Page 1

ԵՐԵՎԱՆ 2014


Մեծերը Հ.Թու մանյ անի մասին

Նրա կախարդականգրիչ ըու րդիպավ,կատարվեց իսկականարվեստիհրաշ քըլ ինիառակթեքառյ ակ, հեքիաթթեպատմվածք,հովվերգու թյ ու նթեվիպերգու թյ ու նևանմոռանալ իպիտիմնա նրա հոյ ակապ պատկերը:

ԱՎ. ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ

Այ սօրԹու մանյ անըիրլ եզու նհասցրելէայ ն բ յ ու րեղանմանպարզու թյ ան,որըմոտեցնու մէնրան Պու շ կինին,ևորընրա գերագու յ նարժանիքներից մեկըպիտիհամարվի:

Վ. ՏԵՐՅԱՆ

Հմայ իչէ ր Թու մանյ անըորպեսբ անաստեղծումարդ: Նա իրմեջկրու մէ րժողովրդիլ ավագու յ նգծերըգրականու թյ անմեջսերդեպիժողովրդական ստեղծագործու թյ ու նը,իսկկյ անքու մլ այ նհյ ու րասիրու թյ ու նևսերդեպիիրընտանիքնուերեխաները:

Մ. ՍԱՐՅԱՆ


Աշ ու ն………………………. .1 4 Արագիլ ……………………. . .1 5 Կանաչախպեր…………… 1 6 Կռու նկներ………………… 1 7 Գետակ……………………

1 8

Տերևաթափ………………. 2 0 Փիսոն……………………….2 1 Ամպնուսարը……………

2 2

Փոքրիկերկրագործ……… 2 3 Քամին……………………… 2 4 Արտու տիկ………………… 2 5 Լու սաբ ացին……………… 2 6 Աղվեսնեկավ……………

2 7

Աղվեսը……………………

2 8


ՀովհաննեսԹու մանյ անըծնվելէ1869թվականի փետրվարի19ին Լ ոռուԴսեղգյ ու ղու մ: Նա եղելէընտանիքի անդրանիկերեխան: Նրանկոչ ելէինՀովհաննեսիպատիվ պապիկի, ովռու սականբանակու մպարսկերենիթարգմանիչ էր, անվանիզինվորական, մասնակցելէրմիշ արք պատերազմների: Նրա թու րնայ ժմէլպահպանվու մէ Թու մանյ անիտու նթանգարանու մ: Թու մանյ անիմեջսերըդեպիբնու թյ ու նը, դեպիխաղերն ուազատ թափառու մըշ ատ ու ժեղէեղել : Նա միշ տ նախընտրելէ բնու թյ ան մեջազատ կյ անքնու երազանքը, ազատ ժամանցնուզբոսանքըիրընկերների հետ: «Միխու մբերեխաներէինք: Գյ ու ղացերեխաներ: Ոչու սու մնարանկար, ոչդաս, ոչդաստիարակու թյ ու ն, ազատ էինքմիանգամայ նուխաղու մէինք,ինչ քան էինքխաղու մ: Ուո˜նցէինքիրարսիրու մ, ոնցէինքիրար սովորել : Սովածժամանակներսէլ `վազու մէինքհացի տաշ տիցըմիկտորհացառնու մ, պանրիկարասիցմի կտորպանիրուէլետ շ տապու միրարմոտ: Իրիկու ներն էլհավաքվու մէինք,ծիծաղբաներասու մկամհեքիաթ պատմու մ»:


ՓոքրիկՀովհաննեսըշատ աշխույժուչարաճճիերեխա էեղել:Նա ապրելէգեղջուկ մանկանբոլորհետաքրքրություններով:Անհոգևուրախ օրեր,հովվականպարզու գեղեցիկկենցաղ`չքնաղբնությանմեջ,հեքիաթներիկախարդիչաշխարհ: Այսպեսէանցելմանուկներիառօրյան:ԵրբեմնՀովհաննեսըարածեցնելու էրտանումիրեզներին,բայցներշնչվածբնությանգեղեցկություններով`մոռանում էրամենինչմնումէրիրմտքերիհետ,իսկանասուններըարածելովգնում հեռանումէիննրանիցուկորչում:Շատ ուշ,երբմութնընկնումէր,սթափվումէրնա իրերազներից,հիշումեզներին ուդատարկվազումտուն… Թումանյանըխիստ կանոնավորկրթություներբևէչիստացել:Նախնական գրաճանաչությունսովորելէհորից:Ութտարեկանհասակումմիխումբգյուղացիներիհետ գրել-կարդալէսովորումհորեղբոր`Գրիշկա բիձունորաբաց«դպրոցում» ,որտեղմատիտներըարճիճիցէին,թանաքը`կակաչծաղկից,որըաշակերտները իրենքէինպատրաստում:1877թ.սկսումէհաճախելգյուղումբացվածՍահակ վարժապետիդպրոցը,որնիր«Ինքնակենսագրության»մեջԹումանյանըշատ վառ ուպատկերավորէնկարագրում:ԴպրոցըՏեր-Թոդիկյանտիպիէր,որտեղ գործադրվողմանկավարժականմեթոդներնէինծեծըվիրավորանքները`գիտելիքներիչնչինպաշարիդիմաց:1883թ.ամռանըցարականկառավարությանհրամա նովփակվումենհայկականդպրոցները,ևԹումանյանըընդունվումէՆերսիսյան դպրոցի2-րդդասարան:Ուսումնառությունըտևումէմոտ երեքտարի, որիընթացքումնա ձեռքէբերում գիտելիքներիհարուստ պաշարևսկսվումէ Թումանյանիստեղծագործականվերելքը:1890թ. թ-ինտպագրվումէ Թումանյանի առաջինգիրքը,1892թ.-ին`երկրորդը:ՇուտովԹումանյանըդառնումէհայ գրականկյանքիկենտրոնականդեմքը: ՀովհաննեսԹումանյանըկյանքիցհեռացելէ1923թ.մարտի23-ին,54տարեկան հասակում:


ԱՄԵՆԻՑ ԼԱՎ ՏՈՒՆԸ

Էնտեղ,ու րհովըխաղու մէազատ Ուջու րնաղմըկու մ,անվերջփըրփըրու մ, Էնտեղիրբարի,իրսիրողմորհետ Միշ ատ անհանգիստ տղա էրապրու մ, Միգորշխըրճիթու մ, Միհինխըրճիթու մ, Գետիեզերքին, Ծառերիտակին։ Միօրէլեկավանհանգիստ տըղան, Կանգնեցիրբարի,իրսիրողմորդեմ. «Մայ րիկ,էստեղիցպետքէհեռանամ. Միակձանձրալ իտեղը,որգիտեմ, Էսգորշխըրճիթնէ, «Գըտա՞ր,զավա՛ կըս»,հարցըրեցմայ րը, Էսհինխըրճիթնէ, Ուրախ,նայ ել ովիրտըղիվըրա։ Գետիեզերքին, «Մանեկա,մայ րի՛ կ,աշխարհիցաշխարհ, Ծառերիտակին։ ն,լ ավտունը,որկա, Թո՛ ղգընամշ ըրջեմաշ խարհիցաշ խարհ, Ամենիցսիրու Ճամփորդեմլ ավլ ավտըներտեսնել ու , Էսգորշխըրճիթնէ, Ամենիցլ ավըընտրեմմեզհամար, ԷսհինխըրճիթնԷ, Գամքեզէլառնեմուփախչ ենքհեռու Գետիեզերքին, Էսգորշխըրճիթից, Ծառերիտակին»։ Էսհինխըրճիթից, Գետիեզերքին, Ծառերիտակին»։ Ուգնաց,երկարթափառեցտըղան, Մեծուհոյ ակապ շ ատ տըներտեսավ, Բայ ցմիշ տ,ամենտեղպակասԷրմիբան. . . Ուհառաչ ել ովետ վերադարձավ Էնգորշխըրճիթը, Էնհինխըրճիթը, Գետիեզերքին, Ծառերիտակին։


ԹՌՉՈՒՆԻՄՏԱԾՄՈՒՆՔԸ Եսապրու մէիմիփոքրիկտանմեջ Առատ ուանփու յ թ, Աշ խարհքնինձհամարկըլ որէրանվերջ , Կեղևըկապու յ տ։ Նըրանիցհետոաչ քըսբացարի Միփոքրիկբընու մ, Տեսա՝աշ խարհքըհարդիցէշ ինած, Ումայ րսէշ ինու մ։ Միօրէլ ,բընիցգըլ ու խսհանած, Նայ ու մեմդեսդեն, Տեսնեմ՝աշ խարհքըտերևիցշ ինած, Մերբու նըվըրեն։ Միօրէլ ,բընիցգըլ ու խսհանած, Նայ ու մեմդեսդեն, Տեսնեմ՝աշ խարհքըտերևիցշ ինած, Մերբու նըվըրեն։ Հիմիթըռչ ու մեմհեռո՜ ւ ,շ ատ հեռո՜ ւ , Ամենտեղգընու մ, Բայ ցթեաշ խարհքըինչ ի՞ ցէշ ինած— Էլչ եմհասկանու մ։


ԾԱՂԻԿՆԵՐԸ ― Ո՞ ւրգնացինծաղիկները. . . ― Սո՜ ւս.քնածենհողիտակ, Տաքծածկվածողջձմեռը Ձյ ունծածկոցովսպիտակ։ Կգա գարնանարևնէլետ Իրշողերովկենդանի, Ձմռանսաստիկցրտերիհետ Ձյ ունծածկոցըկըտանի։ «Ել ե՛ ք,կասի,իմմանուկնե՛ ր», Ուհենցնրանքիմանան, Դուրսկըհանենգլ խիկները, Աչիկներըկըբանան։


ՄԻԲԱՑ ՆԱՄԱԿԱՄԵՆՔԻՆ Դաշտ ուանտառ,գյ ու ղիճամփան Ծածկըվելէմիթիզձյ ու նով. Էլչիճարվու մու տել ուբան, Ո՞ վէտեսելէստեսակսով. Ոչմիցորեն,ոչմիհատիկ. . . Խնդրու մենքձեզ,բարիմարդիկ, Աստծուսիրու ն,միկըտորհաց, Կոտորվեցինք,մեռանքսոված։ Շու տովկըգանօրերգարնան, Մենքձեզհամարկերգենքզըվարթ, Ուփոխարենձերլ ավու թյ ան Ձերպարտեզը,այ գինուարտ Կըմաքրենքմենքթըրթու րներից, Ճիճու ներիցուորդերից. Միայ նհիմիմիկտորհաց, Կոտորվեցինք,մեռանքսոված։ Միխու մբծտերիկողմից՝ ԾիտիկՃնճղուկյ ան


ՄԱՐՏ Ա՜ խ,է ՜ սպեսէ լգիժամիս. Մարդուհանգիստ չ իտալ իս։ Էսօրու րախ օրկանի, Վաղըանձրևուքամի. Առավոտըպայ ծառօդ, Կեսօրըմու թուամպոտ։ Մինհագնու մէսպիտակ, Մինկանաչ ինէտալ իս. Միօրցու րտ է ,միօրտաք, Մինխնդու մէ ,մինլ ալ իս. . . Ա՛ խ,է ՜ սպեսէ լգիժամիս։


ԳԵՏԱԿԸ


ՏԵՐԵՎԱԹԱՓ Ա՜ յփոքրիկներ,ա՜ յսիրու ններ, ― Ասավքամինտերևներին, ― Աշ ու նեկավ,մոտ էձմեռ, Ի՞ նչեքդողու մծառիծերին։ Ոսկի,դեղին,վառծիրանի Գու յ ներհագեքխայ տաբ ղետ Ուճյ ու ղերիցձերմայ րենի Եկե՛ քինձհետ,փախե՛ քինձհետ. . . Եկե՛ քտանեմհեշ տ ուանթև, Անհետ ճամփով,անհայ տ տեղեր, Չեքիմանա այ սու հետև Էլինչէդող,ինչէձմեռ. . . Տերևներըհենցլ սեցին, Նախշ ու ն,նախշ ու նգու յ ներհագան, Սըվսըվալ ովտխու րերգեր՝ Քամութևինթռան,փախան։


« ՄխիթարՍեբ աստացի»կրթահամալ իր Դպրոց–պարտեզ Երթար կար ած ր վա ազ ` «Մխի Սեաց բասվ տաց ի»օ կր թահ ամկ ալ իրմակերպիչ ար ան ԴպրոՄար ց–պարգ տե զ իտա Հեքիմյ

Երկարացվածօրվա կազմակերպիչ`Մարգարիտա Հեքիմյան

Girq  

Մանկական բանաստեղծություններ