__MAIN_TEXT__

Page 1

IZ lezen op PC, tablet of smartphone?: installateurszaken.nl

Of download IZ app

NOVEMBER 2020 18e jaargang

Special: Duurzaam installeren

 Kundig inregelen  Hergebruik  Drijvend kantoor

IZ1120_01_omslag.indd 1

15-10-2020 14:22:42


EEN NIEUWE GENERATIE: SPOELT OUDE TECHNIEK WEG. Viega Prevista. Een nieuwe generatie voorwandtechniek. Eén technisch platform dat alle voordelen biedt: Het nieuwe Prevista-inbouwreservoir is vast onderdeel van alle Viega Prevista-WC-elementen. Het is te combineren met alle nieuwe Visign-bedieningsplaten, die zonder gereedschap te installeren zijn. Bovendien hebben alle elementen een uniforme spoeltechniek en daarmee dezelfde reservedelen, zoals vulventiel of afvoerventiel. Daardoor heeft u minder reservedelen nodig en kunt u een snellere service verlenen. Viega. Höchster Qualität verbunden.

viega.nl/Prevista

120028_Prevista_Produkt_Spuelkasten_210x297_NL.indd 1 IZ1120_02_omslag_viega.indd 2

27.01.20 13:21 14-10-2020 13:13:18


Vol gas voor gasloos? Natuurlijk!

2-in-1: Slim ventileren ĂŠn duurzaam verwarmen Futureproof: hybride of 100% all-electric Slimme 2-zonesturing voor maximaal rendement (A++) BENG ready

DucoBox Eco

ventilatiewarmtepomp met vraagsturing

We inspire at www.duco.eu

IZ1120_03_duco.indd 3 20111220_Installateurszaken.indd 75

12-10-2020 12:43:12 6/10/2020 15:49


NIEUW!

XOURCE ALL-ELECTRIC

Verkrijgbaar najaar 2020

De Intergas all-electric oplossing De Intergas Xource is een volledig in eigen beheer ontwikkelde Heat Pump Control Unit (HPCU) met een aantal zeer herkenbare Intergas features. Zo ontbreekt een driewegklep en wordt er gebruikt gemaakt van hetzelfde ICX platform voor de branderautomaat als wordt toegepast in de Intergas Xtreme toestellen. Door gebruik te maken van dit platform kan de Xource volledig worden ingeregeld via het Service Dashboard en kan er gebruik worden gemaakt van de Comfort Touch app, Comfort Touch Xource thermostaat en Intergas gateway om de installatie te monitoren.

www.intergas.nl

VOOROP IN WARMTE

IZ1120_04_intergas.indd 4

14-10-2020 13:24:03


Het distributiecentrum Wasco wordt verwarmd met warmtepompen. Wasco heeft een ruim assortiment warmtepompen op voorraad. Meer informatie: www.wasco.nl

22 42

TECHNIEK

32 38

34 40

RUBRIEKEN

18 DUURZAAMHEID MONITOREN

34 FIJNSTOF

Over de toegevoegde waarde van ICT

De stille sluipmoordenaar

vooraf 7

20 BEUGELEN

42 TOEKOMST WARMTEPOMP

vakwerk 16

Duurzaam rookgasafvoersystemen aanleggen

Webinar geeft installateurs inkijkje

22 THE FLOATING OFFICE Uithangbord voor duurzaam bouwen

26 KUNDIG INREGELEN Duurzaam is meer dan een nieuwe warmtebron aanbrengen

32 HOOGWAARDIG HERGEBRUIK Kan de installatiebranche circulair werken?

IZ1120_05_inhoud.indd 5

ZAKELIJK

38 HUIS VAN SARAH Digitaal kennismaken met de toekomst van de branche

40 DUURZAAM ONDERNEMEN Een verhaal met twee kanten

raar? 48

COLUMNS vd Sande

13

Boon 17 Visser 29 Asijee 37

16-10-2020 10:20:49


De nieuwe

Mute

Zeer stille badkamerventilator / toiletventilator voor wand en plafond

Zeer stil

Eenvoudige installatie

IPX 5

Discreet design

Ervaar het nieuwe geluid van stilte. Voor meer informatie ga naar: www.vent-axia.nl/mute Mute.indd 1 IZ1120_06_adv.indd 6

14-10-2020 18:25:40 19-10-2020 8:42:45


VOORAF

ALGEMEEN

Circulair denken Duurzaamheid is al jarenlang een topic in de installatiebranche. Toch zal het streven naar een duurzame samenleving voorlopig nog wel actueel blijven. De tijd begint bovendien te dringen. Een steeds grotere meerderheid lijkt doordrongen van de noodzaak van een duurzame samenleving. Maar wat voor de ene persoon al een flinke stap voorwaarts is, gaat voor de ander niet snel genoeg. Het varieert, zeg maar, van een paar zonnepanelen op het dak en een warmtepompje in huis tot bijvoorbeeld volledig circulair wonen en werken. Maar alles wat daar tussenin zit, kan ook duurzaam zijn.

Circulair denken is misschien wel de meest ultieme manier van duurzaamheid. In deze editie van IZ staat een interessant artikel over circulariteit in de installatiebranche. Heel kort door de bocht staat dit voor het hergebruiken van alle toegepaste materialen. Maar lees vooral het artikel, dat maakt veel duidelijk. ‘Circulair werken begint met bewustwording en iets gaan doen’, zo sluit de auteur van dit artikel zijn betoog af. ‘Het geeft niet als dat in het begin maar stapje voor stapje gaat. Zo heb je tenslotte ook leren lopen.’ Wijze woorden toch?

badbob-t eam

Frico presenteert de 4e dimensie in de klimaattechniek

Van Leeuwenhoekstraat 2 3846 CB Harderwijk T +31 (0)341 - 439 100 F +31 (0)341 - 439 190 E info@fricobv.nl I www.fricobv.nl

IZ1120_07_vooraf.indd 7

14-10-2020 13:25:29


Producent Itho Daalderop staat sinds jaar en dag bekend om haar boilers. Sinds 1930 is het bedrijf vanuit Tiel uitgegroeid tot de grootste boilerfabrikant van Nederland, en marktleider als het gaat om kleine boilers. De kracht zat hem al die tijd in het koperen boilervat, weet Voorman Hans van Brenk. ,,Onze boilers zijn echte krachtpatsers.’’ Hans (54) heeft een echt Itho Daalderop-hart. Hij heeft

een anode nodig en is een weinig duurzaam produc-

ontelbaar veel boilers voorbij zien komen in de 22

tieproces”. Itho Daalderop heeft begin 2020 de keuze

jaar dat hij er werkt. Van de bekende grote boilers uit

gemaakt een RVS productielijn te openen waar

vroegere tijden tot en met de boilers van nu: smart-

RVS voorraadvaten voor warmtepompen en boilers

boilers met zelflerend vermogen. De innovatie stond

geproduceerd worden. Door het productieproces te

niet stil en saai was het daarom nooit, meent Hans.

verbeteren (laserlassen en reinigen met glasparels) kan ook met RVS een hoogwaardig product worden

Hoogwaardig materiaal

gegarandeerd. ,,De duurzame productielijn van RVS

Eén ding heeft hij al die tijd niet zien veranderen,

heeft echt de toekomst! Maar uiteraard blijven we ook

en dat is de kwaliteit van de boilervaten, door het

gewoon onze kwalitatieve koperen boilervaten produ-

hoogwaardige materiaal: koper. ,,Koper kenmerkt

ceren. Een mooie ontwikkeling”, aldus Hans.

zich door de lange levensduur, het materiaal is zeer onderhoudsarm is en de stabiliteit is hoog. Daardoor is er minimale service en onderhoud nodig. RVS is

Het hele interview met

ook hoogwaardig, zeer corrosiebestendig en goed

Hans lezen? Scan dan

bewerkbaar. Echter is het productieproces een stuk

hier de QR code en ga

ingewikkelder. Geëmailleerd staal daarentegen heeft

19_0081 | ID 2020-08-19

de minst goede eigenschappen, is kwetsbaar, heeft

naar het interview

ithodaalderop.nl/besteboilers

19_0081 Campagne grote boiler 210x297.indd 1 IZ1120_08_itho.indd 8

24-09-2020 4:52 PM 16-10-2020 9:31:29


RUBRIEK

IZAP

drijvende kantoor een gebalanceerd ventilatiesysteem. Eind 2020 moet het klaar zijn voor gebruik.

18 DUURZAAMHEID MONITOREN Wanneer is een gebouw echt duurzaam en hoe meet je dat? Mario Boot, Project- en Service Manager bij BeNext vertelt hoe ICT-oplossingen de helpende hand kunnen bieden. Niet alleen bij de oplevering, maar ook tijdens de gehele levensfase van een gebouw. Een betoog over de waarde van Monitoring, Predictive Maintenance en trends die de toekomst gaan bepalen.

32 HOOGWAARDIG HERGEBRUIK Voor het eerst werd de circulaire economie dit jaar genoemd in de troonrede. Een lichtpuntje, maar de vraag is nu hoe we dat in de installatiesector vertalen van circulair denken naar circulair doen. Hoe wordt circulair werken het nieuwe normaal?

22 THE FLOATING OFFICE

40 DUURZAAM ONDERNEMEN

Het drijvende kantoorgebouw Floating Office Rotterdam wordt een uithangbord voor duurzaam bouwen. Zo gaat het gebouw de warmte oogsten van het oppervlaktewater, komen er PV-panelen op het dak te liggen en krijgt het

In dit artikel leg deskundige Gerd van ‘t Hul uit wat duurzaam ondernemen betekent voor de interne bedrijfsvoering van de installateur en wat duurzaam ondernemen richting klanten inhoudt.

IN DE PIJPLIJN

‘Ventilatie op scholen’ Het andelijk Coördinatieteam Ventilatie op Scholen (LCVS) heeft scholen gevraagd naar de staat van de ventilatiesystemen. De resultaten zijn onlangs gepresenteerd. Maar liefst 777 schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs voldoet de ventilatie niet aan de wettelijke eisen. Omdat veel scholen de enquête van het LCVS nog niet hebben ingevuld, zal het aantal schoolgebouwen dat niet aan de eisen voldoet waarschijnlijk zelfs nog groter zijn. Wat betekent het rapport van de LCVS voor installateurs die ventilatiesystemen installeren en onderhouden? Voor de bestaande bouw (vergunning verleend tot 2012) gaat het om de eisen in het Bouwbesluit 2012 en

aanvullende richtlijnen. In de praktijk betekent dat een grenswaarde van maximaal 1200 ppm CO2 (luchtverversingscapaciteit 6 dm3/s/persoon). Voor gebouwen vanaf 2012 gelden de strengere eisen uit het Bouwbesluit nieuwbouw 2012; daar is de maximale waarde 950 ppm CO2 (luchtverversingscapaciteit: 8,5 dm3/s/p).

- controleer of de werkzaamheden uit het onderhoudscontract wel zijn uitgevoerd; - laat waar nodig extra ventilatievoorzieningen aanbrengen, zoals ventilatieroosters en klapramen.

Techniek Nederland laat weten dat scholen op de korte termijn een aantal relatief eenvoudige maatregelen kunnen nemen om te zorgen voor voldoende frisse lucht in klaslokalen: - plaats een CO2-meter in de lokalen; - verhoog de stooktemperatuur; - schakel de nachtverlaging

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_09_izap_idp.indd 9

uit; - verwijder de omkasting van radiatoren; - maak een schema voor het luchten van ieder klaslokaal, tussen de lessen door en in pauzes;

RUBRIEK

november 2020

9

15-10-2020 14:25:23


RUBRIEK

IN DE PIJPLIJN

Masterplan Ventilatie TVVL, VLA, VCCN en ISSO slaan de handen ineen om kennis en tools uit te werken waarmee professionals kunnen zorgen voor goede ventilatie. Wij Techniek draagt financieel bij aan het Masterplan Ventilatie. De vier initiatiefnemers worden bij de ontwikkeling ondersteund door de expertgroep ‘Vraagbaak corona en gebouwinstallaties’ die sinds maart bestaat. Deze expertgroep bestaat uit specialisten van onder andere Techniek

AF FABRIEK

Nederland, Universiteit Gent, TU Eindhoven en de vier initiatiefnemers. De volgende tools en hulpmiddelen zijn in ontwikkeling: - quickscan COVID-19 en ventilatie in kantoren. Hiermee kunnen technisch dienstverleners samen met gebouwbeheerders bepalen of de ventilatie in een gebouw voldoet of wat zij kunnen doen om dit te verbeteren. Deze quickscan verschijnt eerst voor kantoren. Later volgt er een

Functioneel “onzichtbaar”

versie voor de verpleeghuizen en scholen; - infographic die gebouwbeheerders handvatten geeft om een snelle inschatting te maken van mogelijke gezondheidsrisico’s. De infographic geeft in een paar stappen weer waar men als gebruiker op moet letten. De tool komt binnenkort beschikbaar voor verschillende soorten gebouwen zoals kantoren, scholen en verpleeghuizen; - online rekenmodel dat de kans op besmetting met COVID-19 in bestaande gebouwen kan berekenen. De eerste versie van die tool komt naar verwachting in november uit; - kennisontwikkeling voor filter- en reinigingstechnieken. Hiermee kan een professional een afweging maken in welke situatie luchtfiltratie en -reinigingstechnieken zijn in te zetten voor een veilige en gezonde werkomgeving.

Onderhoud Rijksgebouwen BAM Bouw en Techniek heeft opdracht gekregen voor het onderhoud aan elektrotechnische en klimaattechnische gebouwinstallaties in Rijksgebouwen. Onderdeel van de opdracht zijn onder meer gerechtsgebouwen, TBS- en penitentiaire inrichtingen. In de EMVI-aanbesteding die aan de opdracht voorafging, zijn negentien percelen verdeeld over zeven bedrijven. BAM heeft voor vijf percelen de opdracht gekregen. Het contract heeft een looptijd van vijf jaar en kent de mogelijkheid tot verlenging met vier jaar. De aanneemsom (exclusief bijkomend werk) bedraagt circa €5 miljoen per jaar.

RAAD HET GEREEDSCHAP

HVAC Luchtgordijnen zijn functioneel en onzichtbaar. VERVUILING

BUITEN KLIMAAT

GEU RTJES

LUCHTSTROOM

WARME OF KOELE LUCHT

BINNEN KLIMAAT

Dit is één van de innovatieve oplossingen met luchtgordijnen door HVAC Nederland. Kijk voor meer informatie op de website.

Het gereedschap waarnaar we vroegen in de vorige editie van IZ was kennelijk niet al te moeilijk. Er kwamen vele goede inzendingen binnen. Het juiste antwoord was: een blaasbalg. Er kon maar één winnaar zijn en dat is John Swinkels van Installatieservice Venray geworden. Hij heeft inmiddels de fraaie set schroevendraaiers ter waarde van 50 euro ontvangen. De set is ter beschikking gesteld door Geodore Technag.

INSECTEN

HVAC levert de oplossing!

Air Conditioning Cooling

Heating Ventilation

Een begrip wereldwijd 0255 52 24 20 • www.hvac.nl

10

november 2020 0204_HVAC A4 adv_IZ_Luchtgordijn_90x132.indd 1

IZ1120_10_idp_hvac.indd 10

15-04-14 14:30

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

15-10-2020 14:25:53


IZ1120_11_warmteservice.indd 11

14-10-2020 13:32:48


RUBRIEK

IN DE PIJPLIJN

AF FABRIEK

BREEAM ‘OUTSTANDING’

NIEUWE VESTIGING Met de komst van een vestiging in het Noord-Hollandse Heemstede heeft Warmteservice vijftien locaties in de provincie en 66 in heel Nederland. De landelijke keten voor installatiematerialen en -producten heeft een pand aan de drukke Cruquiusweg betrokken. De afgelopen achttien maanden zijn er ook al vestigingen geopend in Katwijk, Rotterdam-Zuid, Waalwijk en Zoetermeer. Uitbreiding in Amsterdam Nieuw-West en Gouda staat op de agenda.

Kwaliteit op de werkplaats Ubbink heeft haar serviceprogramma uitgebreid met Wkb-services. Daarmee speelt het bedrijf in op de toetsing van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb), die komend jaar bij 10% van de bouwwerken zal plaatsvinden. De wet zal overigens pas in 2022 definitief in werking treden en ook voor installateurs gelden. Aannemers en onderaannemers, zoals dakdekkers en installateurs, moeten aantonen dat conform het Bouwbesluit 2012 is gewerkt. Dat is geen nieuwe regel, het is al verplicht. De Wkb verandert de praktijk echter wel. Dit komt door de uitbreiding van de aansprakelijkheid, de verplichte dossiervorming en de toetsing door een kwaliteitsborger. Bij vragen over materialen of over de toepassing van producten geeft Ubbink

12

IZ1120_12_idp.indd 12

november 2020

gratis ondersteuning. Ze laat haar adviezen toetsen door PlanGarant. Dit bedrijf kan ook toezien op de werkzaamheden op de bouwlocatie. Ook kan een compleet Wkbdossier bij ingebruikname geleverd worden.

MCL op aardwarmte Het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL) kiest als eerste ziekenhuis in Nederland voor duurzame aardwarmte (geothermie). Het ziekenhuis heeft de ambitie om binnen tien jaar geen aardgas meer te gebruiken voor de primaire energievoorziening, met een CO2-reductie van ruim 50 procent.

Het nieuwe hoofdkantoor van Aalberts hydronic flow control heeft het Breeam ‘Outstanding’ ontwerpcertificaat gekregen voor het nieuwe kantoorgebouw in Almere. Daarmee staat het in de Nederlandse top tien van Breeam-gecertificeerde kantoorgebouwen. Onderdelen van Aalberts zijn Flamco en Comap, die verantwoordelijk zijn voor de productie, verkoop en distributie van alle Hydronic Flow Control producten voor verwarming-, koeling-, water- en solarsystemen “Als fabrikant van energie-efficiënte oplossingen hebben wij duurzame ambities. Daarom grijpen we deze kans aan om ook ons eigen, nieuwe kantoorgebouw zo duurzaam mogelijk te bouwen”, aldus Henk Robers, Chief Operational Officer van Flamco.

Begin 2021 wordt een warmtewinput in Leeuwarden geboord en getest. Bij een geslaagde test kan vervolgens de aanleg en aansluiting op het warmtenet plaatsvinden. Het MCL kan dan in 2022 gefaseerd overschakelen van aardgas op aardwarmte. Het MCL zal uiteindelijk bijna 800.000 m3 aardgas per jaar minder verbruiken.

Erkend ventilatiemonteur Onlangs zijn de deuren geopend van het allereerste Vakcentrum Binnenklimaattechniek in Amersfoort. Aankomende en ervaren ventilatiemonteurs krijgen hier praktijkgericht onderwijs over alle aspecten van een gezond binnenklimaat in gebouwen en huizen.

De officiële opening werd verricht door Wouter Wijma (voorzitter VLA), Doekle Terpstra (voorzitter Techniek Nederland), John Huizing (Directeur ROVC) en Ronald Olij (bestuursvoorzitter IW Nederland). De deelnemers ontvangen na het afronden van de verschillende leermodules een certificaat waarmee zij zich erkend ventilatiemonteur mogen noemen. De opleiding biedt naast training in algemene ventilatiewerkzaamheden ook mogelijkheden om je als monteur te specialiseren, bijvoorbeeld op het gebied van storingen verhelpen of het beheer van apparaten. Het is de bedoeling dat er op meer plaatsen in Nederland vakcentra worden geopend.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

15-10-2020 15:21:05


VAN DE SANDE

COLUMN

INSTALLATEUR ALS DUURZAAMHEIDSAMBASSADEUR Na een jaar lang proberen, onderzoeken en uitwerken in de praktijk, keert het tij voor wat betreft de uitvoering van het Klimaatakkoord in de Gebouwde Omgeving. Dit op basis van voortschrijdend inzicht en na diverse publicaties. 2050 het jaar waarin alle ambities uit het Klimaatakkoord gerealiseerd moeten zijn, blijkt te ver weg om daadwerkelijk aan de slag te gaan. Er wordt nog teveel afgewacht wat de (politieke) toekomst brengen zal. Met 2030 als realistische tussenstop kunnen nu de handen uit de mouwen. Want met duurzaam installeren kunnen we nu al beginnen. Voor nieuwbouw staan de regels duidelijk op papier, waardoor nieuwe gebouwen en woningen zo goed als energieneutraal worden opgeleverd. De grote winst valt te behalen in de bestaande woningvoorraad. Juist hiervoor geldt: wat je niet verbruikt hoef je ook niet op te wekken. Naast isoleren en het plaatsen van hybride verwarmingssystemen is met tal van energiebesparende maatregelen het energiegebruik fors terug te dringen door toepassing van bijvoorbeeld: thermostatische radiatorventielen, automatische ontluchter/ontgassing, een magneetfilter, douche-waterterugwinning en zelfregelende vloerverwarmingssets. En voor

M

E

E

T

I

N

S

T

R

U

M

E

N

T

A

T

I

E

alle verwarmingsinstallaties (dus zowel cv-ketels als [hybride] warmtepompen) geldt dat goed installeren en inregelen van groot belang is voor kwaliteit, prestatie én wooncomfort. De kleine utiliteitsbouw blijft qua energiebesparing een nog wat onderbelicht thema. Fabriekshallen, bedrijfsunits, sporthallen en showrooms worden vaak nog verwarmd door niet-condenserende toestellen. Dit terwijl er met HR luchtverwarmers 20% besparing gerealiseerd kan worden. Om te voorkomen dat het Klimaatakkoord vooral een papieren realiteit blijft, een oproep aan installerend Nederland: ga aan de slag en pak die kans! De producten en technieken zijn er, het is aan de installatiebranche om ze aan de man te brengen. Want als installateur kun je de rol van duurzaamheidsambassadeur prima oppakken. Nu al grote energiebesparingen inboeken begint bij duurzaam installeren. Coen van de Sande Directeur De Nederlandse Verwarmingsindustrie

Instelbare verschildruk sensoren voor HVAC

Turfschipper 114 | 2292 JB Wateringen | Tel. 0174 272330 | info@catec.nl | www.catec.nl

EE600/EE610 verschildruk sensoren voor HVAC De EE600 serie verschildruk opnemers zijn met name ontwikkeld voor HVAC toepassingen. Ideaal voor luchtbehandelingssystemen en filter metingen. Meetbereiken

EE600 : 0­250/500/750/1000 Pa EE600HR : 0­2500/5000/7500/10000 Pa EE610 : ±25/±50/±1000Pa/0...100Pa

Features: •Instelbare meetbereiken •Diverse analoge uitgangen •Zero en Span te justeren •Eenvoudige installatie •Scherp geprijsd

Toepassingen: •HVAC toepassingen •Luchtbehandeling •Flowmeting •Cleanroom •Filter controle metingen

Optioneel display met backlight!

info@catec.nl - www.catec.nl

IZ1120_13_column_vdsande.indd 13

14-10-2020 13:59:02


RUBRIEK

IN DE PIJPLIJN

AF FABRIEK

ISH in digitale vorm

‘GASKETELWET’ KOMT ER EINDELIJK Na meer dan vier jaar gaat de ‘Gasketelwet’ er dan eindelijk komen. Eind september publiceerde het ministerie van Binnenlandse Zaken de wettelijke regeling voor CO-certificering in het Staatsblad. Het bericht vermeldt de wettelijke eisen waaraan installateurs moeten voldoen om werkzaamheden aan gasverbrandingstoestellen te mogen uitvoeren. Het besluit betekent dat straks alleen bedrijven die beschikken over een wettelijk certificaat nog mogen werken aan gasverbrandingstoestellen, verbrandingsluchttoevoervoorzieningen of rookgasafvoervoorzieningen. De regeling geldt voor het installeren, repareren, onderhouden én het in bedrijf stellen van cv-ketels, geisers of gashaarden. Installatiebedrijven hebben na invoering van de wet anderhalf jaar de tijd om zich voor te bereiden. Bedrijven die daarna zonder het CO-certificaat werken aan cvketels, geisers en gashaarden, zijn in overtreding en kunnen een boete krijgen. Ook consumenten en zakelijke opdrachtgevers die een niet-gecertificeerd bedrijf inschakelen kunnen beboet worden. De Gasketelwet is per 1 oktober jl. in werking getreden.

Messe Frankfurt heeft besloten om de internationale vakbeurs ISH volgend jaar uitsluitend in digitale vorm te houden. Wolfgang Marzin, president van Messe Frankfurt: “Helaas hebben de laatste pandemieontwikkelingen geleid tot toenemende onzekerheid bij zowel exposanten als bezoekers. Ook hernieuwde reisbeperkingen maken het niet langer mogelijk om ISH als een fysiek evenement te organiseren.” Volgend jaar komt er dus een digitale ISH: een virtueel platform voor de installatiebranche om zaken te doen en informatie uit te wisselen. Messe Frankfurt zal alle exposantenactiviteiten bundelen en op een intelligente manier koppelen aan haar eigen faciliteiten.

‘Keurmerk zonne-energie is onnodig’ Kiwa heeft een kwaliteitsregeling voor zonne-energie geïntroduceerd. De brancheorganisaties Techniek Nederland en Holland Solar vinden dit onnodig en zelfs onwenselijk. De organisaties roepen

installateurs op om zich te laten erkennen op basis van de InstallQ-regeling of zich te laten certificeren op basis van het Zonnekeur of een uitbreiding op de bestaande BRL-6000 certificering. Tegelijkertijd worden opdrachtgevers opgeroepen om alléén erkende of gecertificeerde zonne-energie-installateurs in te schakelen. Beide organisaties vinden de door Kiwa geïntroduceerde kwaliteitsregeling voor zonne-energie onnodig aangezien er al jaren een breedgedragen erkenningsen een certificeringsregeling is voor vakbekwame zonneenergie-installateurs. ‘Alleen bedrijven die een speciale opleiding voor het plaatsen en inspecteren van zonne-energie-installaties hebben gevolgd, komen in aanmerking voor de erkenning of de certificering Zonnekeur. Deze installateurs kennen de normen en eisen die aan zonne-energieinstallaties worden gesteld. Wanneer opdrachtgevers vakbekwame installateurs -dus met erkenning of Zonnekeur- inschakelen is de kwaliteit gewaarborgd.’

INSTALLATIE VAKBEURS PAS VOLGEND JAAR De komende editie van Installatie Vakbeurs Hardenberg wordt verplaatst naar 7, 8 en 9 september 2021. Beursorganisator Easyfairs geeft als reden dat het sentiment onder exposanten in de afgelopen periode erg veranderd is en de overgrote meerderheid van de exposanten heeft aangegeven graag de beurs te verplaatsen naar 2021. “Wij zien het als onze primaire taak om te luisteren naar de community en met hen mee te denken. Daarom hebben we tijdig besloten de beurs te verplaatsen”, zegt Irma de Hoon, Business Unit Director Construction bij Easyfairs. De Hoon: “Het besluit komt voor veel professionals uit de sector niet uit de lucht vallen. In de afgelopen periode hebben we nauw contact gehad met onze exposanten. Zij gaven onder meer aan dat de verplichte maatregelen het

14

IZ1120_14_idp.indd 14

november 2020

laagdrempelige karakter van de beurs niet ten goede zou komen. Daarnaast voelen veel exposanten een morele verplichting richting relaties en personeel, om hen te behoeden voor eventuele blootstelling aan het coronavirus.”

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

15-10-2020 14:27:10


DE MEESTE KENNIS VAN WARMTEPOMPEN

Bij WASCO hebben wij een groot assortiment warmtepompen, toebehoren en onderdelen op voorraad. Daarnaast helpen wij jou met berekeningen en advies. En verzorgen wij opleidingen om warmtepompsystemen te kunnen ontwerpen.

wasco.nl/warmwonen IZ1120_15_wasco.indd 15

15-10-2020 8:46:04


RUBRIEK

VAKWERK

Alleskunner VAN CASCO NAAR PARADIJS Bram Tasdelen wist al op jonge leeftijd wat werken was. Met zijn

zetten en allerhande installatiewerk. Daarbij werkt Tasdelen nauw samen met een team van ZZP’rs. Veelal vrienden, die hij al jarenlang kent.

Turkse roots zat het onderneDuurzaamheid men in het bloed. Tegenwoordig

project aller tijden? “Dat was in

Hoewel de belangstelling voor duurzame oplossingen toeneemt, staan klanten nog niet te popelen om er geld in te steken. “En dat begrijp ik wel. De terugverdientijden van bijvoorbeeld een warmtepomp zijn gewoon te lang. Ik vind het als vakman niet netjes om iemand een systeem te verkopen, waarvoor hij meer dan 5 jaar terugverdientijd moet uittrekken. Dat kan je gewoon niet maken.”

Zoetermeer.”

‘Staycation’

“Ik ben een echte verwesterde Turk”, zegt Tasdelen lachend. Geworteld in twee werelden, met een exotische uitstraling maar een Haags accent, ging deze vakman al op jonge leeftijd aan de slag. “Dat was gewoon bij ons. Leren om je eigen centjes te verdienen. Ik hielp in de bouw, dat vond ik leuk, maar uiteindelijk besloot ik toch om kok te worden.”

“Kijk, pv-panelen is een ander verhaal. Daarvoor is ook nog een salderingsregeling van kracht, die durf ik dan ook wel te adviseren aan klanten”, vervolgt de dertiger. Maar ja, eigenlijk staat hun hoofd er nu niet echt naar, merkt hij. “Klanten steken nu vooral geld in hun tuin of wat opknapwerk aan het huis, zodat ze thuis vakantie kunnen vieren. Door corona zijn al die tripjes naar het buitenland in het water gevallen.”

Klussen

Leukste klus

Toch ging het al snel knagen. Tasdelen besloot om de KOB aannemersopleiding te volgen. “Ik heb nu eenmaal graag zelf de touwtjes in handen. En het verdient ook beter”, vertelt Tasdelen. Sindsdien neemt hij de meest uiteenlopende klussen aan. Van tuinen betegelen, tot schilderwerk, kozijnen

Hoe anders was het in 2017, toen Tasdelen zijn leukste klus tot nog toe mocht doen. In Zoetermeer. “Voor een gezin met 3 kinderen mocht ik met een team een casco woning onder handen nemen.” Tasdelen en zijn collega’s verzorgden onder andere de opbouw van de twee badkamers. “Muren tegelen, waterleidingen aanleggen, dubbele wasbakken monteren, evenals toiletten, douchekranen, drains…”

heeft hij een bloeiend klusbedrijf, waarmee hij allerhande projecten aanpakt. Ook op het gebied van installatietechniek. Zijn mooiste

Met deze rubriek willen we alle vakmensen in het zonnetje zetten. Om de maand laten we staaltjes onvervalst vakwerk zien, ingezonden door onze lezers.

16

november 2020

IZ1120_16_vakwerk_LINKS.indd 16

Vloerverwarming En dan was er nog de vloerverwarming. “Ik wilde een oplossing met minimale opbouwhoogte en maximale warmteaf-

gifte”, vertelt hij enthousiast. Tasdelen koos voor 11SP 11-laags isolatiefolie. “Dat is heel dun, ongeveer 25 mm dik en dus ruimtebesparend én heeft een hoge isolatiewaarde van 4 kW.” Daar bovenop kwamen elektrische vloermatten te liggen, die hij had betrokken bij Warmteservice. “Ze zijn makkelijk te verwerken, je hoeft ze alleen in te lijmen.” Door er 2 Fermacell platen op te leggen, wist hij zeker dat de warmteafgifte optimaal zou zijn. “Ze zijn namelijk heel dun.”

Doener Tasdelen koopt zelf geen sanitair of tegels in, dat laat hij de klant doen. “Op die manier heb je nooit gezeur als het van mindere kwaliteit blijkt te zijn.” Al doende heeft hij zijn weg gevonden. Dat is ook zijn levensfilosofie. “Als je iets niet probeert, weet je ook niet of je het kunt.” Bovendien heeft die doementaliteit nog andere voordelen. “Heb je een keer een mindere dag, dan is het heerlijk als je even helemaal kan opgaan in je werk en die afleiding hebt.” REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

12-10-2020 13:00:47


V.D. BOON

COLUMN

GEEN VERANDERING ZONDER VERANDEREN Het voelt langer geleden dan het in werkelijkheid is: april 2020. Ik weet nog goed dat ik bij het schrijven destijds twijfelde over de column voor die maand. Moest ik wel inhaken op Corona? Wie weet was het wel overgewaaid tegen de tijd van publicatie; bleek het toch niet meer dan een vervelende griep. Was het als een steen in glad water. Ruim zeven maanden later weten we wel beter. Ervaren we dagelijks allerlei beperkingen. Maatschappelijk, economisch en – misschien nog wel het meest lastige – sociaal. Geen dag gaat er voorbij zonder dat het grote C-woord in de media is genoemd. Corona… de impact nu én naar de toekomst is groot. De bouw- en installatiesector laveert er relatief gemakkelijk doorheen. Raakt het de sectoren écht niet in haar grondvesten? Sectoronderzoeken spreken elkaar regelmatig tegen. Wanneer je het oor te luister legt, hoor en lees je door de beugel genomen gunstige berichten: “We zijn druk”. Het sentiment is positief. Schone schijn? Struisvogeltactiek? Corona heeft wereldwijd blijvende gevolgen in hoe wij ons werk organiseren en uitvoeren. Denk maar aan onze kijk op reizen, thuiswerken en arbeidsvoorwaarden. Dat biedt onze

sector kansen. Tegelijkertijd zijn er ook zeker bedreigingen: waar komt de Corona-rekening te liggen (maatschappelijk en economisch)? Ook onze sector gaat niet ontkomen aan de veranderingen die in de BV Nederland gaande zijn. Het is wijs daarop te anticiperen. Welke scenario’s zijn voor jouw bedrijf te voorzien []? Het is nu de tijd om jouw waardepropositie [] tegen het licht te houden. Maak eens een SWOT-analyse []. Eén ding is zeker: elke verandering gaat altijd samen met daadwerkelijk veranderen. Wat ga jij doen ‘to fit’ de toekomst?

Maarten van der Boon / maarten@novitek.nl Novitek helpt technische bedrijven in organisatiestrategie, innovatie en communicatie. Het symbool [ ] in de column verwijst naar meer materiaal op www.stem-imc.com/InstallateursZaken

ROBOT Nieuw

10X beter

D É S TA N D A A R D V O O R P R O F E S S I O N A L S !

Kijk nú e op onz ! e sit

Advertentie November 2020 _ Robot PRO.indd 1

IZ1120_17_column_boon.indd 17

www.robotclimate.com

12-10-2020 15:44:40

14-10-2020 13:40:27


TECHNIEK

Duurzaamheid monitoren OVER DE TOEGEVOEGDE WAARDE VAN ICT Wanneer is een gebouw echt duurzaam en hoe meet je dat? Mario Boot, Project- en Service Manager bij BeNext vertelt hoe ICT-oplossingen de helpende hand kunnen bieden. Niet alleen bij de oplevering, maar ook tijdens de gehele levensfase van een gebouw. Een betoog over de waarde van Monitoring, PredicVoorbeeld van de ICT-architectuur

tive Maintenance en trends die de

bij slimme woningen

toekomst gaan bepalen. We kennen het allemaal: de woningen zijn opgeleverd, de bouwkeet afgebroken, iedereen laat het project achter zich en gaat vol gas door naar de volgende uitdaging. De vraag is echter of de installaties jaren later nog naar behoren functioneren. Kloppen de aannames wel die tijdens de ontwerpfase zijn gedaan?

Prestatiegaranties Het afgeven van prestatiegaranties kan een belangrijke incentive zijn om kennis op te gaan bouwen over het lange termijn functioneren van installaties. Immers, zodoende kunnen leveranciers van technische installaties valideren of er mogelijkheden zijn om de inregeling van systemen verder te optimaliseren. Bovendien hebben Woningbouwverenigingen hiermee een instrument in handen om te bepalen of de beloofde prestaties wel worden gehaald. Is dat niet het geval, dan kunnen ze overwe-

18

gen om claims in dienen bij de leveranciers. In dergelijke situaties spelen aannemers en installateurs een belangrijke rol, omdat ze op basis van monitoringsdata de onderbouwing kunnen aanleveren over de mate waarin de installaties voldoen aan de verwachtingen.

Monitoring Door structureel, onafhankelijk en via gecertificeerde meetapparatuur te monitoren, kunnen gegevens verzameld worden over het functioneren van de woningen. Onafhankelijkheid is belangrijk om een “Wij van Wc-eend” verhaal te voorkomen. Certificeringen, zoals bijvoorbeeld de Europese Measurement Instrument Directive (MID), geven zekerheid over de betrouwbaarheid en robuustheid van de monitoringsapparatuur.

Techniek achter monitoring Hoe ziet de technische implementatie van monitoringssystemen eruit? Welke

frameworks worden gebruikt, welke communicatieprotocollen kunnen worden ingezet? Succesvol monitoren betekent het integreren van diverse technieken, want de markt hanteert nog niet één standaard. Zo kunnen sensoren bijvoorbeeld uitgelezen worden via een (wireless) modbus protocol. Herkenbaar bij veel monitoringssystemen is vervolgens een centraal meet- en regelpunt – een gateway – die sensordata verzamelt, bundelt en doorstuurt via 4G, op termijn 5G naar cloud omgevingen.

Verwerking Via cloud providers als Amazon Web Services en Microsoft Azure worden Vervolgens de data ontvangen en genormaliseerd, bijvoorbeeld om downtimes te kunnen verwerken. Machine Learning frameworks zoals TensorFlow en data warehousing faciliteiten als Apache Hadoop zijn geschikt om op grote schaal slim om te gaan met gigantische hoeveelheden data en zelf-

november 2020

IZ1120_18_19_TA_duurzaamheidmonitoren.indd 18

12-10-2020 12:49:25


n

lerende algoritmes voor data-analyse en -verwerking. Tenslotte zijn front-end frameworks als Django en Highcharts cruciaal om de data om te zetten naar visuele representaties die fungeren als ‘decision support systems’.

Experimenteren met data Omgevingen zoals Microsoft PowerBI en Tableau zijn erg goed bruikbaar om te experimenteren met het omzetten van ruwe data naar inzichten waarop geacteerd kan worden. Zo heeft BeNext PowerBI gebruikt om in één van de eerste NOM-renovatie-proeftuinen van Nederland via een test-and-adapt methode te komen tot een visualisatie van energieprestaties van de woningen. Via digitale koppelingen tussen softwaresystemen (API’s of Application Programming Interfaces) kan data eenvoudig, geautomatiseerd en conform AVGrichtlijnen gedeeld worden met externe partijen, zoals met TNO.

Voorspellend Onderhoud Monitoring heeft nog een ander voordeel, namelijk, dat voorspellend onderhoud geïmplementeerd kan worden. Waar het allemaal om draait is om op basis van data te voorspellen dat onderhoud nodig zal zijn, of dat een storing zich voor zal doen. Een eenvoudig voorbeeld: koelvloeistof in een warmtepomp heeft een bepaalde temperatuur. Stel dat de gemiddelde temperatuur van de koelvloeistof 26 graden is, en dat een temperatuur van lager dan 10 graden zo problematisch is, dat een specialist binnen 4 uur na constatering de warmtepomp moet controleren. In dit geval kan het aantrekkelijk zijn om al een vooraankondiging naar een onderhoudspartij te sturen, als er een daling van 26 richting 12 graden te detecteren is. Zodoende kan de responstijd bijvoorbeeld verlengd worden naar 2 werkdagen; er is immers nog wat speling.

Toepassing van PowerBI in een NOM-renovatieproeftuin.

belangrijke rol spelen bij het doen van voorspellingen via slimme algoritmes. BeNext ervaart in de praktijk dat de procesmatige uitdaging bij voorspellend onderhoud vaak groter is dan de technische uitdaging. Het is geen kinderspel om op professioneel niveau gestroomlijnde processen in te richten, waarin voorspellingen foutloos worden afgehandeld. Immers, het is een eerste stap om te komen tot een voorspelling, maar een belangrijke tweede stap is om op die voorspelling te acteren. Zeker als het om duurzame installaties gaat.

Kennis en kunde De crux ligt hem in het opbouwen van kennis over innovatieve installaties. Cv-ketels zijn al tientallen jaren op de markt, waardoor er veel kennis en kunde beschikbaar is. Omvormers, warmtepompen en WTW-installaties zijn relatief nieuw en veel partijen zijn de benodigde vaardigheden voor een storingsdienst die snel zaken afhandelt, nog aan het ontwikkelen. Stel dat monitoringspartij A vaststelt dat de WTW van leverancier B in huis van belegger C een nieuw filter nodig heeft van onderhoudspartij D. Dergelijke processen dienen eerst vorm te krijgen en daarna geïmplementeerd te worden. Maar nog belangrijker is om vertrouwen op te bouwen. Meet de meter wel goed? Of is de WTW onnauwkeurig? Wordt de data wel goed verwerkt? Nauwe samenwerking tussen betrokken partijen is hierin essentieel.

twee trends hun stempel gaan drukken op de toekomst. Allereerst de integratie van datareeksen. Omvormers, warmtepompen en WTW-installaties hebben vaak al allemaal een eigen monitoringssysteem, inclusief opties voor verbindingen naar cloud gebaseerde managementsystemen. Garantieverstrekkers en onderhoudspartijen stellen terecht de vraag waarom daar bovenop nog een extra monitoringssysteem gerealiseerd moet worden – is dat niet dubbelop? Tevens zorgen al deze meetsystemen voor een wildgroei aan datastromen. Het zal steeds belangrijker worden om betekenis te kunnen geven aan deze diversiteit aan data.

Installatie- en gebruikersgemak De tweede trend heeft betrekking op installatie- en gebruikersgemak. Bewoners van slimme en zuinige huizen krijgen meerdere apps voorgeschoteld: van de zonnepanelen, van de nutsleverancier en van de monitoringspartij. Tevens hangen er meerdere kastjes aan de muur, bijvoorbeeld de CO2 sensor, thermostaat en ventilatie regelaar. Gebrek aan eenduidigheid hierin kan verwarring veroorzaken. Dit is één van de resultaten van een evaluatie van de wet EPV uit 2019. Juist door componenten te combineren in eenvoudige systemen, wordt het beheren van het binnenklimaat een stuk eenvoudiger. Dit is een belangrijke tip voor installateurs die zich graag willen onderscheiden van hun concullega’s 

Uitdagingen Naast het eerdergenoemde TensorFlow kan ook de programmeertaal R een

Verdere automatisering

Mario Boot, Project- en Service Manager bij BeNext en

BeNext weet zeker dat de volgende

specialist op het gebied van Home Energy Management

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_18_19_TA_duurzaamheidmonitoren.indd 19

12-10-2020 12:49:25


TECHNIEK

Beugelen DUURZAAM ROOKGASAFVOERSYSTEMEN AANLEGGEN Om het aantal ongelukken door koolmonoxide terug te dringen, mogen werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties vanaf 2022 alleen nog worden uitgevoerd door bedrijven die hiervoor gecertificeerd zijn. Deze maatregel is hard nodig en moet samen met ‘het nieuwe beugelen’ de bakkers en slagers in de markt te weren. Hieronder enige hands on Beugel op de mof van het rookgasmateriaal

adviezen. KIWA heeft speciaal voor het certificeringstraject de richtlijn BRL6000-25 KIWA richtlijn ‘Werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties in verband met koolmonoxide’ ontwikkeld. De Certificaathouder [lees installateur] kan zich in de deelgebieden 1 t/m 3 bekwamen en gecertificeerd worden. Aangezien het om een samenhangend geheel gaat, is het raadzaam om je alle deelgebieden eigen te maken, zodat je goed beslagen ten ijs kan komen.

Deelgebieden 1. Vanaf het moment van opleveren dient de installateur te hebben voldaan aan een juiste installatie van een gasverbrandingstoestel, zowel voor de verbrandingsluchttoevoervoorzieningen en/of de rookgasafvoervoorzieningen. Dit impliceert ook dat de installateur op de juiste wijze moet beugelen op de betreffende mof van de rookgasbuis.

20

2. Voor het uitvoeren van reparatiewerkzaamheden aan bestaande gasverbrandingstoestellen, verbrandingsluchttoevoervoorzieningen en/ of rookgasafvoervoorzieningen dient de installateur of technicus gecertificeerd te zijn. Ook in dit geval dient de installateur te voldoen aan de voorschriften voor het nieuwe beugelen. 3. De installateur of technicus dient eveneens gecertificeerd te zijn voor het uitvoeren van onderhoud aan bestaande gasverbrandingstoestellen, verbrandingsluchttoevoervoorzieningen of rookgasafvoervoorzieningen. Daarnaast moet hij het nieuwe beugelen onder de knie hebben en het samenhangend geheel van een gasverbrandingstoestel, verbrandingsluchttoevoervoorzieningen of rookgasafvoervoorzieningen kennen.

Het nieuwe beugelen Wat is nu dan de beste manier om een rookgasafvoersysteem te installeren? Het is verstandig om daarvoor bij Rogafa je licht op te steken. Dankzij de gezamenlijke basisvoorschriften van de Vereniging van Nederlandse Fabrieken van Gasafvoerleidingssystemen kan de installateur met behulp van checklists controleren of er wordt voldaan aan de gestelde eisen.

Basisvoorschriften 1. Beugel op de mof van het rookgasmateriaal. 2. Monteer de leiding op afschot naar de ketel toe. 3. Maak en borg gasdichte verbindingen. 4. Zorg voor trekontlasting bij dakdoorvoeren.

Materiaalkeuze Voor elke materiaalkeuze is een check-

november 2020

IZ1120_20_21_TA_beugelen.indd 20

12-10-2020 12:50:41


list voorhanden. Dan kan je denken aan: 1. enkelwandige kunststof verbindingsleidingen voor de afvoer van rookgassen; 2. enkelwandige metalen verbindingsleidingen voor de afvoer van rookgassen; 3. concentrische verbindingen voor de afvoer van rookgassen en de toevoer van verbrandingslucht (van toepassing op materialisatie bij 1 of 2); 4. verbindingsleidingen voor de toevoer van verbrandingslucht (van toepassing op materialisatie bij 1 of 2); 5. enkelwandige metalen kanalen in de schacht voor de afvoer van rookgassen en/of de toevoer van verbrandingslucht.

Aandachtspunten Bij het werken aan gasverbrandingstoestellen en toebehoren dient de installateur ook te letten op: 1. de visuele uitstraling van een gasverbrandingstoestel, zowel wat betreft de verbrandingsluchttoevoervoorzieningen als/en of rookgasafvoervoorzieningen; 2. de aansluiting op het toestel, appendages en dakdoorvoeren; 3. de afdichting van alle verbindingen; 4. de voorschriften van de fabrikant van de gastoestellen; 5. de voorschriften van de fabrikant van de rookgasbuizen en luchttoevoerbuizen; 6. de voorschriften van de fabrikant van de rookgasdoorvoer.

Project case Recentelijk werd in Den Bosch een nieuwbouwproject opgeleverd. Bij de eindcontrole constateerde de inspecteur een groot aantal fouten. Hij lette daarbij op de aandachtspunten, zoals die eerder in dit artikel zijn omschreven. De installatie voldeed niet aan de richtlijnen van het nieuwe beugelen: 1. Er waren diverse soorten materiaal door elkaar gebruikt. 2. Zowel voor de verbrandingsluchttoevoervoorzieningen en/of rookgasafvoervoorzieningen had de

installateur verschillende fabricaten toegepast. 3. Er waren verschillende soorten beugels en merken door elkaar gebruikt. 4. Het afschot naar de ketel was te marginaal. 5. De rookgasdakdoorvoer kon gelift worden, waardoor verbindingen los konden raken. 6. De afdekmanchet aan het dakvlak was niet luchtdicht en kierde.

Wetgeving en normen De woning was gebouwd zonder een bouwkundig bestek, waarin een adviesbureau normaliter alles laat verankeren, zodat de installatie voldoet aan de NPR en andere relevante normen. Kan een aannemer dan zomaar alle defecten aan de installatie ter kennisgeving aannemen en het er vervolgens bij laten? Nee. Sowieso moet hij te allen tijde voldoen aan de NPR 3378-46, de Leidraad bij de NEN 2757-1. De NEN 2757 is namelijk geborgd in het Bouwbesluit 2012. Verder dient de installateur altijd de installatievoorschriften van de rookgasafvoer- en de toestelfabrikant op te volgen. Ook de per 1 juli 2020 aangenomen Gasketelwet moet nagevolgd worden. Nadat deze wet definitief in werking treedt, geldt er een overgangsperiode van 18 maanden voor iedereen die aan gasverbrandingsinstallaties gaat werken tot 100 kW.

Niet mixen Verder is het niet toegestaan om in de aansluitleiding componenten van verschillende materialen of fabricaten te mixen, behalve daar waar de fabrikant van het systeem dit toelaat. Let dus altijd op de installatievoorschriften van de rookgasafvoer- en de toestelfabrikant.

Rechtszaak Als er een ongeval plaats vindt en een installatie wijkt af van een NPR, dan zal een rechter wel degelijk een van toepassing zijnde NPR bij zijn oordeel betrekken, omdat dit documenten zijn die belanghebbenden (lees: branche gerelateerde bedrijven) in de branche hebben opgesteld. Dus ook hier weer geldt het motto: ‘schoenmaker blijf bij je leest’.

Afsluiting Het nieuwe beugelen is niet van gisteren, maar wordt al sinds 2012 uitgebreid gepromoot. Toch lijken de principes nog niet overal evengoed te zijn doorgedrongen. Twijfel je of je het wel goed onder de knie hebt, spijker dan je kennis bij. Bijvoorbeeld via: www. rogafa.nl. En zorg er daarnaast voor dat je zo snel mogelijk aan de BRL6000-25 KIWA richtlijn ‘Werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties in verband met koolmonoxide’ voldoet  TIAB BV Onderhoud en Beheer Vastgoed

HOE MOET IK BEUGELEN? Pas de daarvoor bestemde beugels toe en teken jouw leidingaanleg goed af. Houd ook rekening met de uitzetting van toegepaste materialen. Monteer alles dus spanningsvrij op de juiste lengte en gebruik daarvoor passend gereedschap. Overigens is het geen goed idee om een waterpomptang te gebruiken om beugels in de muur te draaien of moertjes van een beugel aan te draaien. Gebruik in plaats daarvan een baco of passende steeksleutels. Ontbraam het materiaal dat je hebt afgezaagd, anders zou je de rubberinlage en afdichtringen van de toe te passen materialen kunnen beschadigen en hiermee ongemerkt lekkages kunnen veroorzaken. Gebruik een zeepsopmiddel dat circa 1% zeepoplossing bevat om de nieuwe stugge materialen gemakkelijk in elkaar te krijgen. Benut de maximale ruimte die bijvoorbeeld in een mof aanwezig is voor een goede verbinding in de leiding. Tot slot: je kan geen Kit, PUR, vaseline, olie, Parkers, schroeven of Tie-wrap gebruiken om werkzaamheden te fixeren of te vergemakkelijken.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_20_21_TA_beugelen.indd 21

12-10-2020 12:50:42


TECHNIEK

The Floating Office UITHANGBORD VOOR DUURZAAM BOUWEN Het Floating Office Rotterdam (FOR) wordt het nieuwe hoofdkantoor van het Global Commission on Adaptation (GCA). Het drijvende kantoorgebouw, ontworpen door Powerhouse Company en ontwikkeld door RED Company, wordt een uithangbord voor duurzaam bouwen. Zo gaat het gebouw de warmte oogsten

te liggen en krijgt het drijvende

van de antwoorden op klimaatverandering, vertelt Rico Logman van DWA. Vandaar dus deze bijzondere keuze. Rico Logman is als senior-adviseur betrokken bij het installatietechnisch ontwerp van Floating Office Rotterdam.

kantoor een gebalanceerd venti-

Voordelen

van het oppervlaktewater, komen er PV-panelen op het dak

latiesysteem. Eind 2020 moet het gebouw klaar zijn voor gebruik. Maar wat heeft Bill Gates hier nu mee te maken, zal de lezer zich afvragen? Het GCA is een initiatief van verschillende landen en de Wereldbank en wordt voorgezeten door voormalig VN-voorzitter Ban Ki-moon, Bill Gates en Kristalina Georgieva (algemeen directeur van het IMF). Het GCA ontwikkelt en deelt kennis over het veranderende klimaat in de wereld en de wijze hoe daarop ingespeeld kan worden.

Drijvende bouw Het GCA helpt wereldwijd landen en steden om klimaatbestendig te worden. Drijvende bouw wordt gezien als één

22

Wat zijn dan de voordelen van drijvende bouw, zal je je wellicht afvragen. Allereerst gebruik je geen land om een gebouw neer te zetten. Daarnaast gelden er geen verplichtingen met betrekking tot de hemelwaterafvoer. Daarvoor zijn de eisen aangescherpt, tegenwoordig dienen pandeigenaren zoveel mogelijk hun eigen hemelwater vast te houden op locatie en waar mogelijk te infiltreren. Dat brengt nogal wat werkzaamheden en kosten met zich mee. Denk bijvoorbeeld aan aparte infiltratievoorzieningen.

Zeespiegelstijging En tot slot heb je als gebouweigenaar en gebruiker geen last van de zeespiegelstijging. In de periode 1901-2010 is de zeespiegel met 19 centimeter gestegen. De ko-

mende eeuw kan de zeespiegel tussen de 26 en 82 centimeter verder stijgen. Langs de Nederlandse kust heeft het zeeniveau de afgelopen eeuw gelijke tred gehouden met het wereldgemiddelde. Er is geen tempoversnelling geconstateerd in de laatste decennia, aldus het KNMI.

Passieve maatregelen Kortom, drijvend bouwen is klimaatadaptief bouwen. Maar, met het oog op een duurzame toekomst zijn nog meer maatregelen genomen. Dat begint al bij het gebouw zelf, legt Logman uit. “Floating Office Rotterdam is in feite een rechthoekig gebouw met een puntdak. Het pand heeft geen rare hoekjes, exotische aanhangsels en dergelijke. Door compact te bouwen, reduceer je het oppervlak en daarmee de energievraag.” Bovendien wordt het gebouw grondig geïsoleerd, de beoogde RC-waardes zitten tussen de 6 en 10. Daarmee voldoe je in feite al deels aan de norm voor passief bouwen.

Trias Energetica Alleen een dik isolatiepakket volstaat

november 2020

IZ1120_22_24_TA_thefloatingoffice.indd 22

12-10-2020 12:51:56


niet om hoge RC-waardes te bereiken. Daar is meer voor nodig. Luchtdicht bouwen bijvoorbeeld en het gebruik van Triple glas. Ook hier wordt rekening mee gehouden. Logman zoomt uitgebreid in op de bouwkundige aspecten om te verduidelijken hoe er al in de ontwerpfase gewerkt is volgens de uitgangspunten van de Trias Energetica. Door slim te bouwen kan je de energievraag al fors reduceren, waardoor er minder installatietechniek aan te pas komt om de resterende behoefte, uiteraard zoveel mogelijk ‘groen’, in te vullen.

Zonverkaveling Ook zonverkaveling draagt hier een steentje aan bij. “De PV-panelen komen op het zuidelijke deel van het gebouw te liggen, waar het rendement normaliter het hoogst is. Ook krijgt Floating Office Rotterdam overstekken in de vorm van balkons, om de zomerse warmte zoveel mogelijk buiten te houden, maar wel de stralen van de laaghangende winterzon te ontvangen,” legt Logman uit. De binnenzonwering reageert automatisch als binnendringende zonnestralen het pand toch nog ongewenst zouden opwarmen. Het speciale materiaal weerkaatst het zonlicht, voordat het in het gebouw als warmte vrijkomt. In de winternachten helpt de zonwering om het gebouw een extra isolatiedeken te geven en ongewenste afkoeling te voorkomen.

Installatietechniek Op het dak van Floating Office Rotterdam komt maar liefst voor 800 m2 aan PV-panelen te liggen. “Dat is in principe dekkend voor de gebouwgebonden energievraag. Mocht er een tekort aan stroom zijn, dan kan het reguliere net altijd nog bijspringen. Binnenstedelijk is dit de beste oplossing. Windenergie was geen optie, vanwege de geluidsproductie en de slagschaduw die de wieken creëren.”

Zorgvuldige afweging Overigens luisterde het nauw met de hoeveelheid PV-panelen. “In eerste instantie overwoog men om het hele dak vol te leggen met PV-panelen. De gemeente wilde echter een waterberging en een omgeving die biodiversiteit bevordert. Daarnaast bleek uit berekeningen dat het ook geen duurzame oplossing was om het hele dak vol te leggen met PV-panelen. De stroomopbrengst zou in geen verhouding staan tot de hoeveelheid niet hernieuwbaar materiaal en energie die nodig zou zijn om de panelen te fabriceren”, legt Logman uit. Het onderstreept nog maar eens wat er allemaal bij komt kijken als je echt duurzaam wilt bouwen. De PVpanelen komen nu op de zuidzijde te liggen van het dak, de noordzijde krijgt een sedumvegetatie, die ook fungeert als waterberging. “Hiermee profiteren omwonenden in de omliggende hoogbouw ook van het aanzicht van een

groen dak.”

LED Ledverlichting is nu wel de standaard in nieuwbouw utiliteitsprojecten. Waren er enkele jaren geleden nog discussies over het kostenplaatje versus de opbrengst en energiebesparing, tegenwoordig is dit een no-brainer. De Ledverlichting wordt gekoppeld aan bewegingssensoren en is daglichtgestuurd. “De intensiteit van het zonlicht bepaalt of de verlichting meer of minder wordt gedimd”, licht Logman toe.

Warmteopwekking Het gebouw wordt op een bijzondere en state-of-the-art wijze voorzien van warmte. Onder het gebouw bevinden zich namelijk 15 gekoppelde drijflichamen. In de bodem van deze bakken bevinden zich ingestorte leidingen. Deze leidingen wisselen energie uit met het oppervlaktewater, vertelt Logman. “De temperatuur van het water zit tussen de 0 en 25 °C, dus we zijn al een aardig eind op weg. Met twee warmtepompen verhogen we indien nodig de temperatuur tot het juiste niveau. Is er extra koeling nodig voor de warme zomermaanden, geen probleem, er staan ook 2 LBK’s die kunnen bijspringen. Zowel de warmtepompen als LBK’s staan opgesteld in de technische ruimten, die zich bevinden in de drijflichamen. Ze bevinden zich dus deels onder waterniveau en zijn via een vaste trap te bereiken.” REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_22_24_TA_thefloatingoffice.indd 23

12-10-2020 12:52:00


Afgiftesystemen De begane grond krijgt een vloerverwarmingssysteem, maar de twee bouwlagen erboven niet. Die worden voorzien van klimaatplafondeilanden. Waarom eigenlijk? “In het benedendeel komt de horecafunctie, daarboven zitten de kantoren”, vertelt Logman. Het functieverschil gaat met een andere warmte- en koelingsvraag gepaard. “Op de bovenverdiepingen hebben we een afgiftesysteem nodig met een snelle reactietijd, beneden in de horeca mikken we juist op een constante temperatuur.” De DWA-adviseur geeft aan dat LT-radiatoren geen optie waren. “Ze zouden zichtbaar zijn, wat niet past bij het interieurplan. Bovendien zouden ze minder goed presteren dan de plafondklimaateilanden in deze bouwopgave.”

heeft het deels te maken met de fysieke eigenschappen van de materialen. In de installatiebranche werk je bijvoorbeeld niet met hout of baksteen, maar met kunststoffen, stalen leidingen en ga zo maar door. Bovendien zit het nog niet in het systeem van fabrikanten om te denken in termen van modulair bouwen en installeren en demontabiliteit. Bij het ontwerp van Floating Office Rotterdam is wel gekeken naar de demontabiliteit

XXXXXXXX

van de installaties. Zo is het mogelijk om de klimaatplafondeilanden en het leidingwerk relatief eenvoudig te verwijderen, waardoor ze te zijner tijd eventueel weer één op één zijn her te gebruiken in een ander bouwproject. De bouw van Floating Office Rotterdam is in februari begonnen, het gebouw moet volgens planning eind 2020 worden opgeleverd 

Airconditioning en ventilatie Floating Office krijgt een balansventilatiesysteem met WTW. In het kantoordeel voorzien van warmtewielen en in de keuken van een kruistroomwisselaar. “Zo kunnen we in de kantoren ook nog een deel van de vochtproductie terugwinnen, terwijl de kruistroomwisselaar in de keuken warmte kan terugwinnen uit de afzuigkap.” Floating Office Rotterdam maakt als icoon van duurzaamheid met deze keuze een behoorlijk statement. “We hebben niet gekozen voor natuurlijke ventilatie, omdat we met het gebalanceerde systeem makkelijker het comfort kunnen garanderen van de eindgebruikers. Je hoeft je geen zorgen te maken over situaties waarin het kwik enorm stijgt of daalt. Bovendien vermijden we zo eventuele problemen met winddruk en -trek”, vertelt de DWA-adviseur.

DEMONTABEL BOUWEN De term ‘duurzaam bouwen’ begint zo langzamerhand sleets te raken, omdat iedereen er wel de mond van vol heeft. De termen ‘circulair’ en ‘demontabel’ bouwen daarentegen komen de laatste jaren pas in zwang. Floating Office Rotterdam bestaat uit een prefab houtbouwsysteem met massief houten vloeren, kolommen en balken als hoofddraagconstructie. Het pand heeft een beoogde levensduur van 25 jaar. Daarna kan het worden gedemonteerd en zijn de houten onderdelen eventueel elders weer te gebruiken.

Circulaire installaties Als het om circulariteit gaat, heeft de installatiebranche nog grote stappen te zetten, beaamt Logman. Bij bouwkundige aannemers en architecten is het circulair denken zo langzamerhand wel ingeburgerd (zie bijvoorbeeld ook het artikel over de materialenbank ‘Madaster’ in IZ Maart). Volgens Logman

24

november 2020

IZ1120_22_24_TA_thefloatingoffice.indd 24

12-10-2020 12:52:04


ADVERTORIAL

Apen in dierentuin Artis zitten er WARP’jes bij NIEUW GIBBON VERBLIJF IN ARTIS

Ook de oudste dierentuin van Nederland gaat mee met de tijd. Nu de energietransitie en klimaatdoelen een hot topic zijn wordt er steeds vaker gekozen voor toekomstbestendig bouwen en renoveren. Zo ook in het nieuwe gibbon apenverblijf dat in Artis wordt gebouwd. Dit moderne nieuwe verblijf voor de apen heeft 2 verdiepingen waarbij isolatie met laagtemperatuur vloerverwarming is gecombineerd. WARP Systems perfecte match met lage opbouwhoogte Voor het gibbon verblijf is het SpeeTile 12 systeem van WARP Systems gekozen vanwege de lage opbouwhoogte van het systeem. Een dikker systeem had hier niet in de constructie gepast. Het systeem is op isolatie aangebracht met SpeeTackers en uiteindelijk afgewerkt met een cementgebonden afwerkvloer. Het gepatenteerde SpeeTile 12 systeem is slechts 15mm dun en kan worden afgewerkt met o.a. anhydriet of een cementgebonden dekvloer.

SpeeTile 12: modulair, geen snijafval en past altijd De modulaire SpeeTile 12 systeem kent hetzelfde basisprincipe als het SpeeTile 10 systeem (totaal 15mm opbouwREAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_25_advertorial_WARP.indd 3

hoogte inclusief afwerking). De matten zijn gemaakt van gerecycled kunststof en hebben een open structuur. Eén SpeeTile 12 mat is 0,96m² en bestaat uit 24 tegels van 20x20cm. Met het gepatenteerde klik-breek-schuif systeem is vooraf meten niet meer nodig en past het systeem zonder knippen of snijden altijd. Zo voorkom je afval en win je tijd. De SpeeTile 12 matten zijn te gebruiken met de KOMO en SKZ gecertificeerde SpeeTube Ø12mm (h.o.h. 10cm) verwarmingsbuis welke doormiddel van een uniek PushFit systeem (aansluitkoppelingen) op de verdeler worden aangesloten. SpeeTile 12 wordt vaak toegepast in de utiliteit en woningbouw voor zowel nieuwbouw- als renovatieprojecten.

Lage opbouwhoogte ook beschikbaar als droogbouw systeem Het SpeeTherm systeem van WARP Systems bestaat uit EPS platen, AluTherm warmtegeleidingsprofielen en SpeeTube Ø10mm verwarmingsbuis. SpeeTherm combineert een minimale opbouwhoogte van 15mm met isolatie, lichtgewicht en snelheid. Het systeem ligt direct onder een zwevende afwerkvloer als hoofdverwarming. T.o.v.

traditionele vloerverwarming werkt het SpeeTherm systeem sneller en verbruikt minder energie. Binnen 45 minuten is de warmte duidelijk voelbaar. Het meest veelzijdige en complete systeem om iedere ruimte te verwarmen en te koelen. Benieuwd naar de voordelen en de snelle verwerking van het systeem? Scan de QR-code en ontdek wat SpeeTile voor jouw klant en projecten kan betekenen. www.warp-systems.nl november 2020

25

14-10-2020 14:00:53


TECHNIEK

Kundig inregelen vereist DUURZAAM IS MEER DAN EEN NIEUWE WARMTEBRON AANBRENGEN Het inzetten van duurzame warmte stopt niet bij de leveringsgrens. Er is een ware zoektocht gaande naar de meest geschikte duurzame warmtebronnen als alternatief voor aardgas en dat allemaal tegen de laagste maatschappelijke kosten. Toch wordt in dit proces nog vaak vergeten dat de kwaliteit van de binneninstallatie een belangrijke rol speelt. ‘Beperk het energiegebruik door verspilling tegen te gaan’; zo luid de eerste stap van de Trias Energetica. Het reduceren van warmteverliezen in de traditionele cv-installaties met radiatoren zoals we deze sinds 1970 kennen, speelt hierbij een belangrijke rol. Het verlagen van de warmtebehoefte draagt niet alleen bij aan lagere energiekosten voor de bewoner maar heeft ook positieve effecten bij de exploitatie van een warmtenet. Het op de juiste manier benutten en verdelen van warmte zorgt voor lagere retourtemperaturen en daarmee lagere distributieverliezen in en buiten de woning.

Nieuwe regelgeving Op 10 maart 2020 is het herziene Bouwbesluit gepubliceerd met daarin volop aandacht voor warmteverliezen. Nieuwe regels moeten ons gaan helpen om op een gezonde manier jaarlijks 30.000 tot 50.000 gebouwen aardgasvrij te krijgen. Het Bouwbesluit omschrijft op welke wijze nieuwe en bestaande verwarmins-

26

ginstallaties adequaat moeten zijn gedimensioneerd, geïnstalleerd, ingeregeld en ook instelbaar moeten zijn.

Voorkomen overcapaciteit Omdat overcapaciteit een slechte invloed heeft op het rendement geeft het herziene Bouwbesluit aandacht aan het dimensioneren van installatieonderdelen. Dit betekent dat bij het plaatsen van een nieuwe warmteopwekker rekening moet worden gehouden met de warmtebehoefte van het gebouw. Bij de overstap naar een warmtenet of een duurzame warmtepompinstallatie is het belangrijk om te weten wat de werkelijke warmtebehoefte in een woning of woongebouw is. Bij na-isolatie van de vloer, dak en muren loont het om opnieuw een warmteverliesberekening te laten maken. Hiermee kan worden voorkomen dat er onnodig overcapaciteit wordt geïnstalleerd. Het ‘op maat’ installeren van de juiste componenten maakt de installatie vaak goedkoper en zorgt voor een stabiele en efficiënte werking van de installatie.

Slim afstellen Het Bouwbesluit maakt installatieprofes-

sionals ook verantwoordelijk voor de juiste afstelling van de warmteopwekking en het afgiftesysteem. In collectieve installaties moeten onnodig hoge aanvoertemperaturen worden voorkomen door een energetisch optimale stooklijn in te stellen. Deze afstelling mag niet ten koste gaan van het comfort. Ook moet de installatie waterzijdig worden ingeregeld. De snelheid waarmee het verwarmde water wordt getransporteerd en de wijze waarop de warmte wordt verdeeld is immers van essentieel belang voor het beperken van warmteverlies en het verbeteren van efficiency.

Dynamisch inregelen Er zijn verschillende methoden om installaties in te regelen. Toch zal de traditionele manier van inregelen met inregelafsluiters per woning of strang langzaam verdwijnen. Het Bouwbesluit omschrijft dat het verwarmingssysteem optimaal moet kunnen presteren bij typische gebruiksomstandigheden. Dus ook wanneer de helft van de radiatoren dicht staat moet ernaar gestreefd worden dat door de overige radiatoren niet onnodig veel water stroomt. In de

november 2020

IZ1120_26_27_TA_kundig.indd 26

12-10-2020 12:56:02


nieuwe richtlijnen voor het bepalen van de energieprestatie van gebouwen worden zogeheten dynamische oplossingen voor waterzijdig inregelen positiever beoordeeld. Er worden in de richtlijnen twee dynamische methoden omschreven (zie ook kadertekst): 1:  een drukverschilregeling per strang of woning i.c.m. voorinstelbare radiatorafsluiters; 2:  radiatorafsluiters met geïntegreerde drukverschilregelaar. Kenmerkend voor beide oplossingen is de aanwezigheid van drukverschilregelaars (Δp). In combinatie met de begrenzing van de maximum doorlaat (Kv) van de radiatorafsluiters wordt hiermee voorkomen dat in deellast situaties onnodig veel water door de installatie stroomt.

dat de onderkant van de radiatoren lauw en soms bijna koud aanvoelt. Ook de bediening van thermostaatkranen is niet zo vanzelfsprekend. De ogenschijnlijk eenvoudige knop met stand 1 t/m 5 wordt niet altijd aangezien als een automatische temperatuurregeling. Bewoners die gefrustreerd raken zorgen voor ongewenste mond-tot-mondreclame en hardnekkige misverstanden die eenvoudig vooraf te voorkomen zijn. Informeer bewoners goed en laat ze achter met een duidelijke handleiding.

den waarbij de overgang naar duurzame warmte niet tot succes leidde. Dit soort fouten zijn noodzakelijke stappen op de weg naar succes. Het feit dat de nodige maatregelen voor afgifte- en distributieverliezen staan omschreven in de nieuwe wet- en regelgeving, laat zien dat we een hoop geleerd hebben. Duurzame warmte stopt dus niet bij het aanbrengen van een nieuwe warmtebron, maar is grensoverschrijdend. De warmte die we niet verspillen hoeven we ook niet duurzaam op te wekken 

Tot slot

Auteur: Ed Vissenberg

We kennen inmiddels genoeg voorbeel-

Sales Manager Woningbouw Danfoss

Controle warmteverbruik Wanneer bewoners meer controle hebben over de verwarmingsinstallatie, wordt het makkelijker om het verbruik te verlagen. In de meeste gevallen vindt verbruiksafhankelijke afrekening plaats op basis van warmtekostenverdelers op de radiatoren of doorstroommeters per appartement. De nieuwe regels in het Bouwbesluit verplichten de toepassing van radiatorthermostaten om energieverspilling te reduceren en gebruikers meer controle te geven over hun verwarmingssysteem. In VvE’s zien we ook steeds vaker het gebruik van programmeerbare radiatorthermostaten. Hierdoor wordt het voor de bewoner nog makkelijker om te besparen. Bovendien “past” het via de app kunnen bedienen van je verwarmingsinstallatie bij deze tijd.

Geïnformeerde bewoners Het goed informeren van bewoners blijkt de sleutel tot succes. Het aanbrengen van thermostaatkranen en het inregelen van radiatoren is een merkbare verandering voor de bewoners. Waar bewoners voorheen gewend waren dat hun radiatoren van boven tot onder bloedheet waren, zullen zij nu merken

TWEE DYNAMISCHE METHODEN Methode 1: Danfoss ASV-PV drukverschilregeling in combinatie met RA-N voorinstelbare radiatorafsluiters Deze methode zorgt automatisch voor een constante druk (∆p) in de stijgleidingen, ongeacht het gedrag van gebruikers of plotselinge wijzigingen in de weersomstandigheden of andere condities. Per radiator wordt het debiet begrensd d.m.v. het instellen van de maximum doorlaat (Kv) op de Danfoss RA-N voorinstelbare afsluiters. Deze voorinstelling wordt bepaald aan de hand van het radiatorvermogen, drukverschil, aanvoertemperatuur en retourtemperatuur. Methode 2: Danfoss RA-DV drukgecompenseerde radiatorafsluiters Methode 1 Methode 2 Met deze rechtstreeks op de radiator gemonteerde radiatorafsluiter met geïntegreerde drukverschilregelaar (∆p) zijn extra componenten in de stijgleidingen overbodig. Het systeem is automatisch verzekerd van een constante hydraulische balans van het hele systeem, ongeacht eventuele wijzigingen in de omstandigheden. De voorinstelling van de radiatorafsluiter wordt bepaald aan de hand van het radiatorvermogen, aanvoertemperatuur en retourtemperatuur.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_26_27_TA_kundig.indd 27

12-10-2020 12:56:04


MAATWERK IN STIJL VOOR ALLE MERKEN EXTRA GELUIDSREDUCTIE REALISEERBAAR • MOGELIJK MET ONTZORG-FORMULE •

WARMTEPOMPKAP PREFAB COVER-UP VOOR SPLIT-UNIT EN MONOBLOCK

VOOR NIEUWBOUW EN RENOVATIE

SCAN VOOR WEBPAGINA SCAN VOOR AANVRAAG

Bel voor advies en informatie 043 4099500 of kijk op www.coxgeelen.com

IZ1120_28_adv.indd 28

14-10-2020 13:44:41


VISSER

COLUMN

ZWARTEPIETEN Vroeger speelden we een kaartspelletje, Zwartepieten werd het genoemd. Hoe het exact ging is me helaas ontschoten. Ik weet wel dat als je de zwarte piet had, je deze kwijt moest zien te raken. Want wie hem aan het eind van het spel had, verloor. Op dit moment is de hele maatschappij aan het Zwartepieten, heb ik het idee. Ik word er in ieder geval regelmatig mee geconfronteerd. We monteren een apparaat en sluiten dit conform de daarvoor geldende regels aan. Die regels zijn voor de werkzaamheden doorgelezen en ter harte genomen. Het werk wordt afgerond, maar dan blijkt er een probleempje te zijn met het functioneren. Je gaat eerst zelf alles na, maar komt dan op een punt dat je vastloopt. De telefoon gepakt, en dan begint het Zwartepieten. De eerste aan de lijn kan je niet helpen, daarvoor moet je bij een collega zijn. Die komt met opmerkingen over dingen die je na moet kijken. Maar die stonden al in het boekje, dus dat was al gedaan. Dan word je doorverbonden met de service- of een andere afdeling, waar je, na een of twee keer te zijn doorgezet, bij een persoon komt die kan helpen… of niet. Uiteindelijk krijg je het hoogste orgaan

van service aan de lijn, die nog een tip in huis heeft, en dan… heb je de zwarte piet weer terug, want nog steeds lukt het niet het probleem op te lossen. Een klein voorbeeld, maar wel één die op veel gevallen van toepassing is: schuif de problemen door, dan heb je ze zelf niet meer. Vergeten wordt dat als het probleem snel wordt opgelost, het weg is. Vaak blijkt het allemaal een kleine moeite te zijn als je in één keer met de juiste persoon in contact wordt gebracht. Mijn advies: denk daaraan als je iemand doorverbint! November komt eraan. Ik weet niet of Sinterklaas nog het land inkomt, maar zwarte pieten zijn er nog steeds genoeg.

Dick Visser Installatiebedrijf Visser in Twisk [Twee generaties installateurs, vader Dick en zoon Tim Visser, schrijven om beurten een column op persoonlijke titel]

Toonaangevend in waterafvoertechniek

Opvoerinstallaties en pompstations voor particuliere, gemeentelijke en bedrijfsmatige doeleinden.

Made in German y

IZ1120_29_column_visser.indd 29

www.kessel-nederland.nl

14-10-2020 13:46:12


RUBRIEK DRUPPELSDRUPPELS MATZWARTE WC-BEDIENINGSPLATEN Viega brengt de wc-bedieningsplaten uit het Visign for Style-programma nu ook in matzwarte uitvoering op de markt. Visign for Style 20 is een designklassieker uit het Visign bedieningsplaten-programma. De asymmetrische verdeling van de vlakken in twee bedienvlakken doet denken aan het design van hoogwaardige lichtschakelaars. Het grote bedienvlak is voor de grote, het kleine bedienvlak voor de kleine spoelhoeveelheid. Een vormgevingsdetail bij deze bedieningsplaat zijn de bedienvlakken die tot de rand van de bedieningsplaat doorlopen. De afgeronde hoeken van de bedieningsplaat doen denken aan de vorm van een smartphone. Waar normaal gesproken de knoppen van de bedieningsplaat horizontaal naast elkaar staan, staan ze nu verticaal onder elkaar. De Visign for Style WC-bedieningsplaten wordt vervaardigd uit hoogwaardig kunststof en zijn matzwart gecoat. De kleurtoon harmonieert met talrijke zwarte armaturen van uiteenlopende producenten. Tot slot is de krasbestendigheid van het gecoate oppervlak in een test succesvol aangetoond.

Handdouche met drie straalsoorten Grohe introduceert de nieuwe Rainshower SmartActive handdouche. De Grohe SmartTip-bediening op de ergonomisch ontworpen handdouche maakt het makkelijk om te schakelen tussen drie straalsoorten. Ronde en stervormige ‘jets’ zorgen voor een krachtige ActiveMassage straal. De Jet straal geeft het lichaam nieuwe energie en spoelt bijvoorbeeld shampoo snel uit. Als een lagere waterdruk de voorkeur heeft, zorgen de rond geplaatste sproeiers voor een zachte regenbui, de Rain straal. Daarnaast speelt Grohe in op de 71 procent van de Nederlanders die het belangrijk vindt dat een douche niet nadruppelt. Met de Grohe DripStop-functie in de Rain en Jet modes wordt hinderlijk nadruppelen geminimaliseerd.

30

november 2020

IZ1120_30_druppels.indd 30

De handdouche is verkrijgbaar in twee maten (130 mm en 150 mm), in 11 kleuren (Grohe Colors-collectie, met verchroomde of witte sproeiplaat) en in twee verschillende designs (rond of vierkant). Dit kan gecombineerd worden met hoofddouches zoals de Grohe Rainshower 310 SmartActive

STILLE VENTILATIE Vent-Axia introduceert een moderne badkamer- en toiletventilator. De vernieuwde Mute is met slechts 12dB(A) bij een debiet van 35m3/h nauwelijks hoorbaar. Hij is voorzien van twee standen en heeft een debiet van 35m3/h op de lage stand en 75m3/h op de hoge stand. Bij 20Pa weerstand heeft de ventilator nog een debiet van 50m3/h. De IPX5 classificatie zorgt ervoor dat de ventilator te installeren is vanaf zone 2. Verder maakt de ingebouwde waterpas een snelle en eenvoudige installatie mogelijk. De Mute N is voorzien van een lage druk terugslagklep die ook geschikt is voor plafondmontage. De ventilator heeft een stijlvol en discreet ontwerp en bovendien een energiegebruik van 2,7 Watt op de lage stand. De Mute N is de stilste ventilator van Vent-Axia tot nu toe en verkrijgbaar in drie uitvoeringen. De Mute 100 BN is de basisuitvoering zonder sensoren. De Mute 100 TN heeft een instelbare timer en de Mute 100 HTN heeft vochtsensor en vaste timer. zijn.

of Rainshower 310 Mono en thermostaten of de Grohe SmartControl douchebediening. De bijpassende glijstang met een diameter van 22 mm past bij het slanke Rainshower SmartActivedesign. Het meegeleverde glijstuk is verstelbaar en het Grohe EasyReach-plankje kan wor-

den gebruikt voor douchegels en shampoos. Door het QuickFix-systeem kunnen de bovenste en onderste wandhouders worden aangepast aan bestaande boorgaten. Dankzij TileFix (diepte compensatie in de bovenste wandhouder) behoren diepte compensatieblokjes tot het verleden.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

14-10-2020 13:07:48


SPHINX 300 HEET NU GEBERIT 300

Het verschil tussen de wastafel links en de wastafel rechts? Dat is er niet. Het design is hetzelfde en de k waliteit is zoals u van ons gewend bent. Alleen de merknaam is anders. Want vanaf 1 april hebben alle Sphinx producten een nieuwe naam. Sphinx heet vanaf nu Geberit. Kijk op w w w.sphinxisgeberit.nl

24853 GEBERIT switch wastafel 210x297 135889.indd 1 IZ1120_31_geberit.indd 31

10-08-20 10:49 12-10-2020 12:48:15


TECHNIEK

Hoogwaardig hergebruik KAN DE INSTALLATIEBRANCHE CIRCULAIR WERKEN? Voor het eerst werd de circulaire economie dit jaar genoemd in de troonrede. Een lichtpuntje, maar de vraag is nu hoe we dat in de installatiesector vertalen van circulair denken naar circulair doen. Hoe wordt circulair werken het nieuwe normaal? Al jarenlang hebben we in de installatiesector de mond vol van duurzaamheid. Zeker in tijden van een energietransitie is dat heel logisch. We hebben het over zonnepanelen en warmtepompen en gebruiken afkortingen als NOM en BENG. Maar als ik dan kijk naar hoe duurzaam de materialen en systemen zijn die worden gebruikt onder het mom van duurzaamheid valt dat helaas nogal eens tegen. Tijd dus om daar wat meer aandacht aan te besteden. Voor de goede orde, het is niet zo dat er helemaal niets gebeurt in onze sector, maar iets meer kennis over wat het inhoudt, welke voorbeelden er zijn en wat je zelf direct kunt toepassen brengt je soms ook weer op nieuwe ideeën.

Wat is een circulaire economie? Een bekende definitie luidt: “Een circulaire economie is een economisch systeem dat de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen en het behoud van natuurlijke hulpbronnen als uitgangspunt neemt”. Vrij vertaald komt dat erop neer dat alle producten die je maakt zo zijn gemaakt dat je het product lang kunt gebruiken en dat aan het einde van de levensduur alle toegepaste materialen (relatief) eenvoudig kunnen worden teruggewonnen. Op deze

32

Marcel de Graaf (voorgrond) aan het werk met medewerker HR Premium Parts

manier gaan geen kostbare grondstoffen verloren doordat ze worden gestort of verbrand in een “grondstoffencrematorium”, zoals architect en voorvechter van circulair bouwen Thomas Rau het noemt.

blijft er helaas een flink deel over dat niet meer terug te brengen is tot zuivere materialen die weer als grondstof voor nieuwe producten gebruikt kunnen worden.

Design for Disassembly Huidige situatie Zoals op de afbeelding rechtsboven te zien is verdwijnt er nog teveel afgedankt installatiemateriaal in het rode vak onder de stippellijn. Je ziet ook dat daar de cirkel niet rond wordt gemaakt, dus die weg is letterlijk en figuurlijk doodlopend. Het goede nieuws is dat we historisch gezien veel met metalen werken en metalen zijn geld waard, dus we zijn gewend om met het ‘oud ijzer’ naar de ijzerboer te gaan. Onze basishouding (recycling) voor goed gedrag in de circulaire economie is er dus al, maar daarmee zitten we nog steeds linksonder in het plaatje. En, recycling is in feite downcycling, want een functioneel apparaat gaat verloren en met een heleboel moeite en energie wordt dat apparaat gedegradeerd tot een verzameling materialen. Ook met behulp van veel moderne scheidingstechnieken

Ik maakte een aantal jaren geleden deel uit van een projectgroep van Nederland Circulair! die als doel had te zoeken naar een manier om alle klimaatinstallaties in Nederland circulair te maken. We ontwikkelden een set basisprincipes om (klimaatinstallaties) circulair te kunnen ontwerpen onder de noemer Design for Disassembly. Dat betekent ontwerpen met demontage in het achterhoofd. Demontage moet je hierbij breed zien, dus ook nadenken over welke onderdelen van je installatie waar zitten en hoe deze eenvoudig gedemonteerd kunnen worden, zodat de installatie goed onderhouden en gerepareerd kan worden. En als na heel veel jaren de installatie aan het einde van zijn levensduur zit, moeten alle materialen makkelijk gescheiden kunnen worden, zodat monostromen van restmaterialen ontstaan die geschikt zijn voor herge-

november 2020

IZ1120_32_33_TA_hoogwaardig.indd 32

8-10-2020 15:40:53


Wat is een circulaire economie?

AWB TM3HR Prints in het magazijn van HR Premium Parts

bruik. Daarmee voorkom je ook dat er veel materiaal definitief moet worden afgedankt en verbrand.

Van theorie naar praktijk Het voorafgaande is allemaal theorie, maar hoe zet je dat om in de praktijk? Xander van Bree, directeur van Frico, zat ook in die projectgroep en heeft deze zomer het eerste circulaire luchtgordijn op de markt gebracht (de Effect DFD serie). Dit is het begin van hopelijk nog veel meer goed ontworpen installaties, maar dat betekent ook gelijk dat vrijwel alle huidige installaties nog niet aan de DfD-standaarden voldoen.

Zelf doen Om wat meer in de geest van de circulaire economie te werken kun je altijd even nadenken of er een alternatief is voor vervanging als een installatie of onderdeel daarvan defect is. Moet een cv-ketel na 15 jaar wel worden vervangen, omdat een nieuwe ketel wat energiezuiniger is? Moet je altijd nieuwe onderdelen gebruiken bij een reparatie? HR Premium Parts biedt gereviseerde printplaten en ventilatoren aan van cvketels, warmtepompen, ventilatie- en WTW-systemen en een reparatieservice voor omvormers. Dat alles met meer garantie dan op nieuwe onderdelen. Bij beide voorgaande opties ontstaat geen onnodig afval en wordt een klant bovendien niet op een flinke rekening

getrakteerd.

Hergebruik Verder kunnen we heel goed naar de bouwsector kijken waar al veel circulaire initiatieven zijn omgezet naar inmiddels goedlopende bedrijven. New Horizon Urban Mining inventariseert bijvoorbeeld voor gebouweigenaren uit welke producten en materialen hun pand bestaat en creëert zo een materiaalpaspoort voor dat gebouw. Zodra het gebouw wordt afgedankt, worden alle herbruikbare materialen geoogst. New Horizon produceert daarmee bijvoorbeeld miljoenen circulaire bakstenen per jaar, maar heeft ook een database met materialen die ook voor installateurs beschikbaar zijn. Van lichtarmaturen en kabelgoten tot radiatoren en schakelkasten.

Refubished ventilator, voor en na de behandeling

ding en iets gaan doen, ook als dat in het begin maar stapje voor stapje gaat. Zo heb je tenslotte ook leren lopen  Marcel de Graaf levert met zijn bedrijf HR Premium Parts gereviseerde onderdelen voor verwarmings-, ventilatie- en Solar-systemen. Met Cap’vea Nederland levert hij flexibele

Hoe nu verder? Zoals eerder aangegeven zijn er nog maar een beperkt aantal écht circulaire producten op de markt. Je kunt natuurlijk tot dat deze breder beschikbaar zijn wel zo veel mogelijk RE-acties ondernemen. In de figuur staan ze allemaal in de groene tekstblokjes, van Re-use (hergebruiken) tot Recycle. Kortom werk hernieuwbaar en zorg vooral dat je zo min mogelijk onder de stippellijn komt en grondstoffen voor altijd verloren gaan. Circulair werken begint zoals bij zoveel zaken gewoon met bewustwor-

afdekkappen van natuurlijk latex

REFURBISHING Refurbishing is het controleren, renoveren en schoonmaken van een product. Het zijn producten die retour zijn gekomen omwille van diverse redenen. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn geweest van voorraadoverschotten, technische defecten of een inruilprogramma.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_32_33_TA_hoogwaardig.indd 33

8-10-2020 15:40:55


TECHNIEK

Fijnstof DE STILLE SLUIPMOORDENAAR Fijnstof, we krijgen er dagelijks mee te maken. Of we nu in de stad leven of op het platteland. Gelukkig komen er steeds meer oplossingen op de markt om de schadelijke deeltjes uit de lucht te filteren. Zoals het Pure induct sys­ teem van Brink Climate Systems.

Het filter in de Pure induct heeft een lagere weerstand dan het zwaardere HEPA-filter, terwijl hij door de statische eigenschappen en het ioniseren van de deeltjes net zo effectief is.

Fijnstof (≤PM10) is opgebouwd uit een groot aantal stoffen. Het belangrijkste onderdeel vormen stofdeeltjes die in de lucht worden gevormd uit zwaveldioxide, stikstofoxiden en ammoniak. Een tweede belangrijke bijdrage komt van elementair koolstof en organische koolstofverbindingen. We spreken van fijnstof als de maximale grootte van de deeltjes 10 micrometer bedraagt. In vaktermen ook wel afgekort tot 10 PM.

Schadelijke effecten Fijnstof komt onder andere vrij bij verbrandingsprocessen met fossiele brandstoffen. Daarbij kan je bijvoorbeeld denken aan houtstook en uitlaatgassen. In Nederland overlijden jaarlijks enige duizenden mensen enkele dagen tot maanden eerder door kortdurende blootstelling aan hoge concentraties fijnstof, zegt het RIVM op haar website. Het gaat vooral om ouderen en mensen met hart-, vaat- of longaandoeningen. Langdurige blootstelling aan lagere concentraties fijnstof, zelfs beneden de Europese grenswaarden, levert ook nadelige gezondheidseffecten op. Levenslange blootstelling kan leiden tot blijvende gezondheidseffecten zoals verminderde longfunctie, verergering van luchtwegklachten en vroegtijdige

34

sterfte aan met name luchtwegklachten en hart- en vaatziekten.

is opgenomen. Ik denk dat de echte mentaliteitsverandering vanuit de consumenten zelf moet komen.”

Ultrafijn stof Des te kleiner de deeltjes, des te dieper ze de longen binnendringen en des te moeilijker het lichaam ze kan opruimen. Ultrafijnstof – deeltjes in de lucht die kleiner zijn dan 0,1 micrometer - zijn daardoor mogelijk nog schadelijker voor de gezondheid dan grotere deeltjes fijnstof.

Ventilatiesysteem Fijnstof dringt ook onze woningen binnen, onder andere via het ventilatiesysteem. “Ook al is je woning voorzien van het beste ventilatiesysteem, er kunnen toch kleine schadelijke stofdeeltjes binnenkomen. Deze worden er namelijk niet uitgefilterd door een standaardfilter. Mensen zich daar nog onvoldoende bewust van”, zegt Adriaan Cramer. Installateurs kunnen hier nauwelijks wat aan veranderen, volgens de Director Creativity & Product Management bij ventilatie-expert Brink Climate Systems. “Ze krijgen weinig ruimte om input te geven tijdens het ontwerp- en bouwtraject en voeren uit wat er in het bestek

Filteradvies Wat kan een installateur al wel doen? Onder andere goede filters adviseren voor gebalanceerde ventilatiesystemen. In de praktijk komen we meestal de volgende filter- categorieën tegen: • Grof: G3- en G4-filters beschermen een WTW-unit tegen grof stof, insecten, zand en haren. • Medium: M5- en M6-filters hebben een hogere filterklasse dan de G3- en G4-filters en beschermen ook tegen (stof)deeltjes die niet met het blote oog zichtbaar zijn. • Fijn: F7-filters beschermen de bewoners ook tegen fijnstof en pollen, waardoor de binnenluchtkwaliteit beter is.

Meerkosten Het probleem is dat veel opdrachtgevers afhaken als ze de meerprijs horen van fijnstoffilters. “Men denkt al snel dat het volstaat als er wordt voldaan aan de rudimentaire eisen van de EPCregelgeving.” Alles wat er bovenop

november 2020

IZ1120_34_35_TA_fijnstof.indd 34

12-10-2020 13:03:41


komt, is niet verplicht, maar kost wel geld. “Gemiddeld zijn ze ongeveer 15% meer kwijt aan een F7-filter. Dat komt neer op enkele tientjes per jaar. Daar staan natuurlijk wel allerlei gezondheidsvoordelen tegenover. Helaas is dat jarenlang onvoldoende voor het voetlicht gebracht door de branche”, zegt Cramer. Daar komt nu zo langzamerhand verandering in. Door de energietransitie neemt niet alleen de belangstelling voor duurzame energie toe, maar ook voor de kwaliteit van het binnenklimaat.

Onderhoud Menig consument vreest daarnaast meer kwijt te zijn aan onderhoud. ‘F7filters houden kleinere deeltjes tegen, dus zullen vaker vervangen worden. Bovendien zal al die aankoek zorgen voor extra weerstand, waardoor de energiekosten stijgen’, zo luidt de gedachtegang. Dat is incorrect, legt Cramer uit. G4-filers hebben een kleiner oppervlak, wat relatief ongunstiger uitpakt voor het energiegebruik dan bij de grotere F7-filters. Na verloop van tijd blijven er wel meer resten vastzitten aan het F7-filter, wat de weerstand verhoogt. Maar hoe dan ook, “dat geldt voor alle filters uit de G-, M- en F-klassen. Ze moeten na dezelfde tijd worden vervangen. Wat dat betreft maakt het dus niets uit.”

H-klasse Er zijn filters met een nog fijnmaziger structuur. “Bij de H-klasse (HEPA-filters) zien we wel dat de weerstand behoorlijk toeneemt, met alle gevolgen vandien”, vertelt Cramer. Brink Climate Systems heeft dit probleem slim weten te omzeilen met haar nieuwe Pure induct systeem. De Pure induct is een modulaire toevoeging op het centrale balansventilatiesysteem met warmteterugwinning (WTW). De module komt in het kanaal dat verse lucht van de WTW-unit naar de woning brengt.

Ionisatie De vervuilde deeltjes in de lucht worden door een ionisatieproces geladen

en aan het eind van de module aan de statisch geladen filters afgegeven. Op deze manier verdwijnen alle verontreinigingen uit de lucht en gaat er gezuiverde, gezonde lucht de woning in. Het filter in de Pure induct heeft een lagere weerstand dan het zwaardere HEPA-filter, terwijl hij door de statische eigenschappen in combinatie met het ioniseren van de deeltjes net zo effectief is. Het filter raakt minder snel verstopt en heeft daardoor een lange levensduur. Deze levensduur is extra te verlengen door het standaard filter in de WTWunit te vervangen voor een ISO ePM1 filter (F7-filter). Dit filter haalt alvast de eerste kleine deeltjes uit de lucht. Het speciale filter in de Pure induct gaat zo nóg langer mee en dat bespaart kosten. Bovendien komt in tegenstelling tot vele andere ionisatie technieken bij de techniek van de Pure induct geen ozon vrij. Daardoor is de Pure induct volkomen veilig in gebruik, aldus Brink Climate Systems.

uitgebreid met een zoneringsfunctie om het ventilatiesysteem nog efficiënter en effectiever te laten functioneren. Met Pure induct mikt fabrikant Brink Climate Systems primair op de particuliere woningbouw. Dat is begrijpelijk, omdat de extra functionaliteiten uiteraard ook extra kosten met zich meebrengen.

Veranderende markt De vraag is nu hoe de markt zich verder zal ontwikkelen. De maatschappij raakt al meer doordrongen van het belang van schone binnenlucht, welllicht zal nieuwe regelgeving hier ook meer rekening mee houden. Cramer verwacht eigenlijk van wel. “Ik denk dat over enkele jaren fijnstoffilters de nieuwe standaard worden.” 

Uitbreiding Het systeem kan eventueel worden

FIJN STOF IN NEDERLAND “De achtergrondconcentraties van fijnstof (PM10) blijven in het overgrote deel van Nederland onder de grenswaarde, dat wil zeggen niet meer dan 35 dagen met een daggemiddelde concentratie boven 50 µg/m3 en een jaargemiddelde concentratie die niet hoger is dan 40 µg/m3”, valt er te lezen op de website van het RIVM. “Alleen in verstedelijkte gebieden en in gebieden met veel agrarische activiteiten in het midden en zuiden van Nederland wordt plaatselijk deze grenswaarde overschreden. De concentratie fijnstof kan van jaar tot jaar sterk verschillen. In een jaar met bijvoorbeeld een lange droge periode kunnen de locaties met overschrijdingen veel talrijker zijn. Metingen laten zien dat in de meeste Europese landen ook overschrijdingen van de grenswaarde optreden. Nederland neemt hierbij een middenpositie in. De huidige luchtconcentratie van fijnstof veroorzaakt een aanzienlijke verkorting van de gemiddelde levensverwachting. Voor Nederland wordt deze levensduurverkorting geschat op twaalf maanden; gemiddeld voor de Europese Unie is dit tien maanden. Ook onder de grenswaarde treden gezondheidseffecten op.”

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_34_35_TA_fijnstof.indd 35

12-10-2020 13:03:41


‘De beste VRV ooit!’

Daikin gaat voor duurzaam en wil tegen 2050 volledig CO2-neutraal zijn. Een kringloopeconomie, constante innovatie en slimme toepassingen vormen onze springplank naar succes.

Innovatie, topprestatie en flexibiliteit De 5e generatie Daikin VRV is gemaakt voor een duurzame toekomst en optimaal binnenklimaat. √ Lagere CO2 uitstoot door gebruik van R-32-koudemiddel √ Ongeëvenaard seizoensrendement voor maximale duurzaamheid over de gehele levenscyclus √ Voldoet aan alle eisen voor EIA subsidie 2020 √ Eenvoudig te vervoeren en flexibele installatie √ Uitgebreide range binnendelen, speciaal ontwikkeld voor R-32 √ Lage geluidsmodus van 39 db(A) en maximaal rendement √ Compact design; neemt weinig ruimte in √ Gemakkelijk te onderhouden √ Variabele koudemiddelentemperatuur voor optimaal comfort √ Mogelijkheden voor installatie bij ruimtes vanaf 10 m2 √ Ideaal gebruiksgemak met intuïtieve online en voice controls (Alexa/Google) √ En meer voordelen…

Meer info over onze oplossingen en VRV op daikin.nl

4833618-E-DAIK-advertentie VRV 5 - b2b-V2.indd 2 IZ1120_36_adv.indd 36

16-10-20 17:03 19-10-2020 8:45:56


ASIJEE

COLUMN

VAN DROMEN OP PAPIER NAAR DOEN De installatiebranche is volop in beweging. Rapporten als RADAR, CONNECT2025 en SCENARIO2040 schetsen een veelbelovende toekomst met een toonaangevende rol voor de techniek. We zijn goed op de hoogte van wat er op onze sector afkomt en hebben de sleutel in handen bij het verduurzamen van de samenleving. Het zijn grootse visies en vergezichten over hoe we de uitdagingen van morgen tegemoet moeten treden. Maar om onze dromen tot leven te laten komen, is meer nodig dan alleen papier. Inspiratie. Uit je comfortzone. Actie en reactie. Reflectie. En dat is waar het Huis van Sarah voor mij voor staat.

We staan als branche en als individuele vakmensen voor een transitie. Welke bijdragen willen wij leveren aan maatschappelijke uitdagingen? Durven wij de handschoen op te pakken? Durven we voorop te lopen? Er is nu lef nodig om hierover het echte gesprek met elkaar aan te gaan. Dit doe je in het Huis van Sarah. Laat je prikkelen, verwonderen en inspireren om zo jouw dromen en die van de branche tot leven te laten komen. Want de sleutel is in handen van de techniek. Wij lopen voorop! Loop jij met ons mee?

Met het Huis van Sarah brengen we de papieren werkelijkheid tot leven. Het is een directe vertaling van de toekomstverkenningen en de dromen die we hebben. Met dit multimediale programma dat door het land toert, willen we vakmensen van nu en van morgen inspireren. Zij maken tenslotte het verschil. Het Huis van Sarah laat je stilstaan bij de vraag: ‘wie ben ik en wat doe ik om mijn talenten in te zetten voor een betere wereld?’ Het gesprek moet gevoerd worden over wie we als branche zijn, en wie we willen zijn.

Sven Asijee Directeur OTIB

Mobiele Service Naast de vaste kalibratielaboratoria in Capelle aan den IJssel en Zaventem beschikt EURO-INDEX nu ook over een laboratorium op wielen met de naam “Mobiele Service”.

Onze vertrouwde service en kwaliteit, bij u voor de deur! ISO 9001 gecertificeerd voor onderhoud, reparatie en kalibratie 9

van meetinstrumenten Behandeling met hoogwaardige apparatuur bij de juiste 9 omgevingscondities voor betrouwbare kalibraties Geautoriseerd voor onderhoud en reparatie met originele onderdelen 9 en behoud van garantie Voor de meeste instrumenten is een complete KWS® behandeling mogelijk 9 (inclusief preventief onderhoud, reparatie indien nodig, voorkalibratie, justage en nakalibratie)

Meer info op: mobieleservice.eu

IZ1120_37_column_asijee_WIJ.indd 37

19-10-2020 8:48:03


ZAKELIJK

Huis van Sarah DIGITAAL KENNISMAKEN MET DE TOEKOMST VAN DE BRANCHE “Ik ben Sarah, ik ben zwanger en ik zet dus een kind op de wereld die in 2040 net volwassen is. 2040, het jaar waarvoor we nu mooie plannen en rapporten hebben gemaakt om de wereld leefbaar en veilig te laten zijn. Voor mij en vooral voor mijn kind. De installatiebranche heeft grote invloed op het verduurzamen, comfortabel en veilig maken van

Safetyroom staan klaar om de makers van de energietransitie en de digitale samenleving te ontvangen.

onze woon- en werkplekken. En Geen papier meer daarom heb ik hen en alle betrokkenen uitgenodigd.” Dit zijn de beginzinnen van het nieuwe multimediale programma speciaal voor vakmensen in de techniek dat sinds kort door Nederland reist. Huis van Sarah opent de deuren voor werkgevers en werknemers. Voor samenwerkingspartners. Voor iedereen die zich een onderdeel voelt van de opdracht een toekomstbestendige leefomgeving te creëren. Zes grote verhuiskisten met ieder een eigen kamer en verhaal. Als publiek zit je niet stil; je gaat van kist naar kist met Sarah als je persoonlijke gids. Zes verschillende invalshoeken met uitdagende vragen over de toekomst van technische installatiebranche en jouw eigen toekomst, op weg naar 2025 en verder. De Greenroom, de Sky-highroom, de Hartkamer, het Transformatorhuisje, de Wachtkamer en de

XX 38

Wieteke Tichelaar van Wij Techniek is de trekker van dit programma. Zij is programmamanager Kennisontwikkeling en zoekt altijd naar nieuwe manieren om kennis over te dragen. Samen met een team van gedreven collega’s ging ze de uitdaging aan om verkenningen, rapporten en vergezichten om te zetten naar iets dat vakmensen raakt. “We wilden de vakmensen aan het denken zetten, in beweging krijgen en zich vooral trots laten voelen over hoe zij het verschil maken. We hebben prachtige toekomstvisies op papier staan. Denk aan RADAR, CONNECT2025 en SCENARIO2040. Het papier is geduldig en de vergezichten boeiend, maar wat dan… We wilden de rapporten tot leven laten komen bij de vakmensen. Op een creatieve manier.”

Zoektocht Na de eerdere samenwerking met de TheaterMakers Radio Kootwijk in het

kader van de theaterproductie Nieuwe Vrienden, die een aantal jaren door Nederland trok, waren zij de aangewezen partner. Niet voor een opvolging van Nieuwe Vrienden, maar voor een eigenzinnig programma dat raakt. Tichelaar: “Hierbij betrokken we de branche zélf. We spraken met werkgevers, werknemers, sociale partners en wetenschappers. Voortdurend stelden we de vraag: ‘wat moet er in Nederland gebeuren om de energietransitie te kunnen maken, wat kunnen we daar als sector in betekenen en hoe kunnen onze vakmensen daar het verschil in maken?’ Ja, dat klinkt misschien wel hoogdravend, maar je moet gewoon de lat hoog leggen. Iedereen ziet dat we op een kruispunt staan; we moeten als technische sector een sleutelrol pakken om de toekomstbestendige leefomgeving vorm te geven.” Daarna startte het creatieve proces.

Coronaproof Tijdens dit proces veranderde de wereld van iedereen. De coronapandemie brak uit en stelde nieuwe eisen aan de ontwikkeling van het programma. Het

november 2020

IZ1120_38_39_ZA_huisvansarah.indd 38

12-10-2020 13:06:41


dwong de makers en Wij Techniek in te zetten op een coronaproof programma. De TheaterMakers Radio Kootwijk gingen op zoek naar een ander concept. “En dat is absoluut geslaagd. Ik zou bijna willen zeggen dat dit concept beter is dan we vooraf hadden kunnen dromen.” Maar het maakte nog meer duidelijk. Tichelaar legt uit: “Je zag duidelijk dat op het moment dat de maatschappij tot stilstand kwam, de techniek het verschil kon maken. Ventilatie, verduurzaming, digitalisering. Het waren thema’s die opeens nóg hoger op de agenda stonden. Mannen en vrouwen uit onze branche maakten het verschil.”

ast over het feit dat Wij Techniek een dergelijk programma presenteert. Dat getuigt van lef.’ Maar ook de onderliggende boodschap wordt herkend: ‘Huis van Sarah is een manier om bewustzijn te creëren bij de mensen van de installatiebranche, van de assistent-monteur tot aan de directie.’

On tour Tichelaar kijkt met voldoening terug op de drie intieme premièreavonden. “Je kunt eindelijk laten zien waar je aan gewerkt hebt. Als je dan merkt dat het zo goed landt, dan is dat een enorme beloning voor de TheaterMakers, ons team en Wij Techniek. Ik kijk uit naar de komende maanden.” Want Huis van

Sarah gaat na deze succesvolle premièreweek op tournee. “Maar vol is vol. De avonden zijn kleinschalig opgezet. Noodgedwongen door corona, maar ook omdat we zien dat de impact in een kleiner gezelschap extra groot is.” En er wordt gewerkt aan een vervolgprogramma. “Dat klopt! We willen op basis van de kamers van het Huis van Sarah samen met sociale partners verder gaan met kennis overbrengen. Maar eerst het Huis van Sarah bezoeken. Of zoals een bezoeker het zei: ‘Ik zou één ding willen zeggen: Ga! Beleef! Voel en ga ermee naar huis en doe ermee wat je kan, want Huis van Sarah is hetgeen dat je nodig hebt om de volgende stap te zetten.’” 

Beleven Hoe ziet het huis eruit? Tichelaar wil er niet teveel over kwijt. “Je moet het echt zelf beleven. Als je een idee wilt hebben, dan moet je vooral de app downloaden. Ik kan wél zeggen dat je in de zes kamers in het huis van de sympathieke Sarah, wordt geraakt door wat je herkent, wordt verrast door het denken in nieuwe mogelijkheden en wordt geïnspireerd om andere keuzes te maken. Ik hoop vooral dat iedereen het komt ervaren! Met zijn of haar team.” En dan? Tichelaar lacht: “Dan begint het pas. Het Huis van Sarah laat je aan jezelf de vraag stellen: ‘wie ben ik en wat doe ik om mijn kennis in te zetten voor een betere wereld?’ Het Huis van Sarah kruipt onder je huid en je kunt er niet aan ontkomen. Als je lef hebt, kom het dan ervaren!”

Lovende kritiek Begin oktober ging de productie in première. En dat werd meteen spannend; een tweede coronagolf stond op punt van uitbreken. Maar al bij de ontwikkeling van het Huis van Sarah is rekening gehouden met het COVIDvirus, waardoor het programma te allen tijde volledig coronaproof kan worden uitgevoerd. “Dus ook de komende maanden kunnen wij door.” De reacties van de eerste bezoekers waren zeer positief. Een reactie: ‘Ik heb genoten van Huis van Sarah en ben enthousi-

WAAR? Bezoek het Huis van Sarah bij jou in de buurt! De data en locaties zijn: •  11 november 2020 – De Van Nelle fabriek, Rotterdam •  18 november 2020 – de Broodfabriek, Rijswijk •  24 november 2020 – Inspyrium, Cuijk •  01 december 2020 – Lasloods, Vlissingen Je kan de aanmelden via de speciale De Huis van Sarah app die te downloaden is via: Android of iOS. Voor meer informatie: www.wij-techniek.nl

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_38_39_ZA_huisvansarah.indd 39

12-10-2020 13:06:44


ZAKELIJK

Duurzaam ondernemen EEN VERHAAL MET TWEE KANTEN

In dit artikel leg deskundige Gerd van ‘t Hul uit wat duurzaam ondernemen betekent voor de interne bedrijfsvoering van de installateur en wat duurzaam ondernemen richting klanten inhoudt. Wat is duurzaamheid? Duurzaam ondernemen is een breed begrip. Gaat het over het voortbestaan van jouw onderneming? Over hoe gelukkig jouw team is? Over hoeveel energie je gebruikt? Over hoeveel geld je verdient? Of toch over hoeveel energie jij voor je klanten kunt besparen? Het antwoord op deze vragen is dat duurzaam ondernemen over alle aspecten van je bedrijf gaat. Het gaat over het voortbestaan van jouw bedrijf, over blije gezichten in de kantine, over energie besparen, over die laatste rooie rotcent en over jouw klanten helpen om energie te besparen.

40 XX

Continuïteit Zelf ben ik accountant. Bij ons gaat het, voor het eerst in jaren, sinds COVID-19 weer eens serieus over continuïteit. In goede jaren lukt het namelijk iedereen om een onderneming te starten en winstgevend te laten zijn. Maar als het minder gaat, onderscheiden de beste ondernemers zich door eerder, sneller en doeltreffender in te grijpen. En meestal ook (juist dan!) te investeren. Een matige ondernemer snijdt te laat in de kosten, moddert nog even door en stopt dan met zijn bedrijf, verkoopt het bedrijf, of gaat failliet. Hoe voorkom je dat? Het antwoord is door in te zetten op duurzaamheid.

Gezondheid Een duurzame ondernemer zorgt ervoor dat zijn team zich goed voelt. Een onderneming is zo goed als het team. Duurzaam ondernemen betekent ook ervoor zorgen dat je team zich in de toekomst goed blijft voelen. Daarbij gaat het niet alleen om de fysieke, maar ook geestelijke gezondheid. Niet alleen de gezondheid van jouw team, maar ook jouw eigen gezondheid. Hoe duurzaam is het dat jij meer dan 60 uur per week werkt? Vorig jaar hielp ik twee

klanten, die samen een elektrotechnisch installatiebedrijf hebben, om beter inzicht te krijgen in hun bedrijfsvoering. Ze hielden ook hun eigen uren bij. In de urenstaten zag ik dat ze allebei tussen de 60 en 70 uur per week werkten. Dat was eerder regel dan uitzondering. Beiden waren overwerkt (en ook onderbetaald). Door betere mensen op kantoor aan te nemen hebben we dit nu weten terug te brengen naar een gezonde 45 uur per persoon.

Geloofwaardigheid Het lijkt misschien vreemd, maar door dit soort dingen te doen verbeter je niet alleen je eigen gezondheid, maar verhoog je ook vaak de winst van de onderneming.

Voorbeeld geven Heb je sowieso weleens stilgestaan bij de duurzaamheid van jouw eigen onderneming? Onlangs werden er bij mijn buren zonnepanelen geïnstalleerd. De installateur kwam met 6 mensen in 2 bestelauto’s en een (mini) vrachtwagen aanrijden. Op basis van de kentekens kon ik zien dat het om hele oude auto’s ging. Deze installateur heeft de duurzaamheidsboodschap verpakt in al

november 2020

IZ1120_40_41_ZA_duurzaamondernemen.indd 40

12-10-2020 13:05:17


zijn communicatie-uitingen, maar komt ondertussen wel voorrijden bij de klant met een oude diesel bestelauto...

Noodzaak winst maken Een duurzaam bedrijf maakt winst. Winst is nodig om investeringen te kunnen betalen. Investeringen in de beste gereedschappen, de mooiste bestelbussen (zodat je medewerkers zich gewaardeerd voelen), investeringen in opleidingen, investeringen in innovatieve technieken en investeringen in marketing.

ontmoet, is dat zij te snel een offerte opsturen. Het is cruciaal om eerst een HGG – Heel Goed Gesprek - te hebben met jouw klant. In dit gesprek ga je dieper in op het waarom van de vragen. Wil iemand zonnepanelen? Waarom dan? Is de prikkel financieel, of meer emotioneel? Hoeveel energie zouden ze ermee willen besparen? Wanneer er een concrete duurzaamheidswens is, dan kun je ook nog verder gaan door aanvullende diensten aan te bieden. Jouw doel als installateur is immers om jouw klanten te helpen bij het behalen van hun woon- en levensdoelen.

Zichtbaar zijn Hoe belangrijk is duurzaamheid voor jouw klanten? Stel je het volgende voor. Je bent op zoek naar een nieuwe auto en op een zaterdag besluit je om eens rond te rijden en twee autodealers te bezoeken. De eerste dealer waar je komt, verkoopt luxe Duitse auto’s. Bij binnenkomst wordt je hartelijk ontvangen door wat later de eigenaar blijkt te zijn. Bij deze dealer hebben ze glazen wanden geplaatst tussen de showroom en de werkplaats. In de werkplaats zie je ook een auto van een Frans merk staan en je vraagt of ze wellicht ook dat merk servicen. De eigenaar vertelt je dat dit een auto is van een medewerker, die op zaterdag zelf zijn auto daar mag onderhouden. Je bekijkt een aantal auto’s en wanneer je wegloopt zie je nog net de eigenaar in een felrode Italiaanse sportauto wegrijden. Bij de volgende dealer wordt je ook ontvangen door de eigenaar. Deze autodealer verkoopt luxe Zweedse auto’s. Iedereen rijdt hier in hetzelfde merk, vertelt de eigenaar. Wanneer je je interesse uit in één van de modellen, zegt hij direct dat hij er zelf ook zo één rijdt en dat je een proefrit kan maken. Welke auto zal je dan kopen?

HGG Duurzaam ondernemen betekent dus ook dat je zelf het goede voorbeeld geeft aan je klanten. Daarnaast concentreer je je op zo goed mogelijk luisteren naar zijn wensen. De fout die veel installateurs maken die ik voor het eerst

Meerwerk binnenhalen Na dit Hele Goede Gesprek weet je als het goed is waarom de mensen de specifieke vraag hebben over bijvoorbeeld hun meterkast, maar weet je ook wat voor installatiewerk je nog meer zou kunnen doen, om bij te dragen aan hun doelen. Bij de gemiddelde installateur gaat het proces ongeveer als volgt: een particulier belt op met een vraag over zonnepanelen. Soms gaat de ondernemer of de werkvoorbereider langs, vaak wordt er ‘even snel’ op Google Maps gekeken en wordt het aantal panelen bepaald. Snel volgt een offerte om het dak te bedekken met panelen voor, zeg € 5.000.

de elektricien. In hetzelfde gesprek zou de omzet kunnen groeien van € 5.000 naar misschien wel € 10.000 of € 30.000.

Gouden toekomst Juist door alle aangekondigde maatregelen om Nederland energiezuiniger te maken ligt er voor de installatiebranche een gouden toekomst in het verschiet. Ik roep wel installateurs op om over de eigen schaduw heen te springen. Ben jij nog steeds afhankelijk van aannemers voor jouw werk? Juist jij hebt op dit moment een unieke kans om als eerste aanspreekpunt een belangrijke vertrouwensrelatie op te bouwen met de eindklant. Gebruik dit ten goede, van jezelf, van het klimaat, maar vooral van het leefklimaat van jouw klanten 

Beste strategie Moderne installatiebedrijven doen het anders. De ondernemer of de verkoopmedewerker gaat langs bij de klant. Hij of zij vraagt naar de achterliggende reden om zonnepanelen aan te schaffen en komt erachter dat de klant zou willen besparen op de energiekosten. Wanneer de ondernemer doorvraagt, blijk dat er nog niet is nagedacht over het eventueel verder verduurzamen van de woning. Omdat deze elektrotechnische ondernemer als eerste met deze klant in gesprek is getreden, ontstaat er een vertrouwensrelatie die de ondernemer gebruikt om samen met een bevriende loodgieter en aannemer een plan te maken voor de verdere verduurzaming van de woning. Hier komt werk uit voor de loodgieter en aannemer, maar ook voor

Gerd van ‘t Hul –Van ‘t Hul Accountants, Specialist op het gebied van adviesverlening aan installatiebedrijven

PASSIE Nog steeds bezoek ik installateurs die volgens hun websites bezig zijn met duurzaamheid (want ze installeren immers ook zonnepanelen), maar zelf geen laadpaal hebben, geen zonnepanelen op het dak en laat staan een dashboard over hun eigen energiegebruik. Het is je passie om met duurzaamheid bezig te zijn, maar toch doe je hier blijkbaar zelf niets aan? In de ogen van jouw klant ben je dan ongeloofwaardig en dat is niet goed voor je verkoop.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_40_41_ZA_duurzaamondernemen.indd 41

12-10-2020 13:05:17


TECHNIEK

Toekomst warmtepomp WEBINAR GEEFT INSTALLATEURS INKIJKJE Opleidingscentrum GO0 organiseerde in samenwerking met brancheorganisatie NVKL onlangs een online variant van de Dag van de Warmtepomp. In twee sessies werden de laatste ontwikkelingen voor installateur én consument op een rij gezet. Met een productietijd van miljoenen jaren, kunnen we de fossiele brandstoffen die we nu voor verwarming gebruiken, niet bepaald hernieuwbaar noemen. Omdat verreweg het overgrote deel van de huishoudens fossiele brandstoffen gebruikt voor stroom, verwarming en vervoer komt er een hoop CO2 vrij. Los daarvan zijn de (toegankelijke) fossiele brandstoffen naar verwachting over 60 jaar op terwijl we in Nederland al in 2050 van het aardgas af willen zijn. Transitie is dus het toverwoord!

Hybride Om het effect van die transitie dan maar gelijk tastbaar te maken: de energie die in het huishouden wordt gebruikt voor verwarming kan van een cv-ketel of warmtepomp komen. Het rendement van de warmtepomp is daarbij 1,36; dat van een hoogrendement cv-ketel 0,96. Door inzet van de warmtepomp kan dus al 40% op het energiegebruik worden bespaard (mits het gebouw voldoet aan de eisen). Daar komt nog eens bij dat met de warmtepomp niet alleen kan worden verwarmd maar meestal ook kan worden gekoeld. Meer comfort dus. Verwacht wordt dat de cv-ketel nog wel even zal blijven hangen maar dat daarnaast een warmtepomp wordt ingezet.

42

Een hybride oplossing dus zolang de wereld nog niet volledig all-electric is.

Hernieuwbaar Terug naar de fossiele brandstoffen: die gaan steeds sneller plaats maken voor hernieuwbare energie. Een mooi voorbeeld is zonne-energie die met behulp van zonnepanelen wordt opgewekt. Maar ook geothermie of aardwarmte blijkt een mooie, schone vorm van energie. Andere vormen waaraan kan worden gedacht zijn waterkracht, een energiebron die eigenlijk onuitputtelijk is, en in het verlengde daarvan golf- en getijdenenergie. Andere populaire hernieuwbare energiebronnen zijn biomassa en bio-energie. Ook voor de opslag van hernieuwbare energie komen steeds meer alternatieven voorhanden. Dat kan bijvoorbeeld met energiebollen op de zeebodem waarmee gemiddeld zo’n 20 MWh per stuk aan energie kan worden opgeslagen. Ook zoutwaterbatterijen voor woningen worden inmiddels toegepast.

Flinke groei De warmtepompmarkt vertoont al een flink aantal jaren een groei in aantallen en in warmteproductie. Installateurs

verwachten de komende jaren zelfs een verdubbeling van de verkoop te kunnen realiseren. Het grootste deel van de markt wordt daarbij gevormd door eengezinswoningen of appartementencomplexen in bestaande én nieuwbouw. De meest verkochte variant is de buitenluchtwarmtepomp. In de industrie zijn met name bodemwarmtepompen met een gesloten systeem favoriet.

Ontwikkelingen Wanneer wordt ingezoomd op de warmtepomp zelf, kan worden geconstateerd dat de hybride (lucht/water) warmtepomp met gas-bijstook met name wordt ingezet voor de renovatiemarkt. Daarnaast wordt een kleine individuele laagtemperatuur water/ water-warmtepomp ontwikkeld en wordt ingezet op een ventilatiewarmtepomp die de binnenlucht van woningen gebruikt en als hybride variant wordt toegepast. De nieuwste ontwikkelingen maken het daarnaast mogelijk dat buitenlucht nog tot temperaturen van -20 °C kan worden ingezet. Hierdoor wordt het toepassingsgebied van de lucht/water-warmtepompen alleen maar groter. Andere trends zijn de ontwikkeling van gestandaardiseerde plug&play

november 2020

IZ1120_42_43_TA_toekomstwarmtepomp.indd 42

14-10-2020 10:08:33


installatieconcepten voor nieuwbouw en renovatie en de ontwikkeling van warmtepompen die steeds hogere temperaturen kunnen leveren. Er zijn zelfs al temperaturen mogelijk waarmee aan de eisen met betrekking tot legionella kan worden voldaan. Daarmee kan de warmtepomp nog eenvoudiger in centrale warmtedistributiesystemen in de bestaande bouw worden ingezet. Verder maakt de ontwikkeling van softwareapplicaties de monitoring van warmtepomp(system)en op afstand mogelijk – via een smartphone-app gaat dat ook voor de consument gelden. In de woonomgeving zien we nu warmtepompsystemen terugkomen met een capaciteit van 5 kW thermisch voor een gemiddelde woning en bijbehorend opslagvat voor tapwater van 150 liter. Dat is fors kleiner dan in andere Europese landen waar al snel met een capaciteit van 25 kW en opslagvat van 300 liter wordt gewerkt. Met deze ontwikkelingen in het achterhoofd is de warmtepomp in nieuwbouwprojecten momenteel dé stand der techniek. Een absolute noodzaak als de achterliggende opgave nog eens voor de geest wordt gehaald: 7 miljoen huishoudens moeten in 30 jaar tijd worden ‘omgebouwd’. Per jaar zijn dat 230.000 woningen; een ‘pittige’ opgave.

Wet- en regelgeving Tijdens het webinar van Opleidingscentrum GO werd ook stilgestaan bij richtlijnen en wet- en regelgeving. Van de vele vernieuwingen en veranderingen die vanuit Europa worden ingegeven, werd bij een drietal onderwerpen genoemd. Zo moet conform de Europese Richtlijn EPBD (European Performance of Building Directive) na 2020 energieneutraal worden gebouwd. Dit is relatief eenvoudig omdat de technologieën hiervoor eigenlijk al voorhanden zijn: een goede bouwfysica in combinatie met hernieuwbare energie. Daarnaast is er de F-gassenverordening die in 2015 in werking trad en waarin is vastgelegd dat de hoeveelheid HFK’s in 2030 met een factor 5 moet zijn

teruggebracht ten opzichte van 2015. Het natuurlijke koudemiddel propaan laat een COP zien van rond de 5 met hogere temperaturen. Propaan (R290) heeft een GWP van 3 en is daarmee vele malen beter voor het klimaat dan R410a (GWP van 2088). Er zijn al monoblock- en hybride toestellen die op propaan werken. Een derde ontwikkeling betreft de certificering overeenkomstig de BRL 6000 voor installatiebedrijven die gaat gelden voor elektriciteit, gas, water en waterafvoer, klimaatinstallaties, energieomzetting en onderhoud en beheer van installaties. Ook vanuit de Nederlandse en gemeentelijke overheden geldt wet- en regelgeving die betrekking heeft op de warmtepomp. Zo is er de omgevingswet die bedoeld is om de energie- en warmtetransitie van steden, dorpen en wijken te versnellen. Verder is in het regeerakkoord de regionale energiestrategie vastgelegd: op regionaal niveau wordt een doelmatige aanpak uitgewerkt voor een optimale mix aan energiebesparing, duurzame warmte en duurzame opwekking. En daarnaast is er het warmtetransitieplan waarin per wijk wordt aangegeven welke alternatieve warmtevoorziening verwacht wordt.

Toekomst Al die plannen moeten mogelijk worden met de nieuwe generatie warmtepompen. Deze heeft een bredere inzetbaarheid door een aantal technische ontwikkelingen die hun oorsprong hebben in de klimaat- en koudetechniek. Denk hierbij aan flashinjectie van koudemiddelen in de compressor, waarmee lagere temperatuurbronnen zoals buitenlucht toch effectief kunnen worden ingezet. Voor grotere systemen (vanaf 100 kW) is hiervoor de compressiecyclus in twee trappen geïntroduceerd. Daarnaast mag de invertertechniek niet onvermeld blijven. Hiermee kan de warmtepomp traploos en met een gering rendementsverlies naar 10% van de capaciteit worden terug geregeld. Op deze manier kan een grotere capaciteit worden neergezet waarmee zowel piek-

last als tapwatervoorziening kan worden opgevangen terwijl ook de basislast effectief kan worden bediend. Door de verdere aanscherping van de Europese F-gassenverordening, zullen steeds vaker natuurlijke koudemiddelen worden ingezet. De CO2 -warmtepomp kan nu al goed worden ingezet voor koeling in supermarkten of om aan een grote vraag naar warme tapwater te kunnen voldoen. Zelfs heet water tot 90 °C met desinfecterende werking is geen probleem. En met het toenemende belang van tapwaterverwarming zijn de vooruitzichten voor de CO2-technologie bijzonder gunstig. Ook propaan en butaan zijn geschikte koudenmiddelen alhoewel ze als nadeel hebben dat ze brandbaar en explosief zijn. Deze worden dan ook nog niet grootschalig toegepast maar daar zal in de toekomst zeker verandering in komen.

Uitdaging De grootste uitdaging voor de toekomst is het economisch aantrekkelijk en betaalbaar maken van concepten voor het energieneutraal maken van de renovatiemarkt. Dat kan onder meer door: - lagere kostprijs van componenten voor hernieuwbare energie (bijv. zonnepaneel); - optimalisatie en industrialisatie van het bouwproces; - standaardisatie van integrale bouwcomponenten en oplossingen voor de bestaande bouw. Energietransitie staat daarmee eigenlijk synoniem voor verandering van de manier waarop we energie winnen. En die verandering moet mogelijk zijn want voorbeelden van succesvolle energietransitie zijn er in overvloed. Neem de rioolwarmte die gecombineerd met een warmtepomp zorgt voor verwarming van een zwembad. Het temperatuurverschil van 1 tot 2 graden is weliswaar gering, maar door de hoeveelheid maakt ook die kleine verhoging al een wereld van verschil. Naast de besparing op de stookkosten van 50% zorgt deze techniek ook voor een stevige vermindering van de CO2-uitstoot  REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

IZ1120_42_43_TA_toekomstwarmtepomp.indd 43

14-10-2020 10:08:33


RUBRIEK

AF FABRIEK

AF FABRIEK

WAT IS DIT VOOR GEREEDSCHAP? Het lijkt wel een vergiet, maar nee dat is het niet. Wat dan wel, heeft u enig idee? Volgens Jaap Schut is het een schepemmer van ongeveer 110 jaar oud. De energieke verzamelaar en gepensioneerde installateur heeft een flinke collectie historische gereedschapsartikelen en installaties bijeen weten te brengen in een loods in Naaldwijk. Het plan is om ooit alles uit te stallen in een heus museum voor de installatietechniek. Deze emmer zal er vast ook te zien zijn. Vroeger werd hij gebruikt voor het overscheppen van hete mastiek uit een ronde mastiekketel. De mastiek werd gegoten in een emmer met hengsel en vervolgens het dak opgedragen. In eerste instantie waren de mastiekketels helemaal gesloten. Later werden ze op de markt gebracht in een andere uitvoering, met een hengsel om de kraan te openen, zodat de mastiek direct in de emmer kon worden opgevangen.

Ketelstoringen minima­ liseren Tado° introduceert de Care & Protect Skill, dat zorgt voor 24/7 monitoring van verwarmingssystemen in woningen,

ketelstoringen detecteert, gebruikers informeert over hoe ze deze kunnen repareren of wie ze daarvoor kunnen bellen, en de uitval van verwarmingssystemen helpt

te minimaliseren. Bovendien worden problemen voorkomen voordat deze zich daadwerkelijk voordoen. De Care & Protect Skill is toegevoegd aan de tado° app en beschikbaar via een gratis app-update. Care & Protect is beschikbaar in de tado° Auto-Assist Skill, maar er is ook een vereenvoudigde versie beschikbaar voor niet Auto-Assist-gebruikers. De Auto-Assist-functie omvat Geolocatie, Open Raam Detectie en Care & Protect. Het zorgt voor het thuisklimaat van de gebruiker door de Geolocatie- en Open Raam Detectie-Skills volledig te automatiseren voor nog meer besparingen en comfort. Auto-Assist is verkrijgbaar in de tado° app voor €2,99 per maand of €24,99 per jaar.

IT-bedrijf Iotta heeft een draadloze ventilatiesensor ontwikkeld die continu het

binnenklimaat meet van scholen, kantoren en andere gebouwen en waarschuwt als er iets mis is met de luchtversheid. De draadloze sensoren van Iotta hangen aan de wand en meten in elke ruimte 24/7 de luchtversheid en het binnenklimaat. Ze waarschuwen direct via licht- en geluidsignalen als de ventilatie niet in orde is. Alle metingen worden bijgehouden op een dashboard, zodat knelpunten in de luchtkwaliteit aan het licht komen en opgelost kunnen worden. Het bedrijf biedt die metingen aan als een dienst op afstand (SAAS). Daardoor kan het in elk gebouw toegepast worden en botst het niet met andere ICT-systemen.

en vervolgens in de productiehal van Cox Geelen door uw eigen monteurs of door Cox Geelen op de dakopstand gemonteerd en

voorzien van de behuizing. Levering of deellevering vindt plaats op afroep aan uw magazijn of direct op de bouwplaats.

Draadloze ventilatie­ sensor

MAATWERK KAPPEN VOOR WARMTEPOMPEN Cox Geelen levert maatwerk warmtepompkappen voor nieuwbouw en renovatieprojecten. Ze zijn geschikt voor elk merk/ type warmtepomp, dakhelling en RAL-kleur. Door de plaatsing van een kap op het dak ervaren de bewoners op de grond al snel 10dB(A) minder geluid, aldus de fabrikant. Er is voor elk type dak een dakopstand beschikbaar, ook voor bijvoorbeeld nok of wolfseind. Die kan in elke RAL-kleur, met een dakhelling tot op 1˚ nauwkeurig, geleverd worden. Bij renovaties kunnen de

44

IZ1120_44_AF.indd 44

november 2020

units dichtbij de plek van het oorspronkelijke warmwatertoestel geplaatst worden. De dakopstanden worden standaard voorzien van milieuvriendelijke loodvervanger in zwart of terracotta. Ook wordt in het ontwerp de positie en hoogte van het inspectieluik afgestemd op model warmtepomp, voor inspectie en onderhoud. Gekozen kan bovendien worden voor de Ontzorg-formule, waarmee naast maatwerk behuizingen een all-inclusive pakket wordt aangeboden. De monoblocks of split-units worden vooraf aangeleverd

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

15-10-2020 15:23:53


Itho Daalderop heeft een rijke geschiedenis op het gebied van ventilatie. Met trots kunnen we melden dat de 2 miljoenste CVE-unit geproduceerd is. 2 miljoen! Een duizelingwekkend aantal!

Bewustzijn

Win een parachutesprong

Goede ventilatie en verse luchttoevoer is een vereiste

Om de mijlpaal kracht bij te zetten komen we

voor woningen. Dit is vastgelegd in het Bouwbesluit.

met een luchtige ventilatieactie, waarmee een

En een voorwaarde voor een gezond binnenklimaat

parachutesprong voor 2 personen kan worden

die in de loop der jaren steeds belangrijker is

gewonnen. Deze hoofdprijs is te herkennen aan

geworden, zeker door de (te) goed geĂŻsoleerde

de miniparachute die in de doos is meeverpakt en

woningen. Inmiddels is dat bewustzijn ook meer

is voor de installateur. Naast de hoofdprijs zijn er

en meer gegroeid bij de bouw- en installatiemarkt

kraskaarten bij de verpakking gevoegd waarmee u

en bij bewoners. Zo worden dus ook steeds meer

kans maakt op een Skydive arrangement.

bestaande woningen voorzien van goede ventilatie.

20_0049 | ID 2020-07-14

Kijk voor p de actie o .nl erop ithodaald en /2miljo

www.ithodaalderop.nl/2miljoen

20_0049 2 miljoenste CVE A4 advertentie.indd 1 IZ1120_45_adv.indd 45

13-08-2020 11:22 AM 16-10-2020 9:32:24


RUBRIEK

AF FABRIEK

AF FABRIEK

METEN BINNENKLIMAAT SCHOLEN Technisch dienstverlener Unica komt met ‘Air Insight’ op de markt, waarmee inzicht wordt verkregen in de kwaliteit van het binnenklimaat op onder meer scholen en verpleeghuizen. De toepassing bestaat o.a. uit een sensor die continu gegevens verzamelt over het CO2gehalte in de ruimte. Die data kan worden geraadpleegd via mobiele telefoon(s) door het scannen van de QRcode boven de sensor. Gebruikers krijgen via een webapp direct inzicht en kunnen desgewenst een bericht ontvangen als een grenswaarde wordt overschreden. Via het platform is een totaaloverzicht beschikbaar over alle lokalen of ruimtes waar een sensor aanwezig is. ‘Air Insight’ werkt als volgt: de sensor met eigen QRcode is binnen een minuut te plaatsen met een plakstrip. Door het scannen van de QR-code krijgen gebruikers automatisch toegang tot de webapp met de CO2waardes en ontvangen zij een bericht op hun smartphone als de voorgeschreven drempelwaardes worden overschreden. De ventilatie van een ruimte kan dan worden verbeterd, of de bezetting van de ruimte worden aangepast. Een daartoe aangewezen medewerker, bijvoorbeeld een facilitair medewerker, heeft bovendien de beschikking over een platform voor trendanalyse voor alle ruimtes. Voor facilitair professionals is het systeem uit te breiden met complete online functionaliteit met overzichten, historie en analyses.

Hybride warmtepomp met OpenTherm aansturing De nieuwe Elga Ace van Remeha is een hybride warmtepomp die functioneert met alle merken hr-ketels en past bij elk type afgiftesysteem. De hybride uitvoering stuurt de cv-ketel OpenTherm aan, waardoor deze nooit meer warmte produceert dan nodig is. De koppeling tussen de cv-

46

IZ1120_46_AF.indd 46

november 2020

VERWARMING, KOELING EN WARMWATER VIA ÉÉN UNIT LG Electronics (LG) introduceert de nieuwe Therma V Integrated Water Tank (IWT). Dit is een alles-in-één oplossing voor verwarming, koeling en warmwatervoorziening. Het nieuwe systeem combineert watertank, buffertank, indoor unit en waterleidingen in één unit. De IWT bestaat uit een buitenunit en een geïntegreerde boiler voor warm water van 200 liter en kan worden toegepast voor nieuwbouw, renovatie en appartementencomplexen. Er wordt gebruik gemaakt van het koudemiddel R32. De R1-compressor optimaliseert dit koudemiddel naar een hogere energie-efficiëntie. De originele technologie voor deze compressor vermindert bovendien het kanteleffect wanneer de compressor in werking is. Hierdoor wordt het energiegebruik nog lager en verbeteren de duurzaamheid en betrouwbaarheid aanzienlijk, aldus de fabrikant. De Energy-Related Products Directive (ErP) beoordeelde de LG Therma V IWT met het energielabel A+++ voor ruimteverwarming en A+ voor waterverwarming.

ketel en de Elga Ace gebeurt via een open verdeler, zodat er minder leidingen nodig zijn. De Remeha Smart Start App zorgt ervoor dat de Elga Ace eenvoudig in bedrijf is te stellen. De App begeleidt de vakman stap voor stap tijdens dit proces. Vooraf ingestelde keuzeprogramma’s van het toestel zorgen voor een snelle ingebruikname en de installatie is eenvoudig volgens de wens van de

gebruiker in te stellen. Door Beheer op Afstand te activeren ontvangt de installateur automatisch een e-mail zodra de Elga Ace niet goed functioneert. De hybride warmtepomp is verder uitgerust met het besturingsplatform eSmart Inside. Dit is hetzelfde platform dat de cv-ketels Tzerra Ace en Calenta Ace bestuurt. Het besturingsplatform is in ieder Ace-toestel hetzelfde.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

15-10-2020 15:24:39


Geef kinderen een gezonde leeromgeving!

www.nedair.nl/schoolventilatie

Wat doet u hieraan om dit te realiseren?

Schoolventilatie voor een gezonde leeromgeving

IZ1120_47_Nedair.indd 47

14-10-2020 13:55:59


RUBRIEK XXXXXXXXX RAAR? ALGEMEEN

Verduurzamen IS HET WEL BETAALBAAR? Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving zijn de kosten voor het verduurzamen van woningen veel te hoog. Zo zou uit eigen PBL-onderzoek blijken dat een eigenaar al snel 35.000 euro kwijt is en het bedrag niet terugverdient. Volgens Ivo Opstelten klopt die berekening echter niet. De Directeur van Stroomversnelling legt aan IZ uit waarom. Stroomversnelling is een vereniging van ambitieuze bouwers, toeleveranciers, corporaties, gemeentes, financiers, netbeheerders en anderen, die zich richt op de energietransitie van de gebouwde omgeving in Nederland. Sinds 2 jaar is Opstelten één van de topmannen. U kunt zich niet vinden in de conclusie van het PBL, waarom niet? “Kort door de bocht: Ze doen net alsof normale kosten voor de instandhouding van een woning het gevolg zijn van verduurzaming. Als je een woning in stand wilt houden, zal je regelmatig onderhoud moeten plegen. Van bij wijze van spreken het schilderwerk tot de opknapbeurt of vervanging van installaties. Dat brengt kosten met zich mee. Op het moment dat je kiest voor het energieneutraal maken van een woning, ga je een stap verder. Je koopt bijvoorbeeld geen nieuwe Hr-ketel, maar vervangt die door een

48

november 2020

IZ1120_48_raar_LINKS.indd 48

warmtepomp. Wat het PBL doet is dan de totaalkosten berekenen van de operatie, maar dat is incorrect. Kijk je namelijk sec naar het geld dat uitgegeven wordt aan verduurzaming, dan moet je alleen de meerkosten van die warmtepomp meenemen.” Het PBL gooit dus alle kosten op één grote hoop en schaart die onder de noemer ‘verduurzaming’? “Inderdaad. Daarnaast

brengt niet iedere verduurzamingsslag evenveel meerkosten met zich mee. Stel je wilt enkelglas ramen vervangen door dubbel glas. Dan moet je ook de sponningen verbreden, een behoorlijke kostenpost. Maar maak je de volgende stap van dubbelglas naar Triple Glas dan kan je de sponningen behouden en vallen de meerkosten lager uit. In dat laatste geval kan een verduurzamingsslag dus veel aantrekkelijker lijken voor een consument.” Toch nog even terug naar die rekenfout van het PBL. Zij gaan uit van een bedrag van 35.000 voor het energieneutraal maken van een woning. Hoeveel is dat dan echt, als je alleen de meerkosten meeneemt? “Als ik naar wat verschillende bouwposten kijk die logisch zijn (dakisolatie, gevelisolatie, vloerisolatie, HR++ beglazing, warmtepomp en PV-installatie) dan kom ik ‘overall’ op de in-

schatting dat meer dan 30% daarvan instandhoudingskosten zijn. Hoeveel meer is lastiger, maar het kan zelfs oplopen tot 40-50%.” Op termijn zullen de kosten voor verduurzaming ook nog eens dalen, maar op dit moment heeft de installateur het moeilijk om klanten over de streep te trekken. Heeft u nog tips? “Jazeker. Maak eerst duidelijk wat de instandhoudingskosten zijn én de meerkosten voor verduurzaming. Leg vervolgens uit dat je een betrouwbare oplossing kan aanbieden, die ook nog eens extra comfort oplevert. Bijvoorbeeld omdat je radiatoren gaat vervangen door een veel comfortabeler lt-vloerverwarmingssysteem. Doe een totaalaanbod met ketenpartners. En tot slot is het van belang om te werken volgens de principes van de Trias Energetica en ook de consument hiervan bewust te maken.”

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

12-10-2020 13:04:24


AIRCONDITIONING Duurzaam, gasloos en energie-efficiënt.

LUCHTKANALEN Complete klimaatinstallaties op maat.

LUCHTTECHNIEK TROX voorraadhouder: voor 14.00 uur besteld, morgen in huis.

De Schilt bedrijven zijn totaalspecialisten in binnenklimaat en zorgen voor een comfortabel klimaat in de meest uiteenlopende situaties. De drie bedrijven Schilt Airconditioning, Schilt Luchtkanalen en Schilt Luchttechniek vullen elkaar perfect aan om voor u de totale klimaatinstallatie te verzorgen. Wij geloven in een gezond en prettig leef- en werkklimaat voor iedereen!

ONZE MERKEN

CERTIFICERINGEN

ENERGIEWEG 29 | MEERKERK | (0183) 35 25 44 | WWW.SCHILTBEDRIJVEN.NL |   

IZ1120_49_adv.indd 49

14-10-2020 13:49:41


RUBRIEK ALGEMEEN

COLOFON

AF FABRIEK

INSTALLATEURSZAKEN [ISSN:1872_6607) OPLAGE: 8.000 EXEMPLAREN Maandelijks verschijnend praktijkblad voor de W-installateur met oog voor techniek én bedrijfsvoering op het gebied van o.a. verwarmen, koelen, ventilatie, airconditioning, sanitair, energie, gereedschap, materialen, regeltechniek en domotica Uitgave: Merlijn Plus BV Zuidkade 174, 2741 JJ, Waddinxveen T: 0182 631717 E: info@merlijnplus.nl Redactie: Frank Stouthart (hoofdredacteur) Wietse Buma E: redactie@merlijnplus.nl Vormgeving en DTP: Yolanda van der Neut Vaste medewerkers: Ton Meijer (cartoon), ISSO, Maarten van der Boon, Rogafa, DHPA, Dick en Tim Visser, Wij Techniek Advertenties: Ruud Struijk T: 0182 631717 E: r.struijk@merlijnplus.nl Druk: Veldhuis Media BV, Raalte

Abonnementen: Benelux €19,50, buitenland €24,50 per jaar, incl. BTW. Abonnementen lopen door tenzij 1 maand voor het einde van de abonnementsperiode via email (info@merlijnplus.nl) is opgezegd. Wijzigingen kunnen worden doorgegeven via: installateurszaken. nl/wijzigingen-toezending-iz © Merlijn Plus BV, 2020 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Publicaties geschieden uitsluitend onder verantwoording van de auteurs. Alle daarin vervatte informatie is zorgvuldig gecontroleerd. De auteurs en uitgever aanvaarden echter geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van eventuele onjuistheden.

50

november 2020

IZ1120_50_colofon.indd 50

Rihocell is een klimaat afgifte systeem met een lage opbouwhoogte.Toepasbaar voor vloerverwarming, koelplafonds en wandverwarming. Het systeem is zeer geschikt voor houtskeletbouw en renovatie.

REAGEREN: REDACTIE@MERLIJNPLUS.NL

15-10-2020 14:24:10


ZE

EN

R WET E K

WE

KEN

Zekere deals voor jou

Bij registratie van iedere cv-ketel of (hybride) warmtepomp ben je zeker van spaarpunten én een Primera Keuze Cadeaukaart tot een waarde van € 60,-. Maar we doen meer! Bekijk alle acties op remeha.nl/zekerweten.

REGISTREER & CASH

remeha.nl/zekerweten * De actieperiode loopt van 15 oktober t/m 28 februari 2021. Ga voor alle actievoorwaarden naar: mijnremeha.nl

OM_REM20111-12 Najaarscampagne_Advertentie IZ_v2.indd 1 IZ1120_51_remeha.indd 51

19-10-20 11:37 19-10-2020 12:23:32


200610 - ADV - KNOP OM - 210 x 297 - OUTL - 5mm afloop.pdf 1 10-6-2020 11:26:29

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

IZ1120_52_omslag_Alklima.indd 6

14-10-2020 13:21:26

Profile for merlijnmedia

InstallateursZaken november 2020  

InstallateursZaken november 2020  

Advertisement