Issuu on Google+

 

Sürdürebilirlik  Serisi  |  Sayı:  2  |  Mayıs  2012  

Bahçe  Bitkileri  (Horticulture)  için  Karbon  Ayak  İzi  Standardı     Yasemin  Tatar   LCA  and  Carbon  Management  Consultant  

Metsims  Sustainability  Consulting   Karbon  ve  Enerji  Yönetimi,  Kurumsal  ve  Ürün  Karbon  Ayak  izi,  Yaşam   Döngüsü  Değerlendirmesi  (LCA),  Eko-­‐tasarım,  Çevresel  Ürün  Beyanları   (EPD),  EU  Ecolabel,  Blue  Angel  ve  White  Swan  Yeşil  Etiketleri,  CDP  Raporu,   GRI  Raporu,  Sürdürebilirlik  İndikatörleri,  Temiz  ve  Yalın  Üretim,  Kaynak   Verimliliği,  Düşük  Karbon  Teknolojileri,  AB  Proje  Danışmanlığı  ve  Yönetimi  


1 2

Hükümetlerarası   İklim   Değişikliği   Paneli   (IPCC)   tarafından   2007   yılında   yayınlanan   4.   değerlendirme   raporunda 1  belirtildiği   üzere   enerji,   sanayi,   ulaşım,   tarım,   atık,   ormancılık   ve   arazi   kullanımı   sektörleri   tarafından   ortaya   çıkan   sera   gazı   emisyonları   1970-­‐ 2004   yılları   arasında   %70   artış   göstermiştir.   Böylece   toplam  sera  gazı  salımları  49  milyar  ton  CO2  eşdeğeri   (sera   gazlarının   CO2   cinsinden   ifadesi)   seviyesine   ulaşmıştır.     Türkiye’de   ise   1990-­‐2009   yılları   arasında   sera   gazı   emisyonları   %98   oranında   artış   göstermiş,   2009   yılı   toplam   sera   gazı   salımları   369,6   milyon   ton   CO2   eşdeğerine   ulaşmıştır.   Bu   toplam   değerin   sektörel   dağılımına   bakıldığında   ilk   sırada   yer   alan   sektör,   enerji   sektörüdür   (%75’lik   payla).   Bunu,   %9’luk   paylarla  atık  ve  sanayi  sektörleri  ve  %7’lik  payla  tarım   sektörü   takip   etmektedir2.   Söz   konusu   sektörlerin   sera   gazı   emisyonlarının   artışında,   dolayısıyla   iklim   değişikliğinde   önemli   bir   paya   sahip   olduğu   açık   bir   şekilde   görülmektedir.   Ülkemizde   yenilenebilir   enerji  

kaynaklarına   olan   yatırımlar,   sanayide   enerji   verimliliği   ve   atıkların   düzenli   berterafı   gibi   yasa   ve   düzenlemeler   ile   üç   temel   sektörde   küresel   ısınma   konusunda   çalışmalar   yapılmaya   başlanmıştır.   Ancak   tarım   sektörünün   iklim   değişikliğine   olan   etkileri   konusundaki  çalışmalar  yeni  gündeme    gelmektedir.     Finlandiya’da   yapılan   bir   araştırmaya   göre3   gıda   zincirindeki   en   fazla   sera   gazı   emisyon   miktarı   tarımsal   etkinliklerden   gelmektedir.   Tarım   sektörü,   karbondioksit   (CO2),   metan   (CH4),   nitröz   oksit   (N2O)   gibi  sera  gazları  salımına  neden  olan  birçok  faaliyetleri   içermektedir.        

  2  


Ürünlerin  karbon  ayak  izi  artık  iyice  gündeme  gelmeye   başladı.  Firmaları  risk  ve  fırsatlar  beklerken  bunları   doğru  adımlar  ile  irdelemek  gerekiyor.  

Bilindiği  gibi  CO2’in  iklim  değişikliğine  etkisi  1  iken,  metan  için  bu  etki  25,  nitröz  oksit  için     ise   298’dir.   Örneğin,   Türkiye   İstatistik   Kurumu   2009   yılına   ait     Türkiye   sera   gazı   envanter   sonuçlarına   göre,   metan   emisyonlarının   %30’u,   nitröz   oksit   emisyonlarının   ise   %74’si   tarımsal   faaliyetlerden   kaynaklanmaktadır.   Bu   nedenle   tarım   sektörü,   küresel   ısınma   ile   mücadelede   iyileştirilmelerin   yapılması   gereken   sektörlerden   biri   olarak   karşımıza   çıkmaktadır.     Küresel  boyutta  iklim  değişikliğindeki  bu  hızlı  artış  beraberinde  düşük  karbon  uygulamaları   gibi   farklı   mücadele   yollarını,   yaklaşımlarını   getirmektedir.   Bu   yaklaşımlar,   sera   gazı   hesaplama  yöntem  ve  standartları  doğrultusunda  gerçekleştirilmektedir.  Bahçe  bitkilerinin   ürün  karbon  ayak  izi  hesaplamalarının  yapılabilmesi  için  özel  olarak  PAS  (Publicly  Available   Specification)  2050-­‐1  bahçe  bitkileri  standardı  çıkartılmıştır.       PAS  2050,  ürün  ve  hizmetlerin  karbon  ayak  izini  hesaplamak  için  2008  yılında  geliştirilen  ve   2011   yılında   yenilenen   bir   standarttır.   2012   yılında   geliştirilen   PAS   2050-­‐1   ise   PAS   2050   standardının  bahçe  bitkileri  sektörüne  uygulanması  olarak  düşünülebilir.  Amacı,  ürünlerin   karbon   ayak   izini   hesaplayıp   iklim   değişikliğine   olan   etkilerini   ortaya   çıkararak   bu   sektöre   yardımcı  olmaktır.  PAS  2050  standardı  ile  birlikte  benzer  bir  yöntem,  içerik  ve  yapı  içeren   bu   yeni   standart,   bahçe   bitkilerinin   tüm   yaşam   döngüsünden   gelen   sera   gazı   salımlarının   değerlendirilmesini  sağlar.   Farklı   ülkelerdeki   uzmanlar   tarafından   geliştirilen   PAS   2050-­‐1,   beşikten   kapıya   (cradle-­‐to-­‐ gate)  kadar  olan  ve  sonraki  tüm  aşamalarının  (örneğin;  perakende,  tüketim,  yaşam  sonu)   sera  gazı  salımlarını  değerlendirir.      

  3  


PAS   2050-­‐1   standardına   göre   bahçe   bitkilerinin   beşikten   kapıya   kadar   sera   gazı   emisyonlarının   değerlendirilmesinde  şu  prosesler  yer  almaktadır  :       • Tohum,  fide  ve  fidan  üretimi,   • Fide  ve  fidanların  depolanması,     • Bitkilerin  yetiştirilmesi  ve  gelişimi,     • Mahsüllerin  depolanması  (paketleme  vs),   • Nakliye,     • Atık  yönetimi.       PAS  2050-­‐1  standardında  yer  alan  sera  gazı  emisyonları  ise   şunlardır:     • Bahçe   bitkileri   ile   doğrudan   ilintili   olmayan   biyojenik   karbon   emisyonları   ve   uzaklaştırmaları   (örneğin,  yakıt  olarak  kullanılan  biokütle),   • Fosil   karbon   kaynaklarından   gelen   CO2   emisyonları,   • Gübre  kullanımı  ve  diğer  zirai  proseslerden   kaynaklanan  metan  emisyonları,   • Toprak  ve  zirai  proseslerden  kaynaklanan  nitröz   oksit  emisyonları.     Dünyada   düşük   karbon   uygulamalarının   hızla   gelişme   gösterdiği  şu  günlerde  birçok  sektörde  olduğu  gibi  küresel   boyutlu   bahçe   bitkileri   sektöründe   de   sera   gazı   emisyonlarının   hesaplanması   ve   azaltımı   gündeme   gelmiştir.   Günümüzde   iklim   değişikliği   mücadelesi   çerçevesinde   firmaların   sera   gazı   emisyonlarının   değerlendirmesi   ve   azaltma   yollarına   gitmesi;   verimlilik   ve   performanslarının   artmasına   böylece   maliyetlerinin   azalmasına   neden   olmaktadır.   Firmalar,   çevreye   dost   bir   üretim   sağlarken   iç   ve   dış   pazarlarda   rekabet   şanslarını   da   artıracaklardır.   Üreticilerin  ürünlerine  gelecek  karbon  ayak  izi  etiketlemesi   gibi  mecburi  ya  da  gönüllü  yaklaşımlara  hazırlık  yapmaları,   ilgili  risklerini  de  azaltacaktır.     Türkiye’nin   2010   yılı   yiyecek   ve   içecek   sektörleri   ihracat   rakamlarına   bakıldığında4   toplam   ihracatın   %36,5   lik   dilimini   işlenmiş   sebze   ve   meyve   sektörünün   aldığı,   bu   sektörü   %13,2   ve   %10,5’lik   paylarla   sırasıyla   öğütülmüş   tahıl   ürünleri   ve   kakao,   çikolata   ve   şekerleme   sektörlerinin   takip   ettiği   görülmektedir.   Türkiye’deki   ihracat   payları   yüksek  olan  bu  sektörlerin  sera  gazı  emisyonları  salımlarını   hesaplamalarına,   zincirlerinin   ilk   halkası   olan   tarımsal   faaliyetlerden   başlamaları,   gerek   çevresel   gerekse   maliyete   dayalı   olan   risklerini   azaltmaları   açısından   büyük   avantajlar  sağlayacağı  şüphesizdir.    

“Ürün  karbon  ayak  izini   hesaplayabilmek  için  Yaşam   Döngüsü  Değerlendirmesi  (LCA)   uzmanlığı  gerekmektedir.   Ürünlerin  tüm  tedarik   zincirlerinin  ele  alındığı  bu   çalışmalar  doğru  yapıldığı   takdir  de  firmaların  mevcut   karbon  emisyonları  azaltımı  söz   konusu  olduğu  gibi  enerji  ve   kaynak  verimliliği  de   sağlanmaktadır”   -­‐Yasemin  Tatar  

Sonuç   olarak,   gıda   zincirinin   bir   parçası   olan   bahçe   bitkilerinin   karbon   ayak   izi   hesaplanması   firmalar   için   önemlidir.   Firmaların,   mevcut   sera   gazı   emisyonlarının   ölçümü   ve   azaltımı   gibi   çalışmalarla   risklerini   azaltıp   fırsatlardan  yararlanmaları  gerekmektedir.     Bu   anlamda,   bahçe   bitkilerinin   karbon   ayak   izi   hesaplamaları   ve   değerlendirmeleri   için   geliştirilen   PAS   2050-­‐1   standardı   üreticiler   için   bir   gereklilik   haline   gelmektedir.       1

 IPCC  4th  Assessment  Report  (FAR),  2007    Türkiye  İstatistik  Kurumu  (TÜİK),  2011,  www.tuik.gov.tr   3  “Carbon  footprint  of  food  adds  up  along  the  food  chain”,  European   Comission  DG  ENG,  News  Alert  Issue  268,  January  2012.   4 Türkiye  İstatistik  Kurumu  (TÜİK),  www.tuik.gov.tr   2

   

  4  


Yasemin  Tatar  BSc  MSc   Yasemin  Tatar,  Yaşam  Döngüsü  Değerlendirmesi  (LCA)  ve  ürün  karbon  ayak  izi  uzmanıdır.     LCA   ve   karbon   ayak   izi   konularında   Metsims’de   danışmanlık   yapan   Yasemin,   firmalara   Çevresel   Ürün   Deklarasyonu   (EPD)   proje   hazırlığı,   ürün   karbon   ayak   izi   ve   yaşam   döngüsü,   temiz   prosesler   konularında   danışmanlık  hizmetleri  sunmaktadır.  Çelik  profil  ve  seramik  ürünlerin  EPD  belgesi  çalışmalarında  aktif  olarak  yer   alan  ve  bu  çalışmaları  yöneten  Yasemin,  konunun  Türkiye’deki  sayılı  uzmanlarındandır.       Yasemin,   sebze   ve   meyvelerin   tedarik   zincirlerinin   sürdürülebilirliğini   araştıran   ve   Fransa   Montpellier   Akdeniz   Tarım   Bilimleri   Enstitüsü   (CIHEAM-­‐IAMM)   tarafından   yürütülen   bir   projede   stajyer   olarak   görev   almış;   Türkiye’deki   gıda   sektörünün   tedarik   zincirleri   ve   Yaşam   Döngüsü   Değerlendirmesi   üzerine   yüksek   lisans   tez   çalışması  yapmıştır.       LCA   ve   SimaPro   eğitimlerini   Fransa’da   Montpellier   pôle   ELSA   SupAgro’da   tamamlayan   Yasemin,   envanter   çıkartma,   literatür   araştırmaları   ve   saha   çalışmaları   ile   veri   toplama,   verilerin   analizleri   ve   analiz   sonuçlarının   değerlendirilmesi   konularında   deneyimlidir.   Kendisi,   Ecoinvent   ve   SimaPro   veritabanları   hakkında   uzmanlığa   sahiptir.     Yüksek   lisans   eğitimine   başlamadan   önce,   Avrupa   Birliği   (AB)   destekli   “Organik   Düşün   Organik   Davran”   projesi   çerçevesinde  Ekolojik  Tarım  Organizasyonu  Derneği’nde  2009  yılında  yarı  zamanlı  Field  Researcher  olarak  görev   almıştır.       Ege  Üniversitesi  Ziraat  Mühendisliği  Bölümü  (Bahçe  Bitkileri  Alt  Programı)  lisans  derecesine  sahip  olan  Yasemin,   eğitiminin  6  aylık  kısmını  Erasmus  programı  kapsamında  Hollanda  Has  Den  Bosch  Üniversitesi’nde  tamamlamıştır.   Fransa   Montpellier   Akdeniz   Tarım   Bilimleri   Enstitüsü’nde   (CIHEAM-­‐IAMM)   “Agri-­‐food   Chains   and   Actors’Strategies”  programından  yüksek  lisans  derecesine  sahiptir.    

Metsims  Sustainability  Consulting   Deneyimli  teknik  kadrosu  ile  karbon  hesaplama,  yönetimi  ve  dengeleme,  karbon  ayak  izi,  enerji  verimliliği,  yaşam   döngüsü   değerlendirmesi,   eko-­‐tasarım,   EU   Ecolabel,   Çevresel   Ürün   beyanları   (EPD),   teknoloji   transferi,   teknik   eğitim,   AR-­‐GE   ve   Avrupa   araştırma   projeleri     başvuru   ve   yöneticiliği   konularında   çözümler   sunan   ve   proje   geliştiren  bir    danışmanlık  firmasıdır.              

 

 

5  


Düşük  karbon  ekonomisine  geçişte  karbon  yönetimi  ve   stratejisi,  karbon  ayakizi,  yeşil  etiketleme  sürdürülebilirlik,   temiz  üretim  ve  enerji  ve  teknoloji  danışmanlığı  ve  proje   yönetimi   Karbon  ve  Enerji  Yönetimi   Sera   Gazı   salınımlarının   ve   enerji   yönetiminin   kurumlar   seviyesinde   hesaplanmasında  Karbon  Saydamlık  Projesi  (Carbon  Disclosure  Project),   Sera   Gazları   Protokolü   (Green   House   Gas   Protocol)   ve   ISO   14064   serisi   standartları   kullanılmaktadır.     Türkiye’nin   ilk   ve   tek   Türkçe   Karbon   ve   Enerji   Yönetimi   Platformu   Metsims   ile   artık   bu   standartlara   uygun,   sürdürülebilir,   çok   düşük   maliyetlerle   raporlama   ve   yönetim   imkanı   sunmaktayız.   Ürün  Karbon  Ayak  izi  ve  Etiketleme   PAS2050,  GHG  Protokolü  Ürün  Tedarik  Zinciri    ve  ISO  14067  standartları   çerçevesinde   hazırlanan   bir   ürünün   karbon   ayakizi,   ürünün   yaşam   döngüsü   boyunca   oluşan   tüm   sera   gazlarının   hesaplanmasıdır.   Bu   standartlara   uygun   hesaplama   ve   etiketleme   faaliyetlerimiz   Türkiye’de   devam   etmektedir.   Etiketleme   çalışmalarımız   İngiltere   Carbon   Trust   kurumu  ile  anlaşmamız  çerçevesinde  yapılmaktadır.  

Çevresel  Ürün  Beyanları  (EPD)   Çevresel   Ürün   Deklarasyonları   (EPD),   bir   ürünün   veya   sistemin   çevresel   etki   değerlendirmesinin   iletişimini   sağlayan   ve   ISO   14025   Tip   III   çevre   beyanları  temeline  dayanan  bir  araçtır.  Yaşam  döngüsü  değerlendirmesi,   prensiplerini   temel   alan   bu   beyanlar   tüm   dünya   çapında   geçerlidir.   Yapı   ürünlerinde   IBU   Germany   ve   BRE   UK   ile   tüm   ürün   gruplarında   Swedish   The  International  EPD  sistemi  ile  etiketleme  yapmaktayız.  

Yaşam  Döngüsü  Değerlendirmesi   Yaşam  döngüsü  çalışması,  bir  ürün  veya  hizmetin  yaşam  döngüsünün  ve   çevresel   etkilerinin   modellenmesidir   ve   “beşikten   mezara”   kadar   olan   yolculuğunun   tüm   aşamalarını   içermektedir.   Üretim   aşamalarını   detaylara  bölmek,  sınırlı  olan  hammaddelerin  en  etkin  kullanımı  yanında   bunların  sürdürülebilir  kaynaklar  ile  gerektiğinde  değiştirilmesine  olanak   sağlayarak  sürdürülebilir  üretim  olanakları  sunar.  Türkiye’de  uygulamalı   eğitim  vererek  proje  danışmanlığı  yapan  tek  Türk  firmasıyız.  

AB  Eko-­‐Etiketi  (EU  Ecolabel)   Avrupa   Komisyonunun   arkasında   olduğu   ve   Avrupa’nın   tek   yeşil   etiketi   olma   özelliği   ile   EU   Ecolabel,   Avrupa’da   yetkin   kurumlar   tarafından   çevreye   duyarlı   ürünlere   verilmektedir.   Türkiye’deki   etiketleme   çalışmaları   Metsims   kanalıyla   yapılmaktadır.   AB   Komisyonu   çalışmalarımızdan  övgüyle  bahsetmektedir.  

  6  


Türkiye  :   Veko  Giz  Plaza   Meydan  Sk.  No:3  K.13   34396  Maslak  İstanbul     E-­‐posta:  info@metsims.com   Ofis:  +90  (0)  212  705  36  34     Cep:  +90  (0)  534  499  32  40     Faks:  +90  (0)  212  705  36  36  

www.metsims.com  

İngiltere:     4  Clear  Water  Place   Oxford   OX2  7NL   United  Kingdom     Email:  hudai.kara@metsims.com   Office:  +44  7557  351476  

www.eko-­‐etiket.org    

 


Bahçe Bitkileri (Horticulture) Karbon Ayak İzi Standardı