Issuu on Google+

61ste jaargang - nummer 2 - zomer 2010

Mens&Natuur Magazine voor leden en relaties van IVN Special t

De kracMhE van N

t k a a r e i d e i t a c Edu

Heemtuin in Brunssum

Wijkproject in Hoogeveen

3300 kinderen bereikt in Zwijndrecht Op excursie in Zuid-Kennemerland

Hier in‌ Noordwest-Overijssel

In de etalage Scouting Nederland

10 vragen aan Thomas van Slobbe


De kracht van NME In deze Mens & Natuur besteden we veel aandacht aan de verschillende vormen van natuur- en milieueducatie (NME) die IVN hanteert. De grote diversiteit aan NME is onze grote kracht naar buiten toe. Steeds vaker bereiken we de media met onze berichten over afdelingsactiviteiten. En daardoor ook veel meer kinderen en volwassen. Terecht: het is waar wij goed in zijn: we zijn immers de deskundigen op het gebied van NME. En daar mogen we met zijn allen best trots op zijn! Aansprekende NME vraagt echter ook om voortdurende vernieuwing. Inhoudelijke vernieuwing, omdat door onder andere de klimaatverandering de natuur in ieders omgeving aan het veranderen is. Daarnaast moeten educatieve werkvormen aansluiten bij de maatschappelijke ontwikkelingen. Om de IVN-vrijwilligers hierbij beter te ondersteunen zijn er verschillende landelijke initiatieven. Zo zijn er nu al veel voorbeelden van activiteiten te vinden op de productencatalogus op www. mijnivn.nl die iedereen kunnen inspireren of die overgenomen kunnen worden. Daarnaast is het IVN-cursushuis begin van dit jaar van start gegaan om zorg te dragen voor de kwaliteit van de diverse opleidingen. De aansluiting bij maatschappelijke ontwikkelingen is hierbij bijvoorbeeld te zien in de mogelijkheid om de natuurgidsencursus in modules te geven in plaats van als één lange cursus. Als we als IVN’ers de juiste balans tussen de verschillende vormen van NME nu ook nog goed in de gaten houden, blijven we dé organisatie voor NME in Nederland.

Gert Mensing Lid landelijk bestuur IVN

Atletische koe

Op een rommelmarkt zag ik een oud leesplankje met een afbeelding van een koe, met daarop de begeleidende tekst: “de koe loopt in de wei.” De koe heeft indruk gemaakt. Ik heb jaren in de Beemster gewerkt. Ringvaarten, polders en tegenwoordig zelfs wereld­erfgoed. Landbouw en vooral veel vee. Prachtig, maar kijk uit wat koeien kunnen aanrichten. Zij lopen in sloten waar zij soms niet meer uit kunnen komen. Breken door hekken en komen zo op de weg bestemd voor de mens. Dit loopt meestal goed af. Kennelijk wil de koe ook haar horizon verleggen. Dat koeien ook lenig zijn, zag ik eens tijdens een wandeling in Oostenrijk. Bij een almboerderij zat een koe verstrikt in het prikkeldraad. Mijn vrouw besloot de boer te waarschuwen: “Oehoe, es ist was los mit ein Kuh, sie sitzt in das Draad.” Of het nu door haar Hollandse tongval kwam, was onduidelijk maar op dat moment nam de koe een hink-stap-sprong, waar een atleet jaloers op kan zijn. Zo ontsnapte ze uit haar benarde situatie. Sindsdien wordt bij ons een klein probleem aangeduid met: “Die Kuh sitzt in das Draad.” Fijne zomer! TEKST EN FOTO: ROB VAN DE BOR (LID IVN Ede)

2 - MENS & NATUUR - zomer 2010


Mens &inhoud Natuur 61ste jaargang – nummer 2, zomer 2010

EDUCATIE - Special: de kracht van NME

4

PASSIE voor natuur is het begin, maar niet het eind van NME

Kris van Koppen, hoogleraar Natuur- en Milieueducatie, over hoe IVN’ers NME kunnen blijven vernieuwen en verbeteren

8

Heemtuin ‘In de Struiken’ in Brunssum:

Hoofd, hart en handen. Laat de jeugd de natuur beleven!

10 12

Een prima wijkproject in Hoogeveen ‘Meer Natuurlijk Evenwicht Krakeel’

NME in het basisonderwijs In en om Zwijndrecht bereiken ze in één jaar 3300 kinderen

14

Op excursie met IVN Zuid-Kennemerland

Oog in oog met een jeugdliefde: de kievit

18

In de etalage: Scouting Nederland

NATUUR IN ONZE OMGEVING

24

Natuurnieuws

Recente weetjes en nieuwtjes over wroetende zwijnen, het bespaarproject 10:10, vlindernamen, bijenonderzoek, vraag&antwoord

26

10 vragen aan Thomas van Slobbe, directeur van Stichting wAarde

IVN EN IVN’ERS

6 20

Gefeliciteerd!

Jubilea, geslaagden en onderscheidingen

Nieuws uit ‘t veld 4 pagina’s boordevol berichten van, over en voor IVN’ers

28

Aanbiedingen speciaal voor leden: Boek ‘Rupsen horen poepen’ en ‘Cursus roofvogels en uilen herkennen’

29 30

Column: Mariska Thieme-Schrever Zo houd je kinderen vast

Hier in… Noordwest-Overijssel

Vaste rubriek Grote foto cover: Johan van der Wielen, www.schoffie.eu

MENS & NATUUR - zomer 2010 - 3


Kris van Koppen is Universitair Hoofddocent Milieubeleid aan Wageningen Universiteit en was van 2004 tot 2009 tevens bijzonder hoogleraar Natuuren Milieueducatie aan de Universiteit van Utrecht. Van hem wil de redactie van Mens & Natuur graag horen hoe IVN’ers NME kunnen blijven vernieuwen en verbeteren.

PASSIE voor natuur is het begin, maar niet het eind van NME we zeggen het zo vanzelfsprekend: ‘natuur- en milieueducatie draagt bij aan een duurzame samenleving’. maar wat is de kern van nme? “NME heeft te maken met leren over natuur en milieu in brede zin. Het gaat om de bescherming van natuur en zorg voor een goed leefmilieu. Maar zeker ook om de beleving van natuur, want dat is een belangrijk motief voor bescherming. Wanneer we doordenken over natuur- en milieubehoud, stuiten we ook op sociale (on)rechtvaardigheid: wie vervuilt, wie ondervindt de gevolgen, en wie is verantwoordelijk voor maatregelen? En daarmee zijn we bij duurzaamheid en duurzame ontwikkeling. Consequent doorgedacht, is NME dus gericht op leren voor duurzame ontwikkeling. Leren gebeurt op allerlei plekken, en steeds meer in situaties buiten de school. Mensen leren veel in hun vrije tijd en als consument. Denk aan de belangrijke rol van internet en sociale netwerken. NME is dus niet alleen iets voor kinderen op school, maar is van veel bredere betekenis, voor jong en oud en in allerlei situaties.”

4 - MENS & NATUUR - zomer 2010

draagt nme bij aan duurzaam handelen? “Ja, daar ben ik van overtuigd. Leerprocessen zijn moeilijk in harde cijfers uit te drukken, maar er zijn inmiddels tal van evaluaties die laten zien dat mensen die meedoen aan NME-activiteiten positiever gaan denken en handelen wat betreft natuur en milieu. De NMEsector heeft in de afgelopen jaren een breed palet van activiteiten ontwikkeld. Dat varieert van lespakketten en natuurbelevingsprojecten op de basisschool tot het mobiliseren van burgers voor een duurzame wijk. Op 3 juni jongstleden was ik op het congres NME 2.0 in Amsterdam. Daar kon je prachtig zien hoe allerlei nieuwe methoden en communicatietechnieken worden ingezet voor NME. Zelf heb ik op dat congres gepleit voor een verdere verbreding van NME-activiteiten, door samenwerking met de overheid en bedrijven bij het ­mobiliseren van burgers. Die verbreding is trouwens al flink aan de gang. Ook veel bedrijven willen tegenwoordig laten zien dat ze zich verantwoordelijk voelen voor het milieu. Dat betekent trouwens niet dat de meer traditionele activiteiten van NME, zoals lespro-


Aansluiten op de wensen en praktijken van de doelgroep is ook noodzakelijk als NME zich richt op andere groepen, zoals burgers, overheid en bedrijven. Die laten zich alleen mobiliseren als er een duidelijk en aantrekkelijk perspectief ligt. Als je bij zo veel mogelijk mensen wilt aansluiten met NME moet de werkwijze daarop aansluiten. Minder geënt op de boodschap en meer op de dagelijkse praktijken van burgers en consumenten. Een mooi voorbeeld is het project ‘Duurzame wijk’ (uitgevoerd in Rotterdam en Den Haag) waar begonnen is met de vraag ‘wat vinden jullie nu belangrijk, wat zouden jullie willen doen?’ Er worden tegenwoordig allerlei milieumaatregelen genomen, bijvoorbeeld op het gebied van klimaat en energie, waar burgers bij nodig zijn en waar NME zou kunnen bijdragen. Door het leren van burgers op slimme manieren te stimuleren. Neem energiebesparende verlichting. Als burgers daarbij niet ook hun gedrag veranderen (en dus niet nog meer lampen gaan aandoen) dan gaat het effect van de technische verbetering verloren. Er is veel aandacht voor hoe je kunt energiebesparing en welke subsidie mogelijk is, maar dat is het technische verhaal. Er zit ook een menselijk verhaal aan, mensen moeten het willen, ze moeten de noodzaak zien. Juist door leerprocessen te koppelen aan concrete en praktische veranderingen kun je iets bereiken. Ik zie hier veel mogelijkheden voor betrokkenheid van de NME sector.”

wat kunnen ivn’ers en andere nme-vrijwilligers doen?

gramma’s voor scholen niet belangrijk zijn. Die hebben nog steeds een belangrijke functie. Al met al draagt NME dus op vele fronten bij aan inzicht in en inzet voor een duurzame wereld.”

nme is gelukkig steeds in ontwikkeling. welke ontwikkelingen verdienen daarbij extra aandacht om de kwaliteit van nme te verbeteren? “Een belangrijk punt dat ik zou willen noemen is: kijk goed naar de ontwikkelingen en praktijken waarop je wilt aansluiten met NME, en stem je activiteiten daarop af. Als het gaat om activiteiten voor scholen: hoe past bijvoorbeeld een lesprogramma in het natuuronderwijs van de school en hoe sluit het aan op de ontwikkeling van de kinderen? Wat willen we bereiken? En welke middelen zijn daarvoor nodig? Nu ligt de nadruk nog sterk op het bestaande aanbod, of wordt er weer een nieuw pakket gemaakt, terwijl er al zoveel beschikbaar is.

“Als vrijwilliger moet je het leuk vinden, je activiteit moet in een voor jou relevante praktijk passen. Veel IVN’ers willen de natuur in en natuurgids zijn. Blijf dat vooral doen! Die passie voor natuur geeft enorm veel energie en is een grote kracht van vrijwilligers in NME. Maar die passie heeft ook valkuilen. Zo is het bij kinderen belangrijk dat ze niet worden ondergesneeuwd door lange verhalen over natuur, maar dat er ruimte is voor zintuigelijke beleving, spel en verwondering. Ook hier geldt dat de ontwikkeling van het kind centraal staat, niet het verhaal dat de deskundige in aanbod heeft. Bovendien, passie voor natuur is niet genoeg. Liefde voor natuur op zichzelf zal de natuur niet redden. Daarvoor is een kritische blik nodig op de manier waarop onze maatschappij met milieu omgaat. En een verandering van het eigen gedrag, als kiezer, als vrijwilliger, en als consument. Nu zijn veel IVN’ers waarschijnlijk meer gemotiveerd voor natuurgerichte activiteiten dan voor andere soorten van acties. Maar toch zie ik ook hier wel mogelijkheden voor een verbreding van het scala van NME-activiteiten. Bijvoorbeeld door vrijwilligers die hun beroepservaring aanwenden in NME. Iemand die in zijn werk bezig is als adviseur of projectbegeleider kan dat ook als vrijwilliger in de NME willen doen. Zo kun je ook denken aan ouders die op school met het thema energie aan de slag gaan. Die inzet van vrijwillige deskundigheid kun je als vereniging faciliteren.”

afsluitend? “Als je de passie voor natuur weet over te brengen op mensen en hen leert om te genieten van de natuur zet je een eerste stap. Wanneer je die natuurbeleving weet te koppelen aan keuzes binnen leefstijl en politiek ben je bezig met werken aan een duurzame wereld. Dat blijft dé uitdaging voor IVN’ers.” Tekst: Johan Eppink en Kris van Koppen Foto’s: IVN Consulentschap Brabant en Scholen voor Duurzaamheid

MENS & NATUUR - zomer 2010 - 5


! d r e e t i c i l e f e G Op 31 maart 2010 is Dineke Kistemaker benoemd tot erelid van IVN Leiden e.o. Dineke is onder meer 8 jaar voorzitter geweest, heeft het 25-jarig jubileum georganiseerd en heeft de vogelzangcursussen opgezet.

Jubilea lingen 2010 IVN-afde 50

IVN Amsterdam IVN Diepenheim IVN Enschede IVN Grootegast IVN Heerlen IVN Hengelo IVN Lunteren/ Barneveld IVN Meerssen IVN Oisterwijk IVN Ubach over Worms IVN Voerendaal

40

25

IVN Bellingwedde IVN Best IVN Heeze-Leende IVN Markelo IVN Mark&Donge IVN Spaubeek IVN Amstelveen IVN Cranendonck IVN Hardenberg/ Gramsbergen IVN Oldenzaal IVN Weert

Gefeliciteerd!

IVN Gooi telt na afronding van de natuurgidsencursus maar liefst twintig nieuwe IVN-Natuurgidsen: Mila van Asperen, Ben van den Berg, Carolien Bos, Catherine Bos–Deely, Mieneke Bremmer, Marc Camfferman, Liesbeth Lopes Cardozo– de Wit, Paulien Gmelig, Cor Heutink, Truus Houwers, Jan de Jong, Thea Klippel–Koet, Laetitia Kramp, Geert Kuitenbrouwer, Wesna Mijailović, Saskia Nijhof, Winnie Rip, Monique Slootbeek, Gerard Vriezen, Bert Zeilstra.

6 - MENS & NATUUR - zomer 2010

Lintje voor Herman Woltjer

Op 29 april is Herman Woltjer benoemd tot lid in de orde van Oranje Nassau. De voorzitter van IVN Grootegast kreeg de onderscheiding voor zijn grote staat van dienst als vrijwilliger, waaronder zijn werk voor IVN.

Vrijwilligerspenning schoolgidsen IVN Cranendonck

Op woensdag 18 maart ontvingen de IVN-schoolgidsen Angela Krops en Maria Bles uit handen van burgemeester Meinema de vrijwilligerspenning van de gemeente Cranendonck. De burgemeester memoreerde in zijn ­toespraak het 25-jarig bestaan van IVN Cranendonck en zei dat de gemeenschap trots kan zijn op mensen die al zo lang basisscholen begeleiden bij projecten op het gebied van natuur- en milieueducatie.

Jubileum IVN Heeze-Leende: 15 leden gehuldigd

Op 11 april zijn 15 leden van IVN Heeze-Leende gehuldigd, die 25 en 40 jaar bij de afdeling betrokken zijn. Harrie Berkers en Leo van Bossum ontvingen uit handen van burgemeester Verhoven een Koninklijke onderscheiding. Loes Keijsper werd benoemd als erelid. Meer informatie en foto’s: www.ivn.nl/ heeze-leende.


IVN natuur- en milieueducatie en de Postcode Loterij.

Bijvoorbeeld:

opgroeien met de natuur. Eline en Anouk vinden het heerlijk om buiten bezig te

Zo gaan ze in Groningen op safari door de plantsoenen,

IVN ontving dit jaar 1,4 miljoen euro van de Postcode

zijn. Lekker prutten, een beetje rommelen en kikker-

kent Amsterdam de ‘gierzwaluwbrigadiers’ en zetten Bra-

Loterij. Dankzij onze deelnemers ontving deze organi-

visjes vangen in de sloot. En het vormt ook nog eens

bantse jeugdgroepen zich in voor bosonderhoud.

satie sinds 1996 in totaal 17,3 miljoen euro. Door mee

de basis voor een latere liefde voor de natuur.

te doen met de Postcode Loterij steunt u met 50% van 18.000 vrijwilligers

uw inleg IVN en nog 74 andere goede doelen.

Vaker binnen dan buiten

IVN draagt bij aan een duurzame samenleving door

Kijk op www.postcodeloterij.nl

Voor de meeste kinderen is ronddwalen in het groen er

mensen te betrekken bij natuur, milieu en landschap.

echter nauwelijks meer bij. Ze spelen vaker binnen dan

De vrijwilligersorganisatie heeft zo’n 18.000 leden, die

buiten en scholen hebben vaak te weinig tijd om met kin-

door het hele land activiteiten organiseren voor alle

deren de natuur in te trekken. Vrijwilligers van IVN

leeftijden. Van wandeltochten tot fietsexcursies en

vereniging voor natuur- en milieueducatie vangen dit ge-

cursussen. Bovendien ondersteunen IVN-vrijwilligers

mis op. Met projecten en activiteiten binnen en buiten

leerkrachten en ouders om natuuronderwijs zo aan-

school brengen ze kinderen weer in contact met de natuur.

trekkelijk mogelijk te maken.

Met z´n allen werken we aan een betere wereld.

Samen maken we het verschil. De Postcode Loterij steunt 75 goede doelen. Ga naar www.postcodeloterij.nl


De

t krach ME van N

In het Limburgse Brunssum ligt een bijzondere tuin. De naam klinkt eenvoudig, ‘In de Struiken’. De opzet is echter bijzonder, want al sinds haar ontstaan leert deze tuin de jeugd de natuur te beleven.

Laat de jeugd de natuur beleven

Heemtuin In de Struiken I

VN Brunssum & Onderbanken werd in 1961 opgericht door een kleine groep enthousiaste natuurliefhebbers, allemaal met een mijnwerkersverleden. Zoals bij zoveel afdelingen hielden ook zij zich bezig met het organiseren van wandelingen en lezingen. Er rees echter al snel de behoefte om een eigen terrein te krijgen voor het ontwikkelen van een heemtuin, met als doel het geven van voorlichting en educatie aan de schoolgaande jeugd. Pas in 1975 was het zo ver: de gemeente Brunssum stelde een braakliggend terrein ter beschikking aan de IVN-afdeling. Een deel van dit terrein was moerassig, een ander deel was ingericht voor volkstuinders. Een gedeelte van het terrein was bebouwd met enkele houten keten. Met man en macht werd het terrein geschoond, de heemtuin geboren!

natuurbelevingspad Toen in diezelfde periode een vakwerkhuis aan de Grachtstraat dreigde te worden gesloopt, konden vrijwilligers delen van het gebouw redden en herbouwen op het terrein van de heemtuin. Het was vooral aan de doorzettingskracht van toenmalig voorzitter Jaap Trip te danken dat de tuin er kwam. In een interview zei hij eens: “Ons doel is het bereiken van de jeugd. We moeten de jongeren er bewust van maken dat natuur leven betekent. Dat als een boom vernield wordt, die geen zuurstof meer geeft, die nodig is om te kunnen leven. En als de jeugd daarvan doordrongen is, hopen we ooit het hekwerk om onze heemtuin weg te kunnen halen.” Deze laatste wens is helaas nooit in vervulling gegaan, het hekwerk staat er nog steeds. Wat ook is gebleven, is de aandacht voor de jeugd. Vrijwilligers verzorgen activiteiten voor scholen, er is een

8 - MENS & NATUUR - ZOMER 2010

heel pakket aan mogelijkheden, van kruiden tot bijen en van vogels tot bomen. Huidig voorzitter Jos Vantilt is daar duidelijk over: “De jeugdclub, die al 25 jaar bestaat, en de scholen nemen ook nu nog een belangrijke plaats in via educatieve programma’s, want de natuur zal het ook van hen moeten hebben.” Sinds 2009 is er een natuurbelevingspad gemaakt, waar kinderen op allerlei manieren met de natuur in aanraking komen. Zo kunnen ze op blote voeten het verschil voelen tussen een ondergrond van zand, kiezels of dennenappels. Allerlei opdrachten kunnen uitgevoerd worden, zoals het ontdekken van diersporen, of het verstoppen van natuurlijke materialen en deze na een tijdje weer terug proberen te vinden zoals de gaai dat doet. De aanleg van het pad werd grotendeels bekostigd door de plaatselijke Rotary.

rust belangrijk Dit alles zou niet gerealiseerd kunnen worden als er niet ook een groep vrijwilligers is, die de handen uit de mouwen steekt en veel tijd steekt in onderhoud en aanleg. Er zijn zo’n 15 vrijwilligers actief, die de tuin onderhouden, al kan men zeker nog wel helpende han-


Komt dat zien!

Heemtuin In de Struiken ligt aan de Nicolaes Maesstraat 2, 6445 EJ te Brunssum. De heemtuin is het gehele jaar geopend op dinsdag en donderdag 09.00 uur - 12.00 uur, en van het laatste weekend van maart tot het laatste weekend van oktober van 14.00 uur tot 17.00 uur. Meer informatie op de website www.ivn-brunssum-onderbanken.nl. de pinksterbloem is een belangrijke waardplant voor het oranjetipje. foto: ivn brunssum den gebruiken. Adviseur van de vereniging is tuinendeskundige Loek Peters. Hij is duidelijk over de manier waarop deze tuin onderhouden dient te worden: “Eigenlijk is een heemtuin een tuin waar je zo min mogelijk in doet en zoveel mogelijk de natuur zijn gang laat gaan. We zijn met z’n allen zover van de natuur verwijderd geraakt, dat we ons al storen aan het afgevallen blad van een boom, een vroeg zingende vogel of een kwakende kikker. Het probleem is dat we opgevoed zijn met het idee dat er gesnoeid, geknipt en geschoren moet worden. Terwijl de natuur het vooral goed doet, daar waar rust heerst.”

500 soorten planten Bij een wandeling door het anderhalve hectare grote terrein wordt meteen duidelijk waarom de heemtuin de naam ‘In de Struiken’ kreeg toebedeeld. Bomen en struiken nemen er een bijzondere plaats in. Er staan zo’n 500 soorten planten. Zowel inheemse flora

als cultivars zijn er vertegenwoordigd. Door het gebied stroomt een beekje en er zijn diverse poelen aangelegd, waar drie soorten salamanders voorkomen en diverse waterplanten, zoals het drijvend fonteinkruid met zijn opvallende leerachtige bladeren en merkwaardige vruchtaren. Bijzonder zijn ook de diverse grassoorten van het geslacht Carex. In de kruidentuin ligt een cirkel van acht vakken. Hier staan verschillende kruiden, ingedeeld aan de hand van acht belangrijke stelsels van het menselijk lichaam, zoals bloedsomloop, luchtwegen en spijsvertering. In de groentetuin worden op biologische wijze gewassen geteeld, waaronder enkele oude groenterassen. Bij de bijenstal is imker Carl Heinz Schomaker regelmatig te vinden. Hij geeft met veel plezier demonstraties honing slingeren of kaarsen maken aan groepen kinderen. Hij trekt hiermee veel bekijks, want kinderen blijken nog steeds even graag de natuur te willen beleven als 35 jaar geleden… TEKST EN FOTO’S: Léon Willems, IVN-correspondent Limburg

MENS & NATUUR - ZOMER 2010 - 9


De

t krach ME van N

Natuur- en natuureducatie als middel om buurt­ bewoners bij elkaar te brengen. Het kan, zeggen Agnes Bakker van IVN Consulentschap Drenthe en opbouwwerkster Ageeth Ziel van de Stichting Welzijnswerk Hoogeveen (SWW), die het onlangs gestarte project ‘Meer Natuurlijk Evenwicht Krakeel’ begeleiden: “Maar houd wel rekening met de wensen van de wijkbewoners.”

‘Meer Natuurlijk Evenwicht Krakeel’

’n Goed wijkproject in Hoogeveen E

en jaar of vijf, zes geleden stond de Hoogeveense wijk Krakeel te boek als een wijk met een verhaal. En geen gemakkelijk verhaal: verpaupering dreigde, de bewoners waren ontevreden en de toekomst zag er weinig florissant uit. De gemeente besloot om samen met woningcorporaties, scholen en zorginstellingen in te grijpen. De wijk ging grondig op de schop. Hele straten werden afgebroken, er verrees nieuwbouw met een combinatie van huur- en koopwoningen en de wijk kreeg een fraai Multifunctioneel Centrum, inclusief Brede School. Krakeel oogt nu weer als nieuw, maar voor een wijk waar het prettig wonen is heb je ook mensen nodig. “Die moet je bij elkaar krijgen en daarvoor kan natuur- en milieueducatie een goed middel zijn,” vertelt Agnes.

jeugdnatuurclub Het idee voor het project dat de naam ‘Meer Natuurlijk Evenwicht

10 - MENS & NATUUR - ZOMER 2010

Krakeel’ kreeg, ontstond in 2005 zegt Ageeth: “Mijn collega Bart Pijper is actief in de Jeugdnatuurclub van de IVN Hoogeveen. Samen met Simon Olbertijn, een collega van Agnes, bedacht hij dat de natuur een bindende factor in de wijk kon zijn.” Daarna volgden drie jaren van lobbyen, voorstellen schrijven en geld binnenhalen. Ageeth: “Bart en Simon wisten wat er speelde in de gemeente en in de wijk. Bovendien was er een avond waarop bewoners hun wensen kenbaar konden maken. Zo wilden ze een natuurlijke speelplek voor kinderen. Geen netjes ingerichte speelplaats met een wipkip en een glijbaan, maar een ruimte die de kinderen zelf kunnen invullen. Die is in de plannen opgenomen.” Om ‘Meer Natuurlijk Evenwicht Krakeel’ van de grond te krijgen kwam er een werkgroep, waarin wijkbewoners met hart voor de wijk en met hart voor de natuur een grote rol speelden. Ageeth: “Mensen met een breed netwerk. Zo is er een wijkbewoner die actief is in de Hoogeveense gierzwaluwenwerkgroep. Die kreeg voor elkaar, dat de Hoogeveense Odd Fellows, een serviceclub, een nectarkroeg


Bungelbank ‘Meer Natuurlijk Evenwicht Krakeel’ bestaat uit een groot aantal onderdelen. Zo is er het Natuurontdekpad ‘Ontdek veel in Krakeel’, met een bijbehorende rugzak vol onderzoeksmateriaal. Voor jongeren die wateronderzoek willen doen, zijn er waterkisten en aan de Hoogeveense Vaart staat een hoge ‘Bungelbank’, die onder andere uitzicht biedt op een huiszwaluwentil. Een activiteitengroep organiseert ongeveer twee keer per maand een activiteit voor jong en oud, zoals vleermuizen kijken of nestkasten timmeren. Voor meer informatie: IVN Consulentschap Drenthe: 0592-371740.

bij de kinderboerderij realiseerde.” Andere leden van de werkgroep kwamen van IVN, de SWW, de gemeente, de kinderboerderij, de scholen en andere organisaties in de wijk. Even leek het er nog op, dat de financiën niet rond zouden komen. Agnes: “De gemeente wilde niet alles financieren. Gelukkig is de provincie bijgesprongen. Vanaf dat moment begon het project echt te leven.”

luisteren Luisteren naar de wijk was essentieel, benadrukken Ageeth en Agnes. Zo zouden er oorspronkelijk een paar Natuurontdekpaden door de wijk komen, maar wijkbewoners vonden één pad wel genoeg. Daar bleef het dus bij, al kregen de scholen een eigen ontdekpad dat vooral educatief is ingericht. Andere plannen zijn afgeblazen omdat er geen draagvlak was. Agnes: “We wilden mensen met een beperking de mogelijkheid bieden om planten te voelen, maar daar zag de buurt niets in en dat ging dus niet door. Jammer, maar zonder draagvlak kun je er beter maar niet aan beginnen. Misschien kunnen we het idee later weer oppakken.” Een goede afstemming met de gemeente en de architect is ook van belang, zeggen Agnes en Ageeth. Agnes: “Zorg dat je vanaf het be-

gin bij de inrichtingsplannen bent betrokken. Dan kun je daar invloed op hebben, bijvoorbeeld bij het planten of kappen van bomen.”

rugzakjes Ondertussen zijn andere organisaties aangehaakt bij ‘Meer Natuurlijk Evenwicht Krakeel’. Ageeth: “Zo onderhouden de mensen van Van Boeijen, een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking, de rugzakjes die je meekrijgt als je het Natuurontdekpad loopt. Zij wonen zelf in Krakeel en zo krijgt het project steviger wortels in de buurt.” Het zou ideaal zijn als de wijk het project zelf in stand gaat houden, zeggen Ageeth en Agnes. De opbouwwerker of een medewerker van IVN hoeven dan alleen af en toe langs te komen om poolshoogte te nemen. Maar of dat gaat lukken? Ageeth: “Dit is een compleet nieuwe aanpak. We verwachten dat het gaat werken, maar hoe het precies gaat verlopen weten we niet.” En Agnes: “Het is een project dat andere steden zonder meer kunnen overnemen. Wie dat wil, kan ons bellen.” TEKST: Eric le Gras. FOTO’S: Tom Knigge

MENS & NATUUR - ZOMER 2010 - 11


De

t krach ME van N

“De jeugd moet veel meer genieten van de natuur dicht bij huis.” Dat is het motto van de IVN-schoolgidsenwerkgroep uit Zwijndrecht (IVN Dordrecht). Het initiatief van deze werkgroep is in 2010 uitgegroeid tot een succesvol project waar maar liefst 28 scholen uit Zwijndrecht en omgeving met veel plezier aan deelnemen. Genoeg redenen om eens nader kennis te maken met één van de initiatief­ nemers, Lidy van der Lans-Exler.

Zo bereik je in één jaar 3300 kinderen!

NME in het basisonderwijs H

et is allemaal begonnen naar aanleiding van een familiedag in 2008 met een IVN wandeling in Zuid Limburg, Übachsberg, door een IVN-gids. Inmiddels is ons initiatief uitgegroeid tot een flinke kluif.” De IVN schoolgidsen verzorgen in samenwerking met de Stichting Natuur & Landschap Zwijndrechtse Waard, natuur- en milieueducatie lessen voor de basisschoolleerlingen in de Zwijndrechtse Waard. “Schoolgids word je niet zo maar, daar moet je eerst een cursus en een praktijkexamen succesvol voor afronden. In 2008 hebben 22 cursisten hun diploma behaald en dit jaar zijn we weer 20 nieuwe schoolgidsen aan het opleiden. Die staan te popelen om met de kinderen naar buiten te gaan.”

alles gebeurt buiten Deze gediplomeerde schoolgidsen en hun schoolgidsassistenten ontvingen in de maanden september, oktober 2009 en maart tot en met juni 2010 ruim 3300 kinderen. De scholen ontvangen van de schoolgidsen, ruim voor het begin van het schooljaar, een programmaboekje voor de diverse leeftijdsgroepen. De scholen maken een

12 - MENS & NATUUR - ZOMER 2010

keuze en melden de groepen aan. Deze groepen krijgen natuureducatie tijdens schooluren. Er zijn natuurlessen voor verschillende leeftijdsgroepen, voor de groepen 1 tot en met 8. De activiteiten zijn zeer divers, maar allemaal buiten! Zo is er het Kabouterpad voor groep 1 en 2, een activiteit van een uur waar de kinderen met behulp van kabouterborden opdrachten moeten uitvoeren. Samen met de begeleidende ouders volgen groepjes kinderen het kabouterpad. Zo hebben we voor elke groep een natuuractiviteit.

altijd mooi weer! Zowel de kinderen, de leraren en de ouders zijn allemaal erg enthousiast over de activiteiten die we aanbieden. Lidy vertelt dat het werk voor een schoolgids ongeveer twee dagdelen per week beslaat. Zelf is ze met nog twee planners wel wat meer uurtjes kwijt met de voorbereidingen. Scholen moeten zich op tijd aanmelden om zo de planning op tijd rond te krijgen. Gelukkig krijgt ze ook hulp bij het vervaardigen van het materiaal wat de schoolgidsen gebruiken, zoals de houten kabouters voor het Kabouterpad. De materia-


Nieuw concept

STRUIN is gespecialiseerd in natuuractiviteiten voor kinderen. Sinds het voorjaar van 2007 is STRUIN van start gegaan in Nijmegen en omgeving met buitenschoolse opvang in de natuur. Het concept is in Scandinavië en Duitsland ontwikkeld en Nijmegen had de Nederlandse primeur! De natuur biedt een onbeperkt palet aan ontwikkelingsmogelijkheden. Na school fietst de begeleider met speciaal ontworpen bakfietsen naar de bekende natuurgebieden in Nijmegen (de Stadswaard, de Groenlanden) en omgeving (de bossen bij Beek of de uiterwaarden bij Lent). De jongere groep stelt voor een slakkeneiland te maken en samen worden de nodige slakken gezocht. Ook boompje klimmen is populair. Hoe kun je over een denkbeeldige rivier komen? Een oudere groep kiest ervoor om vissen te gaan vangen. Ook zoeken ze graag eten en bevers, en maken ze brandnetelsoep. Avontuurlijk ingestelde kinderen kunnen een survivalparcours afleggen of zelfs overnachten in een zelf gemaakt huttenkamp.

len worden vervaardigd in samenwerking met een organisatie die licht gehandicapten begeleidt. Omdat het project zo gegroeid is, heeft Lidy subsidie aangevraagd bij de gemeente Zwijndrecht en Hendrik Ido Ambacht. “Ik heb een enthousiast verhaal verteld en dan krijg je mensen wel mee!” vertelt ze. ”Gelukkig kunnen we op die manier de kosten voor de scholen en cursisten laag houden.” Dus mochten IVN-werkgroepen plannen hebben om een soortgelijk project te starten, dan adviseert ze om goed te kijken met welke mensen je kunt samenwerken. Lidy: “Weet je wat zo fantastisch is, elke keer als we met de kinderen op pad gaan, hebben we mooi weer!” Het is de beloning voor de inzet van al die vrijwilligers, want zonder de schoolgidsen zou dit project nooit zo succesvol zijn geworden.

meer informatie? Neem contact op via e-mail: weetpunt@gmail.com. Kijk voor meer informatie op www.struin.nl. TEKST: Anne-Marie Kirch Foto’s: Helmi de Geus van Dam

MENS & NATUUR - ZOMER 2010 - 13


De

t krach ME van N

Zoals we in een rijtje door het weiland lopen, vormen we een bonte vogelgroep. De vrouw voor me, met kijker om de hals, representeert de tureluur. De jongen met blond stekeltjeshaar lijkt met zijn felblauwe regenjack wel wat op een blauwborst. Een ander, met zwarte kuif, doet denken aan de kievit. Ikzelf, op laarzen: een groenpootruiter.

Op IVN-excursie in de Hekslootpolder

Terug met een hoofd vol weetjes V

anochtend om 08.00 uur zijn we vertrokken. Een groep van 22 enthousiaste vogelliefhebbers, beginnend en ervaren, onder leiding van Eric van Bakel, gids van IVN Zuid-Kennemerland. Gewapend met kijker om de hals en telescoop over de schouder gaat hij ons voor door de Hekslootpolder, gelegen tussen Haarlem en Spaarndam. Vorige week nog organiseerde hij de in de buurt de zowel beroemde als beruchte nachtegalentocht voor het IVN: van half 5 ’s ochtends tot 9 uur ’s avonds door de duinen struinen, speurend naar zangvogels. Vandaag hebben we minder tijd, maar ons doel is niettemin ambitieus: we gaan op zoek naar zoveel mogelijk weidevogels. Want de Hekslootpolder is, als een van de weinige oorspronkelijke veenweidegebieden in Nederland, een belangrijk broed- en foerageergebied voor talloze soorten.

koning der weidevogels En dus gaan we in ganzenpas tussen de slootjes door, hopend de

14 - MENS & NATUUR - ZOMER 2010

eerste regendruppels voor te blijven en het kippenvel op onze armen te verdrijven. Toch is vogels kijken ook vooral veel stilstaan. Een kwestie van telescoop neerzetten, scherpstellen en kijken. Al snel hebben we een gruttopaartje voor de lens. Het mannetje staat met zijn witte kont omhoog wat heen en weer te wiebelen. ‘Hij staat een nest te draaien’, legt Van Bakel uit. ‘Hij maakt verschillende kuiltjes en het vrouwtje kiest vervolgens het kuiltje dat haar het beste bevalt.’ De koning der weidevogels, noemt de IVN’er de grutto vol respect. Met Van Bakels uitleg op de achtergrond, mijn vingers om de kijker geklemd, sta ik oog in oog met de vorstelijke vogel. Een goed begin. Ondanks regen, kou en wind is het volop lente in de Hekslootpolder. Baltsende kieviten en zwenkende zwaluwen scheren over de graslanden, slanke visdiefjes vliegen over ons heen. Door mijn verrekijker zie ik een scholekster op het nest zitten; de rode kraaloogjes


“de koning der weide vogels”. foto: fn/jan sleurink glimmen. Drie haasjes in het weiland doen haasje-over. Uitgelaten springen ze over elkaar heen.

jeugdliefde Aan het begin van de tocht liet Van Bakel, die deze tocht al 26 jaar lang drie keer per jaar organiseert, ons gokken hoeveel vogelsoorten we zouden zien. ‘Niet alleen weidevogels dus, maar alle soorten.’ Een enkeling begon voorzichtig bij twintig, algauw waren er schattingen van dertig, veertig, vijftig. Achter me hoorde ik iemand ‘zeventig’ mompelen. En dus zijn we vlijtig aan het schrijven tijdens de tocht. Een tapuit, een smient, een koekoek – voor iedere deel­ nemer is er wat wils. En dat is volgens mij wat een IVN-excursie zo bijzonder maakt. Ongeacht je voorkennis en je ervaring weet je er altijd wel wat uit te halen. Nieuwe kennis of een lang verlangde soort. Zo blij als de anderen zijn met de kleine plevier en de bos­ ruiter, zo gelukkig ben ik als ik door de telescoop een doodgewone

kievit ontwaar. Al sinds ik op de basisschool zat, is de kievit mijn favoriete vogel – waarschijnlijk omdat hij zo makkelijk te herkennen is. Maar nooit eerder heb ik hem beeldvullend door een telescoop bekeken. Zijn zwarte sprietjes wapperen in de wind, zijn vleugels glanzen in de voorzichtige zonnestralen. En dan draait hij zijn kopje een kwartslag, richting telescoop, en kijkt me lang aan. Mijn hart begint te kloppen – oog in oog met mijn jeugdliefde.

hoofd, hart en honden Ondertussen blijft Van Bakel doorvertellen. Over nijlganzen, die ­eigenlijk geen ganzen maar eenden zijn. Over de samenwerking tussen vogelaars en boeren, om de weidevogelnesten te beschermen. En ook over de immer loerende vos, die van menselijke paadjes ­gebruikmaakt om de nesten op te sporen. Tussendoor komt ook wat cultuurhistorie aan bod: de Hekslootpolder maakt namelijk deel uit van de Stelling van Amsterdam, de verdedigingslinie die er in de

MENS & NATUUR - ZOMER 2010 - 15


Eerste Wereldoorlog mede oorzaak van was dat Duitsland ons land niet aanviel. Tegenwoordig schuilen er niet langer soldaten in de kazematten, maar schapen en vogels. ‘Er broeden al jarenlang bergeenden in de bunkers. Eerst was dat een probleem, want de jongen konden er niet op eigen kracht uitkomen. Nu hebben we planken neergelegd, zodat ze makkelijk de wijde wereld in kunnen lopen.’ De Hekslootpolder is een prachtig stukje historische natuur naast de stad – en dat vinden niet alleen vogelaars. Aan de randen van de weilanden worden we regelmatig gepasseerd door teckels, mopshonden en Jack Russels met hun baasjes. ‘Hoofd, hart en hónden’, mompelt een van de deelnemers naast me. De eerste regendruppels vallen naar beneden, maar Van Bakel merkt ze nauwelijks op. ‘Alleen jammer dat de zangvogels zich daardoor niet snel laten zien’, verzucht hij.

63 soorten Wanneer we richting de dijk van Spaarndam lopen, zie ik opeens een witte vlek in de verte. Ik stoot de man naast me aan. ‘Is dat een lepelaar?’, vraag ik voorzichtig. Hij brengt zijn kijker naar zijn ogen en roept dan op luide toon ‘lepelaar!’ Direct komt de rest van de groep om ons heen staan. Kijkers gaan gemoedelijk van hand tot hand, iedereen wacht rustig op zijn beurt naast de telescoop. En dat

Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van Vereniging Behoud de Hekslootpolder is het jubileumboek ‘Gezien de Hekslootpolder’ uitgebracht. Een uniek fotoboek, dat naar verwachting een belangrijke bijdrage zal leveren aan de bescherming en instandhouding van het gebied. Kijk voor meer informatie op www.heksloot.nl

is typerend voor het groepsgevoel tijdens de excursie. Deelnemers proberen elkaar niet naar de kroon te steken met het scoren van soorten. Iedereen leert van elkaar; wie nog niet gegrepen is door het vogelen wordt vanzelf aangestoken door het enthousiasme van de rest. ‘Met de lepelaar gaat het tegenwoordig weer goed’, vertelt Van Bakel ondertussen. ‘De vogels hadden het in de jaren zestig en zeventig zwaar te verduren vanwege het droogmalen van Flevoland en het bedijken van rivieren, maar inmiddels broeden ze op talrijke plaatsen in Nederland, tot de Waddeneilanden aan toe. Dat succes hebben ze mede te danken aan het feit dat ze tegenwoordig in bomen broeden – zo vallen ze niet ten prooi aan de vossen. Aan het eind van de ochtend komen we nat en voldaan weer bij de startplaats aan. Mijn hoofd zit vol nieuwe weetjes, mijn hart bonst van de adrenaline en in mijn handen een lange lijst met vogelnamen. Het zijn er net geen zeventig geworden, maar 63 is lang geen slechte score op een regenachtige zondagmorgen. Van Bakel zwaait ons uit met de telescoop nog over de schouder. Hij haalt de zeventig soorten vandaag vast nog wel… TEKST EN FOTO’S: Gemma Venhuizen

16 - MENS & NATUUR - ZOMER 2010


Goed van eten & drinken. Fijne sfeer… Wat wil een mens nog meer?

Appartementen Naast onze hotelkamers beschikken wij ook over 6 appartementen. Veerman I 5 personen Veerman II 4 personen Veerman IV 8 personen Veerman V 7 personen Veerman VI 6 personen Veerman VII 2 personen Veerman I + V 12 personen Veerman VI + VII 8 personen

Wifi & Internet Hotelletje de Veerman en bijna alle appartementen zijn voorzien van draadloos internet.

Hotelletje de Veerman Onthaasten op ons zonovergoten eiland, Vlieland. Waar u kunt genieten van de rust, ruimte en het ruisen van de zee. Vlieland heeft voor elk wat wils; kunst, cultuur of iets actiefs of natuurlijk helemaal niet. Uw vakantieplezier begint al hier.

Hoteltarieven Standaard kamer: met etage douche/toilet Zeezicht kamer: douche/toilet (of met balkon) Studio kamer: douche/toilet met terras

2 personen vanaf 2 personen vanaf 2 personen vanaf

€ 34,00 p.p.p.n. € 42,50 p.p.p.n. € 40,00 p.p.p.n.

Meer informatie vindt u op onze website: www.hotelletjedeveerman.nl Prijzen zijn exclusief toeristenbelasting. Liever geen huisdieren. Kamers standaard zijn voorzien van alle comfort per etage. Inclusief gratis bagagevervoer Veerdienst-Hotel v.v. Half pension wordt geserveerd in de Herbergh van Flielant, hiervoor geldt een toeslag van € 19,75 per diner. Wij hanteren met Pasen, Hemelvaart, Pinksteren en de schoolvakanties een hoogseizoentoeslag van € 2,50 p.p.p.n.

Dorpsstraat 173 8899 AG Vlieland tel (0562)451378 www.hotelletjedeveerman.nl info@hotelletjedeveerman.nl


IVN werkt aan een versterking van de betrokkenheid bij natuur, milieu en landschap. Dat kunnen en willen we niet alleen, daarom werkt IVN samen met allerlei (natuur-)organisaties. In deze rubriek van Mens&Natuur zetten we elke keer een andere samenwerkingspartner ‘In de Etalage’.

IVN wil jongeren door natuur­ beleving enthousiast maken voor natuur. Want bij deze jonge doel­ groep wordt interesse vooral gewekt door beleving en niet alleen door educatie. Door samen te werken met organisaties die dezelfde doelgroep en een over­ eenkomstige doelstelling hebben, lukt dat beter. Zoals met Scouting Nederland, een club die dit jaar honderd jaar bestaat.

In de etalage Scouting Nederland V

oor Scouting Nederland is natuur vooral het decor waarin spannende en gezellige activiteiten plaatsvinden. Het gaat daarbij vooral om beleving. Toch kennen ook de activiteiten bij Scouting Nederland een leerzame component. ‘Meer dan knopen leggen en fikkie stoken’ is een rapport uit 2009 over de hedendaagse maatschappelijk waarde van Scouting. Eén hoofdstuk is gewijd aan Jeugd en Groen. Hierin staat dat Scouting Nederland niet alleen spannende outdoor-activiteiten biedt, maar ook typische natuur- en milieueducatieactiviteiten rondom dieren en planten, het weer en ecologie. Zo houdt zeker de helft van alle scoutinggroepen zich bezig met natuurbeheer.

melk uit een pak Want duurzaamheid is een belangrijk maatschappelijk thema en Scouting Nederland is maatschappelijk betrokken. “We zien dat kinderen steeds minder in aanraking komen met natuur, te vaak hoor je ze zeggen dat melk uit een pak komt”, vertelt Fedde Boersma. Hij is rentmeester en stafmedewerker belangenbehartiging bij Scouting Nederland. “We vinden het net als IVN belangrijk dat kinderen vaker buiten komen, omdat zo de basis wordt gelegd voor verbondenheid met- en respect voor de natuur.” Scouting kiest voor een speelse benadering. Volgens het rapport ‘Meer dan knopen leggen en fikkie stoken’ blijkt namelijk uit onder-

18 - MENS & NATUUR - ZOMER 2010

zoek dat persoonlijke betrokkenheid vooral ontstaat door speelse ervaringen in de natuur. Op de tweede plaats staat de ‘geloofwaardige volwassene’ en pas later komt ‘formele educatie’ in beeld. “Scouting is een belevingsorganisatie en heeft minder dan IVN de formele educatie”, aldus Boersma. “Maar het belevingsaspect wordt ook bij IVN steeds belangrijker.”

plezier staat voorop Omgekeerd kan Scouting Nederland wel wat natuurkennis gebruiken, vindt biologe Sandra van der Wielen. “Scouting wordt door de buitenwacht gezien als een groene organisatie. Kinderen en jongeren spelen weliswaar buiten, maar de begeleiding heeft nog vaak te weinig natuurkennis om door te geven. Vanuit IVN zouden modules kunnen worden gegeven om de leiding milieubewust te maken, zodat bij het stoken van vuurtjes bijvoorbeeld geen petroleum meer wordt gebruikt.” Van der Wielen is sinds 1988 actief betrokken bij Scouting en doet met haar stichting in2nature stoere natuuractiviteiten met pubers, kinderen, bedrijven en docenten (nascholing). Ze zet haar ervaring bij de scouting in om NME aantrekkelijk te maken, ook voor jongeren vanaf twaalf jaar die als onbereikbaar worden beschouwd. Zo probeert ze door middel van bushcraft als eetbare planten zoeken en primitief vuur maken de jeugd te laten zien dat natuur leuk is en


dat je natuur nodig hebt om te overleven. Soortenkennis en ecologie komen dan even niet op de eerste plaats. “Voor jongeren is uitdaging en spektakel belangrijker dan educatie en studie. Sociale aspecten zijn zowel voor jeugdleden als vrijwilligers belangrijk. Plezier staat voorop”, zegt ze tijdens een presentatie die ze op 23 januari 2010 gaf op de IVN-conferentie Jongeren, Natuur en Mobiele telefoons.

duizend lokale groepen De conferentie werd verzorgd door de IVN bestuursgroep ‘jeugd en jongeren’ om te onderzoeken of er manieren zijn om jongeren meer te betrekken bij natuur. Want jongeren tussen twaalf en zestien jaar vormen een lastig te bereiken groep. Ze zijn te oud voor kinderactiviteiten en te jong voor WoesteLand of om zelfstandig jeugdactiviteiten te organiseren. Toch is het belangrijk dat deze jongeren niet afhaken, omdat dan veel potentiële vrijwilligers verloren gaan. “Je blijft actief binnen een organisatie als je je er thuis voelt. IVN kan pubers en jongeren aan zich binden met spannende, uitdagende activiteiten die tot de verbeelding spreken en waarbij wordt uitgegaan van een verantwoord natuurgebruik.” Aldus Sandra Van der Wielen die daarnaast adviseert deze doelgroep te laten begeleiden door jongvolwassenen. Wat haar betreft kan IVN goed terecht bij de duizend lokale groepen van Scouting Nederland waar vaak al activi-

teiten voor elf- tot vijftienjarigen worden georganiseerd. Zo hoeft IVN niet zelf een structuur op te zetten. “Lokale IVN-afdelingen kunnen er natuuractiviteiten inbrengen die dan wel een stoer karakter moeten hebben. Zoals spoorzoeken of eetbare planten zoeken.”

dezelfde belangen Gezamenlijke activiteiten voor jongeren betreffen nu nog vooral excursies en natuurbeheer. Maar er is volgens Fedde Boersma zoveel meer mogelijk. “De angst bestaat dat samenwerking teveel tijd kost. Maar het biedt juist kansen en mogelijkheden. De wil is er landelijk wel, maar de organisaties kunnen het niet van bovenaf opleggen. Lokale afdelingen moeten zelf contacten leggen, beide kanten op. Educatie door IVN kan heel leuk zijn en het vermengt zich goed met beleving: een braakbal uitpluizen, vogelkastjes maken, wildtochten… We hebben dezelfde doelgroep en dezelfde belangen. Het is niet de bedoeling dat we als organisatie steeds meer op elkaar gaan lijken. Maar door elkaar aan te vullen, kunnen we elkaar wel versterken.” Meer weten? Kijk op www.scouting.nl en www.in2nature.nl Tekst: Chantal Overgaauw Foto’s: Johan van der Wielen

MENS & NATUUR - ZOMER 2010 - 19


Nieuws d l e v t ‘ uit 4 pagina’s met nieuws voor IVN’ers. Verzameld en geschreven door beroepskrachten, correspondenten en andere vrijwilligers.

Excursie KNMI

Op 13 maart namen twintig IVN’ers deel aan een excursie bij het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) in De Bilt. Remco den Besten, directeur sector Weer van het KNMI vertelde over het werkterrein van een meteoroloog en gaf een rondleiding over het terrein. De vrijwilligers kregen de excursie aangeboden door deelname van Natuurwerk Utrecht aan Beursvloer De Bilt, een evenement waarbij bedrijven, scholen, verenigingen, stichtingen, vrijwilligersorganisaties, serviceclubs, gemeente en raadsleden elkaar ontmoeten en matches maken. Meer informatie: www.samenvoorbetrokkenondernemen.nl

Vroege Vogels staat stil bij 50 jaar IVN Natuuren milieueducatie

De Zomer van WoesteLand

Dansen op de beat van de natuur, oude ambachten in ere herstellen, de verlokkingen van de natuur bestuderen in de Oostvaardersplassen of vele grenzen oversteken naar Dimzeni… Ben jij tussen de 12 en 30 jaar oud, en wil je deze zomer met WoesteLand mee op avontuur in de natuur? Meld je dan aan op www. woesteland.nl

20 - MENS & NATUUR - zomer 2010

Op 21 mei bestond IVN officieel 50 jaar. Het VARA-radioprogramma Vroege Vogels stond daarbij stil op zondag 23 mei. IVNNatuurgidsen Ton Lommers en Nicole van Gans lieten Andrea en Menno live in de uitzending horen hoe ze mensen mee de natuur in nemen. Het motto van de vereniging is om mensen de natuur te laten beleven. ‘Wij zijn geen museumgidsen die zelf voortdurend aan het woord zijn. We vinden het leuk om mensen zelf te laten nadenken en daarom stellen wij hen juist vragen. Zoals: hoe zie je dat deze bloem in bloei staat?’, vertelt Ton Lommers. Beluister de uitzending via: http:// player.omroep.nl/?aflID=11009293


Werk-doe-dag jeugd en jongeren 25 september 2010

Op zaterdag 25 september 2010 wordt in het Drenthse Norg een werk-doe-dag voor jeugd en jongeren gehouden. Alle natuur- en milieuvrijwilligers die geïnteresseerd in de doelgroep jeugd & jongeren zijn uitgenodigd. Naast een plenair gedeelte over maatschappelijke stages, communicatie, multimedia en samenwerking met andere maatschappelijke organisaties, is er een inloop- en informatiemarkt met boeken, activiteiten, methoden en ander jeugdmateriaal. Ook zijn er workshops over een Nachtactiviteit, GPS-PDA-tocht, Wonderweb en een Nature Dropping. Meer informatie: www.ivn.nl/drenthe

Duurzame Dinsdag IVN Brunssum maakt broedstoof voor het vliegend hert

De flora & fauna werkgroep van IVN Brunssum & Onderbanken heeft in april een broedstoof aangelegd voor het vliegend hert in Bingelrade. Bij het maken van de broedstoof heeft de werkgroep de natuurlijke habitat van het vliegend hert in ei en larve stadium nagebootst. Kijk voor meer informatie op www.ivn-brunssum-onderbanken.nl

Op 7 september 2010 is het alweer voor de twaalfde keer Duurzame Dinsdag, de dag dat de samenleving met antwoorden komt. Op die dag ontvangt demissionair minister Verburg (LNV) het Duurzame Koffertje en onderscheidt demissionair minister Huizinga (VROM) een aantal individuen met een Duurzaam Lintje. Voor meer informatie over Duurzame Dinsdag zie: www.duurzamedinsdag.nl. Ook kan je hier iemand voordragen voor een Duurzaam Lintje.

10 jaar ‘Zorg voor de Natuur’ in Veenendaal Fiets een rondje IVN en Staatsbosbeheer werken in Veenendaal al tien jaar samen aan het project ‘Zorg voor de Natuur’, waarbij scholen een stuk natuur adopteren. De scholen krijgen lespakketten waar alle groepen in en rond de school mee aan de slag kunnen. De hoogste groepen doen ’s winters beheers- en onderhoudswerk in de natuur en komen in mei opnieuw in het gebied om te kijken wat er leeft en groeit. Onder leiding van boswachter Jelle Bais en de scholenwerkgroep van IVN Veenendaal gaan dit jaar negen groepen basisschoolleerlingen met het project aan de slag. Meer informatie: www.ivnveenendaal-rhenen.nl

IVN Jeugd-Doedag 2010

Op zaterdag 20 maart vond op Landgoed Oostbroek in De Bilt de IVN Jeugd-Doedag 2010 plaats. De dag werd georganiseerd door de gezamenlijke IVN-consulentschappen Noord- en Zuid-Holland, Flevoland, Utrecht en Gelderland en was bedoeld voor schoolgidsen, natuurouders, jeugdbegeleiders en IVN-leden die actief zijn met kinderen en natuur. Thema van de dag was: ‘Aan de slag met jeugd, hoe doe je dat?’ Ruim 70 deelnemers gingen met het thema aan de slag in de workshops ‘Verhalend ontwerpen’, ‘Natuurbeleving’, ‘GPS en PDA’s’ en ‘Het opzetten van een eigen jeugdwerkgroep: wat komt daar allemaal bij kijken’. Kijk voor de hand-outs op www.mijnivn.nl

met een pontje

De provincie Zeeland heeft 2010 uitgeroepen tot Jaar van de Fiets. Door de inzet van pontjes is fietsen in Zeeland de laatste jaren nog aantrekkelijker geworden. Dit jaar sluiten 19 pontjes aan op het provinciebrede fietsknooppuntennet. Het seizoen loopt van mei tot en met september, maar vooral in juli en augustus zijn veel overtochten mogelijk, bijvoorbeeld van Kamperland naar Zierikzee of van Yerseke naar Gorishoek. Meer informatie: www.rondjepontje.nl. De vaartijden zijn ook te vinden in de Almanak van de Zeeuwse pontjes 2010, verkrijgbaar bij de VVV of te bestellen op www.promotiezeelanddelta.nl.

MENS & NATUUR - zomer 2010 - 21


Nieuws g n i g i n e Ver Bewaargidsje Scharrelkids Begin september brengt IVN in samenwerking met de tijdschriften Ook en Groter Groeien het gidsje Scharrelkids uit. Scharrelkids is een bewaargidsje van ongeveer 50 pagina’s vol tips voor (groot)ouders om hun (klein)kinderen de natuur te laten beleven. Het gidsje is geschreven door ­Nicole van Gans die eerder voor IVN de informatiegids Natuur en Gezondheid ­samenstelde. Het gidsje leent zich er goed voor om het thema ‘kind en natuur’ onder de aandacht te brengen binnen onze netwerken en daarbij ook IVN zichtbaar te maken. Alle afdelingen zijn hierover geïnformeerd.

Ansichtkaart ‘Met IVN de natuur in… dan zie je meer!’ Afdelingen kunnen bij ledenwervingsactiviteiten gebruik maken van een wervingskaart. De ansichtkaart is te downloaden in MijnIVN en kan gedrukt worden bij een eigen drukker of copyshop.

District Drenthe nieuwe stijl Natuurgidsencursussen Op de algemene ledenvergadering van 20 mei 2010 in Assen, is besloten dat IVN-district Drenthe als vereniging ophoudt te bestaan. De verbinding tussen de afdelingen blijft behouden, net als de districtsdag die jaarlijks georganiseerd zal worden met het consulentschap. De jaarlijkse NME-subsidie bij de provincie vanuit de afdelingen wordt gecoördineerd door de afdeling die ook de districtsdag organiseert. Verder komt er een klankbordgroep die een paar keer per jaar onderwerpen bespreekt met de vrijwilligersconsulent en een elektronische nieuwsbrief. De organisatie van de weidevogelsubsidie wordt ondergebracht bij Landschapsbeheer Drenthe. Tot slot komt er een bestuurdersoverleg met afgevaardigden van alle afdelingen in de vrijwilligersconsulent. Meer informatie: www.ivn.nl/drenthe

in Drenthe

De IVN-afdelingen Roden, Assen, Zuidlaren en Vries werken samen met IVN Consulentschap Drenthe aan de voorbereiding van twee Natuurgidsencursussen ‘op maat’. Het landelijke IVN Cursushuis heeft lesmateriaal ontwikkeld dat IVN-afdelingen naar behoefte kunnen invullen. Omdat er bij IVN Assen vraag is naar jeugdbegeleiders, wordt daar tijdens de Natuurgidsencursus aandacht besteed aan jeugdactiviteiten, leeftijdsdifferentiatie, communicatie, competenties voor jeugdbegeleiders en werving. Meer informatie: Marit Stokkentreeff, m.stokkentreeff@ivn.nl

Promoboekje ‘Aan de slag met biodiversiteit’ In het kader van het ‘Jaar van de Biodiversiteit’ is een boekje met vijf tips gemaakt. Dit boekje kan worden uitgedeeld aan excursiedeelnemers, bezoekers of tijdens evenementen. Alle afdelingen hebben eenmalig 150 boekjes gratis ontvangen. De boekjes kunnen per 100 stuks besteld worden via ivn@ivn.nl. Prijs: €10 per 100 boekjes, inclusief verzendkosten.

22 - MENS & NATUUR - zomer 2010


Zeeuwse IVN-ledendag 25 september 2010 Fort Rammekens bij Ritthem op Walcheren is op zaterdag 25 september 2010 het podium voor de Zeeuwse IVN-ledendag 2010. Een dag met mogelijkheid om kennis te maken en om oude banden aan te halen. Er zijn rondleidingen door kazematten en bastions en in het omliggende natuurgebied. Ook zijn er groene attracties zodat de deelnemers van activiteit naar activiteit kunnen overstappen: ‘De Groene Carrousel’. De dag begint rond 10.00 uur en loopt uit tot tegen de avond.

Landelijke IVN-dag op 20 november

Op 20 november vindt de landelijke IVN-dag plaats bij ‘Beeld en Geluid’ en het Goois Natuurreservaat in Hilversum. De dag is bedoeld voor leden, donateurs en beroepskrachten. Tijdens het ochtendprogramma wordt aandacht besteed aan het 50-jarig bestaan van IVN, jubilerende afdelingen en leden. ’s Middags zijn er excursies met IVN Gooi en omstreken naar ecoduct De Zanderij. Er is volop gelegenheid om elkaar te ontmoeten en kennis uit te wisselen. Op dit moment wordt er gewerkt aan de verdere invulling van het programma. Na de zomer volgt meer informatie via de website, Mens&Natuur en de afdelingen. Reserveer deze dag vast in je agenda!

Beleef Buiten... Met dit motto stelt de Groene Maand natuurbeleving centraal. Dit jaar geen specifiek thema, maar op brede wijze aandacht voor de natuur. En dat komt goed uit! Want er valt in 2010 veel te beleven. Het is het jaar van de Biodiversiteit en daar wordt op diverse manieren bij stil gestaan. Maar ook is het een jubileumjaar. IVN bestaat 50 jaar en organiseert op 28 september een jubileumconferentie ‘Ieder kind heeft recht op natuur’. Uiteraard organiseren veel afdelingen het hele jaar door al leuke kinderactiviteiten, zoals slootje scheppen, op zoek naar bodemdiertjes, natuurfotografie voor kinderen etc. Tijdens de Groene Maand willen we deze activiteiten extra zichtbaar maken dus meld ze aan! Net als vorig jaar worden alle activiteiten van IVN-afdelingen op www.ivn.nl automatisch gekopieerd naar de activiteitenkalender van de Groene Maand website. Hier hoef je niets voor te doen. Maak je geen gebruik van het IVN-CMS? Vraag dan een login aan via de website (menu: Groene Maand - Aanmelden).

Reacties artikel Gerda Verburg Het artikel over biodiversiteit met Minister Verburg in het voorjaarsnummer van Mens en Natuur heeft nogal wat stof doen opwaaien. Lees reacties op dit artikel in het forum van MijnIVN.

Samenwerking IVN & Vivara

Lokaal werken veel IVN-afdelingen samen met Vivara Natuurbeschermingsproducten. IVN en Vivara geven deze samenwerking nu landelijk vorm. Eerste aanzet daarvan was het gezamenlijk organiseren van een prijsvraag in het boekje ‘Aan de slag met biodiversiteit’. Afdelingen ontvangen binnenkort meer informatie over wat deze samenwerking voor ze kan betekenen. Houd ook de website www.ivn.nl in de gaten.

Placemats 50 jaar IVN Speciaal voor het jubileumjaar maakt Tringa Paintings deze jubileum-placemats. Afdelingen kunnen de placemats per 1000 stuks bestellen voor €50,- exclusief BTW. Meer informatie en bestellen op: www.tringa-paintings.nl

MENS & NATUUR - zomer 2010 - 23


Natuur s w u e i N Tekst: PAUL BÖHRE en Gemma Venhuizen

Foto: Markus Varesvuo

Vraag&Antwoord

Een koekoek lijkt verdacht veel op een sperwer. Is daar een speciale reden voor? Olivier Vollemans, Maarssen Antwoord: Grappig genoeg dachten mensen vroeger dat een koekoek ’s winters veranderde in een sperwer. Niet zo vreemd als je je bedenkt dat men in die tijd simpelweg niet wist dat koekoeken, net als andere trekvogels, naar het zuiden trokken om in het voorjaar weer terug te keren. De overeenkomsten tussen beide vogels zijn inderdaad verbluffend groot: beide hebben knalgele ogen, overwegend grijze kleur, de zwartgestreepte onderdelen, lange staart. Ook andere vogels zien een koekoek soms voor een sperwer aan, en raken dan in paniek. Er zijn inderdaad aanwijzingen dat de koekoek op zo’n moment gebruikt maakt van de verwarring onder vogels door goed te kijken waar bijvoorbeeld de graspiepers vandaan komen als ze achter haar aan komen vliegen. Daar zit dan natuurlijk vaak het nest.

24 - MENS & NATUUR - zomer 2010

Daglicht zonder stroom

In een vorig nummer van Mens & Natuur stond een advertentie van Solatube. ‘Waarom zou u de lamp aandoen als het met Solatube kan?’ was de vraag op die pagina. Het riep bij veel lezers vragen op. Wie naar de website van Solatube (www. solatube.nl) gaat krijgt het antwoord. Omdat via een kleine lichtkoepel en een slim (buizen)systeem het daglicht naar binnen valt, lijkt de zon te schijnen. Zelfs in de donkerste kamer. Geen stopcontact, geen energieverbruik en toch licht! Richting 10.10 misschien een goed idee?

Schepnet voor reptielenonderzoek

IVN heeft voor alle vrijwilligers een vrijstelling gekregen voor het vissen met een schepnet. Volgens de visserijwet van het LNV is een schepnet een verboden vangtuig, maar voor vrijwilligers van de stichting is een ontheffing verkregen. Ook hebben de vrijwilligers geen visakte nodig om te inventariseren. Wel moet altijd toestemming worden gevraagd aan een terreinbeheerder. Stichting Ravon heeft een gedragscode voor het gebruik van de schepnetten opgesteld, waaraan vrijwilligers zich dienen te houden. Bron: Ravon


10 procent besparen Naar Brits voorbeeld begint het radioprogramma Vroege Vogels met het initiatief 10:10, oftewel 10 procent minder CO­2-uitstoot in 2010. Thuis, op school, op het werk, in de voetbalvereniging, als gemeentebestuur: allemaal en overal. Op 10 oktober (10-10-’10) stappen de makers naar onze politieke leiders met de boodschap ‘wij hebben onze daad gesteld, nu is de beurt aan jullie!’ Iedereen die zich aansluit belooft dit jaar minimaal 10% te besparen op zijn CO2-uitstoot. Meedoen? Kijk op www.vroegevogels.nl!

Wroeten voor een grotere biodiversiteit

Met hun gewroet lijken ze soms verwoestend te werk te gaan, maar in feite kunnen wilde zwijnen juist een positief effect hebben op de Nederlandse biodiversiteit. Biologen Stefan Vreugdenhil en Erwin van Maanen hebben ontdekt dat het woelgedrag van zwijnen kan leiden tot een natuurlijker bosecosysteem. 2010 is door de Zoogdiervereniging uitgeroepen tot het Jaar van het Wild Zwijn en is ook het Jaar van de Biodiversiteit. Die twee blijken dus prima samen te gaan! Wanneer zwijnen in bosgrond en grasland wroeten, zorgen ze voor beluchting van de bodem en daarmee voor een versnelde afbraak van organisch materiaal. Op lange termijn leidt dit tot een grotere biodiversiteit. In Nederlandse bossen lijkt de toename in biodiversiteit juist te verstarren, dus het wild zwijn is meer dan welkom. De onderzoekers menen dat wilde zwijnen net als andere grazers zorgen voor een natuurlijk mozaïekbeheer. Niet overal zijn de zwijnen welkom; voor kwetsbare vegetaties en zeldzame diersoorten als vliegend hert, noordse woelmuis, korhoen en mogelijk ook hazelmuis kan hun aanwezigheid schadelijk werken. Dit kan worden voorkomen door rasters om kwetsbare vegetatie te plaatsen of lokaal de omvang van de zwijnenpopulatie te beperken.

Musea verzamelen stuifmeel voor bijenonderzoek

Bron: Zoogdiervereniging

Al gehoord van de Aglais io of de Aricia agestis? Zo niet, dan is dat niet verwonderlijk: deze wetenschappelijke vlindernamen zijn namelijk net nieuw. Toch betreft het geen nieuwe soorten: het gaat om de dagpauwoog en het bruin blauwtje. De nieuwe namen zijn het gevolg van nieuwe inzichten binnen wetenschappelijk onderzoek. Sommige vlindersoorten blijken tot een ander geslacht te horen dan werd gedacht en daardoor verandert het eerste deel van de naam, zoals bij de dagpauwoog blauw bruintje het geval is. Het groot dikkopje veranderde juist van soortnaam en heet nu officieel Ochlodes sylvanus in plaats van Ochlodes faunus – de twee namen waren de laatste jaren allebei in omloop. Het toekennen van wetenschappelijke namen berust op een heel stelsel aan regels; in principe mag een eenmaal gegeven naam niet meer veranderd worden, tenzij het een fout betreft. De Zweedse bioloog Linnaeus bedacht het tweeledige Latijnse namenstelsel drie eeuwen geleden. De namen worden altijd cursief geschreven en bestaan uit twee delen: een geslachtsnaam, die met een hoofdletter begint, gevolgd door een soortnaam. Bron: de Vlinderstichting

Foto: Albert Vliegenthart

Oude vlinders, nieuwe namen

Musea in Nederland gaan hun oude collecties afstoffen in de hoop oud stuifmeel te vinden. Het onderzoek gaat uit van het Wageningse Alterra en de Leidse stichting EIS (European Invertebrate Survey). Door het afstoffen hopen de wetenschappers te achterhalen of de bijensterfte van de afgelopen jaren is veroorzaakt door wijzigingen in vegetatie en landschap. Het vermoeden is namelijk dat bijen vroeger vooral voedsel haalden bij planten die nu zeldzaam zijn; stuifmeelonderzoek moet dit bevestigen. Twee jaar gelden vond een soortgelijk onderzoek plaats: toen werden museumcollecties geïnspecteerd op stuifmeel dat aan de pootjes van opgezette hommels kleefde, in verband met een afname van het aantal hommels. Uit de inspectie bleek dat de klaver, een belangrijke plant voor hommels, een eeuw geleden veel vaker voorkwam dan tegenwoordig. Het onderzoek maakt deel uit van een groter geheel. Afgelopen jaar heeft LNV een miljoen euro beschikbaar gesteld om de oorzaken van de alarmerende afname van het aantal bijen te achterhalen. Het Nederlands Centrum voor Bijenonderzoek (NCB) gaat bij imkers inventariseren hoe groot de sterfte in de bijenhouderij is, terwijl ecologen de afname van wilde bijen in kaart proberen te brengen. Vooralsnog zijn er twee hypotheses rondom de bijensterfte: sommige onderzoekers wijzen de schadelijke Varroa-mijt aan als ziektebron, anderen zien de hoge concentratie pesticiden in de natuur als boosdoener. Bron: Alterra

MENS & NATUUR - zomer 2010 - 25


Dat Thomas van Slobbe (53) directeur van de Stichting wAarde nog aan werken toekomt, is een klein wonder. Vanuit zijn hooggelegen werkkamer heeft hij een riant uitzicht over de wonderschone natuur bij Beek-Ubbergen (vlakbij Nijmegen). Misschien gaat hij daarom tijdens het gesprek wel met z’n rug naar het raam toe zitten. Van Slobbe praat vlot en duidelijk. Hij is zeer bedreven in het bedenken van nieuwe woorden en uitdrukkingen; je leest er een paar in het volgende interview.

n a a n e g a r v 0 1

Thomas van Slobbe

CV Thomas van Slobbe

Drs. Thomas van Slobbe (1957) is ecoloog, perceptiemanager en algemeen directeur van Stichting wAarde, een denktank binnen de natuur- en milieubeweging. Hij heeft - onder meer - aan de wieg gestaan van de terugkeer van de vlechtheg als karakteristiek landschapselement in Nederland en is hij initiatiefnemer van de coalitie ‘jongeren en natuur als nationale uitdaging’. Is auteur van een groot aantal boeken, waaronder ‘De toekomst is al onder ons’, ‘Atlas van het Nederlandse weidegevoel’ en ‘Dagboek van een Lege Plek’. Heeft onder pseudoniem ‘Ruben van Dijk’ diverse eco-thrillers geschreven, waaronder ‘GRAAN’ (AWBruna 2010). Is gastdocent aan de Radboud Universiteit Nijmegen en lid van de Kenniskamer Natuur en Landschap van het ministerie van LNV. Is onlangs door Dagblad Trouw uitgeroepen tot één van de 100 meest invloedrijke Nederlanders op milieugebied.

26 - MENS & NATUUR - zomer 2010

als je op een familiefeestje bent en iemand 1 vraagt: “thomas wat doe jij eigenlijk voor werk?” wat zeg je dan? Na wat nadenken: “Dan zeg ik dat ik bij de natuurbeweging werk. Ik houd me bezig met wat mensen aan de natuur hebben en zouden kunnen hebben. Vroeger was natuur vanzelfsprekend in ieder mensenleven. Nu niet meer. Veel jongeren groeien in grote steden op, tussen nieuwbouwwijken en computers. Ze hebben niets met natuur en weten niet eens wat ze missen.”

2kun je wat voorbeelden noemen?

“Het wegvallen van die ‘vanzelfsprekende’ relatie tussen mensen en natuur heeft nogal wat gevolgen. Het leidt tot spanningen, vervreemding, verveling, ziektes en - in toenemende mate - tot oververhitting van de maatschappij. Wij kijken daarom naar kinken in de kabels tussen mens en natuur. We geven gevraagd en ongevraagd adviezen aan ministeries, natuurorganisaties, provincies en gemeenten. We zijn bijvoorbeeld bezig te bekijken én in de praktijk te brengen hoe je jongeren en natuur beter aan elkaar kunt koppelen dan nu gebeurt.”


je noemt de stichting wAarde een 3 ‘denktank’. Wat is het beste en praktisch uitgevoerde idee dat ooit uit jouw tank is gekomen?

“Wij hebben de discussie aangezwengeld voor minder verbodsborden in de natuur. Waarom mag je op veel plekken volgens teksten op borden: ’s nachts de natuur niet betreden, waarom mag je niet van het pad af als je vuurvliegjes verderop wilt bekijken. Die bordjes scheppen een vaak nodeloze afstand tussen mensen en de van oorsprong ‘vrije’ natuur. Gelukkig zijn veel van die bordjes inmiddels weggehaald.”

draag je goedlopende initiatieven 4 waarom over aan anderen?

“We treden terug als anderen onze initiatieven overnemen. We hebben hier vijf mensen aan het werk en daar omheen een pool van deskundigen die met ons meedenken. Met die groep blijven we ons continue vernieuwen, maar dan kunnen we dus nooit zelf voor langere termijn alles zelf blijven uitvoeren. Wij hebben bijvoorbeeld ‘vlechtheggen’ teruggebracht in Nederland (en ook het woord verzonnen zegt Van Slobbe trots). Dat zijn heggen die vroeger op de plekken stonden waar nu meestal prikkeldraad staat. Wij hebben de vlechtheg in ere hersteld en ook mensen getraind in het maken van dergelijke prikkeldraad vervangers. Overheden en natuurorganisaties dragen de herintroductie van de vlechtheg in het Nederlandse landschap nu verder.”

betaalt de rekeningen voor al dat 5wie prachtwerk?

“Wij krijgen projectsubsidies van de ministeries voor LNV en VROM. Particulieren, goede doelen als het VSB fonds en de Stichting Doen en soms bedrijven helpen ons ook financieel. Wij zijn een kleine organisatie met een bescheiden omzet. Dat scheelt.”

milieuclubs vergrijzen. hoe bereiken 6veel jullie jongeren?

“Jongeren hebben niks met de natuur, wordt vaak gezegd. Maar uit de vele straatgesprekken en kroeginterviews die we overal met hen houden blijkt dat ze frisse lucht, vrijheid, ruimte en sport wel degelijk belangrijk vinden. Dat willen wij graag doorvertaald zien in beleid. Zo maken wij ons sterk voor toegankelijke, volkomen regelvrije natuurgebieden rond alle grote steden. Daar is het niet zo erg als er eens een tak van een boom afbreekt. In Nederland is elke vierkante meter bestemd voor iets. Maar wij zijn van het ‘ontstemmen’. Minder regels. Laat maar even. Minder daadkracht en meer ‘laatkracht’. Dus een terugkeer naar wat natuurlijke wildheid. Die is gezond en moet je, zeker ook bij jongeren, niet onderdrukken. Het is een natuurlijk onderdeel van het leven.”

groene hangplek

thomas van slobbe is ook de man die in 8 2004 het ‘smulbos’ bedacht. In dat bos, met veel vruchten- en notenbomen, zouden

nieuwe nederlanders zich thuis moeten voelen. Hoe is het met het smulbos in 2010?

“We hoorden zowel van nieuwe als van heel veel ‘oude’ Nederlanders dat ze het raar vinden dat je hier in de natuur niet van het pad af mag om tamme kastanjes te rapen en bramen te plukken bijvoorbeeld. Steeds meer mensen verbaasden zich over onze ‘kijknatuur’. Inmiddels zien we op steeds meer plekken in de natuur fruitbomen en bessenstruiken en andere eetbare gewassen terugkomen. Dus de introductie van dat begrip ‘smulbos’ heeft wel gewerkt. We hebben zelf ook een boek uitgegeven: ‘Lekker landschap, smullen van bos en veld. Met verrassende recepten uit de natuur voor bijvoorbeeld bonte bloemensalade met viooltjes, bramenparfait met beukennootjes, daslook met roomkaas en natuurlijk ook de brandnetelsoep en Eikeltjeskoffie.”

en heeft het resultaat. krijgen jongeren 9 en nieuwe nederlanders meer interesse in de natuur. natuur in nederland is toch vooral voor witte veertig plussers?

“Natuur is voor iedereen! Wij hebben de wAardebon voor inburgeringcursussen geïntroduceerd. Alle instellingen die dergelijke cursussen verzorgen kunnen kosteloos gebruik maken van de wAardebon en een op maat georganiseerde excursie in een natuurgebied in eigen regio aanvragen. Dat gebeurt op een aantal plaatsen in samenwerking met IVN. Een groot succes. Als we zo’n excursie gemaakt hebben zie je vaak dat de gezinnen van nieuwe Nederlanders een paar weken later gezamenlijk de natuur in gaan om te picknicken.”

word je niet voor gek verklaard met dat word je er nooit eens moe van altijd 7 idee van: laat maar, natuurlijke wildheid 10 maar met zo’n ‘braaf’ onderwerp bezig is heel belangrijk? te zijn? “Dat idee vindt steeds meer weerklank. Iedereen voelt zich verstikt door overdreven regelneverij, ook bij overheden, bij ambtenaren. En als jongeren niks met natuur hebben dan krijgen hun kinderen daar later van huis uit ook niks van mee. Dat moeten we zien te voorkomen. Daar ligt een belangrijke taak voor ons allen maar zeker ook voor natuurorganisaties.”

“Nee, helemaal niet. Natuur is niet braaf; maar woest en wild, angstwekkend mooi, helend en fascinerend, allemaal tegelijkertijd! Je moet soms wel wat geduld hebben. Neem het idee van ‘het Smulbos’. Dat heeft veel los gemaakt en heeft ook effect gehad. Stichting wAarde is een klein clubje, maar we hebben redelijk veel invloed.” Tekst: Kor Al Foto’s: Stichting wAarde

MENS & NATUUR - zomer 2010 - 27


Actiekor ting voor IVN-leden

Rupsen horen poepen

ACTIEBON

Ga eens bladdansen, doe een knoppentocht of voer een gesprek met een sprinkhaan. Deze en vele andere doe-ideeën staan in ‘Rupsen horen poepen’. Auteur Jeanette Boogmans laat in deze praktijkgids zien hoe je kinderen natuur kunt laten beleven aan de hand van zes zintuigen. De werkvormen zijn niet-alledaags: neem eens een bladerdouche, doe de hagedissenkronkel of vorm een stiltegordijn. Met de vele tips kunnen kinderen op verkenningstocht in een bos of sloot, maar ook gewoon in de achtertuin. De groepsactiviteiten zijn uiteenlopend, van een specht lokken met een steentje, rock ’n rollen met alikruiken tot luisteren naar het overdonderende geluid van poepende rupsen.

Twee

aan­bieding

en

Een kleurrijk boek, boordevol ideeën, verbazingwekkende feitjes en prachtige natuurfoto’s. Nieuwsgierige kinderen die het niet erg vinden om een beetje vies te worden zullen er veel van opsteken.

Lezers van Mens en Natuur profiteren nu van een tijdelijke actie voor dit boek. Tegen inlevering van deze bon bij de boekhandel krijgt u € 7,- korting op Rupsen horen poepen. U betaalt dus geen € 29,95 (boekhandelprijs) maar € 22,95. ISBN 978 90 5011 325 0 Deze actie is geldig vanaf 15 juli t/m 15 september 2010. Actienummer 901-78115

g in v ij r h sc in e v ie ect ll co ij b Speciale kor ting

Leer roofvogels en uilen kennen! Veel IVN’ers hebben de afgelopen jaren de cursussen ‘Vogels om het Huis’ en ‘Vogels in Natuurgebieden’ gevolgd. Nico de Haan van Vogelkijkcentrum Nederland heeft, geassisteerd door enkele leerkrachten, een nieuwe internetcursus ontwikkeld over de roofvogels

en uilen van Europa. De cursus is in het eerste jaar al door bijna duizend cursisten gevolgd die elke week een les in hun e-mailbus kregen. IVN-leden kunnen nu gezamenlijk inschrijven tegen een sterk gereduceerd tarief. De kosten bedragen € 60 voor 36 lessen. De lessen zijn ook geschikt als ondersteuning van bestaande IVN-cursussen. Speciaal voor deze cursus heeft Elwin van der Kolk een serie prachtige illustraties gemaakt. In de cursus zijn veel beeldfragmenten en verwijzingen opgenomen naar relevante websites. De geluiden en vogelfilmpjes blijven ook in de toekomst beschikbaar. Meld je aan voor deze speciale actie en vraag een gratis proefles aan op www.vogelkijkcentrum.nl/ivn Deze aanbieding is geldig tot uiterlijk maandag 1 september 2010. Betaling vindt plaats na ontvangst van de eerste les, die vanaf donderdag 9 september verzonden wordt.

28 - MENS & NATUUR - zomer 2010


Natuurboeken bij uitgeverij Boom Bijzondere bomen in Nederland 250 verhalen De Bomenstichting ISBN 9789085069348 | Gebonden | Geïllustreerd, in kleur| 408 blz. | c 39,50 Overal in Nederland staan monumentale bomen: mooie, bijzondere en soms zeldzame bomen die sinds mensenheugenis een plein of laan domineren en vaak omgeven zijn met verhalen. Dit boek vertelt hun rijke geschiedenis. De redactie bestaat uit Frank Moens (vertegenwoordiger Bomenstichting), Jeroen Philippona, Han van Meegeren, Leo Goudzwaard, Bert Maes en Girbe Buist. Zij zijn vooral liefhebber en elk op hun eigen wijze betrokken bij het onderwerp. ‘Dat Nederland ontelbare reuzen rijk is wordt duidelijk uit het prachtig geïllustreerde boek Bijzondere bomen in Nederland. 250 Verhalen’. Lies Schut in De Telegraaf

Het bedwongen bos Nederlanders & hun natuur Dik van der Meulen ISBN 9789085067047 | Paperback | Geïllustreerd | 400 blz. | c 24,50 Niets is zo veranderlijk als de Nederlandse natuur; zij verandert mee met de menselijke behoeften. Dat we nog eens voor ons plezier naar hazen en herten zouden kijken zonder ze dood te schieten, was eeuwenlang ondenkbaar. Het bedwongen bos gaat over de Nederlanders en hun natuur, van de oertijd

tot vandaag.

Over de auteur Dik van der Meulen publiceerde in 2005 Oude en nieuwe Maya’s, een reisverslag. In 2003 won hij de AKO Literatuurprijs voor de biografie Multatuli, leven en werk van Eduard Douwes Dekker. ‘Dik van de Meulen brengt de opzienbarende veranderingen in het doen

Nederlanders over de natuur in beeld’. Trouw

en denken van

Inheemse bomen en struiken in Nederland en Vlaanderen Herkenning, verspreiding, geschiedenis en gebruik Bert Maes e.a. ISBN 9789085061762 | Gebonden | Rijk geïllustreerd, in kleur | 376 blz.

| c 37,50

vijftien jaar onderInheemse bomen en struiken in Nederland en Vlaanderen is het resultaat van Natuurbeheer en w, Landbou van e ministeri zoek, verricht in opdracht van het Nederlandse is niet alleen Het en. Vlaander in Bos en Natuur voor ap Agentsch het en Voedselkwaliteit fhebbers. natuurlie vele de voor ook zeker maar bedoeld voor deskundigen op dit terrein, Eindredacteur Bert Aan dit boek werkten zeven auteurs uit Nederland en Vlaanderen mee. rten. boomsoo e Maes is specialist op het gebied van inheems

| www.uitgeverijboom.nl Mense en natuur_advertentie.indd 1

09-06-10 15:21


… n i r e i H Noordwest-Overijssel Vroeger werd er in Nationaal Park ‘De Weerribben’ veen uit het water getrokken om turf te maken. Nu bepalen rietlanden de aanblik van het landschap en leven er tussen weren en ribben tal van moerasbewoners, watervogels en insecten. Wie meer wil weten over dit gebied, kan meevaren op de Kuunder punter, een zeilvoerende houten zeepunter uit 1912. ‘Een belevenis’, aldus Jan Mast, één van de schippers. ‘We varen met een fluisterstille motor, maar zodra er wind staat hijsen we de zeilen. Deelnemers mogen tijdens de excursie bruggetjes bedienen en het roer overnemen van de schipper. Een IVN-Natuurgids en de schipper vertellen over het ontstaan van het gebied en de flora en fauna. Onderweg kunnen deelnemers aan wal stampend en springend het veen ervaren en naar planten kijken. Stichting Kuinre in Promotie kocht de Kuunder punter KU-11 in 1990 met subsidies en giften van de lokale bevolking. De boot wordt onderhouden door een groep enthousiaste vrijwilligers. Eén van de schippers was nauw betrokken bij IVN. Zo ontstond het idee om samen vaarexcursies te organiseren. En met succes, zo blijkt: ‘Vanuit de vaste ligplaats in Ossenzijl worden al tientallen jaren excursies gevaren. Gasten komen regelmatig terug om met familie, vrienden of collega’s een tochtje te varen’, aldus Mast. Ook meevaren? Dat kan in de zomermaanden bijna elk weekend. Kijk voor meer informatie op www.ivn.nl/nwoverijssel

30 - MENS & NATUUR - ZOMER 2010


Mariska Thieme-Schrever

Zo houd je kinderen vast Mensen willen graag kennis vergaren, zo ook natuurliefhebbers. Als een natuurgids zich goed voorbereidt en leuke anekdotes weet te vertellen, onthouden de aanwezigen beter wat er gezegd wordt. Ze stellen talloze vragen en vertellen vervolgens uitgebreid over hun eigen ervaringen. Bij excursies voor kinderen gaat het er heel anders aan toe. Daar is sfeer belangrijk, bijna belangrijker dan de daadwerkelijke natuurbeleving. Is er een ‘klik’ met de gids en de rest van de groep, dan is de kans groter dat de kinderen nog eens terugkomen in de natuur. De natuurgids kan kinderen enthousiast maken door zijn eigen enthousiasme over te brengen. Daar waar nodig kan hij eventuele angst voor de natuur verminderen of zelfs geheel wegnemen. Een goede sfeer creëert ruimte om vragen te stellen, laagdrempelig met elkaar om te gaan en samen te werken. Weetje: Over het algemeen heb je als gids meer kennis over natuur en milieu in huis dan je jonge publiek. Maar wees je ervan bewust dat wanneer je ze als een zwerm bijen bestookt met informatie, zij op de vlucht zullen slaan! Kinderen die zelf een ontdekking doen, zullen hier trots op zijn en zich later dit moment blijven herinneren. Probeer kinderen daarom uit te dagen en geef ze de vrijheid om zelf op ontdekkingstocht te gaan. Hun nieuwsgierigheid wordt dan vanzelf aangewakkerd. ‘Mariska Thieme-Schrever is IVN-Natuurgids en schrijfster van de educatieve reeks kinderboekjes ‘Uurtje Natuur’. In deze Mens & Natuur schrijft ze een column over het betrekken van kinderen bij natuur.’

colofon Mens&Natuur Uitgave van IVN Nederland 61ste jaargang – nummer 2 zomer 2010 Postbus 20123 1000 HC Amsterdam E-mail: mens&natuur@ivn.nl www.ivn.nl/mens&natuur Redactie Inez de Jong (hoofdredactie), Kor Al, Monique de Boer, Paul Böhre, Anne-Marie Kirch, Kees Loogman, Lude Mansens, Mathilde van Ravensberg Medewerkers aan dit nummer: Rob van de Bor, Johan Eppink, Eric le Gras, Chantal Overgaauw, Mariska Thieme-Schrever, Gemma Venhuizen, Paula Zuidhof Correspondenten Annechien Cevaal, Marcel Donks, Arthur Hilgersom, Ineke Noordhoff, Arnoud van de Ridder, Henk Sijsenaar, Léon Willems Redactionele begeleiding Grasduinen / Sanoma Uitgevers Ontwerp en vormgeving WonderWorks, Haarlem Druk Senefelder – Misset, Doetinchem Advertenties Allround Media Services, Haarlem (023) 524 53 36, amedia@xs4all.nl IVN is lid van: - Vereniging NOV (Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk) www.nov.nl - World Conservation Union IUCN www.iucn.nl - Federation for Environmental Education Nederland (FEEN) www.fee-international.org - supportgroep Dutch Caribbean Nature Alliance www.dcnanature.org IVN is een van de goede doelen van de Nationale PostcodeLoterij. www.postcodeloterij.nl Mens & Natuur wordt gedrukt op FSC-gecertificeerd papier, gemaakt van houtpulp. De kunststof omslag is recyclebaar en levert na verbranding geen schade­lijke reststoffen op.

MENS & NATUUR - HERFST 2008 - 3

SCS-COC-00970


E&V

natuur en fotografie

Hij ligt voor uw klaar; de nieuwe E&V, driekwart kilo glossy magazine met ruim 150 pagina’s over natuur en fotografie. In de Nederlandse taal, met het beste werk van de allerbeste natuurfotografen uit heel de wereld. En met ongewone reisverhalen. Felix Meurders over Afrika, Jan en Danny over Californië, NG-fotograaf Jim Brandenburg over ‘zijn’ wolvenreservaat in Minnesota. Een dierpsychologisch portret van walvissen, een macro-verkenning van de libellenwereld en een reis in het verleden met Abel Tasman. E&V Magazine is een ticket naar avontuur en schoonheid. Voor iedereen die houdt van natuur, reizen en fotograferen.

Rabobank. Een bank met ideeën.

Costa Rica Terschelling Ard Schenk

www.rabobank.nl/idee

Antarctica

maart _ 2010

Investeren in morgen.

Losse nummers 12,95

tweemaandelijks tijdschrift over natuur en fotografie

Ga naar www.evmagazine.nl voor een abonnement of bestel een los nummer.

E&V

tweemaandelijks tijdschrift over natuur en fotografie

E&V

De Rabobank is een bank van de lange termijn. Wij geloven dan ook in het duurzaam werken aan een solide toekomst. En niet in het snelle succes. Dat betekent dat we voor u producten en diensten hebben die zorgen voor een gezond fundament. Zo kunt u ook in mindere tijden op ons bouwen. Dat is het idee.

maart 2010

Het idee is dat de bank er niet alleen in goede tijden is.


Mens & Natuur zomer 2010