Page 1

REIZEN

Dames met klasse in

LIMBURG

Zodra je voorbij Eindhoven richting het zuiden rijdt, zie je het landschap met een zucht onderuitzakken en ontspannen. Weilanden dijen uit, bomen maken zich los uit het gelid, het landschap verliest zijn strakke eenvoud en wordt weliger, ronder, op het laatst zelfs heuvelachtig. Zo krijg je in Limburg toch steeds weer een beetje vakantiegevoel. BIJZONDERE GESCHIEDENIS Ook al is Limburg de bijna-jongste provincie van Nederland (ze werd pas in 1866 als elfde en voorlaatste toegevoegd), zij is wel rijk aan historie. Wij gaan op zoek naar ‘het witte stadje’ Thorn, ter hoogte van Roermond, dat een bijzondere geschiedenis herbergt die maar weinig mensen kennen. Omstreeks het jaar 990 werd hier op een hoogte door graaf Ansfried een benedictijns klooster gesticht: de Abdij van Thorn. In de loop der tijd groeide het klooster uit tot een stift (stichting) onder leiding van een vorstin-abdis en woonden er dames van zeer hoge adel. Het staatje had een eigen rechtspraak en sloeg een eigen munt. Iemand die daar alles van afweet, is Maria Bonten. Zij geeft regelmatig lezingen in heel het land, onder andere over deze dames met klasse. We ontmoeten haar in het witte stadje. De straten met de ouderwetse keien zijn nog leeg deze ochtend, maar aan alle borden is te zien dat het charmante, historische stadje in het seizoen kan rekenen op een grote toestroom van toeristen.

In mei, juni en juli organiseert KBO-PCOB een bijzonder uitje voor leden van KBO-PCOB in het chique Château St. Gerlach. Maria Bonten vertelt daar het intrigerende verhaal van de hoogadellijke stiftdames van Thorn. Wij gingen alvast een kijkje nemen in Thorn en op het château. En kwamen ogen en oren tekort. TEKST: INGRID NIES FOTO’S: ARJEN JAN STADA

38

Magazine van KBO-PCOB mei 2018

Sint-Michaëlkerk in het witte plaatsje Thorn

‘Er woonden dames van maar liefst acht generaties zuivere adel’ Overdag woonden de dames in de mooie, statige huizen met hun gevolg

Het lijkt of de tijd in Thorn heeft stilgestaan

PRINSESSEN RESIDEERDEN ER We ontmoeten Maria in de SintMichaëlkerk in Thorn. Een gotische kruisbasiliek, met veel barok en neoclassicistische pracht en praal, die destijds alleen bestemd was voor de stiftdames, vertelt Maria. ‘Dat waren

39


REIZEN De toegang tot het dameskoor van waaruit de stiftdames de mis bijwoonden

Op het rechterpaneel de stiftdames in oorspronkelijke kledij

‘Ut unt eum fuga. Nam rem faceperum dolorum quid ex ere’ Het beeldenpark bij Château St. Gerlach is indrukwekkend

zeer hoogadellijke dames. Om deel uit te maken van het stift van Thorn moesten adellijke dochters kunnen aantonen dat ze zowel van vader- als van moederszijde acht generaties van zuiver oude adel waren.’ Het waren vooral Duitse prinsessen en gravinnen die resideerden in Thorn. Maria: ‘Een stiftdame was geen kloosterzuster. Kloosterzusters mochten geen eigen bezit hebben en legden de gelofte van zuiverheid af. Dat gold niet voor de stiftdames. Zij beloofden wel gehoorzaamheid aan de vorstin-abdis, maar verder woonden zij overdag in de mooie, statige huizen met hun gevolg. Alleen ’s nachts sliepen ze in een gemeenschappelijke slaapzaal Ze hadden duidelijk geen roeping, werden in het stift ondergebracht om daar de opvoeding te voltooien die bij hun status hoorde. Ze brachten hun tijd door met kuren en borduren. Sommigen trouwden, anderen bleven in het stift.’ DAMESKOOR MET UITZICHT Het stift was voor de hoogadellijke families een mooie oplossing, zo legt Maria uit. ‘Je moest wat als je veel dochters had. Thorn stond zeer goed aangeschreven en de twintig stiftdames die hier mochten resideren, kregen bovendien een aardige uitkering, een ‘prebende’. Dat kon want het stift was ongelooflijk rijk, het grondgebied enorm uitgestrekt.’ Maria neemt ons mee naar het verhoogde ‘dameskoor’ achter in de kerk. Van daaruit woonden de stiftdames de mis bij. Het koor, met uitzicht op het met bladgoud omgeven barok-altaar, ziet er meer uit als een boudoir, met de hoge plafonds en de kroonluchters. In de naastgelegen kamers hangen schilderijen van de stiftdames en de

40

Magazine van KBO-PCOB mei 2018

vorstin-abdissen die er – gehuld in hermelijnen mantels – inderdaad als vorstinnen uitzagen. Blij kijken ze trouwens geen van allen, toch was het ambt van vorstin-abdis gewild. Er waren voor vrouwen in die tijd immers weinig andere mogelijkheden om carrière te maken. De laatste vorstin-abdis was prinses Maria Cunegonda uit Dresden, de tante van koning Lodewijk XVI. LITTEKENS VAN DE ARMOEDE Met de komst van de Fransen in 1794 vluchtten de stiftdames en kreeg het stadje pas zijn kenmerkende witte kleur. Dat zit zo: de Fransen voerden een belasting in op basis van de omvang van de ramen. De arme bevolking die de grote huizen van de stiftdames na hun vertrek bewoonden, kon deze belasting niet opbrengen. Om de hoogte van de belastingaanslag te beperken, metselden ze de ramen dicht. Om de bouwsporen – de littekens van de armoede – te verbergen, kalkten ze de huizen wit. Zo is het witte stadje ontstaan. DE KLUIZENAAR IN DE HOLLE EIK Vol van de verhalen over de dames verlaten we Thorn en rijden we richting het zuiden van Limburg. Daar ligt in het mooie Houthem, op tien minuten rijden van Maastricht, Château St. Gerlach. De geschiedenis van dit eeuwenoude landgoed begint met de kluizenaar Gerlachus, vertelt onze gids Maria Bonten. ‘Hij was een ridder in de twaalfde eeuw. Hij leidde een lichtzinnig leven, maar toen zijn vrouw, van wie hij zielsveel hield, plotseling stierf kwam hij tot inkeer. Hij trok zich terug als kluizenaar in een holle

Onder de tombe van St. Gerlachus ligt nog steeds mergelzand. Met het schepje kunnen bezoekers een beetje gewijd zand mee naar huis nemen

41


REIZEN

‘In de omgeving van het Chateau St Gerlach is het heerlijk wandelen’

eik en zijn roem nam een hoge vlucht. Toen Gerlachus in 1165 stierf, werd zijn graf een bedevaartsplaats voor de plaatselijke bevolking. Er gebeurden wonderlijke dingen. Zo zou volgens de overlevering een jongen die aan een kaakabces leed, genezen zijn na het drinken van water vermengd met zand uit zijn graf. Gelovigen gingen daarop zand uit het graf, splinters van zijn doodskist en andere relikwieën verzamelen.’

PROGRAMMA

JONGENSDROOM WAARMAKEN Om de vele pelgrimeerders op te vangen werd bij zijn graf een klooster gesticht; aanvankelijk een dubbelklooster, later een dames Norbertinessenstift. Net voor de Franse revolutie werden diverse kloosterordes opgeheven, waaronder ook deze in Houthem. De kloostergebouwen inclusief tuinen, weiden en vijvers werden verkocht en veranderde in een fraai chateau. Maar in de loop der tijd raakten het kasteel langzaam in verval. Tot de Limburgse hotelier Camille Oostwegel, zelf geboren in Houthem, zijn jongensdroom kon waarmaken door het complex te kopen en om te toveren in een luxe hotel. Dat heeft hij echt geweldig gedaan, met veel respect voor de geschiedenis van het voormalige klooster en de pachthof. We bewonderen het kasteel in al zijn grandeur, met de authentieke details, stijlvolle salons, sierlijke trappen en geheime hoekjes.

We horen van veel leden van KBO-PCOB dat ze het leuk zouden vinden om elkaar te ontmoeten. Daarom organiseert KBO-PCOB Ledenvoordeel bijeenkomsten en reizen in het buitenland en dichtbij. De komende maanden zijn er drie prachtige bijeenkomsten in Château St. Gerlach. Speciaal voor KBOPCOB, maar niet-leden zijn van harte welkom om mee te komen.

GEWIJD ZAND SCHEPPEN Buiten struinen we door de barokke tuinen en het uitgestrekte park met een indrukwekkende verzameling sculpturen, de wijngaard, kruidentuinen, boomgaard en de rozentuin. In de omgeving, waar grote grazers en wilde paarden vrij rondlopen, is het heerlijk wandelen. Uitgewaaid gaan we naar binnen in de voormalige kloosterkerk, waar nog steeds het praalgraf van St. Gerlachus te vinden is. Aan de wanden grote, kleurrijke fresco’s met scenes uit zijn leven, legt Maria uit. Onder de tombe met bladgoud, ligt een berg geelwit (mergel)zand met een klein schepje. Want nog steeds komen er mensen om het gewijde zand van de kluizenaar mee te nemen, in de hoop op een wonder. We dineren in Bistrot de Liège van het Château, een sfeervolle salon met bewerkte deurpanelen, schilderingen op het plafond en een marmeren schouw met daarboven een grote spiegel waarin de grandeur zich vermenigvuldigt. We krijgen prachtig opgemaakte gerechten geserveerd, met subtiele smaken en pure ingrediënten, deels van het landgoed zelf. Ik kom zintuigen tekort. Met zo veel klasse om me heen voel ik me even een echte dame.

42

Magazine van KBO-PCOB mei 2018

Dames met Klasse op toplocatie Château St. Gerlach

10.30 UUR SPECIA AL VOOR B KBO-PCO

w

Ontvangst door Maria Bonten met koffie en Limburgse vlaai

PRIJS DAGVULLEND PROGRAMMA € 49,50 P.P. INCLUSIEF: • •

11.00 UUR Inleiding over het boeiende verleden van Château St. Gerlach, rondleiding langs diverse stijlvolle salons en de schitterende dagkapel.

12.30 UUR Een vorstelijke lunch in een van de salons waar ook president G.W. Bush, koning Willem-Alexander en vele andere beroemde gasten dineerden

w

BOEK VOL= NU! VOL

ontvangst met koffie/thee en Limburgse vlaai warme lunch inclusief glas wijn of frisdrank lezing/beeldpresentatie

Combineer met een diner Combineer uw uitje nu met een heerlijk diner in een van de salons van Château St. Gerlach:

Speciaal voor KBO-PCOB-leden is er een bijzondere aanbieding:

tatie Dames met Klasse over de stiftdames van Thorn door Maria Bonten

compleet driegangenmenu, inclusief drankenpakket (bruisend aperitief, bijpassende wijnen of frisdrank, mineraalwater en koffie of thee na) voor € 60 per persoon (excl. dagprogramma).

16.00 UUR Afsluiting en moge-

Combineer met een overnachting:

lijkheid om de beeldentuin, rozentuin en het landgoed te bezoeken. Gasten kunnen afsluitend ook op eigen gelegenheid gebruik maken van een van de diverse terrassen.

€ 50 korting Maak er een kleine vakantie van! We hebben nu een speciale aanbieding voor KBO-PCOB-leden voor de dag voorafgaand aan de bijeenkomst. U krijgt € 50 korting op een overnachting in het luxe hotel Château St. Gerlach: prijs vanaf € 150 (afhankelijk van de datum) per luxe kamer voor twee personen, inclusief uitgebreid ontbijtbuffet.

14.00 UUR Lezing/beeldpresen-

Data • • •

zaterdag 26 mei woensdag 20 juni maandag 2 juli

Tip: maak op de heen- of terugweg een stop in het witte plaatsje Thorn.

MEER INFORMATIE EN BOEKINGEN (Vermeld KBO-PCOB) Maria Bonten T: 0495-56 33 54 E: mbonten@outlook.com www.mariabonten.nl

43

Dames met Klasse in Limburg  

In mei, juni en juli organiseert KBO-PCOB een bijzonder uitje voor leden van KBO-PCOB in het chique Château St. Gerlach. Maria Bonten vertel...

Dames met Klasse in Limburg  

In mei, juni en juli organiseert KBO-PCOB een bijzonder uitje voor leden van KBO-PCOB in het chique Château St. Gerlach. Maria Bonten vertel...

Advertisement