Page 1

i-Canon

Thema-overwegingen ■ Kan ict het onderwijs in Nederland redden?

Columnbundel over ict-in/en-onderwijs

■ Informatie-overload is een probleem van de vijftigers.

bij gelegenheid van de 20ste conferentie

■ De i van ict is de v van vervlakking.

van docentenvakvereniging i&i

www.ieni.nl

i & i

v e r b i n d t

o n d e r w i j s

e n

i c t


Inhoud Een i-canon in columns Voorwoord

1

Wat gebeurt er wanneer een leraar en een huisarts 100 jaar terug in de tijd worden gestuurd? Marijke van der Brugge De Homo Ludens en de eduGadget Louis Hilgers Internet en de doos van Pandora René Franquinet ICT als zetpil Sjoerd Spoelstra De Google-school.. Erik Bolhuis Niets nieuws onder de zon Allard Bijlsma Het gaat niet om de techniek maar om de inhoud Aad van der Drift Kan ict het onderwijs in Nederland redden? Cartoon Samenwerken loont: de computer weet ook niet alles Ard Hartsuijker ‘Kan ict het onderwijs in Nederland redden?’ Edith van Eck Ict, een echt wondermiddel? Bob Hofman Het onderwijs redt het niet zonder ict Jan Lepeltak Ict op school Mees van Krimpen Pionieren Nico Juist Ict is een zegen, het motiveert, het leert en innoveert Peter den Hollander Informatie-overload is een probleem van de vijftigers Cartoon Kan ict het onderwijs in Nederland redden? Wendi Blom Informatie-overload is een probleem van de vijftigers Karin Winters We moeten vaart maken! Toine Maes Ict is een middel, geen doel op zich Maaike Neuteboom 20 jaar ict met i&i Tessa van Zadelhoff Het Laura Dekkercollege Frans Schouwenburg Met de voeten in de klei Frans Peters De i van ict is de v van vervlakking Cartoon Kan ict het onderwijs in Nederland redden? Jan van der Vlies Met het tij mee Marjan Vernooy-Gerritsen Leren doe je zelf John van Dongen Ict en het verlengen van ons leren Henk Sligte Redt ict ons onderwijs? Lida Schoen Een docent als muze Cocky Verweij Colofon

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32


Een i-canon in columns

Een canon (uit te spreken als kaanon) is iets anders dan een kanon (uitspraak bekend). Het eerste is een soort van representatief beeld van culturele verschijnselen die bij een bepaalde groep horen. Zo kun je een canon proberen vast te stellen van de Nederlandse schilderkunst. Ook van literatuur, hoewel je dan gauw ruzie krijgt: wie hoort er wel bij en wie niet? De Vereniging i&i vond het ter gelegenheid van haar twintigste conferentie wel een aardig idee een soort van i-canon samen te stellen. Een groot verschil met een “echte” canon is wel, dat we niks willen voorschrijven. We hebben dan ook gesproken van een bundeltje columns over ict en onderwijs. De volgende drie thema-overwegingen werden meegegeven:

wat gaat misschien minder goed? De columnisten hebben zonder twijfel allen het gebruik van ict in het onderwijs hoog op hun prioriteitenlijst staan. Een column heeft doorgaans weinig waarde als er geen wens of toekomstverwachting in opgesloten zit. Ook die zult u meestal aantreffen. We hopen dat de diversiteit aan opinies u zal aanspreken. De schrijvers staan niet allemaal met de neus in dezelfde richting: gelukkig maar, anders zouden we zo klaar zijn en hebt u aan één stukje genoeg. Ict-gebruik in het onderwijs kan immers op verschillende manieren ingevuld worden. Als deze bundel een goed beeld geeft van de stand van zaken van ict en/in onderwijs, dan is onze opzet geslaagd.

■ Kan ict het onderwijs in Nederland redden? ■ Informatie-overload is een probleem van de vijftigers. ■ De i van ict is de v van vervlakking.

De voorzitters: René Franquinet, bestuur Vereniging i&i Marijke van der Brugge en Louis Hilgers, Programmacommissie

Zowel enthousiastelingen als sceptici konden zich erop loslaten. Wat geeft een goed beeld van ict in het onderwijs en

i

&

i

v

e

r

b

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

1


Marijke van der Brugge coach met verstand van onderwijs en ict - vanderbrugge.org

Wat gebeurt er wanneer een leraar en een huisarts 100 jaar terug in de tijd worden gestuurd? Die leraar kan eigenlijk vrij snel aan de slag. Er is een lokaal, er zijn pubers (beetje anders gekleed en gekapt) er is een boek, een schoolbord en een rooster met uren van 50 minuten. Voor een arts zal dat toch heel anders zijn. Zijn praktijkkamer staat vol met instrumenten die echt uit de tijd zijn. Hij kan ook een heleboel dingen niet doen. Hij kan geen telefonisch spreekuur houden, de patiënten kunnen hun herhaalrecepten niet via de e-mail bestellen, hij kan niet de röntgenfoto van zijn patiënt bekijken, want die ligt in het ziekenhuis bij de specialist. Grapje natuurlijk, maar toch is werken zonder ict niet meer voorstelbaar. In alle kantoren en fabrieken kom je pc’s tegen en mensen die daarmee werken. Ook de schooladministratie kan niet meer zonder, financiële en andere rapportages kunnen niet zonder ict worden aangeleverd.

2

i

&

i

v

e

r

b

komen. Met de vergrijzing hebben we de komende jaren steeds meer goed opgeleide, ict-vaardige jonge werknemers nodig. Als we hier iets aan willen doen, heb je geen ict nodig, maar ballen.

Toch kom ik nog op scholen waar in vele lokalen geen pc te vinden is. En dat zijn geen scholen met laptopklassen. Raar idee goed beschouwd. Bij de Rabobank heb je toch ook geen laptopafdelingen? En daar zijn toch ook geen ruimtes waar mensen werken zonder pc, omdat daar geen geld voor is? Of omdat de systeembeheerder dat makkelijker vindt? Bij diezelfde Rabo gebeurt het echt niet dat een medewerker zegt dat hij de pc niet gebruikt, omdat hij daar het nut niet van inziet. Of erger omdat hij het niet eens is met de visie van het management. Daar zou je niet weg mee moeten

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Louis Hilgers educos.nl - onderwijsictnieuws.nl - auteur eerste serious games boekje: Vensters-SimCity

De Homo Ludens en de eduGadget

Kan ict het onderwijs in Nederland redden? zou eigenlijk moeten zijn Kan ict het onderwijs redden? Deze laatste vraag heeft te maken met het feit dat wereldwijd wordt geworsteld met de plaats van het onderwijs in het leven van de opgroeiende jonge mens. Drie sterke oneliners als: Don’t bother me Mam -- I’m learning (Games Goeroe Marc Prensky in zijn keynote op een van onze i&i-conferenties) Do Schools kill creativity (prof. Ken Robinson in zijn beroemde speech) If children have interest -- education takes place (prof. Sugata Mitra bij zijn vermaarde Hole-in-the-Wall project) geven de essentie van die worsteling al aan.

Homo Ludens het spel is de basisvoorwaarde voor cultuurontwikkeling. Is dan de terugkeer van de Homo Ludens niet dé katalysator voor het speel-, leeren ontwikkelingsproces. Er is al een tendens te bespeuren. Niet voor niets is de term Serious Games ontstaan. Onderwijsspecialisten vragen zich af of educatieve content niet in (digitale) spelvormen gegoten kan worden. Daardoor wordt leren vele malen aantrekkelijker. Wedstrijden als Makea-Game en de Creative Game Challenge geven aan hoe leerlingen zelf over hun eigen leerprocessen denken. Daarbij leven we in een tijd van gad-

Uit onderzoek blijkt dat >65 procent van onze leerlingen gamed. Ergens in het verleden is de combinatie spelen leren teloor gegaan. In 1938 schreef Johan Huizinga het al in zijn boek

i

&

i

v

e

r

b

i

n

gets. Gadgets hebben een meerwaarde voor ervaren en leren voor zowel leerling als docent. Je zou het eduGadgets kunnen noemen: de Hymini, flipcamera, modelauto op waterstof, livescribe pen, mobiscope, wordwiza, Magic Globes, microbeamer, tensorpen, Swinx, iPad en nog veel meer. Primair bij dit alles is aandacht voor implementatie en didactiek van Games en Gadgets. We staan aan het begin van een nieuw tijdperk.

d

t

o

n

d

e

r

w

i

Wie kan dit alles beter beoordelen dan de leerling zelf! De tijd is nu rijp voor een brainstorm over het opnemen van Games en eduGadgets in het curriculum. Wellicht volgt de terugkeer van de Homo Ludens, virtueel of niet, vanzelf.

j

s

e

n

i

c

t

3


René Franquinet voorzitter Vereniging i&i, co-auteur Enigma (enigma-online.nl), gelegenheidscolumnist, voorstander van meer meiden in hogere ict-kringen: ict-ster.nl

Internet en de doos van Pandora

“Eten is nooit gratis” waarschuwde Milton Friedman. Behalve wanneer het om internet gaat, de magische place to be – zoals de adepten het graag noemen – waar het principe van schaarste niet bestaat. Het idee dat alles wat op Internet staat, gratis is, is een gemeenplaats geworden. Dit geldt niet alleen voor degenen die het altijd weer hebben over het vrije delen van informatie en kennis, bekende opvatting in de onderwijswereld, maar ook de grote ict-bedrijven die je nonstop “user friendly” technologie schenken, waar je je leven mee kunt veraangenamen. Moet je hier inderdaad cadeautjes verwachten of lekkere appels met wat gif erin? Neem bijvoorbeeld HTML 5, de dernier crie van onze webtaal. In deze versie is een revolutionair nieuwtje ingebouwd zodat je zonder plug-ins multimediale inhouden kunt bekijken. Nummer 5 kan dit helemaal alleen.

4

i

&

i

v

e

r

b

digitaals; het zal moeilijk zijn dat te vermijden, tenzij je de nieuwe technologie kunt missen. Maar kun je dat? Dus beste internauten, je hebt de keuze tussen veel gemak wat het opslaan van privé-data betreft en de doos van Pandora, die bij opengaan je hele hebben en houden blootlegt. Voor niets gaat de zon op.

Alles wordt dus nog eenvoudiger en als gebruiker vraag je je dan af: zonder dat het een cent kost? Niet echt: bij het installeren infiltreert versie 5 je schijf met een indrukwekkende hoeveelheid data, echt wel een slagje meer dan de goede, oude cookies. Die laatste voerden gewoonlijk banale functies uit, zoals het onthouden van wachtwoorden waarmee je je soms moet aanmelden bij bepaalde sites. Maar die kon je net zo makkelijk weer uitschakelen, zou je het gevoel hebben minder onschuldige gegevens door te spelen. De nieuwste maakt het mogelijk zo ongeveer alles van je te registreren: je geografische locatie, je foto’s, je gepubliceerde teksten, je mail en bedenk nog maar wat

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Sjoerd Spoelstra docent en ict-coördinator - spoelstrait.nl

ICT als zetpil

Kan ICT het onderwijs in Nederland redden? Als er aan mij van die diep inzichtelijke vragen gesteld worden heb ik de neiging om substitutie te plegen. Enkele woorden vervangen, de stelling nogmaals tegen het licht houden en kijken of een nieuw inzicht, doorzicht ontstaat. In plaats van “Kan ICT het onderwijs in Nederland redden?” zou ik willen stellen “Kan een pil het onderwijs in Nederland redden?”. Een sprookje over trends. De schooldirectie heeft een Amerikaans artikel gelezen over de wonderbaarlijke effecten van Ritalin op de leerresultaten. Niet alleen voor ADHD leerlingen, maar voor alle leerlingen worden positieve effecten gerapporteerd op concentratie, zelfstandig werken en zithouding. Studies uit andere landen die ongewenste neveneffecten laten zien worden terzijde geschoven. Als voorhoedeschool gaan we snel aan de slag. Dozen met pillen worden besteld.

i

&

i

v

e

r

b

i

n

ducent van farmaceutica is. Van aanpassen van de rooster- en lescultuur kan echter geen sprake zijn. Of het inbrengen van zo’n zetpil het beste kan plaatsvinden bij de docent (het smart-suppositorium) of bij de leerlingen(de lapbottomklas) is nog onderwerp van studie. Goed. Dit scenario is natuurlijk in Nederland ondenkbaar. In de professionele organisatie die elke school tegenwoordig is zou niemand een nieuw middel op deze wijze willen invoeren. Daarom is elke overeenkomst tussen zetpillen en ict gelukkig geheel uit de lucht gegrepen.

Uiteraard gaat de directie zich niet zelf bemoeien met het op de juiste wijze inbrengen van de pillen, daarvoor wordt een “ritalin coördinator” aangesteld. Dat is een docent die enkele uren lesvermindering krijgt en een set plastic handschoenen om de invoering van de nieuwe middelen te begeleiden. Dit wordt voldoende geacht om de nieuwe manier van leren tot stand te brengen. De directeur houdt intussen bevlogen speeches over de opbrengsten van de psychofarmaceutica. Om bij te blijven ten opzichte van andere landen. Om aan te sluiten bij de beroepspraktijk. Om het vak van leraar meer aanzien te geven. Omdat ons land een groot pro-

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

5


Erik Bolhuis Hogeschoolhoofddocent ict en leren, Lerarenopleiding hogeschool Windesheim, School of Education.

De Google-school..

Hoe zou onderwijs eruit zien als Google een school was, die een groot deel van haar budget zou besteden aan verbetering van het onderwijs, let wel, zonder dat direct duidelijk was op welke wijze de innovatie ten goede zou komen aan het leren van leerlingen…. Ik zeg stel.. Als ik rector van de school zou zijn, zou ik dan alle collega’s een budget geven waar ze mee mochten aanschaffen wat ze wilden? Zou ik ze allemaal een laptop cadeau geven, of als ze liever een desktop wilden ook goed? Of zou ik ze een digitaal schoolbord geven, een tafel om samen te werken en stemkastjes? Of zou ik stout doen en ze allemaal iets geven wat net in hun zone van naaste ontwikkeling zou liggen? Voor degene met een koelkast als mobiel (ja, in het onderwijs kom je ze nog tegen) een smart Phone? Voor de verstokte desktopwerker een IPad of een Samsung? Voor de bioloog die altijd op excursie gaat met een papieren

6

i

&

i

v

e

r

b

draaiboek, een GPS-systeem? Voor de leerkracht die altijd aangeeft dat zijn leerlingen dat niet willen, stemkastjes? Voor de collega die altijd alle voorstellen platslaat in een format, een 3d-televisie? Voor degene die al zijn leerlingen altijd nog met de hand invoert in ons absentiesysteem een stel RFID–chips? Niets van dit alles. Ik zou mijn collega’s duidelijk maken dat inzet van ict op voorhand niet leidt tot beter leren. Dat leren een proces is dat plaatsvindt op het snijvlak van leerlingen verleiden voor je vak en de wetenschap hoe je dit vakdidactisch realiseert. Vanuit die gedachte kun je verkennen welke bijdrage ict kan leveren aan het

i

n

d

t

o

n

d

e

r

verbeteren van het onderwijsleerproces: hoe kan ict het lesgeven in jouw vak aangenamer of doelmatiger maken? Hoe kan ict ervoor zorgen dat die goede leerling meer kan en mag leren? Dat die zorg leerling een instructie vooraf krijgt (pre-teaching)? Hoe leerprocessen bewerkstelligd kunnen worden die anders niet plaatsvinden? Vanuit dit idee zou iedereen die een aannemelijk idee heeft direct een budget krijgen om dat te realiseren. Geen SMART doel zou geformuleerd hoeven worden, slechts een briljant idee. En of het gaat werken? Ik ken mijn collega’s goed genoeg. Wanneer ze er voor gaan, dan zijn ze niet meer te remmen. En ja, misschien komt iemand met een Google Wave. So What? Er zullen genoeg collega’s komen met een goede zoekmachine die door middel van reclame goed geld verdienen.

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Allard Bijlsma De Rode Planeet bv - drp.nl

Niets nieuws onder de zon

Als één van de eerste leden van ASCON en I&I, schreef ik in de begin jaren ’90 dat ‘ict meer z’n plek zou moeten krijgen in de opleiding van leraren’. We experimenteerden op mijn lerarenopleiding online met Videotexsystemen als GISET en het Bulletin Board System SLOLijn. Enthousiast was ik over beeldplaten en wat minder over CD-I. Wie kent ze nog? In de Digitale School gingen we al in 1994 aan de slag met het uitwisselen van lesmateriaal en kennis.

der, maar technisch is er weinig veranderd. Videotex is nu een world wide web en in plaats van een BBS gebruikt ieder zijn eigen weblog. Het thuisgebruik van internet, tablets en Skype ervoor dat er een generatie van docenten ontstaat die alles als vanzelfsprekend gaat gebruiken. Het is een genot te zien dat deze docenten uitwisselen, enthousiast zijn en het gewoon gaan doen.

Op zaterdagen kwamen we daarvoor bijeen met tien man en in het tijdschrift Geografie-Educatief schreef ik over ict bij het vak aardrijkskunde. Je won zo maar een eerste prijs met lesmateriaal bij de NS Reisplanner voor DOS, in een wedstrijd, uitgeschreven door het APS. Het ict-leven was goed en overzichtelijk én je was bijna de enige… Anno 2010 is alles sneller en uitgebrei-

i

&

i

v

e

r

b

i

n

voor inzetten. De scholingsvraag is hetzelfde als 20 jaar terug: ‘geef ons didactische handvaten voor het gebruik van ict in de klas’. Goede ict-didactiek komt met de jaren!

Gadgets als de FLIP vinden nu in no time hun weg naar de les. Ik kan me voorstellen dat die snelheid voor veel ervaren docenten even slikken is. De goeroe van nu loopt morgen al weer achter. Het didactische sausje blijft echter altijd nodig en daar blijft i&i zich

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

7


Aad van der Drift ict-coördinator bij het Zernike College - vddrift.it

Weg met de t van ict

Het gaat om de inhoud en niet de techniek. Begin jaren negentig kwam ik voor het eerst in aanraking met diverse deskundigen die in koor dat liedje monotone neurieden. Gewone docenten hadden toen vooral last van storingsgevoelige netwerken, niet altijd stabiele besturingssystemen en onkunde. Veel leerlingen waren beter in ict dan docenten, immers leerlingen hadden het technisch fröbelen wel onder de knie. Het was met een toenmalig besturingssysteem mogelijk je PC in een chaos te veranderen. In die begin jaren zat techniek nogal eens in de weg. Toch is men voortvarend door gegaan met het ontwikkelen van ict in het onderwijs. Waarschijnlijk dacht men mee te moeten doen aan snelle ontwikkelingen die een samenleving doormaakt. Beleid maken doe je niet op basis van wat je weet, maar verlangt. Het verlangen van ministers als Ritzen

8

i

&

i

v

e

r

b

De lezer van dit stuk hoort te twijfelen, ict is in het onderwijs een krachtig leermiddel. Onderwijs is vooral een mensenzaak en er zal altijd noodzaak zijn tot investeringen in die mensen. Het beleid van de bewindslieden van weleer nemen we nog steeds in acht, “ict hoort erbij”. Techniek zal niet in staat om die docenten in te ruilen voor ict. Goed beleid en goed toegeruste docenten redden het onderwijs, niet ict!

en later Hermans lagen bij een goede aansluiting van onderwijs op de samenleving. Dus werd er geïnvesteerd in ict. Wie nu de school binnen loopt, constateert al snel dat er veel computers staan (ongeveer 1 pc per 6 leerlingen), ook kun je constateren dat ict voor die leerlingen de gewoonste zaak van de wereld is. Kan het niet op school, dan thuis. In een wereld waar ict niet meer weg te denken valt zien we dat de ontwikkelingen bijgehouden zijn. Wellicht door het goede beleid van beide bewindslieden. Maar… betekent dit nu dat je meer met ict kunt dan ontwikkelingen volgen? Dat ict het onderwijs zelfs zal kunnen redden?

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Kan ict het onderwijs in Nederland redden?


Ard Hartsuijker sterrenkunde, wetenschap- en techniekeducatie - ardhartsuijker.nl

Samenwerken loont: de computer weet ook niet alles Niet alleen vijftigers hebben last van informatie-overload. Computers vertonen dezelfde problemen. Ik heb van de virtuele Anna van IKEA en Eva van NS nog nooit een antwoord op mijn vragen gekregen. Of het niveau van het ict-gebruik in het onderwijs beter of slechter is, weet ik niet. Maar gewone communicatie van mens tot mens en elkaar in de ogen kijken, werkt volgens mij veel beter. Zo zijn we geëvolueerd: “mensen die in staat zijn feiten en emoties uit te wisselen”. Galaxy Zoo (www.galaxyzoo.org) is een Citizen Science-project. Ik vind het een mooi voorbeeld van een ideale samenwerking tussen mensen en computers. Sterrenkundigen zijn niet in staat om de meer dan honderdduizend digitale afbeeldingen van sterrenstelsels gemaakt met de Hubble Space Telescoop te classificeren. Toch kan ons brein het

10

i

&

i

v

e

r

beter dan de meest geavanceerde computers. In Galaxy Zoo analyseert het publiek via internet de afbeeldingen van al die melkwegstelsels zoals de computer het niet kan. Juf Hanny van Arkel deed mee en liep al snel tegen een vreemd voorwerp aan dat naast een sterrenstelsel lag. Computers zien dat over het hoofd: Hanny niet, zij stelde wat vragen in de community die bij het project hoort. Zij deed een geweldige ontdekking: een voorwerp in het heelal dat nog niet eerder was gezien: “Hanny’s Voorwerp” (www.hannysvoorwerp.com).

ingezet om dit object verder te ontrafelen. En… Hanny kreeg een eigen webcomic. Dat is de kracht van ict: als mensen en machines samenwerken naar een winwin-situatie. Niet omdat het moet, maar omdat het niet anders kan en omdat je er ontzettend veel plezier aan kunt beleven. Dat wil ik mijn bijdrage laten zijn aan de i-canon van i&i: blijf zoeken naar nieuwe uitdagingen en zoek win-winsituaties.

De radiotelescopen in Westerbork en de Space Hubble Telescoop werden

b

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Edith van Eck Onderzoeker Kohnstamm Instituut

‘Kan ict het onderwijs in Nederland redden?’

ren om (nieuwe mogelijkheden van) ict te benutten in het onderwijs, maar die vernieuwingen ook kritisch onder de loep nemen. En niet alleen op effecten op de leerlingen, maar ook op uitvoerbaarheid, wat het vraagt van de leraar, wat zijn de randvoorwaarden. En als die evaluatiegegevens ook nadrukkelijk worden gebruikt voor verdere ontwikkeling van de ict-toepassingen. Laten we daarmee aan de slag blijven. Of we het onderwijs dan redden, blijft de vraag, maar zo kan ict het onderwijs aantrekkelijker maken, voor leerlingen en leraren.

Is een vraag die je vanuit verschillende perspectieven kunt beantwoorden. Vanuit het perspectief van dreigende tekorten aan leraren, bijvoorbeeld. Onderzoek laat zien dat het antwoord dan ‘nee’ is, ict inzetten in het onderwijs maakt niet dat we met minder leraren toe kunnen, ict kan de leraar niet vervangen. Ict inzetten in het onderwijs verandert wel de rol van de leraar, maakt taakdifferentiatie mogelijk en dat kan het beroep aantrekkelijker maken voor meer en andere jongeren dan het traditionele leraarschap. Dus ‘ja’, het kan een bijdrage leveren aan het aanpakken van het lerarentekort. Maar die nieuwe rollen spreken niet alle ‘zittende’ leraren aan. Voor een deel is dat wennen, maar er zullen leraren blijven die vinden dat hun professionaliteit beter tot zijn recht komt in een meer traditionele leraarsrol. Ook zij moeten voor het onderwijs behouden blijven. Vanuit het perspectief van de leerling beschouw ik ict als het middel

i

&

i

v

e

r

b

i

n

bij uitstek om school en buitenwereld te verbinden, om authentiek onderwijs mogelijk te maken en zo leerlingen te motiveren en te kwalificeren voor het functioneren in die buitenwereld, als werknemer, en als burger. Dat is erg nodig, dus het antwoord is hier ‘ja’. Maar bij een eenzijdige inzet van ict is het weer ‘nee’. Teveel achter de computer kan het onderwijs saai maken en niet alle leerlingen zijn even enthousiaste en handige computergebruikers . Dus aandacht voor afwisseling en verschillen is geboden. Kan ict het onderwijs redden? Ja als…. we blijven zoeken naar manie-

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

11


Bob Hofman Global educator - ict-edu.nl

Ict, een echt wondermiddel?

Nog niet zo lang geleden stapte ik een reiswinkel binnen, gewoon even lekker ouderwets snuffelen. Op elk van de spreektafels lagen wat vakantiefolders. Olijke skiërs in bergen witte sneeuw en zongebruinde dames en heren op een maagdelijk zandstrand met palmbomen. Echt zo’n lekker vakantiegevoel! Achter in de reiswinkel was een mevrouw druk in de weer met een scanner en een computer: “Ik kom zo bij u, even de laatste twee pagina’s van de winterfolder scannen. Bladert u maar vast lekker door de reisgidsen”. Een paar minuten later werd ik geholpen door de dame, ze vertelde me dat ik haar eerste klant was van vandaag en steeds minder klanten haar reiswinkel bezoeken. “En weet u, in het pand hiernaast zit een makelaar die hetzelfde overkomt. Eerst dachten we nog dat de loop uit het winkelcentrum was. Maar zegt u nu zelf, er lopen toch hele

12

i

&

i

v

e

r

b

volksstammen mensen langs de deur”. Ik mompelde zachtjes iets over computers thuis en veel mensen hebben internet. “Wat grappig dat u dat nu zegt meneer, vorige week kwam er een folder van de Kamer van Koophandel binnen, wacht ik pak hem even.” Ze rommelde wat in een stapel bladen op haar tafel en hield triomfantelijk de folder omhoog, met een pakkende kop: “Kan ict de Reisbranche redden?”. De verkoopster werd steeds enthousiaster en trok me aan mijn arm mee naar achter. “Kijk, handig hè zo’n scanner, die kocht ik samen met de makelaar van hiernaast. Ik ben druk bezig alle reisfolders als pdf in te scannen.

i

n

d

t

o

n

d

e

r

We zetten ze op onze website zodat de mensen alles thuis fijn kunnen lezen, ruim 3000 pagina’s.” “En dan”… vroeg ik nieuwsgierig? “Nou ja, logisch toch! Als ze dat dan gedaan hebben komen ze terug naar mijn winkel en boeken hier dan hun vakantiereis. Geweldig hè…. die ict, echt een wondermiddel.”

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Jan Lepeltak voormalig lector (ict en didactiek), publicist en onafhankelijk ict-adviseur voor onderwijs/media - lepeltakpatrners.nl

Het onderwijs redt het niet zonder ict

Er is al veel geknutseld aan ons onderwijs. In de jaren ’60 werd de Mammoetwet ingevoerd. Mavo, havo en vwo werden geïntroduceerd. In de havoklas op mijn jongensschool zaten leerlingen uit de arbeidersklasse die goed konden leren maar nog niet wisten wat ze na school gingen doen en er waren jongens uit de katholieke elite die niet konden leren en ook niet wisten wat ze na school gingen doen. De eerste 4-havoklas bestond uit een leuke mengelmoes van leerlingen. Sommigen gingen werken en anderen haalden hun vwo en gingen studeren, een enkeling ging op reis. De klas bracht uiteindelijk een hoogleraar, diverse topmanagers, een lector en een manager uit het criminele circuit voort. Dus uiteindelijk kwam iedereen later goed terecht. In het geval van de Mammoetwet werden de kansen tussen kinderen van welgestelde en gestudeerde ouders

i

&

i

v

e

r

b

i

n

Dus ook het onderwijs moet beschikken over genoeg gekwalificeerde docenten (mannen en vrouwen) die de beschikbare technologie kunnen gebruiken. En daar zit het probleem. We hebben te weinig menskracht voor de klas en de kennis van de mogelijkheden van ict voor het onderwijs is bij veel van de huidige en toekomstige onderwijswerkers onvoldoende aanwezig. Daarin zit de bedreiging voor het onderwijs. Ict zal het onderwijs niet redden, maar redt het onderwijs het zonder ict. Ik dacht het niet.

en ‘arbeiderskinderen’ er uiteindelijk niet kleiner op. De tegenwoordige tweedeling tussen het vmbo en de havo-vwo (weer nieuwe wetgeving) maakt de kloof alleen maar groter. De arbeiderskinderen zijn vaak allochtoon en je moet over heel veel ausdauer beschikken om de universiteit te kunnen halen. In een fatsoenlijk land heeft iedereen toegang tot onderwijs dat aansluit bij zijn of haar talenten. Hetzelfde, maar dan anders, geldt voor toegang tot een ziekenhuis. Net zoals in een ziekenhuis zijn de inzet, de beschikbare technologie en de professionaliteit van hen die er werken bepalend voor de kwaliteit van het geleverde. Dat is niet anders in een school.

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

13


Mees van Krimpen eerste directeur van de stichting Ict op School

Ict op school

De vraag of ict het onderwijs kan redden beantwoord ik via een greep uit de verworvenheden van Ict op School.

de scholen samenwerkt. Het ging daarbij om circa 6.000 PO-scholen.

Stichting Ict op School De stichting is opgericht in 2001 op initiatief van de organisaties van bestuur en management en de verenigingen van schoolleiders in Primair- en Voortgezet onderwijs, als organisatie van en voor de scholen. In 2005 is Ict op School opgegaan in Kennisnet.

Kennisrotonde Ict op School introduceerde najaar 2004 de Kennisrotonde. De Kennisrotonde was een innovatieve benadering voor kenniscirculatie in het onderwijs. Op de rotonde werden de onderwijsvraagstukken, mogelijke innovatieve oplossingen en het gebruik van ict gekoppeld aan een effectieve toepassing in de praktijk. Helaas is de Kennisrotonde voortijdig beëindigd.

Procescoördinator en consumentenorganisatie Als procescoördinator verbond Ict op School partijen om te komen tot samenwerking en kennisuitwisseling. Daarnaast vervulde Ict op School de rol van “consumentenorganisatie” ofwel belangenbehartiger van scholen richting marktpartijen en andere aanbieders van producten en diensten.

14

i

&

i

v

e

r

b

Vier in Balans (plus) Bij de oprichting heeft Ict op School haar visie over het invoeringsproces van ict in het onderwijs beschreven in de notitie “Vier in Balans”. De geactualiseerde versie van de startnotitie wordt aangeduid met “Vier in Balans Plus”. Het concept hiervan is volledig ingeburgerd bij iedereen die zich bezighoudt met ict in het onderwijs. Sinds 2001 wordt jaarlijks de voortgang rond het gebruik van ict in de Vier in Balans monitor weergegeven. Samenwerking Van meet af aan heeft Ict op School krachtig ingezet op het stimuleren van samenwerking tussen scholen. In 2005 is vastgesteld dat inmiddels circa 75% van

i

n

d

t

o

n

d

e

r

Het onderwijs redden? De vraag vertaald als “kan ict bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit van het onderijs” beantwoord ik met ja, maar dan wel met een langjarige vraaggestuurde ondersteuning van scholen met het soort aanpak van Ict op School.

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Nico Juist beleidsadviseur Onderwijs & ict, Hogeschool Inholland Communitymanager van de SIG Digitale Leer & WerkOmgeving van SURFfoundation

Pionieren

Halverwege de jaren 90 van de vorige eeuw, voelde ik me een pionier in een fundamentele vernieuwing van het onderwijs. Vanuit een expertisecentrum van een hogeschool voerden we “onderwijsvernieuwingsprojecten” uit “in de klas”. In 1996 voerden we zo’n project in Delft uit. Toen was het nog “iets nieuws” als scholieren zelf publiceerden op Internet. Van web 2.0 had niemand nog gehoord… We gebruikten een programmaatje dat “met de kennis van nu”, op een “WIKI” leek. Leerlingen konden een woord in een tekst selecteren, een nieuwe pagina maken daarop weer een tekst, een foto, een video of een geluidsfragment plaatsen. Het was een manier om met een groep van 100 leerlingen samen te werken aan één website. Inhoudelijk was het project een “onderzoeks” project. Elk groepje leerlingen kreeg een onder-

i

&

i

v

e

r

b

i

n

beerd het project nogmaals uit te voeren. Het project was een eendagsvlieg geweest. En deze constatering is achteraf kenmerkend voor meer projecten, die we in die tijd uitvoerden. Onderwijs bleek veel meer resistent tegen verandering, dan we dachten, de inspirerende technologie ten spijt… En toch ben ik nog steeds enthousiast over ict in het onderwijs. In enkele discussies die ik volg op Linked-in of Twitter, proef ik datzelfde enthousiasme, diezelfde pioniersgeest bij een gestaag groeiende groep collega’s. Ik beluister echter ook de oude discussies over het gebrek aan vaardigheden of interesse van docenten en over de weerbarstige organisatie van “de school”. Dan lijkt de vernieuwing weer ver weg… Maar…we staan aan het begin van een fundamentele vernieuwing van het onderwijs…

zoeksvraag over de stad Delft. De leerlingen gingen zelf, in de bibliotheek, het archief, de musea, op straat informatie verzamelen. We arrangeerden een interview met “een delftkundige” voor hen. De combinatie van informatie verzamelen en verwerken, samenwerken, presenteren en publiceren op het internet, werd onze “didactische werkvorm”. Het project was zo opgezet dat het jaarlijks herhaald kon worden. De leerlingen pakte hun rol als “onderzoeksjournalisten” goed op, ze werkten hard en het eindproduct overtrof alle verwachtingen. De reacties stroomden binnen. Het project viel op. Dit was nieuw onderwijs! Een jaar later kwamen we terug in Delft. Slechts één docent had gepro-

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

15


Peter den Hollander docent Nederlands en ict onderwijs implementator - Ivmi.nl

Ict is een zegen, het motiveert, het leert en innoveert Waarom met paard en wagen blijven rijden als T-Ford al is geĂŤvolueerd naar de Prius? Waren de koetsiers van vroeger slechte chauffeurs? Ik denk het niet, want de koetsier kende de weg, zowel de kuilen in de weg als de route, waar de koetsier aan moest wennen was de snelheid waarmee de auto over de weg reed. Inmiddels zijn de wegen geasfalteerd en is er een bewegwijzering die zelfs alfabeten van A naar Beter brengt.

rollercoaster langs reist. U bent het die de weg asfalteert die de bewegwijzering plaatst als een goed ANWB'er. Aan u de uitdaging om uw leerlingen langs die digitale snelweg de uitzichten te bieden die u en uw vak de reizigers uitnodigt te stoppen.

Wie ict zijn lessen binnen haalt, met regelmaat het computerlokaal reserveert, leerlingen uitnodigt hun laptop, IPhone, IPad, Blackberry en vergelijkbare toestellen mee te nemen, zal zich met regelmaat in een rollercoaster ervaren. Bij elke bocht een nieuwe ervaring, nieuwe kennis en wie uitstapt is werkelijk wijzer. Maar dan moet u als docent het bouwwerk bouwen waar de

16

i

&

i

v

e

r

b

apparaten kunnen, u weet welke kennis zij nodig hebben om een volwaardig lid van de (zelfs gedigitaliseerde) maatschappelijk te zijn. Is het eenvoudig nee, is het inspirerend ja, want het is samen leren wat de 'buitenwereld' te bieden heeft.

Bent u het niet die de uitdagingen langs de weg kan plaatsen, dan zijn er wel collega's die dat voor u gedaan hebben. Dan is het slechts een kwestie van paard en wagen pakken en via de ventwegen die uitdagingen in te laden en te bestuderen. Misschien durft u wel leerlingen bij u op de bok te plaatsen en samen met hen te kijken welke uitdagingen u gaat inladen, want zij beheersen de techniek, zij weten wat de

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Informatie-overload is een probleem van de vijftigers


Wendi Blom enthousiaste onderwijsadviseur en didacticus pur sang - wend-online.nl

Kan ict het onderwijs in Nederland redden?

Het eerste wat bij me opkomt is een wedervraag: waar moet het onderwijs van gered worden? De ondergang? Grote boze monsters? Ligt het onderwijs lekker te slapen in bed en schrikt het wakker van schaduwen en moet het daarom gered

en een nadeel. We willen het allemaal gebruiken, maar hebben we op die momenten wel genoeg oog voor het

worden?

onderwijs? en knopjes, dan ben je voorlopig nog niet klaar met alles wat er te ontdekken valt. En dat is misschien wel het

Ik ben nogal visueel ingesteld, maar ik kon me er niet zoveel bij voorstellen. Wat is er mis met het onderwijs? Vroeger, in de tijd van mijn ouders, zaten de kinderen met z’n vijftigen in

stukje waar het onderwijs van gered moet worden. Willen we niet teveel? Zien we door de bomen van ict het on-

een lokaal braaf na te roepen wat de meester declameerde. Je moest braaf zijn en vooral heel passief. Als je stout was mochten er lijfelijke straffen wor-

derwijs nog wel? Moet ict het onderwijs redden of moet het onderwijs gered worden van ict? Stel je een kind voor die een PowerPoint presentatie geeft. Alle teksten komen stuiterend en flitsend het beeld in. Je wordt afgeleid door al die acties en hebt geen oog

den uitgedeeld. Wat een verschil met nu. Het onderwijs is steeds in ontwikkeling. Het moet leuker, efficiĂŤnter, niet teveel kinderen in een lokaal. Onderwijs op maat. Elk kind zijn of haar eigen (pret)pakket. En dan komt er ook

meer voor de inhoud. Het is allemaal mogelijk in PowerPoint, maar draagt het bij aan een goede presentatie? Met

nog ict bij. Hoe geweldig kan het zijn? Als je een beetje dol bent op gadgets

18

i

&

i

v

e

r

ict kan heel veel en dat is een voordeel

b

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Karin Winters Edublogger, Twitteraar, Onderwijs en ict, Farmeville, HTC Desire en Applebeet - karinblogt.nl

Informatie-overload is een probleem van de vijftigers Sinds16 oktober ben ik een vijftiger, dus heb ik recht van spreken. Natuurlijk is de informatie overload geen probleem van ons vijftigers. Op vrijdag gaat de PC uit, want weekend is offline kwaliteitstijd. Op zondag, de lesvoorbereiding, de PC moet helaas aan. Het internet op en het downloaden van PDF’s vanaf de Wikiwijs kan starten. Welke minister heeft trouwens bedacht dat schoolboeken ineens gratis moeten zijn? Gelukkig zijn er de boeken van vorig jaar nog, dus wat geeltjes tussen de te kopiëren pagina’s en op naar de doppinda’s. Eerste gang maandag is naar de kopieermachine. Computers in de klas? Ga weg, internet doet het toch nooit. Trouwens… wat moeten we nou met computers in de les? Het enige dat leerlingen doen is Hyvven, MSN’nen en van die rotherrie op Youtube bekijken.

i

&

i

v

e

r

b

i

n

ouder of jonger dan 50 zijn die zo denken en doen en ze werken in het onderwijs, mag ik hen dan vriendelijk verzoeken om een baan als part-time postbesteller bij TNT te zoeken. Laat directies van scholen het TNT motto ook eens ter hand nemen en afscheid nemen van deze remmende digibeten…. sure we can!

In de krant is er van alles te doen over Twitter, 140 tekens brallen bij een digitale bierpomp, ons niet gezien…kost ons teveel tijd ook. Weblogs worden geschreven door verzuurde leefijdsgenoten, dus geen nieuws onder de zon. Of erger, die jonge broekies die het nodig vinden ons 50-ers uit te maken voor mammoeten. Ze denken ons te bestoken met tips hoe het anders en beter kan. Die hype van RSS feeds is ook niks geworden… bij ons op de PC geen polonaise. Het boek Internet voor senioren ligt naast de PC, waar wij trouwens na 9 uur ‘s avonds niet aan willen zitten, te koud op zolder. Even serieus, als er nog mensen van

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

19


Toine Maes directeur van Kennisnet - kennisnet.nl

We moeten vaart maken!

Onder het motto: ict is minder dan wonderolie maar meer dan smeerolie, gaat ict het onderwijs niet redden maar kan het wel de dubbele ambitie waar het onderwijs voor staat mogelijk maken. Die dubbele ambitie is: meer kwaliteit voor minder geld. Vele sectoren zijn daar het onderwijs in voorgegaan en hebben aangetoond dat dat met behulp van ict mogelijk is.

i

&

i

v

e

r

leveren op geen enkele manier blokkades voor toepassing; “gemak, genot, gewin” is het devies.

■ Een integrale visie binnen elke instel-

We moeten tegelijkertijd constateren dat het na tien jaar met de integratie van onderwijs en ict minder ver staat dan gehoopt en verwacht. De laatste Vier in Balans Monitor laat zien dat het te traag gaat; dat het nog minimaal tien jaar duurt voordat sprake is van enige integratie van ict in het onderwijs volgens het Vier in Balans concept. We moeten dus op 4 aspecten versnellen; dat leidt tot de volgende 4 ambities binnen 5 jaar van nu:

20

■ De technische randvoorwaarden

b

ling over inzet ict in onderwijs; het verschil in inzicht tussen managers en docenten over het wat en hoe van ict in onderwijs is niet productief en blokkeert de voortgang. Dat verschil moet bespreekbaar worden gemaakt en leiden tot één visie en niet twee; ■ Een deltaplan professionalisering per instelling gericht op didactische inzet van ict; ■ Bundeling van krachten op het terrein van digitaal leermateriaal zodat sneller massa ontstaat en het excuus van het ontbreken van goed digitaal materiaal niet meer opgaat;

i

n

d

t

o

n

d

e

r

Op naar 2015!

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Maaike Neuteboom hoofdredacteur (sinds januari 2006 van Vives) vives.nl

Ict is een middel, geen doel op zich

Dat ict een toegevoegde waarde heeft voor het onderwijs, dat is zeker. Dat zeg ik niet alleen omdat ik hoofdredacteur van Vives ben, maar ook in tal van onderzoeken (bijvoorbeeld van Kennisnet) komt dit naar voren. Ict zorgt voor een rijkere leeromgeving, met onderwijs op maat. Leerlingen zijn meer gemotiveerd en leveren betere prestaties; leraren geven efficiĂŤnter onderwijs en hun beroep wordt aantrekkelijker; en de vernieuwingsgezindheid van scholen neemt toe. Bovendien is ict onmisbaar in onze samenleving. Leerlingen die hier op school mee in aanraking komen, zijn beter voorbereid op de toekomst. Maar dat ict het onderwijs in Nederland kan redden, dat geloof ik niet. Ict is een middel, geen doel op zich. We kunnen ict inzetten om het onderwijs te verbeteren, maar het zorgt niet per se voor beter onderwijs. Alleen wanneer goede docenten het op de juiste manier inzetten, zullen de

i

&

i

v

e

r

b

i

n

prestaties omhoog gaan. En dat is dan ook het doel van Vives. Wij willen onze lezers niet alleen laten zien wat er allemaal voor moois is te vinden op het gebied van ict. Wij willen hun juist praktische handvaten bieden over hoe ict kan worden ingezet in het onderwijs. En dat is nodig. Nog maar al te vaak kom ik op scholen waar de digitale schoolborden staan te verstoffen in de kast of alleen worden gebruikt als veredelde tv. Dat is toch doodzonde! Niet alleen voor de school, die een dure aanschaf heeft gedaan waar niets mee gebeurt, maar ook voor de leerlingen, omdat zij niet het onderwijs krijgen waar zij recht op hebben.

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

21


Tessa van Zadelhoff leerkracht basisonderwijs, ict-coördinator, (web)redacteur, digiborden, web 2.0, @warempel

20 jaar ict met i&i

Twintig jaar geleden, de eerste i&i conferentie, viel samen met mijn kennismaking met onderwijs geven. In 1990 was ik een eerstejaars PABOstudente. Ict had al snel mijn interesse, al ging het het eerste jaar niet verder dan wat programmeren in Basic. Gelukkig kwam er daarna door het Print/Comeniusproject meer aandacht voor de rol die ict in het onderwijs zou kunnen spelen. Toen ik wilde afstuderen met als specialisatie ict bleek dat in 1994 nog niet mogelijk. Na veel overleg mocht het als ik het niet ict maar natuurkunde zou noemen. Wat ben ik blij dat de ontwikkelingen zo snel zijn gegaan. Zeker de laatste vijf jaar zijn de mogelijkheden van ict binnen het onderwijs zoveel groter geworden. Onder meer door de komst van de digiborden heeft ict op veel scholen een boost gekregen. Op het gebied van hardware, software en ict infrastruc-

22

i

&

i

v

e

r

b

tuur is er veel gebeurd. Maar het meest blij ben ik toch met de komst van de sociale netwerken en de web 2.0 programma’s. Web 2.0 maakt onderwijs geven interessanter. Zoveel programma’s zomaar te vinden op het internet, klaar om in de klas in gebruik te nemen. Leerlingen die zelf hun werk kunnen publiceren op sites als YouTube, Wordpress, Glogster, Storybird en Animoto wat enorm motiverend werkt. En dan daarnaast natuurlijk Twitter!

sante links uitwisselt, waar altijd iemand een antwoord op je vraag heeft, waar je nog beter op de hoogte blijft dan via alle vakbladen en nieuwsbrieven bij elkaar en wat een omgeving is waar je zelfs online kunt samenwerken met collega’s. Voor zoveel waardevol informatie delen neem ik de minder nuttige ik-ga-nu-koffiedrinken-tweets heel graag voor lief. I&i gefeliciteerd met 20 prachtige conferenties!

Twitter moet je zien als een hele grote koffiekamer waar je collega’s vanuit het hele land of, wanneer je wilt, de hele wereld ontmoet. Waar je interes-

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Frans Schouwenburg sectormanager po/vo bij Kennisnet - kennisnet.nl

Het Laura Dekkercollege

Ik droomde over de toekomst. Het was tien jaar verder, alle scholen in Nederland waren helemaal Vier in Balans, dus Kennisnet was klaar en ik had een nieuwe baan. Ik was rector van het Laura Dekkercollege voor Afstandonderwijs (LDOO). Natuurlijk genoemd naar onze nationale heldin die in 2010 vertrok voor haar solozeiltocht rond de wereld. Toen nog beschimpt en tegengehouden door benepen landgenoten die meenden haar tegen zichzelf in bescherming te moeten nemen. Ik zie haar nog vertrekken vanuit de Canarische eilanden, met in haar bootje, de Guppie, een keurig boekenplankje getimmerd, waarop ze haar rijtje schoolboeken had staan. In interviews vertelde ze een beetje beschaamd dat ze heus haar huiswerk deed. „Vanmorgen nog scheikunde en Duits”. Het klonk potsierlijk uit de mond van iemand die net koers had

i

&

i

v

e

r

b

i

n

Als rector van het Laura Dekkercollege constateer ik met trots dat we in Nederland nu echt een begin hebben gemaakt met leerlinggericht onderwijs. Iedere leerling die zich meldt, stippelt een eigen route uit, met voldoende overstapmogelijkheden naar allerlei studierichtingen. Tenslotte gaat het bij de meeste vakgebieden nu om het construeren van kennis. Daar doe je ervaring mee op die je in elk beroep of studie kunt gebruiken. Gelukkig kun je nu examen doen wanneer je er klaar voor bent. Ik heb een prachtschool! Het leslokaal van mijn leerlingen is de wereld. Mijn docenten zijn kundige zzpers die ik inhuur op basis van vraag en leerlingen kunnen kiezen uit een enorme onderwijscatalogus vol thema’s, vakken. Alles te starten vanaf internet. Mijn kantoor? Heerlijk thuis!

gezet naar Zuid Amerika (Spaans en Portugees, toch?) en ons meer over het weer kon vertellen dan haar aardrijkskundeboek. Ik heb me altijd afgevraagd waarom ze in plaats van haar boekenplankje met methodes niet een setje flinke opdrachten mee had gekregen. Wat een zee van tijd (sic!) had ze om op haar gemak te denken, creatief te zijn, te reflecteren met haar leraren en medeleerlingen. Communicatiemiddelen genoeg. Ze had in de helft van de tijd die onze leerlingen op school nodig hadden, aan haar exameneisen kunnen voldoen. Het waren de laatste stuiptrekkingen van het docentgerichte onderwijs dat we gewend waren.

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

23


Frans Peters 7 zoektermen: getrouwd, vader, eten, informatica, schaken, foto’s, school - informaticavo.nl

Met de voeten in de klei

Als docent informatica en informatiekunde sta ik op het Ostrea Lyceum in Goes momenteel 20 lesuren per week voor de klas en voor de rest van mijn lerarenbaantje (zoals mijn succesvolle zakenbroers zeggen) ben ik ict-coördinator. En elke dag is het weer met volle teugen genieten. Genieten van de leerlingen die nog niet veel kunnen en die uit je hand eten, maar ook genieten van de leerlingen die al heel veel kunnen en soms mij uitleggen hoe iets werkt. Het is erg genieten als je die hele slimme jongens en meisjes uitgedaagd krijgt om nog dieper in de stof te duiken. Naast al die kinderen zijn in feite ook al je collega's leerlingen van de ict-coördinator. En van dat werk heb ik persoonlijk ook heel veel voldoening. Je probeert ze te helpen waar je kunt en in mijn geval krijg ik daar in ieder geval veel voor terug. Ik vind dat er helemaal niets mis is met deze generatie, ik kan

24

i

&

i

v

e

r

b

het in ieder geval erg goed met ze vinden. En dan die website www.informaticavo.nl. Sinds de CODI opleiding (1998) heb ik materiaal en nieuws omtrent informatica verzameld op het internet. Elk jaar is daar een beetje aan versleuteld tot zoals hij er nu uitziet. Voorheen werd er heel veel lesmateriaal aangeboden maar dat is helaas erg teruggelopen. Momenteel wordt er voornamelijk nieuws aangeboden en informatie uitgewisseld. Naast mijn baan op school en www.informaticavo.nl besteed ik heel veel tijd aan schaken. Bij De Pion in Roosendaal ben ik bestuurslid en jeugdleider en voor de schaakbond ben ik arbiter bij grote

i

n

d

t

o

n

d

e

r

toernooien en maak ik meestal ook foto’s. Want fotografie is zo’n andere hobby van me waar ik ontzettend veel plezier in heb. Je zult me niet vaak zien zonder een camera bij de hand.

w

i

j

s

e

n

i

c

t


De i van ict is de v van vervlakking


Jan van der Vlies bezeten van onderwijs, ict en didactiek.

Kan ict het onderwijs in Nederland redden?

Wanneer ik de titel herlees, bedenk ik me dat deze zou kunnen suggereren dat het onderwijs zonder ict reddeloos verloren gaat. Is dat dan ook zo? Ja en nee! Nu wil ik hiermee niet zo’n lekker nietszeggend ‘middle-of-the-road-antwoord’ geven, maar zal een poging wagen het ‘ja en nee’ te onderbouwen. Eerst maar eens de ‘nee-kant’ bekijken. Al duizenden jaren wordt er onderwijs gegeven en alleen de laatste twee decennia hebben ict middelen hun intrede gedaan. Natuurlijk kun je niet om de duizenden jaren oude onderwijstraditie heen. Ook zonder ict kun je goed onderwijs blijven verstrekken en kunnen leerlingen hun diploma’s halen. Wat vroeger kon, kan nu ook nog. Het onderwijs in Nederland kan dus best zonder ict. Maar, is dat ook wenselijk? Roepen de didactici en onderwijs psychologen al niet heel lang dat het onderwijs moet

26

i

&

i

v

e

r

b

aansluiten bij de belevingswereld van de leerling? Wat het onderwijs moet doen is de wereld van vandaag betrekken in de lessen, in de opdrachten en het leren van de leerling. Ict toepassingen vinden we overal om ons heen, kan het onderwijs er dan zonder? Nee, natuurlijk niet! Met rooksignalen kun je vandaag de dag nog steeds een boodschap communiceren, maar gaat het met een smartphone niet veel beter en vooral veel efficiënter? Om nog maar niet te spreken over de inspanning die de boodschapper bespaard blijft. De ict middelen waar we in het onderwijs mee kunnen werken geven ons zoveel meer mogelijkheden om de leerlingen efficiënter te laten leren, hun

i

n

d

t

o

n

d

e

r

wereld te ontdekken en de nodige kennis te vergaren. Van de hedendaagse docent vraagt dit om een aanpassing in de werkwijze, flexibiliteit om zich een nieuwe didactiek eigen te willen maken en de bereidheid om zelf weer te willen leren. Het onderwijs, de leerling, de docent, eigenlijk iedereen die kennis overdraagt moet zich ervan bewust zijn dat een moderne tijd vraagt om modern onderwijs. Met het toepassen van ict wordt dit bereikt. Ja, ict kan het onderwijs in Nederland redden!

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Marjan Vernooy-Gerritsen Typering: Grenzeloze mogelijkheden met ict, pak je kans!

Met het tij mee

De dag beginnen met de krant en eindigen met het laatste nieuws op de tv. Overdag voorbereiden, lesgeven, nakijken. Tussendoor mailen, lezen, praten, luisteren, surfen op internet, twitteren, bellen, sms-en ….. en maar communiceren, en maar absorberen. Er komt steeds meer bij en er gaat nooit wat af. Het aanbod is overweldigend en we gaan er mee om alsof we alles even serieus moeten nemen. Maar we nemen het niet echt serieus, want er is geen tijd voor reflectie, geen tijd om op basis van al die informatie tot eigen nieuwe ideeën te komen. ict kan het onderwijs verwoesten, maar ook redden. De wetenschap wijst ons de weg. Onderzoekers worden beoordeeld op hun productie in de vorm van artikelen, liefst in bekende internationale wetenschappelijke tijdschriften. De roep om andere communicatie wordt echter luider. Waarom alleen een grafiekje tonen

i

&

i

v

e

r

b

i

n

len en houden, open toegankelijk voor mens en machine. Analyse technieken om samenhang tussen begrippen op te sporen, over grenzen van vakken, vakgroepen, universiteiten en landen heen. Open Access, kennis moet vrij zijn! Onderwijs kan hier gebruik van maken. In vwo werken met echte onderzoeksresultaten. Als docent rechtstreeks toegang tot onderwijskundig onderzoek. Leerlingen in het vmbo en mbo laten meegenieten van praktijkervaringen van studenten in het hbo. Het onderwijs kan de wetenschap volgen!

als je de hele database online hebt staan? Waarom tekst en geen instructiefilm over toegepaste materialen en methoden? Tijd voor nieuwe methoden om onderzoeksresultaten in onderlinge samenhang, multimediaal te presenteren. Een wetenschappelijk artikel met daarbij horende meetresultaten, foto’s, interviews, computersimulaties en andere materialen. Een database, waarvan de inhoud zichtbaar wordt als een landschap met kleurige bergen en dalen. Nóg meer informatie, hoe vinden onderzoekers daar hun weg in? Kwestie van automatiseren. Afspraken maken over de manier van ter beschikking stel-

d

t

o

n

d

e

r

w

i

Links: www.hbo-kennisbank.nl, www.openaccess.nl en www.surffoundation.nl/nl/themas/openonderzoek/verrijktepublicaties/

j

s

e

n

i

c

t

27


John van Dongen Organisatiekundig en ict adviseur KPC groep - Edublogger en optimist Twitteraar en natuurlijk i&i-er - onderwijsvooruitzicht.blogspot.com

Leren doe je zelf

Meteen vanaf het eerste moment in het bestaan van de mens is hij, (zij trouwens ook), gaan leren. Tot op de dag van vandaag zijn we daar ook niet meer mee opgehouden. Je zou denken dat je op enig moment wel uitgeleerd bent. Nee dus, we gaan door tot we er bij neervallen!! Blijkbaar is leren verslavend. Dat kan weleens worden veroorzaakt door het misverstand dat er bestaat tussen de woorden leren en studeren. Leren doe je namelijk zelf. Op je eigen wijze en naar aanleiding van je eigen probleembeleving. Je doorloopt je eigen leerproces. Bij studeren wordt geprobeerd om kennis of kunde die door een ander in een leerproces is verworven, omgezet in woorden, een plaats te geven in het brein van de studerende. Iedereen zal begrijpen dat de leeropbrengst daardoor in gevaar komt. Je moet namelijk gaan begrijpen, zonder dat je erover of ermee hebt geleerd….

28

i

&

i

v

e

r

b

Een mooie manier om van studeren weer een beetje leren te maken schuilt waarschijnlijk in de ict. Met de enorm toegenomen mogelijkheden op multimedia terrein, games en verbindingen met de rest van de wereld en de maatschappij, doen zich mooie gelegenheden voor om het leven van de leerling en de docent niet alleen meer afhankelijk te laten zijn van studeren. Met leren door doen, zien en horen kunnen zeer langdurige of gevaarlijke leerprocessen immers worden nagebootst, waarbij een authentieke leersituatie kan ontstaan, die emoties kan losmaken en daardoor misschien het

i

n

d

t

o

n

d

e

r

rendement van het leren positief beïnvloeden. Natuurlijk zullen talige leerlingen hier niet noodzakelijkerwijs veel beter door gaan leren. Zij konden en kunnen immers prima studeren. Wel kan het verschil gaan uitmaken voor de minder taalgevoelige leerlingen, die op deze manier kunnen leren door zaken te doorzien en te begrijpen, omdat je het verband letterlijk kunt zien of horen en het nut ervan weer kunt beleven. Je leert immers veel van simulatiespellen als Simms of World of Warcraft… Veel bedrijven weten dat al lang. Als je bepaalde levels hebt bereikt binnen sommige spellen, zien bepaalde bedrijven dat als een aanbeveling vanwege de bewezen kwaliteiten op terreinen als taalvaardigheid, leidinggeven en berekenen en nemen ze je graag aan.

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Henk Sligte Onderzoeker Kohnstamm Instituut en mede-oprichter van het Europees Scholen Project.

Ict en het verlengen van ons leren

Doe je ogen eens dicht. Denk er eens aan wanneer je voor het eerst een e-mail kreeg of op het web surfte. Is het pas zo kort geleden? Hoe kan het dat het zo gewoon is? Altijd en overal onder handbereik met onze SmartPhone. Als het wel eens down is, voelen we ons onthand, beperkt. Waarom tikt dat zo hard aan? Sinds de mens de taal als medium voor communicatie van informatie heeft uitgevonden zijn er heel veel media gevolgd. Boek, telegraaf, telex, telefoon, telefax, televisie. Natuurlijk moesten we leren ze te gebruiken, nieuwe vormen van geletterdheid zijn ontstaan. Soms om het eenrichtingsverkeer van pushmedia als televisie te kunnen interpreteren, steeds meer om interactieve media te kunnen gebruiken voor ons leven. Daarmee worden media steeds meer verlengstukken van ons handelen, van ons communiceren, van ons den-

i

&

i

v

e

r

b

i

n

den, in de school, tussen scholen, en tussen onze lerende geesten. ict convergeert steeds meer naar ons mens-zijn, met ons voortdurend leren als meest typerend, in en buiten school. Voor het onderwijs is ict als verlengstuk van ons menselijk functioneren steeds meer de redding.

ken. En van ons leren, dus. ‘The mind once expanded to larger ideas never returns to its original size’. In de tijd van overhead sheets had ik altijd ‘SOS of the SOS’ bij me: ‘Save Our Schools of the Sick Organization Syndrome’, en die ‘ziekten’ waren Insulitis en Technophobia. De Eilandziekte die ervoor zorgt dat de school opgeknipt is in lesuren, lokalen, vakken, met dichte deuren en ramen. De ict-Fobie die zorgt dat we bang zijn voor het onmenselijk karakter van technologie, die leraren overbodig zou maken en leerlingen van zichzelf zou vervreemden. Zijn die ziekten er nog? ict moet steeds meer het medium zijn om bruggen te bouwen tussen eilan-

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t

29


Lida Schoen Educatief chemisch klusvrouw vol ict

Redt ict ons onderwijs?

Nou nee, maar 't kan helpen. Onze leerlingen zitten toch niet op de school van gisteren? In 1985 (oma spreekt) ontstond op de lerarenopleiding in Amsterdam een 'voortrekkersgroep' informatica. Bij wiskunde leerden we commandogestuurd tekstverwerken, spreadsheeten en programmeren op (trans)portable Osbornes onder CP/M. Snel volgde de (voor)scholing NIVO en ik werd ingelijfd bij informatica. Tijdens een pauze vroeg ik een keer wanhopig of de heren collega's ook Nederlands konden spreken. Zo'n gevoel dat veel leerlingen vaak zullen hebben (niet in de pauze!). Willy Weijdema en ik werden gezworen kameraden. We waren betrokken bij de eerste i&i conferenties, netwerken kwamen, we schreven, ook met veel anderen, boekjes en boeken. Redden die ons onderwijs? Onze leerlingen zaten nog steeds afgesloten bij elkaar, praten mocht meestal niet. Alle

30

i

&

i

v

e

r

b

computers stonden bij elkaar in een brandschoon beveiligd (toch raakten veel muizenballetjes zoek) lokaal. Toen kwam 'internationalisering'. De toekomstige leraar moet verder kijken dan Nederland lang is. Dus de studenten op stage naar een derde klas VMBO in Amsterdam Oost. Onderwerp voeding, samen met vergelijkbare leerlingen in Turkije. In een blokuur wisselen ze resultaten van de opdrachten uit. Via e-mail in 't Engels ‌. De docent Engels laat de begeleiding graag aan drie studenten over, de les loopt als een tierelier. Veel te kort. In de nabespreking complimenteert de leraar de studenten: "Ook geen wonder, jullie deden dingen, die de leerlingen interesseerden."

i

n

d

t

o

n

d

e

r

Ondertussen, authentieke teksten voor de docent Engels, relevante kennis voor biologie/scheikunde en geen vakkeneilandjes. Inmiddels (veel) meer mogelijkheden met sociale netwerken en educatieve videoconferencing met 'simpele apparatuur' (mijn netboekje werkt prima). We starten nu een schoolpartnerschap met vijf scholen in vijf (Europese) landen. Wat een enthousiasme van leraren (jong en oud) en leerlingen, wat een fantastisch lesmateriaal en wat een fantastische resultaten!

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Cocky Verweij ruim tien jaar boegbeeld van de i&i conferentie.

Een docent als muze

Gisteren was ik bij een ander 20-jaar jubileum: van hovo (hoger onderwijs 50+) Brabant in de aula van de Universiteit van Tilburg. Centrale thema’s: de 7 hoofdzonden ofwel de vrije wil in duscussie. In het gezelschap van dames en heren zie ik meisjes en jongens voor wie ik 28 jaar geleden de oude manier van lesgeven (Nederlands) opgaf en me meldde bij de ontwikkeling van computerprogramma’s ontleden vo: O.M.O.’s Escape. Henny van de Wetering vraagt me voor i&i. Daar voel ik me meteen thuis bij Ton, Pieter, Paul, Henny, Dorien, Hans, Marjan D. en alle anderen, ook van later.

uit de mouwen steken. Die geestdrift komt wel het meest tot uiting in de jaarlijkse 2-daagse najaarsconferentie. Even aanstekelijk werken de vrolijke (blije-)Werelt-helpers Harry, Sjoerd en Louis. Ondanks nachtelijk geploeter, om gesponsorde pc’s van MS DOS-besturing te voorzien. Nadat Paul de conferentiecommissie 5 jaar heeft geleid, neem ik die taak over. Nieuwe enthousiastelingen in de commissie betekent nieuwe ontwikkelingen. We kijgen tot onze vreugde meer sponsoring, van het bedrijfsleven en via OCenW, dankzij de contacten die deze en gene verwerven en ze in dienst van i&i stellen. Door gebrek aan menskracht houden we i&i-bestuur en conferentiecommissie

Al die i&i-bestuurders die niet alleen vóór informatica in de bovenbouw zijn, vóór informatiekunde in de basisvorming, vóór toepassing van computers in leerprocessen en dus vóór onderwijsvernieuwing, maar er ook de handen voor

i

&

i

v

e

r

b

i

n

nog net in de lucht; zeker als OWG-Biep geen betrouwbare partner blijkt en de conferentie in Diemen een fiasco. Hoe verder? De mouwen opstropen en dóórgaan. Bea Smink versterkt de ploeg en na 10 jaar volgt Marijke mij op. Vives treedt aan. In het bestuur zitten weer competente en enthousiaste mensen. De conferentie blijft een succes: geweldig! Maar: is het onderwijs nu zoveel verbeterd? Kijk, de leerwereld van Bobo verwendt leergierige kleuters. Hovo-studenten verwerven kennis die ver boven het concrete uitstijgt. Echter, de belangrijkste groep, onze jeugd, met te vlakke digitale toepassingen afschepen: dat was mijn bedoeling niet!

d

t

o

n

d

e

r

w

i

Daarom gun ik die jeugd inspirerende docenten als muzen, mét adequaat gereedschap

j

s

e

n

i

c

t

31


Colofon

Uitgave Docentenvakvereniging i&i www.ieni.nl i-canon@ieni.nl November 2010 Samenstelling Marijke van der Brugge Louis Hilgers Cartoons Paul van Mil, Heerlen Vormgeving en opmaak Studio Blanco BV, Rijswijk Drukwerk Drukkerij Grafia Pijnacker

32

i

&

i

v

e

r

b

i

n

d

t

o

n

d

e

r

w

i

j

s

e

n

i

c

t


Inhoud Een i-canon in columns Voorwoord

1

Wat gebeurt er wanneer een leraar en een huisarts 100 jaar terug in de tijd worden gestuurd? Marijke van der Brugge De Homo Ludens en de eduGadget Louis Hilgers Internet en de doos van Pandora René Franquinet ICT als zetpil Sjoerd Spoelstra De Google-school.. Erik Bolhuis Niets nieuws onder de zon Allard Bijlsma Het gaat niet om de techniek maar om de inhoud Aad van der Drift Kan ict het onderwijs in Nederland redden? Cartoon Samenwerken loont: de computer weet ook niet alles Ard Hartsuijker ‘Kan ict het onderwijs in Nederland redden?’ Edith van Eck Ict, een echt wondermiddel? Bob Hofman Het onderwijs redt het niet zonder ict Jan Lepeltak Ict op school Mees van Krimpen Pionieren Nico Juist Ict is een zegen, het motiveert, het leert en innoveert Peter den Hollander Informatie-overload is een probleem van de vijftigers Cartoon Kan ict het onderwijs in Nederland redden? Wendi Blom Informatie-overload is een probleem van de vijftigers Karin Winters We moeten vaart maken! Toine Maes Ict is een middel, geen doel op zich Maaike Neuteboom 20 jaar ict met i&i Tessa van Zadelhoff Het Laura Dekkercollege Frans Schouwenburg Met de voeten in de klei Frans Peters De i van ict is de v van vervlakking Cartoon Kan ict het onderwijs in Nederland redden? Jan van der Vlies Met het tij mee Marjan Vernooy-Gerritsen Leren doe je zelf John van Dongen Ict en het verlengen van ons leren Henk Sligte Redt ict ons onderwijs? Lida Schoen Een docent als muze Cocky Verweij Colofon

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32


i-Canon

Thema-overwegingen ■ Kan ict het onderwijs in Nederland redden?

Columnbundel over ict-in/en-onderwijs

■ Informatie-overload is een probleem van de vijftigers.

bij gelegenheid van de 20ste conferentie

■ De i van ict is de v van vervlakking.

van docentenvakvereniging i&i

www.ieni.nl

i & i

v e r b i n d t

o n d e r w i j s

e n

i c t

de i-canon  

columns over ict en onderwijs, samengesteld voor de 20e conferentie van i&i

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you