde elementen in de inrichting van de stad, zoals verkeersaders, niet langer als grenzen van een interessant gebied, indien er voorbij deze ‘grens’ een locatie te vinden is die de moeite van het bezoeken waard is. • Het systeem van bewegwijzering wordt door bezoekers gebruikt als inspiratiebron voor nieuw te ontdekken locaties in de binnenstad. • Mensen die de stad niet goed kennen vinden gemakkelijker hun weg in de Rotterdamse binnenstad door implementatie van het nieuwe wayfindingsysteem en begeleiding op hun route door de stad op ooghoogte (o.a. aantrekkelijke plinten). Het rapportcijfer dat zij Rotterdam op dit aspect geven is gestegen van een 6 naar een 7. • De verblijfsduur van bezoekers aan de binnenstad is nog verder toegenomen* (dit kan worden gemeten enkele maanden nadat het volledige wayfindingsysteem geïmplementeerd is). *Kanttekening hierbij is dat nieuwe wayfinding niet de enige verandering in de binnenstad is die effect op de verblijfsduur zal hebben. Er wordt momenteel een pakket aan maatregelen in de binnenstad uitgevoerd. Bovendien kunnen ook andere factoren (zoals een goed seizoen qua weer of economische groei) een verlengde verblijfsduur veroorzaken.

3.3 Lange termijn doelen (continue verbetering en uitbreiding) • Beheer, onderhoud en continue verbetering van het systeem zijn gewaarborgd. • Het systeem breidt zich, na implementatie in de binnenstad, uit naar andere delen van de stad en groeit mee met de stad. • Het wayfindingsysteem doorstaat de tand des tijds, doordat het een robuust systeem is dat zich kan aanpassen aan een stad in beweging. • De geïmplementeerde wayfinding en andere ingrepen in de openbare ruimte leiden tot langere verblijven in de binnenstad, meer bestedingen, meer aantrekkelijke routes. Dit heeft als gevolg een verhoogd gevoel van gastvrijheid bij bezoekers. • Het wayfindingsysteem groeit mee met de behoeftes die in de toekomst ontstaan, en is aanpasbaar aan behoeftes van een specifieke doelgroep, betreffende het vinden van de weg en het verkennen van de stad.

13


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Section 6

Product type

3.4 Project met soortgelijke

Face A

Monolith Inner Sign h

doelstellingen

CZ082

Het wayfindingsysteem voor voetgangers in Londen (Legible London, geïmplementeerd in 2007) is een goed voorbeeld van een systeem dat soortgelijke doelstellingen heeft behaald. Sinds de invoering van dit systeem in Londen is het aantal voetgangers verhoogd. Bovendien geven deze voetgangers aan dat de stad bewandelbaarder aanvoelt en dat ze een beter beeld hebben van de stad, hierdoor voelt men zich zekerder om de stad te gaan exploreren.

Unique number

LL00249

Rotation

parallel to kerb

BLOOMSBURY

Face A

Face

Russell Square University of London Hospitals British Museum

KING’S CROSS FINSBURY

Coram’s Fields King’s Cr St. Pancras

Section 2 Face A

LL00249_MONC_2B_WFH_1

MIDHOPE ST

1

YLE

Royal National Throat Nose & Ear Hospital

STR

1 to 26

55

EET

Water Rats Theatre Bar

1 to 18

CROMER STREET

1 to 48

31 to 63

28

ST PETERS COURT

STREET WAKEFIELD

7

1 to 24

IEL

12

1

STREET

Places to go and what’s on visitlondon.com

HEN MS

Sign location

Cor am ’s Fi el ds

00249

25

ET ND STRE

MARCHMONT ST

3 to 16

E A C P L

HERBRA

Thomas Coram Statue

1

MECKLENBURGH ST

TTA 47

8

RIE

31

08701 566 366

201

1a to 1j

HEATHCOTE STREET Barrier

Brunswick Square Gardens

Steps

Telephone Mon–Fri 9am-9pm Sat–Sun 9am–5pm

Westminster Kingsway College St. George’s Gardens

BRUNSWICK SQ

LL00249_MONC_5D_SID_1

1 to 44

55

D ST

The Foundling Museum

Face D

SIDMOU TH MEWS

7

57

4

HUNTER STREET

8

WAKEFIELD STREET

4

1

37

KEF

020 7222 1234

tfl.gov.uk/ journeyplanner

26

SIDMOUTH

86 Regent Square United Reformed Church

WA

24 Hour Travel Information

6a

1 to 30

44 to 48

JUDD STREET

1 to 26H

ND ST

1 to 26C

KENTON ST

HERBRA

4

Regent Square

SEAFORD STR EET

T

1 to 24

1 to 18

308

D R O A

WHIDBORNE ST

ARG 1 to 32

Steps

80

322

85

TANKERTON ST

ND RO AD

CHURCHWAY

MIDLA

T 43

26

12

1 to 10

20

T

88

LOXHAM ST

18

E

1 to

AC

RR TE

UR CO

AN

20

M

AN

AX

M

FL

336

AX

Section 5

277

FL

I N N

31 to

309

Mecklenburgh Square Gardens

8

1

EET TY STR

68

14

33

DOUGH

TY ST

Charles Dickens Museum

S TY MEW

25

MILLMAN STREET

6

D

GE

R S T

20

7

1

RE

ET

tfl.gov.uk/ walking

St. George the Martyr C of E Primary School

21

2

NORTHINGT

Face D

LL00249_MONC_4D_SID_1

28

4

20

KIRK ST

1 to 19

19

2

ST

ET

1

ESTER

20

TRE ELL S

8

EET

S T RE E T

1 to 56

25

1 to 56

BOSW

LOUC OLD G

Steps

Section 4

11

47

37

128

CE

STR

38

33

2

RUGBY ST

JOHN’S MEWS

ROW

GUE

LA D P

15

FOR

NTA

6

Lam m b’s Co ndu duii t du Stt ree e t ee

Walk for health A daily walk lasting 20 minutes or more significantly reduces the risk of heart disease

29

RO 1

27

LL ORDE HA

29

DOUGH

19

T

39

G YA R

68

1

107

TON

97 to

MP

MO

BED

N BARBO CLOSE D CL

12

70

THA

E D STRE

51 2

ORMON

3

LON

18

GREAT ORMOND STREET ORMON

Gray’s Inn Road

83

CE S PLA

SOU

38

GREAT

16

20

14 MILLMAN MEWS

LAMB’S CONDUIT ST

POWI

156

12

Holborn

Great Ormond Street Hospital for Children

O PL

The Mary Ward Centre

Goodenough Club

GUILFORD STREET

GUILFORD PLACE

30

3

17

15

Royal London Homeopathic Hospital 13

COSM

St. George the Martyr Church

93

ORMOND MS

37 to 46

National Hospital for Neurology and Neurosurgery

Quee Q uee n ueen SSq qua q ua r e

20

E T R E S T

EET

Bedford Hotel Hotels

Steps

DOUGH

4

23

LANSDOWNE TER

89

GUILFORD STREET K Q ANNE’S WAL

51

L

TR ET S

P IVATE GARDENS

13

ST

MAL

Hotels

83

GUILFORD STREET

Q U E E N SQ P

44

The Montague Hotel

3

61

Hotel President Imperial Hotel

52 London Mathematical Society

Brrri ritish itis iit t ish ish Mu usse u e eum

11

ND

27

R W E G O

BRA

11 to 17 COLONNADE

35

Russell Square

GRENVILLE STREET

28

3

Hotel Russell Café

MECKLENBURGH PL

BERNARD STREET

16

R usse u ll Squ ua u ar are Francis Duke of Bedford Statue

British Museum

Steps

HER

60

9 H AUG RNH THO TREET S

13 to

48

51

GT JAMES STREET

Euston Square

ST

364

A Y ’ S

7

38 to 67

11 to 26

STREE

90

REE ET ST

T

74

29

AY D W

51

Tottenham Court Road

13 ST CHAD’S PL

10

JUDD

8

STREE

76

81

MO N T S T

18

68

Renoir Cinema

Scala

HARRISON STRE ET

HANDEL STREET

The Brunswick

Holiday Inn Bloomsbury Hotel

EET

1 to 24

WK

1 to 8

School of Pharmacy

53

STR

11

1 to 24

1 to 58

Post Office

CORAM STREET

7

1

36

YLE

Hotels

96

Holy Cross Church

TAVISTOCK PL

3

D’S

Hotels

WAKEFIELD MEWS

39

58

56

311

EAD

54

ET

ET

TONBRIDGE STREET

ARG

Y PL

THAN

WICH

MARCH

COMPTON PL

23

1

8

R

ENH

TRE LD S

47

STRE

A rg y l e Arg Squa SSq qua r e q

S

Generator Hostel

Hotels

HA ST C

ST

YLE

’S ST

Hotels

276

281

G

King’s Cross Methodist Mission

Angel

TFIE

12

ARG

ROVE

HAD ST C

35

ET

King’s Cross Eye Clinic

Northumberland Hotel BIRK

CRES

BELG

SPEED

18

28 to 51

EW LF M

RE H ST

Street

1 to 26F

63

24

Senate House, University of London

12

B ed e d for fo o rd d Squar are

160 to 181

WOO

1 to 11

1 to 24A

1 to 50

Post Office

Institute of Advanced Legal Studies

Institute of Commonwealth Studies

EET

SAND

19 to

FOR

ARE

EET

STR

13

Post Office

Hotels

WALK

108

Steps

1 to 60

BED

27

U N SQ

TR ET S PEL

ARGYLE

One KX Community Centre

18

1 to 50

R N B U W O

GTO

MAL

S ER M

114

E

45

RIN

80

KEP

GOW

Argyle Primary School

1 to 42

1

BLOOMSBURY

Brunei Gallery

London School of Hygiene & Tropical Medicine

The Academy Hotel @ 21

69 to 81

Jud Judd Ju ud d Strr e e t St

28

LEIG

16

1

36 to

Royal National Hotel

Institute of Education School of Oriental and African Studies (SOAS)

74 to 105

ET

RE S ST

C K P L A C E T O V I S Marchmont T A

5

2

Woburn Square

TOR

L ET P

Birckbeck College

120

PLAC

1 to 27

2 to 30

T a v i s t occ k SSqua Squ ua r e Bloomsbury Bowling Lanes and Tavistock Hotel

UCL

U nii ve e rss i t y o f L o ndo ndon nd RADA (Royal Academy of Dramatic Arts)

Steps

9

4

34

EET

12

MAL

33

University of London Union

ET

123

EDON 27

PL

TON

Hotels

42

21

LL00249_MONC_2A_FM_1v5

G BYNCE PLA

STRE

UGH

TING

LL00000_MINC_A_FM_1.ai

Steps

Church of Christ the King

ORO

HAS

63

55

L ON P

BUR

STR

24

CE

Petrie Museum of Egyptian Archaeology

INGT

BIDB

C a r tw t rrig igh ght Ga G a r den ar en ns

4

TON

EET

E A C P L

EET

STR

ET

Gor ordo or on Sq q uar e

Royal Institute of Philosophy

UCL

Camden Town Hall

93

380

1

Subway

King’s Cross St. Pancras

31

St. Pancras Library

K I N G ’SS C R O S S

18

4

BUR

TR GH S

ITON

TRE ON S

PLA

45

6

SLEI

TAV

GORD

20 to

IGH

URN

County Hotel

King’s Cross St. Pancras

Steps

Steps

73

MABL

22

END

25

R N B U 22 W O

Ambassadors Hotel K WAL WOB

UCL

SLE

1

St. Pancras Church

ROAD

Hilton London Euston Hotel

END

ET

16

ENS

The Place

DUKE’S

GARD

LEIGH

St. Pancras International

Steps

135

R P E U P

E

16

30

ARE

AC ER PL

University College London (UCL)

TORR

T O N E U S

Steps

Steps

Sir Isaac Newton Statue

D R O A

122

69

QU ON S

GOW

The Bloomsbury Theatre

RE N ST

71

EET

EUST

ENDS

UCL

UCL

AGE

Premier Inn Hotel 161

169

E R PLAC

SS ’S PA

The Shaw Theatre/ Novotel Hotel

1

STR

22

D R O A

O N E U S T

WEIR

6

156 to 160

Euston Square Gardens

Euston Square Gardens

R GOWE COURT

Face A

HER STOP CHRI LACE P

E

PLAC

Steps

LSTO

OLT

10

TON

ET

RSH

ET

War Memorial

30

GOWE

Connector/Finder map

STRE

8

EVE

TRE ON S

1 to 80

Travelodge Euston GRAF

Bus Station Steps

Wellcome Trust

Zie hiernaast enkele resultaten uit de evaluatie van het systeem (uitgevoerd door Steer Davies Gleave in 2013).

ST

EY LESL WEL LACE P

OSSU

ING

LTON

LANC

Steps

28

Steps

Steps

CHA

Euston Steps

The British Library

39

1 to 31

16

LL00249_MONC_2A_PM_1v4

LL00249_MONC_2A_IND_2

304

Mornington Crescent Hotel Ibis MELT

Face A

LL00249_MONC_1A_DIR_2

The Brunswick Marchmont Street

A

Planner map

Beelden: Legible London © 2010 Transport for London

Section 1

Russell Square

Walking from here Face A

LL00249_MONC_6_BE_1

ON STREET

Underground station National rail station Overground station Bus station Bus stop Pier

Section 3 Face A

LL00249_MONC_3_LOG_1

Resultaten van de evaluatie van Legible London

Face A

14

15


Uitgangspunten Samenvatting In dit deel worden de doelgroepen, motieven en pijlers van de visie op leesbaarheid en wayfinding besproken.

Om de binnenstad leesbaar te maken voor zo’n brede doelgroep is een visie ontwikkeld, gestoeld op vier pijlers: 1. Ruimtelijke ordening is de basis 2. Less is more 3. Omarm de identiteit van Rotterdam 3. Consistentie is essentieel

Fotograaf: Voornaam Achternaam

De doelgroep is breed: de binnenstad moet leesbaar zijn voor bezoekers én bewoners. Dit betekent dat rekening moet worden gehouden met mensen die de stad wel of niet kennen, die verschillende talen spreken, die alleen zijn of met een groep, die op verschillende manieren navigeren, etc. Kortom: ‘design for all’.


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

4 Doelgroepen en motieven Voor wie maken we de binnenstad beter leesbaar en wat zijn hun belangrijke kenmerken en motieven?

4.1 Doelgroepen

4.2 Belangrijke eigenschappen

De Rotterdamse binnenstad wordt ‘gebruikt’ door een aantal verschillende doelgroepen: • Bezoekers (zowel bezoekers uit Nederland als toeristen uit het buitenland); • Bewoners (zowel mensen die al lang in Rotterdam wonen als mensen die nog maar kort geleden in de stad zijn komen wonen. Ook expats vallen in deze groep); • Mensen die werken in Rotterdam.

De volgende eigenschappen van deze doelgroepen zijn van invloed op hoe zij zich bewegen door de binnenstad en wat voor informatie zij hierbij nodig hebben. Om een zo breed mogelijke doelgroep aan te spreken, is het belangrijk om telkens uit te gaan van de twee uiterste kenmerken binnen deze eigenschap.

Al deze groepen zullen in aanraking komen met het wayfindingsysteem dat in de binnenstad geplaatst wordt. Er moet dus een systeem komen dat aansluit op de verschillende behoeftes van deze groepen. Sommige onderdelen van het systeem zullen meer gebruikt worden door de ene doelgroep, en sommige delen juist weer door gebruikers met andere behoeftes. Het is belangrijk dat deze onderdelen samen één coherent geheel vormen, zo wordt voorkomen dat er meerdere systemen naast elkaar komen te bestaan of elkaar zelfs overlappen.

18

• Nederlands- of anderstalig: De taal die de doelgroepen spreken/lezen heeft invloed op het ontwerp van een mogelijk bewegwijzerings-systeem aangezien de doelgroepen de informatie op deze elementen moeten kunnen begrijpen. • Leeftijd: Leeftijd heeft in een bepaalde mate effect op het doel van het bezoek en de hulpmiddelen die gebruikt worden om de route naar een bepaalde bestemming te vinden. • Doel van het bezoek: Het doel van het bezoek beïnvloedt de bestemmingen waar mensen naar op zoek zijn, of zij de stad exploreren of zich doelgericht van A naar B verplaatsen en de manier waarop zij zich verplaatsen.

• Bekend met de stad of niet: De mate waarin een bezoeker aan de binnenstad bekend is met deze omgeving heeft ook effect op de hulpmiddelen die hij of zij nodig heeft om de weg te vinden. • Groep of alleen: Ook de grootte van de groep waarmee men de binnenstad bezoekt heeft invloed op de gebruikte hulpmiddelen en kan daarnaast effect hebben op de gebruikte vervoersmiddelen. • Duur van het bezoek: De duur van het bezoek bepaalt mede de grootte van het gebied dat iemand bezoeken.

19


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

4.3 Bewegen door de binnenstad Bezoekers in de binnenstad kunnen gebruik maken van een heel scala aan vervoersmiddelen. Via de Facebookpagina van de Gemeente Rotterdam is mensen gevraagd aan te geven hoe zij zich het vaakst door de stad verplaatsen. De verdeling bij de 900 respondenten was als volgt: • • • • • • • •

Te voet 37% Fiets 27% Metro 15% Auto 14% Tram 6% Bus 0% Trein 0% Overig 1% (Scooter, Watertaxi, Motor, Scootmobiel)

Bezoekers gebruiken één of meerdere van bovenstaande vervoersmiddelen om de binnenstad te bereiken of zich erin te verplaatsen. Vanaf een bepaald punt zullen zij hun weg vervolgen als voetganger en zo hun uiteindelijke bestemming bereiken. Punten in dit proces waar informatie een belangrijke rol speelt, zijn o.a. de momenten waarop bezoekers de ‘overstap’ maken van het ene naar het andere vervoersmiddel (vaak het moment waarop zij voetganger worden). Deze ‘touch points’ zijn beslismomenten waarop bewegwijzering een belangrijke rol kan spelen. Dit zijn dus plekken waar mensen behoefte hebben aan verbinding en informatie.

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Hieruit blijkt bovendien dat een systeem van voetgangersbewegwijzering in de binnenstad de potentie heeft om een grote groep mensen te bereiken, aangezien voor het grootste deel van de ondervraagden ‘te voet’ de voornaamste manier is waarop zij zich verplaatsen. Het is mogelijk om voor fietsers aparte informatiedragers te plaatsen, aangezien zij zich met een andere snelheid door de stad verplaatsen. Echter, door het plaatsen van relatief grote wayfinding elementen op touch points en belangrijke kruispunten, zullen deze ook voldoende opvallen voor fietsers. Zo kan ook deze groep gebruik maken van het systeem. Daarnaast zullen deze belangrijke touch points op de plattegronden en bewegwijzering worden aangegeven. Zo kunnen automobilisten, fietsers en OV-gebruikers gemakkelijk de overstap maken naar het ‘te voet’ verkennen van de stad, en kunnen deze voetgangers ook gemakkelijk weer terug overstappen op een andere manier van vervoer.

4.5 De doelgroepen aanspreken

Naast de doelgroepen en hun kenmerken, is het ook belangrijk rekening te houden met hoe mensen navigeren door een stad. Dit is namelijk niet voor alle mensen hetzelfde. Grofweg zijn er twee manieren waarop mensen navigeren (zowel voor exploreren als doelgericht navigeren): sequentieel en ruimtelijk. Mensen die een sequentiële strategie toepassen navigeren via routes. Zij hebben behoefte aan landmarks langs deze routes en herkenbare paden en knooppunten. Verwijsborden langs de route zijn goede toegevoegde informatie. Mensen die een ruimtelijke strategie toepassen navigeren middels globale kennis van een stad en overzicht. Zij worden geholpen als een stad een duidelijke structuur heeft en hebben behoefte aan hiërarchie in hoofdpaden en subpaden. Plattegronden en grote landmarks zijn voor deze groep een goed hulpmiddel.

Een bewegwijzeringssysteem kan bestaan uit verschillende elementen, zowel fysiek als digitaal. Belangrijk is om aan te sluiten op de hulpmiddelen die gebruikers nu toepassen om de weg te vinden. 4.5.1 (Hulp)middelen Bezoekers maken gebruik van verschillende hulpmiddelen die hen ondersteunen bij het vinden van de weg. Om een goed beeld te krijgen van de hulpmiddelen die in Rotterdam een rol spelen, is onderzoek op social media uitgevoerd. De 900 respondenten gebruiken de volgende hulpmiddelen: • Ze oriënteren zich aan de hand van straten, gebouwen en andere herkenbare punten (landmarks) in de stad (28%); • Ze gebruiken een app (bijvoorbeeld Google maps) op hun telefoon (20%); • Ze gebruik de bewegwijzering die op straat te vinden is (6%); • Ze vragen iemand de weg (4%); • Ze gebruiken een plattegrond op papier (2%).

Intuïtieve wayfinding, waarbij mensen zich oriënteren aan de hand van de stedelijke inrichting, blijkt zeer belangrijk te zijn. Immers: straten, gebouwen en landmarks zijn het meest genoemde hulpmiddel (28%). Ruimtelijke inrichting wordt dan ook gezien als de basis voor een goed leesbare stad. Daarnaast worden apps (zoals Google maps) steeds meer toegepast (20%). Deze digitale middelen zijn continu in ontwikkeling en de groep gebruikers wordt steeds groter. Een kleiner deel van de mensen geeft aan de bewegwijzering op straat te raadplegen. Dit roept de vraag op: Wordt de bewegwijzering relatief weinig gebruikt, omdat deze niet voldoet aan de informatiebehoefte van de gebruikers? Of hebben zij deze elementen niet nodig, omdat zij de weg op een andere manier vinden? Het is de bedoeling deze vraag verder te onderzoeken middels een vervolgonderzoek.

4.5.2 Welke informatie? Bij het ontwikkelen van nieuwe bewegwijzering en andere (hulp)middelen dienen beslissingen genomen te worden over bijvoorbeeld de bestemmingen waar naar verwezen wordt. Gebruikers van het systeem moeten de informatie die aangeboden wordt gemakkelijk tot zich kunnen nemen. Teveel informatie is net zo slecht als te weinig: mensen kunnen maar een beperkte hoeveelheid informatie in een keer tot zich nemen en verwerken. Niet alleen hoeveelheid informatie, maar ook vormgeving en indeling spelen hierbij een rol. Door een duidelijke categorisering en hiërarchie aan de informatie toe te kennen, wordt informatie helderder en toegankelijker.

In hoofdstuk 6 t/m 8 zal verder ingegaan worden op hulpmiddelen als onderdeel van de visie.

Sommige bezoekers gebruiken geen hulpmiddelen: • Ze kennen de stad goed en weten bestemmingen zelf te vinden (67%); • Zij lopen gewoon wat rond, omdat ze de stad willen verkennen en geen specifieke bestemming zoeken (7%). Sequentele strategie (lokale kennis van routes)

20

4.4 Manieren van navigeren

Ruimtelijke strategie (globale kennis, overzicht)

21


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

4.6 Processen en hun ‘touch points’ De hiervoor genoemde manier van bewegen en navigeren door de stad zijn in kaart gebracht in een beknopte ‘visitor journey’ van een bezoek aan de Rotterdamse binnenstad. In deze journey komen onder meer de belangrijkste ‘touch points’ en de hier benodigde informatie naar voren, van voorbereiding van het bezoek tot en met het verlaten van de binnenstad.

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

1

2

Voorbereiding

3

Onderweg

Het bezoek aan Rotterdam begint vaak al thuis of elders, op computer of telefoon.

Met auto, motor, openbaar vervoer of vanuit de nabije omgeving op (brom)fiets, komen bezoekers naar de binnenstad.

De bezochte websites zijn het eerste ‘touch point’ met de stad. Veelal zijn dit websites die niet Rotterdam-specifiek zijn, zoals Google en online reisgidsen. Daarnaast uiteraard sites zoals die van de gemeente en Rotterdam Partners. Deze bepalen mede het beeld en de verwachting van bezoekers. Ze geven informatie, bieden services en helpen bij de voorbeiding.

Veel automobilisten en fietsers volgen de aanwezige (RWS en ANWB) bebording richting Rotterdam (centrum). Daarnaast zullen ze vaak een digitale navigatietool gebruiken om de route te bepalen en te volgen.

... etc.

Onderweg raadplegen ze apps om informatie te vinden, of zaken te regelen. Veelal apps die niet Rotterdam-specifiek zijn, zoals 9292, Google trips en Trip advisor. Wanneer de digitale route-informatie aansluit op de informatie in de omgeving, wekt dit vertrouwen. Hetzelfde geldt voor een aanduiding en/of welkomstboodschap bij de grens van de stad: dit is een bevestiging (’we zijn er!’) en straalt gastvrijheid uit.

Lonely planet

Komend weekend naar Rotterdam, eens kijken welke handige informatie online te vinden is!

Trip advisor Google maps

4

Aankomst

Men is gearriveerd en ervaart de eerste echte kennismaking met de stad! In veel gevallen zal dit de parkeergarage of het centraal station zijn. Vanuit de meer nabije omgeving kan het ook een fietsparkeerlocatie, een metrostation, tram- of bushalte zijn. Weer andere bezoekers doen Rotterdam aan vanuit een cruiseschip. Deze locaties zijn dus essentiële ‘touch points’. Hier begint de oriëntatie in de daadwerkelijke omgeving. Hoe sluit al die (digitale) voorbereiding aan op wat ze hier zien? Of, voor de bezoeker die zich helemaal niet heeft voorbereid: welke informatie wordt aangeboden? Sommigen zullen direct grijpen naar bekende en vertrouwde navigatie apps. Maar het analoge welkom is niet van ondergeschikt belang. Veel mensen geven de voorkeur aan een persoonlijk advies, bijvoorbeeld bij de Tourist information balie op het station. Hier krijgen ze ook tips voor Rotterdam-specifieke apps. Of het advies wordt nog even aangestipt op de plattegrond die ze vervolgens mee krijgen. Anderen oriënteren zich aan de hand van de informatie die ter plekke wordt aangeboden in de vorm van wegwijzers en plattegronden. En ook: ze kijken om zich heen. Naar de straat, de winkels en horeca, de gebouwen, de plinten. De andere mensen, de drukte.

5

In de stad

En dan begint het bezoek en het verkennen en leren kennen van de stad. Bezoekers gebruiken de tools die hen het best liggen - een papieren plattegrond, een navigatie app, de bewegwijzering op straat, of gewoon rondlopen en eventueel de weg vragen. Veel apps en websites die tijdens de voorbereiding gebruikt zijn, zijn ook tijdens het bezoek van groot nut. Voor het verkennen van de stad is Google maps een geliefde tool. Als het goed gaat, lukt het de stad te verkennen en eventuele gekozen bestemmingen gemakkelijk te bereiken. Maar het kan nog beter - wanneer de stad er in slaagt bezoekers te verrassen door het ontdekken van onverwachte plekken. Wanneer de stad erin slaagt hen te verleiden, om langer te blijven en nog meer te doen en te zien. Bijvoorbeeld dankzij specifieke Rotterdamse apps zoals Rotterdam Routes. Of door schermen op strategische locaties die actuele informatie bieden over leuke plekken of evenementen in de buurt. En door mooie en overzichtelijke plattegronden, die laten zien wat de stad allemaal te bieden heeft en hoe je daar eenvoudig (veelal te voet!) kan komen.

Vertrek

De bezoeker is moe maar voldaan en klaar om verder te reizen of terug te gaan. De informatiebehoefte is nu gericht op de terugreis: Wat is de snelste en gemakkelijkste route naar het station? Hoe ver is dat nog lopen? Waar staat mijn auto of mijn (brom)fiets? Is het nu druk op de weg? Ook hierin toont Rotterdam zijn gastheerschap: op alle bewegwijzering elementen staan de OV-knooppunten, parkeergarages, fietsverhuur en -parkeerplekken helder aangegeven. De belangrijke aankomstplekken zijn ook de belangrijke vertrekpunten. Dit is de afsluiting van het bezoek, die de hele ervaring kleurt. En hier wordt de kiem geplant voor het volgende bezoek, om te gaan zien en ontdekken wat vandaag niet aan bod is gekomen.

Rotterdam tourist information Gemeente Rotterdam

Ro t terda m

Laten we maar naar een P+R gaan, anders komen we in een file...

‘Visitor Journey’ van de Rotterdamse binnenstad

We zijn er bijna! Ik zie de fietsparkeerplek al.

Ik vraag het gewoon even bij de balie hoor. Hier staat iets over leuke Rotterdam routes, ik ga de app downloaden.

Handig, bij de parkeergarage een plattegrond van de binnenstad met loopafstanden!

Er is een optreden vlakbij, er zijn nog kaartjes!

Lopen, of toch met de metro...? Kan allebei zie ik. Rotterdam

Hier rechts Jaap. Leuke route hè!

Ik ben moe. Gaan we met de metro naar het station?

Weet je wat, we huren een fiets, dat is nog sneller.

Waar is de parkeergarage?

Rotterdam

‘Visitor Journey’ van de Rotterdamse binnenstad (vervolg)

De visie op een leesbaar Rotterdam en het te ontwikkelen raamwerk en bewegwijzeringssysteem sluiten aan op de in de hoofdstuk beschreven manieren van bewegen en navigeren door de binnenstad, en de behoeftes en processen van mensen die daarbij horen.

22

23


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

5 Basis van de visie Hoe gaan we de stad beter leesbaar maken? Voor de leden van de klankbordgroep houdt een leesbare stad in: “Snappen waar je bent.. ..door landmarks, uniformiteit, natuurlijke routes en heldere profielen van kwartieren, straten en panden.. ..hierin ondersteund door bewegwijzering en digitale middelen”. “Je weg kunnen vinden.. ..op een gastvrije, enthousiaste, gemakkelijke en instinctieve manier”.

Uit bovenstaande is een aantal belangrijke onderwerpen (pijlers) te herleiden die de basis vormen van deze visie op een leesbare binnenstad. 1. ‘Natural’ wayfinding betekent dat mensen de weg kunnen vinden op basis van directe waarneming, zonder dat ze aanvullende informatiebronnen hoeven te raadplegen. Snappen waar je bent door de informatie die je krijgt van elementen in de ruimte om je heen vraagt om een goede inrichting van die ruimte. Ruimtelijke inrichting vormt daarmee de basis van een goed leesbare stad.

Vier pijlers, die worden toegelicht in de volgende hoofdstukken, vormen de basis voor de visie: 1. Ruimtelijke inrichting is de basis 2. Less is more 3. Een succesvolle leesbaarheids-strategie omarmt de identiteit van Rotterdam 4. Consistentie is essentieel

2. Je weg kunnen vinden op een gemakkelijke en instinctieve manier vraagt om een heldere omgeving zonder visuele ruis. 3. Daarbij is het de wens dat bezoekers een gevoel van gastvrijheid ervaren en enthousiast worden als zij zich verplaatsen in de stad. Hiervoor is het belangrijk de identiteit van de stad zelf te gebruiken om de leesbaarheid van de stad te vergroten. 4. Consistentie tussen informatiedragers en -afzenders is essentieel om vertrouwen te geven in de geboden informatie.

24

25


Pijlers

Daarbij geldt: ‘Less is more’. Door ‘visuele clutter’ in de binnenstad te beperken is het gemakkelijker voor bezoekers om informatie tot zich te nemen. Om dit te bereiken wordt het concept van spatial zoning geïntroduceerd waarbij verschillende typen uitingen hun eigen zone toegewezen krijgen. De identiteit van Rotterdam kan versterkt worden door bepaalde plekken in de stad te verbinden en kenmerkende aspecten van de stad te benadrukken. Aanvullende wayfinding-informatie draagt ook bij aan een beter leesbare stad. Voor deze uitingen geldt dat consistentie essentieel is.

Fotograaf: Voornaam Achternaam

Samenvatting Een leesbare stad kenmerkt zich door goede natural wayfinding: de structuur, routes en bestemmingen zijn eenvoudig waar te nemen zonder dat aanvullende informatie nodig is. Door aanpassingen in de ruimtelijke inrichting kan de natural wayfinding verbeterd worden.


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

6 Ruimtelijke inrichting is de basis Hoe kunnen we door ruimtelijke inrichting de (natural) wayfinding van de stad vergroten?

6.1 Inrichting Rotterdamse binnenstad Vanuit de periode van wederopbouw heeft Rotterdam zich ontwikkeld tot een stad met een modernistisch en zakelijk karakter. Dit is terug te zien in de duidelijke functiescheiding, zoals het kernwinkelgebied, en grootschaligheid. De stad is opgebouwd vanuit een modernistisch grid (ook veel te zien in Amerikaanse steden), herkenbaar aan de de drukke doorgaande wegen (avenues) zoals het Weena en de Coolsingel. Door deze drukke wegen komt Rotterdam op veel plekken over als een vrij dominante auto-stad, dit vormt een groot contrast met de vlakbij gelegen rustigere straten. Mensen hebben vaak de neiging bij zo’n drukke weg om te draaien en terug te keren, omdat deze punten voelen als een barrière of grens. Hierdoor wordt een groot deel van de binnenstad gemist in hun bezoek.

28

Door deze functiescheiding en het grid van drukke avenues en rustige straten conformeert Rotterdam zich niet aan het standaard beeld van een (traditionele, Europese) stad. Dit beeld bestaat vaak uit een duidelijk centrum met in het midden een plein met een kerk, hoofdstraten met winkels en zijstraten naar pleinen met restaurants en cafés. Vaak is er een geleidelijke overgang van voetgangersnaar autogebied en komen functies als wonen, winkelen en werken gezamenlijk voor in één gebied. De opbouw en inrichting van de Rotterdamse binnenstad sluiten daarmee niet goed aan op het beeld dat bezoekers hebben van een grote stad. Dit maakt de stad minder leesbaar en het vinden van de weg soms weinig intuïtief. Landschapsarchitectuur en ingrepen in de inrichting kunnen de leesbaarheid van de stad vergroten. De in dit hoofdstuk beschreven richtlijnen met betrekking tot ruimtelijke inrichting kunnen als leidraad gebruikt worden en vervolgens per project vertaald worden in aandachtspunten/aanpassingen voor specifieke locaties in de stad.

6.2 Verbeteren van de natural wayfinding Elke ruimte en elk gebied geeft hints over de routes die mensen kunnen volgen en de bestemmingen die zij kunnen bereiken. De meeste van deze hints nemen we waar zonder er bewust aandacht aan te besteden. Dit wil niet zeggen dat deze niet van belang zijn. Juist door de inrichting van de omgeving weten waar we kunnen lopen en waar we kunnen fietsen, waar een doorgang is en waar niet, hoe we dichterbij onze bestemming komen en hoe we verder weg gaan. Wanneer onze omgeving voldoende aanwijzigingen geeft om een route zonder verdere instructie te kunnen volgen, spreken we van ‘natural way„finding’. Als we onze route niet meer kunnen vinden op basis van wat de omgeving ons vertelt, gaan we bewust ondersteuning zoeken bij andere informatiebronnen zoals apps, bewegwijzering of mensen op straat. De hieronder omschreven richtlijnen met betrekking tot de inrichting van een gebied dragen bij aan de ‘natural wayfinding’ in een gebied.

29


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

6.2.1 Vrije zichtlijnen Vrije zichtlijnen maken het mogelijk een beeld van de omgeving op te bouwen en het vervolg van een pad/ route te zien. Ook bevatten de plinten in een stedelijke omgeving veel herkenningspunten (winkels, horeca, musea, etc.) die kunnen bijdragen aan het vinden van de weg. Vrij zicht op deze plinten is daarvoor belangrijk. 6.2.2 Afwisseling in de dichtheid van bebouwing Buurten zijn vaak gebouwd in verschillende periodes en hebben verschillende functies. Hierdoor is de dichtheid van bebouwing per buurt verschillend en kan dit aspect helpen bij het identificeren van een buurt. Daarnaast vormen meer open plekken in een gebied, zoals pleinen, oriëntatiepunten vanwege de vrije zichtlijnen (zie vorige punt). 6.2.3 Heldere padenstructuren Mensen hebben van nature de neiging om paden te volgen: paden leiden immers naar een bestemming/ eindpunt. Duidelijke paden zorgen ervoor dat het vervolg van een route duidelijk is. Hierdoor zijn er minder externe hulpmiddelen in de vorm van verwijzingen nodig.

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

6.2.4 Landmarks ter oriëntatie Landmarks zijn herkenbare, benoembare en unieke gebouwen of objecten. Mensen vormen mentale routes door landmarks met elkaar te verbinden. Hoge gebouwen en objecten, waarvan Rotterdam er een groot aantal kent, kunnen bovendien werken als bakens. Ze zijn vanaf een grote afstand zichtbaar en geven mensen de mogelijkheid hun route te bepalen aan de hand van hun positie ten opzichte van het baken. 6.2.5 Duidelijke en veilige kruispunten/ oversteekpunten Rotterdam kent een groot aantal autowegen in de binnenstad. Voetgangers die zich door de binnenstad verplaatsen zullen op een bepaald moment een autoweg moeten kruisen. Deze oversteekpunten worden op dit moment vaak ervaren als grenzen door mensen die de stad minder goed kennen. Door oversteekpunten te identificeren (zebrapad, in de looproute), veilig te maken (goed zich op het andere verkeer, lage snelheid van auto’s) en het vervolg van een route te verduidelijken (verbinding maken tussen beide zijden van een kruispunt) zal een kruispunt minder als een barrière ervaren worden.

6.2.6 Aantrekkelijke plinten Hoe bezoekers een stad ervaren wordt grotendeels bepaald door wat zij op ooghoogte zien. Aantrekkelijke plinten maken het fijner om in een bepaald gebied te verblijven. Een bepaalde mate van uniformiteit in de uitstraling van plinten maakt het gemakkelijker de functie van een gebied te herkennen en kan voor verbinding tussen gebieden zorgen. 6.2.7 Creëren van fijne verblijfsplekken (door groen, zitmogelijkheden, water, etc.) Verblijfsplekken geven bezoekers de mogelijkheid om rust te nemen. Bezoekers gebruiken deze momenten van rust vaak om zich opnieuw te oriënteren en een beslissing te nemen over hoe zij hun route gaan vervolgen. Een fijne verblijfsplek houdt in dat bezoekers zich hier comfortabel voelen. Hiertoe zijn bijvoobeeld zitgelegenheid, beschutting, prettig uitzicht (op groen, water, ...) en een aangenaam geluidsniveau van belang.

Voorbeelden van “do’s”. Links: mooie plinten in een groene omgeving in de Witte de Withstraat. Midden: een fijne rustplek bij de Veerhaven. Rechts: Ruimte voor evenementen, bij twee bekende landmarks in de stad vlakbij het station.

Voorbeelden van “don’ts”. Links: onaantrekkelijke plinten vlakbij de Korte Hoogstraat. Midden: Westblaak, een auto-dominante oversteek die als barrière ervaren wordt. Rechts: het abrupte einde van een doorgaande route vlakbij Eendrachtsplein. Zowel het wandelgebied als de vrije zichtlijnen worden hier onderbroken, het vervolg is er wel maar is niet zichtbaar.

30

31


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

7 Less is more Hoe zorgen we voor (visuele) rust in de binnenstad?

7.1 Visuele rust in Rotterdam

7.3 Het creëren van visuele rust

In de binnenstad van Rotterdam is er momenteel sprake van ‘visuele clutter’. Verschillende systemen van bewegwijzering en commerciële uitingen zijn naast elkaar geplaatst waardoor een teveel aan informatie ontstaat. Als gevolg van het teveel aan informatie beconcurreren verschillende soorten informatiedragers elkaar waardoor zij elkaar afzwakken. Door dit teveel aan informatie te reduceren komen uitingen optimaal tot hun recht.

Naast het implementeren van een nieuw, eenduidig en helder bewegwijzeringssysteem kan ook op andere manieren meer visuele rust in het straatbeeld aangebracht worden. Dit kan door de omgeving in te delen in virtuele zones. Middels dit principe van ‘spatial zoning’ krijgen verschillende informatie-elementen zoals bewegwijzering en commerciële uitingen elk een eigen zone toegewezen. Hierdoor is het voor bezoekers gemakkelijker de voor hen op dat moment relevante informatie te herkennen wat het lezen van de stad vergemakkelijkt. Bovendien zal een dergelijke zonering ondersteunend zijn aan het tegengaan van de verrommeling van het straatbeeld. Een voorstel voor een globale spatial zoning wordt hieronder beschreven.

7.2 Rust voor alle zintuigen Bovendien is Rotterdam een stad die een impact heeft op alle zintuigen van een bezoeker. Met name het geluidsniveau is problematisch. Alleen op het Grote Kerkplein en de Nieuwmarkt is het geluid op huiskamerniveau. Het waar mogelijk reduceren van lawaai is dan ook belangrijk. Een andere methode is het introduceren van prettig achtergrondgeluid dat lawaai maskeert, bijvoorbeeld het geluid van stromend water. Geluid kan ook op andere manieren positief zijn. Rotterdam is vaak gezellig druk en tijdens evenementen zoals het Zomercarnaval en de Wereld Havendagen speelt geluid een belangrijke rol.

32

toe te passen voor informatie omtrent (fiets) parkeren. Bestrating is goed toepasbaar om verbindingen tussen gebieden mee te benadrukken. Folie, verf of green graffiti kan (tijdelijk) ingezet worden als middel bij evenementen. De tweede zone is bestemd voor het systeem van stadsbewegwijzering bestaande uit elementen zoals zuilen, handwegwijzers en plattegronden. De minimale onderhoogte waarop informatie getoond kan worden is 700 mm. Informatie onder deze hoogte valt niet langer in het zichtveld van bezoekers. Hetzelfde geldt voor informatie die wordt aangeboden op een hoogte boven 3500 mm. Informatie-elementen in de zone voor wayfinding dienen aan de hoofdroutes door de binnenstad geplaatst te worden waarbij de informatie zoveel mogelijk haaks op de loopstromen getoond wordt.

7.3.1 Zone voor wayfinding De zone voor wayfinding bestaat uit twee subzones. Een zone op de grond zelf en een zone tussen 700 en 3500 mm boven de grond. In de zone op de grond is ruimte voor tegels, bestrating en tijdelijke uitingen in de vorm van folie, verf of green graffiti. Tegels zijn een goed middel om

33


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Naast deze commerciële uitingen zijn in de binnenstad ook mupi’s met reclame te vinden. Belangrijk is dat er een duidelijk onderscheid is tussen de uitstraling van deze mupi’s en het te ontwikkelen bewegwijzeringssysteem. Hierdoor is het gemakkelijker voor bezoekers om beide informatiesystemen van elkaar te onderscheiden.

34

De beste indeling en de afmetingen van bovengenoemde zones is afhankelijk van de specifieke locatie: hoe beweegt men zich hier, welke vervoersmiddelen komen er en hoe druk is het er?

Inrichtingselementen

Wayfindingzone

Vrije loopzone

Bufferzone

Daarnaast is het belangrijk om een loopzone te definiëren, door deze zone vrij te houden wordt bijgedragen aan een aangename looproute met vrije zichtlijnen.

Bufferzone

Door een aparte zone voor commerciële uitingen te definiëren die niet overlapt met die voor wayfinding wordt het gemakkelijker voor bezoekers om de informatie waar zij naar op zoek zijn te vinden. Commerciële uitingen kunnen parallel en haaks op gevels geplaatst worden. Door de aanduidingen van verschillende partijen zoveel mogelijk op dezelfde hoogte plaatsen en een maximum te stellen aan de grootte voor uithangborden, wordt het straatbeeld rustiger. Veel commerciële partijen plaatsen daarnaast vaak reclamemateriaal op de straat. Hiervoor is een uitstal-beleid ontwikkeld door de Gemeente. Belangrijk is dat deze uitingen dicht bij de gevel van winkels geplaatst worden, zodat deze niet in de buurt van de bewegwijzering staan en mogelijk de informatie op de wayfinding-elementen afdekken.

Daarnaast is bewegwijzering nodig op bepaalde punten in de stad, omdat bezoekers hier informatie nodig hebben om beslissingen te nemen. Het aantal locaties waarop commerciële uitingen in de vorm van mupi’s geplaatst kunnen worden is groter. Indien het gewenst is om beide systemen op dezelfde locatie te plaatsen dan gaat bewegwijzering om deze reden voor. Er dient op straat bovendien voldoende afstand tussen bewegwijzering en mupi’s te zijn. Deze afstand dient minimaal 2 meter te zijn waarbij de mupi de informatie op de bewegwijzering niet mag afdekken.

Bufferzone

7.3.2 Overige zones De ruimtes buiten de wayfinding zone kunnen ook worden ingedeeld. Hiervoor kan aan de volgende indeling worden gedacht: - Commerciële uitingen - Inrichtingselementen - Vrije loopzone - Bufferzone

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Commerciële uitingen

Naast wayfinding en commerciële uitingen zijn in de openbare ruimte ook andere inrichtingselementen zoals zitelementen, verlichting en beplanting. Ook deze elementen dienen zo geplaatst te worden dat er geen elementen uit de wayfinding of commerciële zonde worden afgedekt. Wel kunnen er combinaties gemaakt worden met wayfinding-elementen en bijvoorbeeld straatmeubilair, zodat er oriëntatiepunten ontstaan. Een andere mogelijkheid is om bijvoorbeeld verlichting te integreren met wayfinding-elementen, dit zorgt voor minder losse elementen in het straatbeeld. 7.3.3 Vrije zones Zoals hierboven al omschreven is het belangrijk dat de verschillende zones niet overlappen. Tussen de zones bevinden zich daarom buffer zones. Door de fysieke scheiding van de zones is het gemakkelijker verschillende soorten informatie van elkaar te onderscheiden.

Voorbeeld van hoe de hiervoor omschreven zonering er in het straatbeeld uit zou kunnen zien.

35


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

8 Omarm de identiteit van Rotterdam Welke aspecten van de stad gaan we versterken?

8.1 Aspecten Een bezoeker van de stad, en dus gebruiker van de wayfinding, wil graag zoveel mogelijk van Rotterdam ervaren. Daarom is het van belang dat het wayfinding de identiteit van de stad omarmt en bijdraagt en het ervaren van deze identiteit. Middels questionnaires is onderzocht wat de bewoners en bezoekers van Rotterdam zo speciaal vinden aan de stad en wat er volgens het zeker uitgelicht moet worden binnen dit project. Dit biedt bijvoorbeeld inzicht in welke locaties en routes er uiteindelijk opgenomen moet worden in de wayfinding, maar ook op welke manier deze gepresenteerd moeten worden.

8.2 Middelen om de stad te versterken Zoals in hoofdstuk 6 reeds is besproken is Rotterdam niet opgebouwd volgens het principe dat veel grote (Europese) steden kennen: een kern met gebieden eromheen waarin verschillende functies (werken, wonen, recreëren) samenkomen. Enerzijds maakt deze identiteit van Rotterdam de binnenstad moeilijk leesbaar en is het vinden van de weg minder intuïtief. Anderzijds zorgt dit onvanzelfsprekende karakter ervoor dat Rotterdam als een unieke stad kan worden ervaren: het spannende en verrassende karakter maakt het juist leuk om Rotterdam te verkennen. Door bepaalde aspecten van bovengenoemde identiteit juist te versterken, en op andere punten meer in te spelen op de intuïtie van de bezoeker, kunnen we de leesbaarheid van de binnenstad vergroten en de wayfinding verbeteren op een manier die aansluit op het moderne, vernieuwende en verrassende karakter van Rotterdam.

De middelen die hiervoor ingezet kunnen worden hebben we ingedeeld in drie thema’s: 1. Benadrukken 2. Verbinden 3. Negeren Deze thema’s worden in de volgende paragrafen verduidelijkt.

Top vijf ‘must sees’ van Rotterdam volgens de bijna 900 respondenten van de questionnaire op de facebookpagina van Rotterdam.

36

37


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

8.3 Benadrukken

8.3.1 Indeling aan de hand van ‘plekken’ en routes

Welke indeling van de binnenstad is het meest passend en draagt het beste bij aan de leesbaarheid?

Rotterdam leent zicht goed voor een structurering in het informatiestysteem, gebaseerd op een indeling van ‘plekken’, middels landmarks en clusters van enkele straten. Onder landmarks worden duidelijk herkenbare of markante gebouwen en objecten verstaan. Met clusters van straten doelen we op een deel van de stad, bestaande uit enkele straten, met een geheel eigen karakter en voor bezoekers interessante bestemmingen. Routes om te benadrukken zijn de zogenaamde ‘levendige straten’ die voor bezoekers en bewoners het meest aantrekkelijk zijn om de stad te verkennen en plekken te verbinden.

Steden worden ‘gelezen’ aan de hand van routes en knooppunten, gebieden en hun grenzen en landmarks. Het benadrukken van een indeling van de Rotterdamse binnenstad op een of meerdere van deze aspecten kan, mits goed gekozen, bezoekers helpen met het vinden van hun weg in de stad en de basis vormen voor het te ontwikkelen wayfindingsysteem.

Er gelden enkele voorwaarden wil een indeling op deze wijze succesvol zijn:

Steden worden onder andere ‘gelezen’ aan de hand van gebieden en hun grenzen, en landmarks (Kevin Lynch)

38

Duidelijk te onderscheiden Indien een ‘plek’ wordt opgenomen in deze indeling (en dus op de plattegrond en in de wayfinding benoemd wordt), moet deze voldoende onderscheidbaar zijn. Het dient een eigen karakter te hebben, en wanneer de ‘plek’ bestaat uit meerdere straten moeten de straten een gelijk karakter hebben. Ook door naamgeving kan de onderscheidbaarheid worden vergroot. De gekozen ‘plekken’ zouden een naam moeten krijgen die, ook voor toeristen, duidelijk communiceert wat er te doen is.

Zichtbaar vanaf een afstand Het draagt bij aan de leesbaarheid van de stad als de ‘plekken’ al zichtbaar zijn vanaf een afstand. Dit zorgt voor een gemakkelijkere oriëntatie, omdat het bijvoorbeeld bevestigend werkt met wat iemand op een plattegrond heeft opgezocht. Bovendien zorgt deze zichtbaarheid ervoor dat men door de ‘plekken’ wordt aangetrokken, waardoor het verkennen van de stad, middels deze ‘stepping stones’ wordt gestimuleerd.

Onderscheidbaarheid Elk gebied dient een eigen karakter te hebben, qua uitstraling en/of sfeer, waardoor bezoekers herkennen dat zij in een bepaald gebied zijn. Om gebieden goed van elkaar te onderscheiden is het daarnaast belangrijk dat de grenzen tussen gebieden duidelijk zijn. Dit kunnen reeds in de stad aanwezige grenzen zijn, zoals water, groen of wegen, maar ook grenzen die speciaal voor het doel van het indelen van de stad zijn aangelegd.

Uniek in een bepaald gebied/de stad Wanneer de ‘plekken’ uniek zijn in de stad, zal dit bijdragen aan bovengenoemde onderscheidbaarheid en zichtbaarheid. Daarnaast zal dit zorgen voor een grotere aantrekkingskracht, draagt dit bij aan het unieke en verrassende karakter van Rotterdam.

Naamgeving Alle gebiedsnamen tezamen dienen een familie te vormen. Een optie zou bijvoorbeeld zijn om gebieden een naam te geven die hun functie weergeeft (Modekwartier, Museumkwartier, etc.). Een familie van namen maakt het gemakkelijker om de namen van individuele gebieden te onthouden en versterkt de identiteit van de stad.

8.3.2 Indeling in gebieden Een andere mogelijkheid die verkend is betreft een indeling in gebieden (wijken). Een indeling in gebieden werkt echter alleen als aan bepaalde voorwaarden voldaan wordt. Hoeveel gebieden? Het aantal gebieden mag niet te groot zijn: maximaal vijf. Mensen kunnen maar een beperkt aantal deeltjes informatie tot zich nemen op een bepaald moment. Bovendien dienen de gebieden voldoende groot te zijn. Bezoekers mogen niet het gevoel hebben dat zij een gebied pas net betreden hebben als zij er weer uit lopen.

Toepasbaarheid op Rotterdam: Een indeling in gebieden voelt onlogisch aan. De huidige indeling van kwartieren (Rotterdam Central District, Lijnbaankwartier/Coolsingel, Laurenskwartier, Maritiem District, Cool, Oude Westen, Scheepvaartkwartier, Kop van Zuid) is voor bezoekers en zelfs veel bewoners onduidelijk. De gebieden hebben niet elk even sterk een eigen karakter en een herkenbare naam. Ingrepen in de ruimtelijke inrichting zouden nodig zijn om het karakter van gebieden en de grenzen tussen deze gebieden te versterken.

Een indeling in gebieden heeft bovendien als nadeel dat het karakter van elk gebied dient aan te sluiten bij diens naam, nu en in de toekomst. Dit past minder goed bij een stad als Rotterdam die zo in ontwikkeling is en met de dag verandert.

Benadrukken Indeling in gebieden

Verbind Door m

Indeling aan de hand van ‘plekken’: landmarks, bestemmingen, levendige straten

Door m

8.3.3 Advies voor de indeling van de binnenstad van Rotterdam Geadviseerd wordt om de Rotterdamse binnenstad te structureren middels een indeling in plekken (paragraaf 8.3.1). Dit past heel goed bij de identiteit en het dynamische karakter van de stad. Rotterdam kent enkele parels die uniek zijn voor de stad en bij veel mensen de basis vormen van hun mentale representatievan de stad (dit blijkt uit resultaten van ‘mental map’ research binnen dit project). Door hierbij aan te sluiten voelt deze indeling voor bezoekers logisch. Daarnaast past deze indeling bij een stad in verandering, omdat het gemakkelijk is om nieuwe landmarks toe te voegen.

Advies

Bovendien is deze strategie beter zichtbaar op Google maps, een tool die veel gebruikt wordt door de bezoekers van de stad.

39


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

8.4 Verbinden Hoe leert een bezoeker de stad goed kennen en verbinden we bepaalde delen van de stad en bestemmingen met elkaar? Naast gebieden, grenzen en landmarks worden steden ook gelezen en onthouden aan de hand van knooppunten en routes. Door punten, die nu worden ervaren als barrières, om te vormen tot verbindingen en door een bestemmingen met elkaar te verbinden door middel van routes of een netwerk van knooppunten, zal het voor bezoekers gemakkelijker worden een overzichtelijk beeld van de binnenstad te vormen.

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

8.4.1 Aantrekkelijke verbindingen van de oversteken/grenzen/barrières die nu afschrikken Een herkenbare uitstraling bij lastige punten zal ervoor zorgen dat bezoekers ‘leren’ dat bepaalde plekken geen grens of barrière zijn, maar juist een verbinding van gebieden of bestemmingen. Dit kan bijvoorbeeld door ‘stepping stones’ terug te laten komen op bepaalde routes van en naar een oversteek. Of door de oversteken zelf zo aantrekkelijk te maken, dat men als vanzelf doorloopt of fietst. Door dit op meerdere plekken op een soortgelijke manier terug te laten komen, zal en voor bezoekers steeds natuurlijker worden om de oversteek te ‘wagen’. 8.4.2 Verbinden middels routes Door bepaalde bestemmingen met elkaar te verbinden middels een aangename route kunnen bezoekers langs de meest aantrekkelijke gedeelten van de stad worden geleid.

Naast gebieden, grenzen en landmarks worden steden ook gelezen en onthouden aan de hand van knooppunten en routes. (Kevin Lynch)

40

Variëren in thema en tijdsduur Het is belangrijk dat er routes zijn die aansluiten op de verschillende typen bezoekers, die elk een ander motief hebben om de stad te bezoeken. Ook door te variëren in tijdsduur, of de mogelijkheid te bieden een route in te korten of aan te passen, zullen bezoekers gemakkelijker een route kunnen kiezen die bij hen past.

Zichtbaar in de stad, in de wayfinding en in digitale middelen De routes moeten duidelijk zijn voor de verschillende typen bezoekers van de stad. Dit betekent dat de routes op de verschillende middelen gecommuniceerd worden. Tevens zorgt dit ervoor dat een gebruiker kan kiezen hoe hij of zij de route zal volgen, dit kan ook door een combinatie van twee middelen zijn (bijv. de Rotterdam Routes app én de wayfinding op straat). Dit betekent wel dat de routes op alle middelen op een consistente, herkenbare wijze moeten worden getoond. Houdbaarheid Het is van belang dat een route die wordt aangegeven in de stad niet snel aangepast moet worden. De routes die worden gekozen, zullen dus langs plekken en via straten moeten gaan die voor lange tijd hetzelfde zullen blijven. Als dit niet het geval is, zullen de wayfinding en alle andere elementen waarop de route is aangegeven erg vaak moeten worden aangepast. 8.4.3 Verbinden middels knooppunten Een andere manier om de verbindingen te maken met een knooppuntensysteem. Hierbij worden bepaalde plekken in de stad aangewezen als knooppunt. Bezoekers kunnen zo zelf een route bepalen, door zelf te kiezen welke knooppunten ze met elkaar willen verbinden. Het zo mogelijk een route te bepalen die precies aansluit bij de gewenste tijdsduur en het motief om de stad te bezoeken, bovendien kan een gebruiker halverwege besluiten

zijn route aan te passen. Dit is een systeem dat veel (Nederlandse) bezoekers zullen kennen van fietstochten. Het lijkt echter ook op een netwerk van metrolijnen, en zal dus ook voor veel mensen goed te begrijpen zijn. Hoeveel knooppunten? De dichtheid van knooppunten moet zo worden bepaald dat er voldoende keuzemogelijkheden zijn per (hoofd)knooppunt en dat de afstanden tussen de knooppunten gemakkelijk beloopbaar zijn (niet langer dan 10 minuten lopen). Aan de andere kant zullen te veel knooppunten zorgen voor een slecht overzichtelijk systeem, waarbij het moeilijk wordt (en te lang duurt) om een route uit te stippelen. (Verbindingen tussen) knooppunten De verbindingen tussen de knooppunten en de knooppunten zelf moeten als zodanig herkenbaar zijn. Zo krijgt de gebruiker voldoende bevestiging (en dus de zekerheid om te exploreren) dat hij/zij nog op de juiste weg is. Belangrijke knooppunten (vaak een start- of eindpunt) zijn onder andere de ‘touch points’ waar een bezoeker een voetganger wordt; OV-haltes en (fiets)parkeergelegenheden. Zichtbaar in de stad, in de wayfinding en in digitale middelen Bovengenoemde herkenbaarheid kan worden bereikt door de knooppunten en hun verbindingen op de verschillende middelen te communiceren. Net als bij de routes is het belangrijk dat dit op een consistente en herkenbare wijze gebeurd.

Benadrukken 8.4.4 Advies voor de stad Indeling in gebieden Geadviseerd wordt om in de binnenstad een klein aantal routes (max. 5) te faciliteren. Deze routes dienen voor lange tijd ‘houdbaar’ te zijn en te voldoen aan de hierboven omschreven variatie en zichtbaarheid. Gezien het veranderlijke karakter van de stad, is het advies om hierop aan te vullen met een flexibeler systeem van knooppunten, bijvoorbeeld in de vorm van landmarks. Dit sluit goed aan op het advies om de stad in te delen op basis van ‘plekken’, landmarks en clusters van straten. Zowel de routes als het netwerk van knooppunten dienen ondersteund te worden door het creëren van aantrekkelijke verbindingen op de punten die momenteel als grens worden ervaren.

Verbinden Door middel van routes

Advies Indeling aan de hand van ‘plekken’: landmarks, bestemmingen, levendige straten

Door middel van knooppunten

Combinatie van routes en knooppunten

Voorbeeld van een aantrekkelijke oversteek in Rotterdam

41


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

8.5 Negeren Welke bestemmingen of activiteiten dienen onder de aandacht gebracht te worden? Waar de thema’s benadrukken en verbinden focussen op het aansluiten op de intuïtie van de bezoekers, legt het thema ‘negeren’ juist de nadruk op de het verrassende karakter van de stad. Veel bezoekers gaat het om het vinden van plekken, evenementen, activiteiten, niet om de stedelijke structuur of de geografische locatie. In Rotterdam kun je onverwachte leuke plekken ontdekken via wegen die niet vanzelfsprekend zijn. Juist deze uitdaging maakt het het exploreren zo leuk en de beloning van het vinden van een nieuwe spannende hotspot extra groot. Met bijvoorbeeld inzet van digitale middelen kun je de wayfinding en leesbaarheid van de stad voor deze doelgroep verbeteren. De mogelijke perceptie die men heeft van de ‘klassieke’ Europese stad wordt bij deze oplossingsrichting buiten beschouwing gelaten (‘genegeerd’).

42

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

Benadrukken

8.5.1 Publiekstrekkers als startpunt voor een langer en veelzijdiger bezoek Rotterdam kent vele publiekstrekkers, vaak komen bezoekers voor één specifieke bestemming. Door de snelle ontwikkelingen en veranderingen in de stad kan er om maand weer een nieuwe reden zijn om de stad te bezoeken.

Indeling 8.5.3 Advies voor de stad in gebieden Geadviseerd wordt om de publiekstrekkers van de binnenstad in te zetten als het startpunt van het verlengen van het bezoek. Door het veranderlijke karakter van de stad zullen er ook voor frequente bezoekers voldoende van dit soort ‘startpunten’ aanwezig zijn.

Op deze plekken kunnen bezoekers goed verleid worden om hun verblijf te verlengen en verbreden. Hier zullen dus (informatie)elementen moeten worden geplaatst die de bezoekers attenderen op de veelzijdigheid van de stad.

Door middel van digitale oplossingen (bijvoorbeeld op bepaald plekken in de stad, maar ook middels apps), kunnen bezoekers persoonlijke en actuele tips krijgen en zo hun bezoek verbreden en verlengen.

8.5.2 Bepaalde landmarks en plekken onder de aandacht brengen Deze elementen hebben als doel om andere Benadrukken landmarks en plekken onder de aandacht te brengen. Indeling in gebieden Dit zal het beste werken als aan de volgende punten wordt voldaan: • Persoonlijk: Rekening houdend met voorkeuren en mogelijkheden. • Up-to-date: altijd actueel. • Interactief: elke bezoeker stelt eigen bezoek samen. • Netwerk van plekken: ook op de volgende plek krijgt de bezoeker de mogelijkheid om te ontdekken wat er nog meer te doen is. • Sociaal: deel je eigen bezoek & bekijk dat van anderen.

Indeling aan de hand van ‘plekken’: landmarks, bestemmingen, levendige straten

Verbinden Indeling aan de hand van ‘plekken’: landmarks, bestemmingen, levendige straten Door middel van routes

Verbinden Door middel van routes

Negeren Publiekstrekkers als startpunt van een veelzijdig bezoek

Negeren Door middel vanPubliekstrekkers knooppunten als startpunt van een

De perceptie van grote Europese steden met een duidelijke kern dient in het geval van Rotterdam genegeerd te worden

veelzijdig bezoek

Door middel van knooppunten

De perceptie van grote Europese steden met een duidelijke kern dient in het geval van Rotterdam genegeerd te worden

43


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

9 Consistentie is essentieel Wat zorgt ervoor dat verschillende bronnen van informatie een consistente uitstraling hebben?

Binnen een wayfindingsysteem is consistentie noodzakelijk. Dit gaat zowel over het gebruik van ontwerpelementen als kleur, lettertype en materialisatie als het toepassen van terminologie, pictogrammen, namen en routes. Consistentie draagt bij aan het begrip en vertrouwen van mensen en maakt het verplaatsen tussen gebieden makkelijker en aantrekkelijker. Maar ook de verplaatsing van thuis achter de computer naar een bezoek aan de binnenstad vraagt een naadloze overgang van informatie. In Rotterdam dragen veel partijen bij aan de informatievoorziening van de omgeving op de bezoeker. Dit betreffen niet alleen de gemeente die bewegwijzering en informatie verzorgt, maar ook culturele instellingen, ondernemers en evenementen met eigen plattegronden of informatieborden, verschillende wandelroutes, websites, apps, etc.

9.1 (Online) platform Wanneer Rotterdam inzet op een consistent wayfinding systeem is het dus van belang om de verschillende partijen aan boord te krijgen. Om een breed gedragen informatiestructuur te realiseren moet het correct en consistent toepassen van

44

terminologie, pictogrammen, kleurcodering en dergelijke zo laagdrempelig mogelijk zijn voor iedere deelnemer. Dit impliceert een platform dat te allen tijde beschikbaar is en voorziet in de benodigde richtlijnen, adviezen, voorbeelden en templates. Een online platform kan voorzien in adviezen over hoe de informatie toegepast kan worden, uitleg geven over de theorie van consistente toepassing van informatie en eventueel assisteren in het ontwerpproces. Een platform voorziet in de behoefte van een breed scala aan afnemers en dient daarom verschillende elementen rond een basis informatiestructuur aan te bieden. Een afnemer kan ervoor kiezen om de plattegrond of het verwijsbord qua ontwerp anders in te richten, maar het is van belang dat de naamgeving en het (functionele) kleurgebruik gelijk blijft. Alle verschillende toepasbare elementen zoals plattegronden, pictogrammen, terminologie, kleurcodering en naamgeving moeten beschikbaar zijn en voor iedereen toegankelijk zijn.

9.2 Overtuigende meerwaarde Voor iedere deelnemer moet duidelijk zijn wat voor diegene specifiek de meerwaarde is. Een ondernemer of hotel zal niet overstag gaan als er al een commercieel plattegrondje voorhanden is wat hij gratis kan verspreiden. Het nieuwe systeem moet daar wat tegenover stellen, het moet overtuigen van de meerwaarde voor zowel de binnenstad als geheel als voor de verschillende onafhankelijke partijen. Het moet duidelijk zijn dat het aanbieden van bijvoorbeeld een goede plattegrond niet alleen een service is aan bezoekers van de stad. Wanneer een goede plattegrond breed verspreid wordt heeft dit invloed op de vindbaarheid van alle deelnemers maar ook op de beleving van de binnenstad als geheel. Een positieve beleving zorgt voor een hogere kans op herhaalbezoek en bovendien een hogere naamsbekendheid door het delen van de positieve ervaring.

Het faciliteren van deze reeks aan ingrediĂŤnten waar deelnemers vrijblijvend gebruik van kunnen maken maakt het laagdrempelig om aan te haken, waar zowel de stad, de gebruiker en de aanbieder van profiteren.

45


Ontwikkeling raamwerk Samenvatting Dit deel van de visie beschrijft hoe de ontwikkeling van een succesvol integraal wayfindingsysteem voor Rotterdam er uitziet.

In de volgende fase van dit traject zal de opzet voor het raamwerk verder uitgewerkt worden. Hierbij wordt ingegaan op: • Indeling in gebieden; • Routes voor voetgangers; • Terminologie en naamgeving; • Gebruik van pictogrammen en kleurcodering; • Taligheid.

Fotograaf: Voornaam Achternaam

Door onderzoek onder bezoekers aan de binnenstad en sessies met de klankbordgroep is inzicht verkregen in de gewenste functionaliteiten van het wayfindingsysteem. Hierbij wordt ingegaan op bewegwijzering, plattegronden, elementen in het straatbeeld en digitale oplossingen. Daarnaast zijn ook de gewenste design principes bepaald.


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

10 Basis voor het raamwerk Hoe ziet een succesvol integraal wayfindingsysteem voor Rotterdam er uit?

Dit hoofdstuk geeft een doorkijk naar het volgende project, waarin Mijksenaar een raamwerk voor de wayfinding zal opstellen. Hierin zullen zaken als terminologie, bestemmingen, kleurcodering en routes concreet worden gedefinieerd. Middelen Een integraal wayfindingsysteem bestaat uit verschillende onderdelen of middelen. Deze middelen dienen elkaar te ondersteunen en versterken. Hieronder staan de middelen die in ieder geval deel zullen uitmaken van het wayfindingsysteem in de Rotterdamse binnenstad. • Bewegwijzering: De elementen op straat, zoals handwegwijzers, zuilen en straatnaamborden, met o.a. verwijzingen en identificaties. • Plattegronden: Kaart van de Rotterdamse binnenstad die wordt getoond op straat, op papier en in digitale toepassingen. • Straatbeeld: Ingrepen en toevoegingen in het straatbeeld zoals landmarks en markeringen. • Digitale oplossingen: Actuele en dynamische toevoeging aan de stad in de vorm van apps (op een eigen mobile device) en digitale middelen op straat.

48

49


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

10.1 Gewenste functionaliteiten

10.1.1 Bewegwijzering

Met behulp van de questionnaires aan bezoekers, de input van de klankbordgroep en desk research (benchmarking, literatuur en ervaring opgedaan uit eerdere wayfinding projecten) zijn functionaliteiten opgesteld. Deze zijn opgedeeld in de eerder genoemde middelen. Op de volgende pagina’s worden per middel de functionaliteiten benoemd. Tevens worden hier voorbeelden getoond die tijdens de klankbordgroepsessies zijn aangemerkt als positief m.b.t. functionaliteit.

• Er is hiërarchie en categorisatie in bestemmingen (‘wat is wat?’)

• Er wordt een beperkt aantal (3-5) vaste routes aangegeven:

• Onderscheid tussen: Bestemmingen in de buurt of verder weg • Onderscheid tussen soorten bestemmingen, zowel m.b.t vervoer (lopen, fietsen, OV etc.) als mb.t. activiteiten (winkelen, cultureel, horeca etc.)

• De route zal niet snel verouderen en is geschikt voor een brede doelgroep • Het gevoel ‘het centrum is te groot’ moet worden weggenomen. • Het systeem werkt intuïtief; er is geen extra uitleg of kennis bij nodig.

• Er zijn duidelijke richtlijnen voor welke bestemmingen worden opgenomen.

• Het systeem is te begrijpen en te gebruiken zonder extra kennis van de stad.

• Er moet een relatie zijn met de locatie in de openbare ruimte

• Er is balans in vrijheid en ondersteuning ; je moet je eigen weg kunnen gaan

• Elementen zijn inclusief aanduiding van huidige locatie 
(‘waar ben ik nu?’)

tijdens het gebruiken van het systeem. • Plaatsing is consistent

• Verwijzingen inclusief looptijden (‘wat is dichtbij?’)

• Waar men zich oriënteert en goed in het zicht (kruispunten, etc.)

• Lopen moet beloopbaar zijn, dus er is een maximale looptijd die bij verwijzingen wordt aangegeven.

• De straat (grond) wordt vrijgehouden, wel kan deze zone worden ingezet voor communicatie over fietsparkeren of voor tijdelijke wayfinding tijdens

• De bewegwijzering toont aan welke keuzemogelijkheden er naast

evenementen.

lopen op die locatie zijn (bijv. fietsen of het OV Walk Rio

Legible London

Knooppunten

Voorbeelden van bewegwijzering: links Walk Rio, midden Legible London, rechts fietsknooppunten.

Positief

50

Design

Functionaliteit

• •

Simpel met één duidelijke signaalkleur (vb. Legible London, Walk Rio) Kwalitatief goede uitvoering en oog voor detailering (vb. Legible London, Walk

Integratie van verschillende informatie-middelen tot een geheel - identificatie, verwijzingen en plattegrond (vb. Legible London)

51


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

10.1.2 Plattegronden

10.1.3 Straatbeeld: landmarks en markeringen

• Plattegronden dienen ter oriëntatie

• Er wordt een beperkt aantal (3-5) vaste routes aangegeven:

• In de vorm van detailplattegronden om de route naar een precieze bestemming te kunnen bepalen.

• De route zal niet snel verouderen en is geschikt voor een brede doelgroep

• Plattegronden dienen als overzicht: zodat een bezoeker kan beslissen waar hij/zij naar toe wil • Indeling op basis van landmarks, levendige straten en gebieden. • Er worden landmarks getoond, om te zorgen voor gemakkelijkere oriëntatie

• Bepaalde landmarks worden gecombineerd met of zijn een rustpunt /

• Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande landmarks. • Landmarks worden ingezet als knooppunten, zodat bezoekers zelfs een

• Het is duidelijk wat er rondom de landmarks te doen is.

• In de vorm van een plattegrond die de binnenstad duidelijk indeelt,

• Er is een verdeling in bestaande, en nieuwe landmarks.

• Loopminuten worden visueel aangeven. • Plattegronden die in de stad staan geven de locatie aan (‘You are here’), en staan in de kijkrichting georiënteerd.

route door de stad kunnen samenstellen langs deze knooppunten. • Nieuwe toevoegingen zijn verdeeld in vaste en dynamische landmarks • Vaste toevoegingen in het straatbeeld zijn typerend voor / hebben een link met de (directe) omgeving.

• Plaatsing: waar men zich oriënteert en goed in het zicht.

en vertaling naar de ‘echte stad’..

uitzichtpunt. • Hier kan extra informatie worden toegevoegd (bijv, bewegwijzering of plattegrond), zodat het een oriëntatiepunt wordt. • Plaatsing: Het moet geen obstakel vormen. • Markeringen op de straat worden niet informatief ingezet, maar dienen als (tijdelijke) aantrekking voor een bepaalde plek.

• Bepaalde toevoegingen zijn ‘dynamische’ landmarks, deze verplaatsen

• Hiervoor kunnen (lokale) kunstenaars worden ingeschakeld.

mee met de dynamiek van de stad. • Bepaalde toevoegingen zijn pop-up landmarks voor tijdens evenementen, deze moeten wel aansluiten op het bestaande systeem.

Amsterdam Light Festival

London looptijden

Voorbeelden van plattegronden: links Amsterdam Light Festival, rechts Londen looptijden.

Positief

52

Design

Functionaliteit

Overzicht en eenvoud door duidelijk kleurgebruik (vb.Amsterdam Light Festival)

Museum Zeughaus

Landmarks kunnen goed worden aangegeven langs de route, zoals voor het ‘Festivalhart’ is gedaan (vb. Amsterdam Light Festival).

New York High Line

Oversteek paraplu

Voorbeelden van landsmarks en markeringen: links Museum Zeughaus, midden New York High Line, rechts een oversteek met paraplu’s.

Positief

Design

Functionaliteit

• •

Vrolijk en bijzonder (vb. oversteek paraplu) In de lucht is beter dan op de grond, mogelijk te combineren met kerstverlichting? (vb. paraplu oversteek) Ondersteun de buitenruimte, niet vervuilen.

• •

Groene, rustige route door het hoogstedelijke, je loopt door/verder en je kan er verblijven (vb. New York High Line). Op zichzelf staand ook duidelijk (vb. Museum Zeughaus) Verleiden d.m.v. design (vb. paraplu oversteek)

53


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

10.2 Design principes

10.1.4 Digitale oplossingen • De basis van het wayfinding systeem is geen app, wel kunnen verschillende apps aansluiten (in terminologie en eventueel stijl) op het basissysteem. • Een app heeft één duidelijk doel voor een specifieke doelgroep • Er is een overzicht (online en zichtbaar in het straatbeeld) van de digitale middelen beschikbaar zodat de gebruiker gemakkelijk de meest passende app kan vinden.

• Door gebruik te maken van big data, kan worden aangesloten bij het ‘Smart City’ concept. • Digitale oplossingen (binnen het Rotterdam Legibility project) dienen bij voorkeur niet voor reclamedoeleinden te worden gebruikt. • Een uitzondering hierop kan reclame gerelateerd aan Rotterdam (of specifieker voor die locatie) zijn.

• Er is een link tussen de digitale oplossingen en de middelen die in de stad (fysiek) worden ingezet.

• Juiste balans vinden in ‘werken met bestaande apps’ (veel gebruikers) en ‘op zichzelfstaande apps’ (veel controle).

• Digitale oplossingen die in de stad (fysiek) worden ingezet, kunnen worden ingezet als verrijking van de statische wayfinding, doordat ze actueel en dynamisch zijn.

• De oplossingen moeten aansluiten op techniek die men gewend is van hun eigen digitale devices.

Alle verschillende middelen hebben hun eigen functionaliteit. Door deze elementen wel dezelfde ‘Look & Feel’ te geven, zullen ze een eenheid vormen en zal duidelijk zijn dat ze onderdeel zijn van een systeem. Dit zorgt voor een betere herkenbaarheid op straat, waardoor het systeem gemakkelijker zal worden opgepikt door nieuwe gebruikers. Deze design principes gelden dus voor alle middelen die onderdeel uitmaken van het wayfindingsysteem.

• Aansluiten op ‘De Rotterdamse Stijl’, visie op de openbare ruimte ontwikkeld door NPK. • Simpel en overzichtelijk. • Rustige uitstraling, maar niet te neutraal. • Verleiden tot gebruik. • Gastvrije uitstraling. • Straalt hoogwaardige kwaliteit uit • Helder kleurgebruik: niet teveel, alleen als het een functie heeft en duidelijk onderscheidbaar is. • Het weg-/straatoppervlak dient zoveel wordt vrijgehouden. • Er wordt gebruik gemaakt van terminologie, pictogrammen, kleurcodering (e.d.) die betekenis verduidelijken.

• Er is een link naar de fysieke (zowel digitaal als analoog) elementen in het

• Indien deze oplossing interactief zijn, dient de interactie simpel te zijn

straatbeeld en vice versa.

en technisch aan te sluiten op wat de gebruiker gewend is. Rotterdam Routes

NS servicewinkel

Google trips

Voorbeelden van digitale oplossingen: links Rotterdam Routes, midden NS servicewinkel, rechts Google trips.

Positief

54

Design

Functionaliteit

• •

Frisse, simpele uitstraling (vb. Google Trips) Past bij Rotterdam (vb. Rotterdam Routes)

• •

Geschikt voor dwalen (verbind bestemmingen) én doelgericht bezoek (selecteren op thema) (vb. Google Trips). Alles in één (vb. Google Trips) Maakt de gebruiker zich snel eigen, al bekend met Google en ook te gebruiken

Impressie van de sessie met de klankbordgroep waarin voorbeelden van bewegwijzering, plattegronden, straatbeeld en digitale oplossingen gewaardeerd werden.

55


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

10.3 Optimaal effect behalen Hoe halen we het meeste uit het wayfindingssysteem en haken we bestaande middelen en systemen aan? Het is belangrijk te kijken hoe het te ontwikkelen wayfindingsysteem optimaal ingezet kan worden, zodat het een grote gebruikersgroep krijgt en goed aansluit op middelen die reeds gebruikt worden door deze gebruikers.

10.3.1 Optimaal gebruik van statische, dynamische en digitale wayfinding De juiste middelen moeten voor de juiste doeleinden gebruikt worden, en de overgang tussen deze middelen moet gemakkelijk verlopen. De hierboven beschreven functionaliteiten zorgen dat elk afzonderlijk middel een duidelijk doel dient. Onder andere door middel van de design principes kan gezorgd worden voor een verbinding tussen de verschillende middelen.

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

10.3.3 Google maps (en eventueel andere algemene en veelgebruikte navigatietools) Google maps is een veelgebruikte navigatietool en dus belangrijk om mee te nemen in deze visie. De vraag hierbij is: Hoe kan de gemeente ervoor zorgen dat Google maps de leesbaarheid en wayfinding in de stad optimaal ondersteunt? Partijen buiten Google kunnen geen invloed uitoefenen op de manier waarop data aan gebruikers wordt gepresenteerd. Google bepaalt wat en hoe er wordt weergegeven. Bovendien is weergave gebruikers-specifiek: op basis van de gegevens die Google verzamelt biedt het informatie die zo goed mogelijk aansluit op de persoonlijke kenmerken, wensen, gedrag, locatie, etc.

Echter, de gemeente en andere stakeholders kunnen wel invloed uitoefenen door het aanleveren van data. Google beschikt over grote hoeveelheden data, deels zelf verzameld, deels ontvangen. Iedereen kan data leveren aan Google, die vervolgens door het bedrijf wordt gecontroleerd en eventueel overgenomen. Bijvoorbeeld: Zie hieronder een schermafdruk van Google maps, ingezoomd op de kruising Coolsingel en Blaak. Metrostation Beurs staat hier aangegeven op de plek van een van de ingangen. Een ‘mouse-over’ geeft nuttige additionele informatie, nu wordt aangegeven welke metrolijnen hier rijden en dat het station toegankelijk is voor rolstoelgebruikers.

Echter, de andere ingangen (zoals bijvoorbeeld de ingang met de lift aan de overzijde van de Coolsingel) staan niet aangegeven op de plattegrond. Het toevoegen van deze data maakt Google maps een nog betere tool om door Rotterdam te navigeren. Andere mogelijkheden zijn het verrijken van de data in Google maps door het aanleveren van foto’s, openingstijden, etc.; en het controleren en corrigeren van eventuele fouten, zoals nieuwe routes die er nog niet op staan of routes die niet (meer) toegankelijk zijn. Hoe meer correcte informatie door dezelfde organisatie wordt aangeleverd, hoe groter de kans dat dit herkend wordt door Google. Google kan voorrang geven aan het verwerken van data aangeleverd door bijvoorbeeld de gemeente Rotterdam, wanneer duidelijk is dat deze informatie altijd juist is en de beleving van de Google maps gebruiker verbetert.

10.4 Continue verbetering, uitbreiding, aanpassing Hoe zorgen we voor een wayfindingsysteem dat toekomstproof is? De volgende punten zijn belangrijk om in acht te nemen tijdens het ontwikkelen van het wayfindingsysteem. Zo wordt ervoor gezorgd dat er een systeem wordt ontwikkeld dat lange tijd meegaat. Niet alleen omdat het gebruiksvriendelijk is in onderhoud en beheer, maar ook omdat het een systeem is dat voor lange tijd aansluit op de behoeftes van de bezoekers van de stad. • Overzichtelijk en gemakkelijk te vervangen onderdelen • Duidelijk beleid (wanneer mag iets worden toegevoegd?) • ‘Houdbare’ terminologie • Ruimte voor innovatie • Uitbreidbaar naar gebieden buiten de binnenstad • Mogelijkheid tot het toevoegen van tijdelijke uitingen (extra opvallend)

10.3.2 Goede aansluiting op OV/Parkeren/Bike & Go Door veel bestaande systemen, die al een bepaalde gebruikersgroep hebben, aan te sluiten en te benoemen in het wayfindingsysteem wordt een grote groep bereikt. Ook kan het wayfindingsysteem zo andere bestaande systemen met elkaar verbinden.

56

57


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

11 Volgende stappen Wat gaat Mijksenaar in de volgende fase doen?

11.1 Deelproject 2: Raamwerk Wayfinding In de volgende fase vindt er een vertaling plaats van deze visie naar concrete middelen en richtlijnen. In het raamwerk wordt helder gedefinieerd welke indeling in gebieden, routes, terminologie, naamgeving, pictogrammen, kleurcodering, etc. toegepast moeten worden op informatiedragers. Dit zal de vorm hebben van een raamwerk met heldere specificaties, instructies en voorbeelden. Het doel van dit raamwerk is om inhoudelijke continuïteit tussen informatiedragers van verschillende stakeholders te bereiken. Consistentie tussen informatiedragers is essentieel voor de leesbaarheid van de binnenstad.

In dit raamwerk worden de volgende zaken concreet gedefinieerd: • • • • •

Indeling in gebieden Routes voor voetgangers Terminologie en naamgeving Gebruik van pictogrammen en kleurcodering Hoe om te gaan met talen (wanneer wordt Nederlands en/of Engels en/of andere talen toegepast)

Het raamwerk bevat een compacte samenvatting van de visie en een vertaling van de algemene visie naar concreet toepasbare middelen en richtlijnen voor opdrachtgever en stakeholders. Voor betrokkenheid en draagvlak bij de stakeholders is het van belang hen ook in dit deelproject te betrekken.

58

59


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

12 Bijlagen Links naar onderzoek waarvan de resultaten gebruikt zijn in deze visie

Bijlagen

12.1 Questionnaires Tijdens het ontwikkelen van deze visie heeft er een questionnaire gestaan op de facebookpagina van Rotterdam. Resultaten van deze questionnaire, met bijna 900 respondenten, zijn gebruikt bij de totstandkoming van deze visie. De questionnaire is te bekijken via de volgende link: https://rotterdamlegibility.typeform.com/to/qNXfvN

Fotograaf: Voornaam Achternaam

Daarnaast is een vervolg-enquĂŞte opgezet om nog meer inzicht te krijgen in welke digitale middelen bezoekers gebruiken om te navigeren door Rotterdam en wat verbeterd kan worden zodat het vinden van de weg in de stad gemakkelijker wordt. Deze questionnaire is te bekijken via de volgende link: https://rotterdamlegibility.typeform.com/to/BwQumi

12.2 Mental maps Om inzicht te krijgen in hoe bezoekers Rotterdam zien, is hen gevraagd hun mental map van de stad te tekenen. Deze mental maps geven een goed beeld van de aspecten van de stad die bezoekers gebruiken om te navigeren. De maps zijn te vinden op: www.instagram.com/drawrotterdam

61


ROTTERDAM LEGIBILITY VISIE

62

Rotterdam Legibility Visie  

1.0

Rotterdam Legibility Visie  

1.0

Advertisement