Page 1

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 1

Fizjoterapia Polska

ARTYKUŁ PRZEGLĄDOWY / REVIEW ARTICLE Zaangażowanie Autorów A – Przygotowanie projektu badawczego B – Zbieranie danych C – Analiza statystyczna D – Interpretacja danych E – Przygotowanie manuskryptu F – Opracowanie piśmiennictwa G – Pozyskanie funduszy Author’s Contribution A – Study Design B – Data Collection C – Statistical Analysis D – Data Interpretation E – Manuscript Preparation F – Literature Search G – Funds Collection

DOI: 10.5604/16420136.1005434

© MEDSPORTPRESS, 2012; 2(4); Vol. 12, 83-100

Piotr Król1(E,F), Andrzej Franek2(E,F), Lidia Wiercigroch2(E,F), Beata Porębska3(F), Ewa Franek2(F), Patrycja Dolibog2(F), Paweł Dolibog2(E), Wiesław Zinka4(E), Tomasz Król5(F) 1

Katedra Podstaw Fizjoterapii, Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki, Katowice Katedra i Zakład Biofizyki Lekarskiej, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice 3 Beskidzkie Centrum Onkologii – Szpital Miejski im. Jana Pawła II, Oddział Neurologii, Bielsko-Biała 4 Meden-Inmed Sp. z o. o., Koszalin 5 Katedra Fizjoterapii, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice 1 Department of Physiotherapy Basics, The Jerzy Kukuczka Academy of Physical Education, Katowice 2 Chair and Department of Medical Biophysics, Medical University of Silesia, Katowice 3 Beskidy Onkology Centre – John Paul II City Hospital, Department of Neurology, Bielsko-Biała 4 Meden-Inmed Sp. z o. o., Koszalin 5 Department of Physiotherapy, Medical University of Silesia, Katowice 2

Aktualny stan wiedzy na temat zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej w ortopedii i fizjoterapii. Cz. 1 The current state of knowledge about focused and radial shockwave in orthopedics and physiotherapy. Part 1 Słowa kluczowe: zogniskowana fala uderzeniowa, radialna fala uderzeniowa, fizjoterapia. Key words: focused shockwave, radial shockwave, physiotherapy.

STRESZCZENIE W ostatnim czasie szybko rośnie w Polsce zainteresowanie falą uderzeniową. Brak jest jednocześnie odpowiednio dużej liczby opracowań naukowych z tego zakresu w języku polskim. W 2009 roku na łamach Fizjoterapii Polskiej ukazał się artykuł, w którym przedstawiono aktualny w tamtym czasie stan wiedzy na temat wykorzystania w leczeniu fali uderzeniowej, a przede wszystkim przeanalizowano dostępne wyniki badań dotyczących wpływu zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej na leczenie stawów rzekomych, zwapnień okołobarkowych, ostróg piętowych, zapaleń powięzi podeszwy stopy, zapaleń ścięgien oraz przyczepów mięśniowych itp. Ostatnie lata znacznie zwiększyły zasób oryginalnych prac z tego zakresu, które opublikowano na świecie. Celem niniejszej publikacji jest uzupełnienie wspomnianej wcześniej analizy o nowe wyniki badań opublikowane w ostatnich latach. W prezentowanej pracy autorzy starają się przybliżyć czytelnikom te prace, w których fale uderzeniowe wykorzystano w leczeniu zmian, z którymi pacjenci często zgłaszają się do leczenia, a zmiany te stanowią najczęściej wymieniane wskazania do terapii tym rodzajem bodźca.

SUMMARY Despite the recently growing interest in the therapeutic use of shockwave in Poland, there is a shortage of scientific publications in the Polish language dealing with this modality. In 2009, an article was published in the Polish Journal of Physiotherapy, outlining the current state of knowledge about the therapeutic use of shockwave, but mainly analyzing the available research findings on the effects of focused and radial shockwave in treating pseudarthrosis, shoulder calcification, calcaneal spurs, plantar fasciitis, tendinitis and enthesitis, etc. The output of original research studies published worldwide in this field has greatly increased. The purpose of this paper was to complement the aforementioned analyses with new research findings published in recent years. The authors of this paper introduce readers to studies on shockwaves as used in the treatment of lesions that patients frequently report as requiring attention and which typically involve treatment with this type of stimulus. Liczba słów/Word count: 8992

Tabele/Tables: 2

Ryciny/Figures: 0

Adres do korespondencji / Address for correspondence dr Piotr Król Katedra Podstaw Fizjoterapii, Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki 40-065 Katowice, ul. Mikołowska 72B, , tel./fax: (32) 207-51-29, e-mail: p.krol@awf.katowice.pl

Piśmiennictwo/References: 28

Otrzymano / Received Zaakceptowano / Accepted

12.04.2012 r. 11.06.2012 r.

83


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 2

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

WSTĘP

BACKGROUND

W ostatnim czasie szybko rośnie w Polsce zainteresowanie falą uderzeniową. W coraz większej liczbie gabinetów można znaleźć nowoczesne aparaty generujące ten rodzaj bodźca. Brak jest jednocześnie odpowiednio dużej liczby opracowań naukowych z tego zakresu w języku polskim. Do chwili obecnej w recenzowanych polskich czasopismach ukazało się zaledwie kilka prac dotyczących tego tematu. W 2009 roku na łamach Fizjoterapii Polskiej ukazał się artykuł, w którym przedstawiono aktualny w tamtym czasie stan wiedzy na temat wykorzystania w leczeniu fali uderzeniowej, a przede wszystkim przeanalizowano wyniki badań dotyczących wpływu zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej na leczenie stawów rzekomych, zwapnień okołobarkowych, ostróg piętowych, zapaleń powięzi podeszwy stopy, zapaleń ścięgien oraz przyczepów mięśniowych itp. [1]. O ile w tamtym czasie liczba oryginalnych prac naukowych z zakresu zastosowania zogniskowanej fali uderzeniowej w schorzeniach ortopedycznych była już znaczna, o tyle liczba publikacji z zakresu zastosowania radialnej fali uderzeniowej była bardzo mała. Ostatnie lata znacznie wzbogaciły ten stan. Celem niniejszej publikacji jest uzupełnienie wspomnianej wcześniej analizy o nowe wyniki badań opublikowane w ostatnich latach.

The interest in shockwave therapy has been growing fast in Poland recently. An increasing number of offices use modern devices for generating this type of stimulus. However, this trend is not accompanied by a sufficient number of scientific publications on this subject written in the Polish language. The reviewed Polish journals have published a few papers on this topic to date. In 2009, the Polish Journal of Physiotherapy published an article outlining the current state of knowledge about the therapeutic use of shockwave, but mainly analyzing the results of research on the effects of focused and radial shockwave in treating pseudarthrosis, calcific tendinitis, calcaneal spurs, plantar fasciitis, tendinitis and the enthesitis, etc. [1]. While the number of original research papers on the scope of application of focused shock wave in orthopedic patients was quite substantial then, those dealing with the use of radial shock wave were still very few. The situation has greatly improved in the recent years. The purpose of this paper is to complement the aforementioned review with new research findings published in recent years.

LECZENIE ZOGNISKOWANĄ FALĄ UDERZENIOWĄ OPÓŹNIONEGO ZROSTU KOŚCI I STAWÓW RZEKOMYCH

DELAYED BONE UNION AND PSEUDARTHROSIS TREATED WITH FOCUSED SHOCKWAVE

T. Bara i M. Synder [2] wykorzystali zogniskowaną falę uderzeniową do leczenia zrostów opóźnionych i stawów rzekomych wytworzonych po złamaniach, osteotomiach i artrodezach. Podczas jednorazowo wykonywanych zabiegów badacze aplikowali zazwyczaj 3000 impulsów, stosując ciśnienie sięgające do 500 barów w obszarze ogniskowania. W przypadku kości przedramienia oraz mniejszych kości ilość uderzeń była mniejsza i wynosiła 1500 impulsów. Badania RTG wykonane po zabiegach aplikacji fali uderzeniowej wykazały zrost złamań u 95% pacjentów ze zrostem opóźnionym i u 69% ze stawami rzekomymi. Inni badacze (A. Cacchio i wsp. [3]) leczyli zogniskowaną falą uderzeniową 3 grupy pacjentów ze złamaniami kości długich (udowa, piszczelowa, łokciowa i promieniowa). U wszystkich pacjentów z grupy I i II podczas każdego z 4 zabiegów wykonywanych w tygodniowych odstępach czasu, w szczelinę złamania aplikowano 4000 impulsów, przy czym w grupie I gęstość energii wynosiła 0,4 mJ/mm2, natomiast w grupie II – 0,7 mJ/mm2. Pacjenci z grupy III poddani byli chirurgicznej korekcji złamania. Do oceny zmian użyto kwestionariuszy DASH (Disabilities of Arm Shoulder and Hand) [3] (100-punktowy kwestionariusz oceniający funkcję kończyny górnej) oraz LEFS (Lower Extremity Functional Scale) [3] (80-punktowy kwestionariusz oceniający funkcję kończyny dolnej), natomiast do oceny nasilenia dolegliwości bólowych wizualną–analogową skalę bólu (VAS). Po 3 i 6 miesiącach poprawa funkcji i redukcja bólu były

T. Bara and M. Synder [2] have used focused shockwaves to treat delayed unions and false joints resulting from fractures, osteotomy and arthrodesis. During a single procedure, the researchers typically used 3000 pulses, with the pressure of up to 500 bars in the area of focus. In the case of forearm bones and smaller bones, the number of pulses was smaller and amounted to 1500 pulses. The X-ray examinations following the shockwave application showed bone union in 95% of patients with delayed apposition and in 69% of those with pseudarthrosis. Other researchers (A. Cacchio et al. [3]) have used focused shockwave to treat three groups of patients with long-bone fractures (femur, tibia, ulna and radius). Each of four procedures applied to all patients in groups I and II at weekly intervals involved 4000 pulses of shockwaves directed to the fracture gap, but energy density in group I was 0.4 mJ/mm2 and 0.7 mJ/mm2 in group II. The patients in group III underwent surgical correction of the fracture. The healing process was assessed with the DASH questionnaire (Disabilities of Arm, Shoulder and Hand) [3] (a 100-point questionnaire for assessing upper limb function) and the LEFS questionnaire (Lower Extremity Functional Scale) [3] (an 80-point questionnaire for assessing lower extremity function), while pain severity was established with a visual-analog pain scale (VAS). After 3 and 6 months of treatment, function improvement and pain reduction were found to be greater in groups I and II than in the surgical

84


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 3

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

większe w grupie I i II niż w grupie leczonej chirurgicznie, natomiast po 24 miesiącach uzyskane wyniki nie różniły się między grupami. Po dwóch latach w grupie I wyleczonych było 94% wszystkich złamań, w grupie II – 92%, a w grupie III – 95%. E. A. Elster i wsp. [4] leczyli zogniskowaną falą uderzeniową brak zrostu kości piszczelowej. Wykonując u większości pacjentów pojedynczy zabieg, podczas jego wykonywania aplikowano od 2000 do 12000 impulsów stosując energię o gęstości 0,38–0,4 mJ/mm2 (26–28 kV). Po 6 miesiącach badania obrazowe (RTG, tomografia komputerowa) ujawniły całkowity zrost złamań u 80,2% pacjentów (u 86% z nich wykonano pojedynczy zabieg, a u 90,6% aplikowano 4000 impulsów).

group, but after 24 months the results obtained for the groups were not different. After two years, 94% of all fractures healed in group I, 92% in group II and 95% in group III. E.A. Elster et al. [4] have used focused shockwave to treat tibia nonunion. Most patients received a single procedure involving 2000-12000 pulses of energy density 0.380.4 mJ/mm2 (26-28 kV). An imaging examination performed after 6 months (radiography, computed tomography) showed complete bone union in 80.2% of patients (86% received only a single procedure and 90.6% of them were exposed to 4000 pulses).

LECZENIE ZOGNISKOWANĄ FALĄ UDERZENIOWĄ ZAPALEŃ POWIĘZI PODESZWY STOPY I OSTROGI PIĘTOWEJ

PLANTAR FASCIITIS AND CALCANEAL SPURS TREATED WITH FOCUSED SHOCKWAVE

B. Chuckpaiwong i wsp. [5] wykorzystali zogniskowaną falę uderzeniową do leczenia przewlekłego zapalenia powięzi podeszwy stopy. Podczas jednorazowo wykonywanego zabiegu aplikowano 3800 impulsów, przy czym przez pierwsze 300 uderzeń gęstość energii stopniowo zwiększano do 0,36 mJ/mm2. Oceny zmian dokonano w oparciu o wskaźniki Roles’a i Maudsley’a (Roles and Maudsley score) [5] (dotyczy subiektywnej oceny wyników terapii dokonanej przez pacjentów) oraz AOFAS (American Orthopaedic Foot and Ankle Society) [5] (autorzy donoszą jedynie o użyciu tego wskaźnika, nie opisując go jednak precyzyjnie). Za pomocą wizualno–analogowej skali bólu (VAS) oceniano także ból występujący podczas codziennej aktywności, w czasie pierwszego kroku rano i w trakcie wysiłku fizycznego. Po 3, 12 i 24 miesiącach wykazano istotne statystycznie polepszenie wyników osiągniętych w punktacji Roles’a i Maudsley’a, AOFAS oraz we wszystkich ocenianych parametrach w skali VAS w stosunku do wyników otrzymanych przed leczeniem. H. Gollwitzer i wsp. [6] zastosowali zogniskowaną falę uderzeniową w leczeniu zapalenia powięzi podeszwy stopy. Podczas eksperymentu w grupie leczonej falą uderzeniową wykonano 3 zabiegi oddzielone tygodniową przerwą, każdorazowo aplikując 2000 impulsów o gęstości energii wynoszącej 0,25 mJ/mm2, podczas gdy w grupie kontrolnej zastosowano jedynie symulacyjną aplikację fali uderzeniowej. Po 12 tygodniach w żadnej z grup badacze nie obserwowali istotniej statystycznie redukcji bólu występującego podczas pierwszego kroku rano, w czasie codziennej aktywności oraz podczas lokalnej aplikacji ciśnienia. Odnotowano jednak, że zmniejszenie dolegliwości bólowych było o co najmniej 20% większe w grupie badawczej niż w grupie kontrolnej. Po 12 tygodniach 60% pacjentów z grupy badanej i 40% z grupy kontrolnej prezentowało wynik terapii doskonały bądź dobry.

B. Chuckpaiwong et al. [5] have used focused shockwave to treat chronic plantar fasciitis. A single procedure involved 3800 pulses, with the energy density being gradually increased to 0.36 mJ/mm2 during the first 300 pulses. The changes were evaluated using the Roles and Maudsley score [5] (enabling the patient to perform their subjective assessment of treatment results) and the AOFAS (the American Orthopaedic Foot and Ankle Society) [5] (the authors only mention that the index was used, but without providing any details). The visual-analogue pain scale (VAS) was also used to assess the severity of pain experienced during daily activities, on taking the first step in the morning and during physical exercise. After 3, 12 and 24 months, the results obtained for the Roles and Maudsley Scoring System, the AOFAS, and all assessed VAS parameters were found to be statistically significantly better than the pre-treatment results. H. Gollwitzer et al. [6] have used focused shockwave to treat plantar fasciitis. The shockwave group received three procedures applied at weekly intervals, each session involving 2000 pulses of energy density 0.25 mJ/mm2, while the control group only received a placebo shockwave. After 12 weeks, pain felt on taking the first step in the morning, daily activities and the local application of pressure was not statistically significantly reduced in any of the groups. However, the pain as reported by the test group subjects was weaker by at least 20% than that indicated by the control group. After 12 weeks, the therapy results were either excellent or good in 60% of patients in the test group and 40% in the control group.

85


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 4

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

LECZENIE ZOGNISKOWANĄ FALĄ UDERZENIOWĄ ŁOKCIA TENISISTY

TENNIS ELBOW TREATED WITH FOCUSED SHOCKWAVE

Zapalenie nadkłykcia bocznego kości ramiennej leczyli A. T. Ozkut i wsp. [7]. Podczas każdego z 3 zabiegów wykonywanych z 2-dniowymi przerwami aplikowano 1200 uderzeń (15-20 kV). Po terapii u pacjentów obserwowano redukcję dolegliwości bólowych (z wartości 3,4 przed terapią, do wartości 2 po terapii). Po 12 miesiącach siła chwytu zajętej kończyny w 75% przypadków zwiększyła się z wartości 82,1% przed leczeniem (% siły maksymalnej kończyny zdrowej) do co najmniej 85%. W końcowej ocenie dokonanej przez badanych, zgodnie z kryteriami Roles’a i Maudsley’a (Roles and Maudsley Scoring System) [7] (system subiektywnej oceny wyników terapii dokonanej przez pacjentów), 9 z 12 pacjentów oceniało wynik terapii jako doskonały lub dobry. Inni badacze (K. E. Ozturan i wsp.) [8] leczyli 3 grupy pacjentów z zapaleniem nadkłykcia bocznego. W grupie I po zastosowaniu miejscowego znieczulenia w ścięgno wstrzykiwano 1ml octanu metyloprednizolonu, a w grupie II w najbardziej bolesną część nadkłykcia bocznego, 2 ml krwi pobranej z dołu łokciowego przeciwnej kończyny górnej. U pacjentów z grupy III wykonano serię 3 zabiegów zogniskowaną falą uderzeniową, oddzielonych 1-tygodniowymi przerwami, aplikując każdorazowo 2000 impulsów o gęstości energii 0,17 mJ/mm2. Po upływie 4 tygodni stosując do oceny zmian UEFS (Upper Extremity Functional Score) [8] (ocenia możliwości wykonania przez pacjentów różnych aktywności), w grupie I zaobserwowano statystycznie lepsze rezultaty leczenia niż w pozostałych grupach, między którymi nie stwierdzono znamiennych różnic. Po 12 tygodniach nie odnotowano istotnych różnic między grupami. Natomiast zarówno po 26, jak i po 52 tygodniach rezultaty leczenia w grupie I okazały się statystycznie gorsze niż w grupach II i III, między którymi nie wykazano istotnych różnic. Podobne rezultaty otrzymano po 4, 12, 26 i 54 tygodniach wykonując prowokacyjny test Thomsen’a [8] (ocenia poziom bólu podczas obciążenia w specyficznej pozycji napiętych prostowników nadgarstka i palców), jak i po 4 i 12 tygodniach wykonując pomiar maksymalnej siły chwytu za pomocą dynamometru. Po 26 i 56 tygodniach siła chwytu była istotnie mniejsza w grupie I niż w grupie III.

A.T. Ozkut et al. [7] have treated lateral epicondylitis of the humerus. Each of three procedures applied at 2-day intervals involved a total of 1200 shockwave pulses (15-20 kV). Pain sensations as felt by the patients after treatment were estimated at 2 compared with 3.4 indicated before treatment. After 12 months, the grip strength of the affected limb increased in 75% of cases from 82.1% recorded before treatment (a percentage of the maximum strength of the healthy limb) to at least 85%. In the final assessment that the subjects made according to the Roles and Maudsley Scoring System [7] (a system enabling the subjects to perform a subjective evaluation of treatment results), 9 of the 12 patients chose excellent or good results of the therapy. Other researchers (K.E. Ozturan et al.) [8] have treated three groups of patients affected by lateral epicondylitis. In group I, after the application of topical anesthesia, 1 ml of methylprednisolone acetate was injected into the tendon and in group II 2 ml of blood sampled from the cubital fossa of the opposite limb was injected in the most painful part of the lateral epicondyle. The patients in group III received a series of 3 procedures of focused shockwaves separated by weekly intervals, each procedure involving 2000 shockwave pulses of energy density 0.17 mJ/mm2. After 4 weeks, the UEFS (Upper Extremity Functional Score) used as an assessment tool [8] (indicating patients’ ability to perform various activities) showed statistically better results of treatment in group I than in the other groups, which were not statistically significantly different. After 12 weeks, statistically significant differences between the groups were not found. However, both after 26 and after 52 weeks of treatment the results in group I were statistically worse than in groups II and III, between which statistically significant differences were not noted. Similar results were produced after 4, 12, 26 and 54 weeks by the Thomsen Provocation Test [8] (assessing pain levels during stress in a specific position of strained wrist and finger extensors obtained) and after 4 and 12 weeks by the measurement of maximal grip strength with a dynamometer. Grip strength after 26 and 56 weeks was significantly lower in group I than in group III.

LECZENIE ZOGNISKOWANĄ FALĄ UDERZENIOWĄ ZAPALEŃ ŚCIĘGIEN ZE ZŁOGAMI WAPNIOWYMI

CALCIFIC TENDONITIS TREATED WITH FOCUSED SHOCKWAVE

J. D. Albert i wsp. [9] leczyli 2 grupy pacjentów ze zwapnieniami okołobarkowymi. W obu grupach podczas każdego z dwóch zabiegów wykonywanych z 2-tygodniową przerwą aplikowano 2500 impulsów stosując częstotliwość 1 Hz dla pierwszych 200 uderzeń i częstotliwość 2 Hz dla pozostałych impulsów, przy czym stosowana gęstość energii była różna. W grupie I użyto maksymalnie tolerowaną przez pacjentów energię, nie przekraczając jednak 0,45 mJ/mm2, a w grupie II stopniowo ją zwiększano podczas zabiegu z 0,02 mJ/mm2 do 0,06 mJ/mm2. Całkowitą lub prawie całkowitą resorpcję (>80%) złogów wapnia zaobserwowano

J.D. Albert et al. [9] treated two groups of patients with calcific tendonitis of the shoulder. In both groups 2500 shockwave pulses were applied during each of the two procedures at a biweekly interval, using a pulse frequency of 1 Hz for the first 200 pulses and a frequency of 2 Hz for the other pulses, and varying energy density. The group I subjects received the maximum energy they could tolerate (but below 0.45 mJ/mm2), in group II it was gradually increased during the procedure from 0.02 to 0.06 mJ/mm2. Complete or almost complete resorption (> 80%) of calcium deposits was noted in 15% of patients in group I and in 5% of pa-

86


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 5

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

u 15% pacjentów z grupy I oraz u 5% z grupy II. Częściowa resorpcja obserwowana była odpowiednio u 7,5% i 12,5% pacjentów. Po 3 miesiącach wskaźnik CMS (Constant and Murley score) [9] (subiektywno-obiektywny wskaźnik funkcji barku) wykazał znamienną poprawę jedynie w grupie I, a redukcja bólu w tej grupie, mierzona w oparciu o skalę VAS, była wyraźniejsza niż w grupie II, przy czym zmiany te nie były istotne statystycznie. W innym badaniu C. J. Hsu i wsp. [10] leczyli pacjentów ze zwapnieniami okołobarkowymi wykonując 2 zabiegi w 2-tygodniowym odstępie czasu. W jednej grupie z częstotliwością 2 Hz aplikowano 1000 impulsów przy gęstości energii wynoszącej 0,55 mJ/mm2. Druga grupa była grupą kontrolną, w której wykonano jedynie procedury symulujące aplikację fali uderzeniowej. Oceny zmian dokonano po 6 i 12 tygodniach oraz po 6 i 12 miesiącach od zakończenia terapii w oparciu o CS (Constant score) [10] (100-punktowy system oceny jakości terapii), wizualno-analogową skalę bólu (VAS) oraz zdjęcia RTG. Korzystne i istotne statystycznie zmiany obserwowano jedynie w grupie leczonej falą uderzeniową, ponadto zmiany te były znamiennie lepsze niż w grupie kontrolnej. W grupie leczonej falą uderzeniową całkowitą likwidację złogu obserwowano u 21,2% pacjentów, a częściową u 36,3%. W grupie kontrolnej u żadnego z pacjentów nie obserwowano pełnej likwidacji złogu, natomiast częściową redukcję obserwowano u 15,3% pacjentów. M. Sabeti i wsp. [11] leczyli dwie grupy pacjentów ze zwapnieniami okołobarkowymi, stosując podczas terapii różną gęstość energii i różną liczbę zabiegów. W I grupie wykonano 3 zbiegi aplikując 1000 uderzeń o gęstości energii 0,08 mJ/mm2, natomiast w II grupie stosując energię 0,2 mJ/mm2 każdorazowo aplikowano 2000 uderzeń podczas 2 zabiegów. Do oceny zmian wykorzystano CMS (Constant and Murley score) [11] (system oceny funkcji barku) oraz skalę VAS. Po 12 miesiącach w obu grupach odnotowano istotne zmiany w obrębie analizowanych wskaźników, przy czym zmiany międzygrupowe nie były istotne statystycznie. W grupie I po roku całkowitą resorpcję obserwowano u 4 z 21 pacjentów, natomiast w grupie II u 5 z 23. Częściowa resorpcja wystąpiła odpowiednio u 3 i u 9 chorych. B. Moretti i wsp. [12] badali skuteczność zogniskowanej fali uderzeniowej u pacjentów z przewlekłymi zapaleniami ścięgien stożka rotatorów przebiegającymi ze zwapnieniami. Wykonując 4 zabiegi z 3-dniowymi przerwami stosowano energię 0,11 mJ/mm2, aplikując każdorazowo 2500 impulsów. Obrazy RTG i USG wykonane po upływie 1 i 6 miesięcy od zakończenia terapii ujawniły całkowitą resorpcję złogów wapnia u 54% pacjentów, a częściową (>50%) u 35%. Tym korzystnym zmianom towarzyszyła także istotna redukcja poziomu odczuwanego bólu. Satysfakcjonujący wynik terapii uzyskano u 70% pacjentów (CS – Constant score [12] – system oceny jakości terapii), a pacjenci mogli powrócić do pracy zawodowej średnio po 12 dniach od ostatniego zabiegu. Jeszcze inni badacze (D. Tornese i wsp.) [13] oceniali wpływ ułożenia kończyny górnej podczas zabiegu na skuteczność aplikacji zogniskowanej fali uderzeniowej. W jednej z grup chory bark znajdował się w naturalnej rotacji wewnętrznej, podczas gdy w drugiej rotacja ta była maksy-

tients in group II. Partial resorption was observed in 7.5% and 12.5% of the patients, respectively. After 3 months, the CMS score (Constant and Murley score) [9] (a subjectiveobjective indicator of shoulder function) showed significant improvement only in group I; pain reduction in this group as measured with the VAS was more pronounced than in group II, but the changes were not statistically significant. In another study, C.J. Hsu et al. [10] treated patients with calcific tendonitis of the shoulder by applying 2 procedures at a 2-week interval. One group received 1000 shockwave pulses of energy density 0.55 mJ/mm2 and a frequency of 2 Hz during a procedure. The other group was the control group that received only simulated shockwaves. Changes were evaluated 6 and 12 weeks and 6 and 12 months after the therapy ended using the CS (Constant Score) [10] (a 100-point system for evaluating treatment quality), the visual-analogue pain scale (VAS) and X-ray imagining. Statistically significant and positive changes found in the experimental group were significantly better than in the control group. In the shockwave group, deposits disappeared completely in 21.2% of patients and partially in 36.3%. In the control group, partial reduction of deposits was observed in 15.3% of patients, but complete liquidation was not noted in any of them. M. Sabeti et al. [11] treated two groups of patients with calcific tendonitis of the shoulder, applying different numbers of procedures and varying energy density. Group I received three procedures, with 1000 shockwave pulses of energy density 0.08 mJ/mm2 each; in group II each of the two procedures involved 2000 pulses of 0.2 mJ/mm2. The changes were assessed with the CMS (Constant and Murley score) [11] (a shoulder function evaluation system) and the VAS. After 12 months, the analyzed parameters changed significantly in both groups, but the inter-group differences were not statistically significant. After one year, complete resorption was observed in 4 of the 21 patients in group I and in 5 of the 23 patients in group II. Partial resorption was found in 3 and in 9 patients, respectively. B. Moretti et al [12] have studied the effectiveness of focused shockwave in treating patients with chronic rotator cuff tendinitis combined with calcifications. Four procedures were applied at a 3-day interval (0.11 mJ/mm2, 2500 shockwave pulses). X-ray and ultrasound examinations made 1 and 6 months after treatment end revealed the complete resorption of calcium deposits in 54% of patients and partial (> 50%) in 35%. These favorable changes were accompanied by significantly reduced intensity of pain. Satisfactory therapeutic results were achieved in 70% of patients (CS – Constant Score [12] – a system of quality assessment of therapy); the patients could resume their professional activities, on average, after 12 days from the last procedure. Other researchers (D. Tornese et al.) [13] evaluated the influence of the upper limb position on the therapeutic effectiveness of focused shockwave. In one group of patients, the affected arm was in the natural internal rotation, while in the other group the rotation was maximal. All patients received the same treatment: three procedures applied at a weekly interval, each involving 1800 shockwave

87


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 6

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

malna. U wszystkich pacjentów zastosowano tą samą procedurę terapeutyczną: 3 zabiegi wykonywane z tygodniowymi przerwami, podczas których aplikowano 1800 impulsów o gęstości energii 0,22 mJ/mm2 osiąganej podczas pierwszych 400 impulsów. Po 3 miesiącach obrazy RTG ujawniły całkowitą lub prawie całkowitą (>80%) resorpcję złogów wapnia u 35,3% pacjentów z grupy I i u 66,6% z grupy II. Lecząc zwapnienia okołobarkowe C. Krasny i wsp. [14] porównywali wpływ zogniskowanej fali uderzeniowej oraz tego samego zabiegu w połączeniu z nakłuciami. W dwóch grupach pacjentów wykonano pojedynczy zabieg aplikując w ciągu pierwszych 200 uderzeń energię o małej gęstości, a w ciągu kolejnych 2500 uderzeń energię o gęstości 0,36 mJ/mm2, przy czym w jednej z grup aplikacja fali uderzeniowej była poprzedzona nakłuciami zwapnień. Ocena radiologiczna wykazała całkowitą dezintegrację złogów wapnia u 60% pacjentów z grupy, w której stosowano nakłucia oraz u 32,5% pacjentów z grupy poddanej jedynie fali uderzeniowej.

pulses of energy density 0.22 mJ/mm2 achieved during the first 400 pulses. After 3 months, X-ray images showed complete or almost complete (> 80%) resorption of calcium deposits in 35.3% of patients in group I and in 66.6% of patients in group II. In treating calcific tendinitis, C. Krasny et al. [14] compared the therapeutic effect of focused shockwave alone and when combined with needling. Two groups of patients received a single procedure of low energy density applied during the first 200 shockwave pulses; the next 2500 shockwave pulses involved energy density 0.36 mJ/mm2. In one of the groups, needling of the calcification preceded the application of shockwave pulses. The radiological examination showed completely disintegrated calcium deposits in 60% of patients in that group and in 32.5% of patients that received only the shockwave.

LECZENIE ZOGNISKOWANĄ FALĄ UDERZENIOWĄ ZAPALEŃ ŚCIĘGIEN BEZ ZWAPNIEŃ

NONCALCIFIC TENDONITIS TREATED WITH FOCUSED SHOCKWAVE

M. D. Schofer i wsp. [15] stosowali zogniskowaną falę uderzeniową o różnej gęstości energii u pacjentów z zapaleniem ścięgien stożka rotatorów. W dwóch grupach pacjentów stosując 1-tygodniowe przerwy wykonali 3 zabiegi, aplikując każdorazowo (pod kontrolą USG) 2000 uderzeń, przy czym w jednej grupie gęstość energii wynosiła 0,78 mJ/mm2, a w drugiej 0,33 mJ/mm2. Zarówno po upływie 12 tygodni, jak i 12 miesięcy w obu grupach odnotowano istotną redukcję bólu spoczynkowego oraz bólu występującego podczas wysiłku, a także poprawę funkcji, przy czym nie wykazano znamiennych statystycznie różnic pomiędzy grupami w zakresie żadnego z ocenianych parametrów. A. Notarnicola i wsp. [16] leczyli pacjentów z zapaleniem zlokalizowanym w obrębie ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego. Podczas każdego z 3 zabiegów wykonywanych z 3-4-dniowymi przerwami aplikowano 2000 impulsów o gęstości energii z zakresu 0,04 – 0,07 mJ/mm2. Po 2 i 6 miesiącach od zakończenia terapii wynik doskonały bądź dobry (CS – Constant score [16] – 100-punktowy system oceny jakości terapii) prezentowało odpowiednio 54,32% i 63,33% pacjentów. W tym samym czasie odnotowano także znamienną redukcję dolegliwości bólowych. J. Zwerver i wsp. [17] wykonywali zabiegi zogniskowaną falą uderzeniową u pacjentów z tzw. „kolanem skoczka”. Podczas każdego z 3 zabiegów oddzielonych 1-tygodniowymi przerwami, aplikowano 2000 uderzeń z częstotliwością 4 Hz, przy czym w każdym zabiegu stosowano inną gęstość energii (odpowiednio 0,35 mJ/mm2, 0,52 mJ/mm2 i 0,65 mJ/mm2). Analizę zmian przeprowadzono po 12 tygodniach w oparciu o kwestionariusz VISA-P (Victorian Institute of Sport Assessment) [17] oceniający stopień zaawansowania zapalenia ścięgna rzepki (0 punktów – wynik najgorszy, 100 punktów – wynik najlepszy) oraz wizualno-analogową skalę bólu (VAS 0-10). Po 12 miesiącach odnotowano istotne statystycznie zwiększenie średniej punktacji VISA-P (z 36,1 do 50,1 punktów) oraz znamienną redukcję bólu (z 7,2 do 3,7).

M.D. Schofer et al. [15] have applied focused shockwave of varying energy density to patients with rotator cuff tendinitis. Each of two groups of patients received 3 procedures at 1-week intervals, each involving 2000 shockwave pulses (ultrasound controlled). In one group energy density was 0.78 mJ/mm2 and in the other 0.33 mJ/mm2. Significant reductions in rest and exertional pain as well as improved function were noted in the groups both after 12 weeks and 12 months, but the groups were not statistically significantly different for any of the evaluated parameters. A. Notarnicola et al. [16] has treated patients with supraspinatus tendinitis. Three procedures using 2000 shockwave pulses of energy density 0.04-0.07 mJ/mm2 were applied every 3-4-days. After 2 and 6 months from treatment end, respectively 54.32% and 63.33% of patients rated the results as excellent or good (CS – Constant score [16] – 100-point system of evaluating the quality of treatment). Significantly reduced pain sensations in that period were also reported. J. Zwerver et al. [17] used focused shockwave to treat patients for so-called „jumper’s knee”. Each of three procedures separated by 1-week interval used 2000 shockwave pulses at a 4 Hz frequency, with energy density being, respectively, 0.35 mJ/mm2, 0.52 mJ/mm2 and 0.65 mJ/mm2. The changes were analyzed after 12 weeks with the VISAP questionnaire (the Victorian Institute of Sport Assessment) [17] used to assess the severity of patellar tendinitis (0 points – the worst score, 100 points – the best score) and the visual-analogue pain scale (VAS 0-10). After 12 months, the mean VISA-P scores improved statistically significantly (from 36.1 to 50.1 points) and the pain was significantly weaker (from 7.2 to 3.7). J.P. Furia [18] has studied the effectiveness of focused shockwave in treating patients with chronic Achilles tendinitis. The test group was applied a single procedure involving 3000 shockwave pulses, with the energy density being

88


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 7

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

J. P. Furia [18] badał skuteczność zogniskowanej fali uderzeniowej u pacjentów z przewlekłym zapaleniem ścięgna Achillesa. W grupie poddanej terapii wykonano pojedynczy zabieg, aplikując 3000 uderzeń, przy czym w ciągu pierwszych 200 impulsów gęstość energii zwiększano do 0,21 mJ/mm2, a częstotliwość z 1 do 4 Hz. W grupie kontrolnej zastosowano tradycyjną, nieoperacyjną formę leczenia. Po upływie 1, 3 i 12 miesięcy od zakończenia terapii u pacjentów w grupie badawczej obserwowano istotną statystycznie redukcję bólu, natomiast u pacjentów w grupie kontrolnej zmniejszenie bólu było istotne statystycznie jedynie po 12 miesiącach. W grupie leczonej falą uderzeniową po 1, 3 i 12 miesiącach doskonały bądź dobry wynik terapii (RMS – Roles and Maudsley score [18] – 4-stopniowy system oceny jakości terapii) prezentowało odpowiednio 71%, 85% i 85% pacjentów, natomiast w grupie kontrolnej wynik dobry uzyskało 21%, 27% i 27% chorych. Krótką charakterystykę cytowanych w tej części pracy badań przedstawiono w Tabeli 1.

increased to 0.21 mJ/mm2 during the first 200 pulses and frequency from 1 to 4 Hz. The control group received a traditional, non-surgical form of treatment. A statistically significant reduction in pain was observed in the experimental group after 1, 3 and 12 months from treatment end, but in the control group statistically significant pain reduction was noted only after 12 months. After 1, 3 and 12 months, respectively 71%, 85% and 85% of patients in the test group rated the therapy results as excellent or good (RMS - Roles and Maudsley scores [18] – 4-step system for assessing treatment quality), but in the control group the rates of patients viewing the results as good were 21%, 27% and 27%. The studies discussed in this part of the article are briefly presented in Table 1.

LECZENIE RADIALNĄ FALĄ UDERZENIOWĄ ZAPALEŃ POWIĘZI PODESZWY STOPY I OSTROGI PIĘTOWEJ

PLANTAR FASCIITIS AND CALCANEAL SPURS TREATED WITH RADIAL SHOCKWAVE

E. Yalcin i wsp. [19] wykonywali zabiegi radialną falą uderzeniową u pacjentów z ostrogą piętową. W grupie poddanej terapii podczas jednego z pięciu zabiegów wykonywanych raz w tygodniu aplikowano 2000 impulsów stopniowo zwiększając gęstość energii z 0,05 mJ/mm2 (1,8 bara) do 0,4 mJ/mm2 (4 bary). Kliniczne rezultaty mierzono po zakończeniu leczenia w oparciu o analogowo–wizualną skalę bólu (VAS) oraz kwestionariusz, w którym brak bólu oznaczał doskonały wynik terapii, redukcja bólu o 50% – wynik dobry, a brak zmian – wynik niezadawalający. Po leczeniu badacze odnotowali istotną statystycznie redukcję bólu. 66,7% pacjentów prezentowało doskonały wynik terapii, 15,7% wynik dobry, a 17,6% wynik niezadowalający. W obrazach RTG u 0,93% pacjentów obserwowano rozbicie ostrogi, u 17,6% zmniejszenie kąta ostrogi, u 21,3% doszło do zmniejszenia jej rozmiarów, a zmian nie obserwowano u 60,19% pacjentów. W badaniach tych nie zaobserwowano korelacji pomiędzy wynikami klinicznymi a zmianami w obrazie RTG. W. Marks i wsp. [20] leczyli dwie grupy pacjentów z ostrogą piętową. W grupie poddanej terapii radialną falą uderzeniową podczas pierwszego zabiegu aplikowano 500 impulsów stosując ciśnienie 2,5 bara, a w kolejnych dwóch zabiegach, wykonywanych w 3-dniowych odstępach, z takim samym ciśnieniem aplikowano 2000 impulsów. W drugiej grupie (placebo), metodyka zabiegu była taka sama jak w grupie pierwszej, przy czym ciśnienie obniżono prawie do 0. Po 6 miesiącach od rozpoczęcia terapii w obu grupach obserwowano redukcję natężenia bólu, przy czym zmiany te nie były istotne statystycznie. L. Gerdesmeyer i wsp. [21] leczyli radialną falą uderzeniową 2 grupy pacjentów z przewlekłym zapaleniem powięzi podeszwy stopy. W jednej z grup podczas każdego z 3 zabiegów wykonywanych co 2 tygodnie, z częstotliwo-

E. Yalcin et al. [19] have applied radial shockwave to treat patients with calcaneal spurs. In the experimental group, each of the five procedures applied on a weekly basis involved 2000 pulses, with the energy density being gradually increased from 0.05 mJ/mm2 (1,8 bar) to 0.4 mJ/mm2 (4 bar). The clinical results were evaluated after treatment using a visual-analog pain scale (VAS) and a questionnaire where no pain was viewed as an excellent therapeutic result, pain reduction by 50% was a good result, and no change was considered an unsatisfactory result. The researchers noted a statistically significant reduction in pain after the treatment end. The therapy results were found to be excellent in 66.7% of patients, good in 15.7%, and unsatisfactory in 17.6%. The X-ray imaging showed broken spurs in 0.93% patients, a reduction in spur angle in 17.6%, in 21.3% the spur grew smaller, and in 60.19% of the patients no changes were noted. The studies did not found a correlation between clinical results and changes in the X-ray imaging. W. Marks et al. [20] has treated two groups of patients with calcaneal spurs. In the group receiving radial shockwave therapy, the first procedure involved 500 pulses at a pressure of 2.5 bar; the next two procedures applied at a 3-day interval used 2000 pulses, the pressure being the same. In the second (placebo) group, the treatment was the same as in the first group, but pressure was reduced almost to 0. Six months after the therapy started, a reduction in pain intensity was observed in both groups, but the changes were not statistically significant. Using radial shockwave, L. Gerdesmeyer et al. [21] have treated 2 groups of patients with chronic plantar fasciitis. During each of three bi-weekly procedures, 2000 pulses at a frequency of 8 Hz and energy density 0.16 mJ/mm2

89


Tab. 1. Charakterystyka parametrów zabiegów zogniskowaną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 1. Characteristics of parameters of focused shockwave procedures and results of therapy

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 8

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

90


Tab. 1(cd.). Charakterystyka parametrów zabiegów zogniskowaną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 1(cont.). Characteristics of parameters of focused shockwave procedures and results of therapy

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 9

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

91


Tab. 1(cd.). Charakterystyka parametrów zabiegów zogniskowaną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 1(cont.). Characteristics of parameters of focused shockwave procedures and results of therapy

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 10

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

92


Tab. 1(cd.). Charakterystyka parametrów zabiegów zogniskowaną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 1(cont.). Characteristics of parameters of focused shockwave procedures and results of therapy

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 11

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

93


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 12

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

ścią 8 Hz aplikowano 2000 impulsów wykorzystując energię o gęstości 0,16 mJ/mm2. W drugiej grupie (kontrolnej) zastosowano procedurę zabiegową będącą symulacją aplikacji fali uderzeniowej. Oceny zmian dokonano głównie w oparciu o skalę bólu (VAS) w odniesieniu do bólu występującego podczas pierwszego kroku rano, w czasie codziennej aktywności oraz w trakcie lokalnej aplikacji ciśnienia. Po 12 tygodniach średni poziom bólu w grupie badawczej zmniejszył się o 72%, a w grupie placebo o 44,7%. Po 12 miesiącach było to odpowiednio 84,8% i 43,2%. Po upływie 12 tygodni różnic istotnych statystycznie między grupami nie obserwowano jedynie w poziomie bólu występującego podczas pierwszego rannego kroku, natomiast pozostałe zmiany były istotnie korzystniejsze w grupie badawczej zarówno po 12 tygodniach, jak i po 12 miesiącach. W innym badaniu J. D. Rompe i wsp. [22] porównywali wpływ stretchingu i terapii radialną falą uderzeniową u pacjentów z zapaleniem powięzi podeszwy stopy. W jednej z grup, 3 razy dziennie przez okres 8 tygodni stosowano stretching dla powięzi podeszwy stopy, który podczas jednej sesji powtarzano 10-ciokrotnie. W drugiej grupie pacjentów zastosowano radialną falę uderzeniową. Podczas każdego z trzech zabiegów oddzielonych tygodniową przerwą, z częstotliwością 8 Hz aplikowano 2000 impulsów wykorzystując ciśnienie wynoszące 4 bary. Zarówno po 2, jak i po 4 miesiącach od oceny przeprowadzonej przed terapią (PS-FFI – Pain Subscale of the Foot Function Index [22] – siedmioczynnikowa skala bólu), badacze wykazali istotnie statystycznie lepsze efekty leczenia na rzecz grupy, w której zastosowano stretching, natomiast po 15 miesiącach nie obserwowano już znamiennych różnic między grupami. Podobne rezultaty otrzymano, gdy analizowano kwestionariusz oceniający ból, funkcję i satysfakcję z terapii. H. Lohrer i wsp. [23] porównywali wpływ radialnej i zogniskowanej fali uderzeniowej na leczenie zapalenia powięzi podeszwy stopy. W dwóch grupach pacjentów podczas każdego z trzech zabiegów wykonywanych raz w tygodniu aplikowano 2000 impulsów z częstotliwością 10 Hz, przy czym w jednej z nich zastosowano falę radialną o ciśnieniu 3 barów, a w drugiej falę zogniskowaną o gęstości energii 0,2 mJ/mm2. Oceny zmian dokonano głównie w oparciu o FFI (Foot Functional Index) [23] mierzący wpływ bólu, niepełnosprawności i ograniczonej aktywności na funkcję. Po upływie 12 tygodni w obu grupach odnotowano istotne statystycznie zmniejszenie średniej punktacji FFI – z 36 do 11,5 punktów w grupie leczonej falą radialną oraz z 37,3 do 14,7 punktów w grupie, w której zastosowano falę zogniskowaną.

were applied. The second (control) group received treatment involving the simulation of the shockwave. The changes were evaluated using mainly the pain scale (VAS) to make comparisons with the pain on taking the first step in the morning, during daily activities and the application of local pressure. After 12 weeks, the average level of pain decreased in the experimental group by 72% and 44.7% in the placebo group. After 12 months, the rates were 84.8% and 43.2%, respectively. After 12 weeks the groups were not statistically significant different only for the level of pain felt during the first step in the morning, other changes being significantly more favorable in the experimental group, both after 12 weeks and 12 months. In another study, J.D. Rompe et al. [22] have compared the effects of stretching and radial shockwave therapy in patients with plantar fasciitis. One group did plantar fascia stretching exercises 3 times a day for 8 weeks, each exercise repeated 10 times during a session. The other group was applied radial shockwave therapy. Each of three procedures separated by a week interval involved 2000 pulses at a frequency of 8 Hz and a pressure of 4 bar. Both 2 and 4 months following the pre-therapy assessments (PS-FFI – Pain Subscale of the Foot Function Index [22] – a sevenpoint pain scale), treatment results were significantly better in the group with stretching exercises, but after 15 months the groups were not statistically significantly different any longer. Similar findings were provided by the questionnaires assessing pain, function, and the satisfaction with therapy. H. Lohrer and et al. [23] have compared the effects of radial and focused shockwave in treating plantar fasciitis. Two groups of patients received during each of three weekly procedures 2000 pulses at a frequency of 10 Hz; in one group a radial wave (3 bar) was used, and in the other a focused wave of energy density 0.2 mJ/mm2. The changes were evaluated using mainly the FFI (Foot Functional Index) [23] that measures the impact of pain, disability and restricted activity on the function. After 12 weeks the mean FFI score decreased statistically significantly in both groups, from 36 to 11.5 points in the group treated with radial shockwave and from 37.3 to 14.7 in the group where focused wave was applied.

LECZENIE RADIALNĄ FALĄ UDERZENIOWĄ ŁOKCIA TENISISTY

TENNIS ELBOW TREATED WITH RADIAL SHOCKWAVE

Wpływ radialnej fali uderzeniowej i terapii skojarzonej w leczeniu łokcia tenisisty porównywała I. Korabiewska i wsp. [24]. W grupie pacjentów, w której do terapii użyto falę uderzeniową wykonano cztery zabiegi z zastosowaniem 3-4-dniowych przerw, aplikując każdorazowo z częstotliwością 2 Hz, 2000 impulsów o ciśnieniu wynoszącym 2 bary. W grupie pacjentów, w której do leczenia użyto skojarzone-

The effects of radial shockwave and combination therapy in treating tennis elbow have been compared by I. Korabiewska et al. [24]. The group of patients chosen for a shockwave therapy received four procedures every 3-4 days, each involving 2000 pulses (2 Hz, 2 bar). The group of patients selected for a therapy combining ultrasound (1 MHz, 0.5 W/cm2) and a mid-frequency current modulated to

94


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 13

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

go działania ultradźwięków (1 MHz, 0,5 W/cm2) i prądu średniej częstotliwości zmodulowanego do 100 Hz w ciągu 2 tygodni wykonano 10 zabiegów. Po zakończeniu leczenia w obu grupach odnotowano istotną statystycznie redukcję dolegliwości bólowych ocenianych 5-cio stopniową skalą Laitinena, przy czym nie obserwowano istotnych różnic pomiędzy grupami. W innym eksperymencie R. Gunduz i wsp. [25] leczyli 3 grupy pacjentów z zapaleniem nadkłykcia bocznego kości ramiennej. W I grupie wykonano 10 sesji leczenia fizykalnego obejmującego gorące okłady (15 minut), ultradźwięki (1 W/cm2, 5 minut) i masaż poprzeczny (5 minut). W II grupie pacjenci otrzymali pojedynczą iniekcję 20 mg octanu metyloprednizolonu i 1 ml prylokainy. W III grupie zastosowano radialną falę uderzeniową aplikując podczas każdego z 10 zabiegów oddzielonych 1-dniową przerwą 500 impulsów z częstotliwością 4 Hz i ciśnieniem 1,4 bara. Po 1, 3 i 6 miesiącach we wszystkich grupach odnotowano istotne zmniejszenie dolegliwości bólowych. Siła chwytu mierzona za pomocą dynamometru uległa istotnemu zwiększeniu w grupie I po 1 i 3 miesiącach, w grupie II jedynie po 1 miesiącu, natomiast w grupie, w której stosowano radialnąną falę uderzeniową po 1, 3 i 6 miesiącach obserwacji. Pomiar siły uścisku szczypcowego nie wykazał zmian w żadnej grupie. W eksperymencie tym nie odnotowano istotnych różnic między poszczególnymi grupami w zakresie analizowanych parametrów.

100 Hz was applied 10 procedures during 2 weeks. A statistically significant reduction of pain as evaluated by a 5-level Laitinen scale was noted in both groups after treatment end, but the groups were not significantly different. In another experiment, R. Gunduz et al. [25] have treated three groups of patients affected with lateral epicondylitis of the humerus. The first group participated in 10 sessions of physical treatment involving hot compresses (15 minutes), ultrasound (1 W/cm2, 5 minutes) and a transverse massage (5 minutes). In group II, patients received a single injection of 20 mg methylprednisolone acetate and 1 ml of procaine. Group III was received radial shockwave (500 pulses, 4 Hz, 1.4 bar) during each of 10 procedures applied on a daily basis. After 1, 3 and 6 months, pain significantly decreased in all the groups. In group I grip strength as measured with a dynamometer increased significantly after 1 and 3 months, in group II only after 1 month, but in the group who had been applied radial shockwave therapy an increase was observed after 1, 3 and 6 months. The measurement of pinch grip strength did not show statistically significant changes in none of the groups. In this experiment, the groups were not found to be significantly different for the analyzed parameters.

LECZENIE RADIALNĄ FALĄ UDERZENIOWĄ ZAPALEŃ ŚCIĘGIEN BEZ ZŁOGÓW ORAZ ZE ZŁOGAMI WAPNIOWYMI

CALCIFIC AND NONCALCIFIC TENDONITIS TREATED WITH RADIAL SHOCKWAVE

K. Engebretsen i wsp. [26] porównali wpływ działania radialnej fali uderzeniowej i nadzorowanych ćwiczeń w leczeniu zapaleń ścięgien stożka rotatorów. W jednej z grup przez okres 4-6 tygodni, raz w tygodniu aplikowano falę uderzeniową. Podczas każdego z zabiegów na 3-5 punktów z częstotliwością 8-12 Hz i z ciśnieniem od 2,5 do 4 barów aplikowano w sumie 2000 uderzeń. Miejsca aplikacji fali obejmowały punkty spustowe mięśni stożka rotatorów oraz przyczep ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego. W drugiej grupie 2 razy w tygodniu, przez okres wynoszący maksymalnie 12 tygodni stosowano 45-minutowy trening mający głównie na celu reedukację normalnego wzorca ruchowego i zwiększenie siły ekscentrycznej mięśni nad- i podgrzebieniowego). Po upływie roku w obu grupach obserwowano istotne zmniejszenie się średniej punktacji wskaźnika SPADI (Shoulder Pain and Disability Index) [26] (100-punktowy kwestionariusz oceniający poziom bólu i niepełnosprawności), redukcję bólu spoczynkowego i wysiłkowego wg 9-stopniowej skali Lickert’a oraz poprawę funkcji barku, przy czym nie wykazano znamiennych różnic między grupami. W. Marks i wsp. [27] leczyli radialną falą uderzeniową pacjentów z przewlekłymi zapaleniami tkanek miękkich w okolicach struktur kostnych (zapalenie ścięgien pierścienia rotatorów, zapalenie rozcięgna podeszwowego, łokieć tenisisty itp.). U pacjentów podczas pierwszego zabiegu

K. Engebretsen et al. [26] has compared the effect of radial shockwave and supervised exercises in treating rotator cuff tendonitis. One group received shockwave therapy procedures for 4-6 weeks, once a week. During each procedure 2000 pulses (8-12 Hz, 2.5-4 bar) were applied to 3-5 points being the trigger points of the rotator cuff muscles and superior spinatus tendon trailers. The second group exercised twice a week for 45 minutes for a period of maximum 12 weeks primarily to re-educate the motor pattern and increase the eccentric strength of the supraspinatus and the infraspinatus muscle. After a year, in both groups significant reductions in the average SPADI score (Shoulder Pain and Disability Index) [26] (a 100-point questionnaire for assessing the level of pain and disability) and the rest and exertional pain as measured with the 9-point Lickert scale were noted, as well as improvement in the shoulder function, but the groups were not found to be statistically significantly different. W. Marks et al. [27] have treated patients with chronic inflammation of soft tissue around the bony structures (rotator cuff tendinitis, plantar fasciitis, tennis elbow, etc.) using radial shockwave therapy. The first procedure involved 500 pulses (2.5 bar) and the next two applied at a 3-day interval used 2000 pulses; the pressure was the same. After each procedure and 6 months after completed the-

95


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 14

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

aplikowano 500 impulsów stosując ciśnienie 2,5 bara, a w kolejnych dwóch zabiegach, wykonywanych w 3-dniowych odstępach, z takim samym ciśnieniem aplikowano 2000 impulsów. Zarówno po każdym kolejnym zabiegu, jak i po 6 miesiącach od zakończenia terapii u pacjentów obserwowano istotną statystycznie redukcję dolegliwości bólowych. V. Avancini-Dobrovic i wsp. [28] leczyli radialną falą uderzeniową zwapnienia okołobarkowe. Podczas każdego z zabiegów z częstotliwością 10 Hz aplikowano 2000 impulsów wykorzystując ciśnienie wynoszące 3 bary. W opisywanym eksperymencie zabiegi prowadzono raz w tygodniu, wykonując w sumie 3 do 5 procedur terapeutycznych. Po 6 miesiącach obrazy RTG ujawniły istotne zmniejszenie średnicy zwapnień – z rozmiarów o średnicy 0,5–1,5 cm do <0,5 cm. Tym korzystnym zmianom towarzyszył spadek dolegliwości bólowych mierzonych 100 mm wizualno–analogową skalą bólu, w której 0 mm oznaczało brak bólu, a 100 mm ból najsilniejszy. Ból, który przed terapią wynosił średnio 47 mm, spadł do 26 mm po terapii i do 24 mm po 6 miesiącach od zakończenia leczenia. Dodatkowo u pacjentów istotnie polepszył się zakres ruchomości stawu barkowego (zgięcia, odwiedzenia, rotacji wewnętrznej i zewnętrznej), jak również znamiennie zwiększyła się siła mięśniowa zginaczy, odwodzicieli i rotatorów tego stawu. Krótką charakterystykę cytowanych w tej części pracy badań przedstawiono w Tabeli 2.

rapy, a statistically significant reduction in pain was noted in patients. V. Avancini-Dobrovic et al. [28] has treated calcific tendinitis using radial shockwave. 2000 pulses (10 Hz, 3 bar) were applied during each procedure. In their experiment, procedures were carried out once a week. Their total number ranged from 3 and 5. X-ray images taken after 6 months showed that calcification diameters decreased significantly – from 0.5-1.5 cm to <0.5 cm. These favorable changes were accompanied by decreasing pain intensity as measured with the 100 mm visual-analogue pain scale, where 0 mm stood for no pain and 100 mm represented the strongest pain. The pre-treatment pain being on average 47 mm dropped to 26 mm after treatment and to 24 mm 6 months after treatment end. Moreover, the patients’ range of motion in the shoulder improved significantly (flexion, abduction, internal and external rotation), as well as the strength of the flexors, abductors and rotators of the joint. The studies presented in this part of the article are briefly described in Table 2.

PODSUMOWANIE

CONCLUSION

Z przeglądu światowego piśmiennictwa wynika, iż nadal nie zdołano zoptymalizować parametrów zabiegu w leczeniu opisanych w pracy zmian, niemniej jednak z łatwością można zauważyć, że mimo dość dużego zróżnicowania jego parametrów (gęstości energii/wartości ciśnienia, ilości uderzeń, częstości powtarzania zabiegu) aplikacja fal uderzeniowych daje bardzo dobre rezultaty. Porównanie rezultatów osiąganych przez różnych badaczy utrudnia użycie znacznie różniących się między sobą skal opisujących stan chorych. Coraz większa liczba publikowanych w recenzowanych czasopismach oryginalnych prac opisujących wpływ radialnej fali uderzeniowej na leczenie schorzeń ortopedycznych, świadczy o popularyzacji tego zabiegu na świecie. Z zadowoleniem trzeba przyjąć fakt pojawienia się prac polskich badaczy, którzy w terapii stosują zarówno radialną, jak i zogniskowaną falę uderzeniową. Mamy nadzieję, że obie prace przeglądowe (ta prezentowana i ta opublikowana 3 lata wcześniej) przybliżą czytelnikom zagadnienia związane z falami uderzeniowymi stosowanymi w ortopedii i fizjoterapii, zachęcą do ich stosowania i jednocześnie pozwolą na ustalenie właściwych parametrów poszczególnych zabiegów, aby terapia była efektywna.

The review of the world literature shows that even though the parameters of the modality applied to treat lesions described in the article have not been optimized so far, it is quite easy to see that their relative variety (energy density / pressure, number of shocks, frequency of procedures) does not prevent the shockwave therapy from producing very good results. What makes the comparisons of results obtained by different researchers difficult is that they use highly inconsistent scales for describing the patient’s condition. The growing number of original studies published in peer-reviewed journals that describe the effect of radial shockwave therapy on orthopedic diseases points to rising popularity of this modality in the world. It is very satisfying that new publications are authored also by Polish researchers applying both radial and focused shockwave therapies. We hope that the two review papers (this one and that published three years ago) will bring issues related to shockwaves used in orthopedics and physiotherapy closer to the reader, thus encouraging their use and enabling the determination of appropriate parameters of particular procedures to make the therapy effective.

96


Tab. 2. Charakterystyka parametrów zabiegów radialną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 2. Characteristics of parameters of radial shockwave procedures and results of therapy

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 15

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

97


Tab. 2(cd.). Charakterystyka parametrów zabiegów radialną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 2(cont.). Characteristics of parameters of radial shockwave procedures and results of therapy

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 16

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

98


Tab. 2(cd.). Charakterystyka parametrów zabiegów radialną falą uderzeniową i wyniki terapii Tab. 2(cont.). Characteristics of parameters of radial shockwave procedures and results of therapy

101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 17

Król P. et al., The current state of knowledge about shockwave

99


101 Krol1:Layout 1 2012-08-01 15:28 Strona 18

Król P. i wsp., Aktualny stan wiedzy na temat fali uderzeniowej

PIŚMIENNICTWO / REFERENCE 1. Król P, Franek A, Zinka W, Kubacki J, Polak A, Franek E. Zogniskowana i radialna fala uderzeniowa w ortopedii i fizjoterapii. Fizjoterapia Polska 2009; 9(1): 1-20. 2. Bara T, Synder M. Dziewięć lat doświadczeń stosowania fal wstrząsowych w leczeniu zaburzeń zrostu kości. Ortop Traumatol Rehab 2007; 9(3): 254-8. 3. Cacchio A, Giordano L, Colafarina O et al. Extracorporeal shock-wave therapy compared with surgery for hypertrophic longbone nonunions. J Bone Joint Surg Am 2009; 91(11): 2589-97. 4. Elster EA, Stojadinovic A, Forsberg J, Shawen S, Andersen RC, Schaden W. Extracorporeal shock wave therapy for nonunion of the tibia. J Orthop Trauma 2010; 24(3): 133-41. 5. Chuckpaiwong B, Berkson EM, Theodore GH. Extracorporeal shock wave for chronic proximal plantar fasciitis: 225 patients with results and outcome predictors. J Foot Ankle Surg 2009; 48(2): 148-55. 6. Gollwitzer H, Diehl P, von Korff A, Rahlfs VW, Gerdesmeyer L. Extracorporeal shock wave therapy for chronic painful heel syndrome: a prospective, double blind, randomized trial assessing the efficacy of a new electromagnetic shock wave device. J Foot Ankle Surg 2007; 46(5): 348-57. 7. Ozkut AT, Kilincoglu, Ozkan N.K, Eren A, Ertas M. Extracorporeal shock wave therapy in patients with lateral epicondylitis. Acta Orthop Traumatol Turc 2007; 41(3): 207-10. 8. Ozturan KE, Yucel I, Cakici H, Guven M, Sungur I. Autologous blood and Ccorticosteroid injection and extracorporeal shock wave therapy in the treatment of lateral epicondylitis. Orthopedics 2010; 33(2): 84-91. 9. Albert JD, Meadeb J, Guggenbuhl P et al. High-energy extracorporeal shock-wave therapy for calcifying tendinitis of the rotator cuff. J Bone Joint Surg Br 2007; 89-B(3): 335-41. 10. Hsu CJ, Wang DY, Tseng KF, Fong YC, Hsu HC, Jim YF . Extracorporeal shock wave therapy for calcifying tendinitis of the shoulder. J Shoulder Elbow Surg 2008; 17(1): 55-9. 11. Sabeti M, Dorotka R, Goll A, Gruber M, Schatz KD. A comparison of two different treatment with navigated extracorporeal shock-wave therapy for calcifying tendinitis – a randomized controlled trial. Wien Kiln Wochenschr 2007; 119(3-4): 124-8. 12. Moretti B, Garofalo R, Genco S, Patella V, Mouhsine E. Medium-energy shock wave therapy in the treatment of rotator cuff calcifying tendinitis. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc 2005; 13(5): 405-10. 13. Tornese D, Mattei E, Bandi M, Zerbi A, Quaglia A, Melegati G. Arm position during extracorporeal shock wave therapy for calcifying tendinitis of the shoulder: a randomized study. Clin Rehabil 2010; 25(8): 731-9. 14. Krasny C, Enenkel M, Aigner N, Wlk M, Landsiedl F. Ultrasound-guided needling combined with shock-wave therapy for the treatment of calcifying tendonitis of the shoulder. J Bone Joint Surg Br 2005; 87(4): 501-7. 15. Schofer MD, Hinrichs F, Peterlein CD, Arendt M, Schmitt J. High- versus low-energy extracorporeal shock wave therapy of rotator cuff tendinopathy: a prospective, randomized, controlled study. Acta Orthop Belg 2009; 75(4): 452-8. 16. Notarnicola A, Moretti L, Tafuri S, Forcignano M, Pesce V, Moretti B. Reduced local perfusion after shock wave therapy of rotator cuff tendinopathy. Ultrasound Med Biol 2011; 37(3): 417-25. 17. Zwerver J, Dekker F, Pepping GJ. Patient guided piezo-electric extracorporeal shockwave therapy as treatment for chronic severe patellar tendinopathy: a pilot study. J Back Musculoskelet Rehabil 2010; 23(3): 111-5. 18. Furia J.P. High-energy extracorporeal shock wave therapy as a treatment for chronic noninsertional Achilles tendinopathy. Am J Sport Med 2008; 36(3): 502-8. 19. Yalcin E, Keskin Akca A, Selcuk B, Kurtaran A, Akyuz M. Effects of extracorporal shock wave therapy on symptomatic Heel spurs: a correlation between clinical outcome and radiologic changes. Rheumatol Int 2012; 32(2): 343-7. 20. Marks W, Lasek J, Jackiewicz A, Witkowski Z, Stasiak M, Dawid S. New generation low-energy extracorporeal shock waves for the treatment of calcaneal spur – a double-blind randomized study. Kwart Ortop 2008; 2: 219-26. 21. Gerdesmeyer L, Frey C, Vester J et al. Radial extracorporeal shock wave therapy is safe and effective in the treatment of chronic recalcitrant plantar fasciitis. Am J Sport Med 2008; 36(11): 2100-9. 22. Rompe JD, Cacchio A, Weil L i wsp. Plantar fascia-specific stretching versus radial shock-wave therapy as initial treatment of plantar fasciopathy. J Bone Joint Surg Am 2010; 92(15): 2514-22. 23. Lohrer H, Nauck T, Dorn-Lange NV, Scholl J, Vester JC. Comparison of radial versus focused extracorporeal shock waves in plantar fasciitis using functional measures. Foot Ankle Int 2010; 31(1): 1-9. 24. Korabiewska I, Sipko H, Lewandowska M, Białoszewski D. Ocena skuteczności leczenia falą uderzeniową i terapią skojarzoną pacjentów z tzw. łokciem tenisisty. Acta Balneol 2010; 52(2): 76-83. 25. Gunduz R, Malas FU, Borman P, Kocaoglu S, Ozcakar L. Physical therapy, corticosteroid injection, and extracorporeal shock wave treatment in lateral epicondylitis: Clinical and ultrasonographical comparison. Clin Rheumatol 2012; DOI 10.1007/s10067012-1939-y. 26. Engebretsen K, Grotle M, Bautz-Holter E, Ekeberg OM, Juel NG, Brox JI. Supervised exercises compared with radial extracorporeal shock-wave therapy for subacromial shoulder pain: 1-year results of a single-blind randomized controlled trial. Phys Ther 2012; 91(1): 37-47. 27. Marks W, Lasek J, Jackiewicz A, Lisieska-Tyszko S, Gwoździewicz J, Stasiak M. Leczenie przewlekłych stanów zapalnych tkanek miękkich w okolicach struktur kostnych przy użyciu źródła zewnątrzustrojowych, niskoenergetycznych fal uderzeniowych nowej generacji – badanie prospektywne. Kwart Ortop 2005; 3: 216-21. 28. Avancini-Dobrovic V, Frlan-Vrgoc L, Stamenkovic D, Pavlovic I, Schnurrer-Luke Vrbanic T. Radial extracorporeal shock wave therapy in the treatment of shoulder calcific tendinitis. Coll Antropol 2011; 35 (Suppl 2): 221-5.

100

Aktualny stan wiedzy na temat zogniskowanej i radialnej fali uderzeniowej. Cz.1  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you