Issuu on Google+

Maandbericht Internationale Economie

Voorzichtig optimisme De Amerikaanse huizenmarkt herstelt gestaag en bovendien lijkt er nogal wat uitgestelde vraag te zijn die volgend jaar tot extra economische groei zou kunnen leiden als de onzekerheid over de ‘fiscal cliff’ is verdwenen. Europa baant zich, met horten en stoten, een weg door de politieke en institutionele europroblemen. Bovendien nemen de tekorten op de lopende rekening van de betalingsbalans van de probleemlanden af en verbetert de concurrentiepositie. Niettemin staan de seinen voor de wereldeconomie nog lang niet op groen. Een goede afloop van de Amerikaanse begrotingsbesprekingen is geen uitgemaakte zaak en afschrijvingen op de Griekse overheidsschuld en politieke onrust in Spanje en Italië kunnen nog tot de nodige turbulentie op de financiële markten leiden.

alsnog weten te voorkomen. Uiteindelijk lijkt echter toch niet aan een afboeking op een deel van de Griekse overheidsschuld te ontkomen. Zelfs Angela Merkel lijkt dit te accepteren en noemde in een recent interview 2014-15 als mogelijkheid. En ook Spanje is nog niet uit de problemen. Mogelijk dat dit land in de eerste helft van volgend jaar een beroep op noodsteun zal moeten doen. Niettemin zien financiële marktpartijen de Griekse ‘deal’ als een nieuwe aanwijzing dat het gevaar van een uiteenvallen van de euro aan het wijken is. Ook een aantal macro-economische indicatoren vertonen enige verbetering. De tekorten op de lopende rekening van de betalingsbalans van de probleemlanden nemen af en de loonkosten per eenheid product zijn sinds 2008 met 10% verbeterd ten opzichte van het gemiddelde van de Eurozone. De schaduwzijde van deze verbeteringen is echter de torenhoge werkloosheid in deze landen, hetgeen het risico met zich brengt van maatschappelijke instabiliteit en hervormingsmoeheid. Beleggers zien dit kennelijk toch allemaal met vertrouwen tegemoet en voelen zich gesterkt door een (lichte) verbetering van het algemene economische sentiment in Europa. Zelfs in de probleemlanden veert het ondernemersvertrouwen enigszins op.

Europa: gevaar uiteenvallen euro is aan het wijken Langzaam, en met horten en stoten, lijkt Europa zich een weg te banen door politieke en institutionele europroblemen. Het rapport van Van Rompuy over de voltooiing van de EMU komt met een duidelijke visie over hoe de weeffouten van de muntunie kunnen worden hersteld. Implementatie van dit rapport zal weliswaar niet zonder slag of stoot gaan maar de richting van het rapport is duidelijk. Meer financiële en economische integratie en meer overdracht van bevoegdheden aan ‘Brussel’ zal de muntunie sterker maken. Bij het bezweren van de huidige crisis hebben de Europese leiders, door o.a. een verlenging van de looptijden en een verlaging van de rente een Griekse wanbetaling voor-

ECB houdt rente langdurig laag Desondanks blijven de groeivooruitzichten voor de economie van het eurogebied uiterst bescheiden. Een groeiende vraag vanuit de opkomende markten biedt onvoldoende tegenwicht aan een sombere consument en terughoudende ondernemers. Voor volgend jaar gaan wij uit

Figuur 1 Afnemende zorgen eurocrisis

Figuur 2 Eurozone minder onevenwichtig

Rente 10-jaars overheidsleningen (%) 18 16

0

14 12

-4

10

-8

8

-12

6

-16 2000

4 2 0

Saldo lopende rekening (4-kwartaalsgemiddelde, % BBP)

4

Duitsland 10

Griekenland 11

Portugal

Ierland

12

1

2004

2006

2008

Ierland

Griekenland

Italië

Portugal

Bron: Eurostatn

Bron: EcoWin

ING Economisch Bureau Internationale economie 12 december 2012

2002

2010

2012

Spanje


19% van de wereldeconomie – mondiale gevolgen.

van per saldo stagnatie van de Europese economie na een krimp van een half procent in 2012. Bij een in de eerste helft van volgend jaar tot onder de 2% dalende inflatie is een verdere renteverlaging van de ECB nog steeds mogelijk. Een renteverhoging lijkt voorlopig in ieder geval niet aan de orde. De 3-maands euriborrente zal hierdoor naar verwachting volgend jaar dicht bij het zeer lage niveau van 0,2-0,3% blijven. Bij geleidelijk verder afnemende eurozorgen zullen Duitse en Nederlandse overheidsobligaties een deel van hun huidige aantrekkingskracht als ‘veilige haven’ verliezen waardoor de rente op langlopende overheidsschuld volgend jaar per saldo licht (circa ¼%-punt) zou kunnen oplopen.

Fed: hoe lang kan de rente nog zo laag blijven? Na het mogelijk tijdelijk inzakken van de economische groei in de VS als gevolg van de ‘fiscal cliff’, eind dit jaar/begin volgend jaar, zal een verdergaand herstel op de huizen- en arbeidsmarkt ertoe gaan leiden dat de Amerikaanse centrale bank (de Fed) op een gegeven moment zal moeten terugkomen van zijn eerdere ‘belofte’ om het monetaire beleid nog langdurig heel erg ruim te houden dan wel aan ‘monetaire geloofwaardigheid’ gaan inboeten. Hoe het ook zij, tegen deze achtergrond is het aannemelijk dat de rentetarieven voor langer lopende overheidsleningen in de loop van volgend jaar licht zullen stijgen (met circa ¼%-punt).

VS: de spanning stijgt In de VS wordt het bijna met de dag spannender of de begrotingsdiscussie tussen de Democraten en de Republikeinen zo hard zal worden gespeeld dat hierdoor de economie in een recessie zal terugvallen of niet. Het Witte Huis heeft het Republikeinse voorstel – dat voorzag in een pakket van $1400 miljard aan vermindering van overheidsuitgaven in combinatie met een $800 miljard groot pakket aan nieuwe inkomsten door het schrappen van belastingvoordelen – afgewezen. Omdat het Republikeinse voorstel niet voorzag in het verhogen van de belastingen voor de groep rijke Amerikanen wees president Obama het voorstel direct af. Hiermee lijkt de impasse rond de ‘fiscall cliff’ compleet omdat eerder al de Republikeinen het door de Democraten ingediende voorstel resoluut hebben afgewezen. Christine Lagarde, hoofd van het IMF, maakt zich meer zorgen over de gevolgen van de ‘fiscal cliff’ voor de mondiale economie dan over de eurocrisis. Want als de Republikeinen en Democraten het voor het einde van het jaar niet eens worden over het terugdringen van het begrotingstekort, zullen er begin volgend jaar automatisch, zware bezuinigingen en belastingverhogingen in werking treden met – omdat de Amerikaanse economie goed is voor

China: aantrekkende groei in 2013 Dit jaar heeft de groei van de Chinese economie flink geleden onder de verslechtering van afzetmogelijkheden in Europa vanwege de eurocrisis en de negatieve effecten van eerdere monetaire verkrapping. Voor 2013 gaan we uit van een weer flink aantrekkende economische groei in China vanwege gunstiger economische omstandigheden wereldwijd en enige versoepeling van maatregelen op de Chinese huizenmarkt (toestaan hogere ‘loan-to-value’ ratio’s). De centrale bank van China kan onder deze omstandigheden de rente ongewijzigd laten. EUR/USD: naar 1.20 in H1 2013 De euro zal naar verwachting vooralsnog zwak blijven. Deze verwachting is gebaseerd op een uitstroom van kapitaal vanwege de matige economische vooruitzichten voor het eurogebied. Maarten Leen 020 563 4406 Maarten.Leen@mail.ing.nl

Figuur 3 Nieuw leven Amerikaanse huizenmarkt

Figuur 4 ‘Soft-landing’ Chinese economie

Huizenprijs VS

Economische groei China

(S&P/Case-Shiller, Comp-20, % joj)

5%

8

0%

6

-5%

4

-10%

2

-15% -20%

(BBP, % joj)

10

10%

'07

'08

'09

'10

'11

0

'12

Bron: EcoWin

ING Economisch Bureau Internationale economie 12 december 2012

2011

2012

Bron: EcoWin, ING voorspellingen

2

2013


Voorspellingen

2011 K1

VERENIGDE STATEN

BBP (% kok, op jaarbasis) Inflatie (CPI, % joj) Beleidsrente centrale bank (%, ultimo) 3-maands USD LIBOR (%, ultimo) 10-jaars swaprente (%, ultimo)

K2

K3

2012 K4

0,1 2,5 1,3 4,1 2,1 3,3 3,8 3,3 0,00 0,00 0,00 0,00 0,3 0,3 0,4 0,6 3,5 3,2 2,1 2,0

Overheidssaldo (% bbp) 1 Overheidsschuld (% bbp) 1,2

EUROZONE

BBP (% kok, op jaarbasis) Inflatie (HICP, % joj) Beleidsrente centrale bank (%, ultimo) 3-maands Euribor (%, ultimo) 10-jaars swaprente (%, ultimo) Overheidssaldo (% bbp) Overheidsschuld (% bbp)

JAPAN

BBP (% kok, op jaarbasis) Inflatie (CPI, % joj) Beleidsrente centrale bank (%, ultimo) 3-maands JPY LIBOR (%, ultimo) 10-jaars swaprente (%, ultimo)

2,6 0,9 0,3 -1,3 2,5 2,7 2,7 2,9 1,00 1,25 1,50 1,00 1,2 1,5 1,5 1,3 3,6 3,4 2,5 2,4

-7,7 -1,7 7,8 0,1 -0,6 -0,4 0,2 -0,3 0,05 0,05 0,05 0,05 0,2 0,2 0,2 0,2 1,3 1,2 1,0 1,0

Overheidssaldo (% bbp) 1 Overheidsschuld (% bbp) 1

CHINA

BBP (% joj, op jaarbasis) Inflatie (CPI, % joj) Beleidsrente centrale bank (%, ultimo) 5-jaars rente staatspapier (%, ultimo) Overheidssaldo (% bbp) Centrale-overheidsschuld (% bbp)

VERENIGD KONINKRIJK

BBP (% kok, op jaarbasis) Inflatie (CPI, % joj) Beleidsrente centrale bank (%, ultimo) 3-maands GBP LIBOR (%, ultimo) 10-jaars swaprente (%, ultimo)

9,7 9,5 9,1 8,9 5,1 5,7 6,3 4,6 3,00 3,25 3,50 3,50 3,5 3,5 3,8 3,1

2,0 0,3 2,1 -1,4 4,1 4,4 4,7 4,6 0,50 0,50 0,50 0,50 0,9 0,9 0,8 1,1 3,8 3,5 2,6 2,3

Overheidssaldo (% bbp) 1 Overheidsschuld (% bbp) 1

VALUTA en OLIE

Jaar

K1

K2

K3

2013 K4

2,0 1,3 2,7 0,9 2,8 1,9 1,9 2,2 0,00 0,00 0,00 0,00 0,5 0,4 0,4 0,4 1,8 1,6 1,7 1,8

1,8 3,1

-8,7 88

1,5 2,7

-4,2 88

-0,7 -0,3

-10,1 233

-1,1 17

-8,0 66

-7,6 92

-0,5 2,6

5,3 0,5 -3,9 0,9 0,3 0,2 -0,3 -0,4 0,05 0,05 0,05 0,05 0,2 0,2 0,2 0,2 1,1 0,8 0,8 0,8

1,7 -0,1

-1,2 -1,5 3,9 0,8 3,5 2,8 2,4 2,7 0,50 0,50 0,50 0,50 1,1 1,0 0,7 0,6 2,4 2,1 1,8 1,9

0,9 4,5

2,2 2,2

0,0 -0,7 -0,5 -1,4 2,7 2,5 2,5 2,5 1,00 1,00 0,75 0,50 0,7 0,5 0,2 0,2 2,2 2,0 1,8 1,8

8,1 7,6 7,4 7,7 3,8 2,9 1,9 1,9 3,50 3,25 3,00 3,00 3,1 2,8 3,2 3,3

9,2 5,4

Jaar

-3,4 94

-10,2 241

7,7 2,6

-1,5 15

0,0 2,7

-6,4 71

K1

K2

K3

K4

1,0 3,2 2,8 2,4 2,3 2,8 2,0 2,1 0,00 0,00 0,00 0,00 0,4 0,4 0,4 0,4 1,7 1,9 2,0 2,1

-0,2 0,9 1,1 1,0 2,1 1,9 1,8 1,7 0,50 0,50 0,50 0,50 0,2 0,2 0,3 0,3 1,8 1,8 1,8 2,0

Jaar

1,9 2,3

-5,3 96

0,0 1,9

-2,6 96

1,3 2,0 2,2 3,1 0,9 -0,9 -0,9 -0,4 -0,4 -0,7 0,05 0,05 0,05 0,05 0,2 0,2 0,2 0,2 0,9 1,1 1,2 1,3 -8,8 247

8,1 8,8 9,4 9,5 2,9 3,0 3,3 2,8 3,00 3,00 3,00 3,00 3,4 3,5 3,5 3,5

1,2 1,2 1,3 2,2 2,9 2,8 2,6 2,0 0,50 0,50 0,50 0,50 0,6 0,6 0,7 0,7 1,6 1,9 1,9 2,0

EUR-USD (ultimo) 3 EUR-JPY (ultimo) 3 EUR-GBP (ultimo) 3 EUR-CHF (ultimo) 3 EUR-CNY (ultimo) 3

1,42 118 0,88 1,30 9,29

1,45 117 0,90 1,22 9,36

1,35 103 0,87 1,22 8,63

1,30 99 0,84 1,22 8,13

1,32 108 0,83 1,20 8,32

1,27 102 0,80 1,20 8,06

1,29 101 0,79 1,20 8,10

1,25 103 0,79 1,24 7,78

1,20 98 0,78 1,25 7,46

1,20 103 0,78 1,25 7,46

1,25 110 0,79 1,25 7,76

1,28 115 0,80 1,25 7,94

Olieprijs (Brent, $/vat)

105

118

120

108

119

111

110

110

105

105

105

110

9,0 3,0

-1,5 14

1,3 2,6

-6,7 75

Bron: ING. Ramingen cursief. 1) Begrotingsjaar: In de VS van oktober van het voorafgaand kalendarjaar t/m september. In Japan en het VK van april t/m maart van volgend kalenderjaar. 2) In handen van het publiek. 3) Buitenlandse valuta per euro.

ING Economisch Bureau Internationale economie 12 december 2012

3


Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijk zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.

Voor meer informatie: www.ing.nl/kennis

ING Economisch Bureau Internationale economie 12 december 2012

4


ING - Maandbericht Internationale Economie