Page 1

ΚΔΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΚΟ΢ΣΡΑΣΙΩΣΙΚΑ ΢ΣΟΙΥΕΙΑ ΣΗ΢ ΚΤΠΡΟΤ Θέζη – Όρια -΄Εκηαζη - Πληθσζμός (΢ρεδηάγξακκα 1)

1. Η Κύπξνο είλαη ην ηξίην ζε κέγεζνο λεζί ηεο Μεζνγείνπ κεηά ηε ΢αξδελία θαη ηε ΢ηθειία. Έρεη έθηαζε 9.251 ηεηξαγσληθά ρηιηόκεηξα. Σν κέγηζην κήθνο ηεο από ην Αθξσηήξη Γξέπαλν πνπ βξίζθεηαη δπηηθά, έσο ηελ ηνπνζεζία ηνπ Απνζηόινπ Αλδξέα ζηα αλαηνιηθά, είλαη 240 ρηιηόκεηξα, ελώ ην κέγηζην πιάηνο από Βνξξά πξνο Νόην θηάλεη ηα 100 ρηιηόκεηξα. Βξίζθεηαη ζην ΒΑ άθξν ηεο αλαηνιηθήο ιεθάλεο ηεο Μεζνγείνπ θαη απέρεη 800 ρηιηόκεηξα από ηελ επεηξσηηθή Διιάδα. Σν πιεζηέζηεξν ζεκείν ζηα δπηηθά ηεο είλαη ηα λεζηά Ρόδνο θαη Κάξπαζνο ζε απόζηαζε 380 ρηιηνκέηξσλ. ΢ηα βόξεηα ηεο Κύπξνπ βξίζθεηαη ε Σνπξθία. Η απόζηαζε πνπ ρσξίδεη ηελ Κύπξν από ηε Μ.Αζία είλαη 75 ρηιηόκεηξα. ΢ηα αλαηνιηθά βξίζθεηαη ε ΢πξία ζε απόζηαζε 105 ρηιηνκέηξσλ θαη ζηα λόηηα ε Αίγππηνο ζε απόζηαζε 380 ρηιηνκέηξσλ. 2. Ο πιεζπζκόο ηεο Κύπξνπ, ζύκθσλα κε ηελ ηειεπηαία επίζεκε απνγξαθή ηνπ 2001 (01 Οθησβξίνπ), είλαη 703.529, ελώ ζύκθσλα κε ηελ επίζεκε απνγξαθή πνπ είρε γίλεη ην 1960, όηαλ ην λεζί απέθηεζε γηα πξώηε θνξά ηελ αλεμαξηεζία ηνπ, ν πιεζπζκόο αλεξρόηαλ ζηνπο 572.707 θαηνίθνπο. Από απηνύο νη 441.568 (71.1%) ήηαλ Διιελνθύπξηνη, νη 103.822 (18.1%) Σνπξθνθύπξηνη θαη νη 27.317 (4,8%) αλήθασ ζε δηάθνξεο κεηνλόηεηεο (Μαξσλίηεο, Αξκέληνη, Λαηίλνη). ΢ρεηηθά κε ηελ ύπαξμε απηώλ ησλ δηαθνξεηηθώλ θνηλνηήησλ, νθείινπκε λα ηνλίζνπκε όηη, παξά ηηο όπνηεο ζξεζθεπηηθέο ή άιιεο δηαθνξέο ηνπο, απνηεινύζαλ όιεο έλα εληαίν ζύλνιν θαη γηα πνιινύο αηώλεο θαηάθεξαλ λα ζπλππάξρνπλ εηξεληθά ζηνλ ηόπν ηνπο. Οη Σνπξθνθύπξηνη, νη νπνίνη απνηεινύλ ηε δεύηεξε, από απόςεσο πιεζπζκνύ, θνηλόηεηα ζην λεζί, παξνπζηάδνληαη γηα πξώηε θνξά ζηελ Κύπξν ην 1570 κε ηελ θαηάιεςε ηνπ λεζηνύ από ηελ Οζσκαληθή Απηνθξαηνξία θαη ύζηεξα από θηξκάλη ηνπ ΢ειίκ Β΄ πνπ δεηνύζε κεηαθίλεζε ηνπξθηθνύ πιεζπζκνύ ζηελ Κύπξν, γηα λα θαιύςεη ηηο εξεκσκέλεο πεξηνρέο πνπ είραλ δεκηνπξγεζεί εμ αηηίαο ηνπ πνιέκνπ. Όκσο απηή ε κεηαθνξά πιεζπζκνύ ζην λεζί απνζθνπνύζε θπξίσο ζηελ επηβνιή ηεο νζσκαληθήο ηδενινγίαο. Χζηόζν, ε κάδα απηή ησλ Σνπξθνθππξίσλ γξήγνξα δέρζεθε ηηο ληόπηεο επηδξάζεηο, απέθηεζε θππξηαθή λννηξνπία θαη απνηέιεζε κία εληειώο μερσξηζηή νληόηεηα, ε νπνία πνηέ δελ ηαύηηδε ηηο ηύρεο ηεο κε εθείλεο ησλ θαηαθηεηώλ. Οη Σνπξθνθύπξηνη, νη νπνίνη έβιεπαλ ηελ επηβίσζή ηνπο κέζα από ηελ αξκνληθή ζπκβίσζε κε ηνπο ληόπηνπο, δελ δνύζαλ ζε κηα θαζνξηζκέλε γεσγξαθηθή πεξηνρή, αιιά ήηαλ θαηαλεκεκέλνη ζε δηάθνξα κέξε. Καηά ηε δηάξθεηα κάιηζηα ηεο Σνπξθνθξαηίαο, ν πιεζπζκόο πέξα από ηελ ηνπηθή ηνπ απηνδηνίθεζε, πνπ είρε κόλν ζξεζθεπηηθό θαη γισζζηθό ραξαθηήξα, δελ ρσξηδόηαλ ζε θνηλόηεηεο εζληθέο. Όζνλ αθνξά ζηηο άιιεο κεηνλόηεηεο, νη Μαξσλίηεο αξηζκνύλ ζήκεξα πεξίπνπ 5.500 άηνκα. Οη Μαξσλίηεο, πνπ αθνινπζνύζαλ κία αίξεζε ηεο Ρσκαηνθαζνιηθήο


Κεθάιαην Α

2

εθθιεζίαο, ήξζαλ ζηελ Κύπξν ηνλ 8ν κ.Υ. αηώλα, δησγκέλνη από ηνπο Αβαζίηεο θαη από ρξηζηηαλνύο ηεο ΢πξίαο θαη ηεο Παιαηζηίλεο. Μεηά ηελ εηζβνιή, ηξεηο ρηιηάδεο Μαξσλίηεο εμαλαγθάζζεθαλ ζε θπγή, ελώ 550 πεξίπνπ άηνκα έκεηλαλ ζηα θαηερόκελα εδάθε. ΢ήκεξα νη Μαξσλίηεο είλαη δηαζθνξπηζκέλνη ζε όιν ην λεζί, πξνζπαζώληαο λα δηαηεξήζνπλ ηηο παξαδόζεηο ηνπο. Οη Αξκέληνη, νη νπνίνη ζηελ Κύπξν έρνπλ καθξά παξάδνζε, βξίζθνληαη ζην λεζί γηα πξώηε θνξά ηνλ 5ν κ.Υ. αηώλα. Η πξώηε αξκεληθή θνηλόηεηα ζα δεκηνπξγεζεί πνιύ αξγόηεξα, ην 578, νπόηε πνιινί Αξκέληνη έξρνληαη ζηελ Κύπξν, σο κηζζνθόξνη ηνπ Βπδαληηλνύ ζηξαηνύ. Σν 1335, κε ηελ θαηάιπζε ηνπ αξκεληθνύ θξάηνπο από ηνπο Αηγππηίνπο, πνιινί Αξκέληνη θαηέθπγαλ ζην λεζί κε απνηέιεζκα λα απμεζεί ε αξηζκεηηθή θαη ε νηθνλνκηθή ηνπο δύλακε. Μεηά από δησγκνύο πνπ ππέζηεζαλ ζηα επόκελα ρξόληα από ηνπο Σνύξθνπο, θαζώο θαη κεηαλαζηεύζεηο, νη Αξκέληνη πεξηνξίζηεθαλ ζήκεξα λα αξηζκνύλ πεξίπνπ ηα 2.000 άηνκα. Οη Λαηίλνη δελ μεπεξλνύλ ηα 1.100 άηνκα. Ήξζαλ ζην λεζί κεηά ηελ θαηάιεςε ηεο Κύπξνπ από ηνπο Φξάγθνπο. Με ηελ θαηάιεςε ηνπ λεζηνύ από ηνπο Σνύξθνπο, πνιινί Λαηίλνη ζθαγηάδνληαη, άιινη θεύγνπλ από ην λεζί θαη άιινη αζπάδνληαη ην Μσακεζαληζκό. Αξγόηεξα, ζηακαηνύλ νη δησγκνί θαη ε θνηλόηεηα αξρίδεη λα αλαπηύζζεηαη. Οη Λαηίλνη απνηεινύλ θπξίσο ζξεζθεπηηθή νκάδα πνπ πηνζέηεζε ηελ ειιεληθή γιώζζα θαη ηνλ θππξηαθό ηξόπν δσήο, αιιά είλαη θαζνιηθνί. Καηαιήγνληαο ζε έλα ζπκπέξαζκα, όζνλ αθνξά ζηε θπιεηηθή απηή ηδηνκνξθία, κπνξνύκε λα πνύκε όηη ε ακνηβαηόηεηα, ε ζπλεξγαζία θαη ε εκπηζηνζύλε κεηαμύ ησλ θαηνίθσλ ηνπ λεζηνύ είλαη ν κόλνο δξόκνο πνπ κπνξεί λα νδεγήζεη ζηελ πξόνδν θαη ηελ επεκεξία ηνπ ζπλόινπ ηνπ θππξηαθνύ ιανύ. Θρηζκεία-Γλώζζα-Σημαία-Πολίηεσμα 3. Θρηζκεία. Ο πνιπθπιεηηζκόο ηεο Κύπξνπ έρεη σο απνηέιεζκα ηελ ύπαξμε πνηθίισλ ζξεζθεπηηθώλ δνγκάησλ. Έηζη, πέξαλ ηεο Οξζνδνμίαο πνπ απνηειεί ηε ζξεζθεία ηνπ ειιελνθππξηαθνύ πιεζπζκνύ, ζπλαληάηαη ν Μσακεζαληζκόο, ζξεζθεπηηθό δόγκα ησλ Σνπξθνθππξίσλ, ν Μαξσληηηζκόο, κία αίξεζε ζηνπο θόιπνπο ηεο Ρσκαηνθαζνιηθήο Δθθιεζίαο, ε Αξκεληθή Οξζόδνμε Δθθιεζία θαη ηέινο ην θαζνιηθό δόγκα ησλ Λαηίλσλ πνπ αλήθνπλ ζην ηάγκα ησλ Φξαγθηζθαλώλ. 4. Γλώζζα. Δπίζεκε γιώζζα είλαη ε ειιεληθή. Οη ληόπηνη κηινύλ κηα δηάιεθην, ε νπνία εκπεξηέρεη ζαθή ζηνηρεία από θππξναξρατθέο ιέμεηο, αξραηνειιεληθέο, κεζαησληθέο από ηηο πεξηόδνπο ηεο θξαγθνθξαηίαο θαη βελεηνθξαηίαο θαη ιίγεο ηνπξθηθέο. Η ζπληξηπηηθή όκσο πιεηνςεθία ησλ ιέμεσλ ηνπ θππξηαθνύ ηδηώκαηνο είλαη ειιεληθέο, θάηη πνπ δείρλεη ηνπο άξξεθηνπο δεζκνύο ηνπ λεζηνύ κε ην κεηξνπνιηηηθό ειιεληζκό. 5. ΢ημαία. Η ζεκαία ηεο Κππξηαθήο Γεκνθξαηίαο ζεζπίζηεθε κε ηελ αλεμαξηεζία ηεο ην 1960.Παξνπζηάδεη ζε άζπξν θόλην ην λεζί ηεο Κύπξνπ κε βαζύ θίηξηλν ρξώκα θαη δπν δηαζηαπξνύκελα θιαδηά ειηάο πξάζηλνπ ρξώκαηνο θάησ από απηό.


Γεληθά γεσγξαθηθά θαη πνιηηηθνζηξαηησηηθά ζηνηρεία ηεο Κύπξνπ

3

6. Πολίηεσμα. Η Κύπξνο είλαη από ην 1960 αλεμάξηεηε θαη θπξίαξρε Γεκνθξαηία κε πξνεδξηθό ζύζηεκα δηαθπβέξλεζεο. Η εθηειεζηηθή εμνπζία αζθείηαη από ηνλ Πξόεδξν ηεο Γεκνθξαηίαο θαη ην Τπνπξγηθό ΢πκβνύιην, πνπ δηνξίδεη απηόο. Ο Πξόεδξνο ηεο Γεκνθξαηίαο εθιέγεηαη άκεζα από ην ιαό θαη έρεη πεληαεηή ζεηεία. Δθηόο από ηηο εθηειεζηηθέο αξκνδηόηεηεο, ν ΠηΓ έρεη ην δηθαίσκα αλαπνκπήο λόκσλ ή απνθάζεσλ ηεο Βνπιήο θαη νξηζηηθήο αξλεζηθπξίαο, όηαλ ηα λνκνζεηήκαηα αθνξνύλ ζέκαηα εμσηεξηθήο πνιηηηθήο, άκπλαο ή αζθάιεηαο. Σε λνκνζεηηθή εμνπζία αζθεί ε Κππξηαθή Βνπιή. Από ηηο 80 έδξεο ηεο, ηηο 56 δηεθδηθνύλ Διιελνθύπξηνη ππνςήθηνη, ελώ νη ππόινηπεο 24, πνπ αληηζηνηρνύλ ζηνπο Σνπξθνθύπξηνπο, παξακέλνπλ θελέο ιόγσ ηεο ππάξρνπζαο πνιηηηθήο θαηάζηαζεο. ΢ηε Βνπιή εθπξνζσπνύληαη επίζεο νη ζξεζθεπηηθέο νκάδεο ησλ Μαξσληηώλ, ησλ Λαηίλσλ θαη ησλ Αξκελίσλ κε έλαλ αληηπξόζσπν ε θαζεκηά. Ιζρύνλ εθινγηθό ζύζηεκα είλαη απηό ηεο απιήο αλαινγηθήο. Η απνλνκή ηεο δηθαηνζύλεο έρεη αλαηεζεί ζηελ αλεμάξηεηε δηθαζηηθή εμνπζία ηνπ λεζηνύ. Ορεογραθία-Υδαηογραθία-Κλίμα 7. Ορεογραθία. Η Κύπξνο κπνξεί γεληθά λα ππνδηαηξεζεί ζηηο εμήο κνξθνινγηθέο πεξηθέξεηεο: - Σν νξεηλό ζύκπιεγκα ηνπ Σξνόδνπο. - Σε βόξεηα νξνζεηξά ηνπ Πεληαδάθηπινπ. - Σελ θεληξηθή πεδηάδα. - Σε ινθώδε πεξηνρή γύξσ από ην Σξόνδνο. - Σηο παξάθηηεο πεξηνρέο. Σν ζύκπιεγκα ηνπ Σξνόδνπο θαηέρεη ην θεληξηθό θαη λνηηνδπηηθό ηκήκα ηνπ λεζηνύ. Απνηειείηαη από πνηθηιία πεηξσκάησλ θαη ζθεπάδεηαη από δάζε, θπξίσο κε πεύθα, αιιά θαη θππαξίζζηα, θέδξνπο θαη βειαληδηέο. Σν βνπλό νθείιεη ην όλνκά ηνπ ζηελ νκώλπκε ςειόηεξε θνξπθή ηνπ (1.952 κ.). Η νξνζεηξά ηνπ Πεληαδάθηπινπ θαηαιακβάλεη ην βόξεην ηκήκα ηνπ λεζηνύ. Ξεθηλά από ηα δπηηθά, από ην αθξσηήξην ηνπ Κνξκαθίηε, θαη ζπλερίδνληαο αλαηνιηθά θαηαιήγεη ζην αθξσηήξην ηνπ Απόζηνινπ Αλδξέα (ε νξνζεηξά ηεο Καξπαζίαο απνηειεί θπζηθή ζπλέρεηα ηνπ όξνπο). Ο γξαθηθόο Πεληαδάθηπινο παξνπζηάδεηαη μεξόο ζηε λόηηα πιεπξά ηνπ πξνο ηε Λεπθσζία, είλαη όκσο θαιπκκέλνο από ζάκλνπο θαη δέληξα ζηελ αληηθξηλή βόξεηα πιεπξά. Φειόηεξε θνξπθή ηνπ είλαη ην Κππαξηζόβνπλν (1.024 κ.). Η θεληξηθή πεδηάδα μεθηλά από ηνλ θόιπν ηεο Μόξθνπ θαη θαηαιήγεη 90 ρικ. αλαηνιηθά ζηνλ θόιπν ηεο Ακκνρώζηνπ. Σν θεληξηθό-αλαηνιηθό ηκήκα ηεο νλνκάδεηαη θαη Μεζανξία, αλ θαη ζπρλά ν όξνο ρξεζηκνπνηείηαη γηα ην ζύλνιν ηεο πεδηάδαο. Η ινθώδεο πεξηνρή πεξηβάιιεη ην Σξόνδνο μεθηλώληαο από ηελ επαξρία ηεο Λάξλαθαο, δηα κέζνπ ηεο Λεκεζνύ θαη κέρξη ηα βνξεηνδπηηθά ηεο Πάθνπ. Παξάθηηεο πεδηάδεο ζηελ Κύπξν δηαθξίλνπκε πέληε: - Σεο Κεξύλεηαο.


Κεθάιαην Α

4

- Σεο Λάξλαθαο. - Σεο Λεκεζνύ. - Σεο Πάθνπ. - Σεο Υξπζνρνύο. ΢ην βόξεην θαη δπηηθό ηκήκα ηνπ λεζηνύ απηέο θαιύπηνληαη από ειαηόδεληξα θαη ραξνππόδεληξα. Η θαιιηεξγήζηκε γε θαιύπηεη ην 47% πεξίπνπ ηνπ εδάθνπο, ελώ ηα δάζε πεξίπνπ ην 19%. Σα θππξηαθά αθξνγηάιηα, κήθνπο 782 ρικ., άιινηε ακκνπδεξά θαη άιινηε βξαρώδε, ραξαθηεξίδνληαη από ηα πνιπάξηζκα αθξσηήξηα, ηνπο θόιπνπο θαη ηνπο κηθξνύο όξκνπο πνπ ζρεκαηίδνπλ. 8. Τδαηογραθία. Η Κύπξνο αληηκεησπίδεη έιιεηςε επαξθώλ πδάηηλσλ πόξσλ εμαηηίαο ηεο κηθξήο έθηαζεο, ηνπ θιίκαηνο θαη ηεο εδαθηθήο ζύζηαζήο ηεο. ΢ην λεζί νπζηαζηηθά δελ ππάξρεη θαλέλαο πνηακόο, παξά κόλνλ ρείκαξξνη. Οη πεξηζζόηεξνη πεγάδνπλ από ην Σξόνδνο, κεγαιύηεξνο δε όισλ είλαη ν Πεδηαίνο, πνπ δηαζρίδεη ηε Λεπθσζία θαη εθβάιιεη ζηνλ θόιπν ηεο Ακκνρώζηνπ. ΢ηελ Κύπξν ζπλαληάκε ηξεηο θπζηθέο ιίκλεο. Δίλαη νη δύν αιπθέο ηεο Λάξλαθαο θαη ηεο Λεκεζνύ, θαζώο επίζεο θαη ε ιίκλε ηνπ Παξαιηκλίνπ. 9. Κλίμα. Η Κύπξνο έρεη κεζνγεηαθό θιίκα κε ραξαθηεξηζηηθά ηνπ ηνλ ήπην ρεηκώλα θαη ην δεζηό θαη μεξό θαινθαίξη. Σν 70% ηεο εηήζηαο βξνρόπησζεο εληνπίδεηαη ζηνπο κήλεο Ννέκβξην-Φεβξνπάξην. Οη θνξπθέο ηνπ Σξνόδνπο θαιύπηνληαη ην ρεηκώλα από ρηόληα, ζπάληα όκσο ζπκβαίλεη ην ίδην θαη ζηνλ Πεληαδάθηπιν. Σσγκοινωνίες-Μεηαθορές 10. Η Κύπξνο κε ηελ θαίξηα γεσγξαθηθή ζέζε πνπ θαηέρεη ζηελ αλαηνιηθή Μεζόγεην, κπνξεί λα ραξαθηεξηζζεί σο γέθπξα κεηαμύ Δπξώπεο, Αζίαο θαη Αθξηθήο. Οη θπβεξλήζεηο ηνπ λεζηνύ, εθκεηαιιεπόκελεο απηό ην θπζηθό πιενλέθηεκα, έρνπλ αλαδείμεη ηελ Κύπξν ζε δηεζλέο θέληξν κεηαθνξώλ (αεξνπνξηθώλ θαη ζαιαζζίσλ) θαη δηακεηαθνκηζηηθνύ εκπνξίνπ. Δπίζεο, έρνπλ αλαπηύμεη ππεξζύγρξνλεο ηειεπηθνηλσλίεο θαη πςειήο πνηόηεηαο ηαρπδξνκηθέο ππεξεζίεο. 11. Οδικό δίκησο. Η λήζνο δηαζέηεη αλεπηπγκέλν νδηθό δίθηπν ζηηο ειεύζεξεο πεξηνρέο. Βαζηθέο νδηθέο αξηεξίεο απνηεινύλ νη απηνθηλεηόδξνκνη Λεπθσζίαο – Λεκεζνύ – Πάθνπ, Λεπθσζίαο – Λάξλαθαο – Λεκεζνύ θαη Λεπθσζίαο – Λάξλαθαο Παξαιηκλίνπ. Ο εθζπγρξνληζκόο ησλ δξόκσλ απηώλ έρεη νινθιεξσζεί θαη δηαζέηνπλ ηέζζεξηο ισξίδεο θπθινθνξίαο θαη είλαη απαιιαγκέλνη από ηζόπεδνπο θόκβνπο. 12. Εναέριες μεηαθορές. Η ηνπξθηθή εηζβνιή επέθεξε ηελ αδξαλνπνίεζε ηνπ αεξνδξνκίνπ ηεο Λεπθσζίαο θαη νπηζζνδξόκεζε ζεκαληηθά ηηο αεξνπνξηθέο ζπγθνηλσλίεο ηνπ λεζηνύ. Σν λέν αεξνδξόκην ηεο Λάξλαθαο, πνπ θαηαζθεπάζηεθε σο ιύζε αλάγθεο, άξρηζε λα ιεηηνπξγεί ην Φεβξνπάξην ηνπ 1975. Από ηόηε επεθηάζεθε θαη εμνπιίζηεθε ώζηε ζήκεξα λα ζεσξείηαη ζύγρξνλν αεξνδξόκην. Σν 1983 άξρηζε λα ιεηηνπξγεί θαη ην Γηεζλέο Αεξνδξόκην Πάθνπ. Σα δύν αεξνδξόκηα εμππεξεηνύλ


Γεληθά γεσγξαθηθά θαη πνιηηηθνζηξαηησηηθά ζηνηρεία ηεο Κύπξνπ

5

πνιύ ηθαλνπνηεηηθά ην θππξηαθό θνηλό θαη ηα δπν πεξίπνπ εθαηνκκύξηα ηνπξίζηεο πνπ δέρεηαη θάζε ρξόλν ην λεζί. 13. Θαλάζζιες μεηαθορές. Σν λεζί δηαζέηεη ζύγρξνλα ιηκάληα, πνπ πξνζθέξνπλ εμαίξεηεο ιηκεληθέο ππεξεζίεο θαη εμππεξεηνύλ απνηειεζκαηηθά ην δηεζλέο εκπόξην ηεο Κύπξνπ θαη ην επηβαηηθό θνηλό. ΢εκαληηθόηεξεο ιηκεληθέο εγθαηαζηάζεηο ηνπ λεζηνύ είλαη: - Σα κεγάια θαη πνιιαπιήο ρξήζεο ιηκάληα ηεο Λεκεζνύ θαη ηεο Λάξλαθαο. - Σν βηνκεραληθό ιηκάλη ηνπ Βαζηιηθνύ. - Οη ηξεηο εηδηθνί ιηκεληθνί ζηαζκνί πεηξειαηνεηδώλ ζηε Λάξλαθα, ηε Γεθέιεηα θαη ηε Μνλή. Σν θππξηαθό λενιόγην έρεη ζηε δύλακή ηνπ εγγεγξακκέλα πάλσ από 2.500 πινία, έηζη ώζηε ε Κύπξνο λα θαηαιακβάλεη κία από ηηο πξώηεο ζέζεηο ζηε δηεζλή λαπζηπινΐα. 14. Σατσδρομικές σπηρεζίες - Σηλεπικοινωνίες. Η Κύπξνο δηαζέηεη αλεπηπγκέλεο ηαρπδξνκηθέο ππεξεζίεο θαη ππεξζύγρξνλεο ηειεπηθνηλσλίεο. Δπηπιένλ εθκεηαιιεπόκελε, ηε ζηξαηεγηθή ηεο ζέζε, έρεη θαηαθέξεη λα ζεσξείηαη ζεκαληηθόο θόκβνο ζηνλ ηνκέα ησλ ηειεπηθνηλσληώλ γηα ηελ αλαηνιηθή Μεζόγεην. Οικονομία 15. ΢ήκεξα ε Κύπξνο απνηειεί κία από ηηο πην επηηπρεκέλεο θαη αλαπηπζζόκελεο ρώξεο θαη ζπκπεξηιακβάλεηαη αλάκεζα ζηα θξάηε κε πςειό θαηά θεθαιήλ εηζόδεκα. Καηά ηελ πεξίνδν ηεο Αγγινθξαηίαο, ε Κύπξνο ήηαλ κηα νηθνλνκηθά θαζπζηεξεκέλε ρώξα. Η δεκηνπξγία κεραληζκνύ πξνγξακκαηηζκνύ κεηά ηελ αλεμαξηεζία ηνπ λεζηνύ απνηέιεζε ηνλ θύξην κνριό ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο. Η θπβέξλεζε έρνληαο λα αληηκεησπίζεη σο δεδνκέλν ην κηθξό κέγεζνο ηεο νηθνλνκίαο, ηελ έιιεηςε θπζηθνύ πινύηνπ θαη πξώησλ πιώλ, ηελ έιιεηςε ππνδνκήο ζε νδηθά δίθηπα θαη ηειεπηθνηλσλίεο, ηελ θαηάξξεπζε ηνπ θξάηνπο πξόλνηαο θαη ηε καδηθή κεηαλάζηεπζε κε εθξνή θεθαιαίσλ ζην εμσηεξηθό, ρξεηάζηεθε λα εθαξκόζεη κηα αλαπηπμηαθή ζηξαηεγηθή πνπ λα αληαπνθξίλεηαη ζηηο ζπγθεθξηκέλεο απηέο ζπλζήθεο. Έηζη άξρηζαλ λα εθαξκόδνληαη ηα πεληαεηή ζρέδηα αλάπηπμεο, ζέηνληαο έλα εθηελέο πξόγξακκα έξγσλ ππνδνκήο. Δπίζεο, αλαπηύρζεθε κε γνξγνύο ξπζκνύο ην εκπόξην, ν ηνπξηζκόο θαη νη ππεξεζίεο, ελώ κεηώζεθε ε κεηαλάζηεπζε θαη εμαιείθζεθε ε αλεξγία. Βέβαηα, ην νηθνλνκηθό απηό «ζαύκα» ηεο Κύπξνπ – όπσο έρεη ραξαθηεξηζηεί νθείιεηαη θαηά κεγάιν κέξνο ζε αζηαζείο θαη πνιιέο θνξέο κε πγηείο παξάγνληεο, πνπ ελίζρπζαλ ηελ εμάξηεζε ηεο θππξηαθήο νηθνλνκίαο από θέληξα ηνπ εμσηεξηθνύ. Σα επηηεύγκαηα απηά ηεο θππξηαθήο νηθνλνκίαο είραλ επλντθέο επηπηώζεηο θαη ζηελ άλνδν ηνπ βηνηηθνύ επηπέδνπ ηνπ ιανύ. Η θπβέξλεζε βαζίζηεθε ζηνλ ηδησηηθό ηνκέα, δίλνληαο ηηο γεληθόηεξεο θαηεπζπληήξηεο γξακκέο, ελώ ν ηνπξηζκόο απνηέιεζε ηε ζεκαληηθόηεξε πεγή εηζξνήο μέλνπ ζπλαιιάγκαηνο. Γεληθά, ε θππξηαθή νηθνλνκία


6

Κεθάιαην Α

πξαγκαηνπνίεζε ζηαζεξή πξόνδν ζε όινπο ηνπο ηνκείο ηεο θνηλσληθήο θαη επηρεηξεκαηηθήο δξαζηεξηόηεηαο. 16. Η ηνπξθηθή εηζβνιή θαη ε θαηνρή ηνπ βνξείνπ ηκήκαηνο ηνπ λεζηνύ ην 1974, απνηέιεζε πξνζσξηλή ηξνρνπέδε ζηελ νηθνλνκηθή απηή αλάπηπμε. Η νηθνλνκία απεηιήζεθε ζνβαξά από ηνλ βίαην εθηνπηζκό κεγάινπ πιεζπζκνύ πξνο ηα λόηηα, πνπ αθήλνληαο πίζσ ηνπο εξγαζία θαη πεξηνπζία, επηβάξπλαλ ηελ νηθνλνκία ηνπ θξάηνπο, κε απνηέιεζκα ηα δεκόζηα έζνδα λα ζεκεηώλνπλ κείσζε. Δπίζεο, ε καδηθή αλεξγία πνπ έθηαζε ην 30% ζε ζπλδπαζκό κε ηελ ππναπαζρόιεζε άξρηζε λα παίξλεη ηεξάζηηεο δηαζηάζεηο. Η απόηνκε απηή κείσζε ηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηόηεηαο είρε σο απνηέιεζκα ηε κείσζε ησλ απνηακηεύζεσλ, ηνλ πεξηνξηζκό ησλ ρξεκαηνδνηήζεσλ θαη ηελ αύμεζε ηεο εμάξηεζεο ηεο νηθνλνκίαο από ηνλ εμσηεξηθό δαλεηζκό. Δπηπιένλ, κε ηελ ηνπξθηθή εηζβνιή ράζεθε ην πην πινύζην ηκήκα ηεο Κύπξνπ ζε παξαγσγηθνύο πόξνπο, ελώ, ιόγσ ηεο πνιηηηθήο αβεβαηόηεηαο πνπ αθνινύζεζε, ππήξμε θαη ζεκαληηθή εθξνή θεθαιαίσλ. ΢ηόρνο ινηπόλ ησλ θπβεξλήζεσλ θαη’ αξρήλ ήηαλ ε αληηκεηώπηζε ησλ πξνβιεκάησλ πνπ δεκηνύξγεζε ε ηνπξθηθή εηζβνιή. Δπηβαιιόηαλ ε ξηδηθή αλαπξνζαξκνγή ηνπ ζρεδίνπ αλάπηπμεο. Η Κύπξνο κπόξεζε κε ηε ζπλεξγαζία θξάηνπο θαη ιανύ λα μεπεξάζεη ηηο δπζκελείο επηπηώζεηο ηεο εηζβνιήο θαη λα επηηύρεη πνιύ πςεινύο ξπζκνύο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο. Η ζσζηή δεκνζηνλνκηθή πνιηηηθή, ε δεκηνπξγία ηνπ θαηάιιεινπ θιίκαηνο εκπηζηνζύλεο από ην θξάηνο, ε εξγαηηθόηεηα θαη ε απηαπάξλεζε ηνπ θππξηαθνύ ιανύ, απνηέιεζαλ ην ππόβαζξν ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο. Αιιά θαη ζηνλ θνηλσληθό ηνκέα ζεκεηώζεθαλ επηηεύγκαηα. ΢ήκεξα ζρεδόλ ην 50% ησλ δαπαλώλ πξννξίδεηαη γηα ηηο θνηλσληθέο ππεξεζίεο, ηελ παηδεία, ηελ πγεία θαη ηελ θνηλσληθή αζθάιεηα. 17. Σοσριζμός. Βαζηθόο κνριόο αλάπηπμεο γηα ηε Γεκνθξαηία ηεο Κύπξνπ είλαη ν ηνπξηζκόο. Μεηά ην ζνβαξό πιήγκα πνπ δέρζεθε κε ηελ εηζβνιή, ζνβαξέο πξνζπάζεηεο επέθεξαλ ηελ αλαδσνγόλεζε ζηνλ ηνκέα ηεο ηνπξηζηηθήο βηνκεραλίαο, ε νπνία απνδίδεη πςειά θέξδε ζηε θππξηαθή νηθνλνκία. Χζηόζν, ε ηνπξηζηηθή αλάπηπμε ζηελ Κύπξν είρε θαη δπζκελείο πεξηβαιινληνινγηθέο επηπηώζεηο, ελώ επέηεηλε θαη ην δηαξζξσηηθό πξόβιεκα ηεο νηθνλνκίαο. Γη’ απηό ζηόρν απνηειεί πιένλ ν έιεγρνο ηεο ηνπξηζηηθήο αλάπηπμεο θαη ε αλαβάζκηζε ησλ πξνζθεξόκελσλ ππεξεζηώλ κε απώηεξν ζθνπό ηελ πξνζέιθπζε ηνπξηζηώλ πςειήο εηζνδεκαηηθήο ηάμεσο. Δπίζεο, έκθαζε δίλεηαη ζηνλ απζηεξό έιεγρν ηεο αλέγεξζεο λέσλ ηνπξηζηηθώλ εγθαηαζηάζεσλ θαη ζηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. 18. Αγροηική οικονομία. Η έθηαζε ηεο θαιιηεξγήζηκεο γεο ηεο Κύπξνπ απνηειεί ην 46,8% ηεο ζπλνιηθήο έθηαζεο ηνπ λεζηνύ. Από απηή ηελ έθηαζε ην 23% αξδεύεηαη θαηά θάπνην ηξόπν, δειαδή 10% αξδεύεηαη νιόθιεξν ην ρξόλν, ελώ ζε ρξόλν ζπλεζηζκέλσλ βξνρνπηώζεσλ, έθηαζε 13% αξδεύεηαη από ηα όκβξηα λεξά. Σα θπξηόηεξα πξντόληα ζηηο πεδηάδεο είλαη δεκεηξηαθά (ζηηάξη, θξηζάξη), ιαραληθά, παηάηεο θαη εζπεξηδνεηδή. Η ειηά επδνθηκεί θπξίσο ζηηο παξάθηηεο


Γεληθά γεσγξαθηθά θαη πνιηηηθνζηξαηησηηθά ζηνηρεία ηεο Κύπξνπ

7

πεξηνρέο, ελώ ηα ακπέιηα ζηηο λόηηεο θαη δπηηθέο πιαγηέο ηνπ Σξνόδνπο. Δπίζεο, θπιινβόια θαξπνθόξα δέληξα επδνθηκνύλ ζηηο εύθνξεο θνηιάδεο. Σα ζπνπδαηόηεξα πξνο εμαγσγή πξντόληα είλαη ηα εζπεξηδνεηδή, νη παηάηεο θαη ηα ζηαθύιηα. Δπίζεο, εμάγνληαη θαξόηα, θξνύηα θαη ιαραληθά. Η θηελνηξνθηθή παξαγσγή απνηειεί έλα ζεκαληηθό ηνκέα ηεο θππξηαθήο γεσξγίαο. Κύξηνη ηνκείο είλαη ε αγειαδνηξνθία, ε αηγνπξνβαηνηξνθία, ε ρνηξνηξνθία θαη ε πηελνηξνθία. 19. Σραπεζικό ζύζηημα. Η Κύπξνο δηαζέηεη αλεπηπγκέλν ηξαπεδηθό ζύζηεκα βάζε ηνπ νπνίνπ απνηειεί ε Κεληξηθή Σξάπεδα. Απηή έρεη ην απνθιεηζηηθό δηθαίσκα έθδνζεο ραξηνλνκηζκάησλ θαη θεξκάησλ, θαζώο θαη ηελ επζύλε ηνπ ειέγρνπ ζπλαιιάγκαηνο. Μεηά ηελ ηνπξθηθή εηζβνιή, ηνπξθνθππξηαθέο εκπνξηθέο ηξάπεδεο ζηακάηεζαλ λα βξίζθνληαη ππό ηνλ έιεγρν ηεο Κεληξηθήο Σξάπεδαο. Πέξα από ηηο θππξηαθέο ηξάπεδεο, ε Κύπξνο απνηειεί θέληξν ππεξάθηησλ δξαζηεξηνηήησλ. Σξηάληα μέλεο ηξάπεδεο ιεηηνπξγνύλ ζηελ Κύπξν, ελώ άιιεο νθηώ έρνπλ γξαθεία αληηπξνζώπεπζεο. Σα ηειεπηαία ρξόληα ε θπβέξλεζε θάλεη έληνλεο πξνζπάζεηεο θηιειεπζεξνπνίεζεο ηνπ νηθνλνκηθνύ ηνκέα, πξνθεηκέλνπ λα ελαξκνληζηεί κε ηα ηζρύνληα ζηελ Δπξσπατθή Έλσζε. Σν επίζεκν λόκηζκα ηεο ρώξαο ήηαλ κέρξη θαη ην 2007 ε θππξηαθή ιίξα (£), ε νπνία ππνδηαηξείην ζε 100 ζεληο (¢). Τπήξραλ ραξηνλνκίζκαηα ησλ 20, 10, 5 ιηξώλ θαη 1 ιίξαο. Δπίζεο, ππήξραλ θέξκαηα ησλ 50, 20, 10, 5, 2 θαη 1 ζελη. Από ηελ 19 Ινπλίνπ 1992 ε θππξηαθή ιίξα ήηαλ ζπλδεδεκέλε κε ην ECU. Από ην 2008 επίζεκν λόκηζκν ηεο ρώξαο είλαη ην επξώ (€). Διεθνής Παροσζία – Στέζεις με Ε.Ε. 20. Διεθνής Παροσζία. Η Κππξηαθή Γεκνθξαηία εθπξνζσπείηαη ζε πιήζνο δηεζλώλ νξγαληζκώλ, θπξηόηεξνη από ηνπο νπνίνπο είλαη: - Ο Οξγαληζκόο Ηλσκέλσλ Δζλώλ (Ο.Η.Δ.). Η Κύπξνο έγηλε δεθηή ζηηο 20 ΢επηεκβξίνπ 1960. Έθηνηε ν Οξγαληζκόο έρεη παίμεη ζεκαληηθό ξόιν ζηα πνιηηηθά ηεθηαηλόκελα ηνπ λεζηνύ, θπξίσο κέζσ ησλ ςεθηζκάησλ ηνπ ΢πκβνπιίνπ Αζθαιείαο, θαζώο θαη κε ηελ παξνπζία από ην 1964 ηεο Δηξελεπηηθήο Γύλακεο Κύπξνπ (UNFICYP). - Η Κνηλνπνιηηεία (πξώελ «Βξεηαληθή Κνηλνπνιηηεία»), έλσζε 54 αλεμαξηήησλ θαη θπξίαξρσλ θξαηώλ, πνπ όιεο ήηαλ παιηέο απνηθίεο ηεο Μεγάιεο Βξεηαλίαο. - Σν ΢πκβνύιην ηεο Δπξώπεο. Η Κύπξνο έγηλε κέινο ηνπ ην 1961. - Σν θίλεκα ησλ Αδεζκεύησλ. Η Κύπξνο εληάρζεθε από πνιύ λσξίο ζηηο ιεγόκελεο «Αδέζκεπηεο Υώξεο» θαη ν Αξρηεπίζθνπνο Μαθάξηνο έπαημε ελεξγό ξόιν ζηα πξώηα ρξόληα ηνπ θηλήκαηνο. Δπίζεο, ε Κππξηαθή Γεκνθξαηία είλαη ζπλδεδεκέλε κε πνιινύο άιινπο νξγαληζκνύο, παξαθιάδηα ηνπ Οηθνλνκηθνύ θαη Κνηλσληθνύ ΢πκβνπιίνπ ηνπ Ο.Η.Δ. 21. ΢τέζεις με Ε.Ε. Ο επξσπατθόο πξνζαλαηνιηζκόο ηεο Κππξηαθήο Γεκνθξαηίαο απνηειεί έλαλ από ηνπο ζηαζεξόηεξνπο άμνλεο ηεο εμσηεξηθήο πνιηηηθήο ηεο.


Κεθάιαην Α

8

Σνλ Ινύλην ηνπ 1993, ε Δπξσπατθή Δπηηξνπή γλσκνδόηεζε ζεηηθά ζην αίηεκα ηεο Κύπξνπ γηα εηζδνρή ζηελ Δπξσπατθή Έλσζε. Σν Μάξηην ηνπ 1995, ην ΢πκβνύιην Τπνπξγώλ θαζόξηζε ηελ έλαξμε ησλ εληαμηαθώλ δηαπξαγκαηεύζεσλ κε ηελ Κύπξν γηα έμη κήλεο κεηά ηελ νινθιήξσζε ηεο Γηαθπβεξλεηηθήο Γηάζθεςεο. ΢εκαληηθή ππήξμε θαη ε απόθαζε ηνπ ΢πκβνπιίνπ Κνξπθήο ζην Διζίλθη, ην Γεθέκβξην ηνπ 1999, ζύκθσλα κε ηελ νπνία, ε πξννπηηθή έληαμεο ηεο Κύπξνπ ζηελ Δ.Δ. απνζπλδέεηαη από ηελ επίιπζε ηνπ Κππξηαθνύ πξνβιήκαηνο. Από ην 1994 ζπλεζηήζεζαλ νκάδεο εξγαζίαο, πνπ επεμεξγάδνληαλ ηα απαξαίηεηα κέηξα γηα ηελ νκαιή πξνζαξκνγή ηεο Κύπξνπ ζηνπο θαλόλεο θαη ηα δεδνκέλα ηεο Έλσζεο. Σν 2004 ε Κύπξνο θαηέζηε πιήξεο κέινο ηεο Δ.Δ. θαη από ην 2008 εληάρζεθε θαη ζηελ Ο.Ν.Δ. ΢ήκεξα ε Κύπξνο, έρνληαο σο βάζε ηελ νηθνλνκία ηεο αγνξάο, θαηόξζσζε ηε ζύγθιηζε ηεο νηθνλνκίαο ηεο κε ηα θξηηήξηα ηνπ θνηλνηηθνύ θεθηεκέλνπ θαη ηε ζεζκηθή ελαξκόληζή ηεο κε ηελ Δ.Δ. Ένοπλες Δσνάμεις 22. Δσναμικό. Η άκπλα ηνπ λεζηνύ απνηειεί αλαγθαίν όξν επηβίσζήο ηνπ, όπσο απέδεημε ε θαηαζηξνθηθή πεξηπέηεηα ηνπ 1974. Η κεγάιε αληζνξξνπία κεηαμύ ησλ δπλάκεσλ ηνπ ειεύζεξνπ ηκήκαηνο ηεο Κύπξνπ θαη ησλ θαηνρηθώλ ζηξαηεπκάησλ νδήγεζε ηηο θππξηαθέο θπβεξλήζεηο ζην δξόκν ηεο ζηαδηαθήο αλαβάζκηζεο ηεο ακπληηθήο δπλαηόηεηαο ηεο λήζνπ. Πξάγκαηη, από ην ηέινο ηεο δεθαεηίαο ηνπ ’80, ε ακπληηθή ζσξάθηζε ηεο ειεύζεξεο Κύπξνπ έρεη βειηησζεί ζε ζεκαληηθό βαζκό θαη ε Δζληθή Φξνπξά απνηειεί πιένλ ππνινγίζηκν παξάγνληα απνηξνπήο. Η Δζληθή Φξνπξά έρεη αμηόινγν αλζξώπηλν δπλακηθό θαη δπλακηθό αξκάησλ κάρεο, πνπ ηζνξξνπεί θαηά θάπνην ηξόπν ηηο ζεκαληηθέο ζε άξκαηα δπλάκεηο ηνπ ηνπξθηθνύ ζηξαηνύ ζην θαηερόκελν ηκήκα. Οη θππξηαθέο δπλάκεηο πζηεξνύλ όκσο ζηελ Αεξνπνξία θαη ην Ναπηηθό.

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ  

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you