Page 1

111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 1

Fizjoterapia Polska

ARTYKUŁ PRZEGLĄDOWY / REVIEW ARTICLE Zaangażowanie Autorów A – Przygotowanie projektu badawczego B – Zbieranie danych C – Analiza statystyczna D – Interpretacja danych E – Przygotowanie manuskryptu F – Opracowanie piśmiennictwa G – Pozyskanie funduszy Author’s Contribution A – Study Design B – Data Collection C – Statistical Analysis D – Data Interpretation E – Manuscript Preparation F – Literature Search G – Funds Collection

© MEDSPORTPRESS, 2012; 3(4); Vol. 12, 191-200

Piotr Król1(E,F), Andrzej Franek2(E,F), Lidia Wiercigroch2(E,F), Beata Porębska3(F), Ewa Franek2(F), Patrycja Dolibog2(F), Paweł Dolibog2(E), Wiesław Zinka4(E), Tomasz Król5(F) 1

Katedra Podstaw Fizjoterapii, Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki, Katowice Katedra i Zakład Biofizyki Lekarskiej, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice 3 Beskidzkie Centrum Onkologii – Szpital Miejski im. Jana Pawła II, Oddział Neurologii, Bielsko-Biała 4 Meden-Inmed Sp. z o. o., Koszalin 5 Katedra Fizjoterapii, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice 1 Department of Physiotherapy Basics, The Jerzy Kukuczka Academy of Physical Education, Katowice 2 Chair and Department of Medical Biophysics, Medical University of Silesia, Katowice 3 Beskidy Onkology Center – John Paul II City Hospital, Department of Neurology, Bielsko-Biała 4 Meden-Inmed Sp. z o. o., Koszalin 5 Department of Physiotherapy, Medical University of Silesia, Katowice 2

Aktualny stan wiedzy na temat zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej w ortopedii i fizjoterapii: nowe zastosowania. Cz. 2 The current state of knowledge about focused and radial shockwave in orthopedics and physiotherapy: the new applications. Part 2 Słowa kluczowe: zogniskowana fala uderzeniowa, radialna fala uderzeniowa, fizjoterapia Key words: focused shockwave, radial shockwave, physiotherapy

STRESZCZENIE

W poprzednim numerze Fizjoterapii Polskiej ukazał się artykuł, w którym uzupełniono o najnowsze wyniki badań analizę przeprowadzoną i opublikowaną 3 lata wcześniej, dotyczącą wpływu zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej na leczenie stawów rzekomych, zwapnień okołobarkowych, ostróg piętowych, zapaleń powięzi podeszwy stopy, zapaleń ścięgien oraz przyczepów mięśniowych itp. W związku z tym, że zakres stosowania fal uderzeniowych w ortopedii i fizjoterapii stale się poszerza, w prezentowanej pracy przeglądowej autorzy analizują wpływ tego bodźca na leczenie choroby Peyroniego, martwicy głowy kości udowej, ubytków tkanek miękkich i innych jednostek chorobowych. Celem publikacji jest uzupełnienie przeprowadzonych w dwóch poprzednich pracach przeglądowych analiz o nowe przypadki, nie opisane wcześniej i tym samym uzupełnienie listy wskazań do terapii falą uderzeniową. Za wyjątkiem pojedynczych pozycji, autorzy starają się przede wszystkim przybliżyć czytelnikom te prace, w których fale uderzeniowe wykorzystano w leczeniu zmian, z którymi pacjenci często zgłaszają się do leczenia, a zmiany te stanowią najczęściej wymieniane wskazania do terapii tym rodzajem bodźca.

SUMMARY

The review article published in the previous issue of The Polish Journal of Physiotherapy added the most recent findings to the analysis of focused and radial shockwaves applied to treat pseudarthrosis, tendinosis calcarea, heel spurs, plantar fasciitis, tendinitis and inflammation of muscle attachments, etc., which was published three years earlier. Considering that the range of shockwave application in orthopaedics and physiotherapy is constantly broadening, this review examines shockwaves with respect to their effect on patients with Peyronie’s disease, femoral head necrosis, soft tissue defects and other disease entities. This article aims to extend the two earlier reviews by adding the omitted applications and thereby to make the list of indications for shockwave therapy more comprehensive. Except for single instances, this review concentrates on presenting reports where shockwave therapy was used to treat lesions that patients frequently report as requiring medical intervention as well as representing the most frequent indications for this modality. Liczba słów/Word count: 5449

Tabele/Tables: 2

Ryciny/Figures: 0

Adres do korespondencji / Address for correspondence dr Piotr Król Katedra Podstaw Fizjoterapii, Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki 40-065 Katowice, ul. Mikołowska 72B tel./fax: (32) 207 51 29, e-mail: p.krol@awf.katowice.pl

Piśmiennictwo/References: 17

Otrzymano / Received Zaakceptowano / Accepted

09.04.2012 r. 30.06.2012 r.

191


111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 2

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

WSTĘP

BACKGROUND

W 2009 roku na łamach Fizjoterapii Polskiej ukazał się artykuł, w którym przedstawiono aktualny w tamtym czasie stan wiedzy na temat wykorzystania w leczeniu fali uderzeniowej, a przede wszystkim przeanalizowano dostępne wyniki badań dotyczących wpływu zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej na leczenie stawów rzekomych, zwapnień okołobarkowych, ostróg piętowych, zapaleń powięzi podeszwy stopy, zapaleń ścięgien oraz przyczepów mięśniowych itp. [1]. Po upływie trzech lat od opublikowania tamtej pracy, autorzy postanowili uzupełnić przeprowadzoną wtedy analizę. Stąd w poprzednim numerze Fizjoterapii Polskiej opublikowana została pierwsza z dwóch części nowej pracy przeglądowej [2]. Przeanalizowano w niej najnowsze doniesienia naukowe dotyczące wpływu fali uderzeniowej na leczenie zmian ortopedycznych opisanych we wspomnianym wcześniej artykule. W drugiej, prezentowanej właśnie części pracy, autorzy uzupełniają listę wskazań o nowe jednostki chorobowe, tj. choroba Peyroniego, martwica głowy kości udowej, ubytki tkanek miękkich i inne. Celem publikacji jest uzupełnienie przeprowadzonych w dwóch poprzednich pracach przeglądowych analiz o nowe przypadki, nie opisane wcześniej i tym samym uzupełnienie listy wskazań do terapii falą uderzeniową.

The article published in The Polish Journal of Physiotherapy in 2009 provided an insight into the current state of knowledge about shockwaves used for medical purposes, but primarily analysed research reports on focused and radial shockwaves applied to treat pseudarthrosis, tendinosis calcarea, heel spurs, plantar fasciitis, tendinitis, inflammation of muscle attachments, etc. [1]. Three years after its publication, the authors decided to extend the scope of their analysis. As a result, the first of two parts of a new review article was published in the previous issue of The Polish Journal of Physiotherapy [2], presenting the most recent findings on the effect of shockwave therapy on orthopaedic lesions which was discussed in the previous article. The second part adds new disease entities to the list of indications for this modality: Peyronie’s disease, femoral head necrosis, soft tissue defects and some others. Extending the discussion presented in the two previous reviews to cases that were not covered before, this article makes the list of indications for shockwave therapy more complete.

ZOGNISKOWANA FALA UDERZENIOWA W LECZENIU CHOROBY PEYRONIEGO

FOCUSED SHOCKWAVES APPLIED TO TREAT PEYRONIE’S DISEASE

A. Palmieri i wsp. [3] przeprowadzili eksperyment u pacjentów cierpiących na chorobę Peyroniego. W badaniu tym chorych podzielono na dwie grupy porównawcze. W jednej grupie raz w tygodniu przez 4 kolejne tygodnie wykonywano zabiegi zogniskowaną falą uderzeniową, każdorazowo bez znieczulenia, z częstotliwością 4 Hz, aplikując 2000 uderzeń, przy gęstości energii wynoszącej 0,25 mJ/mm2. W drugiej grupie w leczeniu zastosowano ten sam zabieg z tą samą procedurą zabiegową oraz tadalafil przyjmowany przez pacjentów w ilości 5 mg codziennie przez okres 4 tygodni. Po przeprowadzonym eksperymencie badacze zaobserwowali, że skojarzone działanie zogniskowanej fali uderzeniowej i tadalafilu znacząco bardziej redukuje zaburzenia erekcji i poprawia komfort życia niż sam zabieg fali uderzeniowej, choć w obu grupach obserwowano istotną statystycznie i podobną redukcję dolegliwości bólowych. Ani sama fala uderzeniowa, ani jej skojarzone działanie z tadalafilem nie były w stanie istotnie zmienić kąta skrzywienia penisa ani rozmiaru zwłóknienia. U mężczyzn z chorobą Peyroniego, zogniskowaną falę uderzeniową stosowali również J. Husain i wsp. [4]. U każdego z pacjentów w okresie leczenia wykonano przynajmniej 3 zabiegi stosując 3-tygodniowe przerwy miedzy nimi. Podczas każdego z zabiegów aplikowano 3000 uderzeń stosując gęstość energii wynoszącą 0,11-0,17 mJ/mm2. Średnio w okresie 7,5 miesiąca od zakończenia leczenia u 47% pacjentów, u których przed rozpoczęciem terapii występowało skrzywienie penisa, obserwowano istotne zmniejszenie kąta skrzywienia, średnio o 12,8°. 60% pacjentów,

A. Palmieri et al. [3] performed an experiment involving two comparative groups of patients affected by Peyronie’s disease. One group was treated with focused shockwaves (4 Hz, 2000 pulses, 0.25 mJ/mm2) applied without anaesthesia once a week for 4 weeks. The treatment protocol in the other group was the same, with an exception of a daily dose of 5 mg of tadalafil being additionally administered in the same period. The researchers concluded that a combined application of focused shockwaves and tadalafil was significantly more effective in reducing erectile dysfunction and improving patients’ life comfort than shockwave therapy alone, although pain relief was found to be statistically significant and similar in both groups. Shockwaves did not significantly improve the curvature angle of the penis or the amount of fibrosis either as a single therapy or combined with tadalafil. Other researchers who used this modality to treat patients with Peyronie’s disease were J. Husain et al. [4]. In the course of the experiment, each patient received at least three sessions of treatment (3000 pulses at energy flux density of 0.11-0.17 mJ/mm2 each) separated by 3-week intervals. Within an average of 7.5 months after therapy ended, in 47% of patients who had complained about a curved penis before it began the curvature angle decreased significantly – a mean change was 12.8°. In 60% of those who had previously had painful erections, pain reduction was immediate and significant. Its average level as estimated with the VAS was 1.9 (a 0-5 VAS). To find out about shockwave effect on patients with Peyronie’s disease, S. Chitale et al. [5] formed a placebo

192


111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 3

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

zgłaszających przed rozpoczęciem leczenia ból podczas erekcji, odczuło natychmiastową i istotną jego redukcję, wynoszącą średnio 1,9 w skali VAS (0-5). S. Chitale i wsp. [5] do oceny wpływu fali uderzeniowej na zmiany spowodowane chorobą Peyroniego wykorzystali próbę placebo. W grupie, którą poddano zabiegom, każdorazowo w czasie 12 minut, z ciśnieniem 38 MPa, aplikowano 3000 uderzeń, wykonując w sumie 6 zabiegów. W pracy tej oceniano deformację penisa i jego długość, stopień zaburzeń erekcji (za pomocą skróconej wersji wskaźnika IIEF – International Index of Erectile Function) [5], ból (oceniany w skali VAS) oraz wpływ deformacji penisa na jakość życia seksualnego (za pomocą GAQ – Global Assessment Questionnaire) [5]. 6 miesięcy po przeprowadzonych zabiegach zmiany obserwowano w obu grupach porównawczych, przy czym w zakresie żadnego z analizowanych parametrów nie obserwowano różnicy istotnej statystycznie pomiędzy grupami. A. Skolarikos i wsp. [6] przeprowadzili eksperyment, w którym u większości pacjentów z chorobą Peyroniego wykonano 3 zabiegi przedzielone dwutygodniowymi przerwami. Podczas zabiegów aplikowano maksymalnie 3000 uderzeń, przy czym autorzy nie podają jakiej gęstości energii używali podczas zabiegów. 48% pacjentów (12 osób) odczuwających ból podczas wzwodu odczuło istotną redukcję dolegliwości bólowych już po pierwszym zabiegu, a kolejnych 36% (9 osób) po zakończeniu zabiegów (średnio po 12 miesiącach). Średnia redukcja dolegliwości bólowych wynosiła 2,8 (skala VAS 0-5). Po leczeniu u 20% pacjentów (8 osób) obserwowano całkowitą remisję skrzywienia penisa, a u 42,5% pacjentów (17 osób) kąt skrzywienia penisa zmniejszył się o ponad 20° (średnio 35°). Spośród 28 pacjentów z zaburzeniami wzwodu, u 64,2% (18 osób) po zabiegach poprawiała się jego jakość, co potwierdzone zostało wyraźnym wzrostem wyniku wskaźnika IIEF (International Index of Erectile Function [6] – który ocenia stopień zaburzeń erekcji) (średnio o 1,8, p=0,06). U pacjentów zakwalifikowanych do eksperymentu nie obserwowano istotnej redukcji rozmiaru zwłóknienia.

group. The treated group received six sessions of treatment (12 minutes, 3000 pulses, 38 MPa each). The authors of the experiment measured the deformation and the length of the penis, the degree of erectile dysfunction (using an abridged version of the International Index of Erectile Function (IIEF)) [5], the level of pain (with the VAS) and the relationship between penis deformation and the quality of patient’s sexual life (based on the Global Assessment Questionnaire (GAO)) [5]. Six months after the sessions, changes could be observed in the condition of patients in both groups, but none of the analysed parameters made the groups statistically significantly different. In the experiment carried out by A. Skolarikos et al. [6], most patients with Peyronie’s disease received three sessions of treatment separated by two-week intervals. A maximum of 3000 pulses was applied during a session (the EFD value has not been stated the research report). In 48% of patients (12) complaining about painful erections the level of pain decreased significantly soon after the first session. Another 36% (9) reported pain reduction after completed treatment (12 months on average). The average pain relief was estimated at 2.8 (a 0-5 VAS). The complete remission of penile curvature was noted after treatment in 20% of patients (8), while in 42.5% (17) the curvature decreased by more than 20° (35° on average). Among 28 patients with erectile dysfunction, erectile quality improved after treatment in 64.2% of patients (18). This observation was confirmed by a distinctly better IIEF score [6] (by 1.8 on average, p=0.06). A significant reduction in the size of fibrosis was not observed.

ZOGNISKOWANA FALA UDERZENIOWA W LECZENIU MARTWICY GŁOWY KOŚCI UDOWEJ

FOCUSED SHOCKWAVES APPLIED TO TREAT FEMORAL HEAD NECROSIS (FHN)

J. Ludwig i wsp. [7] stosowali zogniskowaną falę uderzeniową u pacjentów z martwicą głowy kości udowej (stadium I-III w skali ARCO). U chorych zakwalifikowanych do eksperymentu w obrębie martwicy wykonano jednorazowy zabieg aplikując 4000 uderzeń z częstotliwością 0,5 Hz (28 kV) (za wyjątkiem tych chorych, u których po 6 tygodniach nie obserwowano korzystnych wyników terapii – tu wykonano jeszcze jeden zabieg). Po upływie jednego roku poziom bólu u tych pacjentów uległ redukcji z wartości 8,5 do wartości 1,2 (skala VAS 1-10), a wynik punktowy w skali Harrisa wzrósł z wartości 43,3 do 92 punktów. Badacze zaobserwowali również, że terapia jest znacznie skuteczniejsza u pacjentów z I i II stadium martwicy (w skali ARCO) niż w stadium bardziej zaawansowanym.

J. Ludwig et al. [7] used focused shockwaves to treat patients with femoral head necrosis (stages I-III by the ARCO classification). In the experiment, patients received a single session of treatment (4000 pulses at 0.5 Hz (28 kV) directed to the necrotic site), excluding those in whom improvement was not observed after 6 weeks – this group received another procedure. The level of pain that the patients reported after one year declined from 8.5 to 1.2 (a 1-10 VAS), while the Harris hip score rose from 43.3 to 92 points. Additionally, the researchers noted that the therapy was considerably more effective in patients with stages I and II FHN than in those where necrotic processes were more advanced. M.C. Vulpiani et al. [8] applied focused shockwaves in treating stages I-III FHN (the ARCO classification). The ex-

193


111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 4

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

U pacjentów z martwicą głowy kości udowej (I-III stopień według ARCO) falę uderzeniową stosowali także M. C. Vulpiani i wsp. [8]. W ich eksperymencie aplikację fali przeprowadzano pod kontrolą radiologiczną, ogniskując podczas zabiegu 2400 uderzeń na brzegach tkanki nekrotycznej zlokalizowanej na głowie kości udowej. W okresie leczenia wykonano 4 zabiegi między, którymi stosowano 4872 godzinne przerwy. Gęstość energii podczas zabiegów wynosiła 0,5 mJ/mm2. W obserwacjach prowadzonych po 3, 6, 12 i 24 miesiącach od zakończenia terapii, pacjenci ze stadium I i II martwicy (według ARCO) uzyskali znacząco lepsze efekty terapii niż pacjenci ze stadium III – oceniano poziom bólu, funkcję stawu biodrowego (skala Harrisa), subiektywne odczucie pacjentów (RMS – Roles and Maudsley score [8] – system oceny jakości terapii) oraz badania radiograficzne. Na podstawie analizy wyników badacze donoszą, że zogniskowana fala uderzeniowa jest efektywną metodą leczenia martwicy głowy kości udowej w stadium I i II według ARCO, natomiast jest metodą mniej efektywną w leczeniu stadiów bardziej zaawansowanych. W innym eksperymencie J. M. Chen i wsp. [9] porównali poziom bólu i funkcjonalne wyniki 17 pacjentów z obustronną nekrozą bioder, u których w jednym stawie (III i IV stadium martwicy wg ARCO) wykonano całkowitą endoprotezoplastykę, a w drugim (I, II lub III stadium) aplikowano zogniskowaną falę uderzeniową. Podczas jednorazowego zabiegu falą uderzeniową, na każde z czterech wyznaczonych w obrębie martwicy miejsc, aplikowano po 1500 uderzeń, strumieniem o gęstości energii wynoszącym 0,62 mJ/ mm2. Zarówno całkowita endoprotezoplastyka, jak i zogniskowana fala uderzeniowa istotnie zredukowały poziom bólu i poprawiły wartość punktową w skali Harrisa u leczonych pacjentów, ale w drugim przypadku zmiany były istotnie większe. Subiektywna ocena pacjentów wskazała przewagę zogniskowanej fali uderzeniowej nad całkowitą endoprotezoplastyką w 13 przypadkach (76,5%), a porównywalne działanie w 4 (23,5%). Wykonany po terapii rezonans magnetyczny strony leczonej falą uderzeniową wykazał znaczącą redukcję obrzęku szpiku kostnego.

periment protocol provided for the radiological control of the process. During a single session, 2400 pulses were directed to the margins of necrotic bone of the femoral head. The patients received 4 procedures at 0.5 mJ/mm2 energy flux density (EFD) every 48-72 hours. During observations conducted 3, 6, 12 and 24 months after the experiment, significantly better treatment effects were found in patients with stages I-II FHN than in those with stage III. These findings were supported by the level of pain felt by the patients, the hip joint function (as indicated by the Harris hip score), patients’ subjective feelings (measured by the Roles and Maudsley score (RMS) [8] assessing therapy effectiveness), as well as by radiographic imaging. Based on their experiment, the researchers concluded that focused shockwave therapy was more effective in treating stages I-II FHN (the ARCO classification) than more advanced FHN stages. In another experiment, J.M. Chen et al. [9] compared the pain levels and the functional outcomes of 17 patients affected by bilateral hip necrosis, in whom one hip (stages III or IV by the ARCO classification) underwent total hip arthroplasty and the other one (stage I, II or III) was treated with focused shockwaves. During a single session of treatment, each of the four sites selected within the necrotic area received 1500 pulses at 0.62 mJ/mm2 EFD. Both total hip arthroplasty and focused shockwave therapy significantly reduced pain levels reported by the patients and improved the Harris hip score, but in the second case changes were significantly greater. In the opinion of 13 patients (76.5%) shockwave therapy was more efficacious than total hip arthroplasty, whereas 4 patients (23.5%) found the results comparable. The post-treatment MRI of the side treated with shockwaves revealed considerably reduced bone marrow oedema.

ZOGNISKOWANA FALA UDERZENIOWA W LECZENIU UBYTKÓW TKANEK MIĘKKICH

FOCUSED SHOCKWAVES APPLIED TO TREAT SOFT TISSUE DEFECTS

C. J. Wang i wsp. [10] porównali wpływ zogniskowanej fali uderzeniowej i hiperbarycznej terapii tlenem na leczenie przewlekłych owrzodzeń pochodzenia cukrzycowego. W grupie, w której zastosowano zogniskowaną falę uderzeniową, zabiegi wykonywano co drugi tydzień przez okres 6 tygodni (300+100 uderzeń/cm2, 0,11 mJ/cm2), natomiast w grupie, w której zastosowano hiperbaryczną terapię tlenem zabiegi wykonywano 5 razy w tygodniu przez okres 4 tygodni. W grupie leczonej zogniskowaną falą uderzeniową w przypadku 31% owrzodzeń uzyskano całkowite zamknięcie owrzodzeń, w przypadku 58% ich zmniejszenie, a 11% pozostało niezmienionych. W grupie poddanej hiperbarycznej terapii tlenem było to odpowiednio 22%, 50% i 28%. Badanie histomorfologiczne wykazało większą koncentrację komórek, proliferację i aktywność komórkową

C.J. Wang et al. [10] carried out a comparative analysis of the effectiveness of focused shockwave therapy and hyperbaric oxygen therapy in treating chronic diabetic ulcers. The shockwave group received sessions of treatment every second week for 6 weeks (300+100 pulses/cm2, 0.11 mJ/cm2 EFD), whereas the hyperbaric oxygen therapy group was treated 5 times a week for 4 weeks. In the first group, 31% of ulcers closed completely, 58% decreased in size and 11% did not change. In the other group, the rates were 22%, 50% and 28%, respectively. The histomorphologic evaluation showed that cell concentration, proliferation and activity was greater after shockwave therapy sessions than after hyperbaric oxygen treatment. R. Saggini et al. [11] used focused shockwaves to treat 30 patients (32 ulcers) with chronic post-traumatic, venous

194


111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 5

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

po zabiegach zogniskowaną falą uderzeniową niż po hiperbarycznej terapii tlenem. R. Saggini i wsp. [11] zogniskowaną falą uderzeniową leczyli 30 pacjentów (32 owrzodzenia) z przewlekłymi owrzodzeniami pourazowymi, żylnymi i cukrzycowymi, które nie reagowały na prowadzone wcześniej leczenie. Podczas zabiegów na każdy cm2 ubytku, z częstotliwością 4 Hz, aplikowano 100 impulsów (gęstości energii 0,037 mJ/cm2). Pacjenci poddawani byli zabiegom co 2 tygodnie (minimalna liczba wykonanych zabiegów wynosiła 4, maksymalna 10). W grupie, w której stosowano falę uderzeniową całkowicie wyleczono 16 owrzodzeń (50%) – tu zagojenie uzyskano po 4-6 zabiegach, natomiast w dziesięcioosobowej grupie kontrolnej, w której stosowano leczenie zachowawcze zagojenie uzyskano zaledwie w jednym przypadku (10%). U leczonych pacjentów obserwowano również istotną statystycznie redukcję odczuć bólowych, a w przypadku niewygojonych w pełni ubytków, istotne zmniejszenie ich rozmiaru oraz redukcję wysięku. R. Meirer i wsp. [12] leczyli falą uderzeniową głębokie poparzenie przedramienia u pacjenta, który nie zgodził się na zalecone wycięcie tkanek i przeszczep skóry. Zabiegi wykonano w 3 i w 7 dniu po poparzeniu, aplikując 1500 uderzeń, przy gęstości energii wynoszącej 0,11 mJ/cm2. W 15 dniu po poparzeniu niemal całe poparzenie pokryte było nowym naskórkiem, a w 6 miesięcy od incydentu nie obserwowano żadnych zbliznowaceń.

and diabetic ulcers which did not respond to earlier treatment. During a session, each square centimetre of the wound received 100 pulses (4 Hz, 0.037 mJ/cm2 EFD). The sessions were held every 2 weeks (a minimum of 4 and a maximum of 10). In the shockwave group, 16 ulcers (50%) healed completely after 4-6 sessions, as opposed to the control group of 10 patients receiving conservative treatment where only one patient (10%) with a healed wound was noted. The levels of pain felt by patients were statistically significantly lower and the sizes of the incompletely healed wounds and the amounts of exudate decreased considerably. R. Meirer et al. [12] used shockwave therapy to treat a deep forearm burn in a patient who rejected the recommended resection of tissue and grafting. Procedures were performed on the third and seventh day after injury, each involving 1500 pulses at 0.11 mJ/cm2 EFD. By the 15th day almost all the burn was re-epithelised and 6 months after the accident no scarring was observed.

ZOGNISKOWANA FALA UDERZENIOWA W LECZENIU INNYCH, NIE OPISANYCH WCZEŚNIEJ ZMIAN

FOCUSED SHOCKWAVES APPLIED TO TREAT PREVIOUSLY OMITTED LESIONS

M. Vitali i wsp. [13] leczyli pacjentów z zapaleniem kaletki krętarzowej. Podczas każdego z trzech wykonywanych raz w tygodniu zabiegów aplikowano 1700 impulsów stosując energię o gęstości 0,28 mJ/mm2. Po 4 miesiącach od rozpoczęcia terapii badacze zaobserwowali istotną statystycznie redukcję dolegliwości bólowych, a badania obrazowe (RTG, USG i MRI) ujawniły całkowitą eliminację stanu zapalnego kaletki krętarzowej. B. Moretti i wsp. [14] leczyli zogniskowaną falą uderzeniową pacjenta z obustronnym zapaleniem chrząstki stawu kolanowego. Stosując 3-dniowe przerwy wykonano 3 zabiegi, aplikując każdorazowo 4000 impulsów o gęstości energii 0,04 mJ/mm2. Po 45 dniach badacze odnotowali zmniejszenie bólu i obrzęku oraz zwiększenie czynnego zakresu ruchu w stawie kolanowym, a rezonans magnetyczny wykazał redukcję szerzenia się ogniska zapalenia. Po 3 miesiącach pacjent nie odczuwał bólu, czynny zakres ruchu w stawach kolanowych był już pełny, a w obrazie z rezonansu magnetycznego obserwowano dalszą poprawę. Po upływie 6 miesięcy u pacjenta nie występowały żadne ograniczenia funkcjonalne. C. Trompetto i wsp. [15] zastosowali zogniskowaną falę uderzeniową w leczeniu 3 pacjentów z dystonią wtórną i 3 z idiopatycznym kurczem pisarskim. Podczas 4 zabiegów wykonywanych raz w tygodniu, każdorazowo apliko-

In the experiment conducted by M. Vitali et al. [13], focused shockwaves were used to treat patients with trochanteric bursitis. During each of the three weekly sessions the patients received 1700 pulses at 0.28 mJ/mm2 EFD. Four months after the therapy commenced the level of pain felt by patients decreased statistically significantly and diagnostic imaging (radiography, ultrasonography and MRI) did not detect any signs of inflammation in the trochanteric bursa. B. Moretti et al. [14] applied focused shockwave therapy to treat a patient with bilateral knee osteochondritis dissecans. The patient received three sessions of treatment (4000 pulses, 0.04 mJ/mm2 EFD) separated by three-day intervals. After 45 days the researchers noted decreased level of pain and oedema, as well as improved active range of motion of the knees. An MRI evaluation showed reduction of extension of the focus of OCD. Three months after treatment ended the patient did not report any pain, the active range of motion was restored in both knees and the MRI image showed continuous improvement. After 6 months the patient did not have any functional limitations. In the study by C. Trompetto et al. [15], shockwave therapy was used to treat 3 patients with secondary dystonia and 3 with idiopathic writer’s cramp. Each of the four weekly sessions 800-3000 pulses at an average of 0.03 mJ/mm2 EFD were applied. Two weeks prior to the first session

195


111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 6

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

wano od 800 do 3000 impulsów, ze średnią gęstością energii na poziomie 0,03 mJ/mm2. Dodatkowo u każdego pacjenta 2 tygodnie przed pierwszym zabiegiem zastosowano symulacyjną aplikację fali uderzeniowej. Ocenę zmian przeprowadzono w oparciu o UDRS (Unified Dystonia Rating Scale) [15] (ocena kliniczna ruchów dystonicznych przedramienia i ręki) u pacjentów z dystonią wtórną oraz w oparciu o ADDS (Arm Dystonia Disability Scale) [15] (ocena ruchów dystonicznych kończyny górnej) w przypadku pacjentów dotkniętych kurczem pisarskim. Symulacyjny zabieg zogniskowaną falą uderzeniową nie wywołał żadnych korzystnych efektów klinicznych w badanej grupie, w przeciwieństwie do rzeczywistej terapii, która już po pierwszym zabiegu doprowadziła do zmniejszenia średniej punktacji UDRS i ADDS. Jednakże 2 miesiące po ostatnim zabiegu zaobserwowano drastyczną redukcję uzyskanych efektów u wszystkich pacjentów z dystonią wtórną oraz u 1 z 3 pacjentów z kurczem pisarskim. Krótką charakterystykę cytowanych w tej części pracy badań przedstawiono w Tabeli 1.

each patient received sham shockwave therapy. Patients with secondary dystonia were assessed for treatment effects with the UDRS (the Unified Dystonia Rating Scale [15] measuring the movements of the distal arm and hand) and those with writer’s cramp were assessed based on the ADDS (the Arm Dystonia Disability Scale) [15] measuring dystonic upper limb movements). The sham therapy did not produce positive clinical results, but the real therapy helped reduce average UDRS and ADDS scores already after the first session. However, 2 months after the last session the results were found to deteriorate drastically in all patients with secondary dystonia and in one of three patients with writer’s cramp. The studies discussed in this section of the article are summarised in Table 1.

NIEZOGNISKOWANA FALA UDERZENIOWA W LECZENIU UBYTKÓW TKANEK MIĘKKICH

RADIAL SHOCKWAVES APPLIED TO TREAT SOFT TISSUE DEFECTS

Niezogniskowaną falę uderzeniową u pacjentów z ranami pooperacyjnymi i pourazowymi, owrzodzeniami żylnymi, odleżynami, owrzodzeniami tętniczymi i ranami oparzeniowymi stosowali K. S. Wolff i wsp. [16]. W okresie leczenia wykonywano od 1 do 10 zabiegów (mediana 2), stosując średnio 167 uderzeń/cm2 powierzchni rany. Do zabiegów wykorzystano transmiter paraboliczny, który z częstotliwością 5 Hz przekazywał uderzenia o gęstości energii 0,1 mJ/mm2. Do oceny zmian użyto WBS (Wound Bed Score) [16], obejmujący między innymi ocenę brzegów rany, obecność strupa, największej głębokości ubytku, ziarniny, ilości wysięku, obrzęku, zapalenia skóry (najlepszy wynik to 16, najgorszy 0). Sukces leczniczy odnotowywano w przypadku pełnego zamknięcia rany lub jeśli WBS było ≥14. Po wykonaniu zabiegów zamknięcie ran obserwowano u 191 pacjentów (74,03%). Ubytki, które przed rozpoczęciem terapii miały od 4 do 12 tygodni goiły się najlepiej – 82,23% (wskaźnik sukcesu), a te trwające od 4 do 12 miesięcy nieco gorzej – 63,64%, natomiast najgorzej te obecne, przez więcej niż 1 rok – 28,57%. Wartość środkowa zmiany WBS wynosiła +4 (wartość początkowa (mediana) 9). A. Arno i wsp. [17] leczyli niezogniskowaną falą uderzeniową pacjentów z głębokimi poparzeniami, których powierzchnia była mniejsza od 5% powierzchni ich ciała. Zabiegi wykonano w 3 i 5 dniu po poparzeniu, aplikując na poparzone tkanki 500 uderzeń, przy gęstości energii wynoszącej 0,15 mJ/cm2. Przed upływem 3 tygodni całkowite zagojenie oparzeń obserwowano w 80% przypadków, tylko 15% wymagało interwencji chirurgicznej i przeszczepu, a w 5% przypadków pojawiły się przerosłe blizny. Krótką charakterystykę cytowanych w tej części pracy badań przedstawiono w Tabeli 2.

Radial shockwaves were used to treat postoperative and post-traumatic wounds, venous ulcers, pressure ulcers, arterial ulcers and burn wounds by K.S. Wolff et al. [16]. Their patients received from 1 to 10 sessions of treatment, a median of 2, with an average of 167 pulses per square centimetre of wound surface area. The device Wolf et al. used was a parabolic transmitter generating pulses at 5 Hz and energy flux density of 0.1 mJ/mm2. Treatment effects were evaluated with the Wound Bed Score (WBS) [16] measuring wound edges, crust formation, the deepest depth of wound, granulation, the amount of exudate, oedema, dermatitis (the best result obtainable is 16 and the worst 0). Treatment was considered successful when a wound closed completely or when the WBS score was ≥14. After the sessions, wounds closed in 191 patients (74.03%). Tissue defects that were 4-12 weeks old before therapy commenced healed the best – the healing rate reached 82.23%. A somewhat worse rate (63.64%) was determined for wounds that had persisted for 4-12 months. For wounds lasting longer than one year the healing rate was 28.57%. A mean WBS change was +4 (against the initial median of 9). A. Arno et al. [17] applied radial shockwave therapy to treat patients with deep partial/full thickness burns covering less than 5% of body surface area. Sessions of treatment were given on the third and fifth day after injury, each involving 500 pulses at 0.15 mJ/cm2 EFD directed to the burnt tissue. By the end of the third week 80% of wounds healed completely. 15% required surgical debridement and grafting and 5% developed hypertrophic scarring. The studies discussed in this section are summarised in Table 2.

196


Tab. 1. Charakterystyka parametrów zabiegów zogniskowaną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 1. Characteristics of the parameters of focused shockwave procedures and the results of therapy

111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 7

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

197


Tab. 1(cd). Charakterystyka parametrów zabiegów zogniskowaną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 1(cont.). Characteristics of the parameters of focused shockwave procedures and the results of therapy

111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 8

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

198


111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 9

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

Tab. 2. Charakterystyka parametrów zabiegów radialną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 2. Characteristics of the parameters of radial shockwave procedures and the results of therapy

PODSUMOWANIE

CONCLUSION

Mimo tego, iż do chwili obecnej nie zdołano zoptymalizować parametrów aplikacyjnych fal uderzeniowych (nakreślono jedynie pewne ogólne ramy tych zabiegów), z łatwością można zauważyć, że aplikacja fal uderzeniowych daje bardzo dobre, a czasami nawet zdumiewające rezultaty (oparzenia, nie gojące się rany różnego pochodzenia). Autorzy zdają sobie sprawę z tego, że w opublikowanych pracach przeglądowych nie zdołano przedstawić wszystkich zaburzeń, w leczeniu, których efektywnie wykorzystuje się fale uderzeniowe. W chwili obecnej temat jest już zbyt obszerny, a biegnące lata mocno powiększyły zasoby światowego piśmiennictwa. Za wyjątkiem pojedynczych pozycji, staraliśmy się przede wszystkim przybliżyć czytelnikom te prace, w których fale uderzeniowe wykorzystano w leczeniu zmian, z którymi pacjenci często zgłaszają się do leczenia, a zmiany te stanowią najczęściej wymieniane wskazania do terapii tym rodzajem bodźca. Mamy nadzieję, że nasze prace przeglądowe (niniejsza prezentowana, praca opublikowana w poprzednim numerze Fizjoterapii Polskiej oraz praca, która ukazała 3 lata wcześniej), przybliżą czytelnikom zagadnienia związane z falami uderzeniowymi stosowanymi w ortopedii i fizjoterapii, będą motywacją do ich stosowania i zachęcą do dzielenia się własnymi doświadczeniami i obserwacjami poprzez publikowanie wyników badań własnych.

Although the optimal parameters of shockwave therapy have not been determined so far (only some general framework of the modality has been developed), it obviously produces very good or in some cases (burn wounds, hard-to-heal wounds of various aetiology) amazing therapeutic results. The authors of this review are aware that their previous presentation missed some medical conditions that can be effectively treated with shockwaves. This field of research has already become too extensive to be discussed in detail and new findings are added to the world literature every year. With some exceptions, this review deals with studies whose authors applied shockwaves to treat lesions that patients often report as requiring medical intervention and which are the most frequently indicated as appropriate for this modality. The authors hope that their three reviews (this one and those published by The Polish Journal of Physiotherapy in its previous issue and 3 years ago) will offer a better insight into shockwaves as used in orthopaedics and physiotherapy, thus encouraging researchers to apply this modality more often and to disseminate their experiences and findings in new reports.

199


111 Krol:Layout 1 2012-11-14 10:35 Strona 10

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

PIŚMIENNICTWO / REFERENCES 1. Król P, Franek A, Zinka W, Kubacki J, Polak A, Franek E. Zogniskowana i radialna fala uderzeniowa w ortopedii i fizjoterapii. Fizjoter Pol 2009;9(1):1-20. 2. Król P, Franek A, Wiercigroch L i wsp. Aktualny stan wiedzy na temat zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej w ortopedii i fizjoterapii: najnowsze doniesienia. Cz. 1. Fizjoter Pol 2012;12(2):83-100. 3. Palmieri A, Imbimbo C, Creta M, Verze P, Fusco F, Mirone V. Tadalafil once daily and extracorporeal shock wave therapy in the management of patients with Peyronie’s disease and erectile dysfunction: results from a prospective randomized trial. Int J Androl 2012;35(2):190-195. 4. Husain J, Lynn NNK, Jones DK, Collins GN, O’Reilly PH. Extracorporeal shock wave therapy in the management of Peyronie’s disease: initial experience. BJU International 2000; 86:466-468. 5. Chitale S, Morsey M, Swift L, Sethia K. Limited shock wave therapy vs sham treatment in men with Peyronie’s disease: results of a prospective randomized controlled double-blind trial. BJU Int 2010;106(9):1352-1356. 6. Skolarikos A, Alargof E, Rigas A, Deliveliotis Ch, Konstantinidis E. Shockwave therapy as first-line treatment for Peyronie’s disease: a prospective study. J Endourol 2005;19(1):11-14. 7. Ludwig J, Lauber S, Lauber HJ, Dreisilker U, Raedel R, Hotzinger H. High-Energy Shock Wave Treatment of Femoral Head Necrosis in Adults. Clin Orthop Relat Res 2001;387:119-126. 8. Vulpiani MC, Vetrano M, Trischitta D, at al. Extracorporeal shock wave therapy in early osteonecrosis of the femoral head: prospective clinical study with long-term follow-up. Arch Orthop Trauma Surg. DOI 10.1007/s00296-010-1384-7. 9. Chen JM, Hsu SL, Wong T, Chou WY, Wang CJ, Wang FS. Functional outcomes of bilateral hip necrosis: total hip arthroplasty versus extracorporeal shockwave. Arch Orthop Trauma Surg 2009;129:837-841. 10. Wang CJ, Kuo YR, Wu RW i wsp. Extracorporeal shockwave treatment for chronic diabetic foot ulcers. J Surg Res 2009;152(1):96-103. 11. Saggini R, Figus A, Troccola A, Cocco V, Saggini A, Scuderi N. Extracorporeal shock wave therapy for management of chronic ulcers in the lower extremities. Ultrasound Med Biol 2008;34(8):1261-1271. 12. Meirer R, Kamelger FS, Piza-Katzer H. Shock wave therapy: an innovative treatment method for partial thickness burns. Burns 2005;31(7):921-922. 13. Vitali M, Caforio M, De Bartolomeo O, Pozzi A, Fraschini G, Albisetti W. Pozaustrojowa terapia falą uderzeniową w leczeniu zapalenia kaletki krętarzowej – badanie pilotażowe. Rehabil Med 2009;13(4):17-21. 14. Moretti B, Notarnicola A, Moretti L, Giordano P, Patella V. A volleyball player with bilateral knee osteochondritis dissecans treated with extracorporeal shock wave therapy. Musculoskelet Surg 2009;93(1):37-41. 15. Trompetto C, Avanzino L, Bove M i wsp. External shock waves therapy in dystonia: preliminary results. Eur J Neurol 2009;16(4):517-521. 16. Wolff KS, Wibmer A, Pusch i wsp. The influence of comorbidities and etiologies on the success of extracorporeal shock wave therapy for chronic soft tissue wounds: midterm results. Ultrasound Med Biol 2011;37(7):1111-1119. 17. Arno A, García O, Hernán I, Sancho J, Acosta A, Barret JP. Extracorporeal shock waves, a new non-surgical method to treat severe burns. Burns 2010;36(6):844-849.

200

Aktualny stan wiedzy na temat zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej. Cz. 2  
Aktualny stan wiedzy na temat zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej. Cz. 2  
Advertisement