Page 1

บทที่ ๒ สาระสำคัญของโครงการลานบุญ ลานปัญญา ความสำคัญของโครงการ การพั ฒ นาประเทศจากอดี ต กระทั่ ง ปั จ จุ บั น ปรากฏให้ เ ห็ นเป็ น ที่ ประจั ก ษ์ ว่ า มุ่ ง เน้ น พั ฒ นาเศรษฐกิ จ เพี ย งต้ อ งการสร้ า งความเข้ ม แข็ ง ทางเศรษฐกิจเพื่อยกระดับประเทศ โดยพัฒนาสร้างความเจริญทางวัตถุและ สิ่งอำนวยความสะดวกสบายแก่ประชาชนเป็นหลัก ซึ่งผลของการพัฒนาได้ เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของคนและสังคมไทยที่เป็นสังคมสงบสุขร่มเย็นไม่หลงใหล ในวัตถุนิยมและบริโภคนิยม กลายเป็นสังคมที่ขาดระเบียบวินัย มีการแก่งแย่ง ชิงดีชิงเด่น แตกแยก ขาดความสามัคคี ฟุ่มเฟือย ห่างไกลศีลธรรม เป็นเหตุให้ สถาบันครอบครัวและสังคมล่มสลาย เด็กและเยาวชนขาดภูมิคุ้มกันทางจิตใจ เหล่านี้เป็นบริบทสังคมที่ ได้มาจากการพัฒนา คือ ความเติบโตทางเศรษฐกิจ

การเงินและรายได้ประชาชาติ ที่ต้องแลกกับการสูญสิ้นอัตลักษณ์ของสังคมไทย ไปอย่างไม่มีทางหวนกลับคืน ทั้ง ๆ ที่ทิศทางการพัฒนาก็มิได้เป็นไปอย่างยั่งยืน และไม่สามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนในทุก ๆ ด้าน ประกอบ กั บ การมุ่ ง เน้ น ให้ ค วามสำคั ญ เฉพาะสื่ อ และเทคโนโลยี เพื่ อ ต้ อ งการความ ก้าวหน้าที่ทันโลกปัจจุบันในทุกรูปแบบ การมุ่งสร้างความมั่นคงทางด้านเศรษฐกิจ ของประเทศเป็นหลักนั้น เป็นการพัฒนาประเทศที่ขาดความสมดุล ที่ละเลย การพัฒนาด้านจิตใจ ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องมีควบคู่กันไปในการเสริมสร้างและ รักษาดุลยภาพพฤติกรรมและวิถีการดำรงชีวิตของคนในสังคมด้วย “ค่านิยม คุ ณ ธรรม มี จ ริ ย ธรรมอย่ า งมั่ น คงและยั่ ง ยื น ” ดั ง เช่ น สั ง คมไทยในอดี ต



แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓


ที่ เ น้ น การพั ฒ นาจิ ต ใจเพื่ อ เสริ ม สร้ า งคุ ณ ธรรมและจริ ย ธรรม ได้ เ ปลี่ ย นไป เป็ น การส่ ง เสริ ม ให้ เ กิ ด พฤติ ก รรมและค่ า นิ ย ม “สั ง คมบริ โ ภคนิ ย มและ วั ต ถุ นิ ย ม” ซึ่ ง ส่ ง ผลกระทบต่ อ คุ ณ ภาพชี วิ ต ของคนในชาติ เป็ น เหตุ แ ละ ต้ น กำเนิ ด ของปั ญ หาในสั ง คมปั จ จุ บั น จำเป็ น อย่ า งยิ่ ง ที่ จ ะต้ อ งพิ จ ารณา ดำเนินการแก้ ไขและเยียวยาอย่างเร่งด่วนในการปรับเปลี่ยนบริบทการพัฒนา ประเทศจากการมุ่งเน้นแข่งขันด้านเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว ให้มีการพัฒนา ที่ มุ่ ง เน้ น การพั ฒ นาจิ ต ใจควบคู่ กั น ไปอย่ า งต่ อ เนื่ อ ง โดยอาศั ย มิ ติ ศ าสนา นำศี ล ธรรมกลั บ คื น สู่ สั ง คมเพื่ อ ปรั บ เปลี่ ย นและสร้ า งค่ า นิ ย มคุ ณ ธรรมและ จริ ย ธรรม อั น เป็ น ค่ า นิ ย มที่ ดี ง ามของสั ง คมไทยในอดี ต ที่ เ กื้ อ กู ล กั น ระหว่ า ง บ้าน วัด โรงเรียน สร้างปฏิสัมพันธ์นำหลักธรรมทางศาสนาไปสู่การปฏิบัติ ในชีวิตประจำวัน เกิดภูมิคุ้มกันทางสังคมที่ดี ทำให้คนในสังคมไทยยึดมั่นใน คุณธรรมจริยธรรม ควรจะต้องยึดถือเป็นเป้าหมายหลักในการพัฒนามุ่งเน้น จิตใจคน ให้มีการพัฒนาคุณธรรมนำความรู้ ควบคู่กับการพัฒนาการเรียนรู้เพื่อ สร้างปัญญาให้แก่คนทุกกลุ่มทุกวัย การพัฒนาด้วยกระบวนการดังกล่าวแล้ว จะเป็นการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนตลอดไป จากความพยายามของหน่วยงานภาครัฐ/ภาคเอกชนและรัฐบาล ทุกยุคทุกสมัยได้กำหนดนโยบายผลักดันโครงการต่าง ๆ เพื่อปรับสภาพวิถีชีวิต ของประชาชน ให้ มี ค วามเป็ น อยู่ ที่ ดี ต ามหลั ก ปรั ช ญาเศรษฐกิ จ พอเพี ย ง ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานให้แก่ปวงชนชาวไทยไปใช้ ใน การสร้างกิจกรรม แต่สิ่งที่ ได้ดำเนินการไปแล้วน่าจะยังไม่สามารถบรรลุผล สำเร็จ ทั้งนี้ เนื่องจากหน่วยงานภาครัฐที่ทำหน้าที่สนับสนุนและส่งเสริมเหล่า นั้นต่างก็มุ่งเน้นเสนอแนะและชี้นำให้ประชาชนนำไปใช้กับกระบวนการบริหาร จัดการที่ดีเพื่อการเกษตรกรรมตามวิถีพอเพียง โดยวิธีดังกล่าวปรากฏเป็น ที่ประจักษ์ชัดแล้วว่าประโยชน์ที่ ได้รับและผลสำเร็จที่เกิดขึ้นมีอยู่ ในเฉพาะกลุ่ม ของประชาชนมีที่ดินเป็นของตนเองหรือสามารถหาที่ดินทำมาหากินได้เท่านั้น แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓




และก็ เ ป็ น เพี ย งประชาชนส่ ว นน้ อ ยของประเทศแต่ ป ระชาชนส่ ว นใหญ่ ข อง ประเทศไม่มีที่ดินทำกินก็ ไม่สามารถนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ ใช้ ให้เกิดประโยชน์แก่ตนเองและประเทศชาติได้แต่อย่างใด การชี้แนะและสร้าง กิจกรรมหรือโครงการตัวอย่างนำร่องของหน่วยงานภาครัฐที่จัดทำขึ้น จึงไม่ ได้ ตอบสนองความต้องการของประชาชนส่วนใหญ่เหล่านี้ที่ ไม่สามารถเรียนรู้และ จะเข้าใจนำไปใช้ปฏิบัติในชีวิตประจำวันได้อย่างเป็นรูปธรรม เหตุมาจากการ ขาดองค์ประกอบหลักของประชาชนที่จะนำไปใช้ คือ ไม่มีที่ดินทำกินมาใช้ทำ กิจกรรม โดยหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงน่าจะเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการดำรง ชีวิตประจำวันของประชาชน รัฐและหน่วยงานภาครัฐจะต้องทำความเข้าใจใน หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงให้ถ่องแท้ แล้วจึงนำไปขยายผลในการสนับสนุน ส่งเสริมให้ประชาชนมีวิธีคิด วิธีการสืบค้นภูมิรู้/ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิธรรม และสิ่ ง แวดล้ อ มที่ มี อ ยู่ น ำไปสู่ ก ารปฏิ บั ติ ใ นแต่ ล ะชุ ม ชนด้ ว ยวิ ถี พ อเพี ย ง อย่างยั่งยืน ดังนั้น การที่รัฐบาลได้ ให้ความสำคัญและต้องการพลิกฟื้นนำคุณค่า ของวัดหรือศาสนสถานสร้างมูลค่าเพิ่ม ด้วยนโยบายที่จะทำพื้นที่จัดกิจกรรม “ลานบุญ ลานปัญญา” โดยปรับสภาพศาสนสถานปัจจุบันให้เป็นศูนย์กลาง ระดมคนในชุมชนสร้างกิจกรรมสร้างสรรค์ของชุมชน โดยชุมชนและเพื่อชุมชน อาศัยวิกฤติเศรษฐกิจและสังคมโลกที่ทุกภูมิภาคประสบปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำ เกิดผลกระทบอย่างรุนแรงต่อประเทศไทยอย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยง ซึ่งรัฐบาลได้ พยายามคิดค้นแสวงหาแนวทางแก้ ไขให้ประเทศผ่านพ้นสภาวะวิกฤติเศรษฐกิจ ครั้งนี้ ด้วยวิธีการกระจายเม็ดเงินลงทุนโครงการต่าง ๆ ทั่วประเทศเพื่อกระตุ้น เศรษฐกิจตามนโยบายของนายกรัฐมนตรีที่ต้องการให้ทุกภาคของสังคมมีส่วน ช่วยสร้างสรรค์คิดค้นและแสวงหาต้นทุนที่มีอยู่แล้วนำมาปรับและพัฒนาสร้าง มูลค่าเพิ่ม ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจของประเทศให้เป็นไปในทิศทางที่ดีขึ้นและ สามารถฟื้นตัวได้ ในระยะเวลาอันสั้น

10

แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓


โครงการ “ลานบุญ ลานปัญญา” เป็นโครงการขนาดเล็กในชุมชน ต่าง ๆ ดำเนินการด้วยการเปิดเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ ให้เกิดการกระตุ้นเศรษฐกิจ ตามนโยบายของนายกรั ฐ มนตรี ที่ มุ่ ง เน้ น ให้ เ ปิ ด พื้ น ที่ ข องศาสนสถาน โดย ปรับสถานที่เหล่านั้นให้เป็นพื้นที่สร้างสรรค์ ด้วยโครงการขนาดเล็กครอบคลุม ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศให้กลับมาเป็น “ศูนย์กลางของชุมชน” เพื่อระดม ประชาชนในแต่ละชุมชนหันกลับมาใช้พื้นที่ของศาสนสถานให้เป็นแหล่งเรียนรู้ เสริมสร้างปัญญาและทำกิจกรรมทางศาสนาสร้างความดี (ลานบุญ) ในโอกาส ต่าง ๆ จะได้ส่งผลกระทบในเชิงบวกต่อชุมชนในเรื่องของคนในชุมชนร่วมกัน ทำความดี เสริ ม สร้ า งชุ ม ชนเข้ ม แข็ ง ด้ ว ยกิ จ กรรมเพื่ อ ชุ ม ชน ที่ มุ่ ง เน้ น จั ด กิจกรรมในมิติทางศาสนาและวัฒนธรรม โดยใช้ศาสนสถาน เป็นฐานปฏิบัติการ ศูนย์การเรียนรู้และถ่ายทอดภูมิปัญญาที่สำคัญของคนในชุมชน เป็นศูนย์กลาง ในการจั ด กิ จ กรรมและศู น ย์ ก ลางสนั บ สนุ น ส่ ง เสริ ม ให้ น ำภู มิ ปั ญ ญาท้ อ งถิ่ น

จัดกิจกรรมเกิดผลิตผลจำหน่ายเป็นรายได้สร้างมูลค่าเพิ่มแก่ชุมชน เสริมสร้าง คุณภาพชีวิตของคนในสังคมชุมชนให้เป็นคนดีมีคุณธรรมที่ประกอบด้วยปัญญา และความดี เพื่ อ ความเข้ ม แข็ ง ของชุ ม ชนด้ ว ยการมี ค วามสามั ค คี เอื้ อ เฟื้ อ เกื้อกูลกัน จากการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนนั้น ๆ อย่างแท้จริง สนองนโยบาย การพั ฒ นายกระดั บ ปรั บ วิ ถี ชี วิ ต ของคนในชุ ม ชนให้ เ ข้ ม แข็ ง ภายใต้ ป รั ช ญา เศรษฐกิ จ พอเพี ย ง อย่ า งรู้ เ ท่ า และรู้ ทั น กระแสการเปลี่ ย นแปลงของโลกที่ สอดคล้องกับการอนุรักษ์สืบทอดขนบธรรมเนียมประเพณีท้องถิ่นให้ดำรงรักษา เอกลักษณ์ของความเป็นไทยด้วยวัฒนธรรมท้องถิ่นให้คงอยู่ตลอดไปภายใต้แผน ปฏิบัติการไทยเข้มแข็งตามนโยบายของรัฐบาล

วัตถุประสงค์ ๑. เพื่อเปิดพื้นที่ศาสนสถานจัดเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ ในการเรียนรู้ เสริมสร้างความรอบรู้ (ปัญญา) ให้แก่คนในสังคมและชุมชนได้สร้างมูลค่าเพิ่ม ทางสังคมพัฒนาทรัพยากรบุคคลให้มีคุณภาพ แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓

11


๒. เพื่ อ จั ด พื้ น ที่ ศ าสนสถานให้ ส มาชิ ก ของชุ ม ชนมี ส่ ว นร่ ว มคิ ด ร่วมทำกิจกรรมสร้างสรรค์สนับสนุนและส่งเสริมการทำความดี (บุญ) สร้าง ทรัพยากรบุคคลในชุมชนให้มีคุณธรรม ๓. เพื่อใช้พื้นที่ศาสนสถานส่งเสริมให้สมาชิกชุมชนมีส่วนร่วมทำ กิจกรรมจากองค์ความรู้ เป็นผลิตผลสำหรับใช้และจำหน่ายสร้างมูลค่าเพิ่ม

แก่ ชุ ม ชนด้ า นเศรษฐกิ จ สร้ า งชุ ม ชนเข้ ม แข็ ง ภายใต้ ป รั ช ญาของเศรษฐกิ จ พอเพียง ๔. เพื่ อ ให้ ชุ ม ชนอยู่ เ ย็ น เป็ น สุ ข โดยมี ล านบุ ญ ลานปั ญ ญาของ ศาสนสถานของศาสนาที่ตนนับถือเป็นศูนย์กลางในการจัดกิจรรมสร้างสรรค์ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน

เป้าหมาย - จำนวนศาสนสถานที่เข้าร่วมโครงการฯ ๗๕ จังหวัด ๆ ละ ๘ แห่ง รวม ๖๐๐ แห่ง ทั่วประเทศ ประกอบด้วยศาสนสถานทุกศาสนา ได้แก่ ศาสนาพุทธ ศาสนาอิสลาม ศาสนาคริสต์ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และศาสนา ซิกข์ ตามบัญชีจำนวนศาสนสถานในแต่ละศาสนาตามสัดส่วนของศาสนิกชนใน ศาสนานั้น ๆ - จำนวนประชาชนที่เข้าร่วมโครงการ/กิจกรรม ✤ ศาสนสถานละ ๑๐,๐๐๐ คน ในระยะเวลา ๗ เดื อ น (มีนาคม-กันยายน ๒๕๕๓) ✤ จังหวัดละ ๘ แห่ง รวม ๘๐,๐๐๐ คน ✤ ๗๕ จังหวัด รวม ๖,๐๐๐,๐๐๐ คน ✤ ร้อยละของประชาชนที่เข้าร่วมกิจกรรมมีความพึงพอใจ ต่อการจัดกิจกรรม (๗๐%) ✤ ร้อยละของประชาชนที่เข้าร่วมกิจกรรมมีความรู้ ความเข้าใจ หลักธรรมทางศาสนา (๗๐%)

12

แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓


แนวคิดในการดำเนินงาน

๑. การสร้างพื้นที่สร้างสรรค์

“ใช้ ศ าสนสถานเป็ น ศู น ย์ ก ลางระดมคนในชุ ม ชน ทำกิ จ กรรม สร้ า งความสามั ค คี อ ย่ า งคุ้ ม ค่ า ภายใต้ ห ลั ก ธรรมทางศาสนา ปรั บ สภาพ

การดำรงชีวิตด้วยวิถีพอเพียงอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน” โครงการ “ลานบุ ญ ลานปั ญ ญา” สร้ า งพื้ น ที่ ส ร้ า งสรรค์ เ ป็ น ศูนย์กลางระดมคนในชุมชนสร้างสังคมเข้มแข็ง โดยปรับบทบาทศาสนสถาน ใช้เป็นฐานปฏิบัติการภายใต้การนำของผู้นำศาสนาและคนในชุมชนร่วมกัน

ทำกิจกรรมตามประเพณีของศาสนาตนเอง และท้องถิ่น สร้างความสมัคร สมานสามัคคี เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ เกิดความสงบสุขขึ้นในสังคม สิ่งที่เกิดขึ้น คือ ความดี (บุ ญ ) จากกิ จ กรรม ลานบุ ญ เพื่ อ สร้ า งมู ล ค่ า เพิ่ ม ด้ ว ยการใช้ พื้ น ที่ ศาสนสถานอย่ า งคุ้ ม ค่ า ใช้ เ ป็ น ศู น ย์ ก ลางสะสมองค์ ค วามรู้ (ปั ญ ญา) และ ภูมิปัญญาท้องถิ่น นำไปพัฒนาเพิ่มศักยภาพคนในชุมชนให้เป็นทรัพยากรบุคคล ที่มีคุณภาพ ในการคิดกิจกรรมสร้างสรรค์จากความรู้และภูมิปัญญาเกิดเป็น ผลิ ต ผลสำหรั บ ใช้ ป ระโยชน์ ใ นชุ ม ชนและจำหน่ า ยเป็ น รายได้ เ พิ่ ม มู ล ค่ า จาก ลานปัญญา สร้างรายได้ ให้แก่คนในชุมชนในการเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชน เกิดเป็นชุมชนเข้มแข็งอย่างมั่นคงด้วยโครงการ “ลานบุญ ลานปัญญา”

๒. การมีส่วนร่วมของคนในชุมชน “ลานบุญ ลานปัญญา” เป็นกิจกรรมที่เกิดจากการมีส่วนร่วม ของทุกคนในชุมชน โดยการเปิดโอกาสให้องค์กรต่าง ๆ โดยเฉพาะ องค์กร ปกครองส่ ว นท้ อ งถิ่ น และประชาชนในชุ ม ชนมี ส่ ว นร่ ว มในการดำเนิ น งาน โครงการผ่านเวทีประชาคมในศาสนสถานของทุกศาสนา ซึ่งเป็นศูนย์กลาง ของชุมชน เพื่อกระตุ้นให้เกิดจิตสำนึกและความภาคภูมิใจในศาสนา ศิลปะ

แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓

13


วัฒนธรรม และวิถีชีวิตดั้งเดิมที่ดีงามของไทยในอดีต ซึ่งเป็นทุนทางวัฒนธรรม ที่มีศาสนาเป็นรากฐานสำคัญ ให้คนในชุมชนร่วมดำเนินการด้วยความสมัครใจ ตั้งแต่การคิดริเริ่มสร้างสรรค์กิจกรรมใหม่ ๆ เพื่อชุมชน การร่วมตัดสินใจ วางแผน ปฏิบัติและรับผิดชอบโครงการ รวมทั้งสนับสนุนให้การดำเนินงาน โครงการเกิ ด ผลประโยชน์ สู ง สุ ด ต่ อ ชุ ม ชน โดยเน้ น ให้ ป ระชาชนในชุ ม ชน เกิดความผูกพันทางด้านจิตใจ มีบรรยากาศในการทำงานร่วมกันอย่าง

ราบรื่น มีความรู้สึกที่จะร่วมรับผิดชอบต่อกิจกรรมที่ดำเนินไปด้วยความเต็มใจ

และพร้อมที่จะดำเนินการโครงการอย่างต่อเนื่องตลอดไป โดยให้ ป ระชาชนในชุ ม ชนร่ ว มค้ น หาปั ญ หา สาเหตุ ข องปั ญ หา และแนวทางแก้ ไขของชุมชน ร่วมตัดสินใจกำหนดความต้องการ จัดลำดับ ความสำคัญ วางแผน กำหนดวัตถุประสงค์ วิธีการ แนวทางการดำเนินงาน การใช้ ท รั พ ยากรในท้ อ งถิ่ น ตลอดจนร่ ว มดำเนิ น งานตามโครงการและ ติดตามประเมินผลโครงการ เพื่อรายงานผลต่อคณะกรรมการบริหารโครงการ ลานบุญลานปัญญาในระดับจังหวัดและกรมการศาสนา

๓. การใช้ทุนทางสังคม โครงการลานบุญ ลานปัญญา เป็นโครงการที่เน้นการใช้ทุน ทางสังคมที่มีอยู่ ในสังคมมากมาย ให้เกิดประโยชน์สูงสุด และมีความคุ้มค่า อาทิ ศาสนสถาน ศาสนบุ ค คล ผู้ น ำศาสนา ผู้ น ำชุ ม ชน ปราชญ์ ช าวบ้ า น ทรัพยากรบุคคลที่มีศักยภาพในชุมชน ภูมิปัญญาไทย มรดกทางวัฒนธรรมไทย อันทรงคุณค่า เช่น ดนตรีไทย หัตถกรรมไทย ผ้าไหมไทย รำไทย อาหารไทย ศิลปกรรมไทย สถาปัตยกรรมไทย และแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมไทยที่เป็น

14

แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓


มรดกโลก สิ่งเหล่านี้ เป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าที่มีการถ่ายทอดจาก บรรพชนสู่สังคมยุคปัจจุบัน ที่คนในชุมชนควรจะร่วมกันสืบสานให้ดำรงคงอยู่ คู่ชาติไทย โดยมารวมตัวกัน ร่วมคิด ร่วมทำ บนฐานของวัฒนธรรมที่ดีงาม ของสั ง คมไทย บนความไว้ เ นื้ อ เชื่ อ ใจ ความเอื้ อ อาทรต่ อ กั น ความผู ก พั น การพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน จนเกิดเป็นพลังในชุมชน ที่จะร่วมกันพัฒนาชุมชน จากทุนทางสังคมเหล่านี้ ให้เข้มแข็งและมีความสงบร่มเย็น โดยมีศาสนสถาน เป็นศูนย์กลางการจัดกิจกรรมของชุมชนอย่างต่อเนื่องตลอดไป

แนวทางการดำเนินงาน

โครงการลานบุญ ลานปัญญา ปีงบประมาณ ๒๕๕๓

15

บทที่ 2 สาระสำคัญของโครงการลานบุญ ลานปัญญา  

บทที่ 2 สาระสำคัญของโครงการลานบุญ ลานปัญญา

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you