Page 1

Sprawozdanie Muzeum Historycznego m.st. Warszawy

2013

Muzeum OdNowa


1


Sprawozdanie Muzeum Historycznego m.st. Warszawy

2013

Muzeum OdNowa Warszawa 2014


OPRACOWANIE

Małgorzata Mycielska

oraz

Joanna Popiołek Jakub Supera

na podstawie materiałów przygotowanych przez pracowników MHW PROJEKT GRAFICZNY

Anna Piwowar

SKŁAD, ŁAMANIE, PRZYGOTOWANIE DO DRUKU

Anna Piwowar

REDAKCJA JĘZYKOWA

Joanna Popiołek KOREKTA

Julia Odnous

Copyright © Muzeum Historyczne m.st. Warszawy Copyright © Nicolas Grospierre Copyright © Jacek Wiśniewski ISBN: 978–83–62189–34–2 WYDAWCA

Muzeum Historyczne m.st. Warszawy www.mhw.pl www.muzeumwarszawy.pl Warszawa 2014 Książka wydrukowana na papierze Munken POLAR 120 g/m² i złożona pismem Liberation Nakład: 600 egz. Druk: Argraf Sp. z o.o., ul. Jagiellońska 80, 03-301 Warszawa


Spis treści 9 Muzeum OdNowa Ewa Nekanda -Trepka, dyrektor MHW

12 Nieustanne zmiany! Dr Jarosław Trybuś, zastępca dyrektora ds. merytorycznych MHW rozmawia z prof. Januszem Durko, dyrektorem MHW w latach 1951–2003

61 62

72 Działalność naukowa 72 74 76 76 81

18 Organizacja Muzeum 18 19

Rada Muzeum Pracownicy MHW

84

22 Inwestycje

22

Remont siedziby głównej przy Rynku Starego Miasta Budowa Muzeum Warszawskiej Pragi Wyposażenie piwnic staromiejskich

23

Wydarzenia

23

36

Siedziba główna przy Rynku Starego Miasta Centrum Interpretacji Zabytku Muzeum Woli Muzeum Warszawskiej Pragi Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry Muzeum Drukarstwa Warszawskiego Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum Muzeum Ordynariatu Polowego

39

Wystawy czasowe

22 22

24 26 29 32 33 34 35

Zestawienie pozyskanych obiektów Ważniejsze dary i nabytki

86 86

Programy badawcze Konferencja naukowa Biografia Warszawy Konsultacje naukowe i kwerendy Publikacje naukowe pracowników MHW Udział pracowników MHW w konferencjach naukowych, kursach, spotkaniach autorskich oraz współpraca z placówkami naukowymi Działalność pracowników MHW w organizacjach i towarzystwach naukowych, komitetach redakcyjnych i innych stowarzyszeniach Pracownicy MHW w Stowarzyszeniu Muzealników Polskich, Odział Mazowiecki Muzeum w organizacjach międzynarodowych

89 Biblioteka i Archiwum Naukowe 90 Wydawnictwa 91 Popularyzacja wiedzy o Warszawie 98 Noc Muzeów 100 Edukacja 101 Promocja 101 103

Konferencje prasowe Druki promocyjne

52 Nowa wystawa główna 52 Założenia programowe 52 Zespół ds. wystawy głównej 53 Kalendarium

106 Finanse

54 Nowa wystawa stała w Muzeum Warszawskiej Pragi

107 Pozyskane fundusze 107 Dotacje celowe w ramach programów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego 107 Sponsor

58 Zbiory 58 60 60

Przeniesienie zbiorów na czas remontu Skontrum Inwentarze elektroniczne

106 106 106

Sprawozdanie finansowe Majątek Przychody ze sprzedaży netto

108 Frekwencja


Nicolas Grospierre urodził się w Genewie (1975), od kilku lat mieszka w Warszawie. Fotografuje przede wszystkim architekturę. Za artystyczną wartość swoich zdjęć nagrodzony został m.in. Złotym Lwem na Biennale Architektury w Wenecji (2008) i Paszportem Polityki w dziedzinie sztuk wizualnych (2011).


OdNowa Muzeum rozpoczęta w 2013 roku sprawi, że Muzeum Historyczne m.st. Warszawy stanie się nowoczesną, czerpiącą z tradycji instytucją. Zdjęcia Nicolasa Grospierre’a, wykonane specjalnie do tej publikacji, pokazują wnętrza Muzeum tuż przed modernizacją.


Muzeum OdNowa Rok 2013 był szczególny dla Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Rozpoczęta reforma Muzeum, przebiegająca równolegle w trzech wymiarach – modernizacji budynków, działalności merytorycznej i struktury organizacyjnej – ma na celu OdNowę instytucji, której tradycja sięga lat 30., a w obecnym kształcie – lat 50. XX wieku

Szanowni Państwo, OdNowa Muzeum to proces kilkuletni. Jej dobre przygotowanie i przeprowadzenie jest warunkiem powodzenia całego przedsięwzięcia. W roku 2013 rozpoczęliśmy przygotowania do zmian, nie rezygnując z prowadzenia działalności merytorycznej z pełnym wykorzystaniem potencjału zasobów muzealnych. Najpoważniejszym zadaniem OdNowy jest przygotowanie siedziby głównej Muzeum przy Rynku Starego Miasta do jej modernizacji, na którą zapewnione są środki finansowe w budżecie m.st. Warszawy w wysokości 25 mln zł na lata 2013–2016. Wiosną 2013 roku uzyskaliśmy pozwolenie na budowę, latem podpisaliśmy umowę na zastępstwo inwestycyjne ze Stołecznym Zarządem Rozbudowy Miasta i rozpoczęliśmy przygotowanie projektów wykonawczych, tak aby w 2014 roku przystąpić do prac budowlanych. Modernizacja 11 kamienic w okresie 2 lat stanowiłaby poważne zagrożenie dla pozostających wewnątrz bogatych zbiorów muzealnych, podjęliśmy więc decyzję o wyprowadzeniu na ten czas zarówno zbiorów, jak i pracowników. Nową, tymczasową siedzibą stają się dwa piętra w Pałacu Kultury i Nauki. Przenoszenie zbiorów to jednocześnie okazja do pełnego skontrum i kontroli ich stanu zachowania. Precyzyjnie skoordynowane działania, łącznie z przygotowaniem magazynów w odpowiednim standardzie, trwają od lata 2013 roku i skończą się w połowie roku 2014. Pracownicy merytoryczni otrzymają pracownie tuż obok zbiorów, którymi się zajmują, aby móc kontynuować swoją pracę. Myśląc o OdNowie budynków, mamy na uwadze także OdNowę wystawy głównej, która powinna je wypełnić w latach 2016–2017. Prace nad kształtem merytorycznym wystawy rozpoczęły się w lutym, kiedy powołaliśmy kolegium doradcze. W lipcu stworzony został zespół pracujący nad jej założeniami. Działa w nim wielu doświadczonych pracowników Muzeum, wykorzystywane są współczesne metody pracy w grupie. W 2014 roku będziemy gotowi, by ogłosić konkurs na projektantów wystawy.

9

Ewa Nekanda-Trepka, Dyrektor Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Fot. Adrian Czechowski


Muzeum OdNowa

Realizacja nowego kształtu Muzeum nie będzie możliwa bez OdNowy struktury organizacyjnej. Został przygotowany projekt nowego statutu, nowy regulamin organizacyjny, nowy regulamin pracy, instrukcje bezpieczeństwa oraz wiele innych dokumentów porządkujących pracę Muzeum. Uporządkowane zostały stany własnościowe nieruchomości należących do Muzeum. Trwa także porządkowanie muzealiów, regulacja stanu prawnego depozytów i tworzenie polityki gromadzenia zbiorów, tak by nasze kolekcje były budowane świadomie w kontekście roli Muzeum. Nowe zadania zachęciły nowe, młode osoby do włączenia się do naszej OdNowy. Uruchomiliśmy wyremontowane ze środków norweskich piwnice pod siedzibą Muzeum przy Rynku Starego Miasta, gdzie realizowany jest bogaty program edukacyjny. Rekordy popularności biją wykłady w Centrum Interpretacji Zabytku przy ul. Brzozowej, także zrealizowanego z grantu norweskiego. Muzeum Woli otworzyło się szeroko na działalność społeczną, a dla Muzeum Warszawskiej Pragi wybraliśmy niekonwencjonalny projekt ekspozycji, którą będziemy realizować w 2014 roku. Powiększamy nasze zbiory o cenne zakupy, prowadzimy działalność naukową, wystawienniczą, wydawniczą i konserwatorską. O tym wszystkim, a szczególnie o naszej OdNowie, przeczytają Państwo w sprawozdaniu, które po raz pierwszy ukazuje się w formie drukowanej. Życzę miłej lektury. Ewa Nekanda-Trepka

Dyrektor Muzeum Historycznego m.st. Warszawy

10


Š Nicolas Grospierre


Nieustanne zmiany! Dr Jarosław Trybuś, zastępca dyrektora ds. merytorycznych MHW, rozmawia z prof. Januszem Durko, dyrektorem MHW w latach 1951–2003, o punktach zbieżnych w historii i teraźniejszości Muzeum – powstawaniu wystawy głównej i kwestii jej nowoczesności, dydaktycznej funkcji Muzeum, roli eksponatu i polityce gromadzenia zbiorów

Jarosław Trybuś: Panie profesorze, jak Pan wie, Muzeum jest w trakcie przeprowadzki, przygotowywany jest projekt remontu 11 kamienic, a od lipca 2013 roku działa wyłonione spośród pracowników Muzeum kolegium pracujące nad wystawą główną, którą otworzymy w 2017 roku. Zespół tworzą zarówno doświadczeni muzealnicy, jak i osoby młode, tak żeby ich kompetencje się uzupełniały. Spotykamy się regularnie, co tydzień, i po tych 10 miesiącach jesteśmy w miejscu, w którym Pan profesor znalazł się w 1950 roku – tworzymy od nowa wystawę główną. Chciałbym porozmawiać o tych początkach, kiedy kierował Pan odtwarzanym po wojnie Muzeum. Jak projektowaliście i budowaliście wystawę?

po pustych salach i on natchnął mnie wizją muzeum, które będzie kontrastowało z zabytkowymi kamieniczkami, ze stropami z XVII i XVIII wieku, przekonał, że powinien być kontrast między tym, jak wyglądają te stare wnętrza, a współczesną wystawą.

Janusz Durko: Zacznę od tego, że w ogóle nie było Warszawy, nie było Starego Miasta, nie było kamieniczek. Wszystko było spalone, zniszczone, i to było przerażające. Kiedy zostałem powołany na dyrektora Muzeum, w 1951 roku, w zasadzie odbudowana była tylko jedna kamieniczka – Pod Murzynkiem. Tam, na parterze, z okna mojego pokoju obserwowałem, jak z ruin dźwiga się Starówka. Miałem małe doświadczenie muzealne, choć jako historyk znałem z literatury dzieje miasta. A sytuacja była taka – architekt Stanisław Żaryn, który był odpowiedzialny za odbudowę naszych 11 kamieniczek, był przekonany, że mające znaleźć się w nich Muzeum powinno nawiązywać do dziewiętnastowiecznej formy. Takie też są pozostałości po jego działalności projektowej. Ale to wszystko wydawało mi się strasznie ciężkie. Opatrzność jednak nade mną czuwała. W tym czasie z więzienia wyszedł prof. Michał Walicki. Wie Pan, wielu ludzi siedziało wtedy z rozmaitych powodów, między innymi profesorzy. Był on przez pewien czas u nas na pracach zleconych. Wędrowaliśmy sobie

J.D.: Może wynikało to trochę z przekory, że żyjemy w określonej epoce, w określonej sytuacji politycznej – proszę pamiętać, że lata pięćdziesiąte to nie były żarty – a jednak mimo wszystko chcemy pokazać coś nowego.

J.T.: Bardzo interesująca jest dla mnie decyzja

o nadaniu nowoczesnego charakteru Muzeum i wystawie. Rzeczywiście wystawa była wtedy jedną z najznakomitszych, najnowocześniejszych wystaw historycznych w Europie. To wielki heroizm zdecydować się na coś tak jednoznacznego, bezkompromisowego!

J.T.: To była szalenie odważna decyzja. Czy to Pan ją podjął? J.D.: To była moja decyzja. Zagadnąłem prof. Walickiego: „A kto by mógł nadać tę nowoczesną formę, która by odbiegała od koncepcji Żaryna?”. On powiedział: „Jedyna osoba, bardzo uzdolniona, to Zamecznik”. I wtedy zadzwoniłem do Stanisława Zamecznika. J.T.: Czy panowie znali się wcześniej? J.D.: Nie, nie znaliśmy się. Zaprosiłem Zamecznika do współpracy, która potem przerodziła się w przyjaźń. On zaprosił Janka Kosińskiego, no i na dobrą sprawę obaj aż do końca życia współpracowali z Muzeum.

12


Prof. Janusz Durko, dyrektor Muzeum Historycznego m.st. Warszawy w latach 1951–2003, i dr Jarosław Trybuś, obecny zastępca dyrektora Muzeum Historycznego m.st. Warszawy ds. merytorycznych. Fot. Grażyna Kułakowska

J.T.: Panie profesorze, o czym zdecydował Pan najpierw – o tym, że Muzeum ma być nowoczesne, a ekspozycja skontrastowana z charakterem kamienic, czy też o tym, co pokazywać w Muzeum?

przed wojną pracowała w Muzeum Dawnej Warszawy, stanowiącym wtedy oddział Muzeum Narodowego, była Alina Sokołowska. Do niej należało przygotowanie scenariusza dotyczącego dziejów miasta od połowy XVII wieku, to znaczy od wojen szwedzkich, do końca XVIII wieku. Profesor Jan Kosim, wybitny uczony, miał za zadanie opracować scenariusz wystawy o Warszawie w XIX wieku, no a do mego przyjaciela Stanisława Jankowskiego, „Agatona”, zwróciłem się, by opracował II wojnę światową. Był on najlepszym znawcą powstania warszawskiego, brał w nim udział. To wszystko się działo w ciągu jednego roku. Natomiast drugi zespół, pod kierunkiem Stanisława Zamecznika i Jana Kosińskiego, dosłownie spod ich rąk zabierał scenariusze i przygotowywał projekt plastyczny. Jest rok 1954. W 1955, w styczniu, ma być otwarcie ekspozycji. Pytanie, co pokazać?

J.D.: Najpierw była decyzja, że Muzeum będzie oparte na kontraście. Współczesność, dzisiaj to brzmi śmiesznie... Proszę pamiętać, że to był rok 1953, więc tę współczesność trzeba wziąć w cudzysłów. Niemniej jednak nasza koncepcja była naprawdę nowoczesna w porównaniu z koncepcją Żaryna. Natomiast doszliśmy do wniosku w naszym zespole, że po pierwsze, będzie to muzeum, które przedstawia siedem wieków Warszawy, po drugie, że to będzie muzeum dydaktyczne, skierowane głównie do młodzieży, ażeby poznała dzieje miasta, w którym żyje, związała się z nim uczuciowo i pokochała je. W tamtym okresie było szalone przemieszczanie się ludzi. Wobec tego doszliśmy do wniosku, że aby mogli poznać miasto, pokochać je i związać się z nim, to Muzeum musi być dydaktyczne.

J.T.: Bo eksponatów było bardzo mało, prawda? J.D.: Bardzo mało. Robiliśmy kopie dokumentów pergaminowych dotyczących Starej Warszawy, było trochę obrazów. Mieliśmy wyniki własnych badań, na przykład do kogo należały kamieniczki muzealne w XVII, XVIII wieku, robionych przez Wojciecha Zamecznika, brata Stanisława. Z Muzeum Narodowego pożyczyliśmy trochę obrazów. II wojna światowa – nie było żadnego problemu. Pamiętam, pożyczyliśmy wstrząsający dokument – raport Stroopa dotyczący likwidacji getta. Trzysta pięćdziesiąt tysięcy Żydów wymordowano.

J.T.: To, o czym Pan mówi, stanowi kolejny zbieżny element, choć oczywiście uwarunkowany innymi czynnikami, między tamtymi i naszymi czasami. Teraz względy ekonomiczne sprawiają, że do Warszawy przyjeżdża bardzo wiele ludzi – do pracy, na studia. Dlatego my także, tworząc wystawę główną, zadajemy sobie pytanie: jak nauczyć ludzi, którzy nie są rodzinnie związani z Warszawą, miłości do tego miasta. J.D.: Do pracy nad wystawą zostały powołane dwa zespoły – scenarzystów i plastyków. Na czele grupy scenarzystów, zajmującej się Warszawą średniowieczną, stanęła Wanda Szaniawska. Drugą osobą, która jeszcze

J.T.: Panie profesorze, chciałbym zapytać o relację między tymi dwoma zespołami. Pracowały osobno czy razem?

13


Muzeum OdNowa

J.D.: Razem. Każdy z czterech wymienionych pracowników pisał scenariusz, spod ich pióra scenariusze szły do projektantów ekspozycji. Do mnie należało przyjęcie scenariusza. Konsultowałem go z wybitnymi znawcami dziejów Warszawy. Następnie zatwierdzałem projekt plastyczny Zamecznika i Kosińskiego i ich zespołu. Na dwa miesiące przed otwarciem ekspozycji przyjechali dyrektorzy muzeów z całej Polski, żeby zobaczyć, jak ta tak zwana stała ekspozycja wygląda.

w 1965 – nieustanne zmiany! Nieustanne, chociażby napływ eksponatów...

J.T.: Czy w czasie tych konsultacji nie było sprzeciwów, czy ta bardzo nowoczesna, niezwykle odważna forma, którą zaproponowali Zamecznik i Kosiński, nie wywołała szoku w środowisku?

J.D.: Absolutnie!

J.T.: Zmienia się też stan badań. Dlatego próbujemy zaprojektować wystawę, która od początku będzie nie-stała. Nazywamy ją wystawą główną. Pracujemy nad taką formułą, która będzie zakładała, że niewiele elementów jest stałych, a wymiana albo uzupełnienia nie spowodują zrujnowania koncepcji całości.

J.T.: Czy Zamecznik i Kosiński byli tego świadomi, a zatem czy projekt, który przygotowali, był otwarty na zmiany?

J.D.: Oczywiście, że tak. Ale została przyjęta.

J.D.: Nie. Ja Zamecznika czy Kosińskiego zapraszałem, by co jakiś czas przygotowywali nową ekspozycję. Pan będzie miał więcej trudności, bo konieczny jest konkurs na projektanta. Ten, kto będzie najtańszy, będzie realizował, ale najtańszy może być najgorszy.

J.T.: A władza? J.D.: Proszę Pana, władza w ogóle się nie wtrącała. Raz miałem tylko problem. Mianowicie zrobiliśmy gigantyczną wystawę, na całym piętrze, w związku z setną rocznicą powstania styczniowego. To była wtedy trochę delikatna kwestia – powstanie styczniowe obrócone przeciwko Rosjanom. Był taki niezbyt mądry sekretarz PZPR – Jarosiński się nazywał. Przyszedł na weryfikację wystawy z profesorem Jabłońskim, który był wybitnym znawcą powstania styczniowego, no i profesor mnie uratował, bo tamten się bał: „Cholera, przecież wy robicie przeciwko Rosjanom...”.

J.T.: Niestety tak, dlatego będziemy szukali według innego kryterium – fachowości. J.D.: Dlatego pilnowałem się Zamecznika, choć zwracano mi na to niejednokrotnie uwagę, że nie ogłaszam konkursu, ale wiedziałem, że on jest najlepszy. Pan jest w niesłychanie trudnej sytuacji – z brzemieniem 350 tysięcy eksponatów staje pan przed problemem... J.T.: ... pewnego szczęśliwego nadmiaru...

J.T.: Czyli na pierwszym etapie władza nie była zainteresowana tym, co działo się w Muzeum?

J.D.: ... który na szczęście mnie ominął, ale ja miałem inny – za mało eksponatów. Pan ma za dużo eksponatów i musi pan rozstrzygnąć dwie sprawy: czy to będzie muzeum dydaktyczne, służące wychowaniu młodzieży, i czy pośród 350 tysięcy eksponatów znajdzie się dziesięć, piętnaście procent takich, które będą okazałe i pokażą, jak wyglądała Warszawa w okresie średniowiecza, odrodzenia, oświecenia, wojen szwedzkich. Eksponaty to jedno, drugie to wydarzenia w historii miasta, które są niezaprzeczalne, mogą być dyskutowane, ale muszą być przedstawione. Jeżeli ludzie mają rozmaite zdanie na ich temat, to ich sprawa. Pan pokazuje to, co jest faktem – że było powstanie kościuszkowskie, powstanie listopadowe, powstanie styczniowe, powstanie warszawskie.

J.D.: Nie. Oni mieli większe problemy. Polityczne. Co tam Muzeum. Dla mnie sytuacja wygodna, cholernie wygodna. I potem było oczywiście wielkie otwarcie, na którym przemawiał Włodzimierz Sokorski. Otwierał prezydent Warszawy [ówcześnie przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej – przyp. red.] Jerzy Albrecht. J.T.: To bardzo komfortowa sytuacja dla tworzącego się Muzeum. Czyli wystawa stała powstała w ciągu jednego roku. J.D.: Nie ma takiego pojęcia jak wystawa stała! Wystarczy pomyśleć, jak wyglądała ona w 1955 roku, a jak

14


Nieustanne zmiany!

J.T.: Tak, to jest wyzwanie – wybierać z takiej liczby bardzo różnorodnych eksponatów, bo sam Pan profesor wie, że w Muzeum jest właściwie wszystko. Chciałbym się odnieść do Pańskiego tekstu z 1969 roku, w którym wyraźnie pisze Pan, że na ekspozycji nie da się pomieścić wszystkich wątków, wszystkich eksponatów, a zatem stajemy przed bardzo trudnym wyborem. I co ciekawe, w 1969 roku Pan profesor przestrzegał przed nadmiarem multimediów. My bardzo obawiamy się multimediów i ich nie potrzebujemy, ponieważ uważamy, że możemy opowiedzieć wszystko dzięki autentycznym eksponatom. Natomiast jeśli chodzi o dydaktyzm, o którym Pan wspominał – postawiliśmy sobie za cel wyjaśnienie na wystawie, czym jest współczesna Warszawa. Dlaczego dziś wygląda tak, a nie inaczej. Czyli historia nie jest sama dla siebie, ale ma bezpośrednie odniesienie do współczesności. Historią tłumaczymy współczesność. To na razie ogólne założenie, jest ono dydaktyczne, natomiast ważne, że punktem wyjścia jest „teraz”. Również ze względu na wielu mieszkańców tego miasta, którzy stąd nie pochodzą i w związku z tym nie rozumieją skomplikowanej historii, a zatem i skomplikowanej przestrzeni, bo jest to bez wątpienia miasto paradoksów.

tego roku. Później chcielibyśmy ogłosić konkurs na projektantów, nie na projekt. Chcemy, żeby weszli do naszego zespołu, żebyśmy razem tworzyli wystawę, ponieważ bardzo obawiam się sytuacji, w której z jednej strony jest scenariusz napisany na kartkach, a z drugiej – wizja plastyków. J.D.: To prawda. Jest nieustanny konflikt między muzealnikami a plastykami. Dlaczego? Bo plastycy chcą pokazać, że scenografia panuje nad scenariuszem. Dlatego trzeba ich trzymać krótko. J.T.: Jeśli wejdą do naszego zespołu i będziemy razem pracować nad ostateczną wersją scenariusza, to mam nadzieję, że współpraca się powiedzie. J.D.: Kiedy byłem dyrektorem, projektanci rozkładali swoje projekty i dyskutowaliśmy, zatwierdzałem albo odrzucałem ich propozycje. J.T.: Od jesieni 2014 roku, mam nadzieję, będziemy pracować razem z projektantami. Myślę, że mniej więcej za rok będziemy mieli gotowy projekt wystawy głównej. Remont powinien się skończyć pod koniec 2016 roku, tak żebyśmy w 2017 mogli na nowo otworzyć Muzeum przy Rynku Starego Miasta.

J.D.: Rzecz polega na tym, że poprzez eksponaty, których jest olbrzymia liczba, miasto musi być pokazane na przestrzeni wieków, w typie muzeum londyńskiego, amsterdamskiego, gdańskiego, krakowskiego. Dlatego radzę odbyć kilka podróży, żeby po prostu porozmawiać z dyrektorami innych muzeów. Jest wspaniałe muzeum miasta w Londynie. Widział je Pan?

J.D.: To znaczy, że macie dwa lata. Starajcie się, żeby ta współczesna ekspozycja była też twórcza, żeby ludzie przyszli i się zachwycali. Macie wspaniałe eksponaty!

J.T.: Tak, znakomicie funkcjonujące. J.D.: Nie ma podręcznika, z którego by można się nauczyć, jak stworzyć ekspozycję. Jest tylko praktyka. Tak na moje wyczucie, potrzeba na to z pięć lat. No i są wzorce, którym warto się przyjrzeć. Czy Pan się zgadza z moją myślą, żeby to było muzeum dydaktyczne, to znaczy – pokazujące siedem wieków historii Warszawy? J.T.: Tak, zgadzam się. To Muzeum nie powinno być oparte na przekazie emocjonalnym, nie będzie to także muzeum sztuki. A zatem jako muzeum historyczne ma przekazywać wiedzę, ułatwiać zrozumienie procesów historycznych. Czyli być dydaktyczne. Pierwszy zarys scenariusza będziemy mieli w maju

15


Š Nicolas Grospierre


Organizacja Muzeum MHW to samorządowa instytucja kultury, której organizatorem jest Miasto Stołeczne Warszawa. W skład Muzeum wchodzą siedziba główna oraz oddziały: Muzeum Woli, Muzeum Warszawskiej Pragi, Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry, Muzeum Drukarstwa Warszawskiego, Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej, Muzeum Ordynariatu Polowego oraz Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum Rada Muzeum (od grudnia 2012 do października 2013) Andrzej Golimont, RADNY RADY M.ST. WARSZAWY prof. dr hab. Dorota Folga-Januszewska, HISTORYK SZTUKI, MUZEOLOG, KRYTYK dr hab. Andrzej Kunert, SEKRETARZ RADY OCHRONY PAMIĘCI WALK I MĘCZEŃSTWA Ewa Malinowska-Grupińska, PRZEWODNICZĄCA RADY M.ST. WARSZAWY Jarosław Myjak, WICEPREZES BANKU PKO BP prof. Jacek Lohman, DYREKTOR GENERALNY ROYAL BRITISH COLUMBIA MUSEUM W VANCOUVER Małgorzata Zakrzewska, PRZEWODNICZĄCA KOMISJI KULTURY I PROMOCJI M.ST. WARSZAWY, RADNA M.ST. WARSZAWY Paweł Jaskanis, DYREKTOR MUZEUM PAŁACU KRÓLA JANA III W WILANOWIE Marek Kraszewski, DYREKTOR BIURA KULTURY W URZĘDZIE M.ST. WARSZAWY dr Tomasz Makowski, DYREKTOR BIBLIOTEKI NARODOWEJ Zygmunt Nasalski, DYREKTOR MUZEUM LUBELSKIEGO Jarosław Suchan, DYREKTOR MUZEUM SZTUKI W ŁODZI Ryszard Wojtkowski, ZASTĘPCA NACZELNEGO DYREKTORA ARCHIWÓW PAŃSTWOWYCH

8 zabytkowych kamienic przy Rynku Starego Miasta po stronie Dekerta – siedziba główna Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Fot. Adrian Czechowski

18


Pracownicy MHW 31 grudnia 2013 roku w Muzeum zatrudnionych było 210 pracowników na 204,35 etatu, w tym 105 pracowników merytorycznych, 38 pracowników administracji, 17 pracowników w działach technicznych, 46 pracowników obsługi, 4 osoby liczyło kierownictwo. Dyrekcja DYREKTOR

Ewa Nekanda-Trepka

ZASTĘPCA DYREKTORA DS. MERYTORYCZNYCH

dr Jarosław Trybuś

ZASTĘPCA DYREKTORA DS. INWESTYCYJNO-ADMINISTRACYJNYCH

Artur Zbiegieni

GŁÓWNY KSIĘGOWY

Krystyna Salamonik-Latos Pracownicy samodzielni SPECJALISTA DS. BHP I PPOŻ.

Andrzej Gruszczyński SPECJALISTA DS. PŁAC

Barbara Kobus

GŁÓWNY SPECJALISTA DS. ŚRODKÓW UE

Teresa Krupa

GŁÓWNY SPECJALISTA DS. WYCENY ZBIORÓW I ZAKUPU MUZEALIÓW

Zofia Morka

SPECJALISTA DS. WYDAWNICTW

Małgorzata Mycielska AUDYTOR WEWNĘTRZNY

Główny Inwentaryzator Zbiorów Grzegorz Konsalik Wydział Inwentaryzacji Zbiorów Dział Inwentaryzacji Zbiorów KIEROWNIK

dr Tomasz Pruszak Małgorzata Heymer Magdalena Kłos Agata Korycka Dorota Parszewska Kamila Pilecka Zespół ds. Przechowywania Zbiorów Magdalena Gryc Joanna Rykiel Marcin Więcek Pracownia Dokumentacji Wizualnej Adrian Czechowski Grażyna Kułakowska Krzysztof Skrabek Główny Konserwator Zbiorów Robert Kołodziejski Dział Konserwacji Zbiorów Pracownia Konserwacji Malarstwa KIEROWNIK

Zuzanna Sieroszewska Beata Galperyn-Kołodziejska Pracownia Konserwacji Mebli KIEROWNIK

Edward Pawlikowski Adam Wrzosek Wydział Muzealiów

GŁÓWNY SPECJALISTA DS. BEZPIECZEŃSTWA

KIEROWNIK

GŁÓWNY SPECJALISTA DS. ROZWOJU

Dorota Zbińkowska

KIEROWNIK

Agnieszka Dąbrowska Monika Siwińska dr Ewa Wieruch-Jankowska Dział Sztuki Maria Jabłońska Izabela Lewoczewicz Anna Zabiegałowska-Sitek Wydział Naukowo-Badawczy KIEROWNIK

Andrzej Sołtan Dział Bibliograficzno-Dokumentacyjny P.O. KIEROWNIKA

dr Joanna Popiołek Adam Borsuk Cecylia Pietrzak Paweł Smogorzewski Dział Historii Warszawy KIEROWNIK

Jarosław Niewiński Edward Nowak

Dział Rzemiosła i Pamiątek Historycznych

Barbara Hensel-Moszczyńska Małgorzata Berezowska Julian Borkowski Izabella Maliszewska Stanisław Maliszewski Romuald Morawski Aleksandra Sołtan-Lipska Katarzyna Wagner Krzysztof Zwierz Centrum Interpretacji Zabytku KIEROWNIK

Anna Zasadzińska Agnieszka Krasoń Wydział Zbiorów Specjalnych Biblioteka i Archiwum Naukowe KIEROWNIK

Jacek Bochiński Dział Medali i Numizmatów Tomasz Bylicki

19

Krzysztof Małys Barbara Kamińska Rafał Radziwonka Aldona Weselińska


Muzeum OdNowa

Dział Ikonografii KIEROWNIK

dr Anna Kotańska Elżbieta Kamińska Anna Topolska Dział Planów i Rysunków Architektonicznych Paweł E. Weszpiński Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum KIEROWNIK

Marta Ciesielska Magdalena Pęzińska Agnieszka Witkowska-Krych Dział Archeologii KIEROWNIK

Zbigniew Polak Karolina Blusiewicz Kamila Baturo Katarzyna Meyza Włodzimierz Pela Zuzanna Różańska Urszula Skwara-Nieckuła Ewelina Więcek Grażyna Zborowska-Znajkowska

KIEROWNIK

Joanna Maldis Bartłomiej Grudnik Dominika Jarzyńska-Pokojska Monika Kościk Oddział Muzeum Drukarstwa Warszawskiego KIEROWNIK

Barbara Rogalska Maria Biegańska Michał Horoszewicz Joanna Makuch-Folwarska Łukasz Sobierajski Andrzej Zaborowski

Władysław Roguski Katarzyna Szafrańska Anna Zdanowska Dział Finansowo-Księgowy KIEROWNIK

Dorota Wyrębek Anna Dudek Małgorzata Gralewska Katarzyna Mindak Małgorzata Prokopczyk Marc Wurhaft Magdalena Żarska Małgorzata Szopa Dział Kadr KIEROWNIK

Oddział Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej

Agnieszka Manota Katarzyna Lipka-Kadaj Beata Łysiak Katarzyna Roguska

KIEROWNIK

Dział Marketingu i Promocji

prof. Iwona Arabas Paula Alaborska Anita Chodkowska Magdalena Ciepłowska

KIEROWNIK

Aleksandra Derc-Jasińska Juliusz Barwik Klementyna Belina-Brzozowska Julia Głogowska Katarzyna Muranty-Sawicka Anna Światłowska Izabela Wichrowska

Oddział Muzeum Woli

Oddział Muzeum Ordynariatu Polowego

KIEROWNIK

KIEROWNIK

Dział Obsługi Prawnej i Zamówień Publicznych Zespół Obsługi Prawnej Eliza Grabowska-Szweicer Marek Siółkowski

Centrum Obsługi Zwiedzających

SAMODZIELNE STANOWISKO DS. PRZETARGÓWTANOWISKO

Hanna Nowak-Radziejowska Maria Ejchman Maria Mórawska Marek Niewiadomski Magdalena Staroszczyk Lidia Świerczek Oddział Muzeum Warszawskiej Pragi GŁÓWNY SPECJALISTA KOORDYNATOR PROJEKTU

Aleksandra Czyżewska Karolina Jusińska Katarzyna Kuzko-Zwierz Patrycja Labus-Sidor Jolanta Wiśniewska Oddział Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry

Jacek Macyszyn Aneta Pietrzkowska Renata Sokołowska KIEROWNIK

Katarzyna Maciantowicz Bartosz Jażdżyk Anna Skiba Artur Szuba Magdalena Stankiewicz Jolanta Zawistowska Dział Edukacji i Kina Oświatowego KIEROWNIK

Radosław Adamski Adam Burakowski Renata Dymna Radosław Głowacki Patryk Jaworek Jerzy Juhanowicz Tadeusz Paprocki

20

Urszula Kurek

Dział Organizacji Wystaw KIEROWNIK

Joanna Trytek Ksenia Góreczna Stanisław Miszkiel Marta Rosiak Krzysztof Ruść Jakub Supera Michał Tański Zespół ds. Inwestycji Joanna Dudelewicz


Organizacja Muzeum

Wydział Administracyjno-Techniczny

Dział Opiekunów Ekspozycji KIEROWNIK

P.O. KIEROWNIKA

Jarosław Skarżyński Biuro Muzeum P.O. KIEROWNIKA

Marzena Jentys Aneta Kozak Agnieszka Iwaszkiewicz Magdalena Jurczak Małgorzata Rosak Barbara Rosiak Karolina Suchmiel SAMODZIELNY SPECJALISTA DS. ARCHIWUM ZAKŁADOWEGO

Mirosław Zwierzchowski

Dział Administracyjno-Gospodarczy Anna Dąbrowska Michał Bogumił Artur Miniewicz Danuta Zembrzuska

Marzena Jentys Krystyna Bielecka Maryla Błachewicz Hanna Godlewska Mirosława Gral Jolanta Haponiuk Izabella Kielak Agata Kłoszewska Barbara Końska Małgorzata Kościelniak Anna Koźniewska Barbara Kwiatkowska Hanna Lasecka Ewa Lenczewska Marzena Łasińska Anna Łęgowska Ewa Madej Danuta Mantycka Małgorzata Marciniak Maria Mróz Janusz Niewęgłowski Grażyna Piwko Barbara Postawska Teresa Przewodowska Iwona Pyszak Maria Ruszczak Bożena Rogowska

Małgorzata Rzepkowska Alicja Sokołowska Adrianna Szczepanik Elżbieta Tańska Anita Tomaszewska Barbara Trębicka Joanna Wiewiórka Elżbieta Wydra Janina Zasada Dział Remontowo-Techniczny KIEROWNIK

Andrzej Karolak Mateusz Gołos Marek Góreczny Rafał Koński Ryszard Kramek Radosław Lenczewski Adam Nowogoński Jan Pachulski Adam Rogowski Tomasz Ropelewski Leszek Sokołowski Edward Wydra Zespół IT Tomasz Maślanka Mateusz Berkieta

Pracowników obsługi

Pracowników administracji

Pracowników technicznych

105

46

38

17 4

21

Kierownictwo

Pracowników merytorycznych

210

Pracowników

Pracownicy MHW. Dane z 31.12.2013


Inwestycje Remont siedziby głównej przy Rynku Starego Miasta Jednym z najważniejszych zadań w roku 2013 było rozpoczęcie przygotowań do modernizacji 11 zabytkowych kamienic – siedziby głównej Muzeum przy Rynku Starego Miasta 28–42 i związana z tym przeprowadzka zbiorów. W wieloletniej prognozie finansowej m.st. Warszawy zaplanowano na tę inwestycję 25 mln zł. Pierwszy etap modernizacji kamienic polegał na przeprowadzeniu w ramach dotacji celowej 21 przetargów, między innymi na dokumentacje projektowe, budowlane i specjalistyczne – analizy funkcjonalne, inwentaryzacje, programy konserwatorskie zabytkowych elementów wyposażenia, ekspertyzy konstrukcyjne i kosztorysy na łączną sumę 1 187 471,92 zł brutto. Wiosną Muzeum uzyskało niezbędne pozwolenia Stołecznego Konserwatora Zabytków i ostateczne pozwolenie na budowę. Podpisane zostało także porozumienie ze Stołecznym Zarządem Rozbudowy Miasta dotyczące zastępstwa inwestycyjnego, w ramach którego rozpoczęto przygotowanie projektu wykonawczego. Muzeum, za pośrednictwem Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków, złożyło wniosek o dofinansowanie modernizacji ze środków Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Budowa Muzeum Warszawskiej Pragi

Wyposażenie piwnic staromiejskich

Od 2010 roku trwa przebudowa trzech zabytkowych kamienic i modlitewni żydowskiej oraz budowa nowego budynku przy ul. Targowej 50/52, przeznaczonych na siedzibę Muzeum Warszawskiej Pragi, oddziału Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2007–2013. Wartość całkowita projektu to  37 996 320,50 zł, wartość dofinansowania – 12 123 380,04 zł. Inwestycję w imieniu m.st. Warszawy, beneficjenta dotacji, prowadzi Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta. Roboty budowlane są już w ostatniej fazie. Muzeum Warszawskiej Pragi z nową ekspozycją będzie otwarte dla zwiedzających pod koniec 2014 roku.

Piwnice pod siedzibą główną przy Rynku Starego Miasta odremontowane ze środków EOG i NMF w ramach większego projektu Renowacja i adaptacja na cele kulturalne i edukacyjne piwnic staromiejskich Warszawy na obszarze wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, wyposażone zostały w sprzęt nagłaśniający, oświetlenie i meble dzięki dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (program: Rozwój infrastruktury kultury, priorytet: Infrastruktura Kultury, nazwa zadania: Wyposażenie staromiejskich piwnic na potrzeby działalności kulturalnej Muzeum Historycznego m.st. Warszawy) wynoszącej 200 000 zł brutto (plus wkład własny MHW 100 005 zł brutto). Dzięki temu w piwnicach można organizować spotkania, małe koncerty, seminaria i lekcje muzealne.

Nowa siedziba Muzeum Warszawskiej Pragi powstaje w zabytkowych budynkach przy ul. Targowej, w centrum prawobrzeżnej części miasta. Fot. Grażyna Kułakowska

22


Wydarzenia Siedziba główna przy Rynku Starego Miasta W 2013 roku ostatecznie zdemontowana została wystawa stała w siedzibie głównej przy Rynku Starego Miasta. Był to kolejny etap przygotowań do modernizacji wnętrz Muzeum. Od tej pory jedyną ekspozycją udostępnioną zwiedzającym przy Rynku jest wystawa Piwnice dawnej Warszawy, mieszcząca się w odrestaurowanych piwnicach. Prezentuje ona wyniki prac i odkryć archeologicznych prowadzonych w ramach projektu Renowacja i adaptacja na cele kulturalne i edukacyjne piwnic staromiejskich Warszawy na obszarze wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, finansowanego ze środków EOG i NMF. W wyniku prac konserwatorskich powstał układ historycznych przestrzeni dający świadectwo kunsztu dawnych budowniczych. Na 20 planszach pokazane zostały nowe dane na temat konstrukcji i budowy kamienic pierzei zw. stroną Dekerta – od XV wieku do czasów współczesnych. Wystawie towarzyszą drukowane, darmowe przewodniki zawierające plany piwnic z opisem odkryć i notą historyczną o każdej z nich, w wersji polskiej i angielskiej.

Piwnice dawnej Warszawy MIEJSCE: Piwnice

staromiejskie, Rynek Starego Miasta 28–40 KURATOR: Kamila Baturo AUTORZY WYSTAWY: Kamila Baturo, Joanna Popiołek, Katarzyna Szafrańska, Radosław Głowacki ZDJĘCIA NA PLANSZACH:

Ryszard Cędrowski, Małgorzata Cędrowska RYSUNKI NA PLANSZACH:

Małgorzata Cędrowska PROJEKT GRAFICZNY WYSTAWY I IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ:

Katarzyna Sawicka-Muranty, Anna Światłowska ARANŻACJA: Krzysztof Ruść OTWARCIE WYSTAWY: 20 lipca 2013 roku

Otwarte dla zwiedzających piwnice staromiejskie pod siedzibą główną MHW przy Rynku Starego Miasta w 2013 roku zwiedziły 4053 osoby. Plany-foldery informacyjne dotyczące wystawy Piwnice dawnej Warszawy ułatwiały poruszanie się po labiryncie pomieszczeń. Fot. Adrian Czechowski

Fragment aranżacji wystawy Piwnice dawnej Warszawy. Fot. Adrian Czechowski

23


Muzeum OdNowa

Centrum Interpretacji Zabytku ul. Brzozowa 11/13, 02-278 Warszawa

Centrum Interpretacji Zabytku Muzeum Historycznego m.st. Warszawy powstało jako jeden z elementów większego przedsięwzięcia – Renowacja i adaptacja na cele kulturalne i edukacyjne piwnic staromiejskich Warszawy na obszarze wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – tworzących szlak kulturalny piwnic w pięciu lokalizacjach. Adaptacja została przeprowadzona przez Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta, a projekt został zrealizowany ze środków m.st. Warszawy i dofinansowany z funduszy Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, uzyskanych staraniem Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków. Piwnice przy ul. Brzozowej 11/13, mieszczące Centrum Interpretacji Zabytku, zostały otwarte w styczniu 2013 roku. W pomieszczeniach znajdują się ekspozycja przedstawiająca historię odbudowy Starego Miasta oraz sala kinowo-wykładowa dla 50 osób. Od listopada 2012 roku kierowniczką CIZ jest Anna Zasadzińska, historyczka sztuki specjalizująca się w kwestiach związanych z ochroną zabytków i zarządzaniem światowym dziedzictwem, odpowiedzialna za sporządzenie raportu okresowego dla UNESCO.

Centrum Interpretacji Zabytku w odrestaurowanych piwnicach staromiejskich z ekspozycją dotyczącą najnowszych dziejów warszawskiej Starówki. Fot. Adrian Czechowski

24

Anna Zasadzińska. Fot. Grażyna Kułakowska

Wydarzenia W 2013 roku w CIZ odbyło się 10 wizyt studyjnych, których tematem było zarządzanie miejscami światowego dziedzictwa UNESCO. W wizytach wzięli udział między innymi przedstawiciele Universidad

Fragment ekspozycji. Fot. Adrian Czechowski


Wydarzenia

Muzeum Starego Miasta Centrum Interpretacji Zabytku to miejsce, w którym opowiadany jest fragment historii warszawskiego Starego Miasta, a przede wszystkim jego umyślnego brutalnego zniszczenia i niezwykłego czynu odbudowy. Tak niezwykłego, że docenionego przez społeczność międzynarodową wpisem odbudowanego Historycznego Centrum Warszawy na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (1980).

Na stałą wystawę, otwartą w wyremontowanych staromiejskich piwnicach, wchodzi się, przekraczając oryginalne pozostałości średniowiecznych obwarowań. Wystawa pokazuje fragment dziejów warszawskiej Starówki, od XIX-wiecznej panoramy miasta przez podejmowane w okresie międzywojennym próby restytucji podupadłej dzielnicy, skalę zniszczeń wojennych i proces powojennej odbudowy. Ten wątek

XX-wiecznej historii to najważniejsza część ekspozycji. Jej dopełnieniem jest prowadzony przez Muzeum Historyczne m.st. Warszawy program edukacyjny. W każdy poniedziałek w Centrum odbywają się wykłady dotyczące Warszawy – historii, sztuki, architektury i urbanistyki, obyczajowości. Cykliczne wykłady wtorkowe poświęcone są natomiast tematyce światowego dziedzictwa chronionego przez UNESCO. Anna Zasadzińska, Pełnomocnik Prezydenta m.st. Warszawy ds. zarządzania światowym dziedzictwem UNESCO, Kierowniczka Centrum Interpretacji Zabytku

de Murcia, Tokyo University, Princeton University, Ringve Music Museum w Trondheim, Xi’an University of Architecture and Technology, a także Zhang Baomin – burmistrz miasta Zaozhuang, oraz przedstawiciele służb konserwatorskich z Rumunii i Mołdawii. Jest to również popularny cel wizyt oficjalnych. W Centrum gościły m.in. małżonki premierów Japonii i Polski, premier Singapuru, wiceminister ochrony środowiska Japonii, ambasador Nowej Zelandii, ambasador Malty oraz attaché kulturalny ambasady Meksyku z gośćmi. Porozumienie pomiędzy Muzeum a Biurem Stołecznego Konserwatora Zabytków umożliwiło pracownikom CIZ wzięcie udziału w projekcie HERITPROT – Przeciwdziałanie Ryzyku Pożarowemu i Doskonalenie Systemów Gaszenia Pożaru Starówek Miejskich uznanych za obiekty Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO – współfinansowanym ze środków Europejskiego Funduszu

Rozwoju Regionalnego. Lista dobrych praktyk stworzona podczas trzech seminariów ma posłużyć jako podstawa do pracy nad podręcznikiem dotyczącym ochrony przeciwpożarowej Starego Miasta. Seria wykładów Warszawskie poniedziałki. (ZOBACZ WIĘCEJ S. 91) Seria wykładów Wtorki ze światowym dziedzictwem UNESCO. (ZOBACZ WIĘCEJ S. 92) 14–15 września w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa odbyły się wykłady, wycieczki i warsztaty rodzinne. Wykład Elżbiety Kamińskiej (Dział Ikonografii) Bohaterowie Powstania Styczniowego 1863 roku – warszawskie miejsca pamięci poświęcony miejscom pamięci znajdującym się na terenie dzisiejszej Warszawy i bohaterom powstania styczniowego. Spacer po Starych Powązkach prowadzony przez Elżbietę Kamińską (Dział Ikonografii), uzupełnienie wykładu – Bohaterowie Powstania

25

Styczniowego 1863 roku – warszawskie miejsca pamięci. Warszawa ODNOWA. Opowiadanie o mieście na ekspozycji Centrum Interpretacji Zabytku. Spotkanie z Małgorzatą Popiołek, autorką książki Powojenna odbudowa ulicy Nowy Świat w Warszawie. Nie od razu Warszawę zbudowano – rodzinne zajęcia warsztatowe. W listopadzie odbyły się 3 wykłady dopełniające program grudniowej konferencji naukowej Biografia Warszawy – Plac Teatralny (ZOBACZ WIĘCEJ S. 74), przeznaczone dla mieszkańców Warszawy: Plac Teatralny w topografii i historii Warszawy – dr inż. arch. Justyna Zdunek-Wielgołaska; Pępek świata czyli jak przemieszczało się centrum Warszawy – Michał Krasucki; Z pamiętnika bywalca. Kabaretowe i kawiarniane życie w okolicach placu Teatralnego – Jakub Wesołowski.


Muzeum OdNowa

Muzeum Woli ul. Srebrna 12, 00-810 Warszawa W związku z realizacją nowego programu oraz tworzeniem wielowątkowej, współcześnie zaprojektowanej wystawy stałej i wystaw czasowych została zamknięta dotychczasowa ekspozycja poświęcona historii Woli. Jej otwarcie w nowej odsłonie planowane jest na Noc Muzeów, 17 maja 2014 roku. W kwietniu 2013 roku kierowniczką oddziału, wybraną w drodze konkursu, została Hanna Nowak-Radziejowska, animatorka kultury, współautorka scenariuszy wydarzeń: 4 czerwca Wyłącz system, Re-blok Blokowiska Reaktywacja, koordynatorka otwarcia Centrum Nauki Kopernik, w latach 2006–2009 kierowniczka w Instytucie Stefana Starzyńskiego, oddziale Muzeum Powstania Warszawskiego. Na Woli chce realizować program instytucji muzealno-edukacyjnej otwartej na różne środowiska twórcze i ośrodki naukowe zajmujące się miastem, przyciągającej mieszkańców, w szczególności tych, z sąsiadujących z Muzeum bloków. Pierwszą widoczną zmianą była nowa aranżacja strefy wejścia oraz przestrzeni przed Muzeum z leżakami i stojakami na rowery, z której mogą korzystać okoliczni mieszkańcy, przygotowana na lipcowy wernisaż wystawy Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa.

Nowe Muzeum Woli – przestrzeń otwarta Muzeum Woli, wraz z całym Muzeum Historycznym m.st. Warszawy, przechodzi transformację – zarówno założeń programowych, jak i sposobu działania. Chcemy, aby stało się ono przestrzenią otwartą na mieszkańców, artystów, organizacje pozarządowe. W 2013 roku ruszył program Laboratorium Miasta – blok edukacyjny współtworzony z Instytutem Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, mający na celu budowanie relacji z odbiorcami poprzez działania kulturalne i nowe media, łączący rzeczywistość miejską i wirtualną. Muzeum Woli opowiada o nowych warszawiakach i micie „warszawskości”, awansie społecznym oraz XIX-wiecznych i współczesnych ludziach, którzy tworzyli i tworzą tę dzielnicę. W ramach działań Laboratorium Miasta zamierzamy odszukać i udokumentować to wszystko, co może pomóc tworzyć wspólnotę historyczną, odnaleźć „mity założycielskie miasta”. Chcemy, aby Muzeum było „domem wspólnej opowieści” w rozumieniu Waltera Benjamina, w którym poprzez ekspozycje i edukację muzealną można poznać i zrozumieć społeczność – miasto – miejsce. Wola jest pretekstem do opowiadania w Muzeum o sprawach uniwersalnych dla całej Warszawy, soczewką skupiającą elementy tożsamości i historii miasta, istotne dla jej dzisiejszych mieszkańców. Hanna Nowak-Radziejowska, kierowniczka Muzeum Woli

26

Eklektyczny pałacyk, w którym mieści się Muzeum Woli, zbudowany został około 1880 roku dla znanego warszawskiego rzeźbiarza, Aleksandra Sikorskiego. Dziś stoi w otoczeniu wysokiej zabudowy osiedla Srebrna. Fot. Adrian Czechowski

Hanna Nowak-Radziejowska. Fot. Grażyna Kułakowska


Wydarzenia

Wydarzenia 17 lipca została otwarta wystawa Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa, której towarzyszyło 10 różnych wydarzeń – oprowadzania kuratorskie, wykłady, spotkania z brązownikami i historykami sztuki.

Wystawa prezentowała dorobek rodzinnej pracowni brązowniczej Bracia Łopieńscy, prowadzonej obecnie przez Annę Łopieńską-Lipczyk, wnuczkę założyciela warsztatu, Jana Łopieńskiego.

Muzeum Woli w nowej odsłonie. Przygotowania do wystawy Bracia Łopieńscy… Fot. Grażyna Kułakowska

Mieszkańcy Woli na wernisażu wystawy Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa. Fot. Grażyna Kułakowska

Wernisaż wystawy Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa. Fot. Grażyna Kułakowska

23 sierpnia Chór Eksperymentalny Gre Badanie, prowadzony przez Seana Palmera, działający w przestrzeniach muzealnych, podsumował projekt Gre do Woli. Na balkonie Muzeum chór odśpiewał wynik plebiscytu na ulubiony przebój, w którym wzięło udział 90 mieszkańców Woli. Wyłonione utwory, m.in. Satisfaction The Rolling Stones, Pod Papugami

Czesława Niemena czy motyw z czołówki filmu animowanego Przygody Reksia, zostały zaprezentowane w zupełnie nowych, przygotowanych specjalnie na tę okazję aranżacjach. Chór Eksperymentalny Gre Badanie współpracuje z Muzeum na co dzień, organizując w nim otwarte próby oraz przedpremierowe wykonania swoich utworów.

21 października odbył się wernisaż wystawy Polska w rytmie tanga, będącej elementem obchodów 100-lecia tanga w Polsce. Wystawa została przygotowana we współpracy z Muzeum Teatralnym, Teatrem Wielkim – Operą Narodową i Fundacją Kulturo. (ZOBACZ WIĘCEJ S. 48)

26 października – Home Movie Day Program Lokalnej Pamięci Filmowej, rozwijany we współpracy z Filmoteką Narodową, obejmował pierwszą w Polsce edycję Home Movie Day – święta amatorskiego kina, filmów utrwalonych na taśmie. Muzeum Woli włączyło się w Home Movie Day Warszawa. Chór Eksperymentalny

Gre Badanie udźwiękowił na żywo filmy prezentowane w trakcie Home Movie Day w kinie Iluzjon Filmoteki Narodowej. Miłosz Hermanowicz, pomysłodawca Programu Lokalnej Pamięci Filmowej, oraz Monika Supruniuk, konserwatorka z Filmoteki Narodowej, współorganizatorka Home Movie Day. Fot. Magdalena Staroszczyk

27

(ZOBACZ WIĘCEJ S. 44–45)


Muzeum OdNowa

Céline Laflute, główna koordynatorka Ekspedycji z organizacji L’age de la tortue, oraz Romain Louvel, kurator Ekspedycji i współkurator podsumowującej projekt wystawy. Fot. Grażyna Kułakowska

9 i 10 listopada, we współpracy z Muzeum Azji i Pacyfiku, w ramach Festiwalu Filmowego Pięć Smaków w Muzeum Woli zostało zorganizowane Laboratorium Hongkongu, które przybliżało XX-wieczny i współczesny Hongkong oraz pozwalało porównać go z Warszawą. Oprócz warsztatu architektonicznego odbyły się projekcje 9 filmów, pokaz slajdów i zdjęć. 3 grudnia został zaprezentowany najcenniejszy w 2013 roku nabytek do zbiorów Muzeum Historycznego m.st. Warszawy – kolekcja XVIII-wiecznych portretów warszawskiej bankierskiej rodziny Fergussonów-Tepperów. (WIĘCEJ S. 50, 62–63)

27 listopada została otwarta wystawa Ekspedycje. Odkrywanie Rennes, Warszawy i Tarragony, będąca częścią podsumowania polsko-francusko-hiszpańskiego projektu poświęconego badaniu miasta. Oprócz Muzeum Woli w projekt zaangażowane były Instytut Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, Grupa Pedagogiki i Animacji Społecznej Praga Północ oraz francuska organizacja L’age de la tortue. Wystawie towarzyszyło dwudniowe seminarium Miejskie ekspedycje, w którym wzięło udział 100 osób. (ZOBACZ WIĘCEJ S. 49)

W odpowiedzi na pracę pt. Europa, autorstwa Unaia Reglero, scenografka wystawy, Anna Met, zaproponowała naścienną mapę Europy, na której publiczność mogła dowolnie nakreślać miejsca, trasy, znaki oraz swoje odbyte i wymarzone podróże. Fot. Grażyna Kułakowska

W ramach współpracy Muzeum Woli ze Szkołą Impro uczniowie i instruktorzy szkoły przedstawiali specjalnie wymyślone dla Muzeum Woli improwizowane spektakle. Biografie znanych warszawiaków, książki wylosowane z muzealnej biblioteki, wystawy w Muzeum były pretekstem do improwizowanych godzinnych spektakli komediowych. W 2013 roku odbyły się 3 spektakle, w których uczestniczyło około 80 widzów.

Portret Marii Filipiny Tepper (1739–1792) z najmłodszym synem, Ottonem Walterem (1779–1797), Johann Bardou, pastel, gwasz, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

28

Cykl zajęć It’s your image, take care of it, prowadzonych przez Pamelę Wells, artystkę i animatorkę kultury, poświęcony fotografiom miasta. Odbywał się w Muzeum Woli w ramach współpracy Muzeum Historycznego m.st. Warszawy i Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Spotkania w 2013 roku dotyczyły zdjęć Woli, Śródmieścia i Ochoty – bezpośredniego otoczenia Muzeum Woli.


Wydarzenia

Muzeum Warszawskiej Pragi tymczasowa siedziba ul. Ząbkowska 23/25, 03-736 Warszawa docelowa siedziba w budowie ul. Targowa 50/52, 03-733 Warszawa Fragment polichromii z dawnej modlitewni żydowskiej mieszczącej się w podwórzu nowej siedziby Muzeum Warszawskiej Pragi. Fot. Jolanta Wiśniewska

Muzeum Warszawskiej Pragi, oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, powstało w 2006 roku. Ma chronić dziedzictwo prawobrzeżnej Warszawy oraz propagować je wśród mieszkańców, varsavianistów, historyków i turystów. Docelową lokalizacją Muzeum na prawym brzegu Wisły będą jedne z najstarszych zachowanych obiektów mieszkalnych w tej części stolicy. Zabytkowe budynki, w tym odrestaurowane sale modlitewni żydowskich, są remontowane i adaptowane na cele muzealne. W kompleksie znajdą się m.in. sale ekspozycyjne, sala konferencyjna, magazyny zbiorów, pracownie naukowe i konserwatorskie, skomputeryzowana czytelnia, kawiarnia, sklep muzealny. Na cele administracyjno-edukacyjne został wzniesiony nowy obiekt. Muzeum położone będzie przy głównym trakcie komunikacyjnym Pragi, w sąsiedztwie najstarszego czynnego targowiska w mieście, Bazaru Różyckiego.

Muzeum będzie mieścić się w trzech frontowych kamienicach przy ul. Targowej (jedna z nich jest najstarszym murowanym domem mieszkalnym na Pradze), z usytuowaną na ich tyłach oficyną i typowo praskim podwórzem. Fot. Jacek Wiśniewski

Wizualizacje projektu siedziby Muzeum Warszawskiej Pragi autorstwa pracowni PAS Projekt Archi Studio

29

Budowa nowej siedziby rozpoczęła się w 2010 roku według projektu przygotowanego przez pracownię PAS Projekt Archi Studio z Nadarzyna. W 2013 roku trwały intensywne prace budowlane zmierzające do zakończenia inwestycji. W grudniu rozstrzygnięty został konkurs na koncepcję scenariusza i koncepcję plastyczno-przestrzenną wystawy stałej. (WIĘCEJ S. 52–53) Koordynatorem projektu Muzeum Warszawskiej Pragi w organizacji jest Aleksandra Czyżewska, ekspert w zarządzaniu projektami z wykorzystaniem funduszy zewnętrznych.


Muzeum OdNowa

Od 2008 roku Muzeum Warszawskiej Pragi gromadzi zbiory. Dzielą się one na cztery zasadnicze grupy: obiekty artystyczno-historyczne, ikonografię, archiwalia oraz nagrania Archiwum Historii Mówionej. Najstarsze eksponaty pochodzą z XVIII stulecia, większość jednak to obiekty z XIX i XX wieku. Liczną i ważną grupę muzealiów stanowią fotografie i dokumenty rodzinne, przedmioty

codziennego użytku oraz narzędzia i urządzenia – wyposażenie nieistniejących już warsztatów rzemieślniczych, z których słynęła Praga. Archiwum Historii Mówionej, tworzone od 2008 roku, jest zbiorem szczególnym. Składa się z nagrań relacji i wspomnień mieszkańców prawobrzeżnej Warszawy. W trosce o stan zachowania zgromadzonych w oddziale muzealiów przewieziono je do

zorganizowanych jako tymczasowe magazynów w Pałacu Kultury i Nauki, by zapewnić im odpowiednie warunki przechowywania oraz bezpieczeństwo do czasu przeprowadzki do nowej siedziby. Staną się one wtedy podstawą ekspozycji stałej, której montaż zacznie się w 2014 roku, po oddaniu do użytku obiektów muzealnych.

prezentację multimedialną i wykład historyczny w ramach udziału w Festynie ulicy Skaryszewskiej.

7 września – Opowiedz Grochów, gra miejska związana z warsztatami organizowanymi przez Stowarzyszenie Proszę Bardzo w Centrum Aktywności Lokalnej – pracownicy Muzeum udzielali konsultacji i pomocy w prowadzeniu warsztatów.

Wydarzenia październik 2012 – 12 maja 2013 – Plac Hallera, projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie Barwy Kultury we współpracy z Muzeum Warszawskiej Pragi, w ramach programu Seniorzy w akcji, zawierał cykl międzypokoleniowych wydarzeń muzyczno-historycznych mających na celu ożywienie życia kulturalnego placu Hallera i okolic, zakończony muzycznym spacerem. 16 maja – 28 września – Praski MDM. Życie codzienne osiedla Praga II. Wystawa stworzona na kanwie opowieści mieszkanców o osiedlu Praga II. (WIĘCEJ S. 42) 16–28 czerwca – 125 rocznica nadania nazwy ulicy Skaryszewskiej, projekt zrealizowany przez Wspólnotę Mieszkaniową Skaryszewska 10 oraz Stowarzyszenie Pracownie Twórcze Lubelska 30/32 pod patronatem burmistrza Dzielnicy Praga Południe, Tomasza Kucharskiego. Pracownicy Muzeum Warszawskiej Pragi udzielili konsultacji historycznych, współpracowali przy selekcji i pozyskiwaniu materiału ikonograficznego do wystawy (we współpracy z Działem Ikonografii MHW), przygotowali

5 sierpnia – Targówek Fabryczny mówi, projekt zrealizowany pod patronatem Muzeum Warszawskiej Pragi przez Fundację „Stocznia” został dofinansowany ze środków Urzędu Dzielnicy Targówek. Oprócz strony internetowej (www. targowekmowi.pl), gromadzącej opowieści mieszkańców, powstała wystawa multimedialna Targówek mówi. Projektowi towarzyszyły także instalacje w przestrzeni Targówka: fotoplastikony, pozwalające zobaczyć poszczególne miejsca w dzielnicy na fotografiach sprzed lat, oraz drukowana mapa-przewodnik po dzielnicy  Śladami wspomnień mieszkańców. 20 sierpnia – Europa Direct. Europa zmienia Warszawę (pl. Zamkowy) – udział Muzeum w prezentacji w ramach dorocznej imprezy, udzielanie informacji o projekcie, animacja gier edukacyjnych. 24 sierpnia – Etap: Szmulki – Grochów 2013 – miejska gra rowerowa – współorganizacja przedsięwzięcia.

30

28 października i 10 listopada – Zintegrowany Program Rewitalizacji m.st. Warszawy na lata 2014–2020 – udział przedstawicieli Muzeum Warszawskiej Pragi w spotkaniach konsultacyjno-warsztatowych prowadzonych pod kierunkiem Michała Olszewskiego, wiceprezydenta m.st. Warszawy, oraz władz dzielnic. Konsultacje dotyczyły opracowania dokumentu projektu rewitalizacji obszaru Dzielnic Praga Północ i Południe (Osiedle Kamionek). sierpień – grudzień – Praga Południe. Wizerunki historyczne dzielnicy, projekt realizowany na podstawie umowy z Urzędem Dzielnicy Praga Południe. W Muzeum przygotowana została prezentacja tematyczna Praga Południe. Wizerunki historyczne dzielnicy, poprzedzona konsultacjami merytorycznymi, wyborem materiału, ostateczną weryfikacją pod kątem


Wydarzenia

Praga jest wszędzie, spotkanie z Marcinem Dyjasińskim, autorem opowiadań Tam gdzie pogrzebany jest pies. Fot. Grażyna Kułakowska

możliwości prawnych wykorzystania fotografii (z działem ikonografii MHW). Powstał także projekt graficzny i merytoryczny prezentacji (zestawienia, opisy, grafika, animacje). Spotkania towarzyszące wystawie Praski MDM 20–21 lipca – Przygoda na MDM – miejski piknik. W jego trakcie odbył się m.in. spacer Historyczny rewanż kozaków z Nowej Pragi, prowadzony przez Andrzeja Buczyńskiego. 21 września – Praga II – zabytkowe osiedle mieszkaniowe, spacer prowadzony przez Macieja Czeredysa. 24 września – Tereny dzisiejszego osiedla Praga II w planach urbanistów i architektów międzywojnia, wykład Ewy Kalnoj-Ziajkowskiej.

Archiwum Historii Mówionej – opowieści mieszkańców Pragi Projekt Archiwum Historii Mówionej obejmuje nagrywanie, archiwizację oraz udostępnianie relacji mieszkańców prawobrzeżnej części miasta. Celem projektu jest poznanie i zapis historii i codzienności prawobrzeżnej Warszawy poprzez pamięć ludzi z nią związanych. Rejestrowanie wspomnień mieszkańców jest także dowartościowaniem seniorów, dającym im poczucie, że są potrzebni i ważni, a także sposobem budowania międzypokoleniowego porozumienia dla utrwalenia i zachowania dziedzictwa Pragi. Rozpoczęty w 2008 roku projekt koncentruje się przede wszystkim na rejestrowaniu relacji. Ich zbiór obejmuje już ponad 300 nagrań, trwających od jednej do nawet kilkunastu godzin. Większość została także transkrybowana i opracowana pod kątem kluczowych haseł tematycznych. Po otwarciu Muzeum Warszawskiej Pragi Archiwum będzie dostępne dla wszystkich. Nagrania znajdą się też na ekspozycji stałej jako jeden z jej elementów. Relacje mieszkańców Pragi już teraz są podstawą ekspozycji czasowych oraz projektów edukacyjnych. W 2013 roku stały się inspiracją i głównym tworzywem wystawy Praski MDM, poświęconej osiedlu Praga II. Stanowią też punkt wyjścia do innych działań twórczych, jak projekt Praga gada, realizowany przez Fundację Animacja, którego efektem jest m.in. komiks oparty na wspomnieniach prażan. Katarzyna Kuzko-Zwierz, koordynatorka projektu Archiwum Historii Mówionej w Muzeum Warszawskiej Pragi

26 września – Praga jest wszędzie, spotkanie z Carlosem Marrodánem Casasem i Marcinem Dyjasińskim, autorem opowiadań Tam gdzie pogrzebany jest pies, osnutych wokół osiedla Praga II, prowadzone przez Jakuba Bułata z księgarnio-kawiarni Tarabuk.

31

Katarzyna Kuzko-Zwierz. Fot. Grażyna Kułakowska


Muzeum OdNowa

Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry 05-152 Czosnów

Palmiry, wieś położona na północ od Warszawy, w Puszczy Kampinoskiej, to jedno z najbardziej znanych miejsc zbrodni nazistowskich w Polsce. Od grudnia 1939 roku do lipca 1941 roku rozstrzelano tutaj ponad 1700 Polaków uznanych przez Niemców za elitę kraju. W 1948 roku w miejscu egzekucji powstał cmentarz-mauzoleum (według projektu Romualda Gutta). W 2011 roku oddano do użytku nowoczesny pawilon wystawowy (według projektu pracowni WXCA) wraz z zaaranżowaną na nowo ekspozycją, a Prezydent Rzeczypospolitej, Bronisław Komorowski, i Prezydent Warszawy, Hanna Gronkiewicz-Waltz, zainaugurowali działalność Muzeum – Miejsca Pamięci Palmiry, oddziału Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Przedsięwzięcie było współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007–2013. Oddziałem od roku 2011 roku kieruje Joanna Maldis.

Nowy pawilon wystawowy powstał w 2011 roku według wyłonionego w konkursie projektu warszawskiej pracowni architektonicznej WXCA Fot. Krzysztof Skrabek

Wydarzenia W 2013 roku kontynuowano prace związane z realizacją programów naukowo-badawczych Lista Pamięci oraz Archiwum Historii Mówionej Zachować Pamięć, trwających od 2011 roku. Programy realizowane są we współpracy z innymi instytucjami i środowiskami kombatantów AK.

W 2013 roku Muzeum współpracowało z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau, Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, Muzeum Więzienia Pawiak, a także z Dyrekcją Kampinoskiego Parku Narodowego, Fundacją

Pracownicy Muzeum pozostają w kontakcie z rodzinami rozstrzelanych w Palmirach. Pomagają w ustaleniu dokładnych dat egzekucji bliskich oraz miejsc ich pochówku. W 2013 roku nawiązali kontakty z kolejnymi 17 rodzinami pomordowanych, w tym z rodziną prezydenta Warszawy, Jana Pohoskiego. Organizując uroczystości i obchody rocznic egzekucji w Palmirach, oddział współpracuje z władzami lokalnymi. Z wnętrza pawilonu wystawowego przez przeszkloną elewację widać cmentarz-mauzoleum z 1948 roku, zaprojektowany przez Romualda Gutta. Fot. Krzysztof Skrabek

32

Polsko-Niemieckie Pojednanie, Forum Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, Wojewódzkim Komitetem Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Krakowie, Polskim Związkiem Szachowym.


Wydarzenia

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego Rynek Starego Miasta 28–42, 00-272 Warszawa

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego powstało w 1980 roku z inicjatywy warszawskiego środowiska poligraficznego, zgodnie z koncepcją z 1975 roku stworzoną we współpracy z Muzeum Historycznym m.st. Warszawy. Od 2003 roku było siedzibą Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie. W latach 1982–2010 Muzeum mieściło się w XIX-wiecznej kamienicy w zabytkowym zespole Zakładów Norblina przy ul. Łuckiej 1/3/5. W latach 2010–2013 działało w siedzibie tymczasowej przy ul. Trębackiej 3, a zbiory zostały zdeponowane w magazynach w Pruszkowie. Oddziałem od 2008 roku kieruje Barbara Rogalska. Kolekcja około 20 000 obiektów obrazuje zarówno dzieje techniki drukarskiej, jak i wszystkich dziedzin poligrafii. Zawiera urządzenia z nią związane, jak również wytwory sztuki drukarskiej oraz dokumentację archiwalną i ikonograficzną życia i działalności drukarzy, wydawców, księgarzy. Muzeum jest obecne na miejskich imprezach kulturalnych, podczas których warszawiacy samodzielnie wykonują na zabytkowej prasie specjalnie zaprojektowane druki okolicznościowe. W 2013 roku Muzeum uczestniczyło w Europejskich Dniach Dziedzictwa, IV Warszawskim Pikniku Archiwalnym, w Imieninach Jana Kochanowskiego, Święcie Wolności, Oknie na Warszawę, Dniu Drukarza, 545. rocznicy śmierci Jana Gutenberga, IV Salonie Książki Muzealnej na XXII Targach Książki Historycznej, Europe Direct – Warszawa, Europa zmienia Warszawę. Podczas tych wydarzeń blisko 2500 osób wydrukowało okolicznościową ulotkę. Ważnym elementem działalności Muzeum jest edukacja. W 2013 roku w przedsięwzięciach edukacyjnych organizowanych przez MDW wzięło udział 9261 uczestników. Były to zajęcia w ramach akcji Zima w Mieście i Lato w Mieście, wykłady połączone z prezentacją multimedialną oraz zajęcia praktyczne z drukowania, wykonywania linorytu, papieru marmurkowego, szycia książeczek oraz lekcje muzealne dla grup szkolnych. Prezydent RP, Bronisław Komorowski, drukuje na zabytkowej prasie ze zbiorów MDW podczas Święta Wolności z okazji rocznicy wyborów 4 czerwca 1989 roku. Fot. Muzeum Drukarstwa

33

Wydarzenia 25 października 2012 – 28 lutego 2013 Tamte lata, co minęły. Wystawa kalendarzyków listkowych ze zbioru Romana Nowoszewskiego. (WIĘCEJ S. 39)

7 maja – 29 listopada Ars Litographica, wystawa ukazująca niuanse techniki druku litograficznego i dzieje wprowadzenia tej techniki w Polsce. (WIĘCEJ S. 42)

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego na festiwalu miejskim Okno na Warszawę w Hali Koszyki. Fot. Muzeum Drukarstwa Warszawskiego

W 2013 roku Muzeum współpracowało z Sekcją Poligrafów Stowarzyszenia Inżynierów i Mechaników Polskich, Komisją Historyczną Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek, Klubem Miłośników Historii Księgarstwa przy Stowarzyszeniu Księgarzy Polskich, Instytutem Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW, Towarzystwem Bibliofilów Polskich w Warszawie, Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie, Akademią Sztuk Pięknych w Gdańsku, Ośrodkiem Badawczo-Rozwojowym Przemysłu Poligraficznego, Stowarzyszeniem Muzealników Polskich.


Muzeum OdNowa

Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej ul. Piwna 31/33, 00-265 Warszawa Muzeum Farmacji powstało w 1985 roku i mieściło się w neogotyckiej kamienicy przy ul. Marszałkowskiej 72, gdzie od 1933 roku działała apteka mgr Antoniny Leśniewskiej. Kolejna siedziba znajdowała się na ulicy Skierniewickiej 16/20, w budynku Cefarmu. W 2002 roku stało się jednym z oddziałów Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, a w 2006 roku zostało przeniesione na Stare Miasto. Cennym eksponatem Muzeum jest komplet najstarszych zachowanych warszawskich mebli aptecznych, pochodzących z przełomu XVIII i XIX wieku. Do najstarszych obiektów należy również kolekcja naczyń z apteki działającej od 1602 roku przy Zamku Królewskim. Muzeum Farmacji od początku istnienia kieruje prof. Iwona Arabas.

Wnętrze Muzeum Farmacji. Fot. Adrian Czechowski

Wydarzenia 18 maja – 30 listopada wystawa czasowa Warszawa mlekiem i miodem płynąca. (WIĘCEJ S. 43) 4 cykliczne zebrania referatowe dla farmaceutów zostały zorganizowane wspólnie z Polskim Towarzystwem Farmaceutycznym. Ich tematyka dotyczyła historii farmacji oraz muzealnictwa przyrodniczego. Odbywały się w siedzibie Muzeum Farmacji oraz w Oddziale Warszawskim PTF. Edukacja to jedna z najważniejszych form działalności Muzeum Farmacji. W 2013 roku największą popularnością cieszyły się lekcje muzealne dla najmłodszych dzieci. Dla gimnazjów i liceów został wprowadzony nowy program zajęć z uwzględnieniem doświadczeń chemicznych. W 2013 roku Muzeum współpracowało z Oddziałem Warszawskim Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, Sekcją studencką Warszawskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego „Młoda Farmacja”, Wydziałem Farmaceutycznym WUM, Instytutem Historii Nauki PAN, Archiwum PAN, Działem Porcelany i Szkła Muzeum Narodowego w Warszawie, Konan Women’s w Kobe, Oddziałem Dziennym Szpitala Psychiatrycznego Drewnica, Wydziałem Grafiki ASP w Warszawie, firmami farmaceutycznymi.

34


Wydarzenia

Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum ul. Jaktorowska 6, 01-202 Warszawa Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum powstał w 1993 roku i kontynuuje działalność instytucji zajmujących się życiem i twórczością Janusza Korczaka. Od 2001 roku Korczakianum jest oddziałem Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Mieści się w założonym i zbudowanym dzięki staraniom Korczaka Domu Sierot (od 1957 roku Dom Dziecka im. Janusza Korczaka) przy dawnej ul. Krochmalnej 92, obecnie ul. Jaktorowskiej 6. Ośrodek zajmuje się gromadzeniem materiałów dotyczących biografii i dorobku Korczaka, ich recepcją, dziejami instytucji Korczakowskich. Jest także centrum informacyjno-konsultacyjnym i partnerem projektów wydawniczych. Od początku jego istnienia ośrodkiem kieruje Marta Ciesielska. W 2013 roku z udziałem Korczakianum zainaugurowane zostały w Instytucie Badań Literackich PAN prace nad reedycją Dzieł Janusza Korczaka, według nowego zamysłu edytorskiego. Pierwsze posiedzenie Komitetu Redakcyjnego, powołanego przez Komitet Nauk o Literaturze PAN, odbyło się w styczniu 2013 roku. Publikowane od 1992 roku Dzieła Janusza Korczaka, w których przygotowaniu uczestniczy Marta Ciesielska, to pierwsza całościowa prezentacja jego dorobku pisarskiego. Z planowanych 15 tomów z tekstami Korczaka oraz 16., zawierającego suplement i indeksy, ukazały się tomy 1–12 oraz 14. Fragment ekspozycji w Korczakianum. Fot. Adrian Czechowski

Wydarzenia Z Biurem Edukacji m.st. Warszawy, Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń (WCIES) 22 lutego – podsumowanie warszawskiego Roku Janusza Korczaka 2012. 11 kwietnia (WCIES) oraz 17 września (CIZ) – prezentacja oferty edukacyjnej Korczakianum na spotkaniach dla nauczycieli. 7 października – ogłoszenie Warszawskiej Nagrody Wychowawczej im. Janusza Korczaka oraz inauguracja III edycji Akademii Wychowawcy. Spotkania zorganizowane w sali ekspozycyjnej Korczakianum. Z Fundacją Korczakowską październik – grudzień – udział w projekcie Fundacji, Lekcje

muzealne, w dawnym Domu Sierot. W ramach projektu odbyło się szkolenie edukatorów zewnętrznych oraz hospitowanie 24 przeprowadzonych zajęć (finansowane z Urzędu m.st. Warszawy). Z Mazowieckim Ośrodkiem Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów w Warszawie rok szkolny 2012/13 – współorganizacja interdyscyplinarnego konkursu korczakowskiego dla szkół z województwa mazowieckiego (szkoły podstawowe: Janusz Korczak – wielki przyjaciel dzieci, gimnazjalne: Bądź sobą – szukaj własnej drogi). Współpraca polegała na projektowaniu zadań i udziale w pracach jury konkursowego. 3 czerwca, podczas

35

finału konkursu, który odbył się w Korczakianum, miała miejsce prelekcja Korczak a media. Historia i inspiracje. Z Zespołem Szkół Lauder-Morasha w Warszawie 18 maja – Noc Muzeów w Korczakianum odbyła się pod hasłem Muzyka na Krochmalnej z udziałem chóru szkolnego i muzykujących uczniów. Z CXXV LO im. Waldemara Milewicza w Warszawie październik – grudzień – udział w projekcie edukacyjnym Nie ma, dzieci są ludzie w ramach Szkoły Dialogu Fundacji Forum Dialogu między Narodami (konsultacja merytoryczna, wywiad do filmu; publiczna


Muzeum OdNowa

Z Młodzieżowym Ośrodkiem Wychowawczym nr 4 w Warszawie w trakcie realizacji, maj 2013 – maj 2014 – udział w projekcie edukacyjnym Korczakowska Odyseja (konsultacja merytoryczna koncepcji projektu).

Z Centrum Kultury Jidysz Fundacji Shalom marzec – grudzień – Agnieszka Witkowska-Krych zrealizowała autorski cykl spotkań pt. Muranowski Dyskusyjny Klub Literacki w ramach projektu Muranowskie tropy (wybór tekstów, prowadzenie 10 spotkań dyskusyjnych).

Z Janusz Korczak Association of Canada wrzesień – grudzień – Marta Ciesielska uczestniczyła w pracach nad wyborem pism Janusza Korczaka do tłumaczenia i wydania w języku angielskim.

Z Muzeum Powstania Warszawskiego (główny organizator) lipiec – wrzesień – udział w III edycji międzymuzealnej gry rodzinnej Raz, dwa, trzy – warszawiakiem jesteś Ty!

prezentacja efektów projektu w auli Korczakianum).

W 2013 roku większość zwiedzających Ośrodek pochodziła z zagranicy, głównie z Izraela (208 grup). 8 wizyt (w tym 4 grupy z Niemiec, po jednej z Japonii, Wielkiej Brytanii, Tajlandii, Polski) miało charakter studyjny i były połączone z wykładami i prelekcjami. 271 osób odwiedziło pracownię archiwalno-dokumentacyjną, w tym 75 osób z zagranicy. Byli to uczniowie, studenci, pracownicy naukowi, przedstawiciele instytucji kultury, organizacji pozarządowych, twórcy, tłumacze.

Muzeum Ordynariatu Polowego ul. Długa 13/15, 00-238 Warszawa Muzeum Ordynariatu Polowego powstało w 2010 roku jako oddział MHW. Mieści się w podziemiach Katedry Polowej Wojska Polskiego, zaadaptowanych na ten cel ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007–2013. Na ekspozycji prezentowana jest historia duszpasterstwa wojskowego od chrztu Polski do czasów współczesnych poprzez obiekty rzemiosła artystycznego (najstarsze z połowy XVII stulecia), ołtarze polowe, mundury, paramenty liturgiczne wykorzystywane przez duszpasterzy  wojskowych oraz dokumenty i fotografie. Oddziałem kieruje Jacek Macyszyn. Fragment wystawy w Muzeum Ordynariatu Polowego. Projekt wnętrz i ekspozycji Wojciech Obtułowicz i Kłaput Project. Fot. Adrian Czechowski

36


Š Nicolas Grospierre


Š Nicolas Grospierre


Wystawy czasowe W 2013 roku w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy i jego oddziałach otwarto 14 wystaw czasowych, w tym jedną poza siedzibą Muzeum. Pokazano na nich łącznie 6027 obiektów – 2038 z kolekcji MHW i 3989 wypożyczonych z innych instytucji. Największą popularnością cieszyła się ekspozycja Zawód: Architekt, zorganizowana w ramach 5. edycji festiwalu Warszawa w Budowie w siedzibie głównej przy Rynku Starego Miasta. Od października do grudnia obejrzało ją 4636 osób. Była to ostatnia wystawa odbywająca się przed zamknięciem staromiejskich kamienic na czas remontu

Tamte lata, co minęły. Kalendarze listkowe ze zbiorów Romana Nowoszewskiego MIEJSCE: Muzeum Drukarstwa Warszawskiego KURATOR: Barbara Rogalska PRZYGOTOWANIE WYSTAWY:

Maria Biegańska, Barbara Rogalska ARANŻACJA/MONTAŻ: Maria Biegańska, Adam Rogowski

26 października 2012 – 28 lutego 2013

Na wystawie Tamte lata, co minęły można było obejrzeć kilkaset kalendarzyków, od najstarszego z 1930 roku po współczesne. To niewielka część zbioru Romana Nowoszewskiego, prezesa Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie.

PROJEKT PLAKATU, ULOTEK I OPRACOWANIE

Maria Biegańska, Izabela Wichrowska

GRAFICZNE:

Bronisław Kopczyński – malarz dawnej Warszawy MIEJSCE: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, siedziba główna KURATOR: Jacek Bochiński ARANŻACJA: Ksenia Góreczna

Bronisław Kopczyński, Stara bożnica na Pradze, akwarela, 1952 rok. Fot. Adrian Czechowski

13 lutego – 30 czerwca

W 2012 roku minęła 130. rocznica urodzin Bronisława Kopczyńskiego (1882–1964), warszawskiego malarza, rysownika i grafika. Z tej okazji Muzeum Historyczne m.st. Warszawy przygotowało pokaz 9 akwarel artysty zakupionych w 2012 roku dzięki dofinansowaniu ze środków przeznaczonych na poszerzenie kolekcji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Program: Kolekcje, priorytet – Kolekcje muzealne, instytucja zarządzająca Priorytetem: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, nazwa zadania: Zakup obrazów Bronisława Kopczyńskiego do kolekcji MHW (dot. 9 akwarel), kwota dofinansowania: 42 400 zł, wkład własny: 10 707 zł). Muzeum ma największą w Polsce kolekcję prac tego artysty, liczącą ponad 130 obiektów. Bronisław Kopczyński studiował na krakowskiej ASP (1902–1905, 1910–1911). Od roku 1918 był członkiem Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, w którego gmachu wielokrotnie wystawiał. Należał do stowarzyszenia Pro Arte, skupiającego twórców wiernych sztuce realistycznej, krytycznych wobec nurtów awangardowych. Głównym tematem jego twórczości była zabytkowa architektura.

39


Muzeum OdNowa

Jeżdżąc po kraju, malował stare kościoły, kamienice, malownicze zaułki, podwórza, portale. Najwięcej prac poświęcił Warszawie i Staremu Miastu, gdzie się urodził i wychował. Na tle architektury ukazywał charakterystyczne typy warszawiaków: stare przekupki, domokrążnych sprzedawców czy ulicznych muzykantów. Często widokom nadawał specyficzny nastrój refleksji lub nostalgii. Malował głównie akwarelą.Prace Kopczyńskiego mają dziś dużą wartość dokumentacyjną, w wielu przypadkach pokazują budynki już nieistniejące, które uległy zagładzie podczas II wojny światowej lub później podczas rozbudowy stolicy. Tak też jest w przypadku większości akwarel prezentowanych na wystawie.

Odsłonięcie malowidła Kucie kos Wojciecha Fangora MIEJSCE: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, siedziba główna KURATOR: dr Ewa Wieruch-Jankowska ARANŻACJA: Ksenia Góreczna

24 kwietnia – 22 lipca

W 1954 roku, 60 lat temu, na ścianie Muzeum Historycznego m.st. Warszawy Wojciech Fangor stworzył wyjątkowe dzieło – malowidło Kucie kos, przedstawiające scenę kucia broni dla powstańców styczniowych 1863 roku. Kucie kos jest drugim co do wielkości dziełem Fangora – ma wymiary 5,4 × 2,5 m, zajmuje całą ścianę sali muzealnej. Charakteryzuje je linearyzm i nasycenie barw wzmacniających siłę wyrazu. Twórczość Wojciecha Fangora, urodzonego w 1922 roku, ulega stałej metamorfozie. Od socrealizmu poprzez działania w przestrzeni (stworzył pierwszy environment w Polsce) i kolejne przeobrażenia – motywy kół i fal o zamglonych krawędziach i efekty nawiązujące do sztuki op-artu oraz malarstwo figuratywne. Krytycy sztuki zwracają uwagę na rolę matematyki, fizyki i logiki w jego twórczości. Jest nie tylko wybitnym malarzem, ale także grafikiem (jednym z twórców Polskiej Szkoły Plakatu), rzeźbiarzem i autorem projektów architektoniczno-urbanistycznych oraz jedynym polskim artystą, który miał indywidualną wystawę w Muzeum Salomona R. Guggenheima w Nowym Jorku. Na początku lat 50. artysta rozpoczął współpracę z architektem Stanisławem Zamecznikiem, który w tym czasie projektował stałą ekspozycję w nowo powstałym Muzeum Historycznym m.st. Warszawy. Efektem tej współpracy było Kucie kos. Miało znajdować się w sali poświęconej powstaniu styczniowemu. Z powodu zmiany koncepcji przestrzennej wystawy malowidło zostało zasłonięte przed jej otwarciem i nigdy nie było prezentowane.

Wernisaż obrazu Kucie kos Wojciecha Fangora. Fot. Krzysztof Skrabek Wojciech Fangor i prof. Janusz Durko, długoletni dyrektor Muzeum, podczas wernisażu obrazu Kucie kos.Fot. Krzysztof Skrabek

40


Wystawy czasowe

Robert Kołodziejski. Fot. Grażyna Kułakowska

Kucie kos – odnalezione dzieło Wojciecha Fangora O tym, że w połowie lat 50. na ścianie jednej z sal wystawowych Muzeum Historycznego Wojciech Fangor stworzył monumentalne malowidło, wiedziało niewiele osób. Informację o tym, gdzie znajduje się dzieło tego artysty, przekazywał kolejnym kustoszom dyrektor Muzeum prof. Janusz Durko. Nie zachowała się żadna dokumentacja powstawania kompozycji. Z inicjatywy pracującej w Muzeum dr Jolanty Niklewskiej rozpoczęliśmy poszukiwania obiektu. W styczniu 2012 roku odsłoniliśmy malowidło przykryte konstrukcją z listew i sklejki, pomyślaną tak, jakby jej wykonawcy chcieli zminimalizować uszkodzenia obrazu i zachować go w możliwie najlepszym stanie. Tak też się stało – gruba ściana z jednej strony i szczelna drewniana osłona z drugiej sprawiły, że odsłoniliśmy obraz o żywych barwach, prawie bez ubytków, świetnie zachowany. Z uwagi na ten stan zachowania konserwacja obrazu namalowanego temperą jajową na zagruntowanej sklejce, przymocowanej do ściany na konstrukcji z drewnianych listew, nie wymagała zbyt złożonych zabiegów. Zespół konserwatorów MHW oczyścił go z niewielkich zabrudzeń, podkleił fragmenty wykazujące tendencję do odspajania, uzupełnił ubytki podobrazia ze sklejki oraz grunt w nielicznych otworach po gwoździach trzymających zabezpieczającą ścianę i wykonał w tym miejscu retusze barwne. Na czas remontu wnętrz muzealnych, który rozpocznie się w 2014 roku, zdecydowaliśmy nie przenosić malowidła. Dzieło pozostanie na swoim miejscu, zabezpieczone specjalną konstrukcją, z nadzieją, że będzie współtworzyło nową wystawę stałą, zgodnie z intencją artysty. Robert Kołodziejski, Główny Konserwator Zbiorów Muzeum Historycznego m.st. Warszawy

Kuratorka wystawy, dr Ewa Wieruch-Jankowska, prezentuje ołówkowy szkic kompozycji przekazany Muzeum przez Wojciecha Fangora. Fot. Krzysztof Skrabek

Obraz namalowany jest techniką cloisonizmu, polegającą na operowaniu jednobarwną plamą, której artysta nadaje kształt poprzez obrysowanie wyraźnym konturem. Fot. Krzysztof Skrabek

41


Muzeum OdNowa

Ars Litographica – sztuka litografii ze zbiorów Muzeum Drukarstwa Warszawskiego MIEJSCE: Muzeum Drukarstwa Warszawskiego KURATOR: Barbara Rogalska ARANŻACJA: Joanna Makuch-Folwarska, Michał T. Horoszewicz PROJEKT KATALOGU: Izabela Wichrowska, Maria Biegańska TEKST W KATALOGU:

Michał T. Horoszewicz, Joanna Makuch-Folwarska

Wystawa pokazywała bogactwo i różnorodność techniki litografii, czyli druku z kamienia, oraz wybitne postaci z nią związane – Jana Siestrzyńskiego, lekarza i litografa, który 195 lat temu wykonał pierwszą litografię, był pionierem tej sztuki i nauczycielem pierwszego pokolenia litografów, oraz Maksymiliana Fajansa, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli chromolitografii, czyli litografii kolorowej. Jego dzieła Kwiaty i poezje oraz Wzory sztuki średniowiecznej można było zobaczyć na wystawie. Prezentowane były kamienie, wałek litograficzny i przybory do rysowania na kamieniu, m.in. kredki, oraz wytwory sztuki litograficznej – mapy, winiety, serie portretowe, reklamy, reprodukcje malarstwa.

Praski MDM. Życie codzienne osiedla Praga II MIEJSCE: Muzeum

Warszawskiej Pragi, Wytwórnia Wódek Koneser ul. Ząbkowska 27/31 (tymczasowa siedziba) KURATORKA: Katarzyna Kuzko-Zwierz ARANŻACJA WYSTAWY I PROJEKT FOLDERU:

Klementyna Świeżewska

Makieta osiedla Praga II, na ścianie stereoskopy. Fot. Grażyna Kułakowska

7 maja – 29 listopada

16 maja – 28 września

W przeszłości na terenach dzisiejszego osiedla Praga II istniały miasteczka Praga i Golędzinów, jednak w pierwszej połowie XIX wieku była to otwarta przestrzeń, w większości niezabudowana ze względu na bliskość Fortu Śliwickiego. W kolejnych latach zlokalizowano tu carskie koszary służące polskiej armii po odzyskaniu przez nasz kraj niepodległości. Po II wojnie światowej ów teren przeznaczono pod zabudowę mieszkaniową, której tak brakowało w zniszczonej Warszawie. W ten sposób w krajobrazie Pragi pojawiły się trzy osiedla – każde z nich w zupełnie innym typie zabudowy – modernistyczne, socrealistyczne – ochrzczone nieco na wyrost „praskim MDM-em”, i osiedle z wysokimi blokami, w których mieszkania miały wyższy standard wyposażenia, ale mniejszy metraż.  Na wystawie prezentowane były zarówno założenia urbanistyczne i społeczne osiedla Praga II, jak i jego funkcjonowanie na co dzień. Na dużych planszach zostały przedstawione projekty i fotografie dokumentujące proces budowy, zaś w stereoskopach, do których trzeba było zajrzeć – zdjęcia obrazujące codzienne życie na osiedlu, pozyskane od mieszkańców. Wystawę wypełniały również dźwięki – opowieści tych, którzy od wczesnych lat 50. XX wieku zaludniali nową część miasta, borykając się z problemami mieszkaniowymi, placem budowy wokół domów i w końcu zadomawiając się w przestrzeni osiedla. Można ich było posłuchać, przysiadając na ławkach i korzystając z zainstalowanych przy nich słuchawek. Szczególną atrakcję stanowiła makieta osiedla, pozwalająca zrozumieć ideę całego założenia. Jej również towarzyszyły wspomnienia o sklepach, kawiarniach, kinach i innych ważnych miejscach, których można było posłuchać, nakładając słuchawki. Folder wystawy zawierał mapę osiedla Praga II i najbliższej okolicy z zaznaczonymi miejscami opisanymi we wspomnieniach mieszkańców.

42


Wystawy czasowe

W stereoskopach można było obejrzeć zdjęcia codziennego życia na osiedlu Praga II, udostępnione na wystawę przez mieszkańców. Fot. Grażyna Kułakowska

Wejście na wystawę Praski MDM. Życie codzienne osiedla Praga II w Wytwórni Wódek Koneser. Fot. Grażyna Kułakowska

Warszawa mlekiem i miodem płynąca MIEJSCE: Muzeum

Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej KURATORKI: Paula Alaborska, Anita Chodkowska ARANŻACJA: Stanisław Miszkiel PROJEKT FOLDERU I IDENTYFIKACJI GRAFICZNEJ WYSTAWY:

Anna Światłowska

18 maja – 11 listopada

Mieszkańcy Warszawy na przełomie XIX i XX wieku borykali się z wieloma problemami zdrowotnymi, wynikającymi z nieodpowiedniej i ubogiej diety oraz braku wiedzy na temat wpływu żywienia na zdrowie. Podejmowane przez farmaceutów i lekarzy akcje uświadamiające konieczność dostarczania organizmowi odpowiednich składników odżywczych miały zmienić niewłaściwe przyzwyczajenia. Publikowane prace popularyzowały ten temat, a w laboratoriach aptecznych opracowywano szeroko reklamowane specyfiki wzmacniające organizm. Ich podstawą były mleko i miód. W polsko-angielskim folderze opisane zostały dzieje kuracji mlekiem i miodem na podstawie artykułów z warszawskiej prasy.

Identyfikacja graficzna i folder wystawy. Projekt Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

43


Muzeum OdNowa

Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa MIEJSCE: Muzeum

Woli Monika Bryl WSPÓŁPRACA: Anna Łopieńska-Lipczyk, Wojciech Lipczyk ARANŻACJA: Michał Jońca KURATORKA: dr

PROJEKT KATALOGU I IDENTYFIKACJI

Anna Światłowska dr Monika Bryl MULTIMEDIA: Hanna Nowak-Radziejowska KIEROWNIK PROJEKTU: Maria Ejchman GRAFICZNEJ:

TEKST W KATALOGU:

16 lipca – 11 listopada

Ponad 150-letnia obecność rodu Łopieńskich w polskim brązownictwie artystycznym, zapoczątkowana w 1862 roku, trwa do dziś. Niewielki początkowo warsztat następne pokolenia podniosły do rangi przedsiębiorstwa zatrudniającego kilkadziesiąt osób i realizującego zamówienia z terenu całego imperium rosyjskiego. Wyroby firmy, funkcjonującej pod szyldem Bracia Łopieńscy, przez wiele dziesiątków lat zdobiły i teraz jeszcze zdobią wnętrza prywatnych domów i gmachów użyteczności publicznej, a odlane w niej pomniki i rzeźby stanowią dalej istotną część pejzażu nie tylko Warszawy, ale i innych miast naszego kraju. Mimo upaństwowienia wytwórni po ostatniej wojnie rodzinna tradycja nie wygasła. Upór i umiłowanie zawodu ostatniego z męskich potomków rodu – Tadeusza Łopieńskiego – sprawił, że kontynuuje ją Pracownia Metalowej Sztuki Zdobniczej d. Bracia Łopieńscy, którą kierują obecnie córka Tadeusza, Anna Łopieńska-Lipczyk, oraz jej mąż Wojciech Lipczyk. Andrzej Sołtan (ze wstępu do katalogu)

Folder wystawy. Projekt Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski Fragment ekspozycji. Projekt aranżacji Michał Jońca. Fot. Adrian Czechowski

44


Wystawy czasowe

Aplika w stylu Ludwika XV, Bracia Łopieńscy, ok. 1900 roku, własność kolekcja rodzinna. Fot. Adrian Czechowski

Obiekty na wystawę udostępnili: Muzeum Diecezjalne w Płocku, Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie, Muzeum Lubelskie, Muzeum Mazowieckie w Płocku, Muzeum Narodowe w Kielcach, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych przy Cechu Złotników, Zegarmistrzów, Optyków, Grawerów i Brązowników w Warszawie, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, Muzeum w Chorzowie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Sekcja Rękawiczników Cechu Kuśnierzy, Kożuszkarzy, Rękawiczników i Garbarzy w Warszawie, Skarbiec Archikatedry Lubelskiej, Zamek Królewski w Warszawie oraz Dom Aukcyjny REMPEX, rodzina Chłapowskich, Anna Łopieńska-Lipczyk i Wojciech Lipczyk, Piotr Miernik, Galeria ZERA, Roman J. Przesmycki, Dom Aukcyjny Ostoya, Piotr Radwan-Röhrenschef, Sylwester Rudnik, Adam Wojtasik.   Projekt dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Program: Dziedzictwo kulturowe, priorytet: Wspieranie działań muzealnych, instytucja zarządzająca Priorytetem: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, nazwa zadania: Bracia Łopieńscy – tytani warszawskiego brązownictwa (organizacja wystawy wraz z wydaniem katalogu), kwota dofinansowania: 40 000 zł, wkład własny: 22 186 zł, przychody z tytułu realizacji zadania (sprzedaż katalogu): 4578 zł). Dwujęzyczny, polsko-angielski katalog wystawy (z francuskim streszczeniem tekstu głównego) zawiera teksty dotyczące czterech pokoleń Łopieńskich i rozwoju ich warsztatu odlewniczego, kolorowe fotografie większości prezentowanych na wystawie obiektów oraz noty katalogowe wszystkich eksponatów.

Różne drogi odbudowy MIEJSCE: Piwnice Muzeum Historycznego m.st. Warszawy ORGANIZATOR: Polska Misja Historyczna w Niemczech KURATOR: Renata Skowrońska PROJEKT GRAFICZNY PLANSZ:

Jochen Kleinhenz Krzysztof Ruść

ARANŻACJA:

19 lipca – 31 sierpnia

Tematem planszowej wystawy były wojenne zniszczenia i późniejsza odbudowa wybranych miast Polski – Warszawy, Gdańska, Wrocławia – oraz Niemiec – Würzburga, Schweinfurtu i Aschaffenburga. Wystawa pokazywana była także w Würzburgu, Toruniu i Szczecinie. Towarzyszyło jej wydawnictwo omawiające różne podejścia i filozofie odbudowy w Polsce i Niemczech. W wernisażu uczestniczyli autorzy wystawy z Würzburga i przedstawiciele Ambasady Niemiec.

Otwarcie wystawy Różne drogi odbudowy w odremontowanych piwnicach siedziby głównej MHW przy Rynku Starego Miasta. Fot. Grażyna Kułakowska

45


Muzeum OdNowa

Zawód: Architekt – wystawa w ramach 5. edycji festiwalu Warszawa w Budowie MIEJSCE: Muzeum

Historyczne m.st. Warszawy, siedziba główna WSPÓŁORGANIZATOR: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie KURATOR WYSTAWY: Tomasz Fudala KONSULTACJE MERYTORYCZNE: arch. Grzegorz Buczek, dr Marek Czapelski ARANŻACJA: 137kilo Architekci IDENTYFIKACJA WIZUALNA FESTIWALU:

Ludovic Balland, Typography Cabinet, Bazylea

MECENAS 5. EDYCJI FESTIWALU WARSZAWA W BUDOWIE:

Totalizator Sportowy SA

Makieta aranżacji sal wystawy Zawód: Architekt autorstwa pracowni 137kilo Architekci. Fot. Adrian Czechowski

13 października 2013 – 6 stycznia 2014

Wystawa Zawód: Architekt była głównym wydarzeniem 5. edycji festiwalu Warszawa w Budowie, który w 2013 roku po raz pierwszy został zorganizowany wspólnie przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i Muzeum Historyczne m.st. Warszawy. Ekspozycja składała się z dwóch części – historycznej, nawiązującej do wystawy Warszawa wczoraj, dziś, jutro, zorganizowanej z inicjatywy prezydenta Stefana Starzyńskiego, otwartej 13 października 1938 roku w Muzeum Narodowym, oraz współczesnej, odnoszącej się do aktualnych zagadnień, głównie w zakresie ładu przestrzennego Warszawy. Wystawa Zawód: Architekt, odnosząc się do tamtego legendarnego pokazu, opierała się na oryginalnych obiektach uzupełnionych muzealiami z kolekcji Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Były to m.in. zeszyty fotograficzne Zofii Chomętowskiej. Zdjęcia pochodzą z lat 30. i dokumentują architekturę miasta, szczególnie wnętrza warszawskich pałaców, a także przedwojenne życie towarzyskie, toczące się w kawiarniach i klubach. Fotografie te Chomętowska wykonała na wystawę Warszawa wczoraj, dziś, jutro, do której przygotowywała fotogramy i dokumentację. Zespół 4000 negatywów tej autorki stał się w latach 70. zasadniczym zbiorem fotografii Muzeum Historycznego m.st. Warszawy.

Wernisaż wystawy Zawód: Architekt. Na otwartej scenie na Rynku Starego Miasta stoją od lewej prof. Małgorzata Omilanowska, podsekretarz stanu w MKiDN, dr Jarosław Trybuś, zastępca dyrektora ds. merytorycznych MHW, Tomasz Fudala z Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie – kurator wystawy i Stefanie Peter – współkuratorka festiwalu Warszawa w Budowie. Fot. Grażyna Kułakowska

Wernisaż wystawy Zawód: Architekt. Dziedziniec muzealny. Fot. Grażyna Kułakowska

46


Wystawy czasowe

Fotografie Warszawy Zofii Chomętowskiej ze zbiorów MHW. Fot. Grażyna Kułakowska

Rola współczesnych architektów w tworzeniu miasta została pokazana w taki sposób, jak na wystawie z 1938 roku zrobił to prezydent Starzyński. Poprosił on o współpracę i informacje wszystkie agendy miejskie. Również na wystawie Zawód: Architekt zaprezentowano najnowsze, nieznane powszechnie informacje o Warszawie, opracowane na podstawie badań i danych z różnych wydziałów Urzędu Miasta.

Fragment ekspozycji Zawód: Architekt. Fot. Grażyna Kułakowska

Na wystawie pokazano 50 obiektów z kolekcji MHW i około 250 wypożyczonych z innych instytucji. Wystawie towarzyszył bogaty program imprez – ponad 30 cykli wykładów, warsztatów, seminariów, sesji odbyło się w audytoriach MHW i MSN. Wykłady połączone z warsztatami wygłosili pracownicy MHW: Pomysł na Stare Miasto – Barbara Hensel-Moszczyńska, kierownik Działu Historii Warszawy, oraz Projektować w dużej skali i Plany Warszawy 1897–1945 – Paweł E. Weszpiński z Działu Planów i Rysunków Architektonicznych. W ramach spotkań związanych z wystawą można było zwiedzać Tor Wyścigów Konnych Służewiec należący do Totalizatora Sportowego.

Podczas wystawy odbywały się rodzinne warsztaty związane z architekturą i projektowaniem. Fot. Grażyna Kułakowska

47


Muzeum OdNowa

22 października 2013 – 19 stycznia 2014

Polska w rytmie tanga MIEJSCE:

Muzeum Woli

ORGANIZATORZY: Muzeum

Teatralne, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Fundacja Kulturo, Muzeum Woli, Muzeum Historyczne m.st. Warszawy KURATORKI: Katarzyna Włodarska-Ogidel, Marta Zembrzuska ARANŻACJA: Anna Śliwka, Agata Wierzbicka PROJEKCJE MULTIMEDIALNE: Zdzisław Staszewski, Hermes Cristian Rubin PROJEKT KATALOGU I IDENTYFIKACJI GRAFICZNEJ: Anna

Światłowska TEKSTY W KATALOGU: Waldemar Dąbrowski, Hermes Cristian Rubin, Katarzyna Włodarska-Ogidel, Sylwia Rubin-Krukowska, Marta Zembrzuska, Tomasz Lerski, Wojciech Świdziński

Katalog wystawy, projekt Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

Wystawa będąca częścią festiwalu Polskie tango – 100 lat tanga w Polsce prezentowała historię tanga w naszym kraju, począwszy od pierwszego spektaklu – Targ na dziewczęta, którego premiera odbyła się 28 października 1913 roku w Teatrze Nowości w Warszawie. Tango szybko zdobyło popularność w stolicy i na trwałe zagościło w warszawskich kawiarniach, teatrach, kabaretach. Dlatego postacie twórców i wykonawców polskiego tanga zostały ukazane na tle życia kulturalnego i rozrywkowego przedwojennej Warszawy. Na wystawie prezentowane były literatura, muzyka, kostiumy, nagrania i postaci złotej epoki polskiego tanga. Polsko-hiszpański katalog zawiera teksty o historii tanga w Polsce i zdjęcia ze zbiorów Muzeum Teatralnego w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej.

Fragment wystawy Polska w rytmie tanga. Fot. Grażyna Kułakowska

48


Wystawy czasowe

28 listopada 2013 – 12 stycznia 2014

Ekspedycje. Odkrywanie Rennes, Warszawy i Tarragony Woli Muzeum Woli, Grupa Pedagogiki i Animacji Społecznej Praga Północ, Instytut Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, L’age de la tortue KURATORZY WYSTAWY: Anna Banaś, Romain Louvel ARANŻACJA WYSTAWY: Anna Met FINANSOWANIE: Komisja Europejska

Wystawa Ekspedycje. Odkrywanie Rennes, Warszawy i Tarragony odbyła się w ramach programu Laboratorium miasta i prezentowała rezultaty polsko-francusko-hiszpańskiego projektu badań nad miastem.  Ekspedycje są działaniem interdyscyplinarnym – eksperymentem na styku badań społecznych, edukacji i sztuki. Uczestnicy wspólnie odbyli serię wypraw do trzech miast: Tarragony w Hiszpanii, Rennes we Francji oraz Warszawy, mieszkali w dzielnicach uznawanych za problematyczne. W Warszawie – na Pradze Północ, przy ul. Stalowej i Brzeskiej. Rezultatem Ekspedycji jest kolekcja prac pokazywanych na wystawie: rysunków, fotografii, wideo, notatek, nagrań audio i obiektów, będących zapisem eksperymentu.

Seminarium Miejskie ekspedycje

Równolegle z wystawą odbywało się dwudniowe seminarium Miejskie ekspedycje. Było ono okazją do zastanowienia się w gronie badaczy, artystów i aktywistów nad różnorodnymi metodami badań miejskich. Wśród wykładowców i dyskutantów byli polscy, francuscy i hiszpańscy uczestnicy projektu Ekspedycje oraz m.in. Bogna Świątkowska z Fundacji Bęc Zmiana, Szymon Pietrasiewicz z Pracowni Sztuki Zaangażowanej Społecznie „Rewiry”  z Lublina czy Katarzyna Kuzko-Zwierz z Muzeum Warszawskiej Pragi.

MIEJSCE: Muzeum ORGANIZATORZY:

KURATORKA SEMINARIUM:

Zofia Dworakowska CZAS TRWANIA: 28–29 listopada

Fragmenty wystawy Ekspedycje. Fot. Grażyna Kułakowska

49


Muzeum OdNowa

3 grudnia 2013 – 31 stycznia 2014

Portrety rodziny Fergussonów-Tepperów MIEJSCE: Muzeum

Woli Bochiński ARANŻACJA: Anna Światłowska, Krzysztof Ruść KURATOR: Jacek

PROJEKT FOLDERU I IDENTYFIKACJI GRAFICZNEJ: Anna

Światłowska

Identyfikacja graficzna wystawy Portrety rodziny Fergussonów-Tepperów, projekt Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

Dziewięć portretów członków rodziny Piotra Fergussona-Teppera (1732–1794), najbogatszego warszawskiego bankiera drugiej połowy XVIII wieku, pokazano po raz pierwszy. Namalował je w Warszawie w roku 1780 berliński pastelista, Johann Bardou. Prezentowane na wystawie obrazy zostały zakupione w Anglii. Po 233 latach powróciły do Warszawy, aby wzbogacić kolekcję portretów mieszkańców stolicy Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Należą do najcenniejszych nabytków MHW ostatnich lat i są jedną z niewielu zachowanych pamiątek po rodzinie, która kształtowała gospodarcze oblicze Warszawy drugiej połowy XVIII wieku. Ich zakup był możliwy dzięki dofinansowaniu przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Program: Kolekcje, priorytet – Kolekcje muzealne, instytucja zarządzająca Priorytetem: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, nazwa zadania: Zakup kolekcji portretów rodziny Piotra Fergussona-Teppera do zbiorów MHW (9 obrazów), kwota dofinansowania: 89 000 zł, wkład własny: 28 997 zł).

Wystawa Portrety rodziny Fergussonów-Tepperów w Muzeum Woli. Fot. Grażyna Kułakowska

Liczba obiektów prezentowanych na wystawach czasowych w Muzeum w 2013 roku

6027

Obiektów

2038

3989

Obiektów z kolekcji MHW

Obiektów wypożyczonych z innych instytucji i muzeów

50


Š Nicolas Grospierre


Nowa wystawa główna Aby umożliwić odbiorcy poznanie i zrozumienie Warszawy, tworzymy na podstawie obiektów i aktualnego stanu wiedzy wystawę pokazującą procesy kształtujące miasto i jego historię Założenia programowe

Zespół ds. wystawy głównej

Od początku prac naszego zespołu z rozmysłem posługuję się określeniem wystawa główna, nie zaś wystawa stała. Stałość, niezmienność, wobec postępów badań historycznych oraz intelektualnych przewartościowań zmieniających naszą perspektywę, jest balastem – nie zaletą. Wystawa główna, by pozostawać wiecznie młodą, powinna stanowić centrum życia i działalności Muzeum. Aby tak się stało, musi być uzupełniana programem towarzyszącym, na który składają się: wystawy czasowe (planowane w kilkuletniej perspektywie), działania edukacyjne i popularyzatorskie, program badań oraz powstające w ich efekcie opracowania naukowe. Spójna z tak rozumianą wystawą główną powinna być zarówno polityka gromadzenia zbiorów, jak i produkcja pamiątek czy działania wizerunkowe. Celem wystawy głównej i programu towarzyszącego jest umożliwienie odbiorcy poznania i zrozumienia Warszawy. Szeroka panorama dziejów, którą przedstawimy, winna zapewniać możliwie swobodny wybór wątków i tropów zgłębiania historii miasta. Wobec tak wielu punktów zapalnych w dziejach Warszawy, wydarzeń ocenianych niejednoznacznie uczciwą postawą jest danie odbiorcy możliwości podążania jedną ze ścieżek, które dla niego przygotujemy. Nie chodzi tu o uchylanie się od odpowiedzialności za stworzenie spójnej wizji dziejów miasta. Winniśmy pokazać możliwie szeroki obraz zjawiska, co uchroni nas przed uwikłaniem w chwilowe koniunktury polityczne czy ideologiczne. Wystawa główna czy raczej program, którego jest ona jądrem, powinna być centralną częścią strategii Muzeum do roku 2034. Pojemność koncypowanego wraz z wystawą wielowątkowego i elastycznego programu oddala od nas niebezpieczną pokusę powiedzenia przez wystawę „wszystkiego, co da się powiedzieć”. Gdybyśmy ulegli tej pokusie, nasza praca skazana byłaby na porażkę.

W lutym rozpoczęły się prace nad nową wystawą główną Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, której otwarcie planowane jest na rok 2017 w zmodernizowanych wnętrzach kamienic przy Rynku Starego Miasta. Jako pierwsze zebrało się kolegium ds. programowych, powołane przez Dyrektor Muzeum, Ewę Nekandę-Trepkę, by opracować założenia programowe dla Muzeum. W jego skład weszli pracownicy MHW: dr Hubert Kowalski, Andrzej Sołtan, dr Jarosław Trybuś i eksperci spoza Muzeum: Ewa Domanus, Tomasz Fudala, Joanna Kusiak, Grzegorz Piątek, Bogna Świątkowska, Dariusz Śmiechowski, dr Aleksander Tarkowski. 11 lipca prace rozpoczął zespół ds. wystawy głównej, który tworzą pracownicy merytoryczni Muzeum. Zespołem kieruje dr Jarosław Trybuś, kierownikiem projektu jest Jakub Supera. W skład zespołu weszli: Jacek Bochiński, Anita Chodkowska, dr Anna Kotańska, Katarzyna Kuzko-Zwierz, Barbara Hensel-Moszczyńska, dr Jolanta Niklewska, dr Tomasz Pruszak, Andrzej Sołtan, Aleksandra Sołtan-Lipska, Katarzyna Wagner, Paweł E. Weszpiński. Praca nad wystawą została podzielona na 7 etapów: opracowanie koncepcji ogólnej, opracowanie koncepcji merytorycznej, opracowanie regulaminu konkursu na projektanta wystawy głównej, ogłoszenie konkursu na projektanta wystawy głównej, wyłonienie projektanta, opracowanie projektu wykonawczego wystawy głównej, produkcja wystawy głównej. 24 października zespół zakończył pracę nad koncepcją ogólną wystawy i rozpoczął pracę nad jej koncepcją merytoryczną. Zakończenie tego etapu planowane jest na przełom kwietnia i maja 2014 roku.

dr Jarosław Trybuś, zastępca dyrektora ds. merytorycznych MHW

52


Kalendarium lipiec – sierpień powołanie spośród pracowników Muzeum zespołu ds. wystawy głównej prezentacja wstępnej koncepcji prac nad wystawą dyskusja na temat kształtu wystawy stworzenie 15 przykładowych profili zwiedzających, obejmujących m.in.: charakterystyki postaci motywacje nastawienie przewidywane zachowania i zainteresowania wrzesień stworzenie listy 43 elementów wystawy głównej (na podstawie informacji znajdujących się w profilach zwiedzających), zawierającej m.in.: dobór obiektów dobór tematów charakter wnętrz Muzeum sposób organizacji ekspozycji sposób przedstawiania obiektów formę przekazu nośniki treści jakość podpisów metody utrwalania pobytu w muzeum stworzenie schematu relacji elementów wystawy głównej stworzenie ścieżki procesu tworzenia wystawy głównej zidentyfikowanie motywacji członków zespołu, które posłużyły jako punkt wyjścia do sformułowania idei wystawy głównej

grudzień stworzenie roboczych opisów elementów wystawy głównej, zawierających informację o zakresie każdego z nich wraz z propozycją osób, które powinny zostać zaangażowane do ich realizacji stworzenie opisu 35 profili osób zaangażowanych w tworzenie wystawy głównej, obejmujących pożądane kompetencje, wykształcenie, doświadczenie. Przykładowe profile: historyk historyk sztuki realizator (inżynier) dźwięku redaktor akustyk archiwista grafik konserwator pracownik techniczny

październik stworzenie prototypów zadania konkursowego stworzenie na podstawie prototypów listy umiejętności, które mają zostać sprawdzone za pomocą zadania konkursowego opracowanie koncepcji ogólnej, struktury organizacyjnej oraz modelu podejmowania decyzji w pracach nad projektem wykonawczym wystawy głównej Muzeum

Prace zespołu ds. wystawy głównej. Fot. Adrian Czechowski

53

Członkowie zespołu ds. wystawy głównej uczestniczyli w pierwszym z sześciu seminariów dotyczących nowej muzeologii. Autorem koncepcji oraz prowadzącym był dr Andrzej Leśniak – historyk sztuki, absolwent filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim, stypendysta Rządu Francuskiego, laureat nagrody im. ks. prof. Szczęsnego Dettloffa na najlepszą pracę naukową młodego historyka sztuki. Podstawę seminarium stanowiła analiza książki Bjørnara Olsena, W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów, która ukazała się nakładem IBL PAN kilka tygodni wcześniej. Prace nad koncepcją merytoryczną wystawy będą kontynuowane przez cały rok 2014. Jedno z najważniejszych wyzwań to wybór tych spośród 300 tysięcy obiektów, które staną się trzonem nowej wystawy głównej Muzeum.


Nowa wystawa stała w Muzeum Warszawskiej Pragi Priorytetowym zadaniem pracowników MWP w 2013 roku było opracowanie założeń merytorycznych wystawy stałej, które stanowiły podstawę do ogłoszenia konkursu na koncepcję scenariusza oraz koncepcję plastyczno-przestrzenną wystawy Istotnym elementem procesu powstawania wystawy stałej Muzeum Warszawskiej Pragi były konsultacje społeczne dotyczące założeń merytorycznych ekspozycji. Odbyły się one 19 (24 gości) i 24 czerwca (19 gości) w Urzędzie Dzielnicy Praga Północ oraz Centrum Promocji i Kultury przy ul. Podskarbińskiej. Organizatorem konsultacji było Muzeum Historyczne m.st. Warszawy i jego oddział – Muzeum Warszawskiej Pragi. Spotkanie miało na celu prezentację programu funkcjonalnego Muzeum, omówienie założeń merytorycznych ekspozycji stałej i zebranie opinii dotyczących kluczowych

W sierpniu został ogłoszony konkurs. Na budowie i w biurze Muzeum odbyło się 7 spotkań konsultacyjnych dla jego uczestników. Wpłynęło 8 projektów. Prace konkursowe prezentowane były przez sędziego referenta, Mateusza Świętorzeckiego, członka Kolegium Sędziów Konkursowych SARP, a oceniło je jury w składzie:

zagadnień w warunkach organizowanego w 2013 roku konkursu. Na potrzeby wystawy przeprowadzono kwerendy w zbiorach Muzeum Techniki w Warszawie oraz Archiwum Państwowego w Warszawie. Istotnymi elementami nowej wystawy będą wykonane w 2013 roku faksymile dokumentu lokacyjnego Pragi z 1648 roku oraz powstała w 2012 roku makieta Pragi w skali 1:300. Przeprowadzone zostały także konsultacje z prof. Pawłem Jakubowskim – konserwatorem polichromii znajdujących się w zabytkowej części siedziby Muzeum.

Aleksandra Wasilkowska Jarosław Jóźwiak Barbara Hensel-Moszczyńska prof. Lech Królikowski dr Tomasz Makowski Janusz Owsiany dr Grzegorz Rytel Bogna Świątkowska dr Jarosław Trybuś Krzysztof Tyszkiewicz

54

Identyfikacja graficzna konkursu, plakat. Projekt Anna Światłowska.

WICEPREZESKA ODDZIAŁU WARSZAWSKIEGO SARP – PRZEWODNICZĄCA SĄDU KONKURSOWEGO P.O. DYREKTORA CENTRUM KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ URZĘDU M.ST. WARSZAWY KIEROWNICZKA DZIAŁU HISTORII WARSZAWY MUZEUM HISTORYCZNEGO M.ST. WARSZAWY VARSAVIANISTA, TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ WARSZAWY DYREKTOR BIBLIOTEKI NARODOWEJ, CZŁONEK RADY MUZEUM HISTORYCZNEGO M.ST. WARSZAWY STOWARZYSZENIE MONOPOL WARSZAWSKI WYKŁADOWCA NA WYDZIALE ARCHITEKTURY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ, PROJEKTANT WYSTAW PREZESKA FUNDACJI NOWEJ KULTURY BĘC ZMIANA, PRZEWODNICZĄCA SPOŁECZNEJ RADY KULTURY PRZY PREZYDENCIE M.ST. WARSZAWY ZASTĘPCA DYREKTORA DS. MERYTORYCZNYCH MUZEUM HISTORYCZNEGO M.ST WARSZAWY PRZEWODNICZĄCY DZIELNICOWEJ KOMISJI DIALOGU SPOŁECZNEGO W DZIELNICY PRAGA PÓŁNOC


Konkurs został rozstrzygnięty 17 grudnia, ogłoszenie wyników i wystawa pokonkursowa odbyły się w przestrzeniach Wytwórni Wódek Koneser na Pradze dzięki współpracy z firmą BBI Development.

I NAGRODA (50 000 ZŁ) – 137kilo Architekci – Jan Sukiennik z kuratorką Charlie Koolhaas, projektanci – Jan Sukiennik oraz Bartłomiej Popielak, Agata Nowak, Małgorzata Piotrowska, Cezary Kępka, Krzysztof Ścibiorski

Ogłoszenie wyników konkursu na wystawę stałą Muzeum Warszawskiej Pragi w praskim Koneserze. Na zdjęciu Hanna Gronkiewicz-Waltz, prezydent Warszawy, i Aleksandra Wasilkowska, wiceprezeska oddziału warszawskiego SARP, przewodnicząca jury. Fot. Grażyna Kułakowska

Agata Nowak, współprojektantka zwycięskiej pracy objaśnia projekt prezydent Warszawy. Fot. Grażyna Kułakowska

Fragment koncepcji kuratorskiej zwycięskiej pracy:

Charakter współczesnej Pragi wynika w dużym stopniu z faktu, że w większości ominęły ją zniszczenia II wojny światowej, a po wojnie pozostała zaniedbaną, ale też fascynującą częścią Warszawy. Muzeum Warszawskiej Pragi będzie pełniło funkcję dynamicznego centrum na mapie regenerującej się dzielnicy, która wyrasta na jeden z wiodących ośrodków działalności twórczej w Polsce. […] Największym wyzwaniem było odniesienie się do układu komunikacyjnego Muzeum oraz nielinearnego sposobu poruszania się pomiędzy salami i budynkami. Zdecydowano się więc na „szufladkowe” podejście do każdej sali, tworząc wzajemnie uzupełniające się podejścia do przestawienia różnorakich zjawisk w czasie i przestrzeni. […]

Plansza konkursowa zwycięskiego projektu na wystawę stałą w Muzeum Warszawskiej Pragi autorstwa 137kilo Architekci i Charlie Koolhaas

Mural autorstwa Radosława Lenczewskiego był elementem wystawy pokonkursowej. Fot. Grażyna Kułakowska

– KIPP Projekt Sp. z o.o. TEMPORA S.A. WYRÓŻNIENIA – ARCHISTUDIO Sp. z o.o. oraz JAZ+ ARCHITEKCI Żmijewski, Jaworski, Masse S.C. II NAGRODA

III NAGRODA –

55

Wystawa pokonkursowa zaaranżowana w poprzemysłowym budynku Wytwórni Wódek Koneser na Pradze. Fot. Grażyna Kułakowska


Š Nicolas Grospierre


Zbiory Przeniesienie zbiorów na czas remontu Dzięki przychylności zarządu Pałacu Kultury i Nauki na preferencyjnych warunkach wynajęte zostały pomieszczenia na dwóch piętrach Pałacu. W czasie remontu siedziby głównej Muzeum mieścić się tam będą magazyny i pracownie merytoryczne. Zadanie przeniesienia zbiorów realizowane jest w trybie projektowym. Projekt koordynuje Grzegorz Konsalik, Główny Inwentaryzator Zbiorów.

Grzegorz Konsalik, Fot. Grażyna Kułakowska

Projekt: Przeprowadzka Planowana modernizacja siedziby głównej MHW spowodowała konieczność przeniesienia zbiorów oraz pracowni i działów obsługujących zbiory do siedziby zastępczej w Pałacu Kultury i Nauki, w którym Muzeum wynajęło ponad 1500 m² powierzchni biurowo-magazynowej. Od początku maja 2013 roku w siedzibie tymczasowej trwały prace adaptacyjne, m.in. zainstalowano w magazynach zbiorów nowoczesne elektroniczne systemy alarmowe, elektromagnetyczny depozytor kluczy, zaprojektowano nową sieć komputerową. Logistyczne przygotowania do rozpoczęcia przeprowadzki zbiorów oraz działów merytorycznych i pracowni rozpoczęły się w początkach marca 2013 roku. W tym celu został powołany Komitet sterujący, złożony z Dyrektora Muzeum oraz jego zastępców, koordynujący i zatwierdzający wszystkie działania podejmowane w ramach przeprowadzki. Komitet sterujący powołał Kierownika projektu (Główny Inwentaryzator Zbiorów) oraz jego trzech Zastępców: ds. skontrum zbiorów, ds. konserwatorskich oraz ds. logistyki transportu i infrastruktury technicznej. Powołano także kilka zespołów realizacyj-

nych, podlegających bezpośrednio Zastępcom Kierownika projektu. Łącznie w realizację projektu zostało zaangażowanych ponad 40 pracowników Muzeum. Otrzymali oni zadanie przeprowadzenia skontrum zbiorów, równoległego ich pakowania (ponad 230 000 muzealiów oraz około 60 000 nie-muzealiów), a następnie przewiezienia do magazynów tymczasowych w PKiN. W tym celu Kierownik projektu opracował szczegółowy harmonogram i zasady przeniesienia zbiorów. Jednocześnie, dzięki zmianom w regulaminie organizacyjnym Muzeum, na wniosek Głównego Inwentaryzatora Zbiorów dokonano zmian w systemie zarządzania magazynami zbiorów, co z kolei dało możliwość reorganizacji tychże magazynów. Specjalnie w tym celu w strukturze Muzeum utworzono dział, który zajął się organizacją magazynów oraz tworzeniem nowej – elektronicznej – ewidencji magazynowej zbiorów. Przewóz zbiorów do nowych magazynów w PKiN trwa od początku września 2013 roku. Zakończenie planowane jest do końca maja 2014 roku. Transporty odbywają się regularnie – 2 dni w tygodniu,

58

według określonych procedur, z zachowaniem podstawowych zasad bezpieczeństwa (konwoje zbiorów z uzbrojoną ochroną). Równolegle rozpoczęła się likwidacja magazynów w oddziałach MHW (ze względu na złe warunki przechowywania) oraz przewożenie zbiorów do magazynów centralnych w PKiN. Wyjątkiem będzie nowa siedziba Muzeum Warszawskiej Pragi, w której przewidziano magazyny zbiorów o powierzchni ponad 400 m². Zostaną one wykorzystane nie tylko na potrzeby zbiorów MWP, ale również pomieszczą część zbiorów znajdujących się w siedzibie głównej i innych oddziałach. Przewożenie zbiorów do magazynów w MWP planowane jest od października do grudnia 2014 roku i zamknie realizację projektu przeprowadzki Muzeum. Grzegorz Konsalik, Główny Inwentaryzator Zbiorów


Koszty przeprowadzki w 2013 roku

340 811,64 zł 152 361,28 zł

97 419,50 zł

48 267,69 zł

18 865,00 zł

11 901,78 zł

9243,65 zł

2 752,74 zł

Wynajem powierzchni w PKiN

Adaptacja wnętrz

Materiały pakunkowe

Wynagrodzenie dla pracowników

Inne

Eksploatacja

Samochód, paliwo, parking

Schemat organizacyjny prac zespołu koordynującego przeprowadzkę zbiorów i działów z siedziby głównej Muzeum do siedziby tymczasowej w PKiN

Komitet sterujący ZASTĘPCA DYREKTORA DS. MERYTORYCZNYCH

DYREKTOR

Ewa Nekanda-Trepka

dr Jarosław Trybuś

ZASTĘPCA DYREKTORA DS. ADMINISTRACYJNO – INWESTYCYJNYCH

Artur Zbiegieni

KOORDYNATOR DS. BADAWCZO – NAUKOWYCH

dr Hubert Kowalski

Kierownik projektu

Biuro projektu Agata Korycka

Grzegorz Konsalik GŁÓWNY INWENTARYZATOR ZBIORÓW

Z-ca kierownika projektu ds. konserwatorskich

Robert Kołodziejski

GŁÓWNY KONSERWATOR ZBIORÓW

Z-ca kierownika projektu ds. skontrum zbiorów

Z-ca kierownika projektu ds. logistyki transportu i infrastruktury technicznej

dr Tomasz A. Pruszak

Wojciech Walusiński

KIEROWNIK DZIAŁU INWENTARYZACJI ZBIORÓW

Zespół ds. nadzoru konserwatorskiego i pakowania zbiorów Beata Galperyn-Kołodziejska Edward Pawlikowski Adam Wrzosek Zuzanna Sieroszewska Elżbieta Tańska Ewa Lenczewska Anna Koźniewska Katarzyna Pińkowska Barbara Mazurek

Komisja skontrowa muzealiów artystyczno-historycznych Magdalena Kłos Izabella Mizerska Romuald Morawski Julian Borkowski Małgorzata Heymer Paula Alaborska Monika Siwińska Monika Jabłońska Zofia Morka

KOORDYNATOR DS. ADMINISTRACYJNO - TECHNICZNYCH

Zespół Zespół ds. infrastruktury ds. przenoszenia zbiorów Andrzej Karolak Radosław Lenczewski Radosław Lenczewski Edward Wydra Artur Miniewicz Mateusz Gołos Edward Wydra Adam Rogowski Mateusz Gołos Rafał Koński

Komisja skontrowa w Dziale Planów i Rysunków Architektonicznych Kamila Pilecka Katarzyna Wagner Stanisław Maliszewski

Komisja skontrowa w Dziale Ikonografii Barbara Hensel-Moszczyńska Izabella Maliszewska Anna Topolska

59

Zespół ds. transportu Andrzej Stawski Michał Bogumił Artur Miniewicz

Komisja skontrowa w Archiwum Naukowym Anita Chodkowska Rafał Radziwonka Agnieszka Iwaszkiewicz

Zespół ds. zabezpieczeń i technologii Edward Nowak Tomasz Maślanka Rafał Koński

Komisja skontrowa w Bibliotece dr Joanna Popiołek Adam Borsuk Cecylia Pietrzak Paweł Smogorzewski

Zespół ds. przechowywania zbiorów Magdalena Gryc Joanna Rykiel Marcin Więcek


Muzeum OdNowa

Skontrum

Inwentarze elektroniczne

Do końca 2013 roku Komisja dla Muzealiów Artystyczno-Historycznych oskontrowała 7145 numerów inwentarzowych w Dziale Rzemiosła i Pamiątek Historycznych, 2972 numery inwentarzowe w Dziale Medali i Numizmatów, 4950 numerów inwentarzowych w Dziale Sztuki i 188 depozytów. Komisja w Dziale Planów i Rysunków Architektonicznych oskontrowała 8539 numerów inwentarzowych. Obie oskontrowały 5108 numerów inwentarzowych zbiorów wydzielonych. W sumie oskontrowano 28 902 numerów inwentarzowych. Oprócz typowych prac skontrowych, takich jak sprawdzenie zgodności stanu faktycznego zbiorów

z zapisami w księgach inwentarzowych, członkowie obu komisji zakładają brakujące karty ewidencyjne w programie do ewidencji zbiorów, sporządzają tzw. karty transportowe służące organizacji przewozu obiektów do tymczasowej siedziby, uczestniczą w pakowaniu muzealiów oraz wykonują spisy dubletów, kopii, destruktów i obiektów niezwiązanych z profilem zbiorów Muzeum. Te dodatkowe czynności przyczynią się do stworzenia pełnego inwentarza elektronicznego zbiorów oraz staną się podstawą do uporządkowania zbiorów Muzeum. Skontrum kieruje dr Tomasz Pruszak, szef Działu Inwentarzy.

W inwentarzu elektronicznym prowadzonym w programie Musnet do końca 2013 roku znajdowało się 57 470 pozycji. W 2013 roku inwentarz elektroniczny powiększył się o 21 367 pozycji. W 2013 roku Dział Inwentaryzacji Zbiorów rozpoczął prace koncepcyjne nad stworzeniem nowej struktury inwentarza muzealiów.

Liczba oskontrowanych zbiorów w poszczególnych działach w 2013 roku

28 517 numerów inwentarzowych 8539 nr. inw.

7145 nr. inw.

4950 nr. inw.

2972 nr. inw.

5108 nr. inw.

188 nr. inw.

Dział Planów i Rysunków Architektonicznych

Dział Rzemiosła Artystycznego i Pamiątek Historycznych

Dział Sztuki

Dział Medali i Numizmatów

Zbiory wydzielone

Depozyty i nie-muzealia

Skontrum w Dziale Rzemiosła Artystycznego i Pamiątek Historycznych. Fot. Adrian Czechowski

60


Zbiory

Obiekty pozyskane do zbiorów MUZEALIA

DEPOZYTY

ZBIORY POMOCNICZE

Muzeum Historyczne m.st. Warszawy wraz z oddziałami

ogółem zakupy dary przekazy

939 74 544 321

ogółem 13 skreślone 487 (zwrot)

ogółem zakupy dary przekazy inne

362 0 239 91 32

Muzeum Historyczne m.st. Warszawy

ogółem zakupy dary przekazy

583 71 338 174

ogółem 13 skreślone 459 (zwrot)

ogółem zakupy dary przekazy inne

124 0 9 83 32

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego

ogółem zakupy dary przekazy

82 0 50 32

ogółem 0 skreślone 28 (zwrot)

ogółem zakupy dary przekazy inne

210 0 210 0 0

Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej

ogółem zakupy dary przekazy

63 3 41 19

ogółem 0 skreślone 0 (zwrot)

ogółem zakupy dary przekazy inne

15 0 7 8 0

Muzeum Ordynariatu Polowego

ogółem zakupy dary przekazy

201 0 105 96

ogółem 0 skreślone 0 (zwrot)

ogółem zakupy dary przekazy inne

0 0 0 0 0

Muzeum Warszawskiej Pragi

ogółem zakupy dary przekazy

10 0 10 0

ogółem 0 skreślone 0 (zwrot)

ogółem zakupy dary przekazy inne

13 0 13 0 0

Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry

ogółem 0

ogółem 0

ogółem 0

Muzeum Woli

ogółem 0

ogółem 0

ogółem 0

Ośrodek Badań i Dokumentacji Korczakianum

ogółem 0

ogółem 0

ogółem 0

Zrealizowane wydatki na muzealia

198 551,77 zł 61


Muzeum OdNowa

Ważniejsze dary i nabytki Dział Sztuki Portrety rodziny Fergussonów-Tepperów – najcenniejszy nabytek Muzeum w 2013 roku Portrety członków rodziny znanego warszawskiego bankiera czasów stanisławowskich, Piotra Fergussona-Teppera (1732–1794), zakupiono w Anglii. Przedstawiają one żonę bankiera, Marię Filipinę Tepper (1739–1792), siedmioro ich dzieci oraz dwóch zięciów. Wykonał je w Warszawie w 1780 roku berliński pastelista, Johann Bardou, który pracował także przez kilka lat dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Obrazy zostały wysłane do Edynburga przez Marię Filipinę Tepper jako podarunek dla Waltera Fergusona, stryjecznego brata jej męża, którego ojciec pochodził ze Szkocji. Jeszcze do niedawna nikt nie wiedział o istnieniu tych portretów. Odkryła je kilka lat temu w prywatnym domu na angielskiej prowincji Olga Baird, rosyjska historyczka mieszkająca w Anglii, od lat zajmująca się dziejami rodziny Fergussonów-Tepperów. Portrety należały do potomka siostry Waltera Fergusona z Edynburga. W 2010 roku Olga Baird poinformowała o swoim odkryciu pracownika Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, Romualda Morawskiego, i przekonała go do idei ich powrotu do Warszawy. Pomogła również w skontaktowaniu się z właścicielem obrazów. Pertraktacje, potwierdzenie autentyczności portretów, starania o środki finansowe oraz inne działania związane z realizacją tego zamierzenia trwały do roku 2013. W maju portrety trafiły do Muzeum. Zakup dofinansowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kolekcje Muzealne (kwota dofinansowania: 89 000 zł, wkład własny Muzeum: 28 997 zł).

Jacek Bochiński. Fot. Grażyna Kułakowska

Jacek Bochiński, Kierownik Wydziału Muzealiów

Portret Marii Filipiny Tepper (1739–1792) z najmłodszym synem, Ottonem Walterem (1779–1797), Johann Bardou, pastel, gwasz, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

Portret Henryki Katarzyny Fergusson-Tepper (1763–1834), autor nieznany, olej, deska, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

62

Portret Augusta Wilhelma Arndta (ok. 1761–?), Johann Bardou, pastel, gwasz, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski


Zbiory

Portret Karoliny Róży Fergusson-Tepper (1764–1785), Johann Bardou, pastel, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

Portret barona Józefa von Axta (1732–1809), Johann Bardou, pastel, gwasz, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

Portret Elżbiety Doroty Fergusson-Tepper (1765–1850), Johann Bardou, pastel, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

Portret Daniela Fryderyka Fergussona-Teppera (1772–1805), Johann Bardou, pastel, gwasz, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

Portret Anny Małgorzaty Fergusson-Tepper (1775 – po 1824), Johann Bardou, pastel, gwasz, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

Portret Izabelli Teresy Fergusson-Tepper (1778 –po 1824), Johann Bardou, pastel, gwasz, pergamin, 1780 rok. Fot. Robert Kołodziejski

Plac Krasińskich z kościołem Pijarów

Zaleski, z 1984 roku obraz figuruje jako replika autorska (poz. B11). W 1954 roku obraz był oferowany do sprzedaży Muzeum Historycznemu m.st. Warszawy, ale nie został zakupiony ze względu na zły stan zachowania. Od tego czasu nie było znane miejsca jego przechowywania. W 2011 roku pojawił się na aukcji w Domu Aukcyjnym Rempex. Nie jest jednak, jak dotąd przypuszczano, oryginalnym dziełem Zaleskiego, ale kopią wykonaną około połowy XIX wieku, najprawdopodobniej przez któregoś z jego uczniów, na co wskazuje dobra znajomość techniki artysty. Pierwowzór obrazu znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie (nr inw. 46546, olej, płótno, sygnowany „M. Zaleski” i datowany „1830”).

MHW 28559

malarz nieokreślony, według Marcina Zaleskiego olej, płótno dublowane, niesygnowany 78,5 × 102 cm połowa XIX wieku Kościół Pijarów przy placu Krasińskich ukazany przed przebudowaniem na cerkiew prawosławną w latach 1834–1837. Na pierwszym planie studnia miejska, wokół niej targowisko. Z lewej strony parterowy budynek odwachu, z prawej komora celna. Widok placu Krasińskich był kilkakrotnie malowany przez Marcina Zaleskiego oraz kopiowany prawdopodobnie przez jego uczniów. W katalogu Zofii Nowak, Marcin

63

Fot. Robert Kołodziejski


Muzeum OdNowa

Widok Krakowskiego Przedmieścia MHW 28792

Karl Walther olej, płótno, sygnowany „Walther” 65 × 92 cm przed 1944

Widok na Krakowskie Przedmieście i pałac Potockich, wykonany w okresie okupacji przez niemieckiego malarza, Karla Walthera (1905–1981). Na ulicy widać sylwetki żołnierzy w niemieckich mundurach. Artysta malował widoki architektoniczne, pejzaże, portrety i martwe natury utrzymane w stylistyce impresjonistycznej. Fot. Krzysztof Skrabek

Dział Rzemiosła

Bluza powstańca z 1944 roku, Rajmunda Cabana MHW 28740

drelich zielony, metalowe guziki szer. 42 cm, dł. 58 cm Warszawa, 1939–1944 Bluza harcerska z drelichu w kolorze khaki; z kołnierzem i rozcięciem z przodu zapinanym na 3 guziki i dodatkowo haftki, na piersiach 2 kieszenie, zamykane na patki z guzikami; z pagonami na ramionach (z naszytą srebrną belką); z długimi rękawami z szerokimi mankietami zapinanymi na

2 guziki. Z tyłu w pasie wszyta gumka. Na rękawie bluzy odznaka „Parasola” na czerwonej tarczy. Guziki metalowe z orzełkiem. Rajmund Caban, pseud. Ryś, Kajtek, był starszym strzelcem I kompanii batalionu „Parasol”, uczestnikiem walk na Woli, Starym Mieście i w Śródmieściu.

Fot. Krzysztof Skrabek

Tablica z pomnika Mikołaja Kopernika w Warszawie MHW 28741

brąz wys. 62,5 cm, szer. 163,5 cm, głęb. 0,5 cm Warszawa, styczeń 1942 Tablica z czterema okrągłymi otworami (do mocowania) w rogach. Napis z wypukłych liter: „DEM GROSSEN ASTRONOMEN / NICOLAUS KOPERNIKUS”. Tablica z pomnika Mikołaja Kopernika, umieszczona na cokole przez Niemców w styczniu 1942 roku. Została usunięta z pomnika w ramach akcji tzw. małego sabotażu, organizowanego przez grupę AK „Wawer”.

Dokonał tego z własnej inicjatywy Aleksy Dawidowski, pseud. Alek, 11 lutego 1942 roku o godz. 6.00. Tablicę ukrył w stercie śniegu na rogu ul. Oboźnej i Krakowskiego Przedmieścia. Dwa dni później przewieziono ją do piwnicy domu, w którym mieszkał Dawidowski, przy ul. Mickiewicza 18. W czerwcu 1942 roku została zakopana w ogródku domu przy ul. Sułkowskiego 29 przez Jana Rossmana, pseud. Wacek.

64

Fot. Krzysztof Skrabek


Zbiory

Wilkom Cechu Ślusarzy Warszawskich MHW 28783/A-H

cyna, mosiądz, srebro wys. 30,5 cm, śr. podstawy 14,2 cm, śr. wylewu 14,5 cm Warszawa, koniec XVIII wieku Puchar cechowy z 7 medalionami wyzwolinowymi. a. Puchar cynowy na kolistej, profilowanej, wypukłej stopie, z nakładanym sznurem mosiężnych perełek; trzon walcowaty, z dwoma wypukłymi pierścieniami; czara u dołu wybrzuszona, gładka, wyżej dzwonowata, lekko rozchylająca się, w połowie wysokości okolona wąską płaską wypustką z przymocowanym do krawędzi sznurem mosiężnych perełek, nawleczonych na pręt służący do zawieszania medalionów wyzwolinowych. Na czarze (powyżej i poniżej perełek) ryty napis: „Johan Daniel Falck Elterman / Jacob Pepplau Unter Elterman / Gasper Celler Schatzmeister / Martin Fredrich Lobek Jungstermeister / Johan Fridrich Muller von Bremen Elster Ert. Geselle / Peter Neukirch von Hamburg Jungster Ert. Geselle. 1790”. b. Medalion cynowy kolisty, dwustronny, opasany skręconym sznurowo prętem; z jednej strony, pośrodku gładkiej powierzchni ryty monogram „A. C.”; z drugiej – data „1800”. U góry koliczko z esowatym haczykiem z wygiętego drutu. c. Medalion cynowy owalny, jednostronny, z wyrytym wyobrażeniem latarni zawieszonej na wstędze związanej w kokardę; po bokach napis: „Daniel Weiser”; poniżej data: „1791”. Wokół krawędzi ryta delikatna wić roślinna, oddzielona od pola wewnętrznego radełkowaną linią. U góry koliczko z esowatym haczykiem z drutu. d. Medalion srebrny owalny, jednostronny. W centrum reliefowe wyobrażenie latarni, po bokach punktowany napis: „Fridrig Loemert”; poniżej data: „1797”. Niżej w prostokącie cecha

złotnicza – monogram wiązany „SS” [Szymon Stanecki], obok w prostokącie próba srebra „12”. Wokół krawędzi wypukły wieniec laurowy, przewiązany wstęgami. U góry okrągły otwór z przeciągniętym esowatym haczykiem z drutu. e. Medalion cynowy owalny, jednostronny, obramowany wypukłym ornamentem laurowym, zwieńczony ażurową kokardą. Pośrodku reliefowe wyobrażenie latarni, po bokach punktowany napis: „Jożef Ptac / koski”; poniżej data: „1801”. f. Medalion cynowy, prostokątny, o zaokrąglonych narożach, dwustronny; z jednej strony ryte wyobrażenie samowara, na odwrocie ryty napis: „R. / Melich / 1849”. W zwieńczeniu kółeczko z przeciągniętym drucianym haczykiem. g. Medalion cynowy owalny, jednostronny; z rytym wyobrażeniem godła cechowego – latarni pod koroną, podtrzymywanej przez parę stojących na tylnych łapach lwów; latarnia umieszczona na prostokątnym postumencie z rytymi narzędziami; przy dolnej krawędzi festony laurowe; poniżej data: „1793”. W górnym otoku medalionu napis: „Gottlob August Stahr”. Brzeg medalionu opasany skręconym sznurowo prętem, z którego u góry wykonane jest również koliczko, z przeciągniętym ruchomym kółeczkiem. h. Medalion cynowy kolisty, dwustronny, opasany grubym, skręconym sznurowo prętem; z jednej strony wyryty monogram: „M C”, z drugiej data: „1803”. U góry szerokie koliczko do zawieszania.

65

Fot. Krzysztof Skrabek


Muzeum OdNowa

Patera sześcioboczna MHW 28762

Fabryka Wyrobów Srebrnych i Platerowanych J. Fraget, proj. Julia Keilowa plater na mosiądzu wys. 4 cm, szer. 28,7 cm, głęb. 25,1 cm Warszawa, lata 30. XX wieku

Taca w stylu art déco MHW 28821

proj. Julia Keilowa dla B. Henneberg plater na mosiądzu wys. 2,2 cm, szer. 31,5 cm, głęb. 31,5 cm Warszawa, lata 30. XX wieku

Tłok pieczętny Zarządu Miejskiego w Warszawie MHW 28780

drewno, mosiądz wys. 9,9 cm, śr. typariusza 3,7 cm Warszawa, lata 30. XX wieku

Flaga biało-czerwona z barykady powstańczej na ul. Długiej w Warszawie

Patera sześcioboczna, z okrągłym, lekko wklęśniętym lustrem, na cylindrycznym, niewysokim cokole. Od spodu wygrawerowana data: „1928–1938”. Sygnowana od spodu: w owalu, pisane wersalikami „FRAGET / N / PLAQUE”, pod spodem nr modelu: „313”. Taca – lustro kwadratowe, kołnierz w formie czterech wywiniętych na zewnątrz, półokrągło zamkniętych członów. Sygnowana: od spodu: w owalu „B. HENNEBERG / WARSZAWA” (wersaliki), pośrodku sześcioramienna gwiazda; pod spodem nr modelu: „1972”.

Tłok pieczętny lakowy; typariusz z mosiądzu, okrągły, z krótką cylindryczną szyjką; trzon wykonany z czernionego drewna, cylindryczny, rozszerzający się ku górze w owalny uchwyt. W polu pieczętnym w negatywie herb Warszawy – Syrenka pod zamkniętą koroną; w otoku napis (wersalikami) „ZARZĄD MIEJSKI W M. WARSZAWIE”; z boku Syrenki, po lewej stronie cyfry: „69”. Flaga biało-czerwona z płótna, z tunelem na drzewce przy bocznej krawędzi.

MHW 28789

płótno wys. 118 cm, szer. 58 cm Warszawa, 1944

66

Fot. Krzysztof Skrabek

Fot. Krzysztof Skrabek

Fot. Krzysztof Skrabek


Zbiory

Dział Ikonografii Portrety rodzinne z warszawskich zakładów fotograficznych AF 35934-35953

Zdjęcia (20 sztuk) różnych formatów: wizytowe, gabinetowe, pocztówkowe, pochodzą ze znanych zakładów fotograficznych z początku XX wieku (tzw. tekturowe) oraz z okresu międzywojennego. Interesujący jest fakt, że zbiór ten zawiera, poza kilkoma zdjęciami z zakładów J. Mieczkowskiego (ul. Marszałkowska 81) i T. Borettiego (ul. Długa 26), wyłącznie fotografie z ateliers mieszczących się przy ul. Chłodnej i Leszno: F. Buchar – Chłodna 17, F. Grzywiński – Chłodna 58, Foto „Film” – Chłodna 18, „Murillo” – Leszno 4, „Ormuz” – Leszno 24, „Wiktorya” – Leszno 22. Dar: François Lesainga, Francja. Zaledwie kilka fotografii z tej kolekcji ukazuje osoby z rodziny Elżbiety Hellwig, jest to m.in. mały Edward Hellwig (ojciec Elżbiety) ze strzelbą-zabawką i być może siostra Edwarda z kołem, pozostałe są przypisywane rodzinie lub nieokreślone. Jest to niewielki zbiór, ale możemy w nim porównać zdjęcia ślubne – pozy, stroje, atelier, entourage – np. tradycyjne z zakładu F. Grzywińskiego i z Foto „Film”, na których nowożeńcy wyglądają jak amanci filmowi.

Fotografie rodziny Kazimierza Kuca AN 95654-56

3 oryginalne negatywy szklane z okresu przedwojennego Dar Ryszarda Kuca z Warszawy Zdjęcie robione aparatem z samowyzwalaczem na wiadukcie Markiewicza przedstawia warszawską rodzinę: Kazimierza Kuca, jego żonę Cecylię i dwóch synów, starszego Jerzego i młodszego Ryszarda. Pięknie prezentują się w strojach charakterystycznych dla lat 30. XX wieku. W głębi widzimy zwartą zabudowę Powiśla. Na dwóch

Portret ślubny nieznanej pary, fot. F. Grzywiński, ok. 1910 roku (AF 35943)

pozostałych zdjęciach chłopcy stoją przed pomnikiem dowborczyków. Kazimierz Kuc przed wojną pracował m.in. w Muzeum Archeologicznym, które mieściło się wówczas w Pałacu Staszica. Otrzymał służbowe mieszkanie w kamienicy, którą wyburzono po wojnie podczas przedłużania ul. Świętokrzyskiej. W trakcie przeprowadzek stracono wiele fotografii Warszawy utrwalonych na szklanych negatywach. Ocalały tylko nieliczne fotografie rodzinne, których wysoka jakość rodzi żal za tym, co utracone.

67

Portret panny młodej, babki lub matki Elżbiety Hellwig?, „Film” Foto, lata 20./30. XX w. (AF 35944)

Kazimierz Kuc z żoną Cecylią i synami Jerzym i Ryszardem, fot. K. Kuc, 1934 rok (AN 95654)


Muzeum OdNowa

Warszawskie pocztówki AI 9006-9025, 9039-9058

Zakup od Zofii Prószyńskiej z Warszawy W zbiorach Muzeum Historycznego m.st. Warszawy znajduje się ponad 9000 pocztówek, w większości o tematyce warszawskiej. W kolekcjach prywatnych zdarzają się karty pocztowe, które uzupełniają w istotny sposób zbiory muzealne. Taką kolekcję posiadał mąż Zofii Prószyńskiej. Wytypowano z niej do zakupu 40 pocztówek. Połowa, z widokami praskimi, uzupełniła zbiory powstającego Muzeum Warszawskiej Pragi. Na szczególną uwagę zasługują dwa nieznane widoki ul. Aleksandrowskiej.

Fotografie i pocztówki ze zbioru Anieli Jabłkowskiej-Sochańskiej AF 35957-71; AI 8938-9005

15 zdjęć i odbitek fotograficznych oraz 68 pocztówek Dar Anieli Jabłkowskiej-Sochańskiej z Warszawy Zbiór ten, o różnej wartości artystycznej, emocjonalnej i materialnej, jest bardzo ciekawy pod względem tematycznym, chronologicznym, wizualnym. Fotografie z różnych okresów ukazują przede wszystkim warszawskie imprezy i uroczystości. Na szczególną uwagę zasługują dwa zdjęcia autorstwa znanego fotografa, Stanisława Brzozowskiego, z harcerskiego święta, które odbyło się w ruinach Warszawy w 1945

Fotografie Lewandowskich z dzieciństwa na Pradze AF 37130-37135

Dar Bożenny Gierdalskiej, z domu Lewandowskiej, z Warszawy

Wybrane pocztówki Warszawy lewobrzeżnej pochodzą z różnych wydawnictw. Pokazują ulice, place, gmachy, parki w ciekawych i nietypowych ujęciach. Należy wyróżnić np. Ogród Krasińskich, kartkę wydaną około 1908 roku (data na stemplach). Warto zapoznać się z widokiem parku, który jest obecnie rewitalizowany, obejrzeć dawny kształt klombów, alejek i fontannę pod pałacem. Za drzewami dobrze widoczne są nieistniejące dziś domy na ul. Świętojerskiej. Inną ciekawą pocztówką jest Warszawa. Widok na Komendę Miasta i Plac Saski. Znakomite ujęcie zrobione z hotelu Bristol przez malarza i fotografa, Jana Wołyńskiego (1882–1929).

roku. W dramatycznej i wzruszającej scenerii młodzi ludzie w mundurkach ze sztandarem św. Jana Bosko składają przysięgę Bogu, zrujnowanej Polsce i miastu. Pocztówki pokazują przedwojenną Warszawę: ulice, place i wiele obiektów, a także różne postacie związane z miastem i sceny historyczne. Są też kartki propagandowe i okolicznościowe (w tym świąteczne), humorystyczne i reklamowe. Przed wojną bardzo popularne były kolorowe kartki z dziećmi: radosne, dowcipne, kokieteryjne, a nawet frywolne. Pełna uroku jest m.in. pocztówka z rysunkiem dziecka w słuchawkach radiowych na uszach z około 1926 roku. Na rewersie kartki zamieszczono dodatkowy stempel „[Wy] stawa / Radijowa".

Siostry Bożenna i Emanuela Lewandowskie urodziły się i wychowały na Pradze w pobliżu ul. Grochowskiej. Z tego rejonu pochodzą zdjęcia amatorskie robione tuż przed wojną i zaraz po 1945 roku – z parku Skaryszewskiego, z ojcem, wśród domów i nad Kanałem Gocławskim, z mamą.

68

Fotografia pocztówkowa Prasa Polska – gmach od strony ul. Marszałkowskiej, fot. N.N., ok. 1936 roku (AI 9021)

Harcerska przysięga w ruinach Warszawy, fot. S. Brzozowski, 1945 rok (AF 35966)

Zofia Lewandowska z córkami, Bożenną i Emanuelą, nad Kanałkiem Gocławskim, fot. N.N., 1945 rok (AF 37135)


Zbiory

Uczennice szkoły Haliny Gepnerówny AF 35954-35956

Dar Wandy Gepner-Augustyn z Warszawy Halina Gepnerówna, przełożona znanej żeńskiej ogólnokształcącej szkoły średniej, zginęła podczas nalotu we wrześniu 1939 roku w budynku szkoły. Do Muzeum Historycznego m.st. Warszawy trafiło zdjęcie Wandy Gepner z lat nauki w szkole ciotki – dziewczynka z kokardami, a także dwa zdjęcia uczennic przed budynkiem szkoły przy ul. Moniuszki 8, wykonane w 1942 roku. Fotografie są tym cenniejsze, że wszystkie dziewczęta zostały rozpoznane i opisane.

Fotografie rodziny Tupalskich AF 35998-35999

Dar Rafała Surowego z Łomianek Dwie fotografie małego Marka Tupalskiego z 1936 roku (fot. „Pelagja” Warszawa Praga) i jego ślubne zdjęcie z 1955 roku zostały powiększone do dużych formatów, naklejone na tekturę i przygotowane do eksponowania na przykład w pokoju nad łóżkiem. Charak-

teryzują się mocnym retuszem zgodnie z ówczesnymi gustami.

Sanitariuszki z 1920 roku AF 35977-35990

Dar Emilii Hildebrandt z Warszawy W darze znalazły się widoki Warszawy z okresu międzywojennego – ładne, ale dość typowe. Wartościowe, choć w średnim stanie zachowania, jest natomiast niezwykle ciekawe zdjęcie o zupełnie innej tematyce. Przedstawia grupę sanitariuszek w białych kitlach i chustach na głowach ze znakiem krzyża. Stoją na tle namiotu, czekają na rannych w pobliżu Dworca Gdańskiego podczas walk 1920 roku (informacja na rewersie fotografii).

Targ na Pradze, fotografia obrazu J.P. Norblina AF 37136

Zakup od Przemysława Krajewskiego z Warszawy Reprodukcja fotograficzna obrazu Targ na Pradze 1784, prawdopodobnie akwareli, której autorem był J.P. Norblin de la Gourdaine (1745–1830), pochodzi ze znakomitego krakowskiego zakładu fotograficznego J. Sebalda

(d. W. Rzewuski). Karton, na który naklejono zdjęcie, został zaopatrzony w stemple i informacje o kolejnych właścicielach obiektu i zakładzie fotograficznym: „Własność Fr. Paszkowskiego w Krakowie”, „Kolekcya / Prof. Dra J. Mycielskiego”.

Zdjęcia warszawskiej rodziny Bielickich AF 35974-35976; 35991-35997

Fotografie czarno-białe o różnych formatach, część w pięknych oryginalnych ramkach za szkłem. Dar Aliny Bielickiej z Warszawy Alina Bielicka, likwidując mieszkanie, przekazała pamiątki rodzinne do kilku działów Muzeum Historycznego m.st. Warszawy (archiwum, rzemiosło, fotografie). Wielką wartością daru jest jego różnorodność oraz opis dziejów rodziny i poszczególnych jej członków. Zdjęcia pochodzą z lat dziecinnych i szkolnych Andrzeja Bielickiego (1904–1982) i jego ślubu z Janiną z Małeckich, który odbył się w kościele św. Krzyża w 1931 roku. Podziwiamy na nich chłopców w białych, koronkowych kołnierzykach i kobiecą modę z lat 30.

Muzeum Farmacji Urometr wg dra Vogla MF 3519

szkło; wewnątrz obiektu papierowa etykieta oraz kulki rtęci dł. 14,3 cm, śr. (w najszerszym miejscu) 1,5 cm Niemcy (?), 2. połowa XIX wieku Szklana rurka uformowana w trzy segmenty; wewnątrz jednego z nich papierowa etykieta z podziałką oraz napisem: „Urinprober n. Dr. Vogel Sp. 150 C”.

Wazonik apteczny z pokrywką MF 3544/A-B

szkło mleczne wys. 10,2 cm (wazonik), śr. 6,7 cm (wylew wazonika), śr. pokrywki 7,1 cm wyrób nieokreślonej manufaktury; około 1790 – lata 30. XIX wieku

Czasza wazonika w kształcie konicznym, nóżka krótka, podstawa prostokątna, pokrywka okrągła; na czaszy namalowany kartusz bez napisu.

Pudełko z morfiną MF 3546/A-B

Pudełko z ruchomą nakrywą z ośmioma ampułkami chlorowodorku morfiny (morphinum muriaticum 0,03) tektura, papier, szkło; w ampułkach znajduje się preparat wys. 6,9 cm (pudełko + nakrywa), dł. 6,9 cm (pudełko), szer. 2,4 cm (pudełko); preparat produkcji fabryki Merck w Darmstadt (Niemcy) dla apteki F. Kucińskiego w Warszawie; po 1898–1902, przed 1911 rokiem

69

Tekturowe pudełko dwuczłonowe z papierową etykietą z nazwą preparatu, producenta i odbiorcy w języku polskim i rosyjskim; wewnątrz pudełka osiem szklanych ampułek z preparatem, jednakowej formy, z papierowymi etykietami, o różnych długościach kieliszków, średnio 5,8 cm.

Puszka apteczna z pokrywką MF 3545/A-B

szkło mleczne wys. 10,3 cm, śr. podstawy puszki 8,7 cm, śr. pokrywki 8,3 cm wyrób nieokreślonej manufaktury; około 1790 – lata 30. XIX wieku Korpus elipsoidalno-wklęsły, pokrywka okrągła; na korpusie namalowany kartusz z napisem: „Flav(?)ung/Porci”.


Š Nicolas Grospierre


Działalność naukowa Programy badawcze TYTUŁ PROGRAMU

ROK ROZPOCZĘCIA

ROK ZAKOŃCZENIA

Portrety rodziny Fergussonów-Tepperów

2012

2013

Wypędzeni z Warszawy 1944. Losy dzieci

2007

2017

Archiwum Państwowe w Warszawie, Stiftung Niedersachsische Gedenkstatten

środki własne

Warszawska opozycja demokratyczna i NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze 1980–1989

2007

2018

Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (do 2010 roku)

środki własne

Atlas historyczny Warszawy

2013

2017

środki własne

Nadzór archeologiczny podczas rewitalizacji Ogrodu Krasińskich

2013

2014

usługa płatna, na zamówienie Zarządu Terenów Publicznych

Nadzór archeologiczny podczas wymiany nawierzchni Rynku Starego Miasta i ulic przyległych

2013

2014

usługa płatna, na zamówienie Zarządu Terenów Publicznych

Poszukiwanie archiwum Bundu

2013

2014

dotacja celowa

Baza biograficzna kapelanów wojskowych

2013

2020

środki własne

Edycja Dzieł Janusza Korczaka

przed 2001, kiedy to MHW włączyło się w projekt, ustanawiając Korczakianum swym oddziałem

2015

International Janusz Korczak Association

środki własne/dotacja Instytutu Książki

Reedycja Dzieł Janusza Korczaka

2013

2017

Instytut Badań Literackich PAN, Instytut Książki

dotacja Instytutu Książki

Projekt naukowo-badawczy Lista Pamięci

2011

2015

Muzeum Więzienia Pawiak, Polski Czerwony Krzyż, Centralne Archiwum Wojskowe, Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie, Muzeum Niepodległości

środki własne

Projekt dokumentacyjno-badawczy Archiwum Historii Mówionej Zachować Pamięć

2011

2015

Muzeum Więzienia Pawiak, środowiska kombatantów AK, Polski Czerwony Krzyż, szkoły im. osób rozstrzelanych w Palmirach

środki własne

Tropem badań syberyjskich wybitnego polskiego folklorysty mgr. farmacji Ferdynanda Karo (1845–1927)

2013

2015

Polska Akademia Nauk, Rosyjska Akademia Nauk

środki własne

72

INSTYTUCJE WSPÓŁPRACUJĄCE

ŹRÓDŁO FINANSOWANIA

środki własne


Poszukiwania archiwum Bundu w Ogrodzie Krasińskich W 2000 roku Marek Edelman, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim, przekazał informacje o ukryciu tuż przed wybuchem powstania, na posesji przy ulicy Świętojerskiej 40, archiwum Bundu – założonej w 1897 roku lewicowej, antysyjonistycznej partii żydowskiej. Bund zorganizował w getcie warszawskim swoje związki zawodowe, wydawał podziemne gazety, prowadził tajne nauczanie na różnych poziomach. Ukryta dokumentacja miała dotyczyć małych miasteczek i prowincji wschodnich, kontaktów partii poza gettem – z AK i rządem londyńskim – oraz przygotowań do powstania. W końcowym okresie istnienia getta posesja przy Świętojerskiej 40, leżąca u zbiegu z ulicą Wałową, znajdowała się w obrębie tzw. szopu szczotkarzy, warsztatów pracujących na potrzeby Niemców. Podczas powstania Niemcy, nie mogąc wyprzeć

obrońców, podpalili budynki. Po wojnie wypalona i rozebrana do fundamentów kamienica znalazła się w granicach Ogrodu Krasińskich. Korzystając z trwających tam obecnie prac renowacyjnych, pod koniec listopada 2013 roku podjęliśmy próbę odnalezienia archiwum we wskazanym miejscu. Nie udało się to jednak w trakcie kilkutygodniowych poszukiwań. Natrafiliśmy natomiast na zakopaną pod posadzką piwnicy dużą metalową puszkę z dokumentami, zapewne prywatnymi. Zostały one przekazane pracowni konserwatorskiej Żydowskiego Instytutu Historycznego, podobnie jak dwa inne znalezione zespoły papierów. W przemieszanych warstwach rozbiórkowych, ponad reliktami murów, znaleźliśmy maszyny z działających tu warsztatów rzemieślniczych oraz metalowe elementy wyposażenia kamienicy.

W listopadzie i grudniu, wykorzystując prace remontowe w Ogrodzie Krasińskich, przeprowadzono poszukiwania archiwum Bundu. Fot. Grażyna Kułakowska

Obiekty znalezione podczas poszukiwań archiwum Bundu w Ogrodzie Krasińskich. Fot. Grażyna Kułakowska

73

Zbigniew Polak. Fot. Grażyna Kułakowska

Zachowały się też świadectwa tragicznego losu ludzi zamieszkujących piwnice aż do momentu, gdy kamienicę zniszczył gwałtowny pożar. Mieszkańcy opuścili je nagle, pozostawiając nie tylko rzeczy osobiste, ale i naczynia z jedzeniem. W zasypiskach znaleźliśmy ludzkie szczątki, w tym szkielet kobiety w układzie anatomicznym, z osobistymi drobiazgami, takimi jak pierścionek, puderniczka, grzebień. Zbigniew Polak, Kierownik Działu Archeologii


Muzeum OdNowa

Konferencja naukowa Biografia Warszawy – Plac Teatralny MIEJSCE: Sale Redutowe Teatru Wielkiego – Opery Narodowej i Centrum Interpretacji Zabytku ORGANIZATORZY: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Teatr Wielki – Opera Narodowa PARTNERZY: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, OW SARP, Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej KOORDYNATORKI: Hanna Dzielińska, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami (organizacja), Aleksandra Sołtan-Lipska, MHW (opieka merytoryczna) CZAS TRWANIA: 5–7 grudnia 2013

Biografia Warszawy to wieloletnie przedsięwzięcie naukowe Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, które ma na celu gromadzenie wyników badań i prezentację aktualnego stanu wiedzy o Warszawie. Tematem pierwszej konferencji był plac Teatralny. W ciągu 3 dni, podczas 5 sesji zaproszeni prelegenci – historycy, historycy sztuki, konserwatorzy, archeolodzy, architekci i urbaniści – wygłosili dla 260 uczestników 25 referatów na temat historii i współczesności placu. Tematy referatów

Prelegenci

Od Marywilu do galerii Luxenburga. Przemiany architektury handlowej w Warszawie

MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

Forma i logistyka. Plac Teatralny na tle rozwoju sieci ulicznej Warszawy Współczesny czy dawny – zabudowa placu Teatralnego na tle europejskich i polskich doświadczeń odbudowy ostatnich lat Plac bardzo Teatralny

prof. dr hab. Małgorzata Omilanowska

dr inż. arch. Justyna Zdunek-Wielgołaska POLITECHNIKA WARSZAWSKA

dr hab. prof. UKSW Jakub Lewicki UNIWERSYTET KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO

Jan Rutkiewicz BIURO PLANOWANIA ROZWOJU WARSZAWY

Wielki teatr – wielkie wpływy. Budowla i jej otoczenie Marywil, czyli Elegancja-Francja w Warszawie: odkrycia z wykopalisk prowadzonych w 2013 roku Badania architektoniczne na placu Teatralnym Od miejskich ról i ogrodów po powstańczą redutę. Badania archeologiczne północnej pierzei placu Mobilia jako archiwum pamięci. Znaleziska z badań archeologicznych północnej pierzei placu Teatralnego

Identyfikacja graficzna konferencji. Projekt Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

Prof. dr hab. Małgorzata Omilanowska, podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wygłosiła referat Od Marywilu do Pasażu Luxenburga… Fot. Grażyna Kułakowska

dr Daria Rzepiela TEATR WIELKI – OPERA NARODOWA

dr hab. Bogdan Bobowski INSTYTUT HISTORII, UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI

dr Jadwiga Ignaczak-Felińska ARCHIMAX

Martyna Milewska INSTYTUT ARCHEOLOGII UW

Karolina Blusiewicz MUZEUM HISTORYCZNE M.ST. WARSZAWY

74

Uczestnicy sesji Marywil – historia i współczesność. Fot. Grażyna Kułakowska


Działalność naukowa

Kilka uwag o architekturze i dekoracji rzeźbiarskiej Teatru Narodowego Teatrowisko. Z tradycji teatralnych pewnego warszawskiego placu

prof. Jerzy Miziołek INSTYTUT ARCHEOLOGII UW

Paweł Płoski TEATR NARODOWY

Michał Krasucki

Wpływ architektury A. Corazziego na zmianę wizerunku Warszawy w pierwszej połowie XIX wieku

TOWARZYSTWO OPIEKI NAD ZABYTKAMI

OperaLab / Mobilne idee – projektowanie tożsamości

Igor Gałązkiewicz, Agata Sobierajska, Ewa Filipp TEATR WIELKI – OPERA NARODOWA

Wędrujące serce Warszawy – zmiana lokalizacji centrum miasta w XIV–XIX wieku w ujęciu społeczno-kulturowym Fundacje artystyczne bpa Teodora Potockiego w historycznym śródmieściu Warszawy Rozbiórki obiektów historycznych w latach 1945–1970 – spiskowa teoria dziejów czy dziejowa konieczność? Nekropolia warszawskich elit w kościele reformackim na ul. Senatorskiej

Hanna Dzielińska TOWARZYSTWO OPIEKI NAD ZABYTKAMI

Wojciech Wółkowski WYDZIAŁ ARCHITEKTURY, PW

Maria Sołtys ARCHITEKT SARP

Karolina Blusiewicz z Działu Archeologii wygłosiła referat Mobilia jako archiwum pamięci na sesji Marywil – historia i współczesność. Fot. Grażyna Kułakowska

dr Jakub Sito INSTYTUT SZTUKI PAN

W kręgu wielkich pieniędzy. Przemiany funkcjonalne dawnej mennicy królewskiej przy ul. Bielańskiej

dr Marcin Zgliński

Konkursy na pomnik Bohaterów Warszawy jako element walki o pamięć w okresie PRL

dr Irena Grzesiuk-Olszewska

Urząd w pałacu. Funkcjonalne przemiany wnętrz rezydencji magnackich wzdłuż ul. Senatorskiej

dr hab. prof. UW Tadeusz Bernatowicz

INSTYTUT SZTUKI PAN

UNIWERSYTET WARSZAWSKI

Krzysztof Mordyński

Dokończyć dzieło Corazziego. Socrealistyczne projekty zespołu traktów „osi corazziańskiej”

MUZEUM NIEPODLEGŁOŚCI

„Rozjechana” historia. Trasa W-Z jako przykład socjalistycznej waloryzacji urbanistycznego dziedzictwa Warszawy

INSTYTUT HISTORII PAN

Andrzej Skalimowski

Plac Teatralny: dramat przeszłości, niepewność przyszłości

WYDZIAŁ ARCHITEKTURY PW

Miejsce placu Teatralnego na urbanistycznej mapie współczesnej stolicy

TOWARZYSTWO URBANISTÓW POLSKICH

prof. inż. arch. Sławomir Gzell Grzegorz Buczek

Teksty wystąpień zostaną wydane w formie publikacji podsumowującej pierwszą odsłonę Biografii Warszawy.

75

Konferencji Biografia Warszawy towarzyszył program wydarzeń skierowany do mieszkańców. W październiku zwiedzać można było niedostępne na co dzień przestrzenie Teatru Wielkiego. W listopadzie w Centrum Interpretacji Zabytku odbyły się 3 wykłady dla warszawiaków, których tematyka dotyczyła historii placu Teatralnego. (ZOBACZ WIĘCEJ S. 24)


Muzeum OdNowa

Konsultacje naukowe i kwerendy TYP KONSULTACJI

konsultacje ogółem

LICZBA KONSULTACJI

TYP KONSULTACJI

konsultacje prac seminaryjnych, magisterskich, tematów prac doktorskich (dot. J. Korczaka)

367

badania

16

spotkania

46

warsztaty historii mówionej

1

konsultacje merytoryczne związane z konkursem na ekspozycję Muzeum Warszawskiej Pragi

4

konsultacje tematycznych opracowań badawczych (dot. J. Korczaka) konsultacje projektów wydawniczych (w tym obcojęzycznych wyborów pism J. Korczaka) i prac składanych do druku konsultacja ikonograficzna filmu dokumentalnego (dot. J. Korczaka)

LICZBA KONSULTACJI

13

8 13

1

Publikacje naukowe pracowników MHW Arabas Iwona, Apteczka dla kucharza zawsze otworem stać musi, „Archivarius Visegradensi” 2013, t. 1, s. 277−284.

Arabas Iwona, Pielińska A., Popiołek Joanna, Leczenie bursztynem dawniej i dziś, „Farmacja Polska” 2013, t. 69, nr 1, s. 32−36.

Arabas Iwona, Pharmaca in the natural history cabinet of the duchess Anna Jabłonowska of Siemiatycze, w: 41st International Congress for the History of Pharmacy, Paris, September 10−14, Paris 2013, s. 80.

Arabas Iwona, Smirnowa Natalia M., Krasnobajewa Julia, Kowalenko Siergiej A., Ocalałe z moskiewskiej pożogi: materialne ślady świetności przyrodniczej kolekcji księżnej Anny Jabłonowskiej, „Cenne, Bezcenne, Utracone” 2013, t. 74−77, nr 1−4, s. 12−17.

Arabas Iwona, Rośliny lecznicze w zbiorach księżnej Anny Jabłonowskiej, w: XXII Sympozjum Historii Farmacji „Rośliny w farmacji”, materiały, Ciechanowiec 2013, s. 20.

Blusiewicz Karolina, Obuwie osiemnastowieczne z badań na terenie pałacu Jabłonowskich, w: Archeologia dawnej Warszawy, t. 3, Warszawa 2013, s. 203−208. Blusiewicz Karolina, Późnośredniowieczne obuwie z badań działki miejskiej w Pucku, w: XVII Sesja Pomorzoznawcza, vol. 2: Od późnego średniowiecza do czasów nowożytnych, Gdańsk 2013, s. 405−413.

Arabas Iwona, Salus aegroti suprema lex − refleksja z pogranicza nauki i sztuki, w: Kodeks etyki farmaceutycznej, NIA, Warszawa 2013, s. 43−54. Arabas Iwona, Alaborska Paula, Więcek Marcin, Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej, Oddział Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, historia i współczesność, „Thesaurus Apothecarii. Aptekarskie Ślady” 2013, t. 7, s. 63−81.

Blusiewicz Karolina, Wyniki badań archeologicznych północnej pierzei placu Teatralnego prowadzonych w latach 1995−1997, w: Archeologia dawnej Warszawy, t. 3, Warszawa 2013, s. 73−133. Blusiewicz Karolina, Nazaruk Ireneusz, Starski Michał, Badania archeologiczne otoczenia miasta lokacyjnego w Pucku, w: XVIII Sesja Pomorzoznawcza, vol. 2: Od późnego średniowiecza do czasów nowożytnych, Malbork 2013, s. 299−307.

Arabas Iwona, Ciepłowska Magdalena, Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej Oddział Muzeum Historycznego Miasta Stołecznego Warszawy, „Forum Bibliotek Medycznych” 2013, t. 6, 1 (11), s. 370−382.

76


Działalność naukowa

Bochiński Jacek, Galeria portretów rodziny Fergussonów-Tepperów, „Spotkania z Zabytkami” 2013, nr 11−12, s. 56−58.

Bugaj U., Lutovac P., Polak Zbigniew, Trzeciecki M., Relics of masonry structures on Duteza Hill, „Materiały i sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego” 2013, t. 34, s. 149−165.

Bochiński Jacek, Galeria portretów rodziny Fergussonów-Tepperów i ich twórca Johann Bardou, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 74−93.

Ciepłowska Magdalena, Dary i nabytki Muzeum Farmacji, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 394−396.

Bochiński Jacek, Galeria portretów rodziny Fergussonów-Tepperów. Nowe nabytki Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, „Kronika Warszawy” 2013, nr 2, s. 115−143.

Ciepłowska Magdalena, Osobliwa rewolucja, „Manager Apteki” 2013, nr 2 (66), s. 60−61. Ciepłowska Magdalena, Wystawy czasowe Muzeum Farmacji, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 436−438.

Bochiński Jacek, Heymer Małgorzata, Jabłońska Monika, Zabiegałowska-Sitek Anna, Dary i nabytki Działu Sztuki, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 360−381.

Ciesielska Marta, Legenda „ostatniego marszu”. Z Martą Ciesielską, kierowniczką Ośrodka Dokumentacji i Badań Korczakianum, rozmawia Rafał Praszczałek, „Stolica” 2013, nr 12/01, s. 30–31.

Bochiński Jacek, Powrót rodziny Tepperów, „Stolica” 2013, nr 10, s. 46−47.

Ciesielska Marta, Mój Korczak, nasz Korczak. Z Martą Ciesielską, kierowniczką Ośrodka Dokumentacji i Badań Korczakianum, rozmawia Witold Salański, „Głos Nauczycielski” 2013, R. 96, nr 4, s. 5.

Borkowski Julian, Jeńcy ze Stalagu 344 Lamsdorf – powstańcy warszawscy z konspiracyjną służbą w Szarych Szeregach (wybrane przykłady), w: Szkice z dziejów obozów w Lamsdorf/Łambinowicach. Historia i współczesność, z. 5, Opole 2013, s. 169−196.

Dąbrowska Agnieszka, Przejawy kultu powstania styczniowego na przykładzie pamiątek ze zbiorów Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 94–110.

Borkowski Julian, Kazimierz Brzeziński, Władysław Cieplak, Edward Maliszewski, Leon Gajdowski, w: Harcerski Słownik Biograficzny, Warszawa 2012 [2013], t. 3, s. 27−43.

Dąbrowska Agnieszka, Warszawa jak pudełko czekoladek, „Spotkania z Zabytkami” 2013, nr 11–12, s. 47–49.

Borkowski Julian, „Kuba” i „Zbyszek” – siostry, harcerki Szarych Szeregów, żołnierze Armii Krajowej, „Materiały Historyczne Stowarzyszenia Szarych Szeregów” 2013, nr 98, s. 28−29, 39−42, 62−65, 133−135.

Dąbrowska Agnieszka, Gryc Magdalena, Siwińska Monika, Dary i nabytki Działu Rzemiosła i Pamiątek Historycznych, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 344−359.

Borkowski Julian, Z listami w powstańczym Śródmieściu Południowym – ochotnicza służba pocztyliona „Sępa II”, „Materiały Historyczne Stowarzyszenia Szarych Szeregów” 2013, nr 97, s. 34−38.

Dubrowska Małgorzata, Dary i nabytki Działu Medali i Numizmatów, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 318−331. Dubrowska Małgorzata, Powstanie styczniowe w obiektach medalierskich i falerystycznych Muzeum m.st. Warszawy, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 128−145.

Borkowski Julian, Przypuszczalna data śmierci Dawida Przepiórki, w: Lissowski Tomasz, Konikowski Jerzy, Moraś Jerzy, Mistrz Przepiórka, Warszawa 2013, s. 142−143.

Głogowska Julia, Znaleziska kafli z badań na placu Teatralnym, w: Archeologia dawnej Warszawy, t. 3, Warszawa 2013, s. 186−195.

Borsuk Adam, Stanisław Ciepłowski (1936–2013). Wspomnienia o bibliografie, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 476−482.

Grudnik Bartłomiej, Bitwa pod Budą Zaborowską, „Idziemy” 2013, nr 16 (397), s. 19−20.

77


Muzeum OdNowa

Grudnik Bartłomiej, Kapelani powstania styczniowego, „Idziemy” 2013, nr 3 (384), s. 20−21.

Kowalski Hubert, Kuźniar P., Magnuszewski A., Najniższe stany wody Wisły w Warszawie i podwodne odkrycia archeologiczne, „Gospodarka Wodna” 2013, nr 1, s. 25−30.

Hensel-Moszczyńska Barbara, Z dziejów warszawskich Tepperów i Fergu(s)sonów-Tepperów, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 10−71.

Kowalski Hubert, Muszyńska M., The lid of a sarcophagus from the collection of Helena Radziwiłł rediscovered, w: Et in Arcadia ego. Studia memoriae professoris Thomae Mikocki dicata, Warsaw 2013, s. 361−371.

Heymer Małgorzata, Evviva l’arte! Jubileuszowa prezentacja (1952−2012) fragmentów kolekcji własnych Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, „Komunikaty Oddziału Mazowieckiego Stowarzyszenia Muzealników Polskich” 2013, nr 21, s. 52−53.

Kowalski Hubert, Wardzyński M., Kazberuk A., Ex marmore vistulano…, „Świat Kamienia” 2013, nr 3, s. 40−43.

Heymer Małgorzata, Broniewski. Próba portretu. Wystawa zorganizowana przez Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie z okazji 50. rocznicy śmierci Władysława Broniewskiego, „Komunikaty Oddziału Mazowieckiego Stowarzyszenia Muzealników Polskich” 2013, nr 21, s. 53−54.

Kowalski Hubert, Wisła oddaje zatopione skarby, „Stolica” 2013, nr 5, s. 34−35. Kuzko-Zwierz Katarzyna, Niematerialne dziedzictwo w muzeum. Prezentacja projektu Archiwum Historii Mówionej Muzeum Warszawskiej Pragi, w: Niematerialne dziedzictwo kulturowe, Warszawa 2013, s. 161−172.

Horoszewicz Michał T., Ars Litographica w Muzeum Drukarstwa Warszawskiego, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2013, R. 58, nr 2, s. 276−280.

Kuzko-Zwierz Katarzyna, Projekt Archiwum Historii Mówionej w Muzeum Warszawskiej Pragi, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 254−260.

Horoszewicz Michał T., Dary i nabytki Muzeum Drukarstwa Warszawskiego, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 383−393.

Kuzko-Zwierz Katarzyna, Warstwy czasu, warstwy miasta. Białoszewskiego latanie na Grochów, w: Tętno pod tynkiem. Warszawa Mirona Białoszewskiego, Warszawa 2013, s. 137−151.

Horoszewicz Michał T., Makuch-Folwarska Joanna, Biegańska Maria, Wichrowska Izabela, Ars Litographica – sztuka litografii ze zbiorów Muzeum Drukarstwa Warszawskiego, [katalog wystawy] Warszawa 2013, 72 s.

Labus-Sidor Patrycja, Wystawy czasowe Muzeum Warszawskiej Pragi, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 440−444.

Jarzyńska-Pokojska Dominika, Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry, architektura.nimoz.pl/2013/02/13/muzeum-miejsce-pamieci-palmiry

Maldis Joanna, Miejsce Pamięci Palmiry – nowoczesne Muzeum w środku Puszczy, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 241−244.

Kamińska Elżbieta, Dary i nabytki Działu Ikonografii, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 303−317.

Miziołek J., Kowalski Hubert, Dwa gmachy z akwareli, „Uniwersytet Warszawski” 2013, nr 1, s. 44−45.

Kowalski Hubert, Szwedzki Potop, „Quarterly Polish Culture” 2013, nr 48, s. 37 (wersja angielska, francuska, niemiecka, ukraińska, hiszpańska, rosyjska).

Miziołek J., Kowalski Hubert, Klasyczne wzorce rodem z Grecji. Campus uniwersytecki w latach 1840−1846 i utworzenie Szkoły Sztuk Pięknych, „Uniwersytet Warszawski” 2013, nr 5, s. 44−46.

Kowalski Hubert, Wydobyte z Wisły, „Spotkania z Zabytkami” 2013, nr 11−12, s. 20−25.

Miziołek J., Kowalski Hubert, Przybytek Nauk. W smutnych latach 1832−1836, „Uniwersytet Warszawski” 2013, nr 4, s. 33−35.

Kowalski Hubert, Zatopione w potopie szwedzkim. Zrabowane w XVII w. zabytki odzyskane po 350 latach, „Cenne, Bezcenne, Utracone” 2013, t. 74−77, nr 1–4, s. 142−144.

78


Działalność naukowa

Pruszak Tomasz Adam, Ludomir Benedyktowicz (1844−1926) i jego obraz Portret syna Tadeusza (1879), „Konteksty” 2013, nr 1, s. 211−213.

Miziołek J., Kowalski Hubert, Salwa armatnia, uporządkowanie dziedzińca uniwersyteckiego i gabinet zoologiczny, „Uniwersytet Warszawski” 2013, nr 2, s. 38−39.

Pruszak Tomasz Adam, Polski Barbizończyk. Losy i dzieło Ludomira Benedyktowicza, Warszawa 2013, s. 465.

Miziołek J., Kowalski Hubert, U Chopinów na Uniwersytecie, „Stolica” 2013, nr 3, s. 18−20.

Radziwonka Rafał, Archiwum Muzeum Historycznego m.st. Warszawy − historia i zasób, „Kronika Warszawy” 2013, nr 2, s. 108−113.

Miziołek J., Kowalski Hubert, Uniwersytet Warszawski i młody Chopin, Warszawa 2013. Morawski Romuald, Dział Naukowo-Oświatowy w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy w latach 2002–2012, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 276−294.

Rogalska Barbara, Galeria Muzeum Drukarstwa Warszawskiego w Budowie, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 296−299. Rogalska Barbara, Wystawy czasowe Muzeum Drukarstwa Warszawskiego, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 426−435.

Mórawska Maria, Dary i nabytki Muzeum Woli, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 404−409. Mórawska Maria, Wystawy czasowe Muzeum Woli, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 446−455.

Sieroszewska Zuzanna, Koncepcja Centrum Interpretacji Zabytku w ramach projektu Renowacja i adaptacja piwnic staromiejskich Warszawy na cele kulturalne, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 246−253.

Niklewska Jolanta, Dary i nabytki Działu Planów i Rysunków Architektonicznych, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 332-343.

Siwińska Monika, Biżuteria patriotyczna związana z powstaniem styczniowym. Uzupełnienie kolekcji Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 112−126.

Ostrowski J., Weszpiński Paweł E. (red.), Kamienie milowe w kartografii, [seria] Z dziejów kartografii, t. 18, Warszawa 2013, 496 s. Pasek-Paszkowska Edyta, Charakterystyka zbiorów Muzeum Warszawskiej Pragi, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 262−274.

Smogorzewski Paweł, Służew w literaturze, w: Służew i jego kościół, Warszawa 2013, s. 308−328. Siwińska Monika, ŁADne mieszkanie, „Spotkania z Zabytkami” 2013, nr 11–12, s. 50−52.

Pela Włodzimierz, Fajki gliniane z badań archeologicznych północnej pierzei placu Teatralnego, w: Archeologia dawnej Warszawy, t. 3, Warszawa 2013, s. 196−208.

Sołtan Andrzej, Dorobek wydawniczy Muzeum Historycznego m.st. Warszawy w latach 2000–2012, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 456−475.

Pela Włodzimierz, Historia badań archeologicznych i architektonicznych dawnej Warszawy. The history of the archaeological and architectonic research in old Warsaw, w: Archeologia dawnej Warszawy, t. 2, Warszawa 2013, s. 339.

Sołtan-Lipska Aleksandra, Służew i jego kościół, [red. naukowa] Warszawa 2013, 752 s. Sołtan-Lipska Aleksandra, Kalendarz warszawski, maj−październik 2013, „Kronika Warszawy” 2013, nr 2, s. 197−216.

Pietrzak Cecylia, Wystawy czasowe Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 412−425.

Sołtan-Lipska Aleksandra, Kalendarz warszawski, październik 2012 − kwiecień 2013, „Kronika Warszawy” 2013, nr 1, s. 164−183.

Pruszak Tomasz Adam, Gombrowicz Jan Onufry, w: Ziemianie polscy XX wieku. Słownik biograficzny, cz. 10, Warszawa 2013, s. 15−18.

79


Muzeum OdNowa

Topolska Anna, Dary i nabytki Muzeum Warszawskiej Pragi, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 399−403.

Weszpiński Paweł E., Służew na dawnych planach Warszawy i okolic (1732–1945), w: Służew i jego kościół, Warszawa 2013, s. 260–281.

Wagner Katarzyna, Pervye voennye deistvia Velikoi Severnoj voiny ili chto predshestvovalo bitve pod Narvoy (1700), v svete pol’skoj i shvedskoj istoriografij, „Codrul Cosminului” 2013, t. 19, nr 2, s. 311–334.

Więcek Ewelina, Dieta ssawców, „Manager Apteki” 2013, nr 11/12, s. 66–68. Więcek Ewelina, Krótka historia europejskiej kariery herbaty, „Filiżanka Smaków” 2013, nr 9 (45), s. 17–19.

Wardzyński M., Kowalski Hubert, Jamski P., Lapidarium warszawskie. Szlachetne materiały kamieniarskie w XVI i XVII wieku, Warszawa 2013.

Zabiegałowska-Sitek Anna, Warszawskie Stowarzyszenie Artystów Polskich Rytm. Prace rytmistów w zbiorach Muzeum Historycznego m.st. Warszawy, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 146−191.

Weszpiński Paweł E., Druga edycja map getta warszawskiego jako przykład prac nad poprawą efektywności kartograficznego przekazu informacji o dawnej przestrzeni miasta, w: Efektywność prezentacji kartograficznej. XXXVI Ogólnopolska Konferencja Kartograficzna, Oddział Kartograficzny Polskiego Towarzystwa Geograficznego, Zakład Kartografii Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Geodezji i Kartografii, Warszawa 2013, s. 39–41.

Zwierz Krzysztof, Makieta redukcyjna warszawskiej Pragi końca XVIII wieku. Uwagi i spostrzeżenia z prac nad rekonstrukcją dawnej zabudowy prawobrzeżnych miasteczek, „Almanach Muzealny” 2013, t. 7, s. 192−207.

Weszpiński Paweł E., Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Mapy, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2013, 14 map, 10 kart.

49

Weszpiński Paweł E., Kamienie milowe w kartografii warszawskiej – prawda czy tradycja?, w: Kamienie milowe w kartografii, [seria] Z dziejów kartografii, t. 18, Warszawa 2013, s. 257–268.

Pracowników Muzeum

Weszpiński Paweł E., Niestandardowe porządkowanie niestandardowych materiałów, czyli o specyfice porządkowania materiałów kartograficznych, „Toruńskie Konfrontacje Archiwalne” Toruń 2013, t. 3, s. 319−330. Weszpiński Paweł E., Plan miasta Warszawy. Plan von der Stadt Warschau 1808–1809, „Kronika Warszawy”, nr 1 (148)/2013, s. 100–105.

Opublikowało w 2013 roku łącznie

100

Weszpiński Paweł E., Przekaz informacyjny i język dawnych planów Warszawy w badaniach wybranych elementów środowiska geograficznego miasta, w: Dawne mapy jako źródła w badaniach geograficznych i kartograficznych. XXVII Ogólnopolska Konferencja Historyków Kartografii, Zespół Historii Kartografii przy IHN PAN, Zakład Kartografii i Geomatyki UMCS w Lublinie, Ośrodek Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce KUL w Lublinie, Lublin 2013, s. 62–64.

Artykułów i książek

80


Działalność naukowa

Udział pracowników MHW w konferencjach naukowych, kursach, spotkaniach autorskich oraz współpraca z placówkami naukowymi

Iwona Arabas XXII Sympozjum Historii Farmacji Rośliny w farmacji, Ciechanowiec Referat: Rośliny lecznicze w zbiorach księżnej Anny Jabłonowskiej

Miłość w Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy w Pruszkowie Muzeum Historii Żydów Polskich: Czy traktować dzieci poważnie? Wyzwania dzieciństwa w XXI wieku Udział w panelu dyskusyjnym

41st International Congress for the History of Pharmacy, Paris Przewodniczenie jednej z sesji Kongresu

Spotkanie z okazji otwarcia wystawy Janusz Korczak – król dzieci, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych. Łambinowice-Opole w Opolu Prelekcja: Korczak żywy?

Międzynarodowa konferencja Wspólne dziedzictwo, wspólna przyszłość. Historia pisze losy bohaterów – książę Józef Poniatowski, Jabłonna Referat: Świat natury w najznakomitszej kolekcji czasów stanisławowskich

Joanna Dudelewicz Restauracja i konserwacja architektury, AssoRestauro, Rzym-L’Aquila / S.Stefano di Sessanio-Ferrara-Bologna. Organizator: ICE – Agencja Promocji i Internacjonalizacji Przedsiębiorstw Włoskich, Sekcja Promocji Handlu Ambasady Republiki Włoskiej / ICE – Agenzia per la promozione all’estero e l’internazionalizzazione delle imprese italiane, Sezione per la Promozione degli Scambi dell’Ambasciata d’Italia Udział w kursie szkoleniowym

Grant: Tropem badań syberyjskich wybitnego polskiego florysty mgr. farm. Ferdynanda Karo (1845–1927) Utworzenie grupy badawczej i opracowanie projektu grantu Narodowe Muzeum Geologiczne im. Vernadsky’ego RAN w Moskwie Współpraca

Bartłomiej Grudnik IV Forum Pamięci. Seminarium polskich muzeów martyrologicznych w Muzeum Stutthof Referat: Pamięć wciąż żywa… Współpraca miejsca pamięci z rodzinami ofiar Palmir

Conan Women’s University w Kobe (Japonia) Współpraca Marta Ciesielska 3. Światowy Kongres Tłumaczy Literatury Polskiej, Kraków

Udział w warsztacie dla tłumaczy: Szukam stylu… O pisarstwie Janusza Korczaka jako wyzwaniu

Joanna Maldis Wilanów dla młodych talentów, II edycja: Helena Modrzejewska – ikona stylu; opracowanie noty historycznej Życie domowe w XIX w. Pałac – dwór – kamienica Udział w międzynarodowym projekcie edukacyjnym

Konferencja z okazji otwarcia nowej siedziby Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń na Nowym Mieście W poszukiwaniu patrona warszawskiej edukacji, Warszawa Referat: O czym warszawskim nauczycielom przypomina Janusz Korczak?

Edward Nowak Szlakiem 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka Współautorstwo wystawy planszowej z Klubem Wojsk Lądowych i Żoliborskim Stowarzyszeniem Kombatantów

Zrozumieć i porozumieć się z dzieckiem. O Naszym Domu w Pruszkowie, ul. Cedrowa 12 Prelekcja na otwarciu wystawy Korczakowskiej

81


Muzeum OdNowa

Magdalena Pęzińska Jewish History and Culture, The Parkes Institute for the Study of Jewish/non-Jewish Relations, Uniwersytet w Southampton, Wielka Brytania Stypendium naukowe MA

w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach w Krakowie Spotkanie autorskie z czytelnikami w Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku we współorganizacji z Miejską Biblioteką Publiczną im. Poli Gojawiczyńskiej w Podkowie Leśnej

Zbigniew Polak Udział w projekcie: Atlas historyczny Gdańska (grant KBN 2535/B/H03/2010/38), Uniwersytet Gdański, zakończony oddanym do druku tekstem: Henryk Paner, Zbigniew Polak, Źródła archeologiczne do dziejów najstarszego Gdańska

Spotkanie autorskie z czytelnikami w Dolnośląskiej Bibliotece Publicznej we Wrocławiu we współorganizacji z Wydawnictwem Naukowym PWN, Polskim Towarzystwem Ziemiańskim – Oddział Dolnośląski oraz Związkiem Szlachty Polskiej

Udział w projekcie badawczym: Kołobrzeg – portowa część późnośredniowiecznego miasta (grant N N109 243839), Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Szczecinie, zakończony tekstem: Zbigniew Polak, Zabudowa i struktura przestrzenna portowej części miasta w kolejnych fazach jej rozwoju

Edward Pawlikowski Wizyta studyjna w Laboratoriach Naukowo-Badawczych i w Departamencie Restauracji (Centre de Recherche et de Restauration des Musées de France – C2RMF), Luwr, Paryż. Zapoznanie się z wyposażeniem i bieżącymi pracami konserwatorskimi Pracowni Konserwacji Mebli Zabytkowych (Atelier de Restauration Mobilier)

Udział w projekcie: Polsko-Czarnogórski Wspólny Projekt Badawczy: Krajobraz kulturowy regionu Malësia w Czarnogórze na przełomie epok miedzi i brązu, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk i Predrag Lutovac, Polimski Muzej, Berane (Montenegro). Pobyt w Czarnogórze w ramach delegacji z MHW. Pierwsze wyniki opublikowano w: Urszula Bugaj, Predrag Lutovac, Zbigniew Polak, Maciej Trzeciecki, Relics of masonry structres on Đuteza Hill, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego” 2013, t. 34, s. 149–165

Wizyta studyjna w Pracowniach Konserwatorskich Mebli oraz Pracowni Markieterii w Ēcole Boulle, Paryż Wizyta studyjna w laboratoriach naukowych Wydziału Restauracji (Département des Restaurateurs) oraz w Pracowni Konserwacji Mebli Instytutu Dziedzictwa Narodowego (Institut National du Patrimoine), Paryż Wizyta studyjna w Dziale Konserwatorskim oraz w Pracowni Konserwacji Sztuki Graficznej w Muzeum Historii miasta Paryża (Musée Carnavalet – Histoire de Paris), Paryż

Tomasz A. Pruszak Ogólnopolska konferencja naukowa Powstanie styczniowe w literaturze i sztuce, Warszawa Referat: Powstanie styczniowe w życiu, twórczości i działalności kombatanckiej Ludomira Benedyktowicza (1848–1926)

Renata Sokołowska Konferencja Ksiądz mjr Szczepan Walkowski – sercem Polak, przyjaciel Argentyny, zorganizowana przez Bibliotekę Publiczną im. Zygmunta Jana Rumla Referat: Służba duszpasterstwa katolickiego w polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie

Sympozjum poświęcone dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, Maków koło Radomia Referat: Majątki i rezydencje rodziny Pruszaków na Ziemi Radomskiej

Sympozjum Generał Piotr hr. Szembek – warszawianin rodem, przyjaciel Francji, zorganizowane przez Centrum Promocji Kultury Praga Południe Referat: Napoleon a Polacy – próby upamiętniania tradycji

Wykład Obraz Nad mogiłą powstańca i jego autor Ludomir Benedyktowicz (1844-1926), towarzyszący wystawie Artyści – świadkowie powstania styczniowego 1863 roku w 150. rocznicę wybuchu powstania Styczniowego

82


Działalność naukowa

Katarzyna Wagner Konferencja Frontier Research in Economic and Social History (FRESH): Understanding the Economic Development of Eastern Europe, Warszawa Referat: Inequality in Polish Cities (Warsaw and Cracow) in the 17th and 18th century

Mapy getta warszawskiego (The map of Warsaw Ghetto) Wykład w Muzeum Historii Żydów Polskich dla studentów Department of Sociology, Princeton University, USA Przestrzeń i mapy getta warszawskiego (The space and maps of Warsaw Ghetto) Wykład w Department of Sociology, Princeton University, USA

II międzynarodowa konferencja naukowa poświęcona historii militarnej Na polach chwały, Niepołomice Referat: Znaczenie Wisły i przepraw wiślanych w Warszawie podczas Wielkiej Wojny Północnej (1702–1709)

Z prac nad zespołem Plany Lindleyów – rozważania metodyczne Wykład na zebraniu naukowym Archiwum Państwowego w Warszawie

Międzynarodowa konferencja Z dziejów Europy środkowo-wschodniej, Warszawa Referat: „Potop” a Wielka Wojna Północna w Warszawie w świetle rejestrów podatkowych – przyczynek do porównania dwóch szwedzkich okupacji

Z badań dawnych i współczesnych planów Warszawy Wykład w ramach Akademii Wiedzy o Mieście Plany Warszawy 1897–1945 Wykład dla osób oprowadzających po wystawie Zawód: Architekt w ramach 5. edycji festiwalu Warszawa w Budowie

Stała współpraca z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego

Projektować w dużej skali. Wykład w ramach 5. edycji festiwalu Warszawa w Budowie

Paweł E. Weszpiński XXXVI Ogólnopolska Konferencja Kartograficzna Efektywność prezentacji kartograficznej, Warszawa Referat: Druga edycja map getta warszawskiego jako przykład prac nad poprawą efektywności kartograficznego przekazu informacji o dawnej przestrzeni miasta oraz członkostwo w komitecie organizacyjnym

Kartografia warszawska. Przyczynki do dziejów Międzyuczelniany wykład monograficzny na UW Kartografia i rozwój przestrzenny Warszawy Samodzielny przedmiot na podyplomowych studiach Varsavianistyka na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego (semestr zimowy roku akademickiego 2013/2014)

XXVII Ogólnopolska Konferencja Historyków Kartografii Dawne mapy jako źródła w badaniach geograficznych i historycznych, Lublin Referat: Przekaz informacyjny i język dawnych planów Warszawy w badaniach wybranych elementów środowiska geograficznego miasta

Agnieszka Witkowska-Krych Konferencja zamykająca Rok Janusza Korczaka Nie ma dzieci – są ludzie, Węgrów Referat: Janusz Korczak – humanista naszych czasów

IV Toruńskie Konfrontacje Archiwalne Nowa archiwistyka – archiwa i archiwistyka w późnonowoczesnym kontekście kulturowym, Toruń Referat: Algorytm archiwalnego myślenia i jego realizatorzy. Refleksja ogólna i szczególna oparta na doświadczeniach pracy archiwalnej i muzealnej ze zbiorami kartograficznymi

Ogólnopolska konferencja Społeczeństwo polskie 1980–1989, Warszawa Referat: Taka kuchnia, jakie czasy V Ogólnopolska Konferencja Młodych Judaistów, Warszawa Referat: Poradnik dla gospodyń jako osobliwe świadectwo codzienności gett Generalnego Gubernatorstwa

Jak powstawały mapy getta warszawskiego Wykład w klubokawiarni Państwomiasto

I Ogólnopolska Teologiczno-Etnologiczna Konferencja Akademicka, Toruń Referat: Mówię: mój Boże, mówię: mój i ufam – Sam na sam z Bogiem Janusza Korczaka (Henryka Goldszmita)

Getto warszawskie – przewodnik po nieistniejącym mieście Dyskusja o drugim wydaniu przewodnika w ramach Dni Książki Żydowskiej w Austriackim Centrum Kultury

83


Muzeum OdNowa

Działalność pracowników MHW w organizacjach i towarzystwach naukowych, komitetach redakcyjnych i innych stowarzyszeniach

jako przykład empatii wobec różnych postaw religijnych Prelekcja na X Festiwalu Kultury Żydowskiej Warszawa Singera: Przepisy na czas kryzysu – czyli o przepisach kulinarnych publikowanych na łamach gettowej „Gazety Żydowskiej” Stypendium naukowe YIVO Institute for Jewish Research w Nowym Jorku, nauka języka jidysz

Iwona Arabas Redakcja „Farmacji Polskiej”

Roczny kurs dla edukatorów muzealnych Akademia Polin, Muzeum Historii Żydów Polskich

CZŁONKINI KOMITETU REDAKCYJNEGO I STAŁY RECENZENT PRAC HISTORYCZNYCH

Anna Zasadzińska OWHC (Organizacja Miast Światowego Dziedzictwa): Regional Meeting, Regensburg Warsztaty On the way to Oaxaca, Cordoba Udział w konkursie video My City, Our World Heritage Udział w konkursie fotograficznym Dosłownie OWHC Działania związane z wejściem Warszawy do Rady Dyrektorów OWHC Udział w światowym kongresie OWHC, Oaxaca

Komitet Historii Nauki i Techniki PAN WICEPRZEWODNICZĄCA

Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne WICEPREZES ZARZĄDU ODDZIAŁU WARSZAWSKIEGO ORAZ CZŁONKINI ZARZĄDU ZESPOŁU SEKCJI HISTORII FARMACJI

Académie International d’Histoire de la Pharmacie CZŁONKINI

International Council of Museums (ICOM), Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Muzeów

UNESCO Udział w misji doradczej ICOMOS-u dotyczącej inwestycji przy ul. Podwale w Warszawie Przygotowanie części 3.0 i 4.0 sprawozdania okresowego dotyczącego Miejsca Światowego Dziedzictwa UNESCO Warsztaty dotyczące części 4.0 w Świdnicy Warsztaty dotyczące części 4.0 we Wrocławiu Warsztaty dotyczące części 5.1 i 5.2 w Białowieży

CZŁONKINI

International Society for the History of Pharmacy DELEGATKA ZESPOŁU SEKCJI HISTORII FARMACJI

Marta Ciesielska Komitet Redakcyjny Dzieł Janusza Korczaka SEKRETARZ

EUROCITIES Udział w pracach grupy roboczej Barrier-free city for all, działającej w ramach Mobility Forum, Drezno Referat: Accessible Heritage

Komitet Redakcyjny reedycji Dzieł Janusza Korczaka CZŁONKINI

Kapituła Warszawskiej Nagrody Wychowawczej imienia Janusza Korczaka

Katarzyna Kuzko-Zwierz Międzynarodowe seminarium Living memory – good practices in oral history w Libercu (Czechy). Referat: Oral history archive – map of memories

CZŁONKINI

Polskie Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka CZŁONKINI ZARZĄDU

Międzynarodowe Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka / International Janusz Korczak Association

Synchronicity 2013 – cykl wystaw i spotkań dotyczących architektury miasta przyszłości Sesja: Architektura kolonialna jako narzędzie inżynierii społecznej. Udział w panelu dyskusyjnym

CZŁONKINI ZARZĄDU

Małgorzata Heymer Fundacja Korpus Ochotników Specjalistów

Seminarium Miejskie Ekspedycje, Warszawa. Referat: Historia mówiona w muzeum – łączenie ludzi i miejsc

WSPÓŁZAŁOŻYCIELKA, CZŁONKINI RADY FUNDACJI

84


Działalność naukowa

Jarosław Trybuś Stowarzyszenie Historyków Sztuki

Zbigniew Polak Warmińsko-Mazurska Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków

CZŁONEK

CZŁONEK

Zespół Nazewnictwa Miejskiego CZŁONEK

Tomasz A. Pruszak Rada Muzeum przy Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu

Program Rozwoju Kultury 2020 CZŁONEK ZESPOŁU STERUJĄCEGO

CZŁONEK

Collegium Civitas

Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Oddział Warszawski

WYKŁADOWCA

CZŁONEK

Instytut Stefana Starzyńskiego, oddział Muzeum Powstania Warszawskiego

Barbara Rogalska Kapituła Konkursu Mazowieckie Zdarzenie Muzealne „Wierzba”

WYKŁADOWCA

CZŁONKINI JURY

Katarzyna Wagner Polskie Towarzystwo Badań nad Wiekiem Osiemnastym

Rada Muzeum Sportu i Turystyki

CZŁONKINI

CZŁONKINI

Paweł E. Weszpiński Zespół Historii Kartografii przy Instytucie Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk

Towarzystwo Bibliofilów Polskich w Warszawie CZŁONKINI ZARZĄDU, SKARBNIK

„Komunikaty”. Informator Stowarzyszenia Muzealników Polskich Oddział Mazowiecki

CZŁONEK

Zespół Nazewnictwa Miejskiego

REDAKTOR NACZELNA, WSPÓLNIE Z IZABELĄ WICHROWSKĄ

CZŁONEK

Zuzanna Sieroszewska International Council of Museums (ICOM), Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Muzeów

Towarzystwo Lindleyowskie Societas Lindleiana SEKRETARZ ZARZĄDU

Związek Harcerstwa Polskiego WICEPRZEWODNICZĄCY SĄDU HARCERSKIEGO HUFCA ZHP WARSZAWA ŻOLIBORZ

CZŁONKINI

CZŁONEK SĄDU HARCERSKIEGO CHORĄGWI STOŁECZNEJ ZHP WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI STOPNI INSTRUKTORSKICH HUFCA ZHP WARSZAWA ŻOLIBORZ

85


Muzeum OdNowa

Pracownicy MHW w Stowarzyszeniu Muzealników Polskich, Odział Mazowiecki Radosław Adamski Małgorzata Berezowska Jacek Bochiński Julian Borkowski Tomasz Bylicki Aleksandra Derc-Jasińska Barbara Hensel-Moszczyńska Małgorzata Heymer Bartosz Jażdżyk Magdalena Kłos Grzegorz Konsalik Agata Korycka

Katarzyna Kuzko Patrycja Labus Joanna Maldis Izabella Maliszewska Stanisław Maliszewski Katarzyna Meyza Romuald Morawski Zofia Morka Edward Pawlikowski Włodzimierz Pela Kamila Pilecka Tomasz Pruszak

Barbara Rogalska Joanna Rykiel Łukasz Sobierajski Aleksandra Sołtan-Lipska Artur Szuba Anna Topolska Jarosław Trybuś Izabela Wichrowska Ewelina Więcek Marcin Więcek Jolanta Wiśniewska Anna Zabiegałowska-Sitek

Muzeum w organizacjach międzynarodowych The International Council of Museums (ICOM) The International Committee for the Collections and Activities of Museums of Cities (CAMOC)

Wyjazd studyjny do placówek badawczo-konserwatorskich w Paryżu Wizyty w laboratoriach naukowych i pracowniach konserwatorskich Centre de Recherche et de Restauration des Musées de France (C2RMF) w Luwrze i Wersalu, laboratoriach naukowych Wydziału Restauracji i Pracowni Konserwacji Mebli Instytutu Dziedzictwa Narodowego (Institut National du Patrimoine), a także zapoznanie się z bieżącymi pracami restauratorskimi w Pracowniach Konserwatorskich Mebli oraz Pracowni Markieterii w Ēcole Boulle to cenne doświadczenia dla naszej Pracowni Konserwacji Mebli Zabytkowych. Celem tych wizyt było poznanie nowoczesnego sprzętu umożliwiającego badania i analizę danych potrzebnych do podjęcia właściwych decyzji przed rozpoczęciem restauracji

oraz dobrych rozwiązań organizacji pracy, bezpiecznej zarówno dla konserwatorów, jak i restaurowanych obiektów. Wymieniliśmy też konkretne doświadczenia konserwatorskie na podstawie prezentacji prac przy restaurowanych ostatnio obiektach. Szczegółowe zapoznanie się ze stałą ekspozycją w Muzeum Historii Miasta Paryża (Musée Carnavalet – Histoire de Paris), z licznymi eksponatami stylowego meblarstwa i malarstwa, utwierdziło mnie w przekonaniu, że cennym wzbogaceniem prezentacji historii miasta są wplecione w ekspozycję aranżacje wnętrz w stylach z poszczególnych epok. Edward Pawlikowski, Kierownik Pracowni Konserwacji Mebli Zabytkowych

86

Edward Pawlikowski. Fot. Grażyna Kułakowska


Š Nicolas Grospierre


Š Nicolas Grospierre


Biblioteka i Archiwum Naukowe Przez część roku dostęp do biblioteki muzealnej był utrudniony z powodu przeprowadzki do PKiN oraz przygotowań do remontu. Mimo to z jej zasobów skorzystało około 1000 osób, udostępniono im 3500 książek i czasopism oraz prawie 500 dokumentów archiwalnych

W 2013 roku trwała przeprowadzka Biblioteki i Archiwum Naukowego z siedziby głównej przy Rynku Starego Miasta do Pałacu Kultury i Nauki, związana z przygotowywanym remontem Muzeum. Specjalistyczna biblioteka MHW gromadzi przede wszystkim varsaviana. Korzystają z niej historycy i varsavianiści, muzeolodzy, a także dziennikarze, urbaniści, pracownicy kultury, studenci i młodzież szkolna. Stanowi ona repozytorium wiedzy o Warszawie i jej mieszkańcach. Powstała z małego zbioru podręcznego w Muzeum, włączono do niej księgozbiory różnych instytucji, takich jak Instytut Badań Warszawy UW, zbiór wychodźstwa gromadzony przez Ligę Morską i Kolonialną, otrzymany z Muzeum Kultur Ludowych, a także część zbiorów Muzeum Polskiego w Rapperswilu w Szwajcarii. W latach 60. XX wieku biblioteka

wzbogaciła się o zbiory znanego bibliofila, dr. Ludwika Gocla, zawierające kolekcję książek, czasopism i druków ulotnych dotyczących głównie powstania listopadowego i Wielkiej Emigracji. W Bibliotece znajduje się także zespół starych druków oraz rękopisów, obejmujący m.in. zbiór konstytucji sejmowych z lat 1634–1690 wydanych przez drukarzy warszawskich: Elerta, Rossowskiego, Schreibera, drukarni konwiktu o.o. Pijarów, zbiór przywilejów księstwa mazowieckiego Statuta Ducatus Masoviae, wydany w Krakowie w roku 1541 przez Hieronima Vietora, i dzieło z zakresu wojskowości, sławne niegdyś na całą Europę, Artis magnae artilleriae pars prima Kazimierza Siemienowicza, wydane przez Jana Jansoniusa w Amsterdamie w 1650 roku. Dział czasopism zawiera periodyki naukowe, czasopisma ilustrowane

Zakupy i dary książek, czasopism i archiwaliów w 2013 roku

wydawane w Warszawie w XIX i XX wieku, konspiracyjną prasę z czasów II wojny światowej, zbiór czasopism i prasy codziennej wydanej po 1945 roku oraz prasę emigracyjną. Archiwum Naukowe gromadzi dokumenty historyczne i życia społecznego. Zbiór archiwalny liczy 7858 pozycji – są to zarówno pojedyncze dokumenty, jak i zespoły archiwalne składające się nawet z 200 pojedynczych dokumentów. Znajdują się w nim także dokumenty władz miejskich, instytucji i organizacji społecznych, dokumenty osobiste i rodzinne mieszkańców Warszawy, pamiętniki, relacje o losach mieszkańców Warszawy. Zbiory Biblioteki i Archiwum Naukowego są stale uzupełniane dzięki zakupom, wymianie między bibliotekami, muzeami i placówkami naukowymi w kraju i za granicą oraz darom ludzi związanych rodzinnie lub zawodowo z Warszawą.

Na koniec 2013 roku księgozbiór liczył OGÓŁEM

ZAKUPY

PRZEJĘCIA/DARY

księgozbiór ogółem

233

34

199

książki

173

2

171

czasopisma

60

32

28

archiwalia

166

7

159

89

33 515 Woluminów

28 344

Czasopism w oprawach introligatorskich

5 171

Wydawnictw zwartych


Wydawnictwa Ars Lithographica – sztuka litografii ze zbiorów Muzeum Drukarstwa Warszawskiego, Michał T. Horosze-

wicz, Joanna Makuch-Folwarska, Maria Biegańska, Izabela Wichrowska, [katalog wystawy]

„Almanach Muzealny” 2013, t. 7, redaktor merytoryczny Andrzej Sołtan PERIODYK MUZEUM HISTORYCZNEGO M.ST. WARSZAWY

Archeologia dawnej Warszawy, t. III, Badania archeologiczno-architektoniczne północnej pierzei placu Teatralnego w Warszawie w latach 1995–1997, redaktor Wło-

dzimierz Pela, komitet redakcyjny Andrzej Buko, Jerzy Kruppe, Włodzimierz Pela, Andrzej Sołtan

Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa, Monika Bryl,

DOFINANSOWANIE: MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

[katalog wystawy]

DOFINANSOWANIE: MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

Projekt graficzny Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

Lapidarium warszawskie. Szlachetne materiały kamieniarskie w XVI i XVII wieku, Michał Wardzyński

Warszawski kalendarz 2014, opracowanie Małgorzata Berezowska, Julian Borkowski, Barbara Hensel-Moszczyńska, Izabella Maliszewska, Stanisław Maliszewski, Romuald Morawski, Katarzyna Wagner, Krzysztof Zwierz, Elżbieta Kamińska, Anna Kotańska, Anna Topolska DOFINANSOWANIE: URZĄD MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY

przy współpracy Huberta Kowalskiego i Piotra J. Jamskiego

WSPÓŁWYDAWCA: FUNDACJA HEREDITAS DOFINANSOWANIE: MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

Archeologia dawnej Warszawy, t. II, Historia badań archeologicznych i architektonicznych dawnej Warszawy, redaktor Włodzimierz

Pela, komitet redakcyjny Andrzej Buko, Jerzy Kruppe, Włodzimierz Pela, Andrzej Sołtan Projekt graficzny Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

DOFINANSOWANIE: MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

90

Projekt graficzny Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

Z dziejów kartografii, t. XVII, Kamienie milowe w kartografii,

redaktorzy Jerzy Ostrowski, Paweł E. Weszpiński

WSPÓŁWYDAWCY: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, NACZELNA DYREKCJA ARCHIWÓW PAŃSTWOWYCH, ARCHIWUM PAŃSTWOWE W WARSZAWIE. DOFINANSOWANIE: NACZELNA DYREKCJA ARCHIWÓW PAŃSTWOWYCH


Popularyzacja wiedzy o Warszawie Wykłady w Centrum Interpretacji Zabytku

Cykl 42 wykładów z serii Warszawskie poniedziałki, dotyczących historii Warszawy: Mieszkania XX wieku (5 spotkań)

Michał Krasucki

Z dziejów warszawskiej elegancji (3 spotkania)

Agnieszka Dąbrowska

Warszawa – miasto na progach rozwoju (9 spotkań)

Maria Sołtys

Warszawa nowożytna (10 spotkań)

Katarzyna Wagner

HISTORYK SZTUKI, PREZES TOWARZYSTWA OPIEKI NAD ZABYTKAMI

Identyfikacja graficzna cyklu wykładów w CIZ. Projekt Katarzyna Muranty-Sawicka

KIEROWNIK DZIAŁU RZEMIOSŁA I PAMIĄTEK HISTORYCZNYCH MHW

ARCHITEKTKA, BADACZKA ARCHITEKTURY WSPÓŁCZESNEJ

DZIAŁ HISTORII WARSZAWY

Praga w ciągu wieków (6 spotkań)

Krzysztof Zwierz DZIAŁ HISTORII WARSZAWY

Warszawskie varia (3 spotkania)

Romuald Morawski DZIAŁ HISTORII WARSZAWY

ŁADne mieszkanie (3 spotkania)

Monika Siwińska DZIAŁ RZEMIOSŁA I PAMIĄTEK HISTORYCZNYCH

ŁADne mieszkanie (3 spotkania)

Monika Siwińska DZIAŁ RZEMIOSŁA I PAMIĄTEK HISTORYCZNYCH

Przed fotografią (3 spotkania)

dr Anna Kotańska KIEROWNIK DZIAŁU IKONOGRAFI

Archeologia dawnej Warszawy (3 spotkania)

Zbigniew Polak, Katarzyna Meyza, Ewelina Więcek, Karolina Blusiewicz DZIAŁ ARCHEOLOGII

W cyklu wykładów Warszawskie poniedziałki uczestniczyło

1227 Osób 91


Muzeum OdNowa

Cykl 19 wykładów z serii Wtorki ze światowym dziedzictwem UNESCO Wykłady Zanim opuścisz stolicę dr. Olafa Kwapisa, historyka sztuki, dotyczyły topografii artystycznej wybranych stolic europejskich. Cykl wykładów o podróżach adresowany do osób, które myśląc o zwiedzaniu Europy, chcą uzyskać dodatkową wiedzę przydatną w świadomie uprawianej turystyce albo po prostu pragną odbyć Grand Tour bez opuszczania rodzinnego miasta. Każdy z wykładów przedstawiał topografię artystyczną wybranej stolicy, w tym historię urbanistyki, architektury i sztuki, ale też lokalne obyczaje. W omawianych stolicach znajdują się obszary lub pojedyncze obiekty, które podobnie jak warszawska Starówka wpisane są na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rzym, część I Od Romulusa do Konstantyna Rzym, część II Urbanistyka Rzymu papieży i Savoyów Berlin, część I Sztuka i władza nad Szprewą Berlin, część II Stolica zjednoczonych Niemiec Paryż, część I Paryż Ludwików i Napoleonów Paryż, część II Artystyczna stolica świata Lizbona Madryt

Identyfikacja graficzna cyklu wykładów w CIZ. Projekt Katarzyna Muranty-Sawicka

ITALIA – GERMANIA. Seria wykładów Stołeczność utracona to kontynuacja cyklu Zanim opuścisz stolicę dr. Olafa Kwapisa. Poświęcona była stolicom dawnych państw włoskich i niemieckich. Proces zjednoczenia – powstanie Królestwa Włoch i Niemiec kajzerowskich – sprawił, że stołeczne miasta utraciły pierwotne znaczenie polityczne. Do dziś utrzymały jednak znaczącą, a w wielu wypadkach dominującą pozycję kulturową. Siła mecenatu artystycznego niegdysiejszych władców, obecnie umiejętnie rozwijana i wspomagana przez inne podmioty (w tym UNESCO), wywołuje niesłabnące zainteresowanie sztuką i architekturą dawnych stolic – pereł kultury. ITALIA: Miasta-państwa Turyn Florencja Wenecja Mediolan Neapol Palermo

GERMANIA: Pamięć siedmiu elektoratów Rzeszy Monachium Drezno Kolonia Bayreuth Hamburg

Wykłady w Muzeum Farmacji Seria wykładów Przyrodnicza kolekcja księżnej Anny Jabłonowskiej prof. Iwona Arabas Seria 3 wykładów Farmaceuci dla Warszawy

92

W cyklu wykładów Zanim opuścisz stolicę uczestniczyło

788 Osób


Popularyzacja wiedzy o Warszawie

Gry miejskie Gra miejska Na ratunek Starówce (21 lipca) i Na ratunek Starówce 2 (24 sierpnia) została zorganizowana i przeprowadzona przez CIZ wraz z Domem Spotkań z Historią Gra miejska Zabytkowicze kontra moderniści – gra o odbudowę Starówki (10 listopada) została zorganizowana i przeprowadzona przez CIZ wraz z Muzeum Sztuki Nowoczesnej Spacery tematyczne Spacery tematyczne są jedną z atrakcji towarzyszących wystawom czasowym. W 2013 roku były uzupełnieniem wystaw i konferencji: Zawód: Architekt, Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa, Biografia Warszawy oraz wydarzeń ogólnopolskich: Nocy Muzeów, Europejskich Dni Dziedzictwa, Europa Direct i Dnia Drukarza. Tematy spacerów organizowanych przez dział edukacji: Warszawa miastem królewskim, Europa dla Obywateli: rzecz o poselstwach i cudzoziemcach, Szlakiem przestępców i wszetecznic dawnej Warszawy.

Wykłady i spacery Muzeum Drukarstwa Warszawskiego Spacer śladami księgarń i drukarń warszawskich Michał T. Horoszewicz, Łukasz Sobierajski. Spacer prowadził (Rynek Starego Miasta, ulica Świętojańska, Plac Zamkowy, Mariensztat, ulica Bednarska, Krakowskie Przedmieście) do miejsc, w których mieściły się siedziby 5 warszawskich drukarń i wydawnictw: J. Mortkowicza, P. Elerta, S. Orgelbranda, Trzaski, Everta i Michalskiego, Gebethnera i Wolffa. Połączony był z krótką prelekcją na temat historii tych firm. Orgelbrandiana w zbiorach Muzeum Drukarstwa Warszawskiego Michał T. Horoszewicz. Wykład przedstawiający dzieje największego warszawskiego przedsięwzięcia drukarsko-wydawniczo-księgarskiego II połowy XIX i początku XX wieku, prowadzony z wykorzystaniem ikonografii i przykładów ze zbiorów Muzeum Drukarstwa Warszawskiego. Jan Gutenberg i wynalazek druku Michał T. Horoszewicz. Wykład na temat historii druku, istoty wynalazku Jana Gutenberga i jego rozwoju do XX wieku. Jak powstaje książka Barbara Rogalska. Wykład połączony z prezentacją ikonografii, modeli i oryginalnych przykładów ilustrujących proces powstawania książki.

93

W spacerach tematycznych organizowanych przez Dział Edukacji uczestniczyło

400 Osób


Muzeum OdNowa

Prelekcje w Muzeum Warszawskiej Pragi Prawobrzeżna Warszawa – rozwój przestrzenny do końca XVIII wieku (Odczyt)

Krzysztof Zwierz

Prawobrzeżna Warszawa i jej dzielnice, XIX-XX wiek (Odczyt)

Jolanta Wiśniewska

Zmysłowa Praga (Prelekcja), prezentacja projektu Archiwum Historii Mówionej

Katarzyna Kuzko-Zwierz

Opowieści wyciągnięte z magazynu Historia Pragi w kilku przedmiotach, w ramach corocznej imprezy Urodziny Pragi, upamiętniającej przyznanie praw miejskich Pradze w 1648 roku

Spotkania w biurze tymczasowej siedziby Muzeum Warszawskiej Pragi

Murowane odkrycie. Targowa 50/52 Modlitewnie na Targowej

Uniwersytet Trzeciego Wieku Dział Edukacji i Kina Oświatowego prowadził w 2013 roku wykłady dla pięciu Uniwersytetów Trzeciego Wieku: Mazowieckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, Wawerskiego Towarzystwa Uniwersytetu Trzeciego Wieku, Grochowskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, Uniwersytetu Trzeciego Wieku im. Haliny Szwarc oraz Uniwersytetu Trzeciego Wieku Towarzystwa Demokratycznego Wschód. Dla słuchaczy przygotowane zostały 32 wykłady dotyczące historii Warszawy od lokacji miasta, przez tematy związane ze zmieniającą się architekturą i zabudową miasta, rozbudową przepraw przez Wisłę, życiem codziennym w Warszawie na przestrzeni wieków, historią przestępczości w dawnej Warszawie, aż do zagadnień współczesnych związanych z odbudową Starego Miasta i wpisem na listę UNESCO, a także renowacją i adaptacją szlaku kulturalnego piwnic staromiejskich. Zajęcia prowadzą pracownicy Działu, jak również zaproszeni do współpracy prelegenci z Instytutu Historii PAN i Zamku Królewskiego. Wykłady odbywają się w siedzibie Muzeum przy Rynku Starego Miasta w sali kinowej, która jednorazowo mieści sześćdziesięciu słuchaczy.

94

Frekwencja w 2013 roku na wykładach Uniwersytetu Trzeciego Wieku

778 Osób


Popularyzacja wiedzy o Warszawie

Kino muzealne W siedzibie głównej Muzeum przy Rynku Starego Miasta, na parterze kamienicy nr 42 znajduje się Kino Muzealne dla sześćdziesięciu widzów. Działa w godzinach otwarcia Muzeum, ale można także umawiać się na seanse w dogodnym terminie. Kino jest również dopełnieniem oferty edukacyjnej, z której uczniowie wraz z nauczycielami mogą skorzystać przed zajęciami edukacyjnymi lub po nich. W repertuarze jest 5 filmów dokumentalnych: Warszawa nie zapomni Wyblakłe fotografie O Warszawie raz jeszcze

Seanse w kinie muzealnym obejrzało

Człowiek. Szkice do portretu Sokratesa Starynkiewicza

12 246 1 581

Piosenka o mojej Warszawie.

Oprowadzania kuratorskie dla pracowników MHW W 2013 roku pracownicy MHW odwiedzali regularnie warszawskie muzea i galerie. Wizyty te były okazją do obejrzenia ekspozycji, po której oprowadzał jej kurator. Dzięki tym spotkaniom pracownicy instytucji kulturalnych mają możliwość poznania się i skonfrontowania swoich doświadczeń wystawienniczych z praktyką w innych muzeach. Ważnym aspektem przedsięwzięcia jest zebranie doświadczeń w związku z tworzeniem wystawy głównej oraz dobra orientacja w aktualnych wydarzeniach muzealnych. Od czerwca do grudnia odbyło się 11 spotkań, m.in. w Muzeum Narodowym, Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki, Muzeum Żydów Polskich, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Galerii XXI.

Muzeum na miejskich imprezach kulturalnych Dzień Drukarza Edukacja dla demokracji Europa zmienia Warszawę Europejskie Dni Dziedzictwa i Kultury Imieniny Jana Kochanowskiego Noc Muzeów Okno na Warszawę Piknik Historyczny Piknik Naukowy

Raz, dwa, trzy – warszawiakiem jesteś Ty! Święto Wolności Urodziny Starówki Warszawa Jana Zachwatowicza Warszawski Tydzień Kultury bez Barier IV Salon Książki Historycznej na XXII Targach Książki Historycznej IV Warszawski Piknik Archiwalny 545. rocznica śmierci Jana Gutenberga

95

Widzów w języku angielskim Widzów w języku polskim


Š Nicolas Grospierre


Noc Muzeów Podczas Nocy Muzeów siedzibę główną przy Rynku Starego Miasta i oddziały odwiedziły 12 892 osoby. Jedną z głównych atrakcji była możliwość zwiedzania wnętrz staromiejskich kamienic muzealnych po raz ostatni przed ich remontem

wyświetlały się na dużym ekranie i jednocześnie tworzyły galerię dostępną na Facebooku. W trakcie nocnego zwiedzania powstało 1246 portretów umieszczonych na facebookowym profilu Muzeum.

Dziedziniec muzealny podczas Nocy Muzeów. Fot. Krzysztof Skrabek

Wystawa czasowa Bronisław Kopczyński – malarz Starej Warszawy.

Siedziba przy Rynku Starego Miasta Pod staromiejskimi kamienicami – zwiedzanie zabytkowych piwnic oraz wystawy Piwnice dawnej Warszawy, dotyczącej badań archeologicznych prowadzonych w podziemiach Muzeum. Prezentacja malowidła Kucie kos Wojciecha Fangora. Podczas Nocy Muzeów przed malowidłem można było sfotografować się Fotomatem braci Ebert. Zdjęcia

Spotkania na Starym Mieście Mury obronne Starej Warszawy, oprowadzanie z komentarzem historycznym. Staromiejski zwierzyniec, spacer dla dzieci szlakiem elementów architektonicznych przedstawiających zwierzęta i potwory. Warszawa miastem królewskim, spacer dla dzieci, w trakcie którego prezentowano historię Warszawy od początku XVI do końca XVIII wieku. Z gawędą po Starej Warszawie, spacer dla dzieci, podczas którego prezentowano życie codzienne Starej Warszawy. Szlakiem przestępców i wszetecznic Starej i Nowej Warszawy, spacer zakątkami Starego Miasta, w czasie którego prezentowano historię warszawskiego półświatka na przestrzeni wieków.

Folder z planem zwiedzania wnętrz muzealnych podczas Nocy Muzeów. Projekt Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski

Kino muzealne Warszawa nie zapomni, dokument o Warszawie 1939–1945. Dla szczęścia ludzkości, film o reklamach XIX wieku.

Fotomat braci Ebert przed malowidłem Kucie Kos Wojciecha Fangora. Fot. Adrian Czechowski

98

Spacery historyczne po Starym Mieście dla dzieci. Fot. Adrian Czechowski


Muzeum Warszawskiej Pragi Wytwórnia Wódek Koneser, w czasie Nocy Muzeów odbywały się tu projekcje filmów i oprowadzanie po wystawie Praski MDM. Fot. Grażyna Kułakowska

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego

Muzeum Farmacji im. mgr Anny Leśniewskiej

Wystawa czasowa Ars Litographica, własnoręczne drukowanie typograficznego druku okolicznościowego na zabytkowej prasie.

Wystawy stałe: Z placu Świętego Aleksandra na ulicę Piwną i Apteczki i leki japońskich wędrownych aptekarzy. Wystawa czasowa Warszawa mlekiem i miodem płynąca.

Centrum Interpretacji Zabytku Wystawa stała – Zniszczenie i odbudowa Starego Miasta. Projekcje filmów w sali projekcyjnej CIZ: Powrót na Stare Miasto oraz Ulica Brzozowa. Muzeum Woli

Muzeum Farmacji podczas Nocy Muzeów. Fot. Krzysztof Skrabek

Muzeum jako obiekt muzealny – zwiedzanie zamkniętych i niedostępnych przestrzeni w kapciach z przewodnikami. Noc Muzeów na wystawie Praski MDM. Fot. Grażyna Kułakowska

PragaNocka – pokaz bajek z projektora z komentarzem dotyczącym Spółdzielni Inwalidów Wspólna Sprawa, która wytwarzała bajki i materiały dydaktyczne na przeźroczach. Fot. Grażyna Kułakowska

Laboratorium Muzeum – warsztaty dla dzieci i dorosłych. Akcja performatywna Laboratorium Eksponatów w reżyserii Tomasza Bazana, przy współpracy Jana Mencwela. Trzy zespoły improwizatorów muzycznych i teatralnych (2 reżyserów, 40 artystów, 10 pracowników Muzeum) przemieniły przestrzeń Muzeum. Zwiedzający mogli przejść przez muzealne sale, pokoje, biura i magazyny, poznając historie eksponatów opowiadane zarówno przez kustoszy, jak i improwizatorów z Chóru Eksperymentalnego Gre Badanie, Szkoły Impro oraz Fundacji Sztuka Ciała.

99

Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry Zwiedzanie stałej ekspozycji. Filmy dokumentalne: Rzeczpospolita Kampinoska, Bieg Janusza Kusocińskiego na Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles w 1932 roku. Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum Żydowskie piosenki dziecięce – występ chóru szkolnego z Zespołu Szkół Lauder-Morasha w Warszawie, krótki koncert skrzypcowy w wykonaniu uczennic z Zespołu Szkół Lauder-Morasha. Muzykowanie, śpiew i teatr w Domu Sierot – opowieść z prezentacją artystycznych aktywności dzieci mieszkających kiedyś przy ul. Krochmalnej 92.


Edukacja Edukacja jest jedną z najważniejszych form działalności Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. W 2013 roku odbyły się 843 zajęcia muzealno-warsztatowe dla dzieci i młodzieży w wieku od 5. do 19. roku życia. Wzięło w nich udział 11 924 uczniów Lekcje muzealne Lekcje muzealne dla uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych odbywają się zarówno w siedzibie głównej, przy Rynku Starego Miasta, jak i w oddziałach. Oferta edukacyjna Muzeum została dostosowana do wymagań polskiej podstawy programowej. We współpracy z Nową Erą – jednym z największych w Polsce wydawnictw zajmujących się opracowywaniem i wydawaniem podręczników – przygotowano program, który stanowi uzupełnienie wiedzy zdobywanej w szkole. Opisane propozycje 34 lekcji muzealnych znalazły się w folderze wydanym przez Nową Erę i rozsyłanym bezpośrednio do nauczycieli. Daje to im możliwość włączenia edukacji muzealnej do programu nauczania, a lekcje, konsultowane z metodykami, prowadzone poza szkołą wśród eksponatów i pomocy naukowych, są atrakcją dla uczniów. Tematy lekcji dotyczą historii Warszawy i jej dzielnic, ze szczególnym uwzględnieniem życia polityczno-gospodarczego, historii obyczajowości mieszkańców miasta, legend warszawskich, mostów, architektury, kolei, historii lecznictwa, dawnych gier i zabaw oraz dawnych technik drukarskich.

Spacery edukacyjne dla dzieci

Warsztaty rodzinne

Dział Edukacji organizuje tematyczne spacery po Starym Mieście dla dzieci. Fot. Grażyna Kułakowska

Weekendowe warsztaty rodzinne dotyczące legend warszawskich i życia w dawnej Warszawie. Fot. Grażyna Kułakowska

Spacery edukacyjne organizowane są przez Dział Edukacji MHW, Centrum Interpretacji Zabytku, a także oddziały MHW w ramach lekcji muzealnych dla szkół (Szlakiem legend warszawskich, Potwory i upiory dawnej Warszawy, Staromiejski zwierzyniec, Od szczegółu do ogółu).

W ramach oferty spędzania czasu wolnego w Muzeum odbywają się również sobotnie zajęcia rodzinne. Od kwietnia 2013 roku Dział Edukacji zorganizował 16 warsztatów tego typu dla 154 osób. Tematy przewodnie to legendy warszawskie i życie w dawnej Warszawie.

Frekwencja na lekcjach muzealnych w 2013 roku

11 924 uczniów

Frekwencja podczas 60 zorganizowanych w 2013 roku spacerów wyniosła ponad

1200 osób

5218

MHW siedziba główna

2431

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego

2067

Muzeum Farmacji

1234

Centrum Interpretacji Zabytku

678

Muzeum Woli

272

Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum

24

100

Muzeum Warszawskiej Pragi


Promocja Konferencje prasowe WYDARZENIE

DATA

RODZAJ KONFERENCJI

Inauguracja działalności Centrum Interpretacji Zabytku

25 stycznia

Konferencja prasowa

Inauguracja Nocy Muzeów 2013

25 kwietnia

Konferencja prasowa z udziałem Prezydent Warszawy Hanny Gronkiewicz-Waltz

Muzeum OdNowa.

Zapowiedź przez prezydent Hannę Gronkiewicz-Waltz pierwszego w dziejach Muzeum remontu siedziby głównej

10 lipca

Śniadanie prasowe

Poszukiwania archeologiczne archiwum Bundu w Ogrodzie Krasińskich

5 września

Debata ekspercka, konferencja prasowa, prezentacja znalezisk

Warszawski Tydzień Kultury Bez Barier

18 września

Konferencja prasowa

9 października

Konferencja prasowa

Zawód: Architekt, wystawa w ramach festiwalu Warszawa w Budowie Wybór koncepcji ekspozycji Muzeum Warszawskiej Pragi

17 grudnia

Zastępca dyrektora ds. merytorycznych, dr Jarosław Trybuś, z dziennikarzami podczas konferencji prasowej dotyczącej wystawy Zawód: Architekt. Fot. Grażyna Kułakowska

Konferencja prasowa i wernisaż wystawy pokonkursowej

Warszawski Kalendarz 2014 W 2013 roku Urząd m.st. Warszawy po raz pierwszy zlecił projekt i druk kalendarzy Muzeum Historycznemu m.st. Warszawy, a nie jak dotychczas Biuru Administracyjno-Gospodarczemu, przekazując Muzeum dotację na ten cel. Kalendarze książkowe przeznaczone były dla pracowników biur merytorycznych Ratusza (w tym także delegatur). Głównym celem było stworzenie kalendarza, który łączy świetną grafikę, walory użytkowe i wiedzę o historii Warszawy. Wszystkie wydarzenia historyczne umieszczone w kalendarzu zostały opracowane przez varsavianistów tworzących zespół Muzeum Historycznego m.st. Warszawy. Koszt produkcji kalendarzy wyniósł 31 585,37 zł. Nakład: 1350 sztuk. Urząd Miasta Stołecznego Warszawa Derc-Jasińska, Julia Głogowska KONCEPCJA, PROJEKT GRAFICZNY I SKŁAD: Anna Światłowska WSPÓŁPRACA MERYTORYCZNA: Małgorzata Berezowska, Julian Borkowski, Barbara Hensel-Moszczyńska, Izabella Maliszewska, Stanisław Maliszewski, Romuald Morawski, Katarzyna Wagner, Krzysztof Zwierz, Elżbieta Kamińska, Anna Kotańska, Anna Topolska FINANSOWANIE:

KOORDYNACJA: Aleksandra

101

Projekt graficzny Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski


Muzeum OdNowa

Najpopularniejszy Instagram muzealny w Polsce Pracę w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy rozpocząłem jesienią 2013 roku. Mogłem odkrywać przestrzenie na co dzień niedostępne dla zwiedzających. Wiele rzeczy w kamienicach przy Rynku Starego Miasta wydawało mi się ciekawych i intrygujących, począwszy od zdobionych poręczy na klatkach schodowych, poprzez detale na fasadach kamienic, aż po trwające właśnie prace przy pakowaniu i przewożeniu muzealiów do tymczasowych magazynów. Ponieważ od dłuższego czasu wykorzystywałem do celów prywatnych aplikację Instagram i towarzyszący jej serwis społecznościowy, zdecydowałem, że będzie to najprzystępniejsza forma dzielenia się moimi obserwacjami. Instagram to bardzo prosta aplikacja

mobilna, polegająca na nakładaniu filtrów na zdjęcia lub krótkie filmy robione telefonem komórkowym. Pierwszy wpis na oficjalnym profilu muzealnym utworzyłem 1 października 2013 roku. Przedstawiał makietę zbliżającej się wówczas wystawy Zawód: Architekt, będącej częścią 5. edycji festiwalu Warszawa w Budowie. Potem zaproponowałem publikację cyklu prezentującego ciekawostki z życia codziennego Muzeum, pod wspólnym hasłem (tzw. hashtagiem) #detale. Stały wzrost zainteresowania naszym profilem użytkowników z całego świata sprawił, że pod koniec 2013 roku liczba obserwujących przekroczyła 6000, co uczyniło go najpopularniejszym profilem wśród polskich instytucji kultury. Ten sukces

Fot. Juliusz Barwik

został zauważony i doceniony przez media branżowe (publikacja na portalu www.muzealnictwo.com), a także przez organizatorów międzynarodowej konferencji We Are Museums, na którą zostałem zaproszony w roli prelegenta. Pojawiły się również pomysły na nowe cykle i aktywności, które zostaną wdrożone w nadchodzącym roku. Proszę nas podglądać. Juliusz Barwik, Dział Promocji

Najpopularniejsze zdjęcia z muzealnego Instagramu w 2013 roku

Liczba polubień

171

128

126

117

Liczba polubień

96

95

94

83

102

104


Promocja

Druki promocyjne

WYDARZENIE

PLAKAT

ZAPROSZENIE

1000

8

300

6

250

Druki informacyjne dla Centrum Interpretacji Zabytku

8600

2

Wystawa Praski MDM. Życie codzienne osiedla Praga II

500

7

300

Odsłonięcie malowidła Kucie kos Wojciecha Fangora

7

300

70 000

10

1000

200

300

Wystawa Różne drogi odbudowy

12

300

Wystawa w ramach festiwalu Warszawa w Budowie 5 Zawód: Architekt

500

Wystawa Portrety rodziny Fergussonów-Tepperów

1000

100

150

Konferencja naukowa Biografia Warszawy

600

50

300

Konkurs na koncepcję kuratorską i projekt przestrzenny wystawy stałej w Muzeum Warszawskiej Pragi

2000

12

500

Kartki świąteczne

400

Noc Muzeów

3000

500

88 100

414

3200

Wystawa Warszawa mlekiem i miodem płynąca Wystawa Ars Litographica

Otwarcie piwnic staromiejskich pod siedzibą główną MHW Wystawa Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa

RAZEM

FOLDER/ULOTKA

103

Druki promocyjne. Projekt graficzny Anna Światłowska. Fot. Adrian Czechowski


Š Nicolas Grospierre


Finanse Sprawozdanie finansowe PRZYCHODY NETTO ZE SPRZEDAŻY I ZRÓWNANE Z NIMI

Przychody netto ze sprzedaży produktów Zmiana stanu produktów Dotacje organizatora na działalność bieżącą Pozostałe dotacje i przychody na działalność statutową KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ

20 785 699,29 zł 706 415,03 zł -16 267,51 zł 19 897 000,00 zł 198 551,77 zł

21 144 767,64 zł

Przychody ze sprzedaży netto

Amortyzacja

1 145 243,68 zł

16,53%

Zużycie materiałów i energii

1 056 023,33 zł

Projekcje filmowe

Usługi obce

2 999 777,83 zł

Podatki i opłaty

179 460,90 zł

Wynagrodzenia

13 055 685,80 zł

Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia Pozostałe koszty rodzajowe Wartość sprzedanych towarów i materiałów POZOSTAŁE PRZYCHODY OPERACYJNE

Dotacje na środki trwałe Inne przychody operacyjne

2 400 833,32 zł 222 784,14 zł 84 958,64 zł

794 131,71 zł 729 670,15 zł 64 461,56 zł

POZOSTAŁE KOSZTY OPERACYJNE

28 021,10 zł

PRZYCHODY FINANSOWE

16 276,78 zł

KOSZTY FINANSOWE ZYSK BRUTTO PODATEK DOCHODOWY ZYSK NETTO

Majątek MAJĄTEK WYDATKI MAJĄTKOWE

945,67 zł 422 373,37 zł 27 819,00 zł 394 554,37 zł

10 634 020,85 zł 1 102 039,75 zł

Zrealizowane wydatki majątkowe na zakup środków trwałych

894 524,40 zł

w tym: ze środków własnych z otrzymanych dotacji

185 179,68 zł 709 344,72 zł

Zrealizowane wydatki na muzealia

198 551,77 zł

w tym: ze środków własnych z otrzymanych dotacji

94 017,59 zł 111 970,00 zł

Zrealizowane wydatki na zbiory biblioteczne

1527,76 zł

w tym: ze środków własnych z otrzymanych dotacji

1527,76 zł 0,00 zł

ŚRODKI TRWAŁE ZAKUPIONE W 2012 ROKU, PRZYJĘTE W 2013 ROKU

47 288,35 zł

Otrzymany majątek

9 484 692,75 zł

w tym: ze środków własnych z otrzymanych dotacji

9 418 666,75 zł 66 026,00 zł

106

15,13% Bilety wstępu

11,21%

Materiały muzealne

10,88%

Wynajem powierzchni

10,77%

Wydawnictwa i publikacje

6,96%

Lekcje muzealne 4,36%

Towary komisowe 1,22%

Wynajem pokoju gościnnego 0,51%

Zwiedzanie z przewodnikiem 0,41%

Pozwolenie na publikację 0,32%

Odbitki i skany

21,70% Pozostałe


Pozyskane fundusze Dotacje celowe w ramach programów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Program: Dziedzictwo kulturowe PRIORYTET

Ochrona zabytków archeologicznych

70 000 zł

INSTYTUCJA ZARZĄDZAJĄCA PRIORYTETEM

Narodowy Instytut Dziedzictwa

ogólna kwota dofinansowania

ZADANIE

Wydanie 2. i 3. tomu publikacji serii wydawniczej MHW pt. Archeologia dawnej Warszawy, (zadanie dwuletnie: 2012–2013)

w tym dotacja w 2013 roku – 60 000 zł (wykonanie: 58 770,75 zł)

PRIORYTET

40 000 zł

Wspieranie działań muzealnych INSTYTUCJA ZARZĄDZAJĄCA PRIORYTETEM

kwota dofinansowania

Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów ZADANIE

Wystawa i katalog Bracia Łopieńscy. Tytani warszawskiego brązownictwa Program: Kolekcje PRIORYTET

Kolekcje muzealne

89 000 zł

INSTYTUCJA ZARZĄDZAJĄCA PRIORYTETEM

kwota dofinansowania

Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów ZADANIE

Zakup kolekcji portretów rodziny Piotra Fergussona-Teppera do zbiorów MHW Program: Rozwój infrastruktury kultury PRIORYTET

Infrastruktura kultury INSTYTUCJA ZARZĄDZAJĄCA PRIORYTETEM

Departament Szkolnictwa Artystycznego i Edukacji Kulturalnej MKiDN

200 000 zł

kwota dofinansowania

ZADANIE

Wyposażenie staromiejskich piwnic na potrzeby działalności kulturalnej Muzeum Historycznego m.st. Warszawy

Sponsor MECENAS 5. EDYCJI FESTIWALU WARSZAWA W BUDOWIE

120 000 zł

Totalizator Sportowy SA

brutto

107


Frekwencja Frekwencja w siedzibie głównej Muzeum i oddziałach w kolejnych miesiącach

24 721 17 356 12 030

9664

6066

styczeń

596

935

luty

marzec

12 136

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

10 171

11 160

sierpień

wrzesień

13 485 5559

październik

listopad

grudzień

Frekwencja w siedzibie głównej Muzeum i oddziałach

123 879 ogółem 40 870

MHW siedziba główna

20 261

Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry

18 291

Centrum Interpretacji Zabytku

12 432

Muzeum Ordynariatu Polowego

8810 7683

Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum

6757

Muzeum Farmacji

4796

Muzeum Woli

3979

Muzeum Warszawskiej Pragi

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego

Odwiedzający siedzibę główną Muzeum i oddziały

10 414 Obcokrajowcy

7168

Uczniowie szkół podstawowych

4410

Frekwencja podczas Nocy Muzeów w siedzibie głównej Muzeum i oddziałach

12 892 ogółem

Seniorzy

1357

Uczniowie gimnazjów

6662

MHW siedziba główna

1532

Muzeum Farmacji

1503

Muzeum Warszawskiej Pragi

1447

Muzeum Drukarstwa Warszawskiego

1161

Centrum Interpretacji Zabytku

1001

Muzeum Ordynariatu Polowego

1035

501

Muzeum Woli

203

Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry

43

Ośrodek Dokumentacji i Badań Korczakianum

108

Uczniowie szkół ponadgimnazjalnych

120

Studenci


Š Nicolas Grospierre


ISBN: 978–83–62189–34–2

9 788362 189342

Muzeum Historyczne m.st. Warszawy Sprawozdanie Muzeum Historycznego m.st. Warszawy 2013 www.mhw.pl www.muzeumwarszawy.pl

Sprawozdanie Muzeum Historycznego m.st. Warszawy za rok 2013  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you