Page 1

3

‫ات ا ا  ث ا‬

‫  ة‬-  ‫ ا ت‬. I . H+‫ن‬3‫?ان ;و‬P O ‫  در‬EM ‫ع آ‬9  ‫  ا‬I9‫! ;و‬J9 KA



.‫ن‬3‫ ب ;و‬A ‫ اآ‬O ‫  در‬EM ‫ع آ‬9 ‫و ا ? ة‬

RP ،?P‫  ا‬B ‫ و  ة‬A   /‫ ن دو(!  ة‬3



++++

H + B

A

:!

‫! ا‬93‫و‬5 ‫ د ! ا‬H ‫ ا‬UG; ‫ ن‬T53

 A ++++ H + ++++ B H + A B →

: ‫ا    ا   ا‬



:!"‫• أ‬ A

 B + H+

A/B !(‫ا دو‬

H2O

 HO- +H+

H2 O /HO-

H3O+

 H2 O+H+

H3O+ / H2 O

NH4+

 NH3 +H+

NH4+ /NH3

!(‫ دو‬E    ‫ن‬3‫ ? ل ;و‬9‫ رة  ا‬5 ‫  ة ه‬- 2 ‫ا‬



B1 2 ++++ H A +2 + A B 1 ++++ H + B2 A 1B 2 A1

:‫ى‬W‫ دو(! أ‬E 3 ‫  ة‬O ‫إ‬

+

:‫•" ل‬  (‫  ة ث ; ا دو‬- 2 3  ‫ رة‬5 ‫ ا  ء‬7 89 ":‫  ا‬2 3 : H3O+ / H2 O

‫ و‬CH3COOH / CH3COO-

CH3COOH → CH3COO- + H+ : 93‫ ? ;و‬3 89 ":‫(>!  ا‬ H2 O+H+ → H3O+

:@5A 3 ‫و (>! ا  ء‬

CH3COOH+H2 O → H3O+ + CH3COO-

-

-

:‫ إذن‬E‫ ه‬2  !G ‫ د ! ا‬H ‫ا‬

1


 โ€ซ ุงโ€ฌEP โ€ซุซโ€ฌ3 E โ€ซ! ุงโ€ฌM  โ€ซุช ุงโ€ฌX โ€ซุงโ€ฌ3

!M  โ€ซ ุงโ€ฌ2  โ€ซ ุงโ€ฌpH .II EM  โ€ซ ู„โ€ฌpH UH3 โ€ข . H3O+ โ€ซู…โ€ฌAโ€ซ ุช ุง]ุขโ€ฌ9] E  โ€ซ ; ุข ุงโ€ฌEM  โ€ซ[ ุง ุฉ ุง ^! ุฃูˆ ุง ? ! ู„โ€ฌH 3 โ€ซ ู‡`ุง ุง ู„โ€ฌEP โ€ซู…โ€ฌAโ€ซ ุช ุง]ุขโ€ฌ9] E  โ€ซ ุง ุข ุงโ€ฌs? โ€ซ ?ุงุฑโ€ฌEM  โ€ซ ู„โ€ฌpH pH = โˆ’ log ๏ฃฎ๏ฃฐH3 O ๏ฃน๏ฃป +



:!

โ€ซ! ุงโ€ฌH โ€ซ ุงโ€ฌKA

EP โ€ซู…โ€ฌAโ€ซ ุช ุง]ุขโ€ฌ9] E  โ€ซ ุง ุข ุงโ€ฌ3  3 โ€ซ ู„โ€ฌpH ! !PH A ๏ฃฎ๏ฃฐH3O+ ๏ฃน๏ฃป =10 โˆ’ pH

:!

โ€ซ! ุงโ€ฌH โ€ซ ุงโ€ฌKA โ€ซุง ู„โ€ฌ

:โ€ซ ุชโ€ฌ9]โ€ซ`_ ุงโ€ฌR E  โ€ซ!  ุข ุงโ€ฌG 3 ! โ€ซ ุฏุงโ€ฌEM  โ€ซ ู„โ€ฌpH

:โ€ซ ู‡โ€ฌ2,0.10-3 mol.l-1 โ€ซ ูˆูŠโ€ฌA โ€ซู… ; ุขโ€ฌAโ€ซ ุช ุง]ุขโ€ฌ9โ€ซ ุฃโ€ฌO โ€ซ  ูŠโ€ฌEM  โ€ซ ู„โ€ฌpH pH = -log(2,0.10-3 ) = 2,7 :โ€ซ ู‡โ€ฌpH = 8,6 @ EM  โ€ซ ู„โ€ฌEP โ€ซู…โ€ฌAโ€ซ ุช ุง]ุขโ€ฌ9] E  โ€ซุง ุข ุงโ€ฌ ๏ฃฎ๏ฃฐH3O ๏ฃน๏ฃป =10 +

โˆ’ 8,6

= 2,5.10

โˆ’9

-

 :!"โ€ซโ€ขุฃโ€ฌ

-

-1

mol.l

EM  โ€ซ ู„โ€ฌpH โ€ซโ€ข  ุณโ€ฌ   - pH

.pHโ€ซ ู„ ูˆุฑู‚ ุงู„โ€ฌH o ; EM  โ€ซ ู„โ€ฌpH โ€ซ! ู„โ€ฌ5?3 ! 3  .  โ€“ pH โ€ซ ุงู„โ€ฌ2H A !โ€ซูˆ ? ุณ ุฃุข" ุฏโ€ฌ pH โ€ซูˆุฑู‚ ุงู„โ€ฌ

! โ€ซ ุงโ€ฌq โ€ซ ุง ุช ุง ! ูˆ ุง ุชโ€ฌ. III Eโ€ซ ุขโ€ฌ2 โ€ซโ€ข " ู„โ€ฌ :@ โ€ซ ุฏโ€ฌH โ€ซ ุง  ุก ุง `ูŠโ€ฌ7 HCl (โ€ซุฑูˆโ€ฌR โ€ซ ุขุฑูˆุฑ ุงโ€ฌ2 3 5 H9 HCl+H O โ†’ H O+ + Cl2

3

:2 โ€ซ?ู… ู‡`ุง ุงโ€ฌ3 โ€ซ (ูˆู„โ€ฌrI9

2


 ‫ ا‬EP ‫ث‬3 E ‫! ا‬M  ‫ت ا‬X ‫ا‬3

HCl

+

H2 O

Cl- + H3 O +

2 ‫ د ! ا‬H

c.V

‫ة‬P‫وا‬

0

0

t = 0!M5 ‫ ا  ! ا‬EP ‫آ! ا  دة‬

c.V - x

‫ة‬P‫وا‬

x

x

‫ل ا ل‬W ‫آ! ا  دة‬

c.V – xf

‫ة‬P‫وا‬

xf

xf

!M R ‫ ا  ! ا‬EP ‫آ! ا  دة‬

EM R ‫ ا آ ا‬3   ‫م‬H c _‫آ‬3 8‫  ا رر‬EM  ‫ ل‬pH ‫▪  س‬ :!

‫! ا‬w  ‫ ا‬O ‫ إ‬2x 9 ‫م و‬A‫ ت ا]آ‬9] pH = − log c

H O+  =10-pH = c  3 f

:‫أي‬

x f = nf H3O+ = H3O+  ⋅ V = cV f

(

)

:EM R ‫ ا ?م ا‬z  A9 ‫ ر (ول ا ?م‬5 ; ‫و‬

.‫ ا ل‬w V ~

x max = n0 (HCl) = cV

:‫ ه‬2  OG]‫إذن ا ?م ا‬،‫ ا ي‬2  ‫ ه ا‬HCl ▪

x f = x max

:z  A9 ▪ .( ‫ م‬3 ‫ ) أو‬E‫ آ‬2 ‫ أن ا‬EH 

‫ و‬A ‫`ا ا ل‬R; ‫ ا ?ون‬2  EM R ‫ آ إذا آ ن ا ?م ا‬EM ‫ل آ‬3 5 H x f = x max



:OG]‫ ?@ ا‬

E‫ آ‬q 2 ‫• " ل‬ :@ ‫ د‬H ‫ ا  ء ا `ي‬7 89 ":‫  ا‬2 3 5 H9 CH3CO2H+H2O → H3O + CH3CO2+

:2 ‫?م ه`ا ا‬3 ‫ (ول‬rI9 CH 3 COOH + H 2 O → CH 3 COO - + H 3 O +

c.V

‫ة‬P‫وا‬

0

c.V - x c.V – xf

‫ة‬P‫وا‬ ‫ة‬P‫وا‬

x

x

xf

xf

pH ≠ − log c

:‫ أي‬H O+  =10-pH < c  3 f

0

2 ‫ د ! ا‬H t = !M5 ‫ ا  ! ا‬EP ‫آ! ا  دة‬ 0 ‫ل ا ل‬W ‫آ! ا  دة‬ !M R ‫ ا  ! ا‬EP ‫آ! ا  دة‬

:ETH 89 ":‫  ا‬EM  ‫ ل‬pH ‫▪  س‬

x f = H3O+  V < cV :EM R ‫ ا ?م ا‬z  A9 ‫ ر (ول ا ?م‬5 ; ‫و‬ f x max = n0 ( CH3COOH) = cV :‫ ه‬2  OG]‫إذن ا ?م ا‬،‫ ا ي‬2  ‫ ه ا‬CH3COOH ▪ x f < x max

:z  A9 ▪ .( ‫ ) أو ود‬E‫ آ‬q 2 ‫ أن ا‬EH 

3


 โ€ซ ุงโ€ฌEP โ€ซุซโ€ฌ3 E โ€ซ! ุงโ€ฌM  โ€ซุช ุงโ€ฌX โ€ซุงโ€ฌ3

EM R โ€ซ! ุง ?ู… ุงโ€ฌ5A9 โ€ข ฯ„=

xf x max



:!

โ€ซ! ุงโ€ฌ5A โ€ซ ูˆูŠ ุงโ€ฌA3 EM โ€ซ ู„ ุขโ€ฌEM R โ€ซ! ุง ?ู… ุงโ€ฌ5A9 :~;

0 <ฯ„ โ‰ค 1

.!> !5A; @ 5H โ€ซ ุฏ ;ูˆู† ูˆุฉ  ุงโ€ฌฯ„

:!"โ€ซโ€ขุฃโ€ฌ

HCl โ€ซ?ู„ ุฃู†โ€ฌ9 โ€ซ ูˆโ€ฌุŒ100 % !5A; 2 3 โ€ซ ุฃูŠโ€ฌุŒ ฯ„ =1 8โ€ซ  ุง ุฑุฑโ€ฌ2 3 !  EP .โ€ซ ูŠโ€ฌ โ€ซ?ู„ ุฃู†โ€ฌ9 โ€ซ ูˆโ€ฌุŒ100 %  2โ€ซ! ุฃโ€ฌ5A; 2 3 โ€ซ ุฃูŠโ€ฌุŒ ฯ„ <1 89 ":โ€ซ  ุงโ€ฌ2 3 !  EP .UHย…  CH3CO2H

EM  โ€ซ ุง ุงุฒู† ุงโ€ฌ. IV  โ€ซ ุงโ€ฌEP โ€ซุซโ€ฌ3 E โ€ซโ€ข ุง ุช ุงโ€ฌ . โ€ซ ุข ุงโ€ฌEP โ€ซ@ ุซโ€ฌ9] Eโ€ซ ุขโ€ฌq โ€ซ ูˆ ุง  ุกโ€ฌ89 ":โ€ซ ;  ุงโ€ฌ2 โ€ซุงโ€ฌ

:โ€ซโ–ช" ู„โ€ฌ

:E

โ€ซ ุงโ€ฌ2I โ€ซ ุงโ€ฌO 2 โ€ซ ุฏ ! ุงโ€ฌH 2"9 .ย‡ 5 โ€ซ ุงโ€ฌ2 โ€ซ  ุงโ€ฌsโ€ซ ุขโ€ฌH โ€ซ ุงโ€ฌ2 โ€ซุงโ€ฌ CH CO H+H O  H O+ + CH CO 3

2

2

3

3

2



: โ€ซ ู‡ ุฃู† ุงโ€ฌEH   โ€ซุงโ€ฌ

CH3CO2H+H2O โ†’ H3O+ + CH3CO2CH3CO2- +H3O+

:ย‡ 5 โ€ซุงโ€ฌ

-

:sโ€ซ ุขโ€ฌH โ€ซูˆ ุงโ€ฌ

-

.โ€ซ ยˆู† ูˆุงโ€ฌEP โ€ซย‰ ู†โ€ฌ

-

โ†’ CH3CO2H+H2O

.โ€ซ ูˆุฏโ€ฌ2 3 โ€ซ ู‡โ€ฌOG]โ€ซ?@ ุงโ€ฌ3    EM R โ€ซ?@ ุงโ€ฌ3 โ€ซ ู†โ€ฌ2 3 2โ€ซุขโ€ฌ



: โ€ซ ุงโ€ฌEP โ€ซ ุซโ€ฌ2 3 โ€ซ ูˆุฏโ€ฌEM โ€ซู„ ุขโ€ฌ3 2; โ€ซ? ู†โ€ฌ

A +B  C+D

EM  โ€ซู… ุง ุงุฒู† ุงโ€ฌR  โ€ข !  โ€ซ  ุงโ€ฌ3 โ€ซุฑ ูˆโ€ฌT โ€ซ! ยŠ ู‡  ุงโ€ฌM  โ€ซ ! ุงโ€ฌw โ€ซ ุงโ€ฌU 3 โ€ซ! ู„ ูˆุฏโ€ฌM R โ€ซ  ุง  ! ุงโ€ฌ EA9 : โ€ซ ุงโ€ฌ7 ! ; ย‰ R3โ€ซ ุข ุช  ุฏโ€ฌO?53 E โ€ซ ุงโ€ฌz3โ€ซ! ; ุง ูˆ(ุฏ ุง  ุช ูˆ ุง ุงโ€ฌM R โ€ซุงโ€ฌ .! w EM โ€ซุงุฒู† ุขโ€ฌ3 !  !  โ€ซู‡`_ ุงโ€ฌ .EM โ€ซุงุฒู† ุขโ€ฌ3 !  โ€ซู„ ูˆุฏโ€ฌ3 EP !M โ€ซ ! ุขโ€ฌw !M R โ€ซู† ุง  ! ุงโ€ฌ3

4




โ€ซโ€ช3โ€ฌุง โ€ชXโ€ฌุช ุง  โ€ช !Mโ€ฌุง โ€ช3 Eโ€ฌุซ โ€ช EPโ€ฌุง โ€ฌ

โ€ซโ€ข ุง โ€ช Aโ€ฌุง ุขโ€ช Eโ€ฌุงุฒู† ุข โ€ชEMโ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช 5 H9โ€ฌุง ุงุฒู† ุง  โ€ช EMโ€ฌุง ?ูˆู† ; โ€ช  2โ€ฌุงโ€ช 7 89 ":โ€ฌุง  ุกโ€ช:โ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ชCH3CO2H+H2O  H3O+ + CH3CO2โ€ฌโ€ฌโ€ซโ€ชWโ€ฌู„ ุง โ€ช 2โ€ฌุง โ€ช3    ย‡ 5โ€ฌุข ุง  ูˆ ;

โ€ช 3  EP @ o  3 Eโ€ฌุง โ€ช3โ€ฌุงุขโ€ฌ โ€ซุง ุงโ€ช ! o 7 3 P z3โ€ฌุง โ€ช 2โ€ฌุง โ€ช Hโ€ฌุขโ€ช sโ€ฌุฅ โ€ช Oโ€ฌุฃู† โ€ช

o ยŒ5G3โ€ฌู‡  โ€ช Aโ€ฌูˆ  ~ โ€ช2G3โ€ฌโ€ฌ โ€ซุง โ€ช ! wโ€ฌุง  โ€ช !Mโ€ฌุฅ โ€ช !  Oโ€ฌุง ุงุฒู† ุง  โ€ช3 O?53 ~: EMโ€ฌุงุข โ€ช 9โ€ฌุช ุง ย ย‰ ; !โ€ฌ โ€ซยŠ ู‡  โ€ช Oโ€ฌุง โ€ช Aโ€ฌู‰ ุง ูˆโ€ช  A E;oโ€ฌุง ู† ; โ€ช sโ€ฌุง โ€ช?9 :! Aโ€ฌู„ ุฃู† ุง ุงุฒู†โ€ฌ โ€ซุฏ โ€ช.Eโ€ฌโ€ฌ

โ€ซโ€ช 3โ€ฌุฑโ€ฌ โ€ซ โ€ช1โ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช EP KGโ€ฌุขยŽุณ โ€ช  V = 20, 0 mlโ€ฌู„  โ€ช  EMโ€ฌุฃ ุฏูŠ ุขุฑูˆ ุฅ" โ€ชุŒ CH 2ClCO 2 H 89โ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช3โ€ฌุข_ โ€ชc = 1, 0 โ‹…10โˆ’2 mol .l โˆ’1โ€ฌโ€ฌ โ€ซ ุณ โ€ช pHโ€ฌู‡`ุง ุง ู„ ;ุงโ€ช. pH = 2,37 ETH   pH !Toโ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -1โ€ฌุฃุข โ€ช H Kโ€ฌุฏ ! ุง โ€ช 2โ€ฌุง  โ€ช ; 2xโ€ฌุง  ูˆ ุง  ุกโ€ช.โ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -2โ€ฌุฃโ€ช ! KAโ€ฌุง ?ู… ุง]โ€ช.OGโ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -3โ€ฌุฃโ€ช ! KAโ€ฌุง ?ู… ุง โ€ช.EM Rโ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -4โ€ฌุงโ€ช !5A9 z  oโ€ฌุง ?ู… ุง โ€ช .2  EM Rโ€ฌู‡โ€ช 2โ€ฌุง โ€ช 2โ€ฌุขโ€ชEโ€ฌุŸโ€ฌ

โ€ซ โ€ช2โ€ฌโ€ฌ โ€ซุฌ โ€ช  V A = 100 ml wโ€ฌู„  โ€ช  EMโ€ฌุง ุฑุฑโ€ช3 8โ€ฌุข_ โ€ช c A = 2, 0.10โˆ’3 mol .l โˆ’1โ€ฌูˆ โ€ช wโ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช  V B = 150 mlโ€ฌู„  โ€ชR EMโ€ฌุฑูˆุขโ€ช Aโ€ฌุง โ€ชGโ€ฌุฏู… โ€ช3โ€ฌุข_ โ€ช2wA3. c B = 1, 2.10โˆ’3 mol .l โˆ’1โ€ฌโ€ฌ โ€ซุง โ€ช

Jโ€ฌู† ุง โ€ช

5wโ€ฌู† ุง



ู†โ€ช:โ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช-โ€ฌโ€ฌ

โ€ซโ€ช Iโ€ฌุงุฑ ุฅ โ€ช Oโ€ฌุงุฑโ€ช 3โ€ฌุน โ€ช EPโ€ฌุฏุฑ(! ุง ุงุฑุฉโ€ชุŒโ€ฌโ€ฌ

โ€ซโ€ช-โ€ฌโ€ฌ

โ€ซ;โ€ช Hโ€ฌุฑ(ุน ุฏุฑ(! ุง ุงุฑุฉ ุฅ โ€ช R  Oโ€ฌุง โ€ช ?3 !M5โ€ฌุณ ! โ€ช pHโ€ฌุง ย ;ุงโ€ชIP   โ€“ pH !Toโ€ฌโ€ฌ โ€ซุฅ โ€ช Oโ€ฌุง ?! โ€ช. pH = 4,1โ€ฌโ€ฌ

โ€ซโ€ช -1โ€ฌุฃุข โ€ช H Kโ€ฌุฏ ! ุง โ€ช  - 2โ€ฌุฉ ุง  โ€ช ; 2xโ€ฌุง  โ€ช.โ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -2โ€ฌุฃโ€ช( rI9โ€ฌูˆู„ ุง ?ู… โ€ช`Rโ€ฌุง ุง ู„โ€ช.โ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -3โ€ฌุฃโ€ช KAโ€ฌุง ุข ุง โ€ช 9] EM Rโ€ฌุช ุง]ุขโ€ชAโ€ฌู… โ€ช EPโ€ฌุง ย ย‰ ุงโ€ช ! z  oโ€ฌุง ?ู… ุง โ€ช.2  EM Rโ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -4โ€ฌุฃโ€ช !5A9 KAโ€ฌุง ?ู… ุง โ€ช.EM Rโ€ฌโ€ฌ โ€ซโ€ช -5โ€ฌุงโ€ช z  oโ€ฌุงุช ุง ู„ ุง ุฑูˆุณโ€ช.โ€ฌโ€ฌ

โ€ซโ€ช5โ€ฌโ€ฌ


 โ€ซ ุงโ€ฌEP โ€ซุซโ€ฌ3 E โ€ซ! ุงโ€ฌM  โ€ซุช ุงโ€ฌX โ€ซุงโ€ฌ3

3  :!

โ€ซ! ุงโ€ฌw  โ€ซ ุงโ€ฌc1 = 0, 20 mol .l โˆ’1 E  โ€ซุข_ ุงโ€ฌ3 NH 3 โ€ซ ูƒโ€ฌ9ย’ S 1 EM  โ€ซ ู„โ€ฌpH โ€ซ  ุณโ€ฌETH . pH = 11,3 .โ€ซ ุง  ุกโ€ฌ7 โ€ซ ูƒโ€ฌ9]โ€ซ ุงโ€ฌ2 3 ! โ€ซ ุฏโ€ฌH K โ€ซ ุฃุขโ€ฌ-1 .EM R โ€ซ! ุง ?ู… ุงโ€ฌ5A9  ; โ€ซ ุง  ุกโ€ฌ7 โ€ซ ุขโ€ฌ2  X โ€ซ ูƒโ€ฌ9]โ€ซ ; ุฃู† ุงโ€ฌ-2 w  T9โ€ซ ุงโ€ฌc 2 = 4, 0.10โˆ’3 mol .l โˆ’1 _โ€ซุขโ€ฌ3 โ€ซ ูˆโ€ฌV 2 = 100 ml @w S 2 โ€ซ  ุฅ ุงุฏ ู„โ€ฌUโ€ซ ุขโ€ฌ-3 โ€ซ ุŸโ€ฌS 1 โ€ซ  ุง ู„โ€ฌV 1 .V 1 w โ€ซ ุงโ€ฌ3 7 !?T โ€ซุงย‡ุญ ุงโ€ฌ . 10, 4 โ€ซ ูˆูŠโ€ฌA S 2 โ€ซ ุง ู„โ€ฌpH . S 2 โ€ซ  ! ุง ู„โ€ฌEP โ€ซ ุง  ุกโ€ฌ7 โ€ซ ูƒโ€ฌ9]โ€ซ ุงโ€ฌ2 EM R โ€ซ! ุง ?ู… ุงโ€ฌ5A9 โ€ซ ุฏโ€ฌ-4 .โ€ซ ุง  ุกโ€ฌ7 โ€ซ ูƒโ€ฌ9]โ€ซ ุงโ€ฌ2 3 O U  โ€ซยŽย‰ ุงโ€ฌ3 z  oโ€ซ ุงโ€ฌ-5 NH+4 / NH3 !(โ€ซุง ุฏูˆโ€ฌ ๏ฃฎH3O+ ๏ฃน โ‹… ๏ฃฎOH- ๏ฃน =10-14 ๏ฃฐ ๏ฃป ๏ฃฐ ๏ฃป

โ€ซุฒุงู†โ€ฌ3.โ€ซุฐโ€ฌ 6

:โ€ซ ุชโ€ฌTH

االتحولات الكيميائية التي تحدث في المنحيين  

Chimie