Issuu on Google+

energyworld 79 - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2016

Electricity • Oil & Gas • Renewables • Environment

www.energyworld.gr

ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

Σεπτ.-Οκτ. 2016

Τιμή: 5 ευρώ

ΔΙΑΚΡΙΤΗ Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ & ΔΕΗ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ-ΣΤΑΘΜΟΣ PROTERGIA & OTE ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΗΡΩΝ-WIND


The Greek & S.E. Europe Energy Magazine

ΔΙΜΗΝΙΑΙO ΠΕΡΙOΔΙΚO  ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ   KΩΔΙΚOΣ: 018262 ΕΤOΣ 10o, ΤΕΥΧOΣ 79  Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2016

Τιμή τεύχους 5 ευρώ Για συνδρομές καλέστε  210-7240510 Ταχυδρομικές επιταγές  και εμβάσματα προς:  ΤRIM A.E.

energyworld 

Εκδότης Απόστολος Κόμνος

TRIM A.E.   Έντυπες & ηλεκτρονικές εκδόσεις  Έδρα: Λεωφ. Αθηνών 286 124 62 Χαϊδάρι Τηλ.: 210-5810581

Μarketing - Επικοινωνία  Χρυσούλα Δρακοπούλου Σοφία Ανδριτσοπούλου

Τμήμα Εκδόσεων: Γριβογιώργου 5 115 28 Ιλίσια - Χίλτον Τηλ.: 210-7240510 Fax: 210-7249473

Ατελιέ  Σοφία Σοφικίτη Κατερίνα Διαμαντοπούλου

www.energyworld.gr www.trimpublications.com energyworld@trimpublications.com

Ιδιοκτησία TRIM Publications

Συνεργάτες Κώστας Βουτσαδάκης Γιώργος Παυλόπουλος Πηνελόπη Μητρούλια Γιάννης Πισπιρίγκος

Η άποψη των συντακτών δεν είναι απαραίτητα και άποψη της διεύθυνσης του περιοδικού

ΜΕΛOΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜOΣΙOΓΡΑΦΩΝ ΙΔΙOΚΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙOΔΙΚOΥ ΤΥΠOΥ


Your Energy Site for Greece & SE Europe

www.energyworld.gr


2

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ ΑΕΡΙΟΥ ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΑΠΕΚΤΗΣΕ Η ENERGEAN

Ο ΑΓΩΓΟΣ ΠΟΥ… ΑΓΧΩΝΕΙ ΤΗΝ GAZPROM

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΕΛΛΑΔΑ-ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Ο ΑΓΩΓΟΣ IGB

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΠΟΥΤΙΝ-ΕΡΝΤΟΓΑΝ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΗΡΩΝ-WIND

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ-ΣΤΑΘΜΟΣ PROTERGIA & OTE

ΚΡΙΣΙΜΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΔΜΗΕ ΚΑΙ ΤΗ ΔΕΗ

ΔΙΑΚΡΙΤΗ Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ & ΔΕΗ

ΣΚΛΗΡΗ ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΑ 3 ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΘΝΗ KAI ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΕΑ

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤOΥ ΕΚΔOΤΗ

Περιεχόμενα

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11


ΚΑΤΑΛOΓOΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ

«ΠΑΓΩΝΟΥΝ» ΟΙ ΣΙΝΟΒΡΕΤΑΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ META TO ΒΡΕΧΙΤ

ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΣ ΟΙ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

ΕΤΟΣ-ΡΕΚΟΡ ΤΟ 2015 ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ ΔΙΕΘΝΩΣ

ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ Ο ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ

ΜΕΙΩΣΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΚΑΥΣΙΜΩΝ – ΦΟΒΟΙ ΓΙΑ ΝΕΑ «ΛΟΥΚΕΤΑ»

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΙ ΚΟΛΟΣΣΟΙ «ΦΛΕΡΤΑΡΟΥΝ» ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΑΟΖ

«ΤΡΕΧΟΥΝ» ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΕΡΙΟ ΛΟΓΩ ΑΥΞΗΜΕΝΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ

ΕΠΙΜΕΝΕΙ Η GAZPROM ΓΙΑ ΤΟΝ NORD STREAM 2

3

12 13 14 15 16 17 18 19 20 21


Σημείωμα του εκδότη Editorial

01 4

ΕΝΤΑΣΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Οξύνεται ο ανταγωνισμός στην ελληνική αγορά ενέργειας, καθώς οι εποχές της μονοκρατορίας και παντοκρατορίας της ΔΕΗ ανήκουν οριστικά στο παρελθόν, εξαιτίας της εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας και των μνημονιακών συμφωνηθέντων που έχουν αλλάξει ριζικά τους κανόνες του παιχνιδιού. Οι εξελίξεις του καλοκαιριού μαρτυρούν ότι οι μεγάλοι «παίκτες» του κλάδου είναι αποφασισμένοι να ρισκάρουν προκειμένου να διασφαλίσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μερίδιο στη διαδικασία ανακατανομής της «πίτας», ενώ όλα δείχνουν ότι με το τέλος της περιόδου των θερινών διακοπών, δηλαδή από τον Σεπτέμβριο, θα παιχτούν νέα και ακόμη πιο ενδιαφέροντα επεισόδια στο ενεργειακό σίριαλ, καθώς ώς το τέλος του χρόνου θα πρέπει θεωρητικά να έχει δημοπρατηθεί ποσότητα που να αντιστοιχεί στο 8% του ηλεκτρικού ρεύματος που διακινείται σήμερα στο διασυνδεδεμένο σύστημα. Ήδη οι πρώτες αποφασιστικές κινήσεις στη σκακιέρα έχουν γίνει. Η κίνηση της ΔΕΗ να παρέχει κίνητρα και εκπτώσεις στους «συνεπείς καταναλωτές» δεν έμεινε αναπάντητη από

τους ανταγωνιστές της, οι οποίοι σύντομα πέρασαν στην αντεπίθεση. Αρχικά ήρθε η ανακοίνωση της συνεργασίας ανάμεσα στην Protergia και το δίκτυο καταστημάτων του ΟΤΕ, ενώ πολύ σύντομα ακολούθησε η δημοσιοποίηση μιας ανάλογης συμμαχίας, ανάμεσα στην Ήρων και το δίκτυο ενός άλλου πρωταγωνιστή στο δίκτυο της τηλεφωνίας και του διαδικτύου, της Wind. Όπως είναι δε φυσικό και αναμενόμενο, ούτε η ΔΕΗ θα μείνει με σταυρωμένα χέρια και ήδη σχεδιάζει τη δική της ρελάνς, με τους παράγοντες της αγοράς να πιθανολογούν ότι αυτή θα έγκειται στη συνεργασία της με τα ΕΛΤΑ. Το ζητούμενο, βεβαίως, είναι τώρα το όφελος που θα προκύψει για τους τελικούς καταναλωτές -τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τα νοικοκυριά- από τον ανταγωνισμό. Και μάλιστα όχι μόνο σε επίπεδο τιμών, αλλά και στην ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών, μιας η διεθνής εμπειρία περιέχει και αρνητικές πλευρές. Για να διαπιστώσουμε όμως τις επιπτώσεις σε αυτό το επίπεδο, θα πρέπει να αναμένουμε τη διαμόρφωση του τελικού σκηνικού και των νέων συσχετισμών ή, έστω, μιας κατάστασης πιο κοντά σε αυτά.


Eλληνικά και διεθνή νέα

02 6

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα Έκθεση και συνέδριο ενεργειακής διαχείρισης για τους στην Ελλάδα υδρογονάνθρακες

Πιστοποίηση της TÜV για τα συνεργεία μετατροπής σε CNG

Ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης, που δίνει τη θεωρητική βάση αλλά και πρακτικές εφαρμογές και λύσεις για την εξοικονόμηση ενέργειας στη βιομηχανία, καθώς και σε κάθε μορφή επιχείρησης προσφέρει το σεμινάριο Ενεργειακών Διαχειριστών EUREM του Ελληνογερμανικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου. Ιδιαίτερα στην παρούσα φάση και εν όψει των ενεργειακών ελέγχων που προγραμματίζονται στις μεγάλες επιχειρήσεις βάσει των τελευταίων διατάξεων του Νόμου 4342/ 2015, ο οποίος εναρμονίζεται με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 27/ 2012 ΕΕ, το σεμινάριο EUREM αποτελεί εργαλείο για κάθε επιχείρηση. Το Ελληνογερμανικό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο είναι ο επίσημος πάροχος του σεμιναρίου στην Ελλάδα από το 2009, ενώ συμμετέχει ενεργά στο εταιρικό σχήμα του EUREM και συγκεκριμένα στην πενταμελή διαχειριστική επιτροπή.

H TÜV Austria Hellas ανέλαβε την εκπαίδευση και την πιστοποίηση των πρώτων ανεξάρτητων συνεργείων μετατροπής οχημάτων με συστήματα CNG σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Βόλο, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Ιδιωτικού Πρωτοκόλλου Πιστοποιήσεων και Επιθεωρήσεων που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο υποστήριξης της ΔΕΠΑ για την ανάπτυξη Καταλόγου Ανεξάρτητων Πιστοποιημένων Συνεργείων. Συγκεκριμένα, η TÜV Austria Hellas πραγματοποίησε τη θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση του προσωπικού των εν λόγω συνεργείων, μέσα από ένα πλήρες εκπαιδευτικό πρόγραμμα, η παρακολούθηση του οποίου είναι υποχρεωτική για όλους τους εκπαιδευόμενους αδειοδοτημένους τεχνίτες συσκευών αερίων καυσίμων. Σύμφωνα με το Ιδιωτικό Πρωτόκολλο, οι απαιτήσεις που πρέπει να πληρούν τα συνεργεία αερίων καυσίμων για την εγκατάσταση, συντήρηση και επισκευή συστημάτων CNG σε οχήματα αφορούν κυρίως την αδειοδότησή τους για εγκατάσταση συστημάτων CNG, τις κτιριακές και τις ηλεκτρομηχανολογικές υποδομές τους, την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων τους και το περιβάλλον, τον εξοπλισμό και τα μέσα που πρέπει να διαθέτουν, το προσωπικό τους, το σύστημα διαχείρισης ποιότητας που εφαρμόζουν καθώς και τη μεθοδολογία επιθεώρησης και αξιολόγησής τους.

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου, θα πραγματοποιηθεί στη χώρα μας η σημαντικότερη περιφερειακή διεθνής εκδήλωση της αγοράς πετρελαίου Global Oil & Gas South East Europe & Mediterranean. Με τη σφραγίδα της ROTA AE αλλά και του βρετανικού οργανισμού ITE Group PLC, η Global Oil & Gas South East Europe & Mediterranean τελεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και αναμένεται να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον της ενεργειακής αγοράς σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συγκυρία. Ειδικότερα, η αγορά έρευνας και παραγωγής αναζητεί ένα νέο σημείο σταθεροποίησης μετά τη δραματική πτώση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και ο κλάδος βρίσκεται σε αναζήτηση νέων ευκαιριών. Επίσης, η έναρξη κατασκευής σημαντικών έργων ενεργειακών υποδομών, με ευρύτερη οικονομική και γεωπολιτική σημασία, δημιουργεί ένα εξαιρετικά ευνοϊκό περιβάλλον και ευκαιρίες για επενδύσεις και ανάπτυξη σε πολυάριθμους κλάδους, στους τομείς των κατασκευών, της βιομηχανίας και των υπηρεσιών. Το έντυπο & ηλεκτρονικό μέσο ενημέρωσης energyworld θα υποστηρίξει ως χορηγός επικοινωνίας το συνέδριο Global Oil & Gas South East Europe & Mediterranean.


Μετεγκατάσταση στο Βασιλικό για τα ΕΛΠΕ Κύπρου

Kostal: Συμφωνία με τη CW Enerji στην Τουρκία

Gazprom: Αυξήθηκαν οι εισαγωγές αερίου στην Ευρώπη

Εντός της επόμενης τετραετίας προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία μεταφοράς των εγκαταστάσεων των ΕΛΠΕ Κύπρου από τη Λάρνακα στο Βασιλικό και η δημιουργία νέων αποθηκευτικών χώρων LPG, από κοινοπρακτικό σχήμα των ΕΛΠΕ, της Πετρολίνα, της Intergaz και της Synergas. Το συνολικό κόστος της μετεγκατάστασης θα ξεπεράσει τα 30 εκατ. ευρώ και η επένδυση αναμένεται να καλυφθεί εν μέρει από ίδιους πόρους και εν μέρει από δανεισμό. Για τη δανειοδότηση της επένδυσης έχει εκδηλωθεί ήδη ενδιαφέρον από επτά επτά τραπεζικά ιδρύματα. Το μερίδιο των ίδιων κεφαλαίων που θα επενδύσουν τα ΕΛΠΕ στην υπόθεση αυτή υπολογίζεται σε 10-15 εκατ ευρώ. Το όλο σχέδιο προβλέπει την αποξήλωση των εγκαταστάσεων από τη Λάρνακα και τη δημιουργία νέων αποθηκευτικών χώρων στο Βασιλικό. Η μετεγκατάσταση γίνεται υποχρεωτικά με απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης και χωρίς αποζημίωση με στόχο την περιβαλλοντική αναβάθμιση και ανάπτυξη της παραλιακής ζώνης της Λάρνακας. Μάλιστα προβλέπεται η περιβαλλοντική αποκατάσταση του χώρου από τον οποίο θα αποξηλωθούν οι αποθήκες πετρελαιοειδών.

Η θυγατρική της Kostal στην Τουρκία υπέγραψε πρόσφατα συμφωνία με την εταιρεία CW Enerji για μια σειρά έργων συνολικής ισχύος 15 ΜW στα οποία θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά αντιστροφείς Ρiko και θα υλοποιηθούν σε διάστημα ενός έτους. Η CW Enerji είναι εταιρ��ία που δραστηριοποιείται στον τομέα των φωτοβολταϊκών από το 2010. Με ετήσια παραγωγή πάνελ 60 MW και περισσότερα από 50 MW ήδη υλοποιημένων έργων, θεωρείται από τις δυναμικότερες εταιρείες του χώρου στην Τουρκία. «Πιστεύουμε πολύ στην τουρκική φωτοβολταϊκή αγορά», δήλωσε ο Κωνσταντίνος Φλώρος, Country Manager για Τουρκία και Ελλάδα. «Η στρατηγική μας είναι να συνεργαζόμαστε μόνο με λίγες και επιλεγμένες εταιρείες ώστε να μπορούμε να προστατεύσουμε το brand name μας, και η CW Enerji είναι μία από αυτές. Προσπαθούμε πάντα να επιτύχουμε “Smart Connections” και πολύ σύντομα θα είμαστε σε θέση να σας ανακοινώσουμε και άλλες συμφωνίες όπως αυτή. Ο συνδυασμός της εξαιρετικής ποιότητας και του κορυφαίου after sales service είναι πάντα πολύ σημαντικός για εταιρείες προσηλωμένες στην ικανοποίηση του πελάτη», συμπλήρωσε ο κ. Φλώρος.

Αύξηση των εξαγωγών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη κατά περίπου 10% το 2016 έναντι του 2015 αναμένει η Gazprom. Συγκεκριμένα, όπως ανακοίνωσε η εταιρεία, στο οκτάμηνο του 2016 οι εξαγωγές προς την Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 66,2%, προς την Αυστρία κατά 16,8%, προς την Πολωνία κατά 21,5%, προς τη Γαλλία κατά 29,3% και προς τη Βρετανία κατά 62,1%. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Gazprom, το μεγαλύτερο ποσοστό αύξησης καταγράφηκε στην Ελλάδα, ως αποτέλεσμα της ανόδου στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο λόγω και της μείωσης των τιμών. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κατακόρυφη αύξηση της κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ελλάδα έρχεται μετά από δυο έτη σημαντικής μείωσης, το 2014 και το 2015, που οφειλόταν κυρίως στη μείωση της παραγωγής ηλεκτρισμού από φυσικό αέριο. Η πτώση αυτή μάλιστα είχε ως αποτέλεσμα οι συνολικές εισαγωγές της ΔΕΠΑ από τη Gazprom να πέσουν κάτω από τα ελάχιστα όρια απορρόφησης αερίου που προβλέπει η σύμβαση προμήθειας μεταξύ των δύο εταιριών και να ενεργοποιηθεί η ρήτρα take or pay.

7


Αγορά ηλεκτρισμού Της Πηνελόπης Μητρούλια

03 8

ΣΚΛΗΡΗ ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΑ 3 ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Η μείωση του κόστους του φυσικού αερίου, λόγω της πτώσης των διεθνών τιμών του πετρελαίου αλλά και της κατάργησης του ΕΦΚ στο φυσικό αέριο για ηλεκτροπαραγωγή, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την έντονη δραστηριοποίηση των ιδιωτών προμηθευτών ρεύματος, οι οποίοι έχουν καταφέρει ήδη να αποσπάσουν από τη ΔΕΗ σχεδόν το 10% της λιανικής αγοράς.

Ραντεβού το φθινόπωρο δίνουν οι ιδιώτες πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας για την επόμενη μάχη του πολέμου της διεκδίκησης μεριδίου από την πίτα των σχεδόν 4 εκατομμυρίων πελατών και των 3 δισ. ευρώ τζίρου, που υποχρεούται να παραχωρήσει η ΔΕΗ στον ανταγωνισμό σταδιακά έως το 2020. Με πακέτα προσφορών και ισχυρή τηλεοπτική διαφήμιση, οι ιδιωτικές εταιρείες προμήθειας ρεύματος επεκτείνουν συνεχώς τη δραστηριότητά τους, ενώ παράλληλα προχωρούν σε κινήσεις προκειμένου να λάβουν θέσεις στην κούρσα για τον έλεγχο του 50% της αγοράς, το οποίο η ΔΕΗ, βάσει των προβλέψεων του Μνημονίου, είναι υποχρεωμένη να παραχωρήσει στον ανταγωνισμό. Οι εξελίξεις αναμένεται να επιταχυνθούν από τον Σεπτέμβριο, καθώς τότε θα πρέπει να ξεκινήσουν οι δημοπρασίες πώλησης λιγνιτικής και υδροηλεκτρικής παραγωγής της ΔΕΗ, οι οποίες θεωρητικά θα δώσουν στους ιδιώτες προμηθευτές ρεύματος πρόσβαση σε παραγωγή χαμηλότερου κόστους και, κατά συνέπεια, θα αυξήσουν τα οικονομικά περιθώρια

προσφοράς φθηνότερων πακέτων στους καταναλωτές. Έως το τέλος του χρόνου θα πρέπει να δημοπρατηθεί ποσότητα ίση με το 8% του ρεύματος που διακινείται στο διασυνδεδεμένο σύστημα. Όλα θα κριθούν από το ύψος στο οποίο θα κινηθούν οι τιμές στις δημοπρασίες και βεβαίως από την τιμή εκκίνησης, η οποία φαίνεται ότι θα βρίσκεται γύρω στα 38 ευρώ ανά MWh. Αν και η τιμή αυτή δεν κρίνεται ικανοποιητική από τους ιδιώτες παρόχους, αφού βρίσκεται πολύ κοντά στην Οριακή Τιμή του Συστήματος (40 ευρώ ανά MWh), όλοι προετοιμάζονται για το φθινόπωρο. Σχεδιάζουν τα νέα πακέτα που θα βγάλουν στην αγορά και παρακολουθούν με προσοχή τον ανταγωνισμό, αφού δικαίωμα συμμετοχής στις δημοπρασίες δεν έχουν μόνο οι επτά εταιρείες που δραστηριοποιούνται σήμερα, αλλά και όλοι όσοι διαθέτουν άδεια προμήθειας, 21 εταιρείες στο σύνολό τους, με έδρα στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία. Παράλληλα, μεγάλη είναι η κινητικότητα που καταγράφεται


9

και σε επιχειρηματικό επίπεδο με κύριο αντικείμενο την αναζήτηση συνεργασιών. Μετά τη συμμαχία της Protergia του ομίλου Μυτιληναίου με τον όμιλο ΟΤΕ για την πώληση πακέτων ηλεκτρισμού από τα καταστήματα ΟΤΕ και Γερμανός, πρόσφατα ανακοινώθηκε και δεύτερη συμφωνία μεταξύ της εταιρείας Ήρων του ομίλου ΓΕΚΤΕΡΝΑ και της τηλεπικοινωνιακής Wind, ενώ σε αναζήτηση συνεργάτη που να διαθέτει δίκτυο πωλήσεων βρίσκεται και η τρίτη μεγάλη καθετοποιημένη εταιρεία του κλάδου, δηλαδή η Εlpedison (EΛΠΕ-Εdison). Οι εταιρείες που έχουν μικρότερα μερίδια (NRG Trading, Watt+Volt, Volterra και Green) επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους κυρίως στις προσφορές και τις εκπτώσεις. Την ίδια ώρα, τα ΕΛΤΑ, που έχουν πάρει από τη ΡΑΕ άδεια προμηθευτή, ανακοίνωσαν ότι 640 εγκαταστάσεις τους (καταστήματα, μονάδες διανομής και κέντρα διαλογής) ηλεκτροδοτούνται με ενέργεια που παρέχουν τα ίδια τα ΕΛΤΑ, ενώ στόχος είναι η ηλεκτροδότηση σε πρώτη φάση των 1.500 καταστημάτων τους και σε επόμενη φάση και άλλων καταναλωτών.

Τα μερίδια της λιανικής

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του λειτουργού της αγοράς ΛΑΓΗΕ, τα μερίδια των εταιρειών που παρέχουν ρεύμα σε τρίτους και όχι μόνο σε δικές τους εγκαταστάσεις διαμορφώθηκαν τον Ιούνιο ως εξής: • ΔΕΗ: 90,28% (από 90,54% τον Μάιο). Το μερίδιο της ΔΕΗ αναλύεται

ως εξής: 14,17% στην Υψηλή Τάση, 58,06% στη Χαμηλή Τάση και 18,31% στη Μέση Τάση. • Ήρων: 2,73% (από 2,62% τον Μάιο). Το μερίδιο του Ήρωνα αναλύεται ως εξής: 0,01% στην Υψηλή Τάση, 0,82% στη Χαμηλή Τάση και 1,9% στη Μέση Τάση. • Protergia: 2,37% (από 2,22%). Το μερίδιο της Protergia αναλύεται ως εξής: 0,64% στη Χαμηλή Τάση και 1,73% στη Χαμηλή Τάση. • Elpedison: 2,28% (από 2,27%) με ποσοστά 1,10% στη Χαμηλή Τάση και 1,18% στη Μέση Τάση. • NRG trading: 0,64% (από 0,65%). Το μερίδιο της εταιρείας αναλύεται ως εξής: 0,21% στη Χαμηλή Τάση και 0,43% στη Μέση Τάση. • Watt and Volt: 0,51% (από 0,48%). 0,46% στη Χαμηλή Τάση και 0,05% στη Μέση Τάση. • Volterra: 0,49% (από 0,52%), όλο στη Μέση Τάση. • Green: 0,46% (από 0,43%). 0,25% στη Χαμηλή Τάση και 0,21% στη Μέση Τάση. • Τιτάν: 0,03% (από 0,03%), όλο στη Μέση Τάση.

Η θέση της ΔΕΗ

Σε αυτό το περιβάλλον η ΔΕΗ είναι μάλλον εγκλωβισμένη, καθώς έχει να αντιμετωπίσει από τη μια πλευρά την υποχρεωτική απομείωση της

θέσης της στην αγορά και από την άλλη την άνοδο των ληξιπροθέσμων υποχρεώσεων των καταναλωτών που υπολογίζονται σε 2,7 δισ. ευρώ και αποτελούν «θηλιά» τόσο για την άμεση ρευστότητα της επιχείρησης, όσο και για την ομαλή αποπληρωμή των δανειακών της υποχρεώσεων. Με στόχο τη συγκράτηση των «καλών πελατών» της αλλά και τη μείωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών, προχώρησε στην παροχή έκπτωσης 15% σε πελάτες της που πληρώνουν εμπρόθεσμα τον λογαριασμό τους, καθώς και σε αυτούς που μπαίνουν σε ρύθμιση οφειλών και την τηρούν. Παράλληλα εφαρμόζει ελαστικό πρόγραμμα διακανονισμών, το οποίο παρέτεινε έως το τέλος Σεπτεμβρίου, ενώ έχει εφαρμόσει και πρόγραμμα επιστροφής 10% στις ανταγωνιστικές χρεώσεις για τις συνεπείς επιχειρήσεις που τροφοδοτούνται από το δίκτυο Χαμηλής και Μέσης Τάσης. Για τους συνεπείς οικιακούς πελάτες που δεν άφησαν απλήρωτο λογαριασμό μέσα στο 2015 προβλέπεται η επιστροφή του διπλάσιου του παγίου, στους εκκαθαριστικούς λογαριασμούς του 2016. Όμως ένας ακόμη μεγάλος κίνδυνος για τη ΔΕΗ είναι να μείνει εγκλωβισμένη με τους πελάτες που έχουν απλήρωτους λογαριασμούς (2,3 εκατομμύρια συνδέσεις), τους ευάλωτους καταναλωτές που προμηθεύονται ρεύμα με το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο, καθώς και τους διάφορους δημόσιους οργανισμούς και φορείς του ευρύτερου δημοσίου τομέα που της χρωστούν περί τα 261 εκατ. ευρώ.


Εγκατεστημένη ισχύς μονάδων ανά παραγωγό (πλην ΑΠΕ)

10

Ποσοστό (%) της ισχύος ανά παραγωγό (πλην ΑΠΕ) στο σύνολο της εγκατεστημένης ισχύος

Η ΔΕΗ ζητούσε και επέτυχε την έκδοση απόφασης από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Πάνο Σκουρλέτη να μην μπορούν να αλλάξουν πάροχο οι καταναλωτές που έχουν χρέη, χωρίς προηγουμένως να εξοφλήσουν τις υποχρεώσεις τους. Υπό τις παρούσες συνθήκες η απόφαση αυτή καθίσταται μάλλον επικίνδυνη για την επιχείρηση.

Τα πακέτα των ανταγωνιστών

Από την πλευρά τους τα εμπορικά επιτελεία των ιδιωτικών εταιρειών παροχής ρεύματος επεξεργάζονται τα νέα δεδομένα και ετοιμάζουν τις κινήσεις τους για το φθινόπωρο, ενώ το προηγούμενο διάστημα είχαν τρέξει προγράμματα προσφορών που συνοπτικά είχαν ως εξής:

• Ήρων: Παρείχε έκπτωση 40% επί της αξίας της ημερήσιας κατανάλωσης στα οικιακά τιμολόγια για τους πρώτους τρεις μήνες μετά την υπογραφή του συμβολαίου. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Ήρων είναι θυγατρική της ΓEK-TEPNA του Γ. Περιστέρη, της GDF Suez και της QPI. Έχει αντικείμενο την παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας και αποτελεί μία από τις καθετοποιημένες επιχειρήσεις του κλάδου. Διαθέτει και λειτουργεί ήδη από το 2004 δύο σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με φυσικό αέριο έξω από τη Θήβα, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος σχεδόν 600 MW. • Protergia: Εταιρεία του ομίλου Μυτιληναίου. Είναι ο μεγαλύτερος

ανεξάρτητος παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα. Διαθ��τει ενεργειακό χαρτοφυλάκιο δυναμικότητας άνω των 1.200 MW. Για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η Protergia διαθέτει θερμικές μονάδες με καύσιμο φυσικό αέριο, καθώς και μονάδες ΑΠΕ. H εταιρεία παρέχει με το βασικό της τιμολόγιο χρέωση ενέργειας για οικιακή χρήση έως 8% φθηνότερη από τη χρέωση του βασικού προμηθευτή. Σε αυτή προστίθεται και ένα 15% έκπτωση στις ανταγωνιστικές χρεώσεις για την εμπρόθεσμη εξόφληση λογαριασμού. Επίσης παρέχει χρέωση ενέργειας στο επαγγελματικό 1,6% φθηνότερη από τη χρέωση του βασικού προμηθευτή και σε αυτή προσθέτει 15% έκπτωση στις ανταγωνιστικές χρεώσεις για την εμπρόθεσμη εξόφληση λογαριασμού. Στο επαγγελματικό 2 η χρέωση ενέργειας που παρέχει είναι 8,5% φθηνότερη από τη χρέωση του βασικού προμηθευτή, ενώ δεν υπάρχει χρέωση ισχύος (100% έκπτωση στη χρέωση ισχύος για 12 μήνες). Και σε αυτή την περίπτωση προστίθεται 5% έκπτωση στις ανταγωνιστικές χρεώσεις για την εμπρόθεσμη εξόφληση λογαριασμού. • Elpedison: Εφήρμοσε προωθητική ενέργεια, σύμφωνα με την οποία ο καταναλωτής πληρώνει σταθερά 1 ευρώ την ημέρα για το ηλεκτρικό ρεύμα του σπιτιού του, όσο και αν καταναλώνει,


Εγκατεστημένη ισχύς μονάδων στο διασυνδεδενένο σύστημα ανά καύσιμο

11

για τους πέντε πρώτους λογαριασμούς, χωρίς πάγια για πάντα και χωρίς εγγύηση. Επίσης, ανάλογα με το προϊόν που θα επιλέξει ο καταναλωτής, έχει τη δυνατότητα να επωφεληθεί από εκπτώσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα μέχρι και 12%. Η εταιρεία είναι θυγατρική των ΕΛΠΕ και της ιταλικής Edison. Είναι καθετοποιημένος όμιλος στην ενέργεια και διαθέτει δύο ιδιόκτητες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής συνδυασμένου κύκλου, με καύσιμο φυσικό αέριο. • NRG trading: Η εταιρεία ιδρύθηκε το 2012 από τον Aλέξανδρο Xανδρή με στόχο τη δυναμική είσοδό της στην αγορά της ενέργειας. Στόχος των μετόχων της είναι η ανάδειξή της σε μία από τις πλέον αξιόπιστες εταιρείες εμπορίας και προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα, καθώς και η δημιουργία δυνατών σχέσεων εμπιστοσύνης με τους πελάτες της. • Watt + Volt: Προσφέρει χρέωση προμήθειας ρεύματος ύψους 0,08277/kWh σταθερή μέχρι τον Δεκέμβριο του 2016 ή τον Δεκέμβριο του 2017, ανάλογα με τις επιλογές του πελάτη, για όσους από τους νέους πελάτες είναι διατεθειμένοι να πληρώνουν τον λογαριασμό τους με πάγια εντολή. H Watt + Volt, με μετόχους τους Αναστάσιο και Χρήστο Παπαναγιώτου, διαθέτει θυγατρικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια.

Ποσοστό (%) στο σύνολο της εγκατεστημένης ισχύος στο διασυνδεδεμένο σύστημα ανά καύσιμο

• Volterra: Προσέφερε σε όλους τους νέους πελάτες (οικιακούς και επαγγελματίες) έκπτωση της τάξεως του 10% μέχρι το τέλος του 2016 επί του τιμοκαταλόγου της. H Volterra δημιουργήθηκε το 2010 και είναι το αποτέλεσμα συμμαχίας 50/50 των ομίλων Sorgenia SpA (ιδιωτική εταιρεία ενέργειας στην Ιταλία) και J&P Άβαξ. • Green: Διαθέτει πέντε προγράμματα που απευθύνονται σε οικιακούς και επαγγελματικούς καταναλωτές. Tα προγράμματα χωρίζονται σε τρία επαγγελματικά (Green Business, Green

Business Plus, Green Business N) με χρέωση από 0,0735E/kwh έως 0,090E/kwh, και σε δύο οικιακά (Green Home, Green Home Plus) με χρεωση 0,0845E/kwh και 0,0855E/kwh. Η εταιρεία ανήκει στους αδελφούς Bύρωνα και Φίλιππο Bασιλειάδη.


Αγορά ηλεκτρισμού Του Κώστα Βουτσαδάκη

04 12

ΔΙΑΚΡΙΤΗ Η ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ & ΔΕΗ Σαφείς αλλά διακριτικές αποστάσεις μεταξύ υπουργείου Ενέργειας και ΔΕΗ σε μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα της ενεργειακής αγοράς καταγράφονται το τελευταίο διάστημα. Οι συμπράξεις με ιδιώτες στον τομέα της παραγωγής και εμπορίας ρεύματος, η διαχείριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών, οι οφειλές του κράτους για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας που παρέχει η ΔΕΗ, είναι ορισμένα από τα σημεία στα οποία διαπιστώνονται αν όχι διαφωνίες, τουλάχιστον διαφορετικές προσεγγίσεις από τις δύο πλευρές.

Δεν πέρασαν απαρατήρητες από πολλούς οι συστάσεις προς τη διοίκηση της ΔΕΗ που διατύπωσε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Πάνος Σκουρλέτης δημόσια, από το βήμα της γενικής συνέλευσης των μετόχων της εταιρείας, για το άνοιγμα σε νέες αγορές («Η επιχείρηση οφείλει και πρέπει να κερδίσει το χαμένο έδαφος στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Να μπορέσει να επεκταθεί στο φυσικό αέριο με πιο αποφασιστικά βήματα. Να καινοτομήσει, να μπορέσει να πριμοδοτήσει έρευνα, στα ζητήματα των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και αλλού… Είναι μια πρόκληση την οποία δεν μπορούμε να την αφήσουμε ανεκμετάλλευτη») και το μοντέλο διοίκησης («Πάντοτε θα πρέπει η διοίκησή της να έχει κατά νου πώς να ασκεί ένα μοντέλο εταιρικής διακυβέρνησης, έξυπνο, διαφανές και που θα χαρακτηρίζεται από αυτό που ονομάζουμε χρηστή διαχείριση. Αναφέρομαι σε μια γενικευμένη εμπειρία που δεν αφορά μόνο τη ΔΕΗ. Ο δημόσιος τομέας στην Ελλάδα δεν ήταν πάντοτε ένα υπόδειγμα χρηστής διαχείρισης. Το αντίθετο μάλιστα. Και αυτό έδωσε πολλές φορές λαβές,

σε αυτούς οι οποίοι βλέπουνε με καχυποψία και προκατάληψη τις δημόσιες επιχειρήσεις, να ασκούν μια κριτική απέναντί τους. Σε αυτούς όλους που πρέπει να προτάξουμε ένα σύγχρονο μοντέλο διοίκησης»). Επίσης δεν έμειναν ασχολίαστες και οι αναφορές του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της ΔΕΗ Μανόλη Παναγιωτάκη, επίσης στη γενική συνέλευση αλλά πολλές ημέρες αργότερα (αφού η συνεδρίαση διεκόπη με παρέμβαση της ΓΕΝΟΠ), στην «αναγκαιότητα λειτουργίας της ΔΕΗ ως Ανώνυμης Εταιρείας με εξάλειψη των δεσμών του Δημοσίου».

Για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές

Διάσταση απόψεων σε τρία μέτωπα μεταξύ υπουργείου ΠεριβάλλοντοςΕνέργειας και διοίκησης της ΔΕΗ έρχεται στην επιφάνεια με αφορμή τις «φουρτούνες» που αντιμετωπίζει η επιχείρηση ενόψει των πιέσεων από τους εταίρους για απελευθέρωση της λιανικής αγοράς ρεύματος. Η μέθοδος που επελέγη για την απελευθέρωση της αγοράς, η διαχείριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών


13

και τα χρέη του Δημοσίου προς την επιχείρηση είναι τα μέτωπα στα οποία εντοπίζονται οι διαφωνίες, οι οποίες «επισημοποιήθηκαν» με τις συστάσεις προς τη διοίκηση της επιχείρησης που διατύπωσε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Πάνος Σκουρλέτης δημόσια, από το βήμα της γενικής συνέλευσης των μετόχων της ΔΕΗ. Σε ό,τι αφορά την απελευθέρωση της αγοράς, η στρατηγική της ΔΕΗ αποσκοπεί στην αποδυνάμωση του μοντέλου των δημοπρασιών ενέργειας από λιγνιτικά και υδροηλεκτρικά εργοστάσια (ΝΟΜΕ) που νομοθέτησε και εφαρμόζει η κυβέρνηση σε αντικατάσταση του μοντέλου της «μικρής ΔΕΗ» που είχε συμφωνηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση. Η ΔΕΗ θεωρεί ότι οι δημοπρασίες, όπως εφαρμόζονται, θα επιτρέψουν στους εναλλακτικούς προμηθευτές να αποσπάσουν το κερδοφόρο τμήμα του πελατολογίου αφήνοντας στη ΔΕΗ τους λιγότερο ελκυστικούς πελάτες καθώς και όσους έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές. «Κάθε έξι μήνες ένα μέρος της παραγωγής της ΔΕΗ θα πωλείται

υποχρεωτικά σε τιμή προφανώς ελκυστικότερη από την οριακή. Ως εκ τούτου, οι ανταγωνιστές της θα μπορούν -μέσω καλύτερων τιμώννα προσελκύουν τους καλύτερους πελάτες μας. Είναι προφανής ο κίνδυνος για την επιχείρησή μας, διότι θα έχει απώλεια εσόδων τόσο από την παραγωγή όσο και από την εμπορία», δηλώνει ο κ. Παναγιωτάκης, ο οποίος θεωρεί ότι τα ΝΟΜΕ δεν είναι αυτοσκοπός αλλά εργαλείο για την απελευθέρωση της αγοράς. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η διοίκηση της ΔΕΗ προωθεί τις θυγατρικές στον τομέα της προμήθειας, στις οποίες θα μεταφερθεί αντιπροσωπευτικό δείγμα πελατών από τις ενδιαφέρουσες και μη κατηγορίες, έναντι των δημοπρασιών και των συμπράξεων με ιδιώτες στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής που υποστηρίζει η κυβέρνηση. Στον βαθμό που θα προχωρήσει η συμμετοχή ιδιωτών στις εταιρείες προμήθειας (ή η πλήρης εξαγορά τους), θα περιορίζονται αντίστοιχα οι προς δημοπράτηση ποσότητες ενέργειας, καθώς οι στόχοι για τον περιορισμό του μεριδίου αγοράς

της ΔΕΗ στη λιανική είναι δεδομένοι και έχουν προσδιοριστεί σαφώς από τη νομοθεσία: 8% το 2016, 12% το 2017 και από 13% το 2018 και 2019, στο τέλος του οποίου το μερίδιο θα πρέπει να περιοριστεί κάτω του 50%.

Τι προτείνει το ΥΠΕΝ

Στο «μέτωπο» των ληξιπρόθεσμων οφειλών η εικόνα από το υπουργείο αναφέρει πως θα επιθυμούσε πιο τολμηρές λύσεις, π.χ. με αυτόματες ρυθμίσεις, χωρίς προκαταβολή και με περισσότερες δόσεις που θα ενσωματώνονται στους επόμενους λογαριασμούς, θεωρώντας ότι πέρα από τη διευκόλυνση των πολιτών τέτοιες λύσεις θα αύξαναν και την εισπραξιμότητα. Ο κ. Σκουρλέτης έκανε εκτενή αναφορά στο πρόβλημα των ληξιπρόθεσμων κατά την ομιλία του στη γενική συνέλευση, δηλώνοντας απερίφραστα ότι «χρειάζεται να γίνουν περισσότερα προς αυτή την κατεύθυνση, πρέπει να γνωρίζει η επιχείρηση, ποια κατηγορία πελατών τής οφείλει και γιατί, να μπορεί να έχει μια ποιοτική ανάλυση, προσέγγιση, κατηγοριοποιώντας


14

Στο «μέτωπο» των ληξιπρόθεσμων οφειλών η εικόνα από το υπουργείο αναφέρει πως θα επιθυμούσε πιο τολμηρές λύσεις, π.χ. με αυτόματες ρυθμίσεις, χωρίς προκαταβολή και με περισσότερες δόσεις που θα ενσωματώνονται στους επόμενους λογαριασμούς

αυτές τις οφειλές, προσπαθώντας και αναλύοντας τις αιτίες έτσι ώστε να σχεδιάσει και υλοποιήσει τα επόμενα βήματα, για να μπορέσει να έχει την καλύτερη δυνατή, τη βέλτιστη εισπραξιμότητα». Κάλεσε επίσης τη διοίκηση της ΔΕΗ να ξεκαθαρίσει τις επισφάλειες. «Δεν μπορούμε να μιλάμε για ανείσπρακτες οφειλές από εταιρείες που έχουν κλείσει εδώ και δεκαετίες, αυτό είναι μια πλαστή εικόνα», είπε συγκεκριμένα. Η προσπάθεια της ΔΕΗ επικεντρώνεται επί του παρόντος στο κίνητρο της μείωσης 15% (στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων) που θα παρέχεται μόνο σε όσους είναι ενήμεροι ή έχουν ρυθμίσει τις οφειλές τους και εξυπηρετούν τη ρύθμιση, με την ελπίδα αυτό να οδηγήσει σε ουσιαστική αύξηση των ρυθμισμένων οφειλών. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, στις 30 Ιουνίου είχαν ρυθμιστεί οφειλές ύψους 715 εκατ. από 324.000 πελάτες σε σύνολο ληξιπρόθεσμων οφειλών περί τα 2,5 δισ. ευρώ. Σε ό,τι αφορά τις οφειλές του Δημοσίου

προς τη ΔΕΗ, υπάρχει μεν η συνηγορία του ΥΠΕΝ για την εξόφληση των χρεών από την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, το μεγάλο «αγκάθι» όμως είναι η αποζημίωση της ΔΕΗ για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας που παρέχει με «εντολή» του κράτους, η οποία αντιπροσωπεύει ένα κονδύλι της τάξης των 600 εκατ. ευρώ. Τα χρέη του ευρύτερου δημόσιου τομέα από κατανάλωση ρεύματος ξεπερνούν τα 260 εκατ. ευρώ και η εξόφληση ενός μέρους τουλάχιστον επιδιώκεται μέσω της ρευστότητας που απέκτησε το Δημόσιο με την εκταμίευση της δόσης από τους εταίρους -εφόσον βέβαια δώσει το «πράσινο φως» και το υπουργείο Οικονομικών.


Αγορά ηλεκτρισμού Της Πηνελόπης Μητρούλια

05

ΚΡΙΣΙΜΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΔΜΗΕ ΚΑΙ ΤΗ ΔΕΗ Η επιτυχία του εγχειρήματος για τη συμμετοχή ιδιωτών θα κρίνει πολλά, τόσο για το μέλλον του Ανεξάρτητου Διαχειριστή όσο και της ίδια της ΔΕΗ, και η εκδήλωση ενδιαφέροντος από τέσσερις μεγάλες εταιρείες θεωρήθηκε ως ένα πρώτο, αλλά εξαιρετικά σημαντικό, βήμα.

Κρίσιμο για το μέλλον του ΑΔΜΗΕ, αλλά και της ίδιας της ΔΕΗ, η οποία βρίσκεται σε φάση μετασχηματισμού, θα είναι το φετινό φθινόπωρο. Έως το τέλος Οκτωβρίου θα πρέπει να έχει επιλεγεί και κατακυρωθεί ο προτιμητέος στρατηγικός εταίρος που θα εξαγοράσει το 24% του μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, προκειμένου να αποφευχθεί η ενεργοποίηση της πρόβλεψης του Μνημονίου για πώληση του 100% του Διαχειριστή του Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Η προσέλευση ενδιαφερόμενων επενδυτών στην πρώτη φάση του διαγωνισμού, όπου υποβλήθηκαν προτάσεις από τέσσερις μεγάλες εταιρείες και συγκεκριμένα τους αντίστοιχους Διαχειριστές Δικτύων Μεταφοράς της Ιταλίας TERNA, της Γαλλίας RTE, και από δύο Διαχειριστές της Κίνας, τη State Grid Corporation of China (SGCC) και τη China Southern Power Grid, προκάλεσε χαμόγελα και κλίμα αισιοδοξίας στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν όπως έχουν σχεδιαστεί.

Όλοι γνωρίζουν ότι το μοντέλο που επελέγη για τη συμμετοχή ιδιωτών στο μετοχικό κεφάλαιο του ΑΔΜΗΕ, με παράλληλη διατήρηση του 51% της εταιρείας υπό κρατικό έλεγχο, ώστε να αποτραπεί το σχέδιο της προηγούμενης κυβέρνησης για πώληση του 66% του Διαχειριστή (ο σχετικός νόμος ακυρώθηκε από τη Βουλή), αλλά και η απαίτηση των δανειστών για πώληση του 100%, είναι εξαιρετικά περίπλοκο και το ρίσκο να φθάσουμε έως τον Οκτώβριο χωρίς να έχει ευοδωθεί ο διαγωνισμός είναι υψηλό. Τα επόμενα βήματα του διαγωνισμού προβλέπουν ότι η ΔΕΗ, αφού εξετάσει τους φακέλους των τεσσάρων ενδιαφερομένων, θα προσκαλέσει τους επιλέξιμους συμμετέχοντες, όσους δηλαδή πληρούν τα κριτήρια της πρόσκλησης, να συμμετάσχουν στο δεύτερο στάδιο της διαδικασίας, υποβάλλοντας δεσμευτικές προσφορές. Σκοπός και σύμφωνα με τον νόμο που ψηφίστηκε στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης της πρώτης αξιολόγησης είναι έως τις 31 Οκτωβρίου να έχει αναδειχθεί ο πλειοδότης και έως τις

15


16

28 Φεβρουαρίου του 2017 να έχει μεταβιβαστεί το 24% στον επενδυτή. Μία από τις προϋποθέσεις για την ανάδειξη του αγοραστή είναι να πρόκειται για Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας μέλος του ENTSO-E (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών) ή για Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας που συμμετέχει σε Διαχείριση Συστήματος Μεταφοράς που είναι μέλος του ENTSO-E ή κοινοπραξία στην οποία τουλάχιστον ένα μέλος αυτής να είναι Διαχειριστής.

Το προφίλ των ενδιαφερομένων

Σε ό,τι αφορά το προφίλ των ενδιαφερομένων, πρέπει να πούμε ότι η ιταλική TERNA και η κινεζική SGCC είχαν συμμετάσχει και στον διαγωνισμό του 2014 για την πώληση του 66% του ΑΔΜΗΕ, έναν διαγωνισμό που ματαιώθηκε. Για τον Reseau de Transmission d’ Electricite (RTE), 100% θυγατρική της γαλλικής κρατικής εταιρείας ηλεκτρισμού EDF, είναι το πρώτο εγχείρημα στη χώρα μας. Ας σημειωθεί

ότι για τον RTE, ο οποίος λειτουργεί στο μοντέλο του σημερινού ΑΔΜΗΕ, η EDF έχει ανακοινώσει ότι σκοπεύει να προχωρήσει στην πώληση μεριδίου έως 50% των μετοχών. Πιθανότερος αγοραστής σε πρώτη φάση θεωρείται ο γαλλικός κρατικός χρηματοδοτικός οργανισμός Caisse des Depots, καθώς νόμος που ψηφίστηκε το 2004 απαγορεύει τη διάθεση των μετοχών του RTE σε ιδιώτες. Τα περισσότερα γαλλικά μέσα ενημέρωσης πάντως εκτιμούν ότι μετά τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, το 2017, θα προχωρήσει η ιδιωτικοποίηση του RTE. Ο RTE είναι ο μεγαλύτερος Διαχειριστής στην Ευρώπη με δίκτυο 100.000 χλμ. Ως δεύτερος μεγαλύτερος θεωρείται η ιταλική TERNA, στο κεφάλαιο της οποίας μέσω της μητρικής RETI συμμετέχει με σημαντικό μερίδιο η κινεζική SGCC. O κινεζικός Διαχειριστής έχει αποκτήσει και σημαντικό μερίδιο στον REN, τον Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρισμού της Πορτογαλίας. Όσο για την China Southern Power Grid, που δεν διαθέτει εμπειρία σε ευρωπαϊκά δίκτυα, φέρεται να

έχει δηλώσει ότι ενδιαφέρεται να συνεργαστεί με κάποιον από τους άλλους τρεις ενδιαφερόμενους. Για να αποκτήσει ο ενδιαφερόμενος δικαίωμα συμμετοχής θα πρέπει τα ίδια κεφάλαιά του στην τελευταία τριετία να είναι τουλάχιστον 350 εκατ. ευρώ. Στην περίπτωση της κοινοπραξίας ο διαγωνισμός δεν αποκλείει και τη συμμετοχή fund ή εταιρείας επιχειρηματικού κεφαλαίου (private equity) αρκεί να έχει ενεργά, διαθέσιμα και μη επενδεδυμένα κεφάλαια ύψους τουλάχιστον 350 εκατ. ευρώ.

Οι όροι της προκήρυξης

Σύμφωνα με την προκήρυξη, οι υποψήφιοι που θα προκριθούν στη δεύτερη φάση του διαγωνισμού για την υποβολή των δεσμευτικών προσφορών αποκτούν κατά τη διάρκεια της δεύτερης φάσης: •Πρόσβαση σε εικονική αίθουσα τεκμηρίωσης (virtual data room) για να διενεργήσουν τον δικό τους οικονομικό, νομικό και τεχνικό έλεγχο στα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ.


17

Μία από τις προϋποθέσεις για την ανάδειξη του αγοραστή είναι να πρόκειται για Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας μέλος του ENTSO-E ή για Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας ή κοινοπραξία στην οποία τουλάχιστον ένα μέλος αυτής να είναι Διαχειριστής

•Χρηματοοικονομικές και νομικές εκθέσεις ελέγχου που έχουν εκπονηθεί για λογαριασμό του πωλητή (vendor due dilligence reports).

και μία για τη μεταβίβαση του υπόλοιπου 25% στην υπό σύσταση ΔΕΣ ΑΔΜΗΕ, εταιρεία με μοναδικό μέτοχο το Δημόσιο.

•Οδηγίες σχετικά με την υποβολή ερωτοαπαντήσεων σε σχέση με τις πληροφορίες που παρέχονται μέσω της εικονικής αίθουσας τεκμηρίωσης, καθώς και για την κατάθεση τραπεζικής εγγυητικής επιστολής.

Αντιδρά η ΓΕΝΟΠ

•Σχέδια Συμφωνίας Αγοραπωλησίας Μετοχών και Συμφωνίας Μετόχων. •Όλοι οι επιλέξιμοι συμμετέχοντες θα κληθούν προηγουμένως να υπογράψουν σύμβαση εμπιστευτικότητας για να λάβουν μέρος στη δεύτερη φάση. Για την πώληση του 24% των μετοχών, σύμβουλοι της ΔΕΗ είναι οι εταιρείες HSBC Bank, Citigroup Global Markets, NBG Securities και Rokas Law Firm. Υπενθυμίζεται ότι ο ΑΔΜΗΕ κατά τον προηγούμενο διαγωνισμό είχε αποτιμηθεί ως αξία στα 900 εκατ. ευρώ. Εν τω μεταξύ, για να ολοκληρωθεί η απόσχιση του ΑΔΜΗΕ με βάση το σχέδιο που έχει εγκριθεί, θα χρειαστούν μία ή περισσότερες γενικές συνελεύσεις των μετόχων της ΔΕΗ: Mία για την έγκριση της πώλησης του 24% στον στρατηγικό επενδυτή που θα επιλεγεί, μία για τη σύσταση της νέας εταιρείας συμμετοχών και της μεταβίβασης του 51% του Διαχειριστή βάσει των προβλεπόμενων διαδικασιών

Πρέπει να σημειωθεί ότι στον ιδιοκτησιακό διαχωρισμό του ΑΔΜΗΕ από τη ΔΕΗ και στην είσοδο στρατηγικού επενδυτή αντιδρά έντονα η ΓΕΝΟΠ. Η ομοσπονδία των εργαζομένων στη ΔΕΗ αντιτίθεται καθώς υποστηρίζει ότι την απόσχιση του Διαχειριστή από την εταιρεία ηλεκτρισμού δεν την επιβάλλει καμία κοινοτική οδηγία και το μοντέλο της συνύπαρξης των δύο εταιρειών προβλέπεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η ΓΕΝΟΠ έχει προαναγγείλει την προσφυγή κατά της πώλησης του ΑΔΜΗΕ στη Δικαιοσύνη με την αίτηση αναστολής της διαδικασίας (ασφαλιστικά μέτρα). Ένα από τα βασικά επιχειρήματα των συνδικαλιστών είναι πως στα πάγια περιουσιακά στοιχεία του Διαχειριστή είναι ενσωματωμένη και η ασφαλιστική περιουσία των εργαζομένων. Πρόκειται για ένα ιδιότυπο ασφαλιστικό καθεστώς που έχει ο όμιλος της ΔΕΗ, καθώς εδώ και χρόνια η εταιρεία είχε αποδεχτεί να ενσωματώνει τις εργοδοτικές εισφορές της στις επενδύσεις που έκανε.


Αγορά ηλεκτρισμού Της Πηνελόπης Μητρούλια

06 18

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ-ΣΤΑΘΜΟΣ PROTERGIA & OTE Μέσω της συμφωνίας, τα καταστήματα Cosmote και Γερμανός εμπλουτίζουν το χαρτοφυλάκιο υπηρεσιών που προσφέρουν στους πελάτες τους με την προμήθεια ηλεκτρικού ρεύματος από την Protergia. Παράλληλα, η Protergia ενισχύει το δίκτυο των σημείων πώλησης και προώθησης των προϊόντων της, καθώς θα διατίθενται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας σε περισσότερα από 450 καταστήματα Cosmote και Γερμανός.

Νέα δεδομένα στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργεί η κίνηση-ματ του ομίλου Μυτιληναίου να προχωρήσει σε στρατηγική συνεργασία με τον όμιλο ΟΤΕ. Ο λόγος για τη συμφωνία που ενεργοποιήθηκε τον Ιούλιο και προβλέπει τη διάθεση συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας της Protergia (θυγατρικής του ομίλου Μυτιληναίου που δραστηριοποιείται στην προμήθεια ρεύματος και διαχειρίζεται τις μονάδες παραγωγής του ομίλου), μέσω του δικτύου των καταστημάτων του ομίλου ΟΤΕ. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανακοίνωση που εκδόθηκε για την έναρξη της συνεργασίας, η μακρά εμπειρία του ομίλου ΟΤΕ στη διάθεση ανταγωνιστικών προϊόντων και υπηρεσιών, σε συνδυασμό με τη βαθιά γνώση της ενεργειακής αγοράς και την πολυετή επιτυχημένη δραστηριοποίηση της Protergia του ομίλου Μυτιληναίου, αποτελούν εγγύηση για την παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών που θα καλύπτουν τις σύγχρονες ανάγκες των πελατών για ηλεκτρική ενέργεια.

Στρατηγικό πλεονέκτημα

Η συμφωνία των ομίλων Μυτιληναίου και ΟΤΕ δίνει στην Protergia ισχυρό προβάδισμα έναντι του ανταγωνισμού, καθιστώντας την κυρίαρχο «παίκτη» σε μια αγορά που βρίσκεται σε στάδιο ριζικών ανακατατάξεων. Από την αρχή του έτους η κινητικότητα στην αγορά προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας είναι ιδιαίτερα αυξημένη λόγω της μείωσης της Οριακής Τιμής του Συστήματος, που δίνει στους ιδιώτες προμηθευτές ρεύματος το περιθώριο να προσφέρουν ελκυστικά πακέτα στους τελικούς καταναλωτές. Έτσι, τους έξι πρώτους μήνες του έτους η ΔΕΗ είδε το μερίδιό της να μειώνεται στο 90,45% και τους πελάτες της να στρέφονται στις ιδιωτικές εταιρείες για να εξασφαλίσουν καλύτερα συμβόλαια. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάθηκε και ο ανταγωνισμός μεταξύ των ιδιωτών προμηθευτών ρεύματος, οι οποίοι επί του παρόντος μοιράζονται μια πίτα της τάξης του 10% της αγοράς, όμως τα πράγματα κάθε άλλο παρά στατικά είναι. Από το φθινόπωρο και με έναυσμα την


19

πρώτη δημοπρασία λιγινιτικής και υδροηλεκτρικής παραγωγής της ΔΕΗ (ΝΟΜΕ), ο ανταγωνισμός αναμένεται να ανοίξει ακόμη περισσότερο. Σε αυτό το πλαίσιο η συνεργασία ΟΤΕ–Μυτιληναίου είναι στρατηγικής σημασίας. Η Protergia αποκτά σημαντικό προβάδισμα έναντι των άλλων ιδιωτικών εταιρειών προμήθειας ρεύματος, αφού έχει πλέον στη φαρέτρα της τα βέλη που θα της δώσουν τη δυνατότητα να διεκδικήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα από το μερίδιο της αγοράς που υποχρεούται να απελευθερώσει η ΔΕΗ βάσει του Μνημονίου, δηλαδή 20% το 2017 και 50% το 2020. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει επίσης ότι η συμφωνία των ομίλων Μυτιληναίου και ΟΤΕ ανακοινώθηκε τη στιγμή που η ΔΕΗ επιδιώκοντας να αποτρέψει τη διαρροή των καλών πελατών της, προχώρησε στην παροχή έκπτωσης 15% σε όσους είναι συνεπείς στις πληρωμές και, παράλληλα, ανακοίνωσε ότι προτίθεται να μεταβιβάσει σε ξεχωριστή εταιρεία αντιπροσωπευτικό τμήμα του πελατολογίου της (περίπου 400.000 καταναλωτές), την οποία εταιρεία θα διαθέσει σε τρίτο επενδυτή μετά από διαγωνισμό. Η κίνηση του ομίλου Μυτιληναίου δηλώνει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο την αποφασιστικότητά του όχι μόνο να είναι παρών στην αγορά, αλλά και να την καθοδηγεί. Χωρίς να αποκλείει το ενδεχόμενο να συμμετάσχει στις όποιες εξελίξεις προκύψουν από τις αποφάσεις της ΔΕΗ, δεν είναι διατεθειμένος να αναμένει το

εάν, το πότε και με ποιον τρόπο θα πυροδοτηθούν αυτές οι εξελίξεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι με βάση τα στοιχεία του Ιουνίου, η Protergia βρίσκεται πλέον στη δεύτερη θέση μεταξύ των ιδιωτών προμηθευτών ρεύματος με το μερίδιό της στην αγορά λιανικής να ανέρχεται σε 2,37% (με μικρό ποσοστό 0,64% στη Χαμηλή Τάση και ποσοστό 1,73% στη Μέση Τάση) έναντι μεριδίου 1,02% που είχε τον Δεκέμβριο του 2015. Παράλληλα, η Protergia είναι ο μεγαλύτερος ιδιώτης παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα και διαθέτει ενεργειακό χαρτοφυλάκιο δυναμικότητας άνω των 1.200 MW, το οποίο ξεπερνά το 10% του εγκατεστημένου συμβατικού παραγωγικού δυναμικού της χώρας.

Τα προϊόντα της Protergia

Το βασικό τιμολόγιο της Protergia είναι διαμορφωμένο ως εξής: • Η χρέωση ενέργειας στο οικιακό τιμολόγιο είναι έως 8% φθηνότερη από τη χρέωση του βασικού προμηθευτή. Σε αυτήν προστίθεται και επιπλέον έκπτωση 15% στις ανταγωνιστικές χρεώσεις για την εμπρόθεσμη εξόφληση λογαριασμού. • Η χρέωση ενέργειας στο επαγγελματικό 1 είναι 6% φθηνότερη από τη χρέωση του βασικού προμηθευτή. Σε αυτήν προστίθεται και ένα 15% έκπτωση στις ανταγωνιστικές χρεώσεις για την εμπρόθεσμη

εξόφληση λογαριασμού. • Στο επαγγελματικό 2 η χρέωση ενέργειας είναι 8,5% φθηνότερη από τη χρέωση του βασικού προμηθευτή ενώ δεν υπάρχει χρέωση ισχύος (100% έκπτωση στη χρέωση ισχύος για 12 μήνες). Και σε αυτή την περίπτωση προστίθεται έκπτωση 5% στις ανταγωνιστικές χρεώσεις για την εμπρόθεσμη εξόφληση λογαριασμού. Πέραν όμως του βασικού τιμολογίου η εταιρεία έχει διαμορφώσει και πακέτα προσφορών, και συγκεκριμένα: • Protergia Οικιακό & Protergia Οικιακό Ν Νυχτερινή χρέωση όλο το 24ωρο για τους 6 πρώτους μήνες. Δηλαδή χρέωση ημέρας 0,0661ευρώ/kWh για έξι μήνες και χρέωση νύχτας 0,0661ευρώ /kWh. Σε αυτό προστίθεται και η επιβράβευση των πελατών που παρουσιάζουν συνέπεια στην εξόφληση των λογαριασμών τους, με έκπτωση 15% μετά το εξάμηνο. Το συγκεκριμένο πακέτο ισχύει για δωδεκάμηνη παραμονή στη σύμβαση και για νέες αιτήσεις έως 31/07/2016. • Protergia Επαγγελματικό 2 Χωρίς χρέωση ισχύος για έναν χρόνο. Δηλαδή χρέωση ενέργειας 0,0756 ευρώ/kWh και 100% έκπτωση στη χρέωση ισχύος και στο πάγιο για 12 μήνες. Επιπλέον ισχύει η επιβράβευση των πελατών που παρουσιάζουν συνέπεια στην εξόφληση των λογαριασμών τους με έκπτωση 5%.


Aγορά ηλεκτρισμού Της Πηνελόπης Μητρούλια

07 20

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΗΡΩΝ-WIND Η στρατηγική συνεργασία στη λιανική αγορά ρεύματος του ομίλου Ήρων με τη Wind Ελλάς είναι η δεύτερη που ανακοινώθηκε μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, καταδεικνύοντας τον δρόμο στον οποίο αναμένεται να βαδίσει η συγκεκριμένη αγορά από τον Σεπτέμβριο, καθώς ο ανταγωνισμός θα εντείνεται.

Στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής, τα καταστήματα Wind καθώς και το ευρύτερο δίκτυο πωλήσεων της Wind Ελλάς θα διαθέτουν στους καταναλωτές της ελληνικής αγοράς, ιδιώτες και επαγγελματίες, τα ανταγωνιστικά προγράμματα προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας του ομίλου Ήρων. Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση, «χάρη στη συμφωνία αυτή, από τις αρχές του φθινοπώρου τα προγράμματα του ομίλου Ήρων θα αρχίσουν να διατίθενται από τα καταστήματα Wind και άλλα κανάλια πώλησης, δίνοντας στους καταναλωτές πρόσβαση σε προϊόντα ηλεκτρικής ενέργειας από την πρώτη σε πωλήσεις ιδιωτική εταιρεία προμήθειας ρεύματος στην Ελλάδα». Η Wind Ελλάς είναι ένας από τους μεγαλύτερους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους της χώρας, με περισσότερους από 4,5 εκατομμύρια πελάτες. Προσφέρει ολοκληρωμένες υπηρεσίες επικοινωνίας στην κινητή, τη σταθερή τηλεφωνία και το Internet, έχοντας επενδύσει συνολικά 3 δισ. ευρώ σε δίκτυα και υποδομές.

Ο όμιλος Ήρων, με αντικείμενο δραστηριότητας την παραγωγή και την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, αποτελεί μία από τις ελάχιστες καθετοποιημένες επιχειρήσεις του τομέα. Διαθέτει και λειτουργεί ήδη από το 2004 δύο σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο έξω από τη Θήβα, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος σχεδόν 600 MW. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Wind διαθέτει πανελλαδικά περισσότερα από 135 καταστήματα, αλλά και αρκετά άλλα κανάλια πώλησης, ενώ παράλληλα η ισχυρή της παρουσία στην αγορά (ποσοστά της τάξεως του 20% στην κινητή τηλεφωνία) προσφέρει στον Ήρωνα μια μεγάλη «δεξαμενή» δυνητικών πελατών.

Τα προγράμματα της Ήρων

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ήρων προσέφερε στους οικιακούς καταναλωτές δύο βασικά προγράμματα: • Το Home1, που δεν περιλαμβάνει πάγιο. Οι χρεώσεις αφορούν τετραμηνιαία κατανάλωση και ανέρχονται για το ανταγωνιστικό σκέλος


21

του λογαριασμού σε 0,085 ευρώ ανά KWh έως τις 2.000 KWh και 0,092 ευρώ ανά KWh για κατανάλωση πάνω από 2.001 KWh. Στις τιμές αυτές δεν συμπεριλαμβάνεται ο ΦΠΑ. Στο πρόγραμμα προστίθενται και επιπλέον προνόμια όπως: – Επιβράβευση της συνέπειας εξόφλησης λογαριασμού, με επιπλέον έκπτωση 1% επί του επίσημου τιμοκαταλόγου των εμπορικών προγραμμάτων της εταιρείας στο ανταγωνιστικό σκέλος του τιμολογίου, για όσους πελάτες επιλέξουν την εξόφληση του λογαριασμού τους μέσω πάγιας τραπεζικής εντολής. – Επιβράβευση της καλής και σταθερής συνεργασίας: Επιστροφή του 25% της συνολικής προκαταβολής με τη συμπλήρωση καθενός πλήρους έτους συνεργασίας, εφόσον δεν υπάρχουν ανεξόφλητες οφειλές. • Το Home1Ν, που απευθύνεται στους καταναλωτές με αυξημένη νυχτερινή κατανάλωση. Η εκκαθάριση γίνεται ανά τετράμηνο και δεν περιλαμβάνεται πάγιο. Οι χρεώσεις στο ανταγωνιστικό

σκέλος της ενέργειας είναι 0,085 ευρώ ανά KWh για ημερήσια κατανάλωση μέχρι 2.000 KWh και 0,092 ευρώ ανά KWh για ημερήσια κατανάλωση άνω των 2.001 KWh. Η νυχτερινή χρέωση είναι 0,0661 ευρώ ανά KWh ανεξαρτήτως ύψους κατανάλωσης. Στις τιμές δεν περιλαμβάνεται ο ΦΠΑ, ενώ προβλέπονται και επιπλέον προνομία όπως: – Επιβράβευση της συνέπειας εξόφλησης λογαριασμού, με επιπλέον έκπτωση 1% επί του επίσημου τιμοκαταλόγου των εμπορικών προγραμμάτων της Ήρων, στο ανταγωνιστικό σκέλος του τιμολογίου, για όσους πελάτες επιλέξουν την εξόφληση του λογαριασμού τους μέσω πάγιας τραπεζικής εντολής. – Επιβράβευση της καλής και σταθερής συνεργασίας: Επιστροφή του 25% της συνολικής προκαταβολής με τη συμπλήρωση καθενός πλήρους έτους συνεργασίας, εφόσον δεν υπάρχουν ανεξόφλητες οφειλές.

Συμπράξεις

Πρέπει να σημειωθεί ότι για τους εναλλακτι��ούς παρόχους ρεύματος

η ανάπτυξη των συνεργασιών με εταιρείες που έχουν εκτεταμένο δίκτυο λιανικής είναι μία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις προκειμένου να καταφέρουν να ενισχύουν περαιτέρω το πελατολόγιό τους, στοχεύοντας μέσα στα επόμενα χρόνια ακόμα και σε διψήφια μερίδια αγοράς. Τον δρόμο που χάραξαν η Protergia και η Ήρων αναμένεται να ακολουθήσουν μέσα στο επόμενο διάστημα και οι άλλοι μεγάλοι «παίκτες» της εγχώριας αγοράς. Ήδη, σύμφωνα με πληροφορίες, οι συζητήσεις μεταξύ της Elpedison και της Vodafone βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Σε ό,τι αφορά τη ΔΕΗ, είναι ανοικτό είναι το σενάριο συνεργασίας με τα ΕΛΤΑ, όπως έχει αφήσει να διαφανεί και ο επικεφαλής της Επιχείρησης Μανώλης Παναγιωτάκης. Υπενθυμίζεται ότι τα ΕΛΤΑ έχουν λάβει άδεια προμήθειας και ήδη ηλεκτροδοτούν ορισμένα από τα καταστήματά τους.


Γεωπολιτική της ενέργειας Του Γιώργου Παυλόπουλου

08 22

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΠΟΥΤΙΝ-ΕΡΝΤΟΓΑΝ Το ξαναζεσταμένο «φλερτ» ανάμεσα στους προέδρους της Ρωσίας και της Τουρκίας, με το οποίο έκλεισε ο εννιάμηνος μίνι «ψυχρός πόλεμος» ανάμεσα στις δύο χώρες, προκαλεί ανησυχία και προβληματισμό στη Δύση, ειδικά όσον αφορά τις εξελίξεις στη Συρία και την ευρύτερη Μέση Ανατολή, αλλά και σε σχέση με τις επιπτώσεις στο μέτωπο της ενέργειας, όπου τα συμφέροντα Μόσχας και Άγκυρας φαίνεται να συγκλίνουν. Οι εξελίξεις όσον αφορά τον αγωγό Turkish Stream και τον πυρηνικό αντιδραστήρα στο Ακούγιου θα κρίνουν πολλά...

Δεν χωράει αμφιβολία ότι η συνάντηση ανάμεσα στον Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Ταγίπ Ερντογάν, που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 9 Αυγούστου στη γενέτειρα του πρώτου, την Αγία Πετρούπολη, μαγνήτισε το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Όχι τυχαία, άλλωστε, καθώς η ρήξη ανάμεσα στις δύο χώρες, η οποία κορυφώθηκε μετά την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού αεροσκάφους τον Νοέμβριο του 2015 στα σύνορα Τουρκίας-Συρίας, είχε ως συνέπεια να ξεσπάσει ένας σύντομος σε διάρκεια αλλά υψηλός σε ένταση «ψυχρός πόλεμος», σε οικονομικό και ενεργειακό κυρίως επίπεδο. Μάλιστα, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που άφηναν ανοιχτό το ενδεχόμενο και μιας θερμής σύρραξης η οποία θα μετέτρεπε σε κόλαση την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Ωστόσο, στη σκέψη και τις ενέργειες των ηγετών των δύο χωρών πρυτάνευσε τελικώς ο πολιτικός ρεαλισμός και τα κοινά συμφέροντα, τα οποία φαίνεται πως είναι πολλά και σημαντικά σε μια ζώνη του πλανήτη η οποία σπαράσσεται από αντιθέσεις και συγκρούσεις και

αλλάζει ραγδαία. Από αυτή την άποψη, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η πρωτοβουλία για την επαναπροσέγγιση ανήκε στον πρόεδρο της Τουρκίας και υλοποιήθηκε λίγες εβδομάδες μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα σε βάρος του -για το οποίο, όπως ανέφεραν ορισμένα δημοσιεύματα (που ποτέ δεν διαψεύστηκαν), ειδοποιήθηκε εγκαίρως από τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες... Έτσι, μετά από εννιά μήνες και μετά τη συγγνώμη του Ερντογάν προς τη Μόσχα, αποφάσισαν να καθίσουν ξανά στο ίδιο τραπέζι και να δώσουν το σήμα της επανεκκίνησης στις διμερείς σχέσεις, προκαλώντας παράλληλα έντονη ανησυχία στη Δύση, δηλαδή τις ΗΠΑ και την ΕΕ, όπου η μεν Ρωσία αντιμετωπίζεται σταθερά ως εχθρός, ενώ και η εικόνα της Τουρκίας και του προέδρου της κάθε άλλο παρά η καλύτερη δυνατή είναι.

Συρία και ενέργεια

Πόσο κοντά στην αλήθεια είναι, όμως, η εκτίμηση ότι Μόσχα και Άγκυρα αποφάσισαν όχι απλώς να βάλουν στην άκρη τις αντιθέσεις τους, αλλά να συγκροτήσουν έναν στρατηγικό άξονα


23

ο οποίος θα μπορούσε εν δυνάμει να αμφισβητήσει τα συμφέροντα και την κυριαρχία της Δύσης; Πέρα από τις όποιες θεωρίες και αναλύσεις, την απάντηση σε αυτό το ερώτημα μπορούμε να αναζητήσουμε σε δύο μέτωπα: τον εμφύλιο στη Συρία και το ενεργειακό. Στο πρώτο, τη στιγμή που γραφόταν αυτό το κείμενο υπήρχαν οι πρώτες ενδείξεις συνεννόησης και προσπάθειες προσέγγισης ανάμεσα σε δύο χώρες οι οποίες, μέχρι τη συνάντηση της Αγίας Πετρούπολης, υποστήριζαν αντίπαλα στρατόπεδα και είχαν ουσιαστικά εμπλακεί σε έναν «πόλεμο διά αντιπροσώπων». Όσον αφορά το δεύτερο, δηλαδή την ενέργεια, τα πράγματα παρέμεναν συγκεχυμένα. Είναι γεγονός ότι τα διεθνή ΜΜΕ έδωσαν στα ρεπορτάζ και τις αναλύσεις τους πολύ μεγαλύτερο βάρος από τους ίδιους τους ηγέτες στην ενεργειακή διάσταση των συνομιλιών. Ουσιαστικά, αρκετά από αυτά έσπευσαν να προδιαγράψουν την οριστική συμφωνία σε σχέση

με δύο έργα μακράς πνοής: Το ένα αφορά την κατασκευή των πρώτων τεσσάρων πυρηνικών αντιδραστήρων

της Τουρκίας στην περιοχή του Ακούγιου, η οποία έχει ανατεθεί στους Ρώσους από το 2010, με κόστος

Οι οικονομικές σχέσεις Ρωσίας-Τουρκίας Το 2015, πριν το θερμό επεισόδιο με την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού από την τουρκική αεροπορία, οι διμερείς οικονομικές σχέσεις ήταν ιδιαιτέρως καλές και οι προοπτικές τους ενθαρρυντικές. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία και των δύο, η αγορά της Ρωσίας ήταν ο δεύτερος κατά σειρά προορισμός για τις τουρκικές εξαγωγές, ενώ ήταν η τρίτη κατά σειρά χώρα προέλευσης όσον αφορά τις εισαγωγές στην Τουρκία. Η οικονομική κρίση, ωστόσο, κατάφερε ένα σοβαρό πλήγμα σε αυτόν τον τομέα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ η αξία των μεταξύ τους εμπορικών συναλλαγών είχε φτάσει το 2008 τα 38 δισ. δολάρια, πέρυσι υποχώρησε στα 23,3 δισ. κυρίως εξαιτίας της

μεγάλης μείωσης στις τιμές του πετρελαίου, που μαζί με το φυσικό αέριο είναι το βασικό εξαγωγικό προϊόν της Ρωσίας. Κατά το πρώτο εξάμηνο δε του 2016, εκτιμάται ότι η αρνητική πορεία θα έχει συνεχιστεί, λόγω των κυρώσεων που είχε επιβάλει η Μόσχα σε βάρος της Τουρκίας, ειδικά στους τομείς των αγροτικών προϊόντων και του τουρισμού. Ωστόσο, η επαναπροσέγγιση δημιουργεί κλίμα αισιοδοξίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τις δηλώσεις αξιωματούχων και από τις δύο πλευρές, στόχος είναι η αξία των συναλλαγών να επιστρέψει ήδη από φέτος στα προ κρίσης επίπεδα και να ανέλθει στα 100 δισ. το συντομότερο δυνατό και πάντως όχι μετά το 2020.


24

Εφόσον προχωρήσει ο Turkish Stream, τα 14-16 δισ. θα προέρχονται από τον νέο αγωγό, η συνολική δυναμικότητα του οποίου θα φτάνει πλέον στα 32 δισ. ετησίως και όχι 63 δισ. όπως σχεδιαζόταν από την Gazprom

που υπολογίζεται γύρω στα 25 δισ. δολάρια. Η μονάδα θα είναι σε θέση να καλύψει το 6-7% των ενεργειακών αναγκών της χώρας από τη στιγμή που θα τεθεί σε λειτουργία, με το αρχικό σχέδιο να κάνει λόγο για το 2022. Το άλλο έργο δεν είναι άλλο από την οριστική συμφωνία για την κατασκευή του πολυσυζητημένου αγωγού φυσικού αερίου Turkish Stream, για τον οποίο είναι προφανές ότι υπάρχει ενδιαφέρον και από πολλές άλλες χώρες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Ο αγωγός αυτός, που ήρθε για πρώτη φορά στο προσκήνιο κατά την επίσκεψη του Πούτιν στην Κωνσταντινούπολη τον Δεκέμβριο του 2014, λίγο μετά το μπλόκο της ΕΕ στον South Stream, είχε δώσει τροφή σε πολλά σενάρια, όμως έπεσε θύμα της κρίσης ανάμεσα στις δύο χώρες. Τώρα, ο δρόμος μοιάζει να ανοίγει και πάλι, αν και πρέπει να σημειωθεί ότι ο Ρώσος πρόεδρος εμφανίστηκε πολύ πιο επιφυλακτικός από τον Τούρκο ομόλογό του και τόνισε ότι πρέπει να υπάρξει πρόοδος σε πολλά επίπεδα, αλλά και να παρασχεθούν πολιτικές εγγυήσεις ώστε να προχωρήσει το έργο.

Όλα ανοιχτά

Σε κάθε περίπτωση, η εξάρτηση της Τουρκίας από τη Ρωσία δεν είναι κάτι καινούργιο, όπως δείχνει και το γεγονός ότι το 2015 εισήγαγε 27 δισ. κυβικά μέτρα αερίου, που αντιστοιχούν στο 55% της κατανάλωσης στη χώρα. Εφόσον προχωρήσει ο Turkish Stream, τα 14-16 δισ. θα προέρχονται από τον νέο αγωγό, η συνολική δυναμικότητα του οποίου θα φτάνει πλέον στα 32 δισ. ετησίως και όχι 63 δισ. όπως σχεδιαζόταν από την Gazprom. Βεβαίως, είναι πολύ πρόωρο για οποιαδήποτε εκτίμηση όσον αφορά την πρόοδο ή μη του συγκεκριμένου έργου. Πέρα από το γεγονός ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις τρέχουν και είναι απρόβλεπτες, με αποτέλεσμα οι ανατροπές να είναι κυριολεκτικά στην… ημερήσια διάταξη, ουδείς μπορεί να υποτιμήσει τις αντιδράσεις των Αμερικανών (και δευτερευόντως των Ευρωπαίων), που δεν είδαν ποτέ με καλό μάτι κανέναν από τους ρωσικούς αγωγούς…


Γεωπολιτική της ενέργειας

09

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΕΛΛΑΔΑ-ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Ο ΑΓΩΓΟΣ IGB Με τη σύνοδο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Βουλγαρίας δημιουργείται η δυνατότητα για ένα νέο σημαντικό ξεκίνημα σε μια πολύ στενή και εποικοδομητική σχέση ανάμεσα σε δύο πολύ σημαντικές χώρες της βαλκανικής χερσονήσου, τόνισε ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας στις δηλώσεις του μετά την ολοκλήρωση του ΑΣΣ.

Αναφερόμενος, μεταξύ άλλων, στην ενεργειακή συνεργασία των δύο χωρών, ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε ότι αυτή αναδεικνύεται πλέον ως το κομβικό πεδίο των διμερών σχέσεων, ενώ σημείωσε ότι η κατασκευή του διασυνδετηρίου αγωγού φυσικού αερίου IGB ως τμήματος του Κάθετου Διαδρόμου αποτελεί έργο προτεραιότητας που θα ενισχύσει τη θέση των δύο χωρών στον ενεργειακό χάρτη της ευρύτερης περιοχής με πολλαπλά οφέλη. Ο Αλέξης Τσίπρας και ο Βούλγαρος ομόλογός του Μπόικο Μπορίσοφ σημείωσαν τον ρόλο των δύο κρατών ως πυλώνες σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο ευρύτερα αποσταθεροποίησης της γειτονιάς και τόνισαν τη συμφωνία τους στην εμβάθυνση της συνεργασίας των δύο χωρών εντός της ΕΕ και του ΝΑΤΟ για την ενίσχυση αυτού του ρόλου, αλλά και για την εμπέδωση της ασφάλειας, τ��ς σταθερότητας, της ειρήνης και της ανάπτυξης της περιοχής, και της ευημερίας των λαών τους. Ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι οι δύο λαοί, με πολύ βαθιές ρίζες

παράλληλης πορείας, κάποιες φορές και διαφορών, έχουν τη σοφία να τις ξεπεράσουν και να σφυρηλατήσουν σχέση πολύ εποικοδομητική, αμοιβαία επωφελή για τους δύο λαούς και την περιοχή μας, που βρίσκεται σχεδόν πάντα σε εντάσεις αλλά που ιδίως στις μέρες μας είναι μια περιοχή ιδιαίτερα αποσταθεροποιημένη. Τόνισε ότι Ελλάδα και Βουλγαρία μπορούν να αποτελέσουν πρότυπο εποικοδομητικής σχέσης συνεργασίας για την προώθηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή, δυο χωρών που βρίσκονται στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ. «Βλέποντας τις τελευταίες εξελίξεις στη γειτονιά μας διαπιστώνει κανείς ότι η ανάγκη συνεργασίας είναι πιο επιτακτική από ποτέ», είπε ο πρωθυπουργός, προσθέτοντας ότι στη γειτονιά μας, στην Ευρώπη και παγκοσμίως υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις, και ότι βιώνουμε στην ευρύτερη περιοχή, και οι δύο χώρες, τρεις παράλληλες κρίσεις, την οικονομική, την προσφυγική, και την κρίση ασφάλειας στην Ευρώπη «που ευτυχώς οι χώρες μας ως πυλώνες ασφάλειας και σταθερότητας είναι έξω από αυτή την κρίση». Υπογράμμισε ότι

25


26

«η συνεργασία μας θα βοηθήσει για να παραμείνουμε έξω από αυτή την κρίση». Τόνισε ότι οι εξελίξεις στην Τουρκία και η ανάγκη να επιταχύνουμε τον βηματισμό μας σε μια κατεύθυνση μιας Ευρώπης καλύτερης, κοινωνικής και δημοκρατικής, επιτάσσουν τη στενότερη δυνατή συνεργασία ανάμεσα στις δύο χώρες». «Μπορούμε να κάνουμε πολλά μαζί μέσα στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ με μια ευέλικτη πολιτική προς όφελος των δυο κρατών», είπε ο κ. Μπορίσοφ, τονίζοντας ότι οι σχέσεις των δύο χωρών και των δύο κυβερνήσεων, χαρακτηρίζονται από προσωπική σχέση και κατανόηση. Σημείωσε ότι στις συνθήκες και περιόδους κρίσης πάντα ήμασταν ο ένας στο πλευρό του άλλου, γιατί η περιοχή μας χρειάζεται σταθερότητα και πως παρότι οι δύο κυβερνήσεις προέρχονται από διαφορετικές πολιτικές οικογένειες, είναι σύμφωνοι στα ζητήματα κρίσιμης σημασίας.

Κομβικό σημείο η ενεργειακή συνεργασία Στο πλαίσιο της συνεργασίας που ήδη εξειδικεύεται, οι δύο κυβερνητικές αντιπροσωπείες υπέγραψαν σειρά

συμφωνιών: Κοινή Διακήρυξη της Τρίτης Συνόδου ΑΣΣ ΕλλάδαςΒουλγαρίας, Κοινή Διακήρυξη για ενεργειακή συνεργασία, Εκτελεστικό Πρόγραμμα Μορφωτικής και Πολιτιστικής Συνεργασίας για την περίοδο 2016-2018 (Παιδεία-ΕπιστήμηΠολιτισμός), Κοινό Πρόγραμμα Δράσης στον τομέα του Τουρισμού για την περίοδο 2016-2018. Οι δύο πρωθυπουργοί επικέντρωσαν στη σημασία της ενεργειακής συνεργασίας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός τόνισε ότι η ενεργειακή συνεργασία αναδεικνύεται πλέον ως το κομβικό πεδίο των σχέσεων μας, για να σημειώσει πως η κατασκευή του διασυνδετηρίου αγωγού φυσικού αερίου IGB ως τμήματος του Κάθετου Διαδρόμου αποτελεί έργο προτεραιότητας που θα ενισχύσει τη θέση των δύο χωρών στον ενεργειακό χάρτη της ευρύτερης περιοχής με πολλαπλά οφέλη.

Υποδομές και διαχείριση των φραγμάτων στο επίκεντρο Ενδεικτικό της εξειδίκευσης των συμφωνιών και της συνεργασίας των

δύο χωρών, αλλά και της σημασίας που αποδίδεται σε συγκεκριμένους τομείς, είναι και το γεγονός ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, κατά την κατ’ ιδίαν συνάντηση που είχαν ΤσίπραςΜπορίσοφ, εκλήθησαν ο υπουργός Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, Χρήστος Σπίρτζης και ο Βούλγαρος ομόλογός του, προκειμένου να συζητηθούν αναλυτικότερα ζητήματα και να υπάρξει στενότερη συνεργασία σε σειρά θεμάτων που άπτονται των αρμοδιοτήτων τους, σημαντικότερο εκ των οποίων είναι το πώς θα επεκταθεί η σιδηροδρομική γραμμή Αλεξανδρούπολη-Μπουργκάς. Επίσης, η ελληνική πλευρά αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο ζήτημα της διαχείρισης των φραγμάτων που βρίσκονται στο βουλγαρικό έδαφος, ώστε να αποφεύγονται οι πλημμύρες στον Έβρο κατά τους χειμερινούς μήνες. Με βάση τις αναφορές που έκανε ο κ. Μπορίσοφ στις δηλώσεις του επί του θέματος φαίνεται ότι υπάρχει ενδιαφέρον από την πλευρά της Βουλγαρίας για επίλυση. Συγκεκριμένα, ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας είπε ότι σχετικά με τα υδατοφράγματα


27

συμφώνησαν να πράξουν έτσι ώστε να λειτουργούν ομαλά τα συστήματά συναγερμού και το φθινόπωρο η Βουλγαρία να γεμίσει τις τεχνητές λίμνες της μόνο κατά 80%. Είπε ακόμη ότι τον Σεπτέμβριο θα οργανώσουν οι δύο πλευρές συναντήσεις με τους αγρότες και τα συνδικάτα για να μην υπάρχουν προβλήματα στα σύνορα.

Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας «Η Βουλγαρία είναι ένας στρατηγικός σύμμαχος», τόνισε ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, κατά την εισαγωγική του τοποθέτηση στην έναρξη της Ολομέλειας του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Βουλγαρίας, ενώ ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Μπόικο Μπορίσοφ σημείωσε εισαγωγικά ότι η επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού είναι πάρα πολύ θετική.

Ο κ. Τσίπρας επισήμανε ότι η ελληνική πλευρά ετοίμαζε αυτό το ταξίδι καιρό με τον Έλληνα ΥΠΕΞ Νίκο Κοτζιά, «ακριβώς γιατί στη δική μας θεώρηση για την εξωτερική πολιτική, μια ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική που θέλουμε να έχει η Ελλάδα, η Βουλγαρία είναι ένας στρατηγικός σύμμαχος». Υπογράμμισε ότι «θεωρούμε ότι Ελλάδα και Βουλγαρία μπορούν να αποτελέσουν ένα πόλο σταθερότητας σε μια δύσκολη περιοχή, σε μια ευρύτερη αποσταθεροποιημένη περιοχή, και ταυτόχρονα να συμπαρασύρουν σε μια προοπτική σταθερότητας και δημιουργικής συνεργασίας και ευρύτερες δυνάμεις στην περιοχή των Βαλκανίων αλλά και στην ΕΕ».

Τόνισε ότι «αυτή η στρατηγική συνεργασία για εμάς μπορεί να αποτελέσει ένα πρότυπο για το πώς δύο χώρες, δύο λαοί, με πολύ μακρά παράδοση σχέσεων, όχι πάντοτε θετικών, αλλά παρόλα αυτά στη σύγχρονη περίοδο εποικοδομητικών σχέσεων, μπορούν όχι μόνο να ξεπερνούν παλαιότερες αντιθέσεις αλλά και να δημιουργούν τις προϋποθέσεις μια πολύ εποικοδομητικής συνεργασίας αμοιβαία επωφελούς για τους δυο λαούς αλλά και για την ευρύτερη περιοχή». Ανέφερε ότι στη συνάντηση τετ α τετ που είχαν με τον κ. Μπορίσοφ είχαν την ευκαιρία να κουβεντιάσουν κρίσιμα ζητήματα για την περιοχή, μετά τις ανησυχητικές εξελίξεις στην Τουρκία, ζητήματα που έχουν να κάνουν τόσο με την ανάγκη η συνεργασία τους να δώσει μήνυμα φιλίας και εποικοδομητικής συνεργασίας για να ξεπεραστούν οι όποιες εντάσεις στην ευρύτερη περιοχή. Συζήτησαν και για την προσφυγική κρίση και την ανάγκη Ελλάδα και Βουλγαρία να παίξουν έναν εποικοδομητικό ρόλο εντός ΕΕ ώστε να διατηρηθεί η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας, και να παραμείνουν σταθερές και χαμηλές οι ροές προσφύγων, να υπάρξει και η αναγκαία πίεση προς τις χώρες της ΕΕ για να συνεχιστεί η μετεγκατάσταση. Είπε ακόμη ότι μίλησαν για την ανάγκη για εποικοδομητικά πρότζεκτ σε οικονομία, ενέργεια, μεταφορές, εμπόριο, τουρισμό, για τα οποία αναφέρθηκε εκτενώς στις δηλώσεις του, και ειδικά για τη σιδηροδρομική

σύνδεση ανάμεσα στα εμπορικά λιμάνια Μπουργκάς και Αλεξανδρούπολη, ένωση των δυο θαλασσών ΜεσογείουΜαύρης Θάλασσας, σύνδεση του ΤΑΡ με Βουλγαρία μέσω του IGB, η κατασκευή του σταθμού αναδιανομής LNG στην Αλεξανδρούπολη, επέκταση συναλλαγών για αγροτικά προϊόντα και τρόφιμα, αύξηση τουριστικών ροών, όπου φέτος εκτιμάται ότι θα έρθουν άνω του ενός εκατομμυρίου τουρίστες από τη Βουλγαρία στην Ελλαδα, με αντίστοιχα αύξηση Ελλήνων στη Βουλγαρία, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες. Σύμφωνα με πληροφορίες, στην εισήγησή του ο κ. Μπορίσοφ χαρακτήρισε πάρα πολύ θετική την επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα και μίλησε για τη σταθερή συνεργασία που μπορούν να έχουν Ελλάδα και Βουλγαρία, όπως η Γαλλία με τη Γερμανία. Επεσήμανε τη σταθερή αλληλοϋποστήριξη σε όλα τα επίπεδα και πως είναι κρίσιμο σε μια αποσταθεροποιημένη ευρύτερη περιοχή να διαφυλαχθεί η φιλία και η συνεννόηση. «Να παραγάγουμε περισσότερη ειρήνη και περισσότερη φιλία στα Βαλκάνια», τόνισε.


Αγωγοί αερίου

10 28

Ο ΑΓΩΓΟΣ ΠΟΥ… ΑΓΧΩΝΕΙ ΤΗΝ GAZPROM Ξεκινώντας από το 2020, το φυσικό αέριο του Αζερμπαϊτζάν θα ρέει στην Ιταλία για πρώτη φορά, μειώνοντας την ιταλική κατανάλωση σε ρωσικό αέριο κατά το ήμισυ. Το αέριο θα εισέρχεται στην Ιταλία μέσω του Trans Adriatic Pipeline (TAP), ο οποίος θα συνδέει την Ιταλία, την Ελλάδα και την Αλβανία, με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.

Η ΕΕ σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τον ΤΑΡ για να βάλει την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου σε ισχυρή θέση, μια προοπτική που έχει βάλει σε αμυντική θέση τον ρωσικό κολοσσό φυσικού αερίου, την Gazprom. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, τα σχέδια της Gazprom για να ματαιώσει τον αγωγό έχουν αποτύχει. Η Gazprom ήδη παράγει περισσότερο αέριο από ό,τι μπορεί να πουλήσει. Η RusEnergy, μια εταιρεία συμβουλών ενέργειας, εκτιμά ότι η Gazprom είναι σε θέση να παράγει περί τα 225 δισ. κυβικά μέτρα επιπλέον αερίου ετησίως. Αυτό ισοδυναμεί με το ποσό του ρωσικού αερίου που εισάγουν η Ευρώπη και οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες μαζί.

Παγιδευμένη την Ευρώπη

Οι αγορές στις οποίες εξάγει η Gazprom είναι αλήθεια ότι στερεύουν γρήγορα. Η πολυδιαφημισμένη στροφή στην Ασία, η οποία υποτίθεται ότι θα αναζωογονήσει τις ρωσικές εξαγωγές αερίου, δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί. Τα σχέδια για τη δημιουργία ενός εργοστασίου υγροποίησης φυσικού αερίου κοντά στο Βλαδιβοστόκ έχουν μείνει στάσιμα, όπως και το

πρότζεκτ για την κατασκευή ενός αγωγού για τη μεταφορά αερίου από την Ανατολική Σιβηρία στην ακτή του Ειρηνικού. Ομοίως, ο αγωγός «Δύναμη της Σιβηρίας», ο οποίος έχει στόχο να φέρει το ρωσικό αέριο στην Κίνα, φαίνεται καταδικασμένος να αποτύχει: δεν θα είναι καν κερδοφόρος εάν οι τιμές μείνουν εκεί που είναι τώρα. Με λίγες ευκαιρίες στην Ασία και μια ύφεση να συμπιέζει τη ζήτηση στο εξωτερικό, η Ευρώπη είναι τώρα η μόνη σημαντική αγορά της Gazprom. Αλλά ακόμη και η θέση της Gazprom στην ευρωπαϊκή αγορά αερίου, γίνεται όλο και λιγότερο ασφαλής. Η παραγωγή αερίου στην Ευρώπη έχει υποχωρήσει, αλλά οι καθαρές εισαγωγές αερίου υποχωρούν ακόμη ταχύτερα: οι καθαρές εισαγωγές μειώθηκαν από τα 299 δισ. κυβικά μέτρα το 2010, στα 219 δισ. κυβικά μέτρα το 2014 (μια μικρή άνοδος το 2015 παρέκκλινε από τη μακροπρόθεσμη τάση). Το χειρότερο από όλα για την Gazprom είναι ότι οι Ευρωπαίοι εισαγωγείς έχουν κάνει μια συντονισμένη προσπάθεια για


29

να διαφοροποιήσουν τις προμήθειες αερίου τους. Ίσως το πιο σημαντικό, η ροή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η οποία έχει μειώσει τις τιμές στην Ευρώπη και παγκοσμίως, όλο και περισσότερο απειλεί το μερίδιο της Gazprom στην ευρωπαϊκή αγορά. Ως αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών, η Ευρώπη σταδιακά γίνεται μια αγορά από την οποία μπορεί κανείς να προμηθεύεται φυσικό αέριο. Πέρυσι, η ΕΕ χρησιμοποίησε μόνο το 65% της χωρητικότητας των αγωγών που φέρνουν αέριο στην Ευρώπη. Οι ρωσικοί αγωγοί στην Ευρώπη ήταν ιδιαίτερα άδειοι, λειτουργώντας μόλις στο 45% των δυνατοτήτων τους.

Αποτυχημένα πρότζεκτ

Στο μεταξύ, η Ρωσία αντιμετωπίζει δυσκολίες με τους νέους της αγωγούς στην Ευρώπη. Η Gazprom επένδυσε 14-17 δισ. δολάρια στον South Stream, χωρίς να λάβει τις απαραίτητες εγκρίσεις από τα εποπτικά όργανα της ΕΕ (η εταιρεία δεν υπέβαλε καν τα χαρτιά της). Η Gazprom περίμενε ότι θα ήταν σε θέση να υπογράψει διμερείς συμφωνίες με μεμονωμένες χώρες και εταιρείες κατά μήκος του προτεινόμενου αγωγού. Ωστόσο, ο South Stream τελικά

απέτυχε, όπως και η προσπάθεια της Gazprom να σώσει τα προσχήματα ανακοινώνοντας σχέδια για έναν αγωγό αντικατάστασης, τον Turkish Stream. Ομοίως, η πρόταση της Gazprom να προσθέσει δύο ακόμη γραμμές στον αγωγό Nord Stream στη Βαλτική φαίνεται απίθανο να καρποφορήσει. Η Gazprom ελπίζει ότι ο Nord Stream 2 θα μεταφέρει αέριο στη Νότια Ευρώπη μέσω της Γερμανίας και της Αυστρίας, αν και η εταιρεία δεν έχει ξεκινήσει να κατασκευάζει τους αγωγούς του συγκεκριμένου έργου. Η Gazprom έθεσε ένα σχέδιο για την κατασκευή αυτών των αγωγών στη Σερβία και στα Σκόπια, στο πλαίσιο του πρότζεκτ Tesla. Το Κρεμλίνο υποστήριξε αυτή την πρόταση διότι είναι σύμφωνη με τον πολιτικό στόχο της Μόσχας, που είναι το ρωσικό αέριο να παρακάμπτει την Ουκρανία. Ως συνήθως, ωστόσο, κανένας δεν φάνηκε να λαμβάνει υπόψη την επιπλέον απόσταση που θα έπρεπε να ταξιδέψει το αέριο και το κολοσσιαίο κόστος της κατασκευής του αγωγού.

προχωρήσει τα σχέδια για τον αγωγό Ποσειδών, τον οποίο η Ευρώπη απέρριψε το 2010. Αυτή η ιδέα ήταν από την αρχή μη υποσχόμενη. Οι υποστηρικτές της δεν ήταν ποτέ σε θέση να εξηγήσουν πώς το ρωσικό αέριο θα έφθανε στην Ελλάδα χωρίς τον South Stream ή τη συνεργασία της ΕΕ και της Τουρκίας. Ο ΤΑΡ είναι ένα σχετικά μέτριο πρότζεκτ, αλλά θέτει μια σοβαρή απειλή στην πρωτοκαθεδρία της Gazprom στη Νότια Ευρώπη. Ανοίγει την πόρτα για την παράδοση του αερίου της Κασπίας -πρώτα από το Αζερμπαϊτζάν και στη συνέχεια από το Τουρκμενιστάνστην Ευρώπη. Οι προμηθευτές από το Κουρδιστάν του Ιράκ ή ακόμη και από το Ισραήλ μπορεί αργότερα να συμμετέχουν σε αυτήν τη διαδρομή. Μόλις ολοκληρωθεί ο αγωγός, η Νότια Ευρώπη θα έχει εξασφαλίσει τη διαφοροποιημένη προμήθεια αερίου, ως εκ τούτου υπονομεύοντας το μονοπώλιο της Gazprom και υποχρεώνοντας την εταιρεία να μειώσει τις τιμές για να παραμείνει ανταγωνιστική.

Η απειλή του TAP

Μόλις η Μόσχα κατάλαβε την αμεσότητα της απειλής του ΤΑΡ, προσπάθησε να

Πηγή: Carnegie Europe, “The new pipeline making Gazprom nervous”


Έρευνες υδρογονανθράκων

11 30

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ ΑΕΡΙΟΥ ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΑΠΕΚΤΗΣΕ Η ENERGEAN Επετεύχθη συμφωνία μεταξύ των εταιρειών του Ισραήλ Delek Drilling και Avner Oil Exploration και της ελληνικής εταιρείας Energean Oil & Gas για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου Karish και Tanin στο Ισραήλ, δυναμικότητας 1,4 και 1 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδών, αντιστοίχως.

Νέα δεδομένα στον επιχειρηματικό αλλά και στον γεωπολιτικό χάρτη της ευρύτερης περιοχής δημιουργούνται με τη συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ των Delek Drilling και Avner Oil Exploration και της Energean Oil & Gas, για τα δύο κοιτάσματα φυσικού αερίου που βρίσκονται στο Ισραήλ. Με τη συμφωνία που υπογράφηκε μεταξύ των δύο πλευρών η Energean Oil & Gas αποκτά τα δύο κοιτάσματα φυσικού αερίου, δυναμικότητας 1,4 και 1 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδών (TCF) αντιστοίχως, έναντι συνολικού τιμήματος 148 εκατ. δολαρίων, στο οποίο περιλαμβάνονται και δικαιώματα από τη μελλοντική εκμετάλλευση. Τα δύο κοιτάσματα ανακαλύφθηκαν το 2011 (Tanin) και το 2013 (Karish) στη Λεκάνη της Λεβαντίνης, πλησίον τόσο του κοιτάσματος Tamar, το οποίο ήδη παράγει φυσικό αέριο, όσο και του κοιτάσματος Leviathan, η ανάπτυξη του οποίου επίκειται.

Η πρώτη ελληνική εταιρεία στο Ισραήλ Πρόκειται για την πρώτη παρουσία ελληνικής εταιρείας στον χάρτη της

ανάπτυξης των μεγάλων κοιτασμάτων φυσικού αερίου που έχουν ανακαλυφθεί τα τελευταία χρόνια στο Ισραήλ, την Κύπρο (Αφροδίτη) και, προσφάτως, στην Αίγυπτο (κοίτασμα Zohr) και τα οποία αναμένεται σταδιακά να καλύψουν, πέραν των αναγκών των εθνικών οικονομιών, και τα μεγάλα καταναλωτικά κέντρα της Μεσογείου και της Ευρώπης, διαμορφώνοντας ουσιαστικά ένα νέο ενεργειακό τοπίο στην ευρύτερη περιοχή. Ο κ. Γιόσι Άμπου, διευθύνων σύμβουλος της Delek Drilling και της Avner Oil & Gas Exploration σχολίασε σχετικά: «Είμαστε ευτυχείς που μεταβιβάζουμε τα κοιτάσματα Karish και Tanin σε έναν σοβαρό, ευρύτερα γνωστό και σεβαστό ενεργειακό όμιλο. Στη διάρκεια των τελευταίων μηνών, εξετάσαμε αρκετές προσφορές και πιστεύω ότι, μεταξύ όλων των δυνατοτήτων που παρουσιάστηκαν, η σημερινή συμφωνία προσφέρει την καλύτερη εγγύηση για την ανάπτυξη των δύο κοιτασμάτων φυσικού αερίου κατά τα επόμενα έτη. Ανάλογα με την επίτευξη της συμφωνίας, με χαροποιεί το ότι αποδείξαμε ότι είμαστε σε απόλυτη


31

συμβατότητα με τα όσα προβλέπει η νομοθεσία, όπως και με τα αυστηρά χρονοδιαγράμματα. Όπως πετύχαμε να τηρήσουμε αυτές τις υποχρεώσεις μας, είμαστε αποφασισμένοι να επιτύχουμε και τους άλλους στόχους που έχουμε θέσει προς όφελος των επενδυτών και όλων των πολιτών του Ισραήλ». Ο κ. Μαθιός Ρήγας, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ομίλου

Η απόκτηση των κοιτασμάτων Karish και Tanin από την Energean Oil & Gas έρχεται σε μία περίοδο με έντονη κινητικότητα στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου

Energean Oil & Gas, δήλωσε τα εξής: «Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι αλλά και υπερήφανοι για την επίτευξη της συμφωνίας, η οποία ενισχύει την θέση της Energean και, βεβαίως, της Ελλάδας στο νέο ενεργειακό γίγνεσθαι της ευρύτερης περιοχής. Η συμφωνία αυτή αποδεικνύει τις δυνατότητες και τις προοπτικές που χαρακτηρίζουν τις ελληνικές επιχειρήσεις όταν αυτές εργάζονται μεθοδικά, με συγκεκριμένο πρόγραμμα και με στόχο την αριστεία σε όλα τα επίπεδα σε μια εποχή όχι μόνο ιδιαίτερα δύσκολη για τη χώρα μας αλλά και αρνητική συνολικά για τον κλάδο της έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, λόγω των χαμηλών τιμών στις αγορές. Η Energean με τη συγκεκριμένη συμφωνία αποδεικνύεται για άλλη μια φορά έτοιμη να ηγηθεί της ανάπτυξης του τομέα των υδρογονανθράκων όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, συμβάλλοντας στην αναβάθμιση του γεωπολιτικού ρόλου της χώρας μας στο πλαίσιο και των ευρύτερων συνεργασιών που έχουν αναπτυχθεί στον ενεργειακό τομέα στο τρίγωνο Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ, αλλά και σε σχέση με την Αίγυπτο, χώρα

στην οποία η εταιρεία μας είναι ήδη παρούσα με ερευνητική δραστηριότητα. Μετά την έγκριση της συμφωνίας από τις αρμόδιες ισραηλινές αρχές, η Energean θα προχωρήσει στην υποβολή αναλυτικού σχεδίου εκμετάλλευσης των δύο κοιτασμάτων φυσικού αερίου».

Γεωπολιτικό ενδιαφέρον

Σημειώνεται ότι η απόκτηση των κοιτασμάτων Karish και Tanin από την Energean Oil & Gas έρχεται σε μία περίοδο με έντονη κινητικότητα στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Μόλις τις προηγούμενες εβδομάδας στην Κύπρο, και στο πλαίσιο του νέου διεθνούς διαγωνισμού παραχωρήσεων, προσήλθαν μεταξύ άλλων και μερικές από τις μεγαλύτερες στον κόσμο εταιρείες στον τομέα. Επιπλέον, στο Ισραήλ ανακοινώθηκε επισήμως η δρομολόγηση νέου διαγωνισμού για την παραχώρηση 24 θαλασσίων περιοχών. Τέλος, στην Αίγυπτο εκδηλώθηκε επιχειρηματικό ενδιαφέρον στο πλαίσιο επίσης νέου διαγωνισμού για την παραχώρηση περιοχών προς έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων.


Γεωπολιτική της ενέργειας

12 32

ΕΠΙΜΕΝΕΙ Η GAZPROM ΓΙΑ ΤΟΝ NORD STREAM 2 Η ρωσική εταιρεία φυσικού αερίου Gazprom εμμένει στην απόφασή της να προχωρήσει στην κατασκευή του αγωγού Nord Stream 2 παρά τις αντιρρήσεις της Πολωνικής Αρχής Ανταγωνισμού.

Όπως δήλωσε στο ρωσικό πρακτορείο Tass ο Αλεξάντερ Μεντβέντεφ, αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Gazprom, η απόφαση του ρωσικού κολοσσού είναι να μην περιμένει. Μάλιστα σημείωσε χαρακτηριστικά ότι «η εταιρεία του Nord Stream 2 υπάρχει και λειτουργεί». Σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών εταιρειών στην κατασκευή του αγωγού ο κ. Μεντβέντεφ σημείωσε ότι αυτό είναι κάτι που θα αποφασίσουν οι ίδιες και πρόσθεσε: «Θα πρέπει να ψάξουν εναλλακτικές λύσεις για να συμμετάσχουν στο έργο. Θα προχωρήσουμε σύμφωνα με το υφιστάμενο σχέδιο. Οι συνεργάτες μας συμμερίζονται το όραμά μας». Όπως επισημαίνεται σε ρεπορτάζ της ιστοσελίδας Eurobserver, η δήλωση αυτή έγινε μετά την άρνηση εκ μέρους της Πολωνικής Αρχής Ανταγωνισμού (Urzed Ochrony Konkurencji i Konsumentow, UOKiK), να εγκρίνει την κοινοπραξία για την κατασκευή και λειτουργία του νέου αγωγού, με το αιτιολογικό ότι ο Nord Stream 2 θα περιορίσει τον ανταγωνισμό στην προμήθεια φυσικού αερίου.

Ο φόβος των προστίμων

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αγωγός δεν θα διέρχεται από την Πολωνία. Ωστόσο, η απόφαση του UOKiK είχε ως αποτέλεσμα οι πέντε ευρωπαϊκές εταιρείες που επρόκειτο να συμμετάσχουν στο έργο να εγκαταλείψουν το εγχείρημα με τη σημερινή μορφή του, υπό τον φόβο της επιβολής προστίμων εκ μέρους της Πολωνικής Αρχής Ανταγωνισμού. Οι πέντε εταιρείες και συγκεκριμένα η αυστριακή OMV, η γαλλική Engie, οι γερμανικές Uniper και Wintershall, και η αγγλολλανδική Shell, δήλωσαν στις 12 Αυγούστου ότι «καθεμία θα εξετάσει ξεχωριστά εναλλακτικούς τρόπους συμμετοχής στο έργο». Εξάλλου εκπρόσωπος Wintershall δήλωσε στο ρωσικό πρακτορείο Ria Novosti ότι η εταιρεία του όπως και οι άλλοι συμμετέχοντες εξακολουθούν να υποστηρίζουν το έργο, αλλά πλέον μελετούν εναλλακτικούς τρόπους υλοποίησής του. Αλλά από την πλευρά του ο πρόεδρος της UOKiK, Marek Niechcial, δήλωσε


33

«Οι συνεργάτες μας συμμερίζονται το όραμά μας» – Α. Μεντβέντεφ

στις 12 Αυγούστου ότι η πολωνική απόφαση είναι οριστική και θα «σταματήσει τη συμφωνία για τον Nord Stream 2». Σημειώνεται ότι απόφαση της Πολωνικής Αρχής Ανταγωνισμού

Η επανάσταση του LNG Tη μεγάλη ανατροπή φέρνει η είσοδος του LNG. To «μπουμ» του shale gas στις ΗΠΑ και η ανάπτυξη της σχετικής τεχνολογίας όχι μόνον αύξησαν τις ποσότητες του διαθέσιμου αερίου αλλά και μείωσαν τις τιμές. Μια σειρά από χώρες που δεν είχαν εξαγωγική διέξοδο μέσω αγωγού και τα νέα κοιτάσματα της Μεσογείου αποκτούν τώρα πρόσβαση στην Ευρώπη είτε με τη μορφή του LNG, είτε του CNG (συμπιεσμένου αερίου).

Το σχέδιο που υποστηρίζουν οι Βρυξέλλες και η Ουάσινγκτον για την Ελλάδα προβλέπει την κατασκευή του πλωτού τερματικού LNG στην Αλεξανδρούπολη, το οποίο μέσω του σχεδιαζόμενου αγωγού Ελλάδας-Βουλγαρίας θα μπορεί να τροφοδοτεί τα Βαλκάνια με αέριο από τις ΗΠΑ και χώρες της Μεσογείου. Ανάλογο τερματικό προβλέπεται να κατασκευαστεί και στο νησί Krk της Κροατίας για την τροφοδοσία των Δυτικών Βαλκανίων.

Η επανάσταση του LNG αλλάζει το τοπίο και στην τιμολόγηση. Μέχρι σήμερα το αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών τιμολογείται με βάση μακροχρόνιες συμβάσεις μεταξύ του προμηθευτή και των καταναλωτών, οι οποίες αποτελούν και τη «χρηματοδοτική εγγύηση» για την κατασκευή του αγωγού, ενός έργου πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ.

Προς το παρόν οι ποσότητες του αερίου στα τερματικά LNG δεν είναι ικανές να απειλήσουν την κυριαρχία της Gazprom. Ενισχύουν όμως τον εναλλακτικό πόλο, με το αζερικό αέριο, που δημιουργεί ο αγωγός ΤΑΡ στη Νότια Ευρώπη και δημιουργούν προοπτικά ένα σημαντικό αντίβαρο στο ρωσικό μονοπώλιο.

Το LNG όμως δίνει τη δυνατότητα τιμολόγησης στη σποτ αγορά, με τελείως διαφορετικούς όρους, που ανάγκασαν τη Gazprom να ρίξει τις τιμές της σε πολλά από τα νέα συμβόλαια.

Αν οι Ρώσοι «χάσουν» τον Nord Stream -έναν αγωγό που υποστηρίζεται από τη Γερμανίαείναι σίγουρο πως θα πιέσουν για το ευρωπαϊκό σκέλος του Turkish Stream. To θέμα είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΗΠΑ θα το επιτρέψουν.

σημαίνει ότι η Gazprom θα πρέπει να βρει τα 8.000.000.000 ευρώ που υπολογίζεται ότι θα κοστίσει ο αγωγός, τη στιγμή που οι ρωσικές τράπεζες δεν έχουν την ευχέρεια άντλησης κεφαλαίων από τις διεθνείς αγορές λόγω των κυρώσεων της ΕΕ και των ΗΠΑ μετά την εισβολή της Ρωσίας της Ουκρανίας, ενώ και η Gazprom έχει καταστεί λιγότερο ελκυστικός δανειολήπτης.

Ποιος είναι ο Nord Stream 2

Ο αγωγός Nord Stream 2 προβλέπεται να μεταφέρει 55 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως και να τεθεί σε λειτουργία το 2019. Ο αγωγός πρέπει επίσης να εγκριθεί από τις ρυθμιστικές αρχές της Δανίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, καθώς θα περάσει μέσα από τις θαλάσσιες ζώνες των χωρών αυτών, ενώ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι ο αγωγός, θα υπόκειται στην ενεργειακή νομοθεσία της ΕΕ, δηλαδή το Τρίτο Ενεργειακό Πακέτο που επιβάλει την πρόσβαση τρίτων στο δίκτυο. Υπενθυμίζεται ότι η συγκεκριμένη νομοθεσία ήταν η αιτία εγκατάλειψης του αγωγού South Stream που είχαν σχεδιάσει οι Ρώσοι για να παρακάμψουν την Ουκρανία.


Φυσικό αέριο

13 34

«ΤΡΕΧΟΥΝ» ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΕΡΙΟ ΛΟΓΩ ΑΥΞΗΜΕΝΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ Με τις προβλέψεις να κάνουν λόγο για αύξηση της χρήσης του φυσικού αερίου σε όλη την Ευρώπη τα επόμενα χρόνια, αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς οι υποδομές επέκτασης δικτύου. Σύμφωνα με τον οργανισμό Eurogas, το φυσικό αέριο θα κατέχει μερίδιο 28,8% μέχρι το 2020 στην ενεργειακή αγορά και το 30,1% μέχρι το 2020.


35

Η Ελλάδα ακολουθεί τις ευρωπαϊκές τάσεις και επεκτείνει το δίκτυο περιφερειακά του κεντρικού αγωγού προκειμένου να εξυπηρετηθούν και οι πιο αποκεντρωμένες περιοχές της χώρας. Η ΔΕΠΑ, έχοντας όλα αυτά τα χρόνια πρωταγωνιστικό ρόλο στην αγορά φυσικού αερίου, κατάφερε με σημαντικές επενδύσεις σε έργα υποδομών διεθνείς στρατηγικές συμφωνίες, αλλά και με συνεχείς μειώσεις των τιμών προμήθειας (μειώσεις οι οποίες πέρασαν απευθείας στους καταναλωτές) να αναβαθμίσει την αγορά φυσικού αερίου και να κάνει το «πράσινο» καύσιμο προσβάσιμο σε όλες τις κατηγορίες καταναλωτών, σε μεγάλο μέρος της χώρας, ακόμα και σε απομακρυσμένες περιοχές. Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της ΔΕΠΑ κ. Θεόδωρο Κιτσάκο, στο 10ετές πλάνο της ΔΕΠΑ περιλαμβάνονται τα εξής σημεία-ορόσημα: •Επέκταση της προμήθειας σε 16 πόλεις πρωτεύουσες νομών σε συνολικά 4 περιφέρειες της χώρας: Ανατολική Μακεδονία-Θράκη, Κεντρική Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα και

Δυτική Ελλάδα, με την κατασκευή 850 χιλιομέτρων νέου δικτύου, που μαζί με τα υφιστάμενα 460 χιλιόμετρα θα φτάσει συνολικά στα 1.300 χιλιόμετρα. •140.000 νέες οικιακές συνδέσεις. •19.000 εμπορικοί πελάτες. •350 μεγάλοι βιομηχανικοί πελάτες. •Νέες θέσεις εργασίας για την προμήθεια αερίου σε νέες περιοχές και πόλεις (ενδεικτικά ανέφερε ως τυχαία παραδείγματα την Τρίπολη, την Κόρινθο, το Καρπενήσι, την Άμφισσα). Όπως ανέφερε ο κ. Κιτσάκος, τα επόμενα 15 χρόνια η κατανάλωση θα αυξηθεί στα 8 δισ. κυβικά μέτρα, δηλαδή θα αυξάνεται κατά 0,6 δισ. κυβικά ετησίως, που μεταφράζεται σε ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 20% σε σχέση με τα τρέχοντα επίπεδα των 3 δισ. κυβικών μέτρων. Μία από τις πρόσφατες εξελίξεις αποτελεί η απόφαση για την έναρξη των απαιτούμενων ενεργειών για την επέκταση του δικτύου φυσικού αερίου στην Ανατολική και τη Δυτική Αττική, η οποία λήφθηκε ύστερα από σύσκεψη μεταξύ των αντιπεριφερειαρχών Γ. Βασιλείου και Πέτρου Φιλίππου και του γενικού διευθυντή και διευθυντή

Μελετών και Κατασκευών της εταιρείας παροχής Αερίου Αττικής ΑΕ «Φυσικό Αέριο Αττικής» Χρήστου Μπαλάσκα και Χρήστου Σκουλίδα, καθώς και υπηρεσιακών παραγόντων των δύο Περιφερειακών Ενοτήτων. Όπως επεσήμαναν τα εμπλεκόμενα μέρη, «με την πεποίθηση ότι το φυσικό αέριο είναι ένα κοινωνικό αγαθό, και τη διαπίστωση ότι και οι δύο περιοχές υπολείπονται σημαντικά ως προς τα δίκτυα σε σχέση με την υπόλοιπη Αττική, συμφωνήθηκαν δραστηριότητες για την υλοποίηση του σχεδιασμού, όπως: – Η εταιρεία να διερευνήσει άμεσα αυτή την προοπτική και να κατατεθεί ενδεικτικός προϋπολογισμός και ενδεικτικές τεχνικές προδιαγραφές των αγωγών που είναι απαραίτητοι. – Να ακολουθήσουν συσκέψεις με τα υπουργεία και τους αρμόδιους φορείς για τον προγραμματισμό του παραπάνω έργου και την εξεύρεση πόρων για την υλοποίησή του».

Ενέργεια σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις Η οικιακή χρήση του φυσικού αερίου εξασφαλίζει μείωση κόστους


36

Με το φυσικό μειώνονται τα λειτουργικά κόστη που επιβαρύνουν σημαντικά τον προϋπολογισμό

τουλάχιστον 50% για την κάλυψη των αναγκών θέρμανσης, ζεστού νερού και μαγειρέματος. Η χρήση φυσικού αερίου στην οικιακή θέρμανση (με λέβητες συμπύκνωσης κ.λπ.) μειώνει τα έξοδα θέρμανσης κατά 40% και οι αποδόσεις φτάνουν το 110%. Ομοίως, για την παροχή ζεστού νερού κατά την οποία χρησιμοποιούνται ταχυθερμοσίφωνες φυσικού αερίου ή

Πολιτική προτεραιότητα η χρήση φυσικού αερίου Τα οφέλη που παρουσιάζει η χρήση του φυσικού αερίου στις εγκαταστάσεις θέρμανσης, κουζίνας, παραγωγής ζεστού νερού και κλιματισμού, τόσο από οικονομική άποψη όσο και περιβαλλοντολογική, κατέστησαν την εισαγωγή του φυσικού αερίου στο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας πολιτική προτεραιότητα, καθώς: -διευρύνονται οι πηγές προμήθειας πρωτογενών μορφών ενέργειας με απώτερο στόχο την ασφάλεια της τροφοδοσίας και τη μείωση της εξάρτησης από το πετρέλαιο,

-μειώνονται τα λειτουργικά κόστη που επιβαρύνουν σημαντικά τον προϋπολογισμό, -συμβάλλει σημαντικά στην περιβαλλοντική προστασία, δεδομένων τόσο των διεθνών δεσμεύσεων της χώρας για το φαινόμενο του θερμοκηπίου όσο και αυτών σε τοπικό επίπεδο (όξινη βροχή, αιθαλομίχλη κ.λπ.), -βελτιώνεται η ευστάθεια του συστήματος διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα σε περιόδους ανεπάρκειας ηλεκτρικής ενέργειας.

boiler αποθήκευσης φυσικού αερίου, επιτυγχάνεται εξοικονόμηση έως και 40% (σε σχέση με ένα boiler πετρελαίου) και έως 60% σε σχέση με έναν θερμοσίφωνα. Ακόμη, ολοένα και περισσότερες βιομηχανίες και επιχειρή��εις στρέφονται προς το φυσικό αέριο όχι μόνο για να μειώσουν την ενεργειακή κατανάλωση και τα λειτουργικά έξοδα, αλλά και για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κοινωνικών επιταγών για την ένταξη δράσεων ΕΚΕ στο πλαίσιο της εταιρικής τους στρατηγικής. Το φυσικό αέριο είναι η φυσική ενεργειακή επιλογή για βιομηχανίες με άμεσες και έμμεσες θερμικές ανάγκες, βελτιώνοντας την ανταγωνιστική θέση των μονάδων: προσφέρει αυξημένη απόδοση, με λιγότερες εκπομπές ρύπων, ενώ πλήθος μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων αποκτούν με το φυσικό αέριο ένα αποτελεσματικό μέσο για να μειώσουν το κόστος λειτουργίας τους και να αναβαθμίσουν την παραγωγική διαδικασία και, μέσω αυτής, την ποιότητα των τελικών προϊόντων τους.


Έρευνες υδρογονανθράκων Του Γιάννη Πισπιρίγκου

14

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΙ ΚΟΛΟΣΣΟΙ «ΦΛΕΡΤΑΡΟΥΝ» ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΑΟΖ Μεγάλες εταιρείες, όπως η αμερικανική ExxonMobil, η νορβηγική Statoil και η Qatar Petroleum, περιλαμβάνονται στα ονόματα εταιρειώνκοινοπραξιών που υπέβαλαν αιτήσεις για τον γ’ γύρο αδειοδότησης στα τεμάχια 6, 8 και 10, τα οποία ανακοινώθηκαν επίσημα, σύμφωνα με δημοσιεύματα κυπριακών μέσων ενημέρωσης.

Τα ονόματα των εταιρειών ανακοινώθηκαν μετά από την ενημέρωση του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Υπουργικού Συμβουλίου της Κύπρου, με τον υπουργό Ενέργειας Γιώργο Λακκοτρύπη να σημειώνει ότι «με την προσέλκυση εταιρειών αυτού του βεληνεκούς, η κυβέρνηση πέτυχε και τους δύο στόχους που είχε θέσει, αφού οι εταιρείες αυτές θα βοηθήσουν τόσο στην τεχνοοικονομική όσο και στην πολιτική διάσταση».

Τα οικόπεδα

«Αν δείτε συνολικά η στρατηγική μας και με την είσοδο της BG και τώρα της Shell στο τεμάχιο 12, αλλά και με κάποιους από τους όρους που τροποποιήσαμε σε ό,τι αφορά αυτόν τον διαγωνισμό, ήταν ακριβώς για να προσελκύσουμε εταιρείες που πρωτίστως θα μας βοηθήσουν τεχνοοικονομικά αλλά κατ’ επέκταση στην πολιτική του διάσταση», είπε απαντώντας σε ερωτήσεις ο κ. Λακκοτρύπης. - Για το τεμάχιο 6, για το οποίο υπάρχουν έντονες αντιδράσεις από την Τουρκία, αίτηση υπέβαλε η κοινοπραξία

Eni Cyprus Limited/Total E&P Cyprus BV με διαχειριστή την Eni Cyprus. - Για το τεμάχιο 8, αιτήσεις υπεβλήθησαν από την Eni Cyprus Limited και από την κοινοπραξία Capricorn Oil, θυγατρική της Cairn Energy, και τις Delek Drilling και Avner Oil Exploration με διαχειριστή την Capricorn Oil. - Για το τεμάχιο 10, υπεβλήθησαν τρεις αιτήσεις. Μία από την κοινοπραξία Eni Cyprus Limited/Total E&P Cyprus BV με διαχειριστή την Eni Cyprus, μία από την κοινοπραξία ExxonMobil Exploration and Production Cyprus (Offshore) Limited και την Qatar Petroleum International Upstream OPC με διαχειριστή την ExxonMobil και μία από τη νορβηγική Statoil Upsilon Netherlands BV. «Όπως βλέπετε από τα ονόματα ή και τις κοινοπραξίες τις οποίες έχουμε αναφέρει, η κυβέρνηση είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένη από το αποτέλεσμα. Έχουμε πετύχει τους ποιοτικούς στόχους που έχουμε θέσει, για να προσελκύσουμε εταιρείες που θα έχουν την απαραίτητη τεχνοοικονομική εμβέλεια να μας βοηθήσου ιδιαίτερα

37


Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου Γ. Λακκοτρύπης

38

σε αυτές τις δύσκολες οικονομικά συνθήκες που διέρχεται ο τομέας», ανέφερε ο κύπριος υπουργός Ενέργειας.

Ο σχεδιασμός

Σε ερώτηση για το αν θα υπάρχουν κριτήρια για πιο αυστηρά χρονοδιαγράμματα διενέργειας γεωτρήσεων, ο κ. Λακκοτρύπης, αφού είπε πως τα κριτήρια αξιολόγησης είναι δημοσιευμένα, σημείωσε πως βεβαίως περιλαμβάνουν και την ταχύτητα με την οποία θα γίνουν γεωτρήσεις. Για παράδειγμα, εξήγησε, υπάρχουν περισσότεροι βαθμοί σε ό,τι αφορά την πρώτη περίοδο (πρώτα τρία χρόνια) της αδειοδότησης και επιβραβεύονται εταιρείες οι οποίες θα κάνουν γεωτρήσεις εντός εκείνης περιόδου πιο σύντομα. Ακόμη, ερωτηθείς για το αν υπάρχουν εταιρείες που σχεδιάζουν να διενεργήσουν γεωτρήσεις εντός του 2017, ο κ. Λακκοτρύπης είπε πως η διαδικασία δεν έχει προχωρήσει στο στάδιο της αξιολόγησης. Θα πρέπει να αναμένουμε τι περιλαμβάνει η πρόταση της κάθε εταιρείας ή κοινοπραξίας, συμπλήρωσε. Σε παρατήρηση ότι το τεμάχιο 10 διεκδικείται από κολοσσούς, ο κ. Λακκοτρύπης είπε πως οι προτάσεις θα κριθούν τεχνοοικονομικά, σύμφωνα με τα κριτήρια που έχουμε θέσει. Όσον αφορά την οικονομική ευρωστία των εταιρειών αυτών, ο κ. Λακκοτρύπης είπε πως με βάση τα κριτήρια αξιολόγησης, το 35% της βαρύτητας

δίνεται στην τεχνοοικονομική εμβέλεια του οργανισμού και το 65% δίνεται στην οικονομική πρόταση των εταιρειών. «Οπότε, ναι, είναι μέρος της διαδικασίας πάνω στην οποία θα κριθούν και οι προτάσεις», είπε. Παράλληλα, ερωτηθείς σχετικά ο κ. Λακκοτρύπης είπε πως η προοπτική του τερματικού υγροποίησης πάντοτε υφίστατο για να προσθέσει πως αυτό «θα ενισχυθεί την στιγμή που θα ανακαλυφθούν οι απαραίτητες ποσότητες».

«Συνολικά η στρατηγική μας ήταν ακριβώς για να προσελκύσουμε εταιρείες που πρωτίστως θα μας βοηθήσουν τεχνοοικονομικά – Γ. Λακκοτρύπης «Όλες οι επιλογές είναι στο τραπέζι, ο πρώτος παράγοντας είναι τι ανακαλύψεις θα έχουμε που θα επιβεβαιωθούν στο άμεσο μέλλον», πρόσθεσε. Υπενθύμισε πως λίγες βδομάδες πριν την εξαγγελία του γ’ γύρου αδειοδότησης, ο ίδιος είχε μιλήσει για την ανακάλυψη του αιγυπτιακού Ζορ και για το πώς αυτή σχετίζεται με το υποθαλάσσιο όρος Ερατοσθένης, το οποίο είναι

αποκλειστικά μέσα στην κυπριακή ΑΟΖ. «Και αυτό έχει τη σημασία του και θεωρούμε ότι και, αν θέλετε, οι συμμετοχές και το ενδιαφέρον που έχουμε λάβει, πιστοποιεί ακριβώς αυτή την προοπτική», συνέχισε.

Πιο κοντά με Αίγυπτο οι διαβουλεύσεις για την Αφροδίτη Απαντώντας σε ερώτηση για το σχέδιο ανάπτυξης της Αφροδίτης, την εξεύρεση πιθανών αγοραστών και για το αν βρισκόμαστε πιο κοντά με την Αίγυπτο, ο κ. Λακκοτρύπης είπε «σίγουρα προς την Αίγυπτο, αυτό μπορώ να το πω». Εξήγησε δε ότι ήδη η Εταιρεία Υδρογονανθράκων Κύπρου επέλεξε τον τεχνοοικονομικό σύμβουλο που θα τη βοηθήσει στην εξέταση των συμβολαίων πωλήσεως, κάτι που «σας δείχνει το γεγονός ότι γίνονται διαπραγματεύσεις αυτήν τη στιγμή. Οι τεχνικοί, οικονομικοί και νομικοί σύμβουλοι είναι απαραίτητοι ακριβώς για να μας βοηθήσουν στα σύνθετα αυτά συμβόλαια που διέπουν τις πωλήσεις υδρογονανθράκων», είπε.

Συμφωνία συνεκμετάλλευσης με το Ισραήλ Απαντώντας σε ερωτήσεις για την αναφορά στη συμφωνία συνεκμετάλλευσης μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ που περιλήφθηκε στο κοινό ανακοινωθέν που εκδόθηκε μετά τη συνάντηση Προέδρου Αναστασιάδη με τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό, ο κ. Λακκοτρύπης εξήγησε ότι η αναφορά διαλαμβάνει ότι οι υπουργοί των δύο χωρών θα προσπαθήσουν έως


39

τον Σεπτέμβριο να ολοκληρώσουν τη συμφωνία. Απέφυγε να πει κατά πόσον οι δύο πλευρές είναι κοντά στην συνομολόγηση της συμφωνίας

«γιατί είναι και αυτό αρκετά σύνθετο θέμα». Απαντώντας σε ερώτηση, ο κ. Λακκοτρύπης κατέστησε σαφές ότι «η ανάπτυξη του κοιτάσματος

Αφροδίτη δεν έχει καμία σχέση με την οποιαδήποτε συμφωνία την οποία εξάλλου έχουμε και με την Αίγυπτο».

Κερδίζει έδαφος το τερματικό στο Βασιλικό Προβάδισμα αρχίζει να αποκτά η ιδέα περί κατασκευής σταθμού υγροποίησης στο Βασιλικό, ως αποτέλεσμα της εμπλοκής των δύο κολοσσών, της ExxonMobil και της Qatar Petroleum, στην κυπριακή ΑΟΖ. Το εκτόπισμα των εταιρειών καθώς επίσης και οι αυξανόμενες ελπίδες για εξεύρεση επιπρόσθετων μεγάλων κοιτασμάτων στο οικόπεδο 10, που διεκδικούν από την επίσης ισχυρή κοινοπραξία Eni-Total, δημιουργούν όλες τις κατάλληλες προϋποθέσεις προκειμένου το αρχικό ενεργειακό πλάνο της Κύπρου να υλοποιηθεί τα επόμενα χρόνια, κάτι που, όπως όλα δείχνουν, επιθυμούν και οι εταιρείες. Σύμφωνα με υπολογισμούς που έγιναν κατά καιρούς, το κόστος κατασκευής ενός τέτοιου μεγαλεπήβολου έργου κυμαίνεται μεταξύ 7 δισ. και 10 δισ. δολαρίων. Το χρονικό ενδιαφέροντος Το ενδιαφέρον της για αξιοποίηση του κυπριακού φυσικού αερίου μέσω της κατασκευής τερματικού εξέφρασε ήδη από τον Φεβρουάριο του 2013 η κινεζική αντιπροσωπία China Shipbuilding Industry Corp. Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 2013, οι εταιρείες Noble και Delek είχαν προβεί σε προκαταρκτικές, μη δεσμευτικές, συμφωνίες με την κυβέρνηση για την κατασκευή του εν λόγω τερματικού στο Βασιλικό, όπου θα μετέφερε τα διάφορα αποθέματα, συμπεριλαμβανομένων και αυτών της Αφροδίτης και από εκεί να τα διανέμει στις διεθνείς αγορές. Τον Αύγουστο του 2014, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση του υπουργού Ενέργειας η κυβερνητική διαπραγματευτική ομάδα που διαπραγματευόταν το τερματικό υγροποίησης με τη Noble να αρχίσει ανάλογες διαπραγματεύσεις και με την κοινοπραξία Eni-Kogas. H εγκατάλειψη του ενδιαφέροντος από τις Noble-Delek ήταν ουσιαστικά αποτέλεσμα της δυσμενούς οικονομικής

κατάστασης στην οποία βρίσκονταν, λόγω των τεράστιων ποσών που έπρεπε τότε να διαθέσουν, για να αναπτύξουν το κοίτασμα Λεβιάθαν στην ΑΟΖ του Ισραήλ. Τα υποσχόμενα κοιτάσματα Σε πρόσφατη ανάλυσή τους, οι ειδικοί σε θέματα ενέργειας Ηλίας Κονοφάγος, Νίκος Λυγερός και Ηλίας Φώσκολος αναφέρουν πως μέσω σχετικής χαρτογράφησης στο κυπριακό θαλάσσιο οικόπεδο 11 της εταιρείας Total υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις στόχοι κοιτασμάτων βιογενούς φυσικού αερίου τύπου Ζορ αλλά και δύο στόχοι στο θαλάσσιο οικόπεδο 10, οι οποίοι φαίνεται να είναι μεγαλύτεροι σε μέγεθος από το υπεργιγαντιαίο αιγυπτιακό κοίτασμα Ζορ. «Το κυπριακό θαλάσσιο οικόπεδο 8 φαίνεται επίσης να συμπεριλαμβάνει 3 τουλάχιστον στόχους τύπου Ζορ, ενώ το κυπριακό γεωτεμάχιο 6 δεν συμπεριλαμβάνει στόχους τύπου Ζορ αλλά τουλάχιστον έναν πολύ μεγάλο στόχο φυσικού αερίου τύπου Λεβιάθαν», αναφέρουν, χαρακτηρίζοντας παράλληλα σοφή την απόφαση της κυπριακής Κυβέρνησης να μην εντάξει στον 3ο γύρο αδειοδοτήσεων το θαλάσσιο οικόπεδο 7, αφού, όπως εξηγούν, μέσα σε αυτό οποίο φαίνεται να υπάρχει, βάσει της εταιρείας Spectrum, ένας στόχος φυσικού αερίου 5 φορές μεγαλύτερος από το κοίτασμα Ζορ. «Κατά τη γνώμη μας, ο υπεργιγαντιαίος αυτός κυπριακός στόχος κοιτάσματος πρέπει να παραμείνει ως στρατηγικό απόθεμα για την Κύπρο, διότι σε περίπτωση που η αναμενόμενη έρευνα υδρογονανθράκων στην περιοχή οδηγήσει σε νέες σημαντικές ανακαλύψεις, τα στρατηγικά αυτά αποθέματα θα πάρουν κάποια στιγμή πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική και οικονομική αξία», αναφέρουν οι ειδικοί.


Αγορά καυσίμων Του Κώστα Βουτσαδάκη

15 40

ΜΕΙΩΣΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΚΑΥΣΙΜΩΝ – ΦΟΒΟΙ ΓΙΑ ΝΕΑ «ΛΟΥΚΕΤΑ» Φόβους για νέα «λουκέτα» στην αγορά καυσίμων εκφράζουν παράγοντες της αγοράς, υπό το βάρος της μείωσης της κατανάλωσης που είναι ορατή από τις αρχές του χρόνου και αναμένεται να ενταθεί τους επόμενους μήνες λόγω της αύξησης των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης που έχουν ήδη ψηφιστεί.

Η κατανάλωση πετρελαιοειδών επέστρεψε σε πτωτική τροχιά στο πρώτο πεντάμηνο του έτους, ύστερα από δύο χρόνια ανοδικής πορείας που φαίνεται ότι αποτέλεσαν «παρένθεση» στην κρίση διαρκείας που βιώνει η αγορά καυσίμων από το 2009.

θέρμανσης από τον επόμενο χειμώνα θεωρείτο περίπου βέβαιη και αναμενόμενη. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι καταναλωτές δεν προχώρησαν σε αποθεματοποίηση για να καλύψουν τουλάχιστον τις πρώτες ανάγκες του επόμενου χειμώνα.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, η κατανάλωση καυσίμων στην εσωτερική αγορά (δεν περιλαμβάνονται οι εξαγωγές και οι πωλήσεις ναυτιλιακών και αεροπορικών καυσίμων) μειώθηκε στο διάστημα Ιανουαρίου-Μαΐου 2015 κατά 5,2%, με το πετρέλαιο θέρμανσης να υφίσταται τη μεγαλύτερη πτώση (-19,2% εξαιτίας και των καλών καιρικών συνθηκών), ενώ οι βενζίνες μειώθηκαν κατά 2,4% και η κατανάλωση πετρελαίου κίνησης αυξήθηκε κατά 3,6%. Η μείωση της κατανάλωσης σημειώνεται παρά το γεγονός ότι:

Με πτώση εκτιμάται ότι έκλεισε και ο Ιούνιος, καθώς τον αντίστοιχο μήνα του 2015 πολλοί καταναλωτές έσπευσαν να «φουλάρουν» με καύσιμα κίνησης και θέρμανσης εξαιτίας της αβεβαιότητας που επικρατούσε για την παραμονή της χώρας στην Ευρωζώνη και τον εφοδιασμό της αγοράς. Έτσι, η κατανάλωση τον συγκεκριμένο μήνα του 2015 ήταν «τεχνητά» αυξημένη, κάτι που δεν ίσχυσε εφέτος.

-Οι διεθνείς τιμές των καυσίμων έχουν υποχωρήσει θεαματικά τους τελευταίους μήνες με αποτέλεσμα ανάλογες μειώσεις και στις τιμές λιανικής. -Η αύξηση του ΕΦΚ στο πετρέλαιο

Έρχονται «λουκέτα» (;)

Παράλληλα η αύξηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης από τον ερχόμενο Οκτώβριο και οι αυξήσεις που ακολουθούν στα καύσιμα κίνησης (βενζίνη, πετρέλαιο κίνησης, υγραέριο) προμηνύουν νέα πίεση στις καταναλώσεις με εκπροσώπους της αγοράς να εκφράζουν φόβους για ακόμη περισσότερα «λουκέτα» στον τομέα της


41

εμπορίας. Συγκεκριμένα, από τις 15 Οκτωβρίου, με την έναρξη της περιόδου θέρμανσης, αυξάνεται ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης για το πετρέλαιο θέρμανσης σε 280 ευρώ το χιλιόλιτρο, από 230. Η επίπτωση στη λιανική τιμή υπολογίζεται στα 6 λεπτά το λίτρο. Ακολουθούν από 1ης Ιανουαρίου 2017 οι αυξήσεις των Ειδικών Φόρων: -Για την αμόλυβδη από 670 σε 700 ευρώ ανά χιλιόλιτρο (επίπτωση στη λιανική κοντά στα 4 λεπτά/λίτρο). -Το υγραέριο κίνησης που έχει κερδίσει μερίδιο αγοράς τα τελευταία χρόνια λόγω της διαφοράς τιμής με τη βενζίνη. Ο φόρος αυξάνεται από 330 σε 430 ευρώ ανά 1.000 χιλιόγραμμα και η επίπτωση στη λιανική υπολογίζεται σε 12 λεπτά το κιλό περίπου. -Το πετρέλαιο κίνησης που επηρεάζει, εκτός από το κόστος μετακίνησης, και το κόστος μεταφοράς, παραγωγής προϊόντων. Ο φόρος αυξάνεται από 330 σε 410 ευρώ το χιλιόλιτρο, με αποτέλεσμα την αύξηση της λιανικής τιμής κατά 10 λεπτά περίπου.

Η αγορά καυσίμων καταγράφει θεαματική υποχώρηση από το 2009, οπότε η εγχώρια κατανάλωση για βενζίνες, ντίζελ και υγραέριο ήταν 11,4 εκατ. μετρικοί τόνοι. Έφθασε στο ναδίρ το 2013 με 6,59 εκατ. μ.τ. Αυξήθηκε οριακά το 2014 (+1%) και αισθητά το 2015 (+7%, οπότε έφθασε στα 7,1 εκατ. μ.τ.) για να επιστρέψει σε αρνητικό πρόσημο το 2016, τουλάχιστον μέχρι στιγμής. Οι ελπίδες της αγοράς για την αύξηση της κατανάλωσης, τουλάχιστον στις τουριστικές περιοχές, επαφίενται στην καλή πορεία του τουρισμού. Αντικίνητρο αποτελεί ωστόσο η αύξηση των φόρων στα μεγαλύτερα τουριστικά νησιά με την κατάργηση του προνομιακού καθεστώτος μειωμένου ΦΠΑ που ξεκίνησε πέρυσι και συνεχίστηκε εφέτος. Ήδη είχαν καταργηθεί οι μειωμένοι συντελεστές σε Ρόδο, Σαντορίνη, Μύκονο, Νάξο, Πάρο και Σκιάθο, ενώ από 1ης Ιουνίου καταργήθηκε ο μειωμένος συντελεστής σε δέκα νησιά (Σύρο, Θάσο, Άνδρο, Τήνο, Κάρπαθο, Μήλο, Σκύρο, Αλόννησο, Κέα, Αντίπαρο και Σίφνο) με ισχυρές τουριστικές επιδόσεις, με

αποτέλεσμα (σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από το παρατηρητήριο τιμών καυσίμων) οι τιμές των καυσίμων τον περασμένο μήνα να εκτοξευθούν έως και κατά… 17 λεπτά το λίτρο! Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι σε αρκετά νησιά από την ομάδα των «δέκα» η τιμή της απλής αμόλυβδης είναι υψηλότερη από την πανελλαδική μέση τιμή της σούπερ, ενώ το ντίζελ κίνησης πωλείται σε τιμές αμόλυβδης… Σημειώνεται ότι οι τιμές των καυσίμων στα νησιά και ιδίως στις Κυκλάδες διαμορφώνονταν ήδη, παρά τον μειωμένο ΦΠΑ, σε επίπεδα σαφώς υψηλότερα του μέσου όρου πανελλαδικά, γεγονός που οφείλεται εν μέρει στο κόστος μεταφοράς αλλά και στις χαμηλές καταναλώσεις εκτός της τουριστικής περιόδου.

Το παράδειγμα της Jetoil

«Βόμβα» για την αγορά καυσίμων αποτέλεσε η αίτηση υπαγωγής στο άρθρο 99 του πτωχευτικού κώδικα κατέθεσε στις 9 Ιουνίου η εταιρεία εμπορίας πετρελαιοειδών Mamidoil Jetoil, την οποία ακολούθησε η αυτοκτονία του συνιδρυτή και προέδρου του ομίλου, του Κυριάκου Μαμιδάκη.


42

Η εταιρεία κατέχει μερίδιο 9% στην εσωτερική αγορά με δίκτυο 600 πρατηρίων και διαθέτει μεγάλους αποθηκευτικούς χώρους στο Καλοχώρι Θεσσαλονίκης. Ιδρύθηκε το 1974 ενώ εκτός από τα πρατήρια, ιδιόκτητα και συνεργαζόμενα, διαθέτει στόλο 33 βυτιοφόρων και 7 πλοιαρίων, και δραστηριοποιείται μέσω θυγατρικών

στην Αλβανία, τη Βουλγαρία, τη Σερβία, το Κόσοβο και τα Σκόπια. Στην αίτησή της για το άρθρο 99, η οποία έχει προσδιοριστεί να συζητηθεί τον Νοέμβριο, η εταιρεία επικαλείται πρόβλημα ρευστότητας, ενώ οι υποχρεώσεις προς τους πιστωτές και το Δημόσιο έφθαναν στο τέλος του 2015

Στοιχεία της αγοράς ανά καύσιμο* Καύσιμο

Σύνολο Αγοράς - σύγκριση 5μηνο 2106 vs 5μηνο 2015 (%)

Βενζίνες Πετρέλαιο κίνησης Πετρέλαιο θέρμανσης Σύνολο Δασμολογημένης Αγοράς Καύσιμα Αεροπορίας Καύσιμα Ναυτιλίας Σύνολο Αδασμολόγητης Αγοράς

-2,4% +3,6% -19,2% -5,2% +7,6% -6,0% -3,2%

* Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, για το σύνολο της κατανάλωσης (σύγκριση Ιαν-Μάιος 2016 με την περίοδο Ιαν-Μάιος 2015)

σε 314 εκατ. ευρώ (από αυτά 173 εκατ. σε τράπεζες και 78 σε προμηθευτές) και τα ταμειακά διαθέσιμα περί τια 600.000 ευρώ, με τις απαιτήσεις της εταιρείας από πελάτες κ.λπ. να αγγίζουν τα 174 εκατ. Η εταιρεία ζητά προστασία από τους πιστωτές προκειμένου να εφαρμόσει επιχειρηματικό σχέδιο εξυγίανσης, το οποίο, σύμφωνα με την πρόταση που περιλαμβάνεται στην αίτηση, προβλέπει την αποπληρωμή των οφειλών σε βάθος 17ετίας. Στο μεταξύ, τον Ιούλιο συζητήθηκε και απερρίφθη το αίτημα των τραπεζών να ανακληθούν τα μέτρα προσωρινής προστασίας της εταιρείας από τους πιστωτές. Στη συζήτηση οι τράπεζες υποστήριξαν ότι το σχέδιο εξυγίανσης δεν είναι βιώσιμο, ενώ οι εκπρόσωποι της εταιρείας ανέφεραν ότι υπάρχει ενδιαφέρον από τα εξωτερικό για είσοδο στην εταιρεία.


Ηλεκτρισμός Του Κώστα Βουτσαδάκη

16

ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΗΛΕΚΤΡΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ Η παραγωγή της αναγκαίας ενέργειας για τα νησιά βασίζεται σε πεπαλαιωμένες πετρελαιοκίνητες μονάδες, με κόστος πολλαπλάσιο από το μέσο κόστος παραγωγής στην ηπειρωτική χώρα (είναι ενδεικτικό ότι στα Αντικύθηρα το 2012 το κόστος παραγωγής ήταν… 1.748 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ στα μεγάλα νησιά κυμαινόταν στα 200 ευρώ έναντι 83 ευρώ περίπου, που ήταν η τιμή στο διασυνδεδεμένο σύστημα).

43


44

Σε «σταυροδρόμι» αναφορικά με την επιλογή του μοντέλου ηλεκτροδότησης των μη διασυνδεδεμένων νησιών του Αιγαίου βρίσκεται η ΔΕΗ αλλά και το υπουργείο Ενέργειας και η ΡΑΕ, καθώς η περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ οδηγεί τα επόμενα χρόνια σε απόσυρση των πλέον ρυπογόνων μονάδων, ενώ οι εναλλακτικές επιλογές των διασυνδέσεων, της αναβάθμισης των υφιστάμενων μονάδων ή και της δημιουργίας νέων με υγροποιημένο φυσικό αέριο παραμένουν ανοιχτές χωρίς να έχουν ληφθεί αποφάσεις. Δεδομένου ότι οι επενδύσεις αυτές είναι χρονοβόρες και συχνά συναντούν σωρεία τοπικών αντιδράσεων που οδηγούν σε περαιτέρω καθυστερήσεις, είναι ορατός ο κίνδυνος οι αποφάσεις να ληφθούν σε συνθήκες χρονικής πίεσης, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό για το κόστος και την ποιότητα των επιλογών που θα γίνουν. Ήδη το σενάριο αυτό εφαρμόζεται άλλωστε στην περίπτωση της Κρήτης, όπου η αναγκαστική απόσυρση μονάδων σε συνδυασμό με την πολυετή καθυστέρηση στη διασύνδεση του νησιού με την ηπειρωτική χώρα

οδηγεί αναγκαστικά στην επιλογή της κατασκευής δύο διασυνδέσεων: μιας «μικρής», που θα διασφαλίσε�� την ηλεκτροδότηση του νησιού, και της «μεγάλης», που θα οδηγήσει σε εξοικονόμηση κόστους και ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών.

Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας

Η ηλεκτροδότηση των νησιών είναι μια εξαιρετικά ακριβή δραστηριότητα. Η διαφορά (δεδομένου ότι τα τιμολόγια της ΔΕΗ στα νησιά δεν διαφοροποιούνται από εκείνα του διασυνδεδεμένου συστήματος) καλύπτεται μέσω των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας που πληρώνουν οι καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ρεύματος, με το ετήσιο κόστος να κυμαίνεται, σύμφωνα με τους τελευταίους υπολογισμούς της ΡΑΕ για την περίοδο 2012-2013, στα 800 εκατ. ευρώ. Ο λογαριασμός των ΥΚΩ αποτελεί (μαζί με το ΕΤΜΕΑΡ) θρυαλλίδα για αύξηση των τιμολογίων του ηλεκτρικού, καθώς η ΔΕΗ διεκδικεί αναδρομικά 600 εκατ. ευρώ για την περίοδο 20122015, οπότε τα έσοδα που εισέπραττε από τους καταναλωτές υπολείπονταν του κόστους ηλεκτροδότησης των

νησιών. Σημειώνεται δε ότι η βουτιά των τιμών του πετρελαίου περιόρισε μεν τη δαπάνη για αγορά καυσίμων στα νησιά, όμως η διαφορά στο κόστος ηλεκτροδότησης σε σχέση με το ηπειρωτικό δίκτυο παραμένει, καθώς αντίστοιχη υποχώρηση καταγράφεται και στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο. Σύμφωνα με τη ΔΕΗ: «Παρά το γεγονός ότι καθορίστηκαν από τη ΡΑΕ τα ανταλλάγματα για τις ΥΚΩ των ετών 2012 και 2013, για τον προσδιορισμό των νέων μοναδιαίων χρεώσεων ανά κατηγορία πελατών και δη την ενσωμάτωση στους λογαριασμούς Η/Ε απαιτείται νομοθετική ρύθμιση η οποία μέχρι σήμερα δεν έχει προωθηθεί, με αποτέλεσμα το αντίστοιχο έσοδο να υπολείπεται του εγκεκριμένου ανταλλάγματος από τη ΡΑΕ. Σχετικά έχει θέσει το ζήτημα η ΔΕΗ στο αρμόδιο υπουργείο. Το συνολικό επιπρόσθετο απαιτητό ποσό για την ΔΕΗ (για τα έτη 2012 & 2013) ανέρχεται σε 445,3 εκατ. ευρώ, ενώ δεν έχει ακόμα καθορισθεί από τη ΡΑΕ το συνολικό εγκεκριμένο αντάλλαγμα υπέρ ΥΚΩ για το 2014».


45

Η ηλεκτροδότηση των νησιών Η τρέχουσα εικόνα για την ηλεκτροδότηση των νησιών έχει ως εξής:

-Η συνολική ισχύς των μονάδων είναι 1.784 MW, από τα οποία τα 1.046 είναι οι μονάδες της Κρήτης (813) και της Ρόδου (233 MW). Οι θερμικές μονάδες κάλυψαν το 2015 το 82% της ζήτησης με τις ανανεώσιμες πηγές να περιορίζονται μόλις σε 18% παρά το πλούσιο αιολικό, ηλιακό δυναμικό. -Για την τρέχουσα θερινή περίοδο (2016), οπότε οι καταναλώσεις είναι αυξημένες λόγω τουρισμού, οι αναλύσεις της ΔΕΗ δείχνουν ότι δεν υπάρχει πρόβλημα επάρκειας στην Κρήτη, στη Ρόδο υπάρχει έλλειμμα 20 MW που θα καλυφθεί με ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη ενώ σε εννέα νησιά (Ανάφη, Οθωνοί, Κύθνος, Δονούσα, Ερεικούσα, Αμοργός, Αστυπάλαια, Λήμνος και Κάρπαθος) υπάρχει μικρότερο ή μεγαλύτερο έλλειμμα εφεδρείας που θα καλυφθεί επίσης με ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη, ιδιόκτητα ή μισθωμένα. Το μεγαλύτερο περίσσευμα εφεδρείας (πάνω από 10 MW) έχει η Σαντορίνη, όπου προφανώς το πάθημα έγινε μάθημα…

Ο μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός της ΔΕΗ περιλαμβάνει τη νέα μονάδα ισχύος 115 MW στη Ρόδο, που κατασκευάζεται και υπολογίζεται να τεθεί σε λειτουργία το 2017, νέα μονάδα ισχύος 120 MW στη Λέσβο και εγκατάσταση ηλεκτροπαραγωγών ζευγών συνολικής ισχύος 150-160 MW στα υπόλοιπα νησιά για την κάλυψη των αναγκών ώς το 2019. Τα προβλήματα ανακύπτουν όμως από το 2020 και μετά σε εφαρμογή των περιβαλλοντικών οδηγιών της ΕΕ (2010/75 και 2015/2193 για τις μεγάλες και τις μικρές, πάνω και κάτω από 50 MW και τις μικρές αντίστοιχα μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Η οδηγία θέτει αυστηρότερα όρια εκπομπών. Σύμφωνα με την ανάλυση των αρμόδιων υπηρεσιών της ΔΕΗ υπάρχει σοβαρό πρόβλημα για 20 μονάδες στην Κρήτη (11 στα Λινοπεράματα, 4 στον Αθερινόλακκο και 5 στα Χανιά), 16 στη Ρόδο και 21 σε Κω, Λέσβο, Πάρο, Σάμο και Χίο. Επίσης, περισσότερες από 200 μονάδες ανά το Αιγαίο θα πρέπει να εκσυγχρονιστούν. Οι εναλλακτικές επιλογές, αν δεν προχωρήσει η αναβάθμιση των μονάδων, είναι η χρήση φυσικού αερίου,

οι διασυνδέσεις και η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών (γεωθερμία, αποθήκευση) ή συνδυασμός των παραπάνω λύσεων. Το κοινοτικό πλαίσιο προκρίνει πάντως τις διασυνδέσεις, καθώς προβλέπει ότι οι αρχές «κατά τη χορήγηση αδειών ή την υποβολή προσφορών για νέα δυναμικότητα εντός ενός δεδομένου απομονωμένου δικτύου ΜΔΝ, εξετάζουν συστηματικά την εναλλακτική λύση της διασύνδεσης του απομονωμένου δικτύου, μέρος του οποίου αποτελεί το δεδομένο ΜΔΝ. Δεν χορηγείται άδεια για νέα δυναμικότητα, εάν η δημιουργία διασύνδεσης είναι οικονομικά αποδοτικότερη». Η ΔΕΗ επισημαίνει ότι το πλαίσιο (αυστηρές περιβαλλοντικές απαιτήσεις, μεγάλο κόστος των όποιων λύσεων αποφασιστούν και μικρά χρονικά περιθώρια) δεν επιτρέπει εμβαλωματικές λύσεις, αλλά επιβάλλει τη διαμόρφωση μακροχρόνιου ενεργειακού σχεδιασμού για τα μη διασυνδεδεμένα νησιά.


46


47


Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας Της Πηνελόπης Μητρούλια

17 48

ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ Ο ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Με βάση το καθεστώς που ίσχυε πριν την υιοθέτηση του νέου νόμου, τη διαφορά κόστους για τις ΑΠΕ την επωμιζόταν απευθείας ο καταναλωτής, μέσω του ΕΤΜΕΑΡ, το οποίο είναι ρυθμιζόμενη χρέωση και την πληρώνουν όλοι, ανεξαρτήτως προμηθευτή. Με το νέο σύστημα, μέρος του έξτρα κόστους της πράσινης ενέργειας επιβαρύνει τον προμηθευτή και πλέον περνά στην ανταγωνιστική τιμολόγηση.

Νέα δεδομένα στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, που ενδεχομένως να οδηγήσουν σε αυξήσεις των τιμολογίων του ρεύματος, δημιουργεί ο νέος νόμος για τις ΑΠΕ που ψηφίστηκε από τη Βουλή στις αρχές Αυγούστου και ο οποίος προβλέπει ότι το επιπλέον κόστος της πράσινης ενέργειας θα βαρύνει τους προμηθευτές ρεύματος. Το ερώτημα είναι εάν και πότε οι προμηθευτές θα αποφασίσουν να μετακυλήσουν το σύνολο ή μέρος του επιπλέον κόστους στους τελικούς καταναλωτές, κάτι που βεβαίως αυτό θα κριθεί από τον μεταξύ τους ανταγωνισμό. Μεγάλος χαμένος εκ των πραγμάτων είναι η ΔΕΗ, αφού επί του παρόντος ελέγχει περίπου το 90% της προμήθειας ρεύματος και, κατά συνέπεια, εάν δεν μετακυλήσει το κόστος στους τελικούς καταναλωτές, θα επιβαρυνθεί σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ με επιπλέον κόστος 450 εκατ. ευρώ για τη διετία 2016-2017.

Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση

Με τη νέα ρύθμιση, οι προμηθευτές θα πληρώνουν ένα ποσό ανά μεγαβατώρα

για τη διαφορά ανάμεσα στην Οριακή Τιμή Συστήματος (ΟΤΣ) στη χονδρική αγορά και την τιμή που θα είχε η ΟΤΣ αν δεν εισέρρεαν οι ΑΠΕ στο σύστημα. Σε πρώτη φάση, η χρέωση θα εφαρμοστεί σταδιακά, το 50% της διαφοράς το 2016, το 75% το 2017 και το 100% το 2018 και μετά. Ένας από τους στόχους του μέτρου είναι να καλύψει τη νέα μαύρη τρύπα στον Ειδικό Λογαριασμό των ΑΠΕ χωρίς να χρειαστεί η κατ’ αναλογία αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ (πρώην τέλος ΑΠΕ). Το ΕΤΜΕΑΡ είναι ένας από τους βασικούς πόρους του Ειδικού Λογαριασμού, ο οποίος πληρώνει τους παραγωγούς ηλεκτρισμού από ανανεώσιμες πηγές, καλύπτοντας τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή χονδρικής (ΟΤΣ) και τις εγγυημένες τιμές ανά τεχνολογία ΑΠΕ. Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, και ειδικά φέτος με τη μεγάλη πτώση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, η ΟΤΣ υποχώρησε, με αποτέλεσμα να ανοίξει η ψαλίδα μεταξύ των δύο τιμών και κατ’ επέκταση το έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, το έλλειμμα του ειδικού


49

λογαριασμού ΑΠΕ που τηρεί ο ΛΑΓΗΕ, τον Ιούνιο, ανήλθε σε 190 εκατ. ευρώ, ενώ στα τέλη του 2016 το έλλειμμα θα φτάσει τα 287,17 εκατ. ευρώ και στα τέλη του 2017 τα 446,59 εκατ. ευρώ.

μετακυλήσουν στους πελάτες, χωρίς να είναι ορατό το αν και το πότε θα περικοπεί το ΕΤΜΕΑΡ (πρώην τέλος ΑΠΕ), το οποίο σε βάθος χρόνου με τα νέα δεδομένα θα πρέπει να καταργηθεί.

Οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας (τόσο η ΔΕΗ όσο και οι ιδιωτικές εταιρείες του κλάδου) μέχρι σήμερα αγοράζουν το ρεύμα στη χονδρική αγορά με βάση την ΟΤΣ, η οποία δεν συνεκτιμά τις τιμές των ΑΠΕ αλλά διαμορφώνεται με βάση την ακριβότερη συμβατική μονάδα παραγωγής (κατά κανόνα φυσικού αερίου) που μπαίνει στο σύστημα. Όσο περισσότερη πράσινη ενέργεια όμως εισρέει στο δίκτυο, τόσο λιγότερες είναι οι ανάγκες για ακριβές, συμβατικές μονάδες, με αποτέλεσμα την περαιτέρω υποχώρηση της χονδρικής τιμής.

Αντίθετη η ΔΕΗ

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υποστηρίζει ότι οι προμηθευτές θα θελήσουν να κρατήσουν τα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος στα τρέχοντα επίπεδα και θα αναγκαστούν να απορροφήσουν την επιπλέον χρέωση ή, τουλάχιστον, ένα μέρος αυτής. Σε διαφορετική πάντως περίπτωση θα τη

Από τη ΔΕΗ έχει εκφραστεί έντονη αντίθεση στο μέτρο γιατί αυξάνει το κόστος για τη «ΔΕΗ Προμήθεια»,

Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο η ΟΤΣ υποχώρησε, με αποτέλεσμα να ανοίξει η ψαλίδα μεταξύ των δύο τιμών και κατ’ επέκταση το έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού

σε μια δύσκολη συγκυρία, με τις τεράστιες οφειλές από τους απλήρωτους λογαριασμούς, τις επερχόμενες δημοπρασίες λιγνιτικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας, τη μνημονιακή δέσμευση για συρρίκνωση ώς το 2020 της παρουσίας της στο 50% της λιανικής αγοράς, από περίπου 90% που είναι σήμερα κ.λπ. Μάλιστα, οι δαπάνες προμήθειας ηλεκτρισμού της ΔΕΗ (όπως και όλων των προμηθευτών) αυξάνονται τη στιγμή που άρχισε να τρέχει η έκπτωση του 15% στα τιμολόγια ρεύματος των συνεπών πελατών. Είναι ενδεικτικό ότι κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή η ΓΕΝΟΠ υποστήριξε ότι η ΔΕΗ «θα κληθεί να πληρώσει 150 εκατομμύρια ευρώ για εφέτος και άλλα περίπου 300 εκατ. ευρώ την επόμενη χρονιά, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η απόφαση για την έκπτωση στα τιμολόγιά της». Η ΓΕΝΟΠ υπενθύμισε ακόμη ότι το ειδικό τέλος ΑΠΕ, που μετονομάστηκε σε ΕΤΜΕΑΡ για να καλυφθεί η επιδότηση των ΑΠΕ, αυξήθηκε κατά 9.500% (από 0,30 λεπτά/MWh σε 30 ευρώ/MWh) και πληρώθηκε εξολοκλήρου από τους καταναλωτές.


Ημερήσια παραγωγή ανά τύπο καυσίμου

50

Ημερήσιες πιστώσεις παραγωγής ανά τύπο καυσίμου

Μίλησε, τέλος, για «ταφόπλακα» που μπαίνει στη ΔΕΗ με «κυβερνητική εντολή» και εκφράζει φόβους για κατάρρευση της επιχείρησης και εύχεται στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Πάνο Σκουρλέτη «να μην κληθεί να αντιμετωπίσει την κατάσταση με τις διαδικασίες του άρθρου 99». Εξάλλου, κύκλοι της ΔΕΗ χαρακτήριζαν αδιανόητη τη σχετική ρύθμιση και υπενθύμιζαν ότι η «περιβόητη μείωση της Οριακής Τιμής, συνεπεία και των ΑΠΕ, που αποτελεί την αιτιολογική βάση τής εν λόγω ρύθμισης, έχει πλήξει καίρια τη λιγνιτική παραγωγή, με τεράστιες επιπτώσεις για τη ΔΕΗ, αλλά και γενικότερα».

Ημερήσιες εκπομπές CO2 από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας

Σε ανάλογο μήκος κύματος και ο αντιπρόεδρος της ΔΕΗ, που μίλησε στη Βουλή, είπε: «Το “υποζύγιο” ΔΕΗ δεν αντέχει άλλο. Το πιθανότερο απ’ όλα είναι ότι θα μετακυλήσουμε το κόστος στους πολίτες». Πάντως, με το ανάλογο πρόβλημα έρχονται αντιμέτωπες και οι ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες το τελευταίο χρονικό διάστημα έχουν επιδοθεί σε μια μάχη εκπτώσεων και προσφορών προκειμένου να αποσπάσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερα μερίδια στην αγορά. Οι κινήσεις τόσο της ΔΕΗ όσο και των ιδιωτών θα εκδηλωθούν το φθινόπωρο και ο ανταγωνισμός μεταξύ τους είναι ο παράγοντας που τελικά θα κρίνει την όλη υπόθεση.


Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

18

ΕΤΟΣ-ΡΕΚΟΡ ΤΟ 2015 ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ ΔΙΕΘΝΩΣ Κρίσιμο χρονικό ορόσημο αποτέλεσε το 2015 για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ), σύμφωνα με την έκθεση «Renewables 2016 Global Status Report» του Διεθνούς Δικτύου Ανανεώσιμων Ενεργειακών Πολιτικών για τον 21ο Αιώνα (REN21), καθώς η παραγόμενη ενέργεια από ΑΠΕ είδε τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα αύξηση, με περίπου 147 νέα GW να προστίθενται στο υπάρχον δυναμικό παγκοσμίως.

51


52

Η χρήση ΑΠΕ για θέρμανση αυξήθηκε, ενώ επίσης επεκτάθηκε και η χρήση τους στον τομέα των μεταφορών. «Τα αποκεντρωμένα συστήματα παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας συνέχισαν να εξελίσσονται με ταχύτατους ρυθμούς κλείνοντας έτσι την ψαλίδα μεταξύ των κοινωνιών που απολαμβάνουν ενεργειακή επάρκεια και όσων έχουν έλλειμμα», αναφέρεται στην έκθεση. Για πολλές αγορές οι ΑΠΕ είναι ανταγωνιστικές σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα, ενώ σημαντικός είναι και ο ρόλος των κυβερνητικών πρωτοβουλιών. Μέχρι τις αρχές του 2016, 173 χώρες είχαν θεσπίσει ενεργειακούς στόχους ΑΠΕ, ενώ 146 χώρες υποστήριζαν συγκεκριμένες πολιτικές. Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση, η συμμαχία πόλεων, τοπικών κοινωνιών και εταιρειών στο πλαίσιο του αναπτυσσόμενου κινήματος «100% renewable» διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στον δρόμο για την επίτευξη μιας παγκόσμιας ενεργειακής μετάβασης.

Οι λόγοι

Σύμφωνα με την έκθεση άλλοι λόγοι

που οδήγησαν στην ανάπτυξη των ΑΠΕ είναι η καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, η ανησυχία που επικρατεί σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια και το περιβάλλον, καθώς και η αυξανόμενη ζήτηση για σύγχρονες ενεργειακές υπηρεσίες σε αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες οικονομίες. H Κριστίν Λινς, Εκτελεστική Γραμματέας του REN21, δήλωσε ότι «είναι πραγματικά αξιοσημείωτο ότι τα αποτελέσματα επιτεύχθηκαν σε μια περίοδο όπου οι τιμές των ορυκτών καυσίμων ήταν σε ιστορικά χαμηλά και με τις ΑΠΕ να μειονεκτούν σε επίπεδο κρατικών επιχορηγήσεων. Για κάθε δολάριο που ξοδεύεται για την ανάπτυξη των ΑΠΕ, περίπου αλλά τέσσερα ξοδεύονται για να διατηρηθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα». Το 2015 ήταν έτος-ρεκόρ και σε επίπεδο επενδύσεων, φτάνοντας τα 286 δισ. δολάρια παγκοσμίως, χωρίς να συνυπολογίζονται οι επενδύσεις σε μεγάλα υδροηλεκτρικά (>50 MW) αλλά και σε συστήματα θέρμανσης και ψύξης που θα ανέβαζαν σημαντικά τη

συνολική επενδυτική δαπάνη. Στην Κίνα αναλογεί περίπου το 1/3 της παγκόσμιας επενδυτικής δαπάνης, ενώ πρέπει να σημειωθεί ότι είναι η πρώτη φορά που οι αναπτυσσόμενες χώρες ξεπέρασαν τις ανεπτυγμένες σε επενδύσεις ΑΠΕ.

Το μεγαλύτερο φωτοβολταϊκό στην Ευρώπη Στη βόρεια Αγγλία, η εταιρεία United Utillities ξεκινά τη δημιουργία μιας συστοιχίας 12.000 ηλιακών πάνελ για την κατασκευή του μεγαλύτερου φωτοβολταϊκού πάρκου στην Ευρώπη, το οποίο όμως βρίσκεται στην επιφάνεια μιας λίμνης. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό σε μέγεθος και προδιαγραφές έργο, καθώς καταλαμβάνει έκταση της τάξης των 45.000 τετραγωνικών μέτρων. Τα 12.000 ηλιακά πάνελ θα εγκατασταθούν πάνω στην επιφάνεια μιας λίμνης και θα είναι κατασκευασμένα με τέτοιον τρόπο ώστε να επιπλέουν.


53

Στα 8,1 εκατ. οι εργαζόμενοι Φωτοβολταϊκό πάρκο στο Μαρόκο Στην πόλη Ουαρζαζάτε του Μαρόκου θα κατασκευαστεί ο μεγαλύτερος σταθμός ηλιακής ενέργειας στον κόσμο. Η νέα μονάδα, η οποία θα συνδυάζει ηλιακή, υδροηλεκτρική και αιολική ενέργεια, αποτελεί μέρος του σχεδίου της χώρας για την παραγωγή πάνω από το 50% της ενέργειάς της μέσω ανανεώσιμων πηγών έως το έτος 2020. Επί του παρόντος, το Μαρόκο εισάγει ορυκτά καύσιμα με υψηλό κόστος και χρονοβόρες διαδικασίες, αλλά δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος του εδάφους της είναι έρημος, η χώρα αποφάσισε ότι η ηλιακή ενέργεια αποτελεί τη βέλτιστη επιλογή ενέργειας για το μέλλον. «Δεν παράγουμε πετρέλαιο», δήλωσε ο υπουργός περιβάλλοντος του Μαρόκου Χακίμα ελ Χάιτε. «Εισάγουμε το 94% της ενέργειάς μας ως ορυκτά καύσιμα από το εξωτερικό με μεγάλες συνέπειες για τον κρατικό προϋπολογισμό μας. Στο παρελθόν επιδοτούσαμε τα ορυκτά καύσιμα με μεγάλο κόστος, αγνοώντας τη δυναμική της ηλιακής ενέργειας», πρόσθεσε. Η κατασκευή της μονάδας παραγωγής ενέργειας θα έχει τέσσερις φάσεις. Κατά την πρώτη φάση, η χώρα θα εγκαταστήσει

πάνω από 500.000 κάτοπτρα σε έναν αγωγό. Ο αγωγός συνδυάζει τη θερμότητα του ήλιου με το νερό, δημιουργώντας ατμό, ο οποίος με τη σειρά του τροφοδοτεί ανεμογεννήτριες που παράγουν τη ζητούμενη ενέργεια. Τελικά, η μονάδα παραγωγής ενέργειας θα παράγει πάνω από 500 MW ηλεκτρικής ενέργειας, αρκετή για να τροφοδοτήσει περίπου ένα εκατομμύριο σπίτια. Παρά το γεγονός ότι το σχέδιο του Μαρόκου βρίσκεται ακόμα κοντά στην ολοκλήρωση της πρώτης φάσης, η χώρα έχει φιλόδοξα σχέδια για το μέλλον, ευελπιστώντας στην κατασκευή γραμμών για την παροχή ηλιακής ενέργειας σε ολόκληρη τη χώρα, καθώς και την εξαγωγή σε γειτονικές χώρες. «Έχουμε ήδη εμπλακεί σε γραμμές υψηλής τάσεως μεταφοράς για την πλήρη κάλυψη του νότιου Μαρόκου και της Μαυριτανίας ως ένα πρώτο βήμα», δήλωσε ο Αχμέτ Παρουντί, διευθυντής του Συνδέσμου Ενεργειακών Επενδύσεων. «Ο απώτερος στόχος που έχει δοθεί από τον βασιλιά είναι η Μέκκα». Ωστόσο, οι αρχές του Μαρόκου πιστεύουν ότι μπορεί να μεταφέρουν τελικά ενέργεια ακόμα και στην Ευρώπη.

Η αύξηση στις επενδύσεις επέφερε και γρηγορότερη τεχνολογική εξέλιξη με αποτέλεσμα τη μείωση κόστους αλλά και νέες θέσεις εργασίας. Σήμερα απασχολούνται στον κλάδο των ΑΠΕ περίπου 8.1 εκατομμύρια εργαζόμενοι στον υπόλοιπό κλάδο ενέργειας. Ωστόσο, στην έκθεση σημειώνεται ότι η επιτάχυνση των ενεργειών για τη μείωση των αέριων του θερμοκηπίου, όπως συμφωνήθηκε στη συνδιάσκεψη για το κλίμα που έγινε στο Παρίσι, δεν έχει ακόμα αποτυπωθεί. Παρόλο που τα στοιχεία είναι θετικά, στην έκθεση υπογραμμίζονται μερικά κρίσιμα ζητήματα που πρέπει να διευθετηθούν προκειμένου οι χώρες να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους για μια παγκόσμια μετάβαση μακριά από ορυκτά καύσιμα. Αυτές συμπεριλαμβάνουν: την ενσωμάτωση μεγάλων ποσοστών ανανεώσιμης ενέργειας στα δίκτυα, την επίλυση νομοθετικών και πολιτικών αβεβαιοτήτων αλλά και την άρση ρυθμιστικών και δημοσιονομικών περιορισμών. Παράλληλα, σύμφωνα με την έκθεση, υπάρχει ελάχιστη νομοθεσία για τη χρήση ΑΠΕ στον τομέα των μεταφορών αλλά και ψύξης/θέρμανσης, καταγράφοντας έτσι καθυστέρηση σε αυτούς τους τομείς.


Συνέντευξη του Παναγιώτη Παπασταματίου Στον Γιώργο Παυλόπουλο

19 54

ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΣ ΟΙ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ Ο διευθυντής ανάπτυξης της εταιρείας ΕΝΤΕΚΑ μιλά στο περιοδικό «EnergyWorld» και δίνει το περίγραμμα των εξελίξεων στις ΑΠΕ, ασκώντας κριτική στην πολιτική των κυβερνήσεων, αλλά και διαβεβαιώνοντας πως οι επενδύσεις σε αυτόν τον κλάδο θα πρέπει να θεωρούνται ασφαλείς σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.


55

Πόσο έχει πληγεί ο κλάδος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τις μειώσεις των επιδοτήσεων και την πολιτική περικοπών των τελευταίων κυβερνήσεων; Θα έλεγα ότι υπάρχουν δύο διαφορετικά ζητήματα: Το πρώτο είναι η σταδιακή μείωση των επιδοτήσεων που ούτως ή άλλως προβλέπεται ως γενική αρχή στις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις. Μπορεί στην Ελλάδα να γίνεται κάπως απότομα και χωρίς διάλογο, αλλά, εν πάση περιπτώσει, αυτή η μείωση αφορά νέα έργα. Διαφορετικό είναι το ζήτημα των περικοπών που επέβαλαν οι τελευταίες κυβερνήσεις. Αυτές έθιξαν την εικόνα της χώρας και του κλάδου. Κατά τη γνώμη μου, αυτό συνέβη όχι τόσο επειδή ήταν αναδρομικές (που και αυτό είναι ανήθικο ως πολιτική) αλλά κυρίως επειδή ήταν άδικες. Δηλαδή, αφενός, άφησαν ανέγγιχτους τους προμηθευτές που έχουν συμβάλει σημαντικά στο συσσωρευμένο έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και, αφετέρου, επιβλήθηκαν με εντελώς ανισότιμο τρόπο ανάμεσα

στις διάφορες τεχνολογίες ΑΠΕ και ανάμεσα στα διάφορα έργα της κάθε τεχνολογίας. Υπάρχουν κατηγορίες έργων ή έργα που συνδέθηκαν σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους που έχουν ευνοηθεί, καθώς και άλλα που έχουν επιβαρυνθεί εξαιρετικά άδικα. Προφανώς υπάρχει αρνητική επίπτωση αυτών των πολιτικών στον κλάδο, αλλά η ποσοτικοποίησή τους δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ομοίως, δεν είναι εύκολο να υπάρξει σαφής αποσυσχέτιση της επίπτωσης αυτής από άλλες παραμέτρους που έδρασαν αρνητικά ή και θετικά. Θεωρείτε ότι μπορεί να υπάρξει επιστροφή στην περίοδο της αλματώδους ανάπτυξης; Και αν ναι, υπό ποιες προϋποθέσεις; Κατ’ αρχάς να πούμε ότι η ανάπτυξη στον κλάδο δεν σταμάτησε. Προφανώς επιβραδύνθηκε και ίσως σημαντικά. Άλλη θα ήταν η ανάπτυξη εάν δεν υπήρχαν η κρίση και οι περικοπές. Πρέπει όμως να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχουν χαρακτηριστικά του κλάδου

που τον βοήθησαν να δείξει αντοχή. Το σημαντικότερο είναι ότι ειδικά οι επενδύσεις στην αιολική ενέργεια προσφέρουν μακροπρόθεσμη ασφάλεια. Έτσι, σε ένα περιβάλλον όπου τα κεφάλαια -επενδυτικά, τραπεζικά κ.λπ.- άρχισαν να αποστρέφονται το ρίσκο πολύ περισσότερο από ό,τι πριν από 5-6 χρόνια, επενδύσεις σε αιολικά πάρκα συνέχισαν να γίνονται. Σε κάθε περίπτωση, η βασική προϋπόθεση για σημαντική ανάπτυξη των ΑΠΕ και ειδικά της αιολικής ενέργειας είναι η διαμόρφωση μιας δίκαιης, ισότιμης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας που θα εξασφαλίζει όλα τα θεσμικά εργαλεία που προβλέπει και η ευρωπαϊκή νομοθεσία, ώστε να είναι δυνατή η ανταγωνιστική συμμετοχή των ΑΠΕ και η αποκάλυψη της αξίας που προσφέρουν προς όφελος του καταναλωτή. Οι ΑΠΕ δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν από μια τέτοια αγορά. Από εκεί και πέρα, μια προϋπόθεση -δύσκολη να εκπληρωθεί- είναι η εμπέδωση της αρχής ότι η ανάπτυξη και οι δουλειές έρχονται με επενδύσεις. Και οι επενδύσεις


56

γίνονται από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Ο κρατισμός και η πελατειακήάρρωστη σχέση της κοινωνίας με το κράτος-«πατερούλη», σύμφωνα με την οποία όλα τα κάνει το κράτος άλλα και η κακώς εννοούμενη κρατικοδίαιτη επιχειρηματικότητα, πρέπει κάποτε να σταματήσουν. Αυτό θα διαμορφώσει μια φιλοεπιχειρηματική αντίληψη στην κοινωνία και τη διοίκηση, αλλά και θα βοηθήσει στο να ξεκολλήσουν νόμιμες και θεμιτές επενδύσεις σε όλους τους τομείς. Λειτουργεί ο ανταγωνισμός στη συγκεκριμένη αγορά; Ποιος ο ρόλος των εγχώριων και ευρωπαϊκών αρχών στη διασφάλισή του; Μέχρι σήμερα οι ΑΠΕ αναπτύχθηκαν σε ένα ρυθμιζόμενο περιβάλλον που εξασφάλιζε έναν ελάχιστο βαθμό προστασίας. Δεν είναι επομένως εύλογο να μιλάμε μέχρι σήμερα για ανταγωνισμό. Από εδώ και πέρα όμως η ανάπτυξή τους θα στηρίζεται στην αγορά. Ο ρόλος της ΡΑΕ στη διαμόρφωση του κατάλληλου σχεδιασμού της αγοράς αυτής είναι κρίσιμος, διότι η ΡΑΕ διαθέτει την

απαιτούμενη -θεσμικά κατοχυρωμένηανεξαρτησία και την αναγκαία τεχνογνωσία, όπως και ο ΛΑΓΗΕ και ο Διαχειριστής. Η συνεργασία με τις ευρωπαϊκές αρχές είναι προφανώς αναγκαία, διότι τόσο οι σχεδιαστικές επιλογές όσο και η εφαρμογή τους πρέπει να είναι συμβατές με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η αιολική ενέργεια διαθέτει, άραγε, κάποια πλεονεκτήματα συγκριτικά με τις υπόλοιπες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας; Και αν ναι, ποια είναι αυτά; Κατ’ αρχάς πρέπει να είναι σαφές ότι ο δρόμος για υψηλές διεισδύσεις ΑΠΕ στο ενεργειακό σύστημα -οι οποίες στην Ευρώπη θα προσεγγίζουν το 100% στον ορίζοντα του 2050προϋποθέτει τη συνεργασία όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ, αλλά και πολλών άλλων τεχνολογιών όπως η εξοικονόμηση ενέργειας, οι τεχνολογίες δικτύων μεταφοράς και διανομής, οι τεχνολογίες αποθήκευσης και ηλεκτροκίνησης, και γενικά οι «Power-to-X» τεχνολογίες. Σε αυτό το πλαίσιο θα έλεγα ότι η αιολική ενέργεια έχει δύο χαρακτηριστικά

που μπορεί να συνεισφέρει: είναι μια φθηνή μορφή παραγωγής ενέργειας και μπορεί να προσφέρει μεγάλο όγκο ισχύος, πολλά GW, που απαιτούνται για τη μεγάλη διείσδυση. Ποια είναι τα σχέδια της εταιρείας σας για το άμεσο μέλλον και μεσοπρόθεσμα; Υπάρχει αναπτυξιακή προοπτική ή στόχος είναι η διατήρηση των «κεκτημένων» στην αγορά; Το θετικό με τον κλάδο μας είναι ότι, επειδή διαθέτει παραγωγική βάση και προσφέρει ικανοποιητική ασφάλεια συγκριτικά με άλλους τομείς της οικονομίας, άντεξε και αντέχει στην κρίση. Συνέχισε να αναπτύσσεται. Η εταιρεία μας κατασκευάζει αυτήν τη στιγμή ένα αιολικό πάρκο 3,6 MW στη νότια Εύβοια, που αναμένεται να συνδεθεί σύντομα. Σύντομα θα ξεκινήσουμε την κατασκευή άλλων 18 MW, επίσης στη νότια Εύβοια, που αναμένουμε να συνδεθούν περί τα μέσα του 2017. Τέλος, εντός του 2017 θα ξεκινήσουμε την κατασκευή 2,7 MW στη βόρεια Άνδρο. Παράλληλα αναπτύσσουμε ένα


«Ο ρόλος της ΡΑΕ στη διαμόρφωση του κατάλληλου σχεδιασμού της αγοράς είναι κρίσιμος, διότι η ΡΑΕ διαθέτει την απαιτούμενη ανεξαρτησία και την αναγκαία τεχνογνωσία, όπως και ο ΛΑΓΗΕ και ο Διαχειριστής»

57

φιλόδοξο πακέτο πολλών έργων που βρίσκονται σε διάφορα στάδια ωριμότητας και ευελπιστούμε να στηρίξουν την αναπτυξιακή μας πορεία τα επόμενα έτη.

Who is who O Παναγιώτης Παπασταματίου είναι ηλεκτρολόγος μηχανικός του ΕΜΠ με διδακτορικό δίπλωμα στην Ενεργειακή Πολιτική και Επιχειρησιακή Έρευνα. Από το 1994 ασχολείται με την ανάπτυξη έργων αιολικής ενέργειας και γενικότερα ενεργειακών επενδύσεων. Την περίοδο 2004-2006 ήταν σύμβουλος στο υπουργείο Ανάπτυξης και μέλος του ΔΣ του ΚΑΠΕ. Από το 2007 είναι Διευθυντής Ανάπτυξης της ENTEKA. Είναι μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), καθώς και μέλος του ΔΣ του Ελληνικού Συνδέσμου Ηλεκτροπαραγωγών από ΑΠΕ (ΕΣΗΑΠΕ).

Δίπλα σε αυτές τις επενδυτικές πρωτοβουλίες διατηρούμε και εξελίσσουμε διαρκώς τη δομή λειτουργίας και συντήρησης αιολικών πάρκων, η οποία εδώ και λίγο διάστημα αποτελεί πλέον μια διακριτή εταιρεία του ομίλου ΕΝΤΕΚΑ. Θεωρητικά, η Ελλάδα θα μπορούσε να είναι το «βασίλειο» των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Γιατί δεν συμβαίνει αυτό; Πράγματι θα μπορούσε, αλλά δεν έχει συμβεί. Παρ’ όλα αυτά, μέσα από τις δυσκολίες έχουμε κατακτήσει ένα επίπεδο ανάπτυξης το οποίο φαντάζει μεν φτωχό σε σχέση με το πού θα μπορούσαμε να βρισκόμαστε, αλλά δεν παύει να είναι σημαντικά ανώτερο σε σχέση με το πού ήμασταν πριν από μία ή δύο δεκαετίες, ή ακόμα σε σχέση με το τι πιστεύαμε το 1994, όταν εγώ ξεκίναγα σε αυτόν τον τομέα.

Το γιατί δεν έχουμε πάει καλύτερα πρέπει να αναζητηθεί σε θέματα νοοτροπίας και κουλτούρας που κυριαρχούν στην Ελλάδα σε όλα τα επίπεδα: το κράτος, την κοινωνία, τις επιχειρήσεις. Νομίζω ότι το σχόλιο που έκανα πριν για τις προϋποθέσεις ανάπτυξης θέτει το πλαίσιο που ερμηνεύει την κατάστασή μας.


Γεωπολιτική της ενέργειας Του Γιάννη Πισπιρίγκου

20 58

«ΠΑΓΩΝΟΥΝ» ΟΙ ΣΙΝΟΒΡΕΤΑΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ META TO ΒΡΕΧΙΤ Αναπάντεχη στροφή λαμβάνουν οι ενεργειακές σχέσεις μεταξύ της Μεγάλης Βρετανίας και της Κίνας, την επαύριον του Brexit, μετά την απόφαση της Βρετανίδας πρωθυπουργού να επανεξετάσει το σχέδιο της κατασκευής του πυρηνικού εργοστασίου στο Χίνκλεϊ Πόιντ.

Η ανακοίνωση της πρωθυπουργού της Μεγάλης Βρετανίας Τερέζα Μέι, που έλαβε τα ηνία της χώρας μετά την απόφαση των Βρετανών να πουν «όχι» στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ήρθε αναπάντεχα και κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Η ένοικος της Ντάουνινγκ Στριτ ξάφνιασε την αγορά, δεδομένου ότι λίγες μέρες πριν η EDF είχε ανακοινώσει την απόφασή της να προχωρήσει κανονικά, ξεπερνώντας δισταγμούς που είχε η διοίκησή της για τη χρηματοδότηση του σχεδίου. Όλοι άλλωστε εκτιμούσαν ότι ύστερα από την έκβαση του βρετανικού δημοψηφίσματος, θα ήταν λογικό να στραφεί η Βρετανία στην αναβάθμιση των οικονομικών της σχέσεων με την Κίνα. Επιπλέον, το συγκεκριμένο πυρηνικό εργοστάσιο είχε θεωρηθεί κρίσιμο και για την κάλυψη επειγουσών ενεργειακών αναγκών της Βρετανίας στο εγγύς μέλλον, ενώ η κατασκευή του θεωρούνταν ακριβώς το είδος της επένδυσης που απαιτείται στο κλίμα αβεβαιότητας της παρούσας συγκυρίας.

Το πρότζεκτ

Το ενεργειακό σχέδιο αφορούσε την

κατασκευή ενός πυρηνικού εργοστασίου στην περιοχή του Χίνκλεϊ Πόιντ, αξίας 18 δισεκατομμυρίων λιρών, στο οποίο θα συμμετείχαν η γαλλική EDF σε συνεργασία με δύο κινεζικές εταιρείες, την China General Nuclear Corporation (CGN) και την China National Nuclear Corporation (CNNC) που θα χρηματοδοτούσαν περίπου το ένα τρίτο του έργου.

Επί Τζορτζ Όσμπορν

Τα σχέδια για το πυρηνικό εργοστάσιο στο Χίνκλεϊ Πόιντ ξεκίνησαν όταν ο Κινέζος πρόεδρος Ξι Τζινπίνγκ επισκέφθηκε τη Βρετανία τον περασμένο Οκτώβριο εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή στενότερων οικονομικών και πολιτικών σχέσεων με τη χώρα. Αρχιτέκτονας αυτής της στρατηγικής υπήρξε ο τότε υπουργός Οικονομικών Τζορτ Όσμπορν, ο οποίος μιλώντας τον Σεπτέμβριο του 2015 στο χρηματιστήριο της Σαγκάης είχε δεσμευτεί να «κάνει τη Βρετανία τον καλύτερο συνεργάτη της Κίνας στη Δύση» και είχε οραματιστεί μια «χρυσή δεκαετία για τις δύο χώρες». Πλέον, όμως, ο Όσμπορν αποτελεί παρελθόν για την κυβέρνηση…


59

Στιγμιότυπο από την επίσκεψη στη Βρετανία του Ξι Τζινπίνγκ, επί πρωθυπουργίας Ντέιβιντ Κάμερον.

Πλήγμα για την Κίνα

Τυχόν ακύρωση της επένδυσης του Χίνκλεϋ Πόιντ θα αποτελέσει πλήγμα για την Κίνα. Το να μπορεί να κατασκευάζει πυρηνικά εργοστάσια σε μια αναπτυγμένη δυτική χώρα, όπως η Βρετανία, σήμαινε ότι ο ασιατικός γίγαντας μπορεί να ανταγωνίζεται ισότιμα τους Δυτικούς στην υψηλή τεχνολογία. Είναι χαρακτηριστικό ότι τρεις εβδομάδες μετά την αναγγελία του σχεδίου για το εργοστάσιο στο Χίνκλεϋ Πόιντt, η Κίνα και η Αργεντινή υπέγραψαν συμφωνία για κατασκευή δύο πυρηνικών εργοστασίων συνολικής αξίας 15 δισεκατομμυρίων λιρών. Επιπλέον, η ακύρωση θα μπορούσε να θεωρηθεί και χτύπημα προσωπικά στον ίδιο τον Κινέζο πρόεδρο. Αφενός, γιατί η CNNC έχει κομβική θέση εντός του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος που τον στηρίζει, αφετέρου διότι η προσπάθεια διαμόρφωσης φιλικών διπλωματικών σχέσεων μέσω της κατασκευής μεγάλων έργων υποδομής στο εξωτερικό αποτελεί βασική στρατηγική του επιλογή.

Προβληματισμός στη Βρετανία Όμως, και στη βρετανική πλευρά

υπήρξαν αρκετές φωνές ανησυχίας για τυχόν αντιστροφή της τάσης ενίσχυσης των οικονομικών σχέσεων με την Κίνα. Ωστόσο, υπάρχουν και αυτοί που δεν θεωρούν καταστροφική ακόμη και την τελική ακύρωση του σχεδίου για το πυρηνικό εργοστάσιο στο Χίνκλεϊ Πόιντ. Η EDF, που θα αναλάμβανε το μεγαλύτερο μέρος του κόστους της επένδυσης, έχει να αντιμετωπίσει αρκετά προβλήματα στην ίδια τη Γαλλία. Αλλά και στη Βρετανία η υποχώρηση της ενεργειακής κατανάλωσης σε συνδυασμό με αξιοποίηση του φυσικού αερίου αλλά και σχέδια για φτηνότερα νέα πυρηνικά εργοστάσια μπορούν να καλύψουν το κενό του Χίνκλεϊ Πόιντ.

«αγοράζει σιωπή» για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Τίμοθι ανέφερε και κινδύνους για την εθνική ασφάλεια εξαιτίας του ενδεχομένου να αναζητήσουν οι Κινέζοι αδυναμίες στα υπολογιστικά συστήματα που διαχειρίζονται την ενεργειακή υποδομή της Βρετανίας. Επεσήμανε μάλιστα το γεγονός ότι η κινεζική CNNC που θα συμμετείχε στο Χίνκλεϊ Πόιντ επισήμως δήλωνε ότι εργαζόταν και για την κινεζική εθνική ασφάλεια, ενώ επικαλούνταν και εκθέσεις της MI5 για το ότι οι κινεζικές μυστικές υπηρεσίες εξακολουθούν να εργάζονται εναντίον των βρετανικών συμφερόντων.

Οι λόγοι

Πάντως ο Κινέζος πρεσβευτής στη Βρετανία μιλώντας με την ευκαιρία της 89ης επετείου της ίδρυσης του Κινεζικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού τόνισε την ανάγκη να συνεχιστούν οι διμερείς συνεργασίες και να τηρηθούν οι κοινές δεσμεύσεις, ώστε οι δύο χώρες «να αποτιμήσουν την “κατακτημένη με κόπο ορμή των διμερών σχέσεων».

Ποιοι είναι όμως οι λόγοι που οδήγησαν την Τερέζα Μέι στην απρόσμενη επιλογή της; Ίσως την απάντηση δίνουν τα κατά καιρούς σχόλια του Νικ Τίμοθι, συνεπικεφαλής του πολιτικού γραφείου της Μέι, και θεωρούμενου ως του συμβούλου της με τη μεγαλύτερη επιρροή. Ο Τίμοθι ήδη από τον περασμένο Οκτώβριο προειδοποιούσε για τους κινδύνους από τον «κινεζικό χρυσό» και θεωρούσε ότι το Πεκίνο

Πνεύμα συνεργασίας από την Κίνα


Your Energy Magazine for S.E. Europe & East Med

ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡOΜΗ / ANNUAL SUBSCRIPTION Oνοματεπώνυμο / Νame or company ________________________________________________________________

Προβολή στον κατάλογο εταιρειών: 100 ευρώ / έτος n

Διεύθυνση / Address ________________________________________________________________ T.K. / Postcode: ____________________________________________________ E-mail: _ _________________________________________________________ Τηλέφωνο / Daytime Tel. _ ___________________ Fax:_ ___________________ Θα ήθελα τιμολόγιο / I would like an invoice

Ετήσια συνδρομή (6 τεύχη) Εσωτερικού: 30 ευρώ n Ευρώπη: 50 ευρώ n

n

Eπάγγελμα / Profession: _____________________________________________ Α.Φ.Μ. / V.A.T.: _________________ Δ.O.Υ.:______________________________ Τρόπος πληρωμής / Method of payment 1) Εσωκλείω ταχυδρομική επιταγή / I enclose a cheque made payable to TRIM S.A. 2) Έκανα κατάθεση στην Εθνική Τράπεζα Ελλάδος / I made a deposit to NBG

n

n

Συμπληρώστε αυτό το κουπόνι και ταχυδρομήστε το στη διεύθυνση: ΤΡΙΜ Α.Ε. Έντυπες & ηλεκτρονικές εκδόσεις Έδρα: Λεωφ. Αθηνών 286 124 62 Χαϊδάρι Τηλ.: 210 5810581 Περιοδικό energyworld: Γριβογιώργου 5 115 28 Ιλίσια - Χίλτον Τηλ.: 210-7240510, Fax: 210-7249473 energyworld@trimpublications.com www.energyworld.gr Annual subscription (6 issues) for Greece: 30 euros n for Europe: 50 euros n

IBAN: GR64 0110 1870 0000 1874 7003 251 – SWIFT/BIC ETHNGRAA 3) Παρακαλώ χρεώστε την πιστωτική μου κάρτα / Please charge my credit card

Yellow pages directory inclusion 100 euros / year n

n Visa n Switch / Maestro n Issue number n n n n n n n

Please complete this coupon and send it to the following address: TRIM S.A. - Digital & Print Publications Head Office: 286 Athinon Avenue 124 62 Athens - Greece Tel.: +30 210 5810581

Mastercard

Αρ. κάρτας / Card n.

nnnnnnnnnnnnnnnn Expires / Έως n n n n Oνοματεπώνυμο (όπως αναγράφεται στην κάρτα) / Name on card _________________________________________________________________ Υπογραφή / Signature _______________________________________________ Hμερομηνία / Date __________________________________________________

energyworld magazine Greece: 5 Grivogiorgou Str. 115 28 Athens - Greece Tel.: +30 210 7240510 Fax: +30 210 7249473 energyworld@trimpublications.com www.energyworld.gr


YELLOW PAGES 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17.

21

ΦOΡΕΙΣ ΦΥΣΙΚO ΑΕΡΙO ΗΛΕΚΤΡΙΣΜOΣ Ηλεκτρολογικό Υλικό ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Αιoλική Ενέργεια ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ηλιακή Ενέργεια ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Υδρoηλεκτρισμός ΦΩΤOΒOΛΤΑΪΚΑ ΒΙOΜΑΖΑ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΥΓΡΑΕΡΙO ΠΕΤΡΕΛΑΙO Διύλιση ΠΕΤΡΕΛΑΙO Εμπορία ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ Εισαγωγές - Εμπορία ΘΕΡΜΑΝΣΗ / ΚΛΙΜΑΤΙΣΜOΣ ΜΕΛΕΤΗΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡEΙΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΝ

61


01. ΦOΡΕΙΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΜΕΤΑΦOΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α.Ε. (ΑΔΜΗΕ) Διεύθυνση: Δυρραχίου 89 & Κηφισού 10443 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 5192101, Fax: 210 5192324 E-mail: info@admie.gr Website: www.admie.gr ΔΗΜOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜOΥ (ΔΕΗ) Διεύθυνση: Χαλκοκονδύλη 30 104 32 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 5230301 / 210 5234301 Fax: 210 5237727 Website: www.dei.gr

62

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΕΘΝΙΚOΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤOΣ ΦΥΣΙΚOΥ ΑΕΡΙOΥ (ΔΕΣΦΑ) Διεύθυνση: Λ. Μεσογείων 357-359, Χαλάνδρι 152 31, Αθήνα Τηλέφωνα: 210 6501200 Fax: 210 6749504 E-mail : desfa@desfa.gr Website: www.desfa.gr ΔΙΕΘΝΗΣ OΡΓΑΝΙΣΜOΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ IEA INTERNATIONAL ENERGY AGENCY Διεύθυνση: 9 rue de la Fédération 75015 Paris, FRANCE Tel: +33 1 40 57 65 00/01 Fax: +33 1 40 57 65 59 Email: info@iea.org Website: www.iea.org ΕΘΝΙΚO ΑΣΤΕΡOΣΚOΠΕΙO ΑΘΗΝΩΝ (ΕΑΑ) Διεύθυνση: Λόφος Νυμφών, Θησείο 118 10 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 3490104, Fax: 210 3490120 Εmail: secretary@admin.noa.gr Website: www.noa.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜOΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΙOΛΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΕΛΕΤΑΕΝ) Λ. Κηφισίας 306, 1ος όροφος 152 32 Χαλάνδρι (Σίδερα Χαλανδρίου) Τηλέφωνα/Fax: 210 8081755 e-mail: eletaen@eletaen.gr Website: www.eletaen.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡOΠΗ ΑΤOΜΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΕΕΑΕ) Διεύθυνση: Νεαπόλεως, Τ.Θ. 60092 15310 Αγ. Παρασκευή Τηλέφωνα: 210 6506700, Fax: 210 6506748 Email: info@eeae.gr Website: www.eeae.gr ΕΛΛΗΝΙΚH ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙOΜΑΖΑΣ (ΕΛΛΕΒΙOΜ) Διεύθυνση: Λεωφ. Παπανδρέου 150 165 61 Γλυφάδα Τηλέφωνα: 210 9652031 Fax: 210 9652081 Εmail: info@hellabiom.gr Website: www. hellabiom.gr ΕΛΛΗΝΙΚO ΙΝΣΤΙΤOΥΤO ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΧΑΛΚOΥ (Ε.Ι.Α.Χ.) Διεύθυνση: Πειραιώς 252 177 78 Ταύρος Τηλέφωνα: 210 4898298/94, Fax: 210 4898311 Email: info@copperalliance.gr Website: copperalliance.eu ΕΛΛΗΝΙΚOΣ ΣΥΝΔΕΣΜOΣ ΗΛΕΚΤΡOΠΑΡΑΓΩΓΩΝ από ΑΠΕ Διεύθυνση: Μεσογείων 85, 115 26 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 6968418, Fax: 210 6968031 Εmail: info@hellasres.gr Website: www. hellasres.gr ΕΛΛΗΝΙΚOΣ ΣΥΝΔΕΣΜOΣ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜOΥ ΚΑΙ ΘΕΡΜOΤΗΤΑΣ Διεύθυνση: Ιουστινιανού 7, 114 73 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 8219118, Fax: 210 8821917 Email: hachp@hachp.gr Website: www.hachp.gr

ΕΝΩΣΗ ΒΙOΜΗΧΑΝΙΩΝ ΗΛΙΑΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΕΒΗΕ) Διεύθυνση: Ηρώων Πολυτεχνείου 96 185 36 Πειραιάς Τηλέφωνα: 210 4286227, Fax: 210 4286228 Email: info@ebhe.gr www.ebhe.gr ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Διεύθυνση: Τατοίου 100 144 52 Μεταμόρφωση Τηλέφωνα: 210 3631207, Fax: 210 3388523 Email: info@uhhe.gr http://www.uhhe.gr ΕΠΙΤΡOΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜOΥ Διεύθυνση: Κότσικα 1Α & Πατησίων 104 34 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 8846294, 210 8809203-202 Fax: 210 8809132 www.epant.gr ΙΔΡΥΜΑ OΙΚOΝOΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΙOΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ (ΙOΒΕ) Διεύθυνση: Τσάμη Καρατάση 11 117 42 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 9211200-211 Fax : 210 9228130, 210 9233977 Email: info@iobe.gr Website: www.iobe.gr ΙΝΣΤΙΤOΥΤO ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΝOΤΙOΑΝΑΤOΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ (ΙΕΝΕ) Διεύθυνση: Αλεξάνδρου Σούτσου 3 106 71 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 3628457, 210 3640278 Fax: 210-3646144 Email: secretariat@iene.gr Website: www.iene.gr ΚΕΝΤΡO ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΚΑΠΕ) Διεύθυνση: 19ο χλμ Λεωφ. Μαραθώνος 190 09 Πικέρμι Αττικής Τηλέφωνα: 210 6603300 Fax: 210 6603301-302 Εmail: cres@cres.gr Website: www.cres.gr/ OΜOΣΠOΝΔΙΑ ΒΕΝΖΙΝOΠΩΛΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Διεύθυνση: Λόντου 8 106 81 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 3820870, Fax: 210.3301977 Email: info@obe.gr Website: www.obe.gr ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Διεύθυνση: Πειραιώς 132 118 54 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 3727400 Fax: 210 3255460 Email: info@rae.gr Website: www.rae.gr ΣΥΝΔΕΣΜOΣ BIOKAYΣΙΜΩΝ & BIOMAZAΣ ΕΛΛΑΔOΣ (ΣΒΙΒΕ) Διεύθυνση: Ι. Τσαλουχίδη 4, 542 48 Θεσ/νίκη Τηλέφωνα: 2310 330501, Fax: 2310 330502 Εmail: info@sbibe.gr www.sbibe.gr ΣΥΝΔΕΣΜOΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΦΩΤOΒOΛΤΑΪΚΩΝ (ΣΕΦ) Διεύθ.: Ακαδημίας 39 106 72 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 9577470 Fax: 210 9707440 Εmail: info@helapco.gr Website: www.helapco.gr ΣΥΝΔΕΣΜOΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΕΜΠOΡΙΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙOΕΙΔΩΝ ΕΛΛΑΔOΣ Διεύθυνση: Ίωνος Δραγούμη 46 115 28 Ιλίσια-Αθήνα Τηλέφωνα: 210 7291.050-051 Fax: 210 7245.172 Email: Info@seepe.gr Website: www.seepe.gr

ΣΥΝΔΕΣΜOΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΒΙOΜΗΧΑΝΙΩΝ (ΣΕΒ) Διεύθυνση: Ξενοφώντος 5 105 57 Αθήνα Τηλέφωνα: 211 5006000 Fax: 210 322 2929 Email: info@sev.org.gr Website: www.sev.org.gr ΣΥΝΔΕΣΜOΣ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ με ΦΩΤOΒOΛΤΑΪΚΑ (ΣΠΕΦ) Διεύθυνση: Δημοκρατίας, 151 21 Πεύκη Τηλέφωνα: 210 6854035 Email: info@spef.gr www.spef.gr ΤΕΧΝΙΚO ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙO ΕΛΛΑΔΑΣ (ΤΕΕ) Διεύθυνση: Καραγεώργη Σερβίας 4, 102 48 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 3291200 Fax: 210 3221772 Email: tee@central.tee.gr Website: www.tee.gr ΥΠOΥΡΓΕΙO ΠΕΡΙΒΑΛΛOΝΤOΣ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Διεύθυνση: Αμαλιάδος 17, 11523 Αθήνα Τηλέφωνα: 213 1515000 Fax : 210 6447608 Τμήμα Ενέργειας: Διεύθυνση: Λεωφ. Μεσογείων 119 101 92 Αθήνα Τηλέφωνα· 210 6969000 Email: service@dorg.minenv.gr Website: www.ypeka.gr

02. ΦΥΣΙΚO ΑΕΡΙO ΔΗΜOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΑΕΡΙOΥ (ΔΕΠΑ) Διεύθυνση: Mαρίνου Αντύπα 92 141 21 Ν. Ηράκλειο Τηλέφωνα: 210 2701000-5 Fax: 210 2701010 Email: pr@depa.gr Website: www.depa.gr ΕΠΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Α.Ε. Διεύθυνση: Λεωφ. Σοφ. Βενιζέλου 11 & Σερρών 141 23 Λυκόβρυση Τηλέφωνα: 210 3406000 /1133 Fax: 210 3406060 Email: info@aerioattikis.gr Website: www.aerioattikis.gr ΠΡOΜΗΘΕΑΣ GAS Α.Ε. Διεύθυνση: Λ. Κηφισίας 209 151 24 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 6141130-5 Fax: 210 6140373 Email: info@promitheusgas.gr Website: www.promitheusgas.gr

HΛΕΚΤΡΙΣΜOΣ 03. Ηλεκτρολογικό Υλικό ASEA BROWN BOVERI A.E. (ABB)Διεύθυνση: 13ο χλμ Εθν. Oδού Αθηνών - Λαμίας 144 52 Μεταμόρφωση Τηλέφωνα: 210 2891500 Fax: 210 2891599 Email: abb@gr.abb.com Website: www.abb.gr ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΛΩΔΙΑ Διεύθυνση: Αμαρουσίου-Χαλανδρίουμ 33 151 25 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 6787416 Fax: 210 6787406 Email: info@cablel.vionet.gr www.cablel.gr SIEMENS METERING Α.Ε. Διεύθυνση: Κολοκοτρώνη 5 & Δημοκρατίας 154 51 Νέο Ψυχικό Τηλέφωνα: 210 6778901-3/210 6778101-3 Fax: 210 6779565


ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 04. Αιολική Ενέργεια ΓΕΩΡΥΘΜΙΚΗ ΑΤΕ Διεύθυνση: Αγίου Δημητρίου 170 173 41 Άγιος Δημήτριος Τηλέφωνα: 210 9322234, 210 9322248 Fax: 210 9359210 Email: info@georythmiki.gr Website: www.georythmiki.gr ΕΝΤΕΚΑ Α.Ε. Διεύθυνση: Τύχης 2, 152 33 Χαλάνδρι Τηλέφωνα: 210 6816803 Fax: 210 6816837 GREENTOP ENΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Ε. Διεύθυνση: Βας. Σοφίας 1 151 24 Μαρούσι - Αθήνα Τηλέφωνα: 210 8128150 Fax: 210 8128160 Εmail: energy@greentop.gr Website: www.greentop.gr ITA GROUP A.E. Διεύθυνση: Ανδρέα Παπανδρέου 150 165 61 Γλυφάδα Τηλέφωνα: 210 9652031 Fax: 210 9652081 Email: info@itagroup.gr Website: www.itagroup.gr TERNA A.E. Διεύθυνση: Μεσογείων 85, 115 26 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 6968000 Fax: 210 6968099 Email: info@terna.gr www.terna.gr ΧΡ. ΡOΚΑΣ ΑΒΕΕ Διεύθυνση: Ριζαρείου 3 152 33 Χαλάνδρι Τηλέφωνα: 210 8774100 Fax: 210 8774111 Email: info@rokasgroup.gr Website: www.rokasgroup.gr

05. Ηλιακή Ενέργεια ΓΕΩΡΥΘΜΙΚΗ ΑΤΕΔιεύθυνση: Αγίου Δημητρίου 170 173 41 Άγιος Δημήτριος Τηλέφωνα: 210 9322234, 210 9322248 Fax: 210 9359210 Email: info@georythmiki.gr Website: www.georythmiki.gr GREENTOP ENΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Ε.Διεύθυνση: Βας. Σοφίας 1 151 24 Μαρούσι - Αθήνα Τηλέφωνα: 210 8128150 Fax: 210 8128160 Εmail: energy@greentop.gr Website: www.greentop.gr ΗΛΙOΑΚΜΗ Α.Ε. Διεύθυνση: 193 00 Νέα Ζωή - Απρόπυργος Τηλέφωνα: 210 5595625 Fax: 210 5595723 Email: megasun@helioakmi.com Website: www.helioakmi.com

06. Υδρoηλεκτρισμός IWECO A.E. Διεύθυνση: Τεγέας 1 & Αεροπορίας 164 52 Αργυρούπολη Τηλέφωνα: 210 9965110 Fax: 210 9966903 Email: info@iwecowf.gr

07. ΦΩΤOΒOΛΤΑΪΚΑ ASEA BROWN BOVERI Α.Ε. (ABB) (ΕΞOΠΛΙΣΜOΣ ΓΙΑ ΦΩΤOΒOΛΤΑΪΚΑ)Διεύθυνση: 13ο χλμ. Εθν. Οδού Αθηνών – Λαμίας 144 52 Μεταμόρφωση Τηλέφωνα: 210 2891500, Fax: 210 2891599 Email: abb@gr.abb.com Website: www.abb.gr BP HELLAS Διεύθυνση: Κηφισίας 26 & Παραδείσου 2 151 25 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 6887777 Fax: 210 6887697 Email: bpsolar.gr@bp.com Website: www.bpsolar.com ΓΕΩΡΥΘΜΙΚΗ ΑΤΕ - Εμπορία εξοπλισμού & εγκατάσταση συστημάτων Διεύθυνση: Αγίου Δημητρίου 170 173 41 Άγιος Δημήτριος Τηλέφωνα: 210 9322234, 210 9322248 Fax: 210 9359210 Email: info@georythmiki.gr Website: www.georythmiki.gr ECOSUN Διεύθυνση: Βούλγαρη 58 542 49 Θεσσαλονίκη Τηλέφωνα: 2310 327914, Fax: 2310 325693 Email: info@ecosun.gr Website: www.ecosun.gr ELECTROTECH POWER SYSTEMSΔιεύθυνση: Υψηλάντου 81 187 58 Κερατσίνι Τηλέφωνα: 210 4321398, Fax: 210 4321034 Email: info@electrotech.gr Website: www.electrotech.gr ERGON EQUIPMENT A.E.T.E. Διεύθυνση: Κλεισθένους 102 & Παπαφλέσσα 153 44 Γέρακας Αττικής Τηλέφωνα: 210 6049420 Fax: 210 6049448 Email: ergon@tee.gr Website: www.ergon.com.gr GREENTOP ENΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Ε. Διεύθυνση: Βας. Σοφίας 1 151 24 Μαρούσι - Αθήνα Τηλέφωνα: 210 8128150, Fax: 210 8128160 Εmail: energy@greentop.gr Website: www.greentop.gr ΗΛΙOΔΥΝΑΜΗ Διεύθυνση: Λεωφ. Συγγρού 224 176 72 Καλλιθέα Τηλέφωνα: 210 9592323 Fax: 210 9571756 Email: ealasis@pertip.gr Website: www.heliodynami.gr KRANNICH SOLAR Μ.Ε.Π.Ε. (ΧOΝΔΡΙΚΗ ΠΡOΜΗΘΕΙΑ Φ/Β ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ)Διεύθυνση: Κεντρικά : Σταδίου 40, Καλοχώρι 57009 Θεσσαλονίκη Τηλέφωνα: 2310 751960, Fax: 2310 751540 Υποκατάστημα: Συγγρού 336, Καλλιθέα 17673 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 9531040, Fax: 210 9531041 Email: info@gr.krannich-solar.com Website: www.krannich-solar.com Robert Bosch A.E.Διεύθυνση: Ερχείας 37, 194 00 Κορωπί Τηλέφωνα: 210 5701200, Fax: 210 5770080 Email: RBGR.Greece@gr.bosch.com Website: www.bosch.gr SMA (αντιστροφείς - inverters) Διεύθυνση: Β. Τσιτσάνη 102 166 75 Γλυφάδα Τηλέφωνα: 210 9856660 Fax: 210 9856670 Email: info@sma-hellas.com Website: www.sma-hellas.com

Συστήματα SUNLIGHT ΑΒΕΕ Διεύθυνση: Ερμού 2 & Νίκης 105 63 Πλατεία Συντάγματος Τηλέφωνα: 210 6245400 Fax: 210 6245409 Email: info@sunlight.gr Website: www.sunlight.gr SOLAR CELLS HELLAS Διεύθυνση: Κεντρικά Γραφεία: Λεωφ. Κηφισίας 64, 151 25 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 9595159, Fax: 210 9537618 Eργοστάσιο: Βιομηχανική περιοχή Πατρών, 252 00 Άγιος Στέφανος, Block 3A Tηλέφωνα: 2610 241958, Fax: 2610 647129 Email: info@schellas.gr Website: www.schellas.gr

08. ΒΙOΜΑΖΑ ΓΕΩΡΥΘΜΙΚΗ ΑΤΕ Διεύθυνση: Αγίου Δημητρίου 170 173 41 Άγιος Δημήτριος Τηλέφωνα: 210 9322234, 210 9322248 Fax: 210 9359210 Email: info@georythmiki.gr Website: www.georythmiki.gr Ν. ΑΧ. ΦΙΛΙΠΠOΠOΥΛOΣ - Εξοπλισμός Ενεργειακής Αξιοποίησης Βιομάζας Διεύθυνση: 1o χλμ Νεοχωρούδας - Θεσσαλονίκης Τ.Θ. 301, 57008 Θεσσαλονίκη Τηλέφωνα: 2310 785840 Fax: 2310 785841 Email: info@nphilippopoulos.gr Website: www.nphilippopoulos.gr

09. ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ AID ENGINEERING LTDΔιεύθυνση: Αιθρίας 17, Ν. Κηφισιά, 145 64 Αθήνα Τηλ./Fax: 210 8003784 Email: information@aidengineering.gr Website: www.aidengineering.gr S&B Βιομηχανικά Oρυκτά Α.Ε. Διεύθυνση: Α. Μεταξά 15A, 145 64 Κηφισιά ΤΘ 51528 Τηλέφωνα: 210 6296000, Fax: 210 6296100 Email: postmaster@sandb.com Website: www.sandb.gr ΓΕΩΡΥΘΜΙΚΗ ΑΤΕ Διεύθυνση: Αγίου Δημητρίου 170 173 41 Άγιος Δημήτριος Τηλέφωνα: 210 9322234, 210 9322248 Fax: 210 9359210 Email: info@georythmiki.gr Website: www.georythmiki.gr

10. ΥΓΡΑΕΡΙO BP HELLAS A.E. Διεύθυνση: Λεωφ. Κηφισίας 26 & Παραδείσου 2 151 25 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 6887777, Fax: 210 6887697 Coral Gas Α.Ε.Β.Ε.Υ. (πρώην SHELL GAS Α.Ε.Β.Ε.Υ.) Διεύθυνση: Γεωργίου Αβέρωφ 26-28 142 32 Περισσός Τηλέφωνα: 210- 9491000, Fax: 210- 9407987 Website: www.coralgas.gr

11. ΠΕΤΡΕΛΑΙO - Διύλιση ΕΛ.ΠΕ Α.Ε. Διεύθυνση: E.O. Αθηνών - Κορίνθου (17ο χλμ) 193 00 Ασπρόπυργος Τηλέφωνα: 210 5533000, Fax: 210-5539298 Διοίκηση: Χειμάρρας 8Α, 15125 Μαρούσι Τηλέφωνο: 210 6302000, Fax: 210 6302510 Website: www.elpe.gr

63


ΜOΤOΡ OΙΛ (ΕΛΛΑΣ) Διεύθυνση: Ηρώδου Αττικού 12α, 151 24 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 8094000, Fax: 210-8094444 Website: www.moh.gr

12. ΠΕΤΡΕΛΑΙO - Εμπορία AVINOIL Α.Β.Ε.Ν.Ε.Π. Διεύθυνση: Ηρώδου Αττικού 12α, 151 24 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 8093500, Fax: 210 8093555 Website: www.avinoil.gr Coral Hellas Α.Ε. (πρώην SHELL Hellas Α.Ε.) Διεύθυνση: 12Α Ηρώδου Αττικού, 151 24 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 9476000, Fax: 210 9476500 Website: www.coralenergy.gr CYCLON Hellas Α.Ε. Διεύθυνση: Ηρώδου Αττικού 12Α, 151 24 Μαρούσι Τηλέφωνα: 210 8093900, Fax: 210 8093999 Website: www.cyclon.gr 64

DRACOIL S.A. Διεύθυνση: Πατησίων 48, 106 82 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 8224311-3 Fax: 210 8838407 Website: www.dracoil.gr ΕΚO Α.Β.Ε.Ε. Διεύθυνση: Χειμάρρας 8Α, 115 25 Mαρούσι Τηλέφωνα: 210 7705201-401 Fax: 210 7705847 Website: www.eko.gr ΕΛΙΝOΙΛ Α.Ε. Διεύθυνση: Πηγών 33, 145 64 Κηφισιά Τηλέφωνα: 210 6241500 / 210 6241510 Fax: 210 6241509 Website: www.elin.gr MAMIDOIL JETOIL Α.Ε. Διεύθυνση: Ευρώτα 27 & Κηφισού 145 64 Κηφισιά Τηλέφωνα: 210 8763100, Fax: 210 8055955 Website: www.jetoil.gr Email: info@jetoil.gr REVOIL Α.Ε.Ε.Π. Διεύθυνση: Καποδιστρίου 5, 166 72 Βάρη Τηλέφωνα: 210 8976000 Fax: 210 8974943 Website: www.revoil.gr

13. ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ AEGEAN OIL S.A. Διεύθυνση: Λεωφ. Χατζηκυριακού 42 185 36 Πειραιάς Τηλέφωνα: 210 4586000, Fax: 210 4586241 BP HELLAS S.A. - BP MARINE Διεύθυνση: Ακτή Μιαούλη 89 & Μαυροκορδάτου 289 185 38 Πειραιάς Τηλέφωνα: 210 4595800 / 210 4595900 Fax: 210-4595869 Email: triands@bp.com MAMIDOIL JETOIL Α.Ε. Διεύθυνση: Ευρώτα 27 & Κηφισού, 145 64 Κηφισιά Τηλέφωνα: 210 8763100 Fax: 210 8055955 Website: www.jetoil.gr Email: info@jetoil.gr ΚΑΒΑΛΑ OΙΛ Α.Ε. Διεύθυνση: Τ.Θ. 8 - Νέα Καρβάλλη 640 06 Καβάλα Τηλέφωνα: 2510 317201, Fax: 2510-317204 Email: kavalaoil@otenet.gr PHOENIX OLIEHANDEL S.A.Διεύθυνση: Κολοκοτρώνη 92-94, 185 35 Πειραιάς Τηλέφωνα: 210 4100110 Fax: 210 4128882 Email: bunkers@phoenixoliehandel.com Website: www.phoenixoliehandel.com

14. ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ ΒΙOΛΙΓΝΙΤ Α.Μ.Ε.Τ.Β.Ε. Διεύθυνση: Ιωνίας 28, 143 41 Νέα Φιλαδέλφεια Τηλέφωνα: 210-2581281 Fax: 210-2581033 EΛΙΝOΙΛ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ Α.Ε. Διεύθυνση: Πηγών 33, 145 64 Κηφισιά Τηλέφωνο / Fax: 210-6241655 Email: koukoulop@elin.gr Website: www.elin.gr ΗΡΑΚΛΗΣ ΑΝΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΣΙΜΕΝΤΩΝ Διεύθυνση: Σοφ. Βενιζέλου 49-51 141 23 Λυκόβρυση Τηλέφωνα: 210 2898111 / 210 2898512 Fax: 210-2819406 www.lafarge.gr ΛΙΓΝΙΤΩΡΥΧΕΙΑ ΑΜΥΝΤΙOΥ Α.Ε. Διεύθυνση: Ιωνίας 28, 143 41 Νέα Φιλαδέλφεια Τηλέφωνα: 210 2583681 Fax: 210 2581033 ΛΙΓΝΙΤΩΡΥΧΕΙΑ ΑΧΛΑΔΑΣ Α.Ε. Διεύθυνση: Γ. Παπανδρέου 21, 546 45 Θεσ/νίκη Τηλέφωνα: 2310 861411 Fax: 2310 867966 ΛΙΓΝΙΤΩΡΥΧΕΙΑ ΣΕΡΒΙΩΝ Διεύθυνση: Διονυσίου Σολωμού 13 505 00 Σέρβια - Κοζάνη Τηλέφωνα: 210 3225018 Fax: 210 3237146

ΑΣΠΡOΦΩΣ Α.Ε. Διεύθυνση: Ελ. Βενιζέλου 284, 176 75 Καλλιθέα Τηλέφωνα: 210 9491600 Fax: 210 9491610 Email: etsapra@asprofos.gr www.asprofos.gr CONTEC A.E. Διεύθυνση: Λαέρτου 22 Τ.Θ. 21092, Πυλαία Θεσ/νίκης Τηλέφωνα: 2310 867575 Fax: 2310 887226 e-mail: secretary@conteceng.gr www.conteceng.gr EXERGIA A.E. Διεύθυνση: Oμήρου & Βησσαρίωνος 1 106 72 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 6996185 Fax: 210 6996186 Email: office@exergia.gr www.exergia.gr ΚΥΜΗ ΑΒΕΕΔιεύθυνση: ΒΙΠΑ Σχιστού, Οδ. 2 Ο.Τ. 2 188 63 Πέραμα Τηλέφωνα: 210 4004757 Fax: 210 4326399 E-mail: info@kimi-sa.com Website: www.kimi-sa.com TECHNIPETROL ΕΛΛΑΣ Α.Ε. Διεύθυνση: Παύλου Μπακογιάννη 42 144 52 Μεταμόρφωση Αττικής Τηλέφωνα: 210 2854300 Fax: 210 2834090 Email: info@technipetrol.gr Website: www.technip.com

ΜΠΙΤOΥΛΑΪΝ Α.Β.Ε.Ε. Διεύθυνση: Ακαδημίας 19 & Βουκουρεστίου 106 71 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 3639091 Fax: 210 3625386 Website: www.bituline.gr

15. ΘΕΡΜΑΝΣΗ / ΚΛΙΜΑΤΙΣΜOΣ ASEA BROWN BOVERI A.E. (ABB)Διεύθυνση: 13ο χλμ Εθν. Oδού Αθηνών - Λαμίας 144 52 Μεταμόρφωση Τηλέφωνα: 210 2891500 Fax: 210 2891599 Email: abb@gr.abb.com Website: www.abb.gr CALORIA A.B.& E.E. Διεύθυνση: Ηφαίστου 57 - Μπότα Τζήμα 194 00 Κορωπί Τηλέφωνα: 210 6628068-73 Fax: 210 6623784 www.caloria.gr

17. ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΝ Adamsnet ΜΕΠΕ Δίκτυα Αυτοματισμών & Τηλεπικοινωνιών Ενεργειακών Εφαρμογών Ενεργειακοί Επιθεωρητές Κτηρίων & Βιομηχανιών Διεύθυνση: Ταξιαρχών 51 Τηλέφωνα: 210 4082291 Fax: 2104628163 Email: info@adamsnet.gr, energy.inspectors@yahoo.gr Website: www.adamsnet.gr COFELY HELLAS A.E. Διεύθυνση: θερμοπυλών 2, 152 35 Βριλήσσια Τηλέφωνα: 210 6085030 Fax: 210 6084178 Email: infogr@cofely-gdfsuez.com Website: www.cofely-gdfsuez.gr

CARRIER ΕΛΛΑΣ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜOΥ Α.Ε. Διεύθυνση: Άντερσεν 4 & Μωραΐτη 93 115 25 Αθήνα Τηλέφωνα: 210 6773300 Fax: 210 6745487 www.carrier.gr / ahi-carrier.gr Robert Bosch A.E. Διεύθυνση: Ερχείας 37, 194 00 Κορωπί Τηλέφωνα: 210 5701200 Fax: 210 5770080 Email: RBGR.Greece@gr.bosch.com Website: www.bosch.gr

16. ΜΕΛΕΤΗΤΙΚΕΣ / ΕΠΙΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

Γ. ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ - Χ. ΣΚOΥΒΑΚΗ O.Ε. Διεύθυνση: Πουκεβίλ 28, 26 225 Πάτρα Τηλέφωνα: 2610 223349 /κινητό: 6976110398 Fax: 2610 620041 Email: info@kscg.gr / Website: www.kscg.gr

_

ΒΙOΣΩΛ Α.Ε. Διεύθυνση: 1η και 18η οδός ΒΙΟΠΑ Άνω Λιοσίων Άνω Λιόσια, Αττική 13341 Τηλέφωνα: 210 3410000 Fax: 210 3421001 Email: sales@biossol.gr Website: www.biossol.gr

NRG-ORION Διεύθυνση: Θεσσαλονίκης 31, 145 61 Κηφισιά Τηλέφωνα: 210 9329770 Fax: 210 9333597 Email: info@nrg-orion.gr Website: www.nrg-orion.gr


TRIM A.E. - ΕΚΘΕΣΗ • ΠΩΛΗΣΕΙΣ • SERVICE Λεωφ. Αθηνών 286 - 124 62 Χαϊδάρι - Αθήνα Τηλ.: 210 5810581, Fax: 210 5812800 E-mail: info@trim.gr, info@trimhellas.gr www.trimhellas.gr www.trim.gr



Energyworld 79