Issuu on Google+

DG 04-06-08 katern 1 pagina 04

EMBRYO S ELECTIE De voors en tegens

Ethische ruzie over acht cellen

Preïmplantatie genetische diagnostiek (PGD)

Tweecellig embryo

PGD iseen methode waarmee een embryo te testen is op ernstige aandoeningen

1 Eicellenvan de moeder worden verzameldna stimulatie met hormonen

2 Eicel wordt bevrucht door injectie met een enkele spermacel

3 Eicellenworden in petrischaal gelegd om te groeien

Viercellig embryo

Achtcellig embryo

4 Embryo’s delen zich gedurende drie dagen

Zevencellig embryo 5 In achtcellige fase wordt één cel verwijderd

7 Embryo’s met defecte genen

Verwijderde cel (blastomeer)

6 Cel wordt gecontroleerd op aanwezigheid van defecte genen afk omstig van één of beide ouders

Voor wetenschappelijk onderzoek of vernietiging 8 Embryo’s zonder defecte genen Geïmplanteerd in baarmoeder of ingevroren

Bron: NYT/ © de Volkskran

Waar maakt de ChristenUnie zich druk over? De argumenten voor en tegen embryoselectie op een rij. Door Mensje Melchior Amsterdam Ellen Groenewold, draagster van het borstkanker-gen BRCA2, is boos. ‘Ik wil mijn toekomstige kind alle ellende die ik heb meegemaakt besparen. Het is toch belachelijk dat ik daarvoor moet uitwijken naar Brussel?’ Haar verhaal (zie onder) laat zien dat aanstaande ouders weloverwogen de keuze maken voor embryoselectie. Tot nu toe moeten mensen met een erfelijke vorm van borst- en darmkanker uitwijken naar Brussel of Engeland. Daar mogen zij wel via ivf tot stand gekomen embryo’s laten testen op het afwijkende gen dat de ziekte veroorzaakt. Bij deze PDG-methode (pre-implantatie genetische diagnostiek) wordt alleen een ‘goed embryo’

geplaatst. Zo voorkomen ouders dat zij hun aandoening doorgeven aan hun kinderen. In Nederland heeft alleen het Academisch Ziekenhuis Maastricht een vergunning voor PDG. Ouders met het afwijkende gen dat Huntington veroorzaakt, een ziekte die de hersenen aantast, kunnen ook in Maastricht terecht. Het ziekenhuis wil nu ook embryoselectie voor borst- en darmkanker gaan toepassen. Staatssecretaris Jet Bussemaker van de PvdA gaf vorige week schriftelijke toestemming voor embryoselectie voor borst- en darmkanker, ook al is de kans op het krijgen van de ziekte met een afwijkend gen niet 100 procent. Dit was tegen het zere been van de ChristenUnie, die eiste dat de brief meteen werd ingetrokken.

Tegen: niet voor Godspelen De ChristenUnievindt dat niet lichtvaardigmag worden omgegaan met beginnend menselijk leven. Bijembryoselectie worden ‘foute’ e mbryo’s vernietigd, terwijldaar een mens uit zou kunnen groeien. ‘Het gevaar bestaat dat de solidariteit voor zieken of mensen met een afwijkingverdwijnt’, vreest theoloog Bosman. ‘Vrouwen die niet van embryoselectie gebruikmaken, krijgen later misschien het verwijt dat zij verantwoordelijk zijn voor de ziekte van hun kind: hadden ze maar van de wetenschap gebruik moeten maken. Verzekeraars willenmisschien niet de ziektekosten vergoeden van ie-

mand met een erfelijke ziekte die voorkomen had kunnen worden met embryoselectie.’ Het hek is van de dam, vrezen ethici en christenen. Bosman: ‘Wie bepaalt welke ziektes en aandoeningen straks nog meer in aanmerking komen? Wie durft er op die manier voor God te spelen? Straks gaan we nog selecteren op een hazenlip, of nog erger, op blond haar en blauwe ogen. We moeten geen risicoloze maatschappij willen en accepteren dat mensen ook ziek kunnen worden.’ De kans dat mensen met een afwijkend gen voor borst- of darmkanker ziekworden is niet

‘Het gevaar bestaat dat de solidariteit voor zieken of mensen met een afwijking verdwijnt’ TheoloogBosman

Voor: ouders weten zelfwat goed is 100 procent . In Nederland mogen mensen zich al laten testen op de ziekte van Huntingtonen de spierziekte myotone dystrofie. Daarbijlopen mensen met een afwijkend gen 100 procent kans de ziekte te krijgen.Bij borstkanker ligt dat tussen de 60 en 80 procent. Niemandweet wat de weten schappelijke toekomst brengt. Of zoals klinischgeneticus Hans Galjaardin het Nederlands Dagblad zei: ‘Een drager van het gen die nu wordt geboren, krijgt pas over veertig of vijftigjaar mogelijkmet de ziekte te maken. De kans is groot dat borstkanker dan gewoon te genezen is.’

Op het moment van embryoselectie is de embryo acht cellen groot. Een erg pril leven dus. Bovendien mogen vrouwen in Nederland tijdens de zwangerschap wel de ongeboren vrucht laten testen. Als de foetus een afwijkend gen voor borst- of darmkanker heeft, staan ouders voor de keus om het zeer gewenste - kind te aborteren. Ziektesals borstkanker kunnen zo ingrijpend zijnvoor families, dat een kans van 80 procent inmens is. Jonge vrouwenmoeten bijvoorbeeldbeslissen of ze hun borsten laten amputeren. Als moeders, oma’s en tantes ziek zijn,is kanker constant dreigend

aanwezig in de familie. Het hek van de dam? CorOosterwijk,van de patiëntenvereniging op het gebied van aangeboren ziekten VSOP,gelooft er niets van. ‘We hebben het hier over zeer agressieve vormenvan kanker. Dat kun je niet vergelijken met de wens van een blauwogig kind. We hebben in Nederland duidelijke afsprak en over wanneer embryoselectiemag: alleen bij ernstige aandoeningen en wanneer mensen een grote kans lopen ziek te worden. Onze samenlevinggaat heus niet zomaar akkoord met selectie voor een hazenlip.’ ‘Aanstaande ouders weten het beste wat de impactvan een

ziekte is’, vindt Oosterwijk.‘Zij kunnen heel goed zelf een doordachte keuze maken, in overleg met een arts. Daar moeten politieke partijen zich helemaal niet mee bemoeien.’ De voorstanders zijn niet bang voor het verdwijnen van solidariteit . Oosterhout: ‘Ouders kunnen al dertig jaar met een vlokkentest zien of hun kind het syndroom van down heeft. Ik wist van tevoren dat mijnzoon het syndroom zou hebben, maar heb nog nooit gehoord dat hij niet geboren had mogen worden. De nieuwe technieken hebben ook niet geleid tot slechtere zorg. Mijnzoon is altijd goed opgevangen.’


DG 04-06-08 katern 1 pagina 04

tiek) wordt alleen een ‘goed embryo’

meteen werd ingetrokken.

‘Mijn kind mag al die Alle vrouwen in de familie van lerares Ellen Groenewold (25) zijn getroffen door kanker. Zij wil haar kind eenzelfde lot besparen. Op haar negende werd Ellen Groenewold voor het eerst geconfronteerd met kanker. ‘Toen werd mijn moeder ziek. Na een borstamputatie en een chemokuur was ze kankervrij. Elk jaar bij haar controle zaten we in span-

ning. Bijna drie jaar geleden was het weer raak. Ze heeft nu zoveel uitzaaiingen dat ze niet meer beter wordt.’ Ook Groenewolds tante kreeg borstkanker, een nicht van haar moeder is er inmiddels aan overleden. ‘Alle vrouwen in mijn familie zijn getroffen.’ Groenewold weet sinds drie jaar dat zij ook het afwijkende BRAC2 gen heeft. Ze heeft haar borsten laten amputeren. ‘Alsof me een deel van mijn

ellende niet meemaken’ vrouwelijkheid is afgenomen. Rond mijn dertigste moet ik ook mijn eierstokken laten verwijderen, dan kom ik ook vervroegd in de overgang. Ik wil niet dat mijn kind al die ellende ook meemaakt.’ Dus zit de lerares sinds twee jaar in Brussel in het traject voor embryoselectie. ‘Het alternatief is prenatale screening als de foetus al een paar maanden is. Dat is voor mij geen op-

tie. Ik wil heel graag een kind en wil zeker geen klein mensje aborteren. Nu Maastricht met PDG voor borsten darmkanker wil starten, hoopt Groenewold dat ze alsnog in Nederland terechtkan. ‘De behandeling in Brussel is heel goed, maar het is belachelijk dat ik uit moet wijken naar het buitenland. Ik heb goed nagedacht over mijn keuze, met welk recht kan de politiek het me dan verbieden?’


Ethische ruzie over acht cellen