Page 1

COLUM N BAS HEIJNE

Hoop S

chrik niet, dit wordt een kerstgedachte. Denkend aan Nederland stel ik me een groot gezelschap in een restaurant voor. We zitten aan een lange tafel, er wordt goed gegeten, de sfeer is aangenaam – en als je aan iedere gast afzonderlijk zou vragen: hoe rekenen we straks af, betaalt ieder voor wat hij heeft geconsumeerd? Of doen we niet zo kinderachtig Hollands en slaan we het gewoon hoofdelijk om? Het antwoord is eensgezind. We delen. We kijken niet op een euro meer of minder. Maar dan bestelt iemand aan het eind van de tafel een tweede dessert. Een ander laat een glas cognac inschenken – VVSOP, was dat nou nodig? Werd daar een fles champagne doorgegeven? Ja zeg. De sfeer slaat om. De gemoedelijkheid verzuurt, wantrouwen vlamt op. Hoezo gezellig met elkaar – pak die rekening er eens bij. Dit gaan we niet nog een keer zo doen. Het is maar een metafoor. Wel bruikbaar, denk ik. Veel van wat er in Nederland wordt voorgesteld of bepleit, staat in het teken van het gierende wantrouwen dat zich in de maatschappelijke relaties heeft genesteld. Aan één stuk door worden wetten aangenomen die een einde moeten maken aan misstanden, er worden gedragscodes vastgesteld, regels en protocollen opgesteld. Rapport volgt rapport, onderzoek op onderzoek, om te kijken hoe het zover heeft kunnen komen. Het haalt zelden iets uit. Geen wonder – het is alsof je vertrouwen denkt terug te krijgen door na een maaltijd tot op de cent uit te rekenen wat ieder afzonderlijk heeft geconsumeerd. Een individu is iets verplicht aan de gemeenschap; hij is vrij, maar moet geen misbruik van zijn vrijheid maken, hij draagt verantwoordelijkheid voor meer dan alleen zichzelf. Anderzijds moet de gemeenschap een individu ook iets gunnen dat niet meteen het algemeen belang dient – eigen opvatting, eigen geloof, eigen kunst, eigen hartstocht. Meestal kost dat de gemeenschap iets – geld of verdraagzaamheid. De balans vinden tussen die twee is hondsmoeilijk. Je kunt eraan ontsnappen door net te doen alsof het probleem niet bestaat, door het totale individualisme te huldigen (Margaret Thatcher: „There is no such thing as society’’) of aan de andere kant de verbeten gezamenlijkheid (Spekman: „Nivelleren is een feest.”). De meeste mensen bevinden zich tussen deze twee posities in, ze krijgen alleen wel een waas voor hun ogen bij de extreme posities van de partij met wie ze zich het minst verwant voelen – het inmiddels volkomen versleten ‘eigen broek ophouden’ van neoliberalen met hun ‘subsidiejuk’ en ‘staatsinfuus’ en anderzijds het met sociale rancune geïnjecteerde ‘eerlijk delen’ van neosocialisten. Hoe krijg je dat vertrouwen terug? De afgelopen week regende het sombere berichten – het vertrouwen in het kersverse kabinet bereikte een dieptepunt, het wantrouwen jegens Europa bleek opnieuw gegroeid – en uit een nieuw rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau bleek dat de afgelopen tien jaar autochtone en allochtone Nederlanders niet tot elkaar gekomen zijn. Maatschappelijk gaat het nieuwe Nederlanders steeds beter, maar de gevoelsafstand lijkt alleen maar toe te nemen. Over dat laatste: in de Volkskrant gaf Aydin Akkaya van het Inspraak Orgaan Turken (IOT – naam uit een andere tijd) tegengas. Turkse Nederlanders „hebben geen zin in dat voortdurende gezeik, ze trekken hun eigen plan. Dat ze niet zijn geïntegreerd, kun je niet stellen. Ze zijn gewoon voor zichzelf gaan zorgen. [...] Als andere minderheden ruziën omdat ze de disco niet in mogen, opent een Turk zijn eigen disco.” Het is een antwoord. Laat iedereen na het eten gewoon voor zichzelf betalen, dan zijn we tenminste van het gezeur af. Beter nog, laten we niet meer met elkaar eten. Mwah. De bekende Amerikaanse schrijfster A.M. Homes zei deze week in een gesprek voor NRC Twitlit dat veel critici verbaasd waren dat zij, bekend om haar genadeloze oog voor menselijke onvolkomenheden, haar roman een keihard happy end had gegeven. Vergeef ons begint met een Thanksgiving-diner dat hopeloos ontspoort in moord en doodslag en eindigt vijfhonderd bladzijden later met weer zo’n diner, waar een groepje getekende mensen vervuld van welwillendheid een soort van familie met elkaar vormen. Sommige lezers vonden dat sentimenteel, zeker gezien de ellende die eraan vooraf ging. Maar Homes had nergens spijt van. „De vraag is”, twitterde ze, „hoe je optimistisch kunt zijn in een tijd die niet gekenmerkt wordt door optimisme.” Ja.

Laat iedereen na het eten voor zichzelf betalen

artikelNRC Bas Heijne  

om te proberen of het lukt

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you